BASINÇLI KAPLARIN İMALATI, TEST YÖNTEMLERİ ve PERYODİK KONTROL

Yük. Müh. Hasan HABİBOĞLÜ TÜRK LOYDU VAKFI Sörveyör

II Şubat 1993

BASINÇLI KAPLARIN İMALATI VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR GİRİŞ : Endüstri tesislerindeki ihtiyacı karşılamak üzere artan buhar enejisi, sıvı ve gaz yakıt ile sanayide kullanılan gazların, üretimi, taşınması ve depolanmasında kullanılan kazan ve basınçlı kapların istenilen emniyeti ve görevi yerine getirmesi gerekir. Bu durum hem imalatçı hem de kullanacak olan alıcı firma tarafından istenmektedir. Ayrıca gelişen endüstri ve imalat sanayinde dışa açılmada standartlara ve kurallara uygun kazan ve basınçlı kap imal etmek kaçınılmaz olduğu bir gerçektir. Bu bakımdan basınçlı kapların tasarım, imalat ve kontrolları Ulusal ve Uluslararası standartlara uygun olarak yapılmalıdır.

Dünyada basınçlı kapların tasarımı için çok değişik standartlar kullanıl^ maktadır. Bu standartlar arasındaki temel fark, basınçlı kabın yapımında kullanılan malzemeler için kabul edilen emniyet gerilmelerinden doğmaktadır. Bugün ülkemizde en çok kullanılan kazan ve basınçlı kaplarla ilgili standart ve kurallar şunlardır. TSE : Basınçlı kap kuralları (TSİ203, TS1513, TS3362) Kazanlar için TL AD-MERKBLATTER : Türk Loydu basınçlı kap kuralları : Arbeitsgemeinschaft Duruckbehälter Basınçlı kaplar için teknik kurallar. TRD : Technical Regelung für Dampfkessel, Buhar kazanları için Teknik Kurallar TS377, TS497

-227-

ASME

: American Society of Mechanical Engineers Kazanlar ve basınçlı kaplar kuralları.

Basınçlı kaplarım imalatında dikkat edilmesi gereken hususlara geçmeden önce kazan ve basınçlı kap tarafini görelim. KAZAN : Isı we katı, sıvı veya gaz yakıtların yakılması ile yada C nin

egzost gazlarından faydanılarak. içinde buhar veya sıcaklığı 120

üstünde kızgın sn üreten kaynaklı kap veya şekillendirilmiş boru demetleri olarak tanımlanır. Kızdırıcılar, ekonomizerler, ara kızdırıcılar gibi kazana doğrudan aoğruya bağlı kısımlar ile kazan donanımı ve diğer basınçlı kısımlarda kazanın bir parçası olarak kabul edilir. BASINÇLI KAP : İçinde atmosfer basıncından daha yüksek basınçta buhar, "

gaz, sıvı bulunan toplayıcı veya benzer diğer kaplar anlaşılmaktadır, Veya genel olarak içten veya dıştan basınca maruz kapalı kaplara basınçlı kap denir. Basınçlı kaplardaki bu basınç, bir dış kaynaktan veya direkt ve endirekt yoldan ı s ı uygulanmakla veya her ikisinin kombinasyonu ile temin edilmiş olabilir. Ancak buradaki motor basınçlı kap tariflerine nükleer reaktörler, ve kompresörler,

döner veya pistonlu türbinler ve hidrolik ve

silindirleri

ve parçaları, vs.

pompalar

pnömatik kaplar

silindirler dizayn

basınçlı bunlara

kaplam girmezler uygulanmazlar.

dolayısıyle basınçlı için

kuralları

Bunlar

özel dizayn

kuralları

uygulanır,

BASINÇLI KAPLARIM İMALATI Kazan ve basınçlı kaplar basınç ve sıcaklık yönünden gizil bir tehlike

kaynağıdırlar.

-2A8-

Bö bakımdan ima,la.tlarx özel dikkat pexektirlp, Basınçlı kaplar günümüzde en ya.ygxn olara}: kß,yj\aklx. birleştirme He. imal edilmektedir, İmalatçılar- İmal edecekleri-bş,sxnçj,x kapların pr-ojelerdniistedikleri standart kurallarına göre eksiksiz yapmalxdxf,', • Dünyada ve Türkiyede basınçlı kapların imalat kQntrQllarj.nl, ta,raıfş?,z kontrollük kuruluşları ile klas- kuruluşları yapmaktadır, Bu kuruluşlaryapılacak im.alatları ilgili standa,pdlara, ve kurallara uygun olarak yapxldzgini sağlar ve imalat bitiminde o basınçlı ka,ba, a i t sertifika, düzenler,-

Türk Loyduna göre basınçlı k^pla.rın sınıflandırılması aşağıda, yerdjimiftir,

Tablo 1 Türk Loydu'na göre basınçlı kapların sınıflandırılması İçerdiği madde Sıvılaştırılmış gazlar (propan, bütan v.b.), kargo olarak taşınan zehirli gazlar, soğutucu maddeler Buhar, basınçlı hava, gazlar, ısı iletici sıvılar Sıvı yakıtlar hepsi P c > 16 veya t > 300 Pc > 1 6 veya t > 150 pc>40 veya t > 300
I

Dizayn basıncı p [bar] Dizayn sıcaklığı f [ ° C]
-

pc<16 t < 300 pc<16 t < 150 pc<40 t<300
II

Pc^7 t < 170 Pc*7 t<60 pc<16 t<200
III

Su ve yağlar Basınçlı kap sınıfı

-229-

kullanma ortamı.Emniyet valf1 eri ve teçhizatı 9 . • 2 .Alt ve üst kritik sınır değerleri 3 .Kızdırıcı. ekoncmayzer ve hava ısıtıcı sıcaklıkları -230- . • * 4 . 5 .Diğer istekler İmalat herhangi bir klas müessesesinin gözetiminde yapılacağı zaman.Kesit resimleri 3 . hem imalatın yapılması kemde klaslanabilmesi için aşağıdaki bilgilerin de bildirilmesi gerekmektedir. A) Kazanlar ve diğer buhar üreticiler için 1 .Kapasitesi 12. sıcaklığı.Kızdırıcı.^s . Müşteri tarafından verilecekler Özel İstekler 1 .Buharlaştırıcı kısımları sıcaklık düşürücü .Taşınacak akışkanın veya akışkanların tipi.Basınçlı kapların yapımında genellikle şu hususların göz önünde bulundurulması gerekmektedir.Kullanılan malzemeler 2 .Hava ısıtıcı 7 .Ekonomayzer6 .Alt ve üst kritik sınır değerleri 10^ Taşanım^basınç ve sıcaklığı 11.Nozul ve diğer bağlantılar 8 . •.

pla. -231- .Kaynak detayları ve kulla.dikkate alınmalıdır.Tasarım basıncı 7 . takviye sa.mleri 4 .Emniyet valilerinin ve kapasitesi 16.nzlacak kaynak dolgu malzemeleri . Mn6 LPG tankları için ise DİN 17102 normunda belirtilen levhalardır.rın cinsifı en yüks-ek ve en düşük İşletme sıcaklıkları 8 . 17 Mn4. Seçilen malzeme özellikleri işletme koşulla.Projelendirme kodu B) Diğer basınçlı kaplar için 1 . 17Isıl işlem gerekliliği 18.Basınçlı kısımların kalınlık mukavemet hesa.19.13.Besleme suyu sıcaklık ye basınçla.Taşınacak akışkan veya akışkanla. kısımların detay r-esimlerl 6 .Mozul ve diğer birleştirmeler dghil.Bütün basınçlı kısımların. HU. için DİN 17155 HI.f> montaj için kuiXmMSA ayaklar ve taşıyıcı bağlantılar vs-. Kazanlar. 9 ..Projelendirme kodu 2 — Sallanılan malzeme 3 . yakıcıların tipi tipi ye kapasiteleri - 15. kabın kesit.yraklar. ba.rj. Ülkemizde basınçlı kap imalinde en fazla kullanılan malzemeler.rına da uygun olmalı ye kaynak edilebilirliği .Alıcı firmanın özel istekleri yapılacak kontrollar Basınçlı kapların imalatında « Malzeme Kontrolü Basınçlı kapların imalinde kullanılan malzemeler mekanik ve termal yükler dikkate alınarak seçilir.Yakıt cinsi. konstrüksiyon detayları 5 .n 14.ve detay r-eşj.Takviye çubukla.çXan. gövdef bombef boru aynala^r-ıfl bopul^r ys.rı.

rilma...d.1 B Diğerleri: 3. ı DİN 50049 D.laft3. Basınçlı kap imalinde kullanılan malzemeler sertifikalı olmalıdır. H ti: 3. Kalite Derecesi Basınçlı Kap Basınç ve Sıcaklık Hudutları Malzeme Sertifika Tipi.Xwe. ile sertifika.1 C RSt 37-2 RSî 37-2 Cu3 St 44-3 St 37-3 St 44-2 St 52-3 Diğer Çelikler Evet Hayr 2.Ayrıca işletme şartlarına bağlı olarak DİN 17440 kalite levhalar veya eşdeğerleri kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda AD-Merkblatter koduna göre basınçlı kaplar imalinde kullanılabilen malzemeler ve geçerli sertifika tipleri gösterilmiştir.H-ye malzeme üzerindeki dapıgalama.j. AD MERKİLATTER Tablo 2.000 up to 300° C D.Malzemelerin boyut kontrolü yapılmalı ve kalınlıkların projesine uygun olduğu görülmelidir. İmalata başlamamdan öncş. kars?.j. 232 . . Basmçlı kaplar imalinde kullanılabilen malzemeler ve gerçerii sertifika öpleri.1 B Suveyor raporuna uyguı olarak i ) DİN 17155'de kabtf edilen sıcafflclardaki dayarım değerlen için 2) DİN 1702-de verilen sıcaklıklarda« dayarım değerleri için.1 C DİN 1702 KAIİIE ÇELİKLER DİN 17100 Evet Evet. s < 1 2 m m Evet 2 ) St26.000 or above 300°C DİN 17155 «MİTE Evet Evet1) H I . Malzemelerin kusursuz olmaları imalat sırasında devamlı kontrol edilmeli ve kontrol damgalarının kaybolmaması temin edilmelidir.J. SIE 29: 3. malzemelerin sertifikası kon.1 B Diğerleri: 3.$rQ£ edJ.2 Evet Hayr 3.p< 20.r-. p>20.

4 mm Kaynak yapılan levhalar farklı kalınlıkta levha ise için ve levha yüzeyleri kalın arasındaki fark yukarıda bir eğimle verilen miktarı inceltilir. gen±d.Zorunlu hallerde damganın uygun kısışa.^ . kalın geçiyorsa.i Kaynak ağzı boyunca çatlak ve katmer.lıdı.kontrolü yapılma. . Termal kesmeden sonra bütün cüruflar derin yarıklar taşlanarak alınmalıdır.yv?ä5Ä gerekçbiJrix% Kaynaktan önce kaynak ağzı kontrolü Kaynak ağızlarının açılması termal olara. Bunun için dye-penetrant Kaynak İşlemi Kaynak işlemine başlamadan önce levhaların eksenleme kontrolü yapximalıdırx Levha eksenlerinin kaçıklığı aşağıdaki sınırlar içinde kalması sağlanmalıdır. kalınlığının %25 kadar veya en az 3 mm planya ile çıkarılırsa.Boyuna dikişlerde kaçıklık levha kalınlığının %1Q u kadar veya en fazla 3 mm. mümkün olur.k (QksJ.J. . testi yapılabilir. Ancak makasla kesilen kısm leyh.jenJ. Kesilmiş parçaların boyutları şekil verilmeden önce belirtilmiş toleranslar dahilinde olduğu kontrol edilm&X^dir. Makasla kesme olmamalıdır.Çevresel dikişlerde levha kalınlığının %1 + 1 mm ye kadar veya en fazla.' Kaynak ağızları projesinde belirtildiği açıda hazırlandıktan s-pnpa geyç kullanılarak kontrol edilmelidir.r. levha düz 233 .en s.eJ veya mekanik Qiaxak yapılmalıdır.

Kaynak dikiş üzerine boru. Basınçlı kaplarda mümkün oldukça düz kaynak yapılmalıdır. . Sadece gövdenin düz aynaya ve boruların aynaya kaynaklarında alın kaynağından başka kaynak dikişi şekilleri uygulanabilir. _ E. Özel durumlarda tek taraflı alın kaynağıda yapılabilir.^. Mecburi durumlarda gerilim giderme ısıl işlemi gerekir.Not : %100 radyografik kontrol istenen basınçlı kaplarda kalın levha inceltilerek. İki kaynak dikişinden fazla kaynak dikişi bir noktaya getirilmemelidir. nozul delikleri getirilmemelidir. Paralel kısmın eni en az 30 mm olmalıdır. Basınçlı kapların kaynağı genel olarak çift taraflı tam nüfuziyetli alın kaynağı olarak yapılır. Kaynak dikişleri üzerine kaynaklı bağlantılar yapılmamalıdır. B nin % 10 unu veya 3 mm yi geçmemelidir. 234 . ince levha kalınlığında paralel kısım yapılmalıdır.

kaynak kalitesini tesbit için imalat basınçlı kaplarda her dikiş için 1 adet imalat kaynağı âeneyi yapılmalıda:. liği düzgün. -235- . fazla • 12 i —^r——mm olabilir. ise ölçüler küçük Şayet levha gövde farklı indirgenir. olmalıdır.Kaynaktan kaynak. Kaynak metali yüksekliği levha % 20 sinive eh fazla 4 mm yi aşmamalıdır. altına zaman birleştirilen levhaların kalınlığının yüzeylerinin düşmemelidir. gövdenin içinden veya dışından edilmiş levhalardan imal eksenlerine Gövdenin harhangi bir kesitinde en büyük ve en nal iç çapının % 1 inigeçmemelidir. kesit bozukluğu.İmalat Basınçlı etmek Sınıf I kap 4* 3 mm yi çalışacak geçmemelidir.Kaynak Siîindirik biz dikişinden gövdelerin yapılması yüzeyleri önce büyük punta kaynakları içîn sonra yanma hiçbir sökülmelidir. dörtte bir dikişi Eğer olmamalıdır. -. yüzeyi aparat kaynağın malıdır. alınabilir. Ve en çap farkı gövdenin momi. ile ölçünün orsalaması hesaplanır.. kaynakçılar müsaade sertifikalı sertifikalı olmalı ve imalatında kaynakçıların elektrodlar kaynağı kaplarda deneyi kaynağın kaynağı çalışmasına uygun ve edilmemelidir. düz kaynağın göz yapılabileceği muayenesi kaynak yapıl- çevresel uygun kaynakları olur. kısa ise) Dairesellikten ovallik kabul gövdenin bir metre boyunda (hangisi levha kalınlığının Basınçlı sertifikasız Kullanılan .aşırı yüksek- görülmemelidir.çukur Kaynak olukları. 200 I>2 Nominal iç çap (mm) Gövde birleştirmelerinde yumuşak boyda % 5 tepeli ayrılma veya ve düz bağlantı edilebilir. yapıldığı deneyleri 50 m şartlardaki yapılır. GÖVDE TOLERANSLARI Basınçlı Gövde 90 ovallik Ölçüler kalınlıkta kaplarda yatay iken ovallik ölçü ölçülmesi gövde yatay veya dikey iken yapılabiliretrafında alınarak alınıyorsa ölçü her ölçüden Her iki sonra gövde ekseni döndürülerek bu ortalama ikinci değer alımır.

et kalınlığına ve yapılır. Testztipleri ve sayıları ilgili standartlara ısıl işleme göre göre tesbit edilir. kaynak dolgu levha ile aynı seviyede olmak üzere işlenmelidir. Sını. sınıf yapılır. Deney parçalarının kaynağı ve gövde dikişi aynı zamanda ve aynı kaynakçı tarafından yapılmalı ve aynı kaynak parametreleri kullanılmalıdır. İmalat kaynağı deneyi için basınçlı kabın yapılacağı levhalardan iki parça olarak kesilir. landa En göz çok önünde bulundurularak tahribatsız kontrol deneyleri kullanılan şanlardır. her kap için bir imalat kaynağı deneyi . Parça boyutları en az 150 x 300 mm olmalıdır. Deney parçası üzerindeki.f II basJuıçjLı kaplarda. Seri imalat halinde basınçlı kaplardan biri ile aynı zamanda ısıl işlem görmesi yeterlidir. İmalat kaynağı deneyleri malzemeye. b) Ultrasonik c) Manyetik parçacık f) Göz kontrolü d) dye-penetrant Girdap akımları (Eddy Current) . Deney için hazırlanan bu iki parça gövde dikişinin devamı olacak şekilde gövde levhasına puntalanır.fat kaynağı deneyi 1Q0 m için bir adet kabul edilebilir. KAYNAKLARIN TÂHRÎPSİZ MUAYENELERİ Kazanlar tahribatsız muayeneler a) e) Radyografi ve basınçlı kaplarda.t hex. F^ka. İmalat kaynağı deney parçası da basınçlı kap ile aynı fırında aynı zamanda isi işlemine tabi olmalıdır.yapılmalıdır. deneyi. Deney parçalarının puntalandığı yerde levha ve deney parçaları hadde yönünde olmalıdır. Birden fazla aynı tip kap imal ediliyorsa her 5 kap için bir imalat kaynağı.halde bir basınçlı kap için bir imalat kaynağı deneyi yapılmalıdır.Büyük kaplarda ùqa.yapılır-1 Hiç bir zaman dikiş uzunluğu bir deney için 50 m yi geçmemelidir.

Boyuna dikişler % 100 Çevresel dikişler % 25 Basınçlı kaba açılan delikler % çevresine kaynatılan takviye levhaları tabidir. Uygulanacak projelerinde tahribatsız belirtilmeli muayenelerin ve türleri. Bu bakımdan kontrol yöntemlerini birbirleri ile mukayeseden ziyade. diğerine üstSnlük derecesini tamamlayıcı yöntemler olarak ele Herhangi bir kontrol yönteminin uygulama alanı tartışmaksızm. bütün T 1er kontrol çevresel ve boyuna dikişlerin meydana getirdiği edilir. SERTİFİKALI KAYNAKÇI ÇALIŞMASI KAYDI ÎLE 1Sınıf I basınçlı miktarlarda kapların radyografik kagnak dikişi kontrolü aşağıdaki yapılır. --237- . Örnek olarak Türk Loydu Kurallarına göre uygulanacak kontrol türleri ve oranları şunlardır. ve nozul kaynak dikişleri 2Sınıf II basınçlı 100 magnetic-particle kontroluna radgografik kaynak dikişi kapların kontrolü miktarları Boyuna dikişler % 20 . birini.Tahribatsız muayenelerin temel görevlerinden biri. Her yöntemin kendine göre değişik yararları vardır. muayenelerin kullanma miktarları ilgili standartlarda. Basınçlı kaplarda ve malzeme birleştirmelerin kontrolları olduğu tahribatsız belirtilmiştir. yerleri ve miktarları uygulanmalıdır. diğerinin yerine tercih etme nedeni olarak görmeden birbirlerini almak daha faydalı sonuçlar verecektir. test sırasında mevcut tüm hatalar hakkında mümkün olduğu kadar detaylı bilgi sağlamaktır. her yöntemin olarak genelde malzeme düşünülmelidir.

Radyografi film çeken kişinin en az Level 1 Seviyeli uzman. gerilme giderme tavlaması. genelde gerilmeleri zararsız hale getirme ve yapıdaki gerilme dağılmış hale getirmeyi amaçlayan ısıl yığılmalarını daha homogen işlemlerdir. Tahribatsız muayene deneylerini uygulayanlar ile sonuç raporlarını hazırlayan kişiler. çalışma basıncı 22 bar ye daha az olan Sınıf II basınçlı kaplarda radyografik kontrolden vazgeçebilir. Kaynak dikişlerinde spot olarak radyografik kontrol yapılıyorsa.Şuha. de Basınçlı kaplara uygulanan ısıl işlemler. • Bu metotlara ilave olarak lüzumunda dye-pentrant ve ultrasonik kontrol yapılır. TS 7477 e uygun nitelikli olmalıdır. Hatalı görülen kaynak dikişleri uygun şekilde tamir edilmeli ye tekrar filmi çekilmelidir. -238- . orta ve yüksek sıcaklıklarda Orta derece sıcaklıklarda uygulanan ısıl işlemler. hatalı kısmın her iki yanından iki adet fazla film alınır. ön değerlendirme raporu hazırlayan uzmanın ise Level II Seviyeli olması gereklidir- ISIL İŞLEM Isıl işlem uygulanması. İki veya daha fazla fUmde hatalı dikiş görülürse o dikişin tam boyu radyografik kontrola tabi tutulur. genelde kaynaklı imalattan sonra değişen malzeme biriken ısıl gerilmelerin giderilmesi amacını taşır. yumuşatma tavlaması veya dayanım artırıcı işlemlerdir.!: taşımayan. uygulanmasına göre gruplandırılabilirler. 3-.170 mm den daha küçük olan boruların çevresel ek kaynakları için toplam kaynak sayısının %10 u radyografik kontrol yapılır. Gerilme giderme tavlaması.

şekillendirme çapının cidar kalınlığına oranı 20 den küçük olduğu durumlarda ısıl işlem gereklidir. uygulanan ısıl İşlemler çeşitli şekillerde olabilir. Malzeme kalınlığının Tablo 3'de verilen kalınlıkları geçtiği durumlarda ısıl işlem yapılır. 2-r. b) Soğuk şekillendirme ve lokal tavlama suretiyle yapılan şekillendirmeler hiç bir zaman çekiçle yapılmaz. Kaynak sonrası ısıl işlem aj Sınıf I ve II basınçlı kaplarda. En çok uygulanan yöntem dıştan ısıtma ile yapılan ısıl işlemdir. cj Sıcak şekillendirmede.Soğuk ve sıcak şekillendirmeden dolayx ısıl işlem aj Soğuk şekillendirmede.Basınçlı kaplara. bu ısının tüm yapıda homogen olarak dağılması açısından önemlidir. Bunu şöyle gruplayabiliriz. Dıştan ısıtma ile yapılan bir ısıl işlemde. Diğer sıcaklıklar için gereklidir. Büyük olduğu durumlarda gerek yoktur.ısıl işlem uygulanmasıdır. Bunun sağlanması için fırın içinde aşırı sıcaklık farklılıklarının bulunmaması gerekir. şekillendirme sıcaklığı uygun sıcaklık sınırlarında yapılıyorsa ısıl işlem gerekmez. imalat ve kaynak durumlarına göre ısıl işlem gerekebilir. Basınçlı kapların ısıl işlemleri. basınçlı kabın ısıl işlem sıcaklığına kadar r ısıtılma hızı. basınçlı kabın kullanılacağı yerde geçerli olan standardın kullanılması ve bu standarda göre bir. çeşitli standartlarda oldukça değişen sınır değerlerine sahiptir. basınç deneyinden önce yapılacak son işlemdir. -239- . Bu konuda izlenecek yol. genellikle malzeme kalınlığı ve malzeme kalite derecesine göre ısıl işleme karar verilir. Basınçlı kaplarda ısıl işlem. Malzeme. İr.

4-3. 7-3 20 mm Sınıf II 25 mm 38 mm 20 mm 30 mm 8 mm 8 mm -24O- . 4-4 TL 5-2 TL 7-1 TL 7-2. Isıl işlem belirtilen süre kadar bekletilir. dışarı alınır. ej Malzeme kalite derecesine göre ısıl işlemin gerekliliğini.rsa xs-il işlem yapılır. cj Kaynak dikişlerinde.6-2 TL 1-0. 3-1 TL 3-2 TL 4-2. İçindeki akışkan f gerilimf korrozyon çatlamalarına imkan yeriyp.bj Çalışma. sıcaklıklarını ve müddetieri::veren değerler Tablo 3 ye Tablo 4 de verilmiştir. 2-3. 1-1. 2-4 TL 3-0. Tablo 3 Isıl işlem gerektiren kalınlıklar Malzeme kalınlığının ısıl işlem gerektiren ait sının Çelik Grade Sınıf I TL 4-0. Daha sonra kontrollü olarak kapalı fırında 400 °C sıcaklığa indirilerek. Uzun basınçlı kaplarda tam boy fırına sığmıyorsa iki uçtan ayrı ayrı ve Mmdirmeli olarak ısıl işlem uygulanır. Gerilim giderme ısıl işlemi. ikiden fazla dikiş bir noktadan geçiyorsa ısıl işlem yapılır. 6-1. 5-1 TL 6-0. dj Sinxf III basınçlı kaplarda kaynak sonrası ısıl işlemi müşteri ile imalatçı ve kontrol müessesesinin arasındaki anlaşmaya bağlıdır. Bu dereceden sonraki soğuması rüzgarsız bir alanda yapılabilir. sığasında. kapalı bir fırından basınçlı kabı ısıl işlem t '**" sıcaklığına kadar ısıtarak sıcaklığında Tabip 4 de yavaş ve kontrollü olarak yapılır. 2-1 TL 2-2. 4-1 TL 5-0. 1-2 TL 2-0.

Kazanlarda 1. kızdırıcılar.Hidrostatik deney basıncı dizay Hidrostatik deney basıncı. Bu taktirde. Bu deneyin yapılmasında dikkat edilecek hususlar genellikle. P. kazanlar. 1. dramlar.Kazanın basınç altında kalma süresi kazanın komple kontrolü yapılacak kadar veya en az 1 saat olmalıdır.5 P„ + „ * deney DÎZ 5. üst sıcaklık 40 geçmemelidir. kaynatma boruları. 241 . 2.Gerekli olduğunda. montajın bitiminden sonra. 3.Basınç deneyinde kullanılacak suyun sıcaklığı çevre sıcaklığında olmalı. ekonomayzerler vs.Basınç manometresi kazanın en üst yerine bağlanmalı ve gözle görülebilir şekilde olmalıdır. : 1.5 katına eşit olmalıdır. Bu kontrollarda hiç bir deformasyon v ve sızıntı olmamalıdır. komple olarak kazan. ancak 20 °C den de aşağıya düşürülmemelidir. benzer parçalar ayrı ayrı yukarıdaki şartlarda dizay bas&ncxnin 1.5 katma eşdt basınçta deney yapılabilir.25 katına eşit hidrostatik deney basıncında deney yapılmalıdır. basıncının 1.Tablo 4 Verilen sıcaklıkta kalış süresi Çelik Grade Karbon ve karbon manganez TL 7-1 TL 7-2 TL 7-3 Isıl işlem sıcaklığı *C Her 25 mm kalınlık için verilen sıcaklıkta kalış süresi en az 1 saat en az 1 saat en az 1 saat en az 2 saat 550-600 580-620 620-660 625-700 Hidrostatik Basın Deneyi Kazan ve Basınçlı kaplara komple edildikten ve varsa ısıl işlem yapıldıktan sonra en son kontrol olarak hidrostatik basınç deneyi uygulanır. C yi 4.

Akışkanın tanka giriş ve çıkış nozulları önleyecek cihazlar ile sıcaklık ve 2.Deney basıncı 100 bar olan basınçlı kaplarda özel emniyet tedbirleride alınarak yapılır.Bir basınçlı kap birden fazla basınçlı parçadan meydana geliyorsa o takdirde her parçaya ayrı basınç deneyi uygulanır.deney DİZ Basınçlı Kaplarda 1.Sıcaklık ve basınç yükselmelerini basınç göstergeleri -242* . Şayet basınçlı kap çift cidarlı ise o takdirde basınç farkı dikkate alınarak yapılır. kullanılan akışkanın sıcaklığı 40 gazyağı ile de basınç deneyi 25 Bu taktirde deneyde C ye kadar müsade edilebilir.5 katma P deney' l f 5 P DİZ edildiği standartta belirtildiği değerde olmalıdır. Ayrıca C sıcaklığa kadar müsade edilir. 5. Veya tankın imal Kazan ve basınçlı kaplarda güvenlik ve emniyet sistemleri ile gerekli olan bağlantılar.P - 7 OS p . 4T. Tankın deney basıncında kalma süresi tank kontrolünün yapılabileceği kadar olmalıdır. 3" Basınç manometresi tankın en üst kısmına bağlanmalı ve gözle görülebiİmelidir. eşit olmalıdır. A« Basınçlı kaplarda 1. 6^ Hidrolik deney basıncı dizayn basıncının 1.Basınçlı kaplarda hidrolik deney genellikle su ile veya tehlikeli olmayan sıkıştırılamayan akışkanlarla yapılabilir. 2.

Boşaltma valfieri nozulları 9.yürürlükte olan "Çalışma Bakanlığı işai sağlığı ve iş güvenliği tüzüğünde yazılı istekler gözönünde bulundurulacaktır.Kazan besleme cihazı bağlantı ağzı 8.Numune alma ağzı Ve diğer istekler için gerekli ağızlar olmalıdır. atmosfere açık sıcak su kazanlarına emniyet borusu bağlantı nozulları 3. buhar kazanları için buhar çıkış ve besleme suyu giriş nozulları 2.Seviye göstergeleri 4.Emniyet valfieri nozulları. B.3. • 243 .Presostat (basınç ayarlayıcı) nozulu 5.Kazanlar 1.Sıcak ve kaynar su kazanları için gidiş ve dönüş bağlantı nozulları.Kap içini gözle ve elle görerek kontrolünü yapmak için gerekli kontrol kapakları 5.Termostat (sıcaklık ayarlayıcısı) nozulu 7.Termometre bağlantı ağzı 6.Su seviye göstergeleri nozulları 4.Topraklama yeri 6.

Bu kontrollara imalatçının değişik departmanları ile bağımsız kias kuruluşları ve isterse müşteri değişik aşamalarda iştirak ederler. birimler arasında bir nevi kunuşma lisanıdır. Bu planla artık imalatın hangi kademelerinde kimin ve hangi noktada hangi kontrol tipi ile kontrollara iştirak edeceği belirlenmiş olacaktır.KONTROL NOKTALARİ PROGRAMI Basınçlı kapların imalatları yapılırken hangi standarda göre yapılacaksa.n sonuna kadar çeşitli kontrollar yapılır. Bu safhadan sonra imalata başlanır ve imalatçı kontrol noktalan planına göre kontrollara iştirak edecek olan birimlerin belirlenmiş kademelerde kontrollara iştirak etmesini sağlayacak ve böylece imalat tamamlanacaktır. Şimdi bu planı ve özet olarak kontrol metodlarını görelim. o standardın tüm istekleri yerine getirilerek imal edilmelidir. Bunun için. Bu kontrol noktaları planı. henüz imalata başlanmadan önce kontrollara iştirak edecek olan imalatçı departmanları ile isterse müşteri ve tarafsız klas kuruluşlarına gönderilir. imalatın değişik safhalarında yapılacak kalite kontrollarını gösteren bir "kontrol noktaları planı" imalatçı tarafından hazırlanır. Aşağıda bir LPG küresel tankı için hazırlanmış "kontrol noktaları planı" ile kontrol metodları örnek olarak verilmiştir. İmalata başlamadan önce hazırlanan bu kontrol noktaları planı. Basınçlı kapların imalinde. malzemeden başlanmak üzereiş. İmalatçı uygulayacağı kontrol metodlarını da kalite planında göstermelidir. Bu birimler planda kontrollara hangi aşamada hangi kontrol tipi ile iştirak edeceklerini ve kontrol miktarlarını belirtirler. 244 .

imalatın değişik safhalarında yapılacak kalite kontrollarını gösteren bir "kontrol noktaları planı" imalatçı tarafından hazırlanır.KONTROL NOKTALARI PROGRAMI Basınçlı kapların imalatları yapılırken hangi standarda göre yapılacaksa. Bu kontrollara imalatçının değişik departmanları ile bağımsız klas kuruluşları ve isterse müşteri değişik aşamalarda iştirak ederler. Bu birimler planda kontrollara hangi aşamada hangi kontrol tipi ile iştirak edeceklerini ve kontrol miktarlarını belirtirler. Bu safhadan sonra imalata başlanır ve imalatçı kontrol noktaları planına göre kontrollara iştirak edecek olan birimlerin belirlenmiş kademelerde kontrollara iştirak etmesini sağlayacak ve böylece imalat tamamlanacaktır. henüz imalata başlanmadan önce kontrollara iştirak edecek olan imalatçı departmanları ile isterse müşteri ve tarafsız klas kuruluşlarına gönderilir. İmalatçı uygulayacağı kontrol metodlannı da kalite planında göstermelidir. Bunun için. Şimdi bu planı ve özet olarak kontrol metodlannı görelim. birimler arasında bir nevi konuşma lisanıdır. Basınçlı kapların imalinde. Aşağıda bir LPG küresel tankı için hazırlanmış "kontrol noktaları planı" ile kontrol metodları örnek olarak verilmiştir. malzemeden başlanmak üzere işin sonuna kadar çeşitli kontrollar yapılır. Bu kontrol noktaları planı. Bu planla artık imalatın hangi kademelerinde kimin ve hangi noktada hangi kontrol tipi ile kontrollara iştirak edeceği belirlenmiş olacaktır. o standardın tüm istekleri yerine getirilerek imal edilmelidir. İmalata başlamadan önce hazırlanan bu kontrol noktaları planı. •245- .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Nozul boruları 2..Geriye kalan malzemeler için DİN 50049-2. kabulünün yapıldığı imalatçı kontrolünün Uygulanacak olarak sağlar.3.3.1~* Genel : Kullanılacak malzemelerin kalitesi resimlerdeki malzeme listesinde açıkça belirtilmelidir.B tipi sertifika istenir.Aşağıdaki malzemeler için DİN 50049/3.Nozullarm imal edileceği levhalar 2. .3. 2.MAÇ Bu kontrol metodîarı yapılmasını konzrollarda basınçlı LPG küre tanklarında imalt ve montajın ve L Kontrol montaj metodları.C tipi sertifika gereklidir. Codu.l. 260 .2~ İmalatçı Damgası.1.2.Küre dilimlerine kaynak olacak ayak malzemesi . .3. sahasında malzemelerin uygulanır. son baskısı r AD-rMerkblatt " Müşteri şartnamesi 2r MALZEMELER 2. 2.KURS TANKI KONTROL METODLARI Açıklama yerinde 1.l.Aşağıdaki malzemelerden DİN 50049/3.Flançlar .Nozul takviye yaka saçları .Sertifikalandırma : 2.2 tipi sertifika yeterlidir.Küre dilimleri .Bütün malzemeler istenilen malzeme kalitesi ve gerekli diğer damgaları taşımalıdır. aşağıdaki kodlara ve spesifikasyonlara kesin uyulmalıdır.3.

Nozullar.Nozullarm imal edileceği levhalar .4.Kaynak ağızlarının kesilmesi ve hazırlanması: Kaynak ağızlarının kesilmesi ve hazırlanması kesme. Kesilmiş parçaların boyutları toleranslar dahilinde 3.Geriye kalan parçalar resim parça numarası ile teşhis edilecektir. kontrol noktaları programında Malzeme yüzeyindeki deformasyonlar giderilmelidir. flençler ve borular 2. 6. derin yarıklar gibi hasarlar kullanmadan önce taşlanarak alınmalıdır. . Termal kesmeden sonra bütün cüruflar. veya döküm numarası olmalıdır.Küre dilimleri .4.Aşağıdaki malzemelerin üzerlerinde teşhi için kalitesi.2. Kaynak ağızlarının kesilmesi belirtilmiş olmalıdır.İmalat : (Atelye) 3.Şekillendirme : Küre dilim levhaları soğuk olarak şekillendirilmelidir. Kaynak ağızları resimlerinde belirtilen değerlere göre uygun olarak hazırlanmalıdır.35 mm nin altındaki malzemeler için beyaz boya ile damgalama yapılabilir. 25 mm yi geçmiyen düzgün s üzlükler tamir olmadan kabul edilebilir. Şekillendirilmiş şekil verilmeden önce belirtilmiş edilmelidir.1.2.Malzemelerin teşhisi (tesbiti) .s 2. 3. 261 . 2.4. hadde numarası.2. taşlama (mekanik kesme) veya termik kesme ile sağlanır.Teşhis damgaları : Damgalar soğuk ve yuvarlak köşeli vurulmalıdır.1.4. olduğu kontrol dilimlerde bir mastar (şablon) ile kavislik kontrolü yapılmalıdır.3.Nozul takviye yaka saçları .

dilimleri kaynaktan 262 . 3.Kaynak .SON KONTROL Küre dilimleri ve diğer malzemeler imaltçı yerinden montaj sahasına taşınmadan önce aşağıdaki kontrollara tabi tutulmalıdır. 3.4.3.Isıl işlem presedörü HP-7/2 nin isteklerini yerine getirmelidir. 4.5.5.5. 3. 3.1.Uygulanacak astar boya inorganik çinko esaslı olmalı ve ticari markası müşteri tarazından onaylanmalıdır. 3.3.5.Islak ve nemli yüzeyler boyanmamalı ve düşük çevre sıcaklığının altında boya yapılmamalıdır.3.Tank malzemelerir^Ln taşınması esnasında astar boyalı yüzeylerin hasarlardan korunması için bütün boya kalınlıklarının uygun ölçüde olması gereklidir. NOT : Isıl işlem esnasır. 3. 3.4 Son kaynakların ısıl işlemi 3.da takviye plakalarının (yaka saçları) test delikleri kapatılmamalıdır.5 Boyama Dış küre dilimleri ile küre ayakları imalattan sonra kum raspası ile temizlenmeli ve astzjr boya ile boyanmalıdır.5.2.Nozullu kepler ile gerekiyorsa ayaklı ekvator sonra ısıl işleme ~abi tutulmalıdır.Küresel tankın dış yüzeyi istenilen standardına göre kum raspası ile temizlenmelidir.Yukarıdaki yüzeyler dilimlerin kaynak ağızları hariç kum raspasından hemen sonra istenilen veya şartnamesinde belirtilen boya kalınlığında astar boya ile boyaı~nalıdır.2.4. 3.1.4.5. Bütün kaynakçılar Solüm 6 âa belirtilen istekleri yerine getirmelidir.

2.Ayak eksen ölçüleri bir kroki üzerinde gösterilmeli ve taban plakası deliklerinin hasara uğramaması için ankraj cıvata eksenleri kontrol edilmelidir.2.2.4.Geçici kaynaklar. 4.Ayak temellerinin ortalama çapı ile çevresi kroki üzerinde gösterilmelidir. 5.Montaj markaları resimlerdeki listeler ile aynı olmalıdır. 4. çentikler. kaynak ağızlarının ve yüzeylerin en az hasara sebep olacak ve aynı zamanda deformasyon olmayacak şekilde yeri eştirilmelidir. 4. 4. yanma olukları gibi istenmiyen durumlar uygun şekilde giderilmiş olmalıdır.Boyutlar projelerdeki ölçülerine uygun olmalıdır.5. Montaj yerinde bütün malzemeler.Temel Kontrolü 5.1-. 4. çapaklar. 5.Parçalar istenilen temizlikte olmalıdır.için malzemelerin yüklenmesi ve indirilmesi için özel dikkat gösterilmeli ve eğer taşıma deniz yolu ile yapılacaksa yükleme ve istifleme uygun olmalıdır. 263 .Malzemelerin teslim alınması : Malzemeler ve yarı mamul parçalar göz kontroluna tabi tutulmalıdır.2.MONTAJ (Şantiye) : 5.7.2.3. a) Teşhis damgalarının uygun olduğu görülmelidir.6. 5.1.4.Malzemelerin nakliyesi yapılırken deformasyonlardan kaçınmak-.Temellerdeki seviye farkı tesbit edilmeli ve toleranslar dahilinde olduğu görülmelidir.1. 5. 4.3.Kaynak ağızları yeterli seviyede olmalıdır. b) Taşıma esnasında malzemelerin hasar görmemiş ve deformasyona uğramamış orijinal gibi olduğu kontrol edilmelidir.Boya kalitesi ve kalınlığı şartnamesine uygun olmalıdır.2.

sertifikalandırması olmalıdır.Bütün kaynaklar AD-HP 2/1 de belirtilen kaynak yöntemlerine uygun olarak 6.2.Kaynak ağızlarının hazırlanması : Kaynak ağızları projelerinde belirtildiği ile kaynak ağzı gibi hazırlanmak ve dilimlerin eksen kaçıklığı toleranslar dahilinde aralığı müsaade edilen iç taraftaki eksen olduğu görülmelidir.2. levhaların teşhiz damgaları geliştirilmiş mantajı kaydedilmelidir. Kaynakçıların 6. yağdan.1.3.1. 5.3.1..aamgasxnïzsrarmalidifi Aksi kaynakların kontrol kenarına en az 1 m arayla kendi veya taktirde geliştirilmiş bir resime bu damgalar kayıt edilebilir.Malzemelerin Dilimlerin resimlere teşhisi yapılırken. boyadan veya diğer kirli cisimlerden en az 25 mm genişliğindeki bir alan kadar arındırılmış 5.5.1 Kaynakçılar AD-HP 3 ™c:isbeMer±nengözersertif±kalamdiBilmd. sayfalarına 6.3. 6.1.2.3.KÜRENİN MONTAJI '5. 6.:. kaçıklığı 3 mm yi geçmemelidir. -264- .KAYNAK : 6.Kaynak dolgu malzemelerinin depolanması ve dağıtımı -Orijinal paketlerindeki elektrodlar kapalı kuru ve sıcak yeklerde muhafaza edilmelidir.3.4.id^r*.Kaynak ağzı temizliği Kaynak yapmak için kaynak ağızları.2yapılmalıdır.Kaynak Kaynak işlemi bölüm 6 daki isteklere göre yapılmalıdır.3..Hér^kaynxkçi yapmış olduğu kaynağın . 5.Kaynak yöntemleri 6.2. oksitten. nemden.3.

Bu fırınlar 50 °c sıcaklıkta muhafaza.Ba. edilmelidir.rtapü şartlart maximum X 50 relativ nem ve minumum 25 °C. Bu fırınlarda sadece tek tip elektrodlar bulunmalı ve eletrodlann bir kaynakçıdan diğerine verilmesi yasaklanmalıdır.1.1.Elektrodîar kopunması (muhafaza için) kurutma fırınlarından alınarak hemen kaynakçıların portatif elektrikli fırınlarına konmalıdır. « İlk defa kurutulmuş elektrodlar kaynakçılara verilebilir veya 100 ile 150 °c sıcaklıktaki termoslarda muhafaza edilebilir.Plektrodlarm stoklanması yukarıdaki sıcaklıklarda uzun süre olursa elektrod örtüsünde çatlamalara sebep olur.Kaynak yapılacak malzeme sıcaklığı -17 °C nin altına düşerse kaynak yapılmamalıdır-. .5. Ayrıca yağmur ve kar yağdığı zaman vetra kuvvetli Mzgar olduğu zaman kaynakçı ve iş mahalli uygun şekilde koruma altına alınmadan kaynak yapılmamalıdır.5. kar ve buzlanma dolayısıyla ıslak ise kaynak yapılmamalıdır.2r. 6. 6.4.Kaynak tekniği 6. .4. Günlük lidıv. Bu sebepten dolayı fırınlarda çalışma bitiminde elektrodlar kullanmak için ana fırına geri konmama- uzun si^re stoklamayı önlemek için bütün elektrodların kontrol edilmesi tavsiye edilir.Çevre (o.rt glektxodlar aynı partiden ve aynı tiplerden klaslanmış olmalıdır. 6.Kaynak yapılacak yüzeyler yağmur.Panta kaynağı Bütün punta kaynakları uygun kaynak yöntemine göre vasıflı 265 .~sıcaklıkta Q!maıXıd.zik karakterli-elektrodlar orijinal kutularından alındıktan sonra 2 saat 35ü °C sıcaklıkta kurutulmalıdır. .4r-.j. Çevre şartları 6.

2. tesbit edilmiş metotlardan biri kullanılarak -:26b- .5. ön ısıtma sıcaklığı kaynak süresince korunmalıdır. Ana malzeme yüzeyine kaynak arkı yapılmasına müsaade edilmemelidir.5. düzgünsüzlük veya istenmiyen durumlar keski. Kök pasonun açılan kısmından cüruf ve diğer kirli nesneler taşlama ve/veya fırçalama ile alınmalıdır. gözenek fazla miktarda yanma olduğu. Daha sonra dye-penetrant testi ile çatlak kontrolü yapılmalıdır. Kaynak ekseninden min 150 mm mesafede spot kontrollar yapılmalıdır. uygulanabilir kaynak metotlarmdaki kök açılması için yok edilebilir.3.5. Hatalar. ve/veya taşlama veya parlatma (fırça) ile temizlenmelidir.Tamirler Göz kontrolü ve tahribatsız muayene metoâu ile (radyografi) tesbit edilen kabul edilmez hatalar temizlenmelidir.Ön ısıtma Kaynak işine başlamadan önce uygulanacak kaynak yönteminde belirtilen sıcaklıkta kaynak ağzının her iki alanında 150 mm lik bir alan ön ısıtmaya tabi tutulmalıdır. 6.5. Sıcaklık bir sıcaklık ölçer (termokopıl) ile kontrol edilmelidir. 6. .kaynakçılar tarafından yapılmalıdır.Eğer mümkünse bütün puntalar kaynağın karbonlanacak tarafında olmalıdır.4. Bir sonraki pasolara geçmeden önce göz kontrolü ile tesbit edilen çatlak. 6.Kök pasosunun açılması Eğer resimlerde tam nufuziyet ve her iki taraftan kaynak yapılabileceği açıkça belirtiliyorsa kök paso kaynak metotlarında gösterilen metotla hazırlanmalıdır.5.Kaynak esnasında temizlik Kaynak ağızları veya kaynak paso araları bir sonraki pasolara geçmeden önce cüruflardan veya pisliklerden arındırılmalıdır. 6.

termokopıl) ile ölçülmelidir.5.2.Müşterinin yazılı onayı yoksa tankın ilk testinden önce al-ınmalıdır (temizlenmelidir). Tamir olan yerlerden tekrar radyografi alınmalı ve hatanın tamamen giderildiğinden emin olunmalıdır. Eğer hatanın giderilmesi kaynakla tamir edilmelidir.Kaynak en az 2 paso olarak yapılmalı ve son paso dilime temas etmemelidir.Geçici donanımların ve ark sıçrantılarının temizlenmesi 7. 7.5 teki gibi yapılmalıdır.1. 7.Kaynak arkı ve geçici donanımların kaynak edildiği yüzeyler. 6. 6.6.Donanımlar alınırken ana malzemeye hasar verilmesinden sakınmak gerekir. 7.Eğer ana malzemede tamir gerekiyorsa par.Sözkonusu yüzeylerde dye-pentrant testi yapılarak çatlak olup olmadığı kontrol edilmelidir.3.Hataların temizlendiği kısımlarda hatanın tamamen temizlendiğinden emin olunması için dye-penetrant testi yapılmalıdır.6. Darbe ile söküp almakxtehlikelidir.7. -267- .5.1.Geçici donanımların kaynağı uygun kaynakçılar tarafından uygun kaynak yöntemine göre yapılmalıdır.3.Kaynatılacak alan yaklaşık 300 mm çapında bir daire içinde 150 °C sıcaklıkta ısıtılmalı ve bir termometre (sıcaklık ölçer. 7. 6. dizayn kalınlığının altına düşüyorsa o bölge Bütün tamirler kalifiye kaynakçılar tarafından uygun kaynak yöntemlerine göre yapılmalıdır. Ana malzemeden 3 mm mesafede termal olarak kesilmeli ve ana malzeme yüzeyine kadar dikkatlice taşlanmalıdır. 6.6.2. .4. Tamir yerleri dye-penetrant testine tabi tutulmalıdır.6. uygun şekilde çentiklerden temizlenmelidir.Geçici donanımların kaynağı 6.

Tahribatsız muayeneler 8. Merkblatt kodunun isteklerini yerine getirmelidir.2.HP 4 • • belirtilen istekleri yerine getirmelidir. edilmelidir.D. tamamlandığında en az aşağıdaki bilgileri içeren kapsamlı bir kalite kontrol dosyası (kimlik dosyası) hazırlanmalıdır.Malzeme sertifikaları 268 .1.5 bar basınçta hava uygulayarak) yapılmalı ve sabun köpüğü ile kaçak o l u p o l m a d l ğ l ^an^^r.programında belirtilen test yöntemine göre tanka basınç uygulanmalıdır.2.Tahriîmtsız muayenelerin uygulama yöntemleri ve kabul kriterleri tatbik edilen kontrol noktaları programında belirtilmelidir. .3.Testler 9. pnömatîk test (en az 0. Bu yöntem A. 9. 9.elemanlar tarafından yapılmalı ve AD.Parçalarım listesi ve teşhis damgaları .3.1. (HP 20 ve HP 30) 9. Nozül kaynakları ile takviye plaka (yaka sacı)kaynaklarının sızdırmazlığı ile diğer teknik bilgiler bulunmalıdır.2.Belgelendirme Küre montajı.2.Kullanılan manometreler uygun olmalıdır.2.Kontrol noktaları.2 Tahribatsız muayeneİQr kalifiye .Çökmeler şartnamede belirtilen test kademelerine göre hidrolik test esnasında kontrol 10.5 katından daha az veya test basıncının 4 katından daha fazla olmamalıdır. Manometre yaklaşık olarak test basıncının iki katını gösterecek şekilde olmalı ve asla test basıncının 1. 9.Takviye plaka kaynaklarının sızâırmazlık testi. 8. 8.8.Tankın basınç testi.1.Tahribatsız muayene neticeleri raporlarına işlenmeli ve raporlarda test yöntemleri 9.

Levhaların yerleri ve teşhis damgaları .Dolgu malzemelerin sertifikaları .Kaynak ve kaynakçıların teşhis damgaları .Kaynak yöntemleri ve uygunluk test raporları (WPS ve PQR) Kaynakçı sertifikaları .Tahribatsız muayene yöntemleri.Radyografi yerleşim planı .. testi raporu .Isıl işlem raporları .Tahribatsız muayene test raporları ' . ısıl işlem yöntemi ve diğer test yöntemleri .Aşağıdaki bilgileri gösteren geliştirilmiş krokiler .Basınç.İmalat kaynağı test sonuçları 269 .

BASINÇLI KAPLARIN PERYODİK KONTROLÜ Kazan ve basınçlı . kazanın bütün teknik karekteristiğini gösteren ve muayenesinin Hükümet veya Mahalli İdarenin kabul ettiği teknik elemanlar tarafından yapıldığını belirten bir belgeyi alıcıya verecek. Bu konu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı -işçi Sağlığı ve İş Güvenliği tüzüğünde açıkça belirtilmiş ve her yıl bunların bakım ye kontrol laxmin yapılmasını şart koşmuştur. r Buhar ve sıcak su kazanlarının imalinin bitiminde. kazanlarda yapılan değişiklik veya onarım veya revizyonlardan sonra yılda bir peryodik olarak en az üç ay kullanılmayıp yeniden servise girmeden önce. maddesi aynen şöyle der : Her imalatçı firma. çalışma dönemlerinde de yapılacak peryodik yzllık bakım kontrollarıda can ve mal güvenliği açısından büyük'önem taşır.ni mutlaka yaptırması bu konunun üzerinde titizlikle durması gerekir. monte edilip kullanılmaya haşlamadan önce. iş veren de bu belgeyi istenildiğinde ilgililere verecektir. Madde 207 de ise. Peryodik kontrolları zamanında ve uygun yapılmayan kazan ve basınçlı kapların ne denli tehlikeli bir bomba gibi ¥ herkesçe bâUmmektedir. sorumlu olduğu yerlerde bulunan kazan ve basınçlı kapların pergodik bakimlan. n a ve fabrikalarda bulunduğu Patlayan kazan ve basınçlı kapların televizyon ve yazılı basından zaman zaman can kayıplarına sebep verdiklerini görüyor ve üzülüyoruz. imalat safhalarında yapılan kontrolları kadar.. kontrol ve deneyleri. Bu bakımdan herkesin.kaplar. Bu tüzüğün 206. ehliyeti 270 .

Tüm bağlantılar körlenir ve hava alma vanası açılarak basınçlı kaba su alınır. düzenlenecek bir raporda belirtilir ve bu rapor işyerinde saklanır. Kurum. Daha sonra basınçlı kabınrtüm Buralarda kaynaklı bağlantıları ile diğer kısımları kontrol edilir. Şimdi Peryodik kontrollarda yapılacak kontrolları görelim. Hava alma vanasından su gelince kapatılarak kap bir pompa veya su cenderesi ile belirlenen basınca çıkarılır.5 katı ile yapılır. yerlerden Yüzeyler iyice temizlendikten yapılmalıdır. imalinin bitiminden sonra ve monte edilip kullanılmaya başlamadan önce veya yapılan değişiklik ve büyük onarımlardan sonra. 3. 271 . Madde 223 : easmçlı kapların kontrol ve deneyleri. ehliyeti Hükümet veya Mahalli İdarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından. I" Kazan ve basınçlı kapların içleri (su ve ateş mahalli) kontrollardan önce çok iyi temizlenmiş olmalıdır. el deliği açılmış olmalıdır. Sonra pompa devre dışı bırakılarak irtibatı kesilir. Kontroldan önce yeterli sayıda adam deliği.' Hükümet veya mahalli idarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından yapılacsJz ve sonuçları sicil kartına veya defterine işlenecektir. girilmeyecek kadar küçük basınçlı kaplarda el delikleri olacak ve bu delikler emniyetli bir şekilde kapatılmış olacaktır. çamur. sonra gerekli görülen kalınlık ölçümleri 2T Basınçlı kapların üzerinde gerektiğinde içine girmeyi sağlayacak adam delikleri bulunacak. en az üç ay kullanılmayıp yeniden servise girmeleri halinde ise tekrar kullanılmaya başlamadan önce ve herhalde peryodik olarak yılda bir yapılır. Kontrol ve deney sonuçları.Hidrolik basınç deneyinin yapılması: Basınçlı kapların hidrolik basınç deneyleri en yüksek çalışma basıncının 1.ı şekilde basınçlı kaplar için de şunlar yazılmıştır. Yine aur. pas ve diğer pislikclerden tamamen arındırılmalıdır. Taşlaşmış yüzeyler olabilecek arızaları gizleyebilirler.

Normal çalışma durumunda bütün ölçü alatleri kazan önünden görülebilecek şekilde yerleştirilmelidir. O Tağdiye cihazları : Bu cihazlar kazan besleme suyu pompalarını devreye sokup çıkardıkları gibi alçak su seviyesinde alarm ve brülöre kumanda eder.Kazan ve basınçlı kapların başlıca teçhizatı kontrol edilmelidir. Bunların kusursuz ve güvenilir durumda oldukları görülmelidir. Manometrenin işaretleri kazan boyunun 1. Kazandaki su seviyesinin kontrolü igin kullanılan bu cihazın uygun olduğu görülmeli ve zaman zaman altındaki blöf vanası açılarak biriken pislikler dışarı atılmalıdır. Malzemesi yüksek basznç ve sıcaklığa mukavim olmalıdır. a) Manometreler : 3 uollu musluklu olmalıdır. Böylece manometrenin kızgın buhar ile teması kesilmelidir. ! 3. Kazanda iki adet bulunmalı ve sıcaklığa karşı korunmalıdır.-Kazanlarda birbirinden ayrı en az iki adet su seviye göstergesi bulunmalıdır. gösterecek şekilde olmalı ve en yüksek çalışma basıncını gösteren rakamı kırmızı g izgi ile işaretlenmelidir. Bunlar kazana doğrudan doğruya bağlı olacak. « b) Su seviye göstergeleri .yaşarma. basınçta brülörü devreye sokar. 272. Manometrenin bağlanacağı boru bir defa k ı v r ı m l ı ve işletmeye almadan önce içine su konmalıdır. en az ve en g ok su seviyelerini gösterecek şekilde işaretlenmiş olacaktır. Seviye göstergeleri doğru çalışıp çalışmadıklarını anlamak için zaman zaman blöf edilerek kontrol edilmelidir. Kazanlarda en yüksek çalışma basıncının iki katın. sızdırma ve deformasyon yoksa basınç deneyi uygun kabul edilir.5 katı uzaklıktan rahatça okunabilecek büyüklükte olmalıdır. . Göstergelerin bir adedi camdan olmalı ve muhafaza içine alınmalıdır. d) Prozestat : Kazan tesmcı istenen max. değere çıktığında brülörü devreden çıkarır ve min.

köpük alma vanası gibi teçhizatların uygun oldukları görülmelidir. hava alma vanası. blöf ve dreyn valfleri. Ayrıca tehlikeli durumlarda emniyet valflerine müdahale etmek için makara-tel sistemleri vasıtasıyla kumandaları bina dışına alınmalıdır. g) Kazanın diğer teçhizatları. ana ve yardımcı buhar valfleri.Kazanlarda işletme testi ile alarm. Emniyet valflerinin çalışır durumda oldukları zaman zaman kontrol edilmeli ve bakım onarımlarına büyük ehemmiyet verilmelidir. Emniyet valfleri attığı zaman çıkan buhar çalışanlara zarar vermeyecek şekilde ve borularla atmosfere boşaltacak durumda olmalıdır. f) Emniyet Val fieri : Buhar kazanlarında en az iki adet emniyet valfi bulunmalı.ej M£a. bunlardan en az bir tanesi ağırlıklı tipte olmalıdır. Emniyet valfleri max. brülör devre dışı kalmalı ve besleme suyu pompası devreye girmelidir.rjn kapnası t Kazan su seviyesi tehlikeli seviyeye düştüğünde çalacak şekilde monte edilir. Su seviyesi 273 . emniyet ve otomatik kontrol (otomasyon) sistemlerinin kontrolü ile basınçlı kaplarda emniyet ve otomasyon sistemlerinin kontrolü yapılmalıdır. Su seviyesi tehlikeli alçak su seviyesine geldiğinde alarm kornası çalmalı. a) Kazan blöf valfi açılarak kazandan su eksiltilir. 5. besleme suyu valfleri. Kazancının duyabileceği bir seste ve uygun bir yerde olmalıdır. çalışma basıncının onda bir fazlasına ayarlanmalı ve ayarı bozulmayacak şekilde mühürlenmen veya tedbir alınmalıdır. Çalışmayan ve paslanan valfler yenileri ile değiştirilmelidir. Emniyet valileri kazana doğrudan doğruya bağlı olacak. kazanla emniyet valfi arasında buharın geçmesini engelleyecek herhangi bir bağlantı veya engel olmamalıdır.

girmelidir. basmçza Kompresör girip c) min. yapılmalıdır. gerekir. ve min. Zaman bakımlarının olabilir. SONUÇ: Çalışma tüzüğünde basınçlı titizlikle Görülen önemlidir. kontrolü besleme suyu pompası devreden çıkmalı brülcr Kazardın devreye otomasyon ve max. basınçta devreye devreden çıktığı görülmelidir. işletme basıncımın Aynı şekilde çıkarılarak basınçlı emniyet hava valflerinin tanklarınada görülmelidir. basınçlarda kompresörün çıktığı Yüksek basınç prozestat üstüne bu ayarı yükseltilerek kazan basıncı attığı max. çalışma basınçları belirlenmeli ve min. ve kazanın girdiği max. da zaman arızalar arızaların onarımları kadar sepeplerinin bulunması 274- . devreye tanklarmdada max. b) ve duruma gelince alarm susmalı. görülmelidir. haftalık. Kazanır.normal . ve Sosyal yapılması Güvenlik zorunlu Bakanlığı kılman İşçi yıllık aylık Sağlığı ve İş güvenliği kazan ve da kontrollardan gibi peryodik çeşitli de başka kapların yapılması bu günlük. işlem uygulanmalıdır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful