You are on page 1of 4

Sejarah Tingkatan Dua

BAB 5 : KEKAYAAN EKONOMI SABAH 4. Bagi memperkukuh kedudukan, persatuan berusaha


MENARIK MINAT SYARIKAT BORNEO dapatkan Piagam Diraja daripada kerajaan British.
UTARA BRITISH (SBUB) 5. Tahun 1881, kerajaan British menganugerahkan
piagam kepada Persatuan Sementara Borneo Utara
5.1 Penyerahan wilayah Sabah kepada SBUB British Berhad.
a) Negeri Sabah dibwh Kesultanan Brunei dan Sulu 6. Tahun 1882, syarikat dinamakan SBUB
1. Asalnya di bawah pengaruh Kesultanan Brunei. 7. Melalui piagam, SBUB berkuasa mentadbir Sabah.
2. Kemudiannya, Sultan Brunei menyerahkan pantai 8. Sir Rutherford Alcock menjadi Presiden pertama dan
timur dan utara Sabah kepada Sultan Sulu kerana Alfred Dent dilantik sebagai Pengarah Urusan.
membantunya mematahkan pemberontakan di Sabah. 9. British memperluaskan pengaruhnya dan menghalang
3. Sabah dikenali sebagai Borneo Utara. Nama Sabah kuasa Barat lain bertapak di Sabah.
digunakan apabila Borneo Utara menyertai Malaysia. 10. Tahun 1888, SBUB menandatangani Perjanjian
Sabah dikenali “Negeri di Bawah Bayu”. Perlindungan Borneo Utara yang menjadikan Sabah
negeri naungan British.
b) Pengaruh pedagang barat sebelum SBUB 11. British bertanggungjawab hal ehwal luar Sabah.
1. Sabah tumpuan pedagang Barat kerana
kedudukannya strategik dan kekayaan hasil buminya. d) Syarat Pemberian Piagam kepada Persatuan
2. Menarik perhatian pelabur Barat Sementara Borneo Utara British Berhad
3. Sultan Brunei memberi konsesi tanah di Sabah 1. SBUB tidak boleh serahkan Sabah kepada sesiapa
kepada wakil Amerika Syarikat, iaitu C.L. Moses pun tanpa persetujuan kerajaan British.
dengan tempoh penyewaan selama 10 tahun. 2. SBUB menerima nasihat daripada kerajaan British.
4. Moses kemudiannya menjual konsesi tersebut kepada 3. SBUB melantik pentadbir daripada pegawai yang
The American Trading Company yang diketuai oleh diakui oleh kerajaan British.
J.W. Torrey dan rakannya T.B. Harris. J.W. Torrey 4. SBUB hendaklah memerintah Sabah dengan adil
pedagang Amerika Syarikat di Hong Kong. 5. SBUB hendaklah memelihara agama, adat resam dan
5. J.W. Torrey gagal memajukan tanaman kopi dan tebu undang-undang penduduk tempatan.
di Kimanis.
6. Kegagalan menyebabkan Torrey menjual haknya 5.2 SBUB Mengukuhkan Kuasa Di Sabah
kepada Baron Von Overbeck (Konsul Jeneral Austria a) Sistem pentadbiran Gabenor
di Hong Kong) 1. Sabah diketuai oleh Gabenor.
7. Baron Von Overbeck hadapi masalah modal. Beliau 2. Gabenor pertama SBUB ialah W.H. Treacher.
meminjam wang daripada Syarikat Alfred Dent dan 3. Beliau dilantik oleh pengarah syarikat dengan
Edward Dent (pedagang British di Hong Kong) persetujuan kerajaan British.
8. Overbeck dan Dent ingin menubuhkan sebuah 4. Gabenor dibantu oleh Majlis Penasihat.
syarikat di Borneo Utara. 5. Majlis Penasihat terdiri drp Setiausaha Kerajaan,
9. Gabenor Labuan (W.H. Treacher) bersetuju Bendahari,dan Ketua Pasukan Keselamatan.
membantu Overbeck memperbaharui tempoh pajakan 6. Sandakan dijadikan pusat pentadbiran SBUB.
daripada Sultan Brunei yang telah tamat, dengan 7. Menubuhkan jabatan kerajaan spt Jabatan Pos, Jab
syarat syarikat yang ingin ditubuhkan oleh Overbeck Buruh, Jab Polis, Jab Kewangan, Jab. Tanah & Ukur.
diletakkan di bawah kekuasaan British. 8. Lembaga Pengarah SBUB menubuhkan kontinjen
10. Sultan Brunei, Sultan Abdul Mu’mein Polis Dayak dan membina berek polis di Sandakan
memperbaharui pajakan dengan Overbeck & Dent untuk mengawal keamanan.
melalui perjanjian
11. Baginda serah tanah ant Teluk Kimanis & Sg Sibuku. b) Organisasi Pentadbiran SBUB
12. Oleh sebab, sebahagian wilayah Sabah di bawah 1. Lembaga Pengarah
Kesultanan Sulu, Overbeck dan Dent  Bertanggungjawab kepada semua pemegang
menandatangani satu lagi perjanjian dengan Sultan saham SBUB.
Jamalul Alam (Sultan Sulu) 2. Gabenor
13. Sultan Sulu serahkan kaw Sg Pandasan ke Sg Sibuku.
 Dibantu Majlis Penasihat dan Setiausaha
Kerajaan.
c) Penubuhan SBUB
1. Tahun 1880, Overbeck menjual semua haknya  Mendapat nasihat pentadbiran dr Majlis
kepada Alfred dan Edward Dent. Penasihat.
2. Dent menubuhkan Persatuan Sementara Borneo  Gabenor dan Majlis Penasihat bertanggungjawab
Utara British Berhad. kepada Lembaga Pengarah di London.
3. Saham syarikat pula dijual kepada syarikat British 3. Ketua Jabatan
bagi menambahkan modal perniagaan.  Terletak di bawah Setiausaha kerajaan.
1 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah Tingkatan Dua

 Contohnya Ketua Jabatan Pos, Buruh, Polis, 4. Tahun 1935, empat residensi iaitu Residensi Pantai
Kewangan, Tanah dan Ukur. Barat, Sandakan, Pedalaman dan Tawau.
4. Residen; 5. Akhirnya, sepuluh residensi
 Terletak di bawah Setiausaha Kerajaan. 6. Setiap daerah diketuai oleh Pegawai Daerah
berbangsa Eropah.
 Menjadi ketua pentadbir di peringkat residensi 7. Jawatan Timbalan Penolong Pegawai Daerah
diperkenalkan & disandang oleh penduduk tempatan.
5. Pegawai Daerah
 Menjadi ketua pentadbir di peringkat daerah. d) Penglibatan anak tempatan dalam pentadbiran
 Berperanan sebagai majistret, pemungut cukai, 1. Ketua Anak Negeri bergelar Orang Kaya-Kaya
bendahari daerah, pegawai buruh, dan ketua (O.K.K) membantu Pegawai Daerah. Cthnya, O.K.K.
pentadbir semua jabatan di peringkat daerah. Haji Mohammad Arshad Ketua Anak Negeri
6. Ketua Anak Negeri menganggotai pentadbiran SBUB.
 Menjaga keamanan, menguruskan pembahagian 2. Diberi surat kuasa. uruskan hal masyarakat tempatan.
tanah, mengutip cukai, dan memajukan pertanian. 3. Di kampung, - ketua kampung digelar Orang Tua.
7. Ketua Kampung 4. Penglibatan peribumi dalam pentadbiran di peringkat
 Menguruskan hal ehwal kampung daerah dan kampung kerana memahami adat dan
 Menjaga keamanan, membantu memajukan budaya masyarakat tempatan.
perdagangan, melaporkan kepada Pegawai Daerah 5. SBUB tidak mampu menggaji ramai pegawai Eropah
tentang kes kecurian, wabak penyakit dan menjaga kerana masalah kewangan.
keselamatan kampung. e) Sistem Kehakiman
1. Undang-undang Barat dan undang-undang Tempatan
Carta Organisasi Pentadbiran SBUB 2. Mahkamah Majistret dan Mahkamah Anak Negeri
3. Mahkamah Anak Negeri diketuai oleh Ketua Anak
Pemegang Saham Negeri
4. Mahkamah Majistret
 Mengendalikan kes berat seperti kes
Lembaga pembunuhan, penculikan dan rompakan.
Pengarah  Dihakimi oleh Pegawai Daerah.
5. Mahkamah Anak Negeri
Majlis  Mengendalikan kes peribumi yang berkaitan
Penasihat Gabenor dengan undang-undang Islam dan hukum adat.
 Hakim dilantik daripada kalangan Ketua Anak
Negeri yang arif dalam bidang agama Islam dan adat.
Setiausaha Kerajaan 5. Bangunan mahkamah dibina di Jesselton

5.3 SBUB Mengeksploitasi Hasil Bumi Sabah


a) Pembaharuan ekonomi
1. Mengeksploitasi kekayaan hasil tradisional Sabah,
Ketua Jabatan Residen menguasai pertanian, pembalakan & perlombongan
2. SBUB mengeluarkan mata wang pertamanya th 1882
b) Hasil tradisional
1. Menyumbang kewangan SBUB - sarang burung,
Pegawai Daerah
sagu, rotan, pokok lanut, trepang & sirip ikan yu.
2. Sarang burung - eksport tradisional
3. Rotan dibuat perabot dan tongkat
Ketua Kampung Ketua Anak Negeri  Longgokan rotan dicari oleh penduduk dari
hutan.
 Hasil rotan dieksport dlm btk perabut, tikar&
c) Sistem Residensi tongkat.
1. Dibahagikan beberapa residensi - mudahkan urusan 4. Pokok lanut
pentadbiran.  Dikenali abaka, manila, hemp atau musa
2. Setiap residensi dibahagikan kepada daerah. textilies.
3. Mulanya, dua residensi iaitu Residensi Pantai Barat
dan Pantai Timur.  Pokok lanut hidup meliar di kaw pamah dan
lembah.

2 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah Tingkatan Dua

 Gentian pokok lanut dijemur dan diproses  Dilombong di Silimpopon dan Labuan.
menjadi tali kapal untuk dieksport ke Eropah.  Silimpopon–kaw arang batu terbesar di
5. Pokok sagu/rumbia A.Tenggara
 hidup subur di kawasan berpaya dan di muara
 Diusahakan oleh Syarikat Cowie Harbour Coal.
sungai.
5. Mangan - Diusahakan di Teluk Marudu oleh
 SBUB galakkan usahakannya secara komersial. Syarikat British Borneo Exploration. Dieksport ke
 Sagu mentah dieksport ke Singapura dan Eropah. Britain.
6. Hasil laut 5.4 Perubahan Sosial SBUB di Sabah
 Hasil laut seperti trepang, sirip yu dan mutiara. (a) Sistem pengangkutan
 Diusahakan oleh masyarakat Bajau. 1. Landasan kereta api pertama - Weston ke Beaufort.
2. Disambung Beaufort ke Jesselton dan dari Tenom ke
 Trepang dpt permintaan tinggi di China. Malalap.
7. Masalah pengeluaran hasil tradisional; 3. Membina jalan raya -tertumpu di bandar besar
 Membebankan rakyat dengan pelbagai cukai. 4. Perhentian motokar dan bas dibina di Kota Kinabalu
 Cukai tanah, cukai kepala, lesen perahu & 5. Memajukan pengangkutan air dan sungai.
senjata. 6. Syarikat perkapalan Straits Steamship tahun 1890
 SBUB menggunakan pendekatan ini untuk b) Sistem Perhubungan
mengatasi masalah kewangan mereka. 1. Telegraf, telefon dan pos
c) Hasil pertanian 2. Bangunan pejabat pos .
1. Mengusahakan tanaman baru - getah dan tembakau. 3. Mengeluarkan setem
2. Kegiatan ini dilakukan kerana tanah luas dan subur. c) Perkembangan Pendidikan
3. Tembakau 1. Kurang diberi perhatian oleh pentadbiran SBUB.
2. Sediakan pendidikan rendah kerana kekurangan wang
 Mutu tembakau Sabah diiktiraf terbaik di dunia. dan anggap bidang pendidikan tidak menguntungkan.
 Pasaran tinggi di Belanda serta Amerika 3. Murid mendaftar di sekolah Melayu, sekolah
Syarikat. Mubaligh dan sekolah Cina.
 Mengecualikan cukai eksport kpd ladang 4. Sekolah Mubaligh (Inggeris);
tembakau.  Mubaligh Kristian bina sekolah- sebarkan
 Tanaman tembakau diusahakan di Pulau Banggi, Kristian.
Teluk Marudu, Lahad Datu, Tawau dan Sandakan  Sekolah pertama oleh mubaligh Roman Katolik
 Daun tembakau untuk menghasilkan cerut. di Sandakan – dinamakan Institut Byron.
4. Getah  Sekolah St. Mary ditubuhkan di Sandakan
 Landasan kereta api meningkatkan pembukaan 5. Jabatan Pelajaran - menguruskan sekolah-sekolah
ladang getah di Beaufort, Jesselton dan Tenom. di Sabah.
6. Sekolah Latihan
 Insentif 4 peratus dividen kpd pengusaha getah
 Pengusaha diberi pengecualian cukai eksport  Sekolah Latihan bagi anak-anak Ketua Anak
Negeri dibina di Jesselton pada tahun 1915.
selama 50 tahun
 Kilang memproses getah dibina di Sabah.  Tujuan - melatih pelajarnya menjadi pegawai
pentadbiran peringkat rendah.
 Buruh dari China dan Jawa bekerja di ladang  Bahasa pengantar ialah bahasa Melayu.
getah.
d) Kegiatan pembalakan;  Kurikulum 3M iaitu membaca, menulis dan
1. Sumber kayu balak jenis yang baik seperti jenis mengira.
seraya, ramin, kapur, belian dan meranti.  Jawatan khas untuk lulusan sekolah ialah renjer,
2. Pembalakan di Sandakan, Lahad Datu dan Tawau. kerani dan Ketua Anak Negeri.
3. Buruh dari Indonesia dan Filipina dibawa masuk 7. Sekolah Melayu pertama di Kota Belud tahun 1921
4. Hasil balak dieksport ke China, Singapura, Britain, 8. Sekolah Cina
dan Australia melalui pelabuhan Sandakan.  dibina sendiri oleh masyarakat Cina.
5. Kilang memproses kayu balak di Sandakan.  berorientasikan negeri China. .
e) Kegiatan perlombongan; 9. Sekolah Bumiputera
1. Perlombongan menggalakkan kemasukan pelabur. Sekolah Bumiputera Keningau tahun 1924
2. Menggiatkan usaha melombong seperti galian emas, d) Perkhidmatan Kesihatan
arang batu dan mangan. 1. Hospital di bandar besar
3. Emas - Diusahakan oleh orang Cina pada tahun 1886 2. Di luar bandar, disediakan pusat kesihatan.
di Sungai Segama. 3. Loji air di Kota Kinabalu - membekalkan air bersih.
4. Arang batu e) Perkembangan bandar
3 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh
Sejarah Tingkatan Dua

1. Bandar Sandakan
 Diasaskan oleh William Pryer pada tahun 1879.
 nama “Elopura” bermaksud bandar yang cantik.
 Pusat pentadbiran, pelabuhan dan pusat
pembalakan.
 Dijadikan pusat pentadbiran - mengambil tempat
bandar Kudat.
2. Bandar Kudat
 Pusat pentadbiran yang pertama.
 Gagal menarik ramai penduduk dan pedagang
kerana keadaan geografinya yang tidak sesuai
 Memindahkan pusat pentadbirannya ke
Sandakan pada tahun 1884.
3. Bandar Jesselton
 Nama asalnya - Jessel Town yang diambil
sempena nama Charles Jessel (orang yg membuka
bandar ini)
 Nama Jessel Town kekal digunakan untuk
beberapa tahun sebelum disingkatkan kepada
Jesselton.
 dikenali nama Api-Api, Singga Mata atau
Diasuka
 pusat perdagangan dan pelabuhan yang penting.
 Nama Jesselton ditukar kepada Kota Kinabalu pd
1967
f) Pasukan Polis
1. Kontinjen polis tempatan ditubuhkan
2. ‘Skuad Terbang’ untuk menjamin keselamatan.
3. Skuad dianggotai oleh pegawai polis tempatan.
g) Kemudahan lain
1. Akhbar The North Borneo Herald - akhbar pertama
2. Menara jam Jesselton dibina pada 1905

4 Panitia Sejarah
SMK Kamil, Pasir Puteh