De wet op internet Arnoud Engelfriet

De wet op internet
Arnoud Engelfriet

Uitgeverij: Ius mentis - recht en techniek uitgelegd www.iusmentis.com

ISBN 978-90-813360-1-7

Copyright © 2008 Arnoud Engelfriet

Font broodtekst: Gentium Basic

Omslag, ontwerp, zetwerk: Jolie van der Klis

Uitgever: Ius mentis, Eindhoven

Homepage boek: www.iusmentis.com/boek

Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden welke wijze dan ook, onder de vereisten van de Creative Commons licentie Naamsvermelding-Gelijkdelen versie 2.5 Nederlands, zie http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5/nl/ gemaakt door middel van druk, fotokopie, geluidsband, elektronisch of op

...................................................................................37 Ingrijpen in berichten ...................................................................43 Privacyverklaring ...............................................28 Nieuwsberichten overnemen .....................................39 Juiste motivatie ...................Inhoudsopgave Voorwoord ............23 De blog als meningsuiting...............................15 Offline en online ..................................................................25 Auteursrecht op je blog .....................................25 Bloggen en het werk.......44 v ..............................16 Opbouw van dit boek ......................................30 Hyperlinks ........................................35 Aansprakelijk voor reacties ............................................................................................................38 Verwijderen op verzoek.....xi 1 Inleiding: welke wet? ..................................................................35 Geen plicht tot modereren ...19 2 Valkuilen voor bloggers............................23 Basis in de feiten ....................................................40 Sitereglementen ............................................................32 3 Ruimte voor anderen ..................41 Disclaimers ..31 Reacties van lezers ....15 Toepasselijk recht ....26 Materiaal van anderen .............................

.............76 Beschermde bewerking................................................................................Inhoudsopgave 4 Privacy en profielensites .......................................................................................................................................................en filmgebruik....0 .............73 Uitvoeringen zijn ook beschermd ................................50 Privacyverklaring .........................80 Portretrecht ...77 Het citaatrecht ..67 Webpagina’s tonen in frames..........................71 6 Auteursrecht op internet .............................................. een linke boel? .......48 Informeren......51 Briefgeheim op e-mail ............................................63 Verboden hyperlinks...58 Regels voor zoekmachines ......................................................54 Privacy en internetten op het werk ...................47 Wet op de privacy .....................66 Embedded muziek.............69 Ongewenste links .....74 Criteria voor bescherming ................47 Verwerking van persoonsgegevens .....81 vi ............................................................. inzage en correctie...................................................60 5 Hyperlinks...68 Zoekmachines en linksites .................................73 Het recht van de maker ....................................64 Inline links ..............78 Openbare kunst ............................................63 Weten of moeten weten ........57 Persoonsgegevens 2..............

..........84 7 Eerlijk zullen we alles delen ................................................................113 Samen delen van software ..............118 Gewijzigde open source ......................................................108 Andere afspraken ......106 Gelijk delen ....117 De Library General Public License ....................................................104 Afgeleide werken ........................115 De BSD licentie ............117 De Mozilla Public License...............113 Open source licenties ...........101 De regels van Creative Commons ............................................82 Onbekende maker ...............................89 Samenwerkende gebruikers: KaZaA.................87 Legaal downloaden.93 Identificeren van gebruikers .............101 Commercieel gebruik ................................................................107 Wettelijke uitzonderingen blijven gelden ..........120 vii .......................................................................95 8 Creatief met auteursrecht .......93 Aanbieden van torrents ........Inhoudsopgave Redelijk belang tegen publicatie .....................................................................................118 De GNU General Public License .91 Gefragmenteerd delen: Bittorrent ...........................................87 Het begin van filesharing: Napster .........109 Handhaving .......109 9 Terug naar de bron(code) ......................................................................

...139 Hergebruiken van zoekresultaten........ unieke kansen .................134 Mashups en API ’s .....................146 Adverteren met merken ...............145 Merken en domeinnamen ................................................137 Substantiële investering vereist ......................135 Andermans site scrapen ........147 Hoe sterk is een merk ....com.................Inhoudsopgave De maker van open source ......................................125 10 Voorwaardelijk webgebruik ................159 Reclamecode voor e-mail ......154 12 Digitaal zakendoen ............................................148 Verworden tot soortnaam ...............................................145 Associatie met de merkhouder ................................138 Huizendatabanken....................161 Vinden van producten ......................................................132 Licentie aan een site ..................................................................................................................142 11 Merkrecht..........153 Hoger scoren dan de merkhouder ...129 Algemene voorwaarden ..............................................150 Merkproducten verkopen ..................................129 Licentieovereenkomst ..............................................157 Digitale reclame..........................162 viii .........................130 Onredelijk bezwarend.......123 Unieke risico’s.............157 Identificatieplicht voor webwinkels ..............

.................................177 Computervandalisme ..................................189 Het kader van de spelregels ........................181 Aftappen van gegevens ...190 Schade door de spelleiding ......................198 Nawoord ................................195 Virtuele goederen .........................184 Moeilijke vervolging ..............................................................................................................164 Algemene voorwaarden ...................................................193 Virtuele grondrechten ....................179 Denial of service-aanval ......................................... echte wet ...................................................................................197 Virtuele auteursrechten .......Inhoudsopgave Overeenkomst sluiten via internet ..............201 ix ...........176 Toegang zonder te betalen.......173 Per ongeluk binnendringen .168 Klantenbestand en persoonsgegevens ......................186 14 Virtuele wereld.....................................................................183 Kwaadaardige software ...169 13 Misdaad per PC ..................................................................................189 Schade bij het spel ...173 Computervredebreuk................167 Overheidstoezicht .......................................163 Digitale handtekening ......183 Verboden hulpmiddelen..........165 Consumentenbescherming .......

x .

Ik kijk. zowel zakelijk als privé. hele wereld. geef lezingen en les. Je zoekt en vindt een baan en zielsverwanten.en buitenland. Ik had eens een gesprek met iemand van de babyboom Maar het web is wel degelijk écht. je kan winkelen en zelf verkopen in binnaal publiek en je vragen stellen aan specialisten over de nen. Op het web kan je ‘virtueel’ op reis. Ik deel er mijn kennis en creaties en stel zonder beperkingen in tijd en plaats. films en foto’s. je verhaal doen aan een internatio- gantisch! Onmetelijk groot en microscopisch klein. alleen op de bank maar samen met ande- E Voorwoord Door Sanne Roemen – Social Media strateeg en heel groot deel van mijn leven draait om het ontwikkel concepten en gebruik het om mijzelf te internet. Je maakt er vrienden en misschien ook ruzie.ontwikkelen. Ik adviseer erover. Het lijkt nét echt! generatie en die stelde ‘virtueel’ gelijk aan ‘niet echt’. Het internet is gi- vragen. En ren naar live concerten. en je kan er ook écht xi . Ik onderhoud er mijn contacten.

Even een voorbeeld: ik organiseer iets leuks op het filmt dat en zet het op mijn publieke forum. De gitaar komt tevoorschijn en er worden liedjes maken kan hebben. xii . Ook in juridische zin. Als je op het web iets doet dat niet mag. De filmer maakt het nog verder openbaar door het op het web te zetten. Ik zou niet gezongen van de Beatles tot Al Green. De muzikanten schenden het auteursrecht van de tekstschrijver en componisten van de liedjes. Een feestganger strand. Ik zeg van de liedjes naburige rechten moeten betalen. beeld. Daar- recht op privacy en ik als eigenaar van het forum ben mogen bedrijven en sociale netwerken met de informatie doen die ik zelf op hun sites heb gezet? Vrijwel alles wat je privé of zakelijk op internet doet heeft juridische as- pecten. want ik wéét het ook allemaal niet. En wat voor rechten heb ik als ik zelf iets maak en verspreid? Of het nou tekst. dan kan dat gevolgen hebben. Hij zou dus eigenlijk de uitvoerders weten met welke juridische aspecten je hier allemaal te naast hebben de muzikanten ook nog portretrecht en het even gechargeerd. video of muziek is? Wat aansprakelijk voor de handelingen van mijn leden.Voor woord door Sanne Roemen goed en fout zitten.

Voor antwoord op mijn vragen volg ik het weblog van Areen mailtje. wat is computermisdaad? Welke regels gelden er voor virtuele werelden? ten. lesharing of download je bestanden? Wanneer is iets een inbreuk op de privacy.Voor woord door Sanne Roemen Heb je een profiel op sociale netwerksites? Gebruik of beheer je een forum? Publiceer je foto’s. En soms inspireert een vraag hem tot het schrijven van een welke manier dan ook het internet gebruikt. wanneer schend je auteursrechsource. 1 in de managementboeken top 10 moe- Kamer van Koophandel aan starters meegegeven moeten ten komen. video’s of muziek. Het zou vol- Ik denk dat dit boek een oplossing is voor iedereen die op gens mij verplichte kost moeten zijn op scholen. noud Engelfriet. Ik denk dat ik niet de enige ben! Hij zal het er weer in om rustig en uitgebreid antwoord te geven. wanneer is een hyperlink illegaal? Wat is open Heb of gebruik je wel eens een webwinkel? Doe jij aan fi- Heb je een eigen blog of reageer je op dat van anderen? Het internet maakt in potentie van iedereen een boef. Maar het boek zal ook een oplossing zijn voor xiii . Als ik het niet kan vinden stuur ik hem wel druk mee hebben maar hij slaagt er toch elke keer blogpost. wat is merkinbreuk. bij de worden en op nr.

sanneroemen.Voor woord door Sanne Roemen Arnoud: een nieuw kanaal waar hij vragenstellers naar kan doorverwijzen.nl xiv . Elke Nederlander wordt geacht de wet te kennen — en met dit boek wordt dat ineens een stuk makkelijker. lezingen. Ze deelt haar kennis via haar weblog. drijfsleven. Sanne Roemen Sanne Roemen is ontdekkingsreiziger en onderzoeker van de wikkelingen. sociale en bedrijfskundige implicaties van technologische ontworkshops en als sparringpartner van mensen in het bewww.

daarmee voor iedereen en vooral dóór iedereen te ge- Offline en online ‑line geldt. Smaad is smaad.zware Internetcriminaliteit? En hoe zit het met een webwinkel die niet doet wat hij belooft? Internet is allang geen plek meer waar een select gezelzelfs maar een medium waar een professionele redactie zorgvuldig geselecteerde informatie beschikbaar stelt aan dermans computer rondkijken. moet ook online gelden. of J Inleiding: welke wet? 1 e mening geven op een blog of forum. Internet is interactief en bruiken. Wat off- 15 . Gewoon wat klikken. En dan wordt de vraag “mag dat eigenlijk wel” ineens relevant voor iedereen. even een scriptie ko- piëren van Internet of op een gedeelde map in an- schap computerexperts discussieert over Star Trek. via Kazaa de nieuwste muziek downloaden. is de achterliggende gedachte. Bovendien is een wet die specifiek Er zijn maar weinig internetspecifieke wetten. of je dat nu in een tijdschrift doet of op een weblog. of een braaf consumerend publiek.

Of een Fransman besmaad door een Nederlander 16 . In veel geNederlandse gebruiker gedupeerd door een valsspeler uit dat altijd terecht is. Zolang alles de Nederlandse rechter over een conflict mag beslissen. is een open vraag. privacywetgeving. internet vereist het versturen of ontvangen van gegecommunicatie op straat of in een winkel volstrekt irrelevant zijn.Inleiding: welke wet? genomen. en iedereen zich in Nederland bevindt. is het bedrijf Brits en wordt een vallen ligt het een stuk complexer. Vrijwel elke handeling op Toch zijn er een aantal wezenlijke verschillen tussen in- vens. waarschijnlijk al achterhaald tegen de tijd dat hij is aan- voor een bepaalde internettoepassing geschreven is. Dan staat de server er- die iets schreef in de Japanse Wikipedia-pagina. is het duidelijk dat Maar dat is de uitzondering en niet de regel. Daarmee loop je tegen allerlei wetten aan die bij computercriminaliteit. de vrijheid van meningsuiting en Toepasselijk recht internet is een bijzonder netelig onderwerp. Denk aan auteursrecht. Of gens in Amerika. Rechtsmacht op Dit boek gaat uit van Nederlands (en Europees) recht. Korea. aansprakelijkheid van internetdienstverleners. ternet en de offline wereld.

had de eigenaar daarvan naar de schade. Maar de Belgische rechter daarentegen kan beslissen over alle lijk het eerste Nederlandse vonnis over dit onderwerp vond de Utrechtse rechter zichzelf bevoegd omdat “het vens in Nederland en in het arrondissement Utrecht heeft voorgedaan. De Franse Er zijn nog geen duidelijke criteria over rechtszaken over internet. De Franse omdat de handeling in Frankrijk is verricht.” Dat was misschien wat al te makkelijk geredeneerd. ook de schade die in België en in Nederland opgelopen is. Welke rechter is bevoegd als een Frans koeien die ervan drinken komen te overlijden? Volgens gische rechter. Niet alles wat op internet gebeurt. welke rechter wanneer bevoegd is voor Europese jurisprudentie is dat zowel de Franse als de Bel- handeling in België merkbaar was. en de Belgische omdat het gevolg van de rechter mag alleen oordelen over de in België geleden schade. waardoor Belgische de orde geweest. Nederlandse rechter gekund. schadebrengende feit zich op het internet en derhalve te- Voor internet is dit lang zo duidelijk niet.Inleiding: welke wet? In andere rechtsgebieden zijn dit soort problemen al aan bedrijf giftig afval in de Maas dumpt. is relevant voor Utrecht tenslotte. In waarschijn- 17 . Als er ook een Nederlandse koe zou zijn overleden.

de maten en gewichten telefoonnummer was een 800-nummer dat alleen in de VS gebeld kon worden.de). tenties er stonden (Nederlandstalige). zoals de . De gebruikte (Duits en Nederlands) en wat voor soort adver- fysiek stonden (Amsterdam). De voertaal was Engels. de prijzen in dollars en het site waarbij alles erop wees dat deze zich alleen op de VS bij een geschil over reclame en merkinbreuk via een web- 18 . . Daarom paste de Maar in 2005 vond de Haagse rechter zich niet bevoegd richtte.Inleiding: welke wet? voertaal van de site. welke voertalen men rechter Nederlands recht toe. In de praktijk ruimte voor discussie houdt.com. of de plaats waar de servers fysiek staan.to. hoewel je natuurlijk altijd Zo spande stichting BREIN in juli 2008 een rechtszaak aan rechter keek onder andere naar de plaats waar de servers tegen de beheerders van de Bittorrent-site Torrent. blijkt dat redelijk werkbaar. In de literatuur zijn allerlei zaken voorgesteld. waren in inches en ponden.nl. het land van vestiging van het bedrijf achter de site De vraag is dan welke criteria je zou moeten gebruiken. de domeinnaamextensie (.

Ook daar kunnen juridische problemen spestuk 3 gaat hier dieper op in. maar ook forums zijn de discussies en bijdragen len. zoals zo vaak in het recht. Belangrijk bij websites een steeds groter wordende rol. Veel mensen lopen tegen wetten en regels aan wanneer ze weblogs. zal het afhangen van Opbouw van dit boek een weblog beginnen. Vandaar het onderwerp van hoofdstuk 5: zijn hyperlinks legaal? Zoekmachines. Daarover gaat dan e-mailadres opslaat? Mag je privé internetten op het werk? kunnen niet bestaan zonder hyperlinks. maar ook bij andere ook hoofdstuk 4. en eigenlijk het hele World-Wide Web. 19 . geldt gewoon Nederlands recht. de omstandigheden van het geval. Welke rechten heb je bij een site die je En hoe zit dat eigenlijk met zoekmachines zoals Google? 2 met de juridische valkuilen voor weblogs. zoals smaad of schending van auteursrechten.Inleiding: welke wet? waarin een Nederlandstalige site bij een Nederlandse provider is ondergebracht. Maar in de situatie Kortom. HoofdPrivacy speelt op blogs en forums. Daarom begint dit boek in hoofdstuk van anderen.

een zeer succesvol model van softwareontwikkeling. En dat waardoor het klassieke auteursrecht langzaam weglekt. en tegen wie. het onderwerp van hoofdstuk wijzen naar iets dat inbreuk op auteursrechten maakt. Hierover gaat hoofdstuk 9. Dit is Je kunt filesharing als een probleem zien. is niet zo gek: auteursrecht. der toestemming van de maker. of juist profiteren hoofdstuk 8. Hoofdstuk 10 legt uit welke voorwaarden een licenties. Wat die daartegen kan netwerken zoals KaZaA wordt veel materiaal verspreid zon- de benadering die Creative Commons. ouder. wordt besproken in hoofdstuk 7. Vrij delen van beschermde werken is de basisge- Creative Commons en open source zijn mogelijk door speciaal ontwikkelde licentieovereenkomsten. Maar belang. Via doen. heeft gekozen. Maar deze benadering is al veel dachte achter open source software. het onderwerp van van digitale distributie en vrij gebruik door anderen. Filesharing wordt wel eens het “digitale vergiet” genoemd.Inleiding: welke wet? Hyperlinks blijken vaak een probleem te zijn omdat ze ver6. is zo ongeveer het belangrijkste juridische recht op internet. zijn op veel meer plaatsen van website of internetdienst kan stellen en hoe ver dat kan 20 . ook wel EULA’s.

Webwinkels. miljoenen euro’s per jaar. gegestuk 13. is een goede domeinnaam. Het stuk 11 over merkrecht en domeinnamen. Nog veel werelden. maar ook gewone internetgebruikers. Daarover gaat dan ook hoofdOpsporing van computercriminaliteit is lastig. vensdiefstal en denial-of-service aanvallen loopt in de maken zich vaak zorgen om computercriminaliteit. De lastiger wordt het bij computercriminaliteit in virtuele 21 . Daarom eerst hoofdenige wat je verder nog nodig hebt om je eigen dienst te webwinkel te beginnen. Ook komt hier aan de orde wanneer je de Met het bovenstaande wordt het mogelijk om je eigen lanceren.Inleiding: welke wet? inhoud van andermans site mag hergebruiken. Daarover gaat hoofdstuk 12. het laatste hoofdstuk van dit boek. schade bij bedrijven en instellingen door hacken. en mag gaan.

• Hoofdstuk 5 over hyperlinks • Hoofdstuk 8 over Creative Commons Websitebouwers: • Hoofdstuk 5 over hyperlinks • Hoofdstuk 6 over auteursrecht • Hoofdstuk 4 over privacyregels • Hoofdstuk 10 over hergebruik van andermans site Online verkopers: • Hoofdstuk 12 over webwinkels • Hoofdstuk 11 over merkenrecht • Hoofdstuk 4 over privacyregels Distributeurs en hosters van materiaal van anderen: • Hoofdstuk 6 over auteursrecht • Hoofdstuk 10 over licenties • Hoofdstuk 7 over filesharing • Hoofdstuk 8 over Creative Commons • Hoofdstuk 9 over open source software 22 .Inleiding: welke wet? Leeswijzer op onderwerp Bloggers en forumdeelnemers: • Hoofdstuk 2 over weblogs • Hoofdstuk 3 over forums.

met name om ideeën en denkbeelden te verspreiden die pees Hof voor de Rechten van de Mens.Valkuilen voor bloggers bruiken om je berichten wat op te fleuren. Maar er zitten wel 23 . zo vindt het Eurodegelijk grenzen aan dit recht. maar pijnlijk voor je werkgever omdat de con- current nu al weet waar ze aan toe is. of voor. Maar dat wil niet zeggen dat een blog een vrij- je lezers. smaad en laster. kwetsen of verontrusten. Dat gaat ver: die vrijheid van meningsuiting is er schokken. Welk regels gelden De blog als meningsuiting uiten. in de vorm van belediging. Een leuk bericht voor er voor weblogs? I Valkuilen voor bloggers 2 n het wetboek komt het hele concept ‘blog’ niet plaats is om je ex-vriendin belachelijk te maken. In Nederland heb je het recht om je mening te Blogs zijn eerst en vooral een middel om je mening te uiten. Of wat te denken van bloggen dat je aan een nieuw product werkt dat dat je zomaar plaatjes van elders op internet mag gepas volgend jaar op de markt komt.

Rond- Kan smaad ook met foto’s? In februari 2008 werd een man tot 6. Door het publiceren van pornografische foto’s kun je iemands goede naam behoorlijk schaden. zoals hier.000 euro schadevergoeding veroordeeld voor het verspreiden van naaktfoto’s van zijn exvriendin via internet. Niet elke vorm van kritiek of De grens tussen een negatieve opmerking. wering. kan dus best Het enkele feit dat de bewering waar is. Zelfs als de foto’s. Smaad is het opzettelijk aantasten van iemands eer of goede naam door verspreiding van een bepaalde beding). met toestemming waren gemaakt. een belediging voor moet de kritiek kwetsend en nodeloos grievend negatieve uitlating over iemand is een belediging.Valkuilen voor bloggers en smaad of laster is vaag. Daarzijn. Doe je dat op je blog (in tekst of met een afbeel- dediging tegen een aanklacht wegens smaad! Er moet een smaad zijn ook al is het waar. is nog geen ver- goede reden zijn geweest om die bewering te doen. Nog een trapje verder heet laster: smaad of smaadschrift plegen terwijl je wist dat de bewering een leugen was. 24 . bazuinen dat de buurvrouw veel drinkt. dan pleeg je smaadschrift. Dit was smaad: aantasting van de eer en goede naam van de vrouw in kwestie.

sarcasme of een verving. Wel moet duidelijk gelijkbare stijlfiguur in plaats van zakelijke berichtge- In 2005 werd columnist Luuk Koelman in kort geding veroordeeld tot het verwijderen van een column. over Gretta Duisenberg van zijn website. Ze zijn dat sprake is van overdrijving. Columnisten mogen overdrijven. foto’s. Een blogbericht kun je zien als een column. muziek en ook een “werk van wetenschap.Valkuilen voor bloggers Basis in de feiten krijgen meer vrijheid dan gewone verslaggevers. Het in die wet geregelde andere creatieve werken tegen gebruik door derden. inclusief reacties. prikkelend formuleren en dingen verzinnen over bestaande personen. Dat auteursrecht beschermt teksten. er moet wel een kern van waarheid inzitten. De column was “zo evident overdreven en absurd dat deze niet anders dan als humoristisch bedoeld kan worden beschouwd.” de column een aantasting van de eer en goede naam van Auteursrecht op je blog Een blogbericht is niet alleen een meningsuiting. In de bodemprocedure werd dat teruggedraaid. Weliswaar was Duisenberg. letterkunde of kunst” 25 . films. het is zoals de Auteurswet dat noemt. maar een verbod ging te ver. En de column moet “steun hebben in de feiten”.

Misbruik maken van ICT-fa- 26 . weten bezoekers van je blog meteen waar ze aan toe zijn. kun je maar beter in je vrije tijd je blog bijhouden. Veel mensen gebruiken handig om aan te geven wat anderen mogen doen met de inhoud van je licenties te gebruiken. Niemand mag dus zomaar je artikelen. In een licentie staat wat anderen wel en niet mogen doen hiervoor de Creative Commons licenties (zie hoofdstuk 8).Valkuilen voor bloggers geldt dus zowel voor de inhoud van je eigen blog als voor materialen op andere websites. zal een hele middag besteden aan een blogbericht Tenzij het onderdeel is van je werk. Door één van deze standaardmet jouw werk. Het is blog. foto’s of podcasts overnemen (meer wel uit je weblog citeren of er naar linken. Wil je overnemen juist wel toestaan. Bloggen en het werk hebt van je baas. Ze mogen natuurlijk wat je zelf maakt en op je blog zet. Je hebt zelf — volautomatisch — auteursrecht op alles over auteursrecht in hoofdstuk 6). of je toestemming puter en internet op het werk toegestaan is (zie hoofddaar niet snel onder vallen. dan moet je je blog voorzien van een licentie. Hoewel enige mate van privégebruik van comstuk 4). Ook op je blog zit auteursrecht.

Het is dus heel verstandig om hier toestemming zijn. onthult daarmee misen je kunt als werknemer daarop aangeschien details die nog niet naar buiten hadden gemogen. maar dat is legaal. Wanneer je ergens werkt. sproken worden.Valkuilen voor bloggers ciliteiten op het werk is vaak een geldige reden voor ontvoor te vragen. Je moet rekening houden met de belangen van je werkgever. Iemand Dat kan erg vervelend zijn voor het bedrijf. met een simpele mededeling dat je blog niet noodzake- ningsuiting. Je werkgever kan je niet verbie- bij dat bedrijf. Je kiest daar zelf voor wanneer je in dienst treedt Als werknemer ben je dus beperkt in je vrijheid van memoet je rekening houden met de belangen van je werkwerk te maken hebben. ten- 27 . En natuurlijk moet je uitkijken dat je jezelf niet presenteert als vertegenwoordiger van je bedrijf. of over je werkgever. Soms kan je blogposting gevoelige of misschien zelfs die blogt over zijn nieuwe project. Bloggen over je werk zou meestal geen probleem moeten bedrijfsgeheime informatie naar buiten brengen. Wel moet het gaan om zaken die met je den je mening over je favoriete voetbalclub te uiten. Dat kan al Bloggen onder werktijd. kan problemen opleveren met je lijkerwijs de mening van je werkgever weergeeft. werk. slag. Zeker wanneer er een gedragscode of reglement over is. gever.

dan kun je niet zomaar zeer negatieve arti- zij je bij een concurrerende club werkt natuurlijk. Bij een citaat hoort altijd een bronvermelding. licentie staan waarin staat dat het mag.Valkuilen voor bloggers kelen over het bankwezen publiceren. weblog wil verfraaien met tekst of afbeelgebruik van materiaal van anderen. Je moet toestemming vragen. uit andermans werk overnemen als Van een andere orde zijn de juridische regels rond het dingen. of er moet bij het werk een De wet biedt wel bepaalde uitzonderingen op het augene citeren wat je nodig hebt ter ondersteuning van je verhaal. afbeeldingen en dergelijke zit auteursrecht (zie hoofdstuk 6). teursrecht. Wel mag je stukjes citaat. Maar dat is geen juridische vraag. den als zij je blog ontdekken en lezen wat jij allemaal over Materiaal van anderen Materiaal van anderen mag je niet zomaar overnemen. kan op internet over elk onderwerp Op vrijwel al die pagina’s. bij een bank. Die werken mag je dus niet zomaar gebruiken in je blog. Wie zijn duizenden pagina’s of afbeeldingen vinden. Werk je Een andere vraag is natuurlijk wat je collega’s er van vinhen schrijft. Hoop ik. De belangrijkste is het citaatrecht: je mag dat- 28 . Ook niet als je blog niet commercieel is.

Soms denken mensen dat een foto of artikel overnemen zonder toestemming wel mag. dan kun je een screenshot van een belangrijke scène laten zien. • Bespreek je een nieuwe film. Een paar vuistregels: harde regels te geven. Dat hangt helemaal af van waar je Hoe veel is nu “niet meer dan nodig”? Daarvoor zijn geen • Reageer je op een bepaalde zin uit iemands artikel. of de filmposter. als je hem maar meteen weghaalt als de eigenaar er over klaagt. de eerste alinea of eerste paar zinnen overnemen. zonder dat daar toestemming voor was. • Bij muziek kun je een stukje van een paar seconden laten horen.nlzaak (januari 2006) besliste de rechter anders. dan zinnen citeren. In de Galeries. Niet het hele artikel. • Bij afbeeldingen moet je het werk bijsnijden of verkleinen.Valkuilen voor bloggers het citaat voor gebruikt. Op een website werden drie foto’s van een beroepsfotograaf gepubliceerd. Ook 29 . mag je die zin plus de direct voorafgaande en volgende • Bij een aankondiging van een bericht elders mag je de lead.

Let op: dit geldt alleen voor tekstberichten en niet voor foto’s. Verder hangt 30 . Een blog dat nieuwsberichten. ken. De pers mag regelmatig eigen nieuws en verslaggeving publiceert. Maar ook privépersonen Nieuwsberichten overnemen Nieuws overnemen is een bijzonder geval. films. Wel is het noemen van de bron en de naam van de actuele onderwerpen van elkaar overnemen.nl is een commerciële site. schadevergoedingen opgelegd krijgen als ze hier inbreuk claims kan krijgen. cartoons. zij een schadevergoeding (inclusief proceskostenvergoe- Nu wil dat niet zeggen dat iedere privépersoon ook zulke had dus meer onderzoek moeten doen naar het auteursmoeten rekening houden met auteursrecht en kunnen op plegen. Desondanks moest ding) van ongeveer 2000 euro betalen. verwijderde de website-beheerder per direct de foto’s.Valkuilen voor bloggers ontbrak de naamsvermelding van de fotograaf. gemengde berichten en artikelen over mag waarschijnlijk ook van die uitzondering gebruikmamaker verplicht. Galeries. en recht op aangeleverde foto’s. Toen de fotograaf een boze brief met factuur stuurde. audio en dergelijke.

Maar bij een column of achterserved” of “Nadruk verboden” bij het artikel staat. Op je weblog kun je dus gewoon naar linken. De Raad voor de Journalistiek vindt iemand journalist als hij zichzelf presenteert als journalist. Een hyperlink naar een andere webgewoon linken naar leuke nieuwe berichten. 31 . “All rights re- schreven nieuwsbericht mag je altijd overnemen als je het ook nog eens af van het soort bericht. een bron- In plaats van dingen overnemen. Maar journalisten mogen geen strafbare feiten plegen.Valkuilen voor bloggers journalist-blogger bent. zelfs niet om misstanden aan te tonen. Een zakelijk gegrondartikel moet je goed controleren of er een expliciete geval mag je het bericht niet overnemen. is al snel bezig met journalistiek. tekst zoals “Alle rechten voorbehouden”. In dat wel en niet mag doen. kun je er natuurlijk ook Wanneer is een blogger journalist? Wie blogt over actuele onderwerpen. Je zult dan moe- ten kijken of de site een licentie heeft waarin staat wat je Hyperlinks pagina is normaal geen probleem. Zo mogen zij in het kader van vrije nieuwsgaring nieuwsberichten overnemen. Journalisten hebben een bijzondere positie in het recht. ongeacht het auteursrecht. Ook hebben journalisten recht op bronbescherming.

Lastiger ligt het bij de inline link. Hierover meer in het volgende hoofdstuk. eigen site opgenomen. Ook dergelijke reacties zijn aan grenzen gebonden. Dat kan praktische problemen icoontje vervangen werd door een grote pornografische foto nadat veel mensen dat icoontje op deze manier op Reacties van lezers In beginsel is natuurlijk de plaatser van de reactie aansprakewel degelijk aansprakelijk gehouden worden voor wat anderen in de vorm van reacties of commentaar op je blog achterlaten. net zoals de blogger dat is voor zijn artikel. zie hoofdstuk 5) in je geven: er zijn gevallen bekend waarin een onschuldig hun eigen site opnamen. Bij een inline link wordt een plaatje van een andere site (of soms zelfs een com- pleet filmpje — dat heet embedden. Bij veel blogs kunnen bezoekers reacties of commentaar ach- 32 . Dit geldt niet alleen voor blogs.Valkuilen voor bloggers vermelding voor een stelling of gewoon een grappige site. maar ook voor forumsites en andere sites die ruimte bieden aan anderen om dingen te publiceren. lijk. Het kan ook tot juridische problemen leiden. Toch kun je terlaten. waarover meer in hoofdstuk 5.

3. 6. maar niet om mensen nodeloos te beledigen of om smaad te plegen. en alleen als je met minder niet toe kunt. Neem liever een stukje over en plaats een link naar het origineel. 4. Markeer wat je overneemt als citaat. Lees je reacties en grijp in als je ze te ver vindt gaan. 7. Het citaatrecht is beperkt tot datgene wat noodzakelijk is om je punt te maken. Reageer op klachten van derden over een blogpost of reactie. 2. 33 . 8. 9. Citeer niet meer dan 1 à 2 alinea’s. 5. maar beledigen en belasteren niet. en vermeld de bron. maar knip het bij en vermeld de bron. Shockeren mag. 10. Neem niet klakkeloos berichten van elders over. Wees terughoudend met bloggen onder werktijd of over je werk. Controleer de licentie of vraag de maker om toestemming. Je hebt het recht je mening te uiten. Inhoudelijk relevant beeld mag je gebruiken. maar houd wel rekening met de feiten.Valkuilen voor bloggers Tien vuistregels voor veilig bloggen 1. Overdrijf gerust. Gebruik plaatjes niet zomaar als versiering.

34 .

Eén van de deel- nemers werd zo boos dat hij overal verkondigde dat een andere deelnemer geen rashonden voor de fok aanbood. en deze stelde de forumbeheerders daarvoor maar bastaards. komsten. moet hij ingrijpen. Doet hij dan gesteld. Moet het forum nu haar deuren met 900 berichten per dag zou dat een welhaast onmo- Aansprakelijk voor reacties Een site is in principe niet aansprakelijk voor reacties of andere bijdragen van deelnemers. of biedt de wet bescherming tegen beheerders die anderen ruimte bieden op hun site? gelijke opdracht zijn. dan kan hij wel aansprakelijk worden weet of hoort te weten dat de inhoud van de berichten niet door de beugel kan. 35 . Die hadden eerder in moeten grijpen in de discussie en de negatieve roddels moeten weren.Ruimte voor anderen O Ruimte voor anderen 3 p een forum voor hondenfokkers ontaardde een discussie over raszuiverheid bij Deense doggen in een uitgebreide scheldpartij. Maar sluiten. Pas als de beheerder nog steeds niets. Daardoor verloor die ander flink wat inaansprakelijk.

Een negatieve uitlating kan best als vrije meningsuiting beschermd zijn. Het belangrijkste is mensen weerwoord bieden? Hoe eerlijk is de discussie? een belangenafweging.Ruimte voor anderen Een site hoeft natuurlijk niet alles te verwijderen omdat er iemand klaagt. Is er sprake van een serieuze discussie. Op zeker moment plaatste een lid een foto die van een professioneel fotograaf gemaakt was. Het bedrijf plaatste dan de leukste op de homepage. De sitebeheerders kiezen zelf wat ze op de homepage zetten. Go2Web claimde dat zij niet aansprakelijk was voor wat leden plaatsten. Het forumreglement bepaalde dat negatieve ervaringen alleen met onderbouwing toegestaan waren. Uitgerekend die foto werd overgenomen op de homepage. De homepage is geen onderdeel van ledenpagina’s. Bovendien boden ze de mogelijkheid voor een weerwoord door de garage over Mag ik de leukste foto’s van leden op mijn homepage zetten? Op de communitysite van Go2Web konden leden foto’s plaatsen.nl bijvoorbeeld konden deelnemers hun ervaringen over garages achterlaten. of wordt er alleen maar wat gescholden? Kunnen Op de site Garagetest. en daarom zijn ze zelf aansprakelijk voor hun keuze. Go2Web moest dan ook zo’n 2000 euro schadevergoeding betalen aan de fotograaf. Maar dat ging niet op. 36 .

Wanneer iemand de be- houd en zal hij dus moeten controleren of het bericht wel van “meld deze post bij de beheerder” knophet nuttig zijn om een forum te voorzien heerder wijst op zo’n bericht. te weten dat dat materiaal niet door de beugel kanen hij Wie vooraf screent of modereert. Maar je moet wel optreden als er klachten komen. Om dat beheersbaar te houden. Dat wordt hij pas als hij weet of hoort modereren. aanvaardt daarmee aan- sprakelijkheid voor wat hij publiceert. Je hoeft niet alles preventief te contro- jes. Een beheerder 37 . kan leren of modereren. Geen plicht tot modereren te doen. In veel gevallen is het zelfs beter om dat niet Een forum is niet verplicht om preventief te filteren of te aansprakelijk voor claims over materiaal dat leden of ge- het dan toch niet weghaalt.Ruimte voor anderen wie geklaagd werd. Een forumbeheerder is namelijk in principe niet bruikers plaatsen. Door die maatregelen vond de rechtragehouder kwam klagen over een negatief commentaar. weet hij immers van de in- door de beugel kan. Het commentaar mocht dan ook blijven staan. bank dat de site netjes had gehandeld toen een boze ga- Verder wordt de beheerder wel geacht serieus om te gaan met meldingen van gebruikers.

berichten verwijderen of aanpassen. forum of blog mogen van die berichten verwijderen (’verbannen’) van de site. gends. materiaal. Zoveel rebeheerder kan dan aansprakelijk gehouden worden als hij nalaat even te kijken wat er aan de hand is. als het bericht tegen de regels van de 38 . Je zou bijvoorpost bij een zeer drukke discussie even leest. Ze kunnen daarbij Het verwijderen van ongepaste berichten komt relatief moeten zich houden aan de regels die in het reglement site is. De acties kunnen er immers op wijzen dat er iets beledi- Ingrijpen in berichten De beheerders van een discussiesite. Alleen dan komt hij in aanmerking voor de wettelijke beperking van aansprakelijkheid voor provi- Aan de andere kant kan een discussiesite niet volledig zijn beeld mogen verwachten dat een beheerder de eerste ogen sluiten voor wat deelnemers doen. Als daar bijvoorbeeld in staat dat geen vaak voor. racistisch of anderszins problematisch staat. Dit mag. Maar de beheerders hebben wel een bewijslast. of zelfs de plaatser ingrijpen als deelnemers te ver gaan. Ze zijn vastgelegd.Ruimte voor anderen mag geen enkele voorafgaande selectie toepassen op het ders.

Ruimte voor anderen reclame mag worden gemaakt. Wat ‘on-topic’ is. Dat wil niet zeggen dat alles wat niet verboden is. Dit blijkt uit de Richtsnoeren publicatie van persoonsgegevens op site is een persoonsgegeven. en dat moet worden verwij- een bericht te laten verwijderen. dan is er weinig aan de het gaat om technische problemen (te grote plaatjes. Een bericht op een web- 39 . Maar illegale hand. mag dingen mag je altijd verwijderen. dus zonder meer toegestaan is. je niet zomaar verwijderen omdat de inhoud je niet aanstaat. zoals racistische uitin het reglement staat. il- latingen of uitleg hoe een beveiliging van software of muziek te kraken is. dan mogen ze berichten verwijderen die reclame bevatten. Het wijzigen van de strekking van iemands betoog mag niet zomaar. Maar meestal zal het gaan om het aanpassen van legale HTML-codes en dergelijke). Als de inhoud van de berichten. Je moet je als beheerder houden aan je eigen reglement. Ook als dit niet expliciet Verwijderen op verzoek Soms komt het voor dat een deelnemer zelf vraagt om derd als de betrokken persoon daarom vraagt. Het reglement mag bijvoorbeeld ook deelname door minderjarigen verbieden. Berichten van anderen aanpassen is een lastige zaak. Een beheerder mag bijvoorbeeld best ingrijpen bij illegale activiteiten.

De beheerder moest. De software bleek echter wel degelijk legaal. de deelnemer weer toegang geven tot zijn account. zo zeggen de richtlijnen. dan moet het beheer zijn berichten verwijAls een deelnemer daarom vraagt.Ruimte voor anderen internet van het College Bescherming Persoonsgegevens. ‘eigen gerechtvaardigd belang bij publicatie’ is. is als er een kan bijvoorbeeld zijn dat door de verwijdering de discussie het bericht zelf nog informatie over de plaatser bevat. dan kan de beheerder daarop gens de beheerders illegale software te koop aanbood. Zo’n belang onbegrijpelijk wordt. ‘[Verwijderd]’ of iets dergelijks. Tenzij de inhoud van zou verstoren. deren. Op het forum van pen. In dat geval is het genoeg om de berichten te anonimiseren. de reden voor het ingrijpen moet natuurlijk wel klopaangesproken worden. op straffe van een dwangsom. van een forum verwijderd (’verbannen’) omdat hij vol- MultiMediaMachines bijvoorbeeld was een deelnemer forum is en zijn server en hij het recht heeft iedereen De beheerder kwam nog met de stelling dat “het zijn 40 . Zo niet. De enige reden om een bericht te laten staan. ‘Gast’. tenzij dat de discussie ernstig Juiste motivatie Om wat voor ingreep het ook gaat. In dat geval. kun je volstaan met de naam van de plaatser vervangen door zou die informatie moeten worden geschrapt.

Ruimte voor anderen

daartoe de toegang te ontzeggen wanneer hem dat goedvoegdheid zou maken.” Dat mag zo zijn, oordeelde het reden ook nog op het forum meldt. Als het immers niet

dunkt behoudens wanneer hij misbruik van zijn begerechtshof, maar dat betekent niet dat je iemand mag verwijderen wegens een onjuiste reden. Zeker als je die geval stond die nu immers te kijk als aanbieder van illedat software verkoopt. klopt, tast je de goede naam van de gebruiker aan. In dit

gale software, en dat is niet handig als je een bedrijf runt Het is dus verstandig om niet zomaar be-

richten te verwijderen, laat staan zomaar ie-

Iemand verwijderen om de verkeerde reden kan tot een schadeclaim leiden. zet op je site. Zeker als je dat ook nog eens te lezen

mands account te sluiten. Op zijn minst zou

moeten geven, zodat de overtreder zijn leven kan betesproken persoon is ook belangrijk.

een beheerder eerst een waarschuwing

ren. De mogelijkheid van een weerwoord door de aange-

Sitereglementen

Een duidelijk reglement is een goed middel om deze aanreglementen, elk met hun eigen specifieke doel.

sprakelijkheid in te perken. Er zijn verschillende soorten

41

Ruimte voor anderen

Het belangrijkste reglement is de gebruiksovereenhoudelijk reglement, forumregels,

komst. Deze kan vele namen hebben: reglement, huis-

voorwaarden, gebruiksovereenkomst, spelregels of huisregels. Hoe hij ook heet, dit is de plek waar de beheerder van een site vastlegt wat wel en niet toegestaan is.

algemene

Wie meedoet op een blog, forum of andere site, moet zich houden aan de voorwaarden die daar gelden. Tenminste, pliciet een link of vakje “Ik ga akkoord” als ze er bij registratie of gebruik van de site op zijn gewezen dat deze voorwaarden bestaan. Exaanklikken mag, maar is niet per se nodig.

die mogen geen onredelijke dingen vragen van gebruikers.

zich houden aan de huisregels. Maar

Wie actief meedoet op een site, moet

Achteraf voorwaarden opleggen mag niet.

Wel moeten de nieuwe voorwaarden dan tijdig worden gelijkheid hebben om op te zeggen. aangekondigd. Bovendien moeten gebruikers dan de mo-

waarden vermelden dat deze gewijzigd mogen worden.

De enige uitzondering is als de oude voor-

maar alles mogen bepalen. In juridische termen: de voorzal sterk van de omstandigheden afhangen wanneer iets gebruikers’ zijn. Dat is natuurlijk een algemene term. Het

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat de voorwaarden zo-

waarden mogen niet ‘onredelijk bezwarend voor de

42

Ruimte voor anderen

het soort forum en de sfeer daar. Op een discussieforum

nu onredelijk is of niet. Een belangrijke factor daarbij is

over politiek zijn de omstandigheden anders dan bij een site waar men recepten met bospaddestoelen kan delen. in hoofdstuk 10. Meer over wat er mag in gebruiksvoorwaarden vind je

Disclaimers

Wie schade aanricht, moet deze vergoeden — tenzij hij dig om elke aansprakelijkheid uit te sluiten. Dit gebeurt informatie gratis aanbieden, is het voor hen erg verstandat uitgesloten heeft. Omdat veel sites hun diensten of

neratie’ of uitsluiting van garantie, maar de Engelse term is meer ingeburgerd.

met een disclaimer. In het Nederlands heet dat een ‘exo-

Van wie is een forumsite eigenlijk?
Wie een bijdrage levert aan een forum, wiki of andere communitysite, heeft daar zelf het auteursrecht op. Hij geeft toestemming voor gebruik op die site. Maar wat gebeurt er als de site wordt verkocht? In de gebruiksovereenkomst (zie hoofdstuk 10) staat vaak dat de site alles mag doen met het werk, en dat recht ook aan anderen mag doorgeven. Dat is in principe bindend. De beheerder mag de site inclusief bijdragen dus verkopen.

43

Ruimte voor anderen

Een disclaimer op een website heeft maar beperkte plaatsen en daardoor een nieuwe baan misloopt, kan van-

naar de beheerders toe. Iemand die geen berichtje kan

waarde. Hij heeft alleen effect bij claims van gebruikers

beledigd wordt of dat zijn auteursrecht geschonden wordt, heeft niet zo veel met een willekeurige disclaimer te maken. Die kan de beheerders gewoon aanspreken.

heerders. Een derde die meent dat hij bijvoorbeeld

wege de disclaimer die schade niet verhalen op de be-

zo’n verklaring moet de site uitleggen gebruikers gebeurt. wat er met persoonlijke informatie van

Een privacyverklaring is verplicht. In

Privacyverklaring

Het derde belangrijke element is de priva-

cyverklaring. Hierin wordt vastgelegd hoe andere privacygevoelige informatie. Zo zou een site omgaat met persoonsgegevens en

lefoonnummers gaat doen, enzovoorts. Een forumsite of naam of e-mailadres kunt afschermen van anderen en of vens er bijgehouden worden, hoe je eventueel je echte

adressen worden opgeslagen, wat men met verstrekte te-

in de privacyverklaring te vinden moeten zijn of e-mail

weblog zou bijvoorbeeld moeten uitleggen welke gege-

forumbijdragen door zoekmachines doorzoekbaar zijn.

Een privacyverklaring is verplicht voor forumsites, maar

eigenlijk ook voor elke andere site die persoonlijke

44

Wat de regels zijn over privacy op internet. snel het geval. gegevens van bezoekers opslaat of gebruikt. En dat is al 45 .Ruimte voor anderen staat in hoofdstuk 4.

Is de (uitsluiting van) aansprakelijkheid geregeld in een disclaimer? 46 . Krijgen gebruikers die de fout ingaan. bijvoorbeeld bij registratie? 3.Ruimte voor anderen Checklist voor forumbeheerders 1. Staat in de privacyverklaring • wat er gebeurt met persoonlijke gegevens • of forumbijdragen door zoekmachines te zien zijn • hoe men om verwijdering van berichten of opheffing van het account kan vragen 8. eerst een waarschuwing? 7. Krijgt het beheer in het reglement het recht om berichten te redigeren of te verwijderen als daar een gegronde reden voor is? 5. Is er een gebruiksreglement waarin de huisregels vermeld staan? 2. Hebben gebruikers de mogelijkheid om een klacht in te dienen over berichten? 6. Moeten mensen expliciet akkoord gaan met dit reglement. Biedt dit reglement ruimte voor weerwoord als mensen negatieve recensies of verhalen over anderen schrijven? 4.

heb je recht op bescherming van je pri- den. Ook in het openbare leven. in mooi juridisch je ‘persoonlijke levenssfeer. Er zijn diverse wetten die elk een bepaald aspect Er bestaat in Nederland geen algemene “wet op de pri- Deze regelt hoe persoonlijke gegevens mogen worden opren staan weer in de Wet Computercriminaliteit en in de Telecommunicatiewet. van de privacy in Nederland regelen. Het briefgeheim is vastgelegd in 47 . en dus ook bij wat je doet op internet. vacy”. eigenlijk wel P Privacy en profielensites 4 rivacy houdt niet op bij de voordeur. Regels over aftappen en afluistede Grondwet. Mag je werkgever bijhouden welke sites je bezoekt Gebruik van privé-gegevens is aan strenge regels gebon- vacy.Privacy en profielensites onder werktijd? Zijn die maandelijkse reclamemails van legaal? En wat mag iemand doen met de informatie op je Hyves-profiel? die webwinkel waar je ooit wat gekocht had. De belangrijkste en geslagen en verwerkt.’ Wet op de privacy bekendste wet is de Wet Bescherming Persoonsgegevens.

Zo is het publitoegestaan. dan 48 .Privacy en profielensites De Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) regelt mogen worden. Verwerking van persoonsgegevens wanneer het past binnen het doel voor internetaanbieders en -gebruikers. Worden gegevens gevraagd aan die persoon zelf. Het be- kendste voorbeeld is iemands naam of adres. Een foto is dus net onder welke voorwaarden persoonsgegevens verwerkt herleidbaar zijn tot een bepaald individu. De belangming moet hebben gegeven voor de verwerking. heeft deze wet ook de nodige consequenties zulke feitelijke gegevens: gegevens die een waardering mag alleen met toestemming of waarvoor je ze hebt verkregen. bijvoorbeeld iemands IQ. Omdat bijvoorbeeld een e-mailadres of MSN-account ook een persoonsgegeven is. Persoonsgegevens zijn alle gegevens die een foto is iemand ook te herkennen. Maar aan zo goed een persoonsgegeven. kunnen ook persoonsgegevens zijn. En het houdt niet op bij over een bepaalde persoon inhouden. als te achterhalen is welke persoon dit IQ heeft. ceren van e-mailadressen op een website niet zomaar Verwerking van persoonsgegevens Persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt in rijkste regel is dat de betreffende persoon zijn toestemovereenstemming met de regels van de WBP.

Het abonneebestand voor een internetsturen. Bijhouden mag wel. maar niet om de abonnees zomaar reclame te sturen. geïnformeerd bij het moment van opname of uiterlijk net den verzameld. Dat geldt zelfs als je een rechtszaak nodig zou hebben om de provider tot afgifte te dwingen. 49 . bijvoorbeeld om misbruik of vandalisme tegen te kunnen gaan. moet de betreffende persoon worden Persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt in verkregen. Het gevolg is dat een site niet zomaar IP-adressen van bezoekers mag publiceren. Alleen de provider kan de link leggen naar de persoon achter dat IP-adres. omdat ze (via die provider) te herleiden zijn tot een natuurlijk persoon. nieuwsbrief mag je gebruiken om die nieuwsbrief rond te overeenstemming met de doeleinden waarvoor ze zijn Wat mag er met IP-adressen? Elke computer op internet krijgt automatisch een IP-adres toegewezen. moet dus voorzien zijn van een dergelijke waarschuwing. Zulke IP-adressen zijn persoonsgegevens.Privacy en profielensites moet deze vooraf geïnformeerd worden over opname in het bestand. Een registratieformulier op een website Ook bij persoonsgegevens die uit andere bronnen worvoor het moment van verstrekking aan derden.

Voor eenvoudige verwerkingen zijn er vrijstel- en de logfiles of statistieken voor je website niet aan te melden. Wil je deze op internet publiceren. geboorte. inzage en correctie Alle organisaties die persoonsgegevens gebruiken. het CBP. moeten laten weten wat zij met hun gegevens gaan doen. formulier bij een online forum) of wanneer het zeer tijdrovend sprekend is (bijvoorbeeld bij het invullen van een registratie- Mag mijn stamboom op internet? Een familiestamboom bevat persoonsgegevens van iedereen die erin staat (naam. Zo hoef je abonneebestanden voor nieuwsbrieven stelling die op de site van het CBP staan. 50 . Die partner of kinderen moeten dan toestemming geven voor vermelding van de overledene. Dit hoeft niet wanneer het vanzelf- is om het adres van de betrokkene te achterhalen.en overlijdensdatum). dan moet je toestemming hebben van alle levende personen in de stamboom. hebben een informatieplicht. mits je je maar houdt aan de regels van de vrij- Informeren. Houd er wel rekening mee dat bijvoorbeeld de partner of kinderen van een overledene gemakkelijk te achterhalen zijn wanneer er voldoende informatie over de overledene zelf wordt gepubliceerd. Dit betekent dat zij de personen op wie de gegevens betrekking hebben.Privacy en profielensites Bestanden met persoonsgegevens moet je aanmelden bij lingen.

Zo mag een databank met zijn. Dat Een site moet uitleggen welke gegevens ze over mensen verzamelen. aangevuld. Daarin van bezoekers en wat daarmee gebeurt. Hij kan wel zijn nieuwe adres laten opnemen in die Privacyverklaring Elke site moet een privacyverklaring hebben. Dat hoeft niet met hele breedsprakige juridische formuleringen. ze daarmee doen en hoe dit beveiligd is. De betrokkenen hebben recht op in- niet verwijdering van zijn persoonsgegeadministratie. werking. Ook kunnen zij eisen dat hun gegevens verbeterd. Sterker moet de site uitleggen welke gegevens worden verzameld 51 . onvolledig of niet ter zake dienend zijn den door de verantwoordelijke feitelijk onvoor het doel of de doeleinden van de verzien. Een wanbetaler kan bijvoorbeeld vens eisen bij de debiteurenadministratie van een bedrijf. persoonsgegevens niet zomaar via internet toegankelijk Daarnaast hebben personen die in een bestand zijn opgenomen het recht om hun geregistreerde gegevens in te mag wanneer de gegevens die gebruikt worjuist.Privacy en profielensites Ook moet de verwerker uitleggen welke beveiligings- maatregelen ze hebben genomen om misbruik van persoonsgegevens te voorkomen. wat zage en correctie. verwijderd of afgeschermd worden.

Maar dat is Doorverkopen aan adverteerders is toegestaan. het is juist de bedoeling dat je in gewone taal uitlegt Veel mensen denken dat als een site een privacyverklaeen bedrijf doet met persoonlijke gegevens van anderen. de privacyverklaring staat. of doorverkopen aan ad- orde te komen? Een paar voorbeelden: • Cookies: welke informatie wordt er via cookies bijgestuurt het cookie mee terug. Daarmee kan een profiel van die beeld kan bijhouden welke pagina’s een specifieke be- 52 . niet altijd waar. zodat de server bijvoorver meestuurt met elke webpagina. De webbrowser houden? Een cookie is een stukje informatie dat een ser- gebruiker worden opgebouwd. het wel goed zit met hun privacy. als dat in Welke dingen horen er in een privacyverklaring aan de • Webbezoek: welke gegevens houdt de site bij over het verteerders? ‘klikgedrag’ van bezoekers? En wat doet men daarmee? Wekelijkse statistieken maken. nog. zoeker allemaal leest. Een privacyverklaring zegt alleen wat ring heeft.Privacy en profielensites dat je logfiles bijhoudt en wat je daarmee doet.

dan moet men zijn? Dat mag. maar pas in maart 2008 nam het aantal sites met expliciete privacyverklaring ineens flink toe. haar lucratieve dienst om advertenties op je site te kunnen tonen. of En wat gebeurt er eigenlijk na het beantwoorden van • Nieuwsbrieven en andere mailings: hoe wordt dit bestand samengesteld? Hoe komt iemand op een verzendlijst. Zonder privacyverklaring geen uitbetaling door Google. bezoekers welke zoekopdrachten uitvoeren. Maar als de site ook bijhoudt welke bijvoorbeeld te kunnen kijken wat populaire zoekter- • Contactformulieren en -adressen: wat gaat men doen met de gegevens die iemand invult in het contactforkomt het adres meteen op de lijst voor direct mailings? zo’n mail met contactgegevens? mulier? Stuurt het bedrijf alleen een antwoordmail. De reden? Google stelde het vanaf dat moment als eis voor sites die mee wilden doen aan Google AdSense. 53 .Privacy en profielensites • Zoekopdrachten: bewaart de site zoekopdrachten om men dat melden in de privacyverklaring. en — belangrijker — hoe komt hij er weer vanaf? “Het moest van Google” De privacyverklaring was al een hele tijd verplicht.

welke gegevens wil men dan Briefgeheim op e-mail Een beheerder of provider die e-mail houden met het auteursrecht. of is er ergens weer opheffen? bruikers zichtbaar? Hoe kan een gebruiker zijn account weten en wat gebeurt daarmee? Zijn namen van mensen een lijst met contactinformatie van geregistreerde ge- zich kunnen registreren. sneuvelde. pleegt hij een misdrijf: computervredebreuk (zie hoofduit een telecommunicatiewerk of computer. Er staat een jaar cel op het opzettelijk met een 54 . De Grondwet garandeert dat ‘telefoongeten’ geheim zijn. als die gege- stuk 13). papieren post en telegraafberich- van klanten leest. technisch hulpmiddel aftappen of opnemen van gegevens vens niet voor de tapper bestemd zijn. Een voorgestelde grondwetswijziging e-mail nu vogelvrij is.Privacy en profielensites • Registratie van gebruikers: als gebruikers van een site zichtbaar bij reacties die men achterlaat. Dit briefgeheim geldt sprekken. Wanneer iemand zich met een geraden wachtwoord of andere truc toegang verschaft tot andermans mailbox. En de ontvanger moet rekening echter niet voor elektronische communicaeind jaren negentig om dit te veranderen. E-mail valt niet onder het briefgeheim. is vaak wel strafbaar. Dat wil echter niet zeggen dat tie.

Zij mogen e-mail of privéberichten van gebruikers dus niet zomaar lezen. Een dringende reden kan bijvoorbeeld zijn dat iemands inbox verstopt is. hij zit in Wanneer mag het beheer pb’s lezen? De meeste forumsoftware heeft de mogelijkheid ingebouwd om deelnemers elkaar privéberichten (pb’s) te laten sturen. want de beheerder kan alles. Hij mag dat echter niet. Dit geldt bijvoorbeeld voor mensen die bij een internetprovider of discussieforums en netwerksites. De eerlijke ontvanger van een e-mail heeft met dit alles werken. Hij mag de inhoud delen met anderen — maar dat moet hij dan wel in zijn eigen woorden doen. 55 . zijn strafbaar als ze kennisnemen van de inhoud van die overgebrachte communicatie. De mail was voor hem bestemd.Privacy en profielensites Medewerkers van bedrijven die een telecommunicatiedienst aanbieden. maar ook voor beheerders van webmaildiensten zijn mailbox. Want op de tekst van Toch mag hij niet zomaar doen met die mail wat hij wil. niets te maken. en het briefgeheim bestaat niet voor e-mail. dat de beheerder een bevel van justitie kreeg om de inhoud van een pb af te geven of dat de virusscanner aangaf dat er een probleem was met een bericht. Alleen de ontvanger kan die dan lezen — en de beheerder natuurlijk. tenzij hij een dringende reden heeft die te maken heeft met de goede werking van het forum.

van de omstandigheden. Een lezer moet dan weten dat het bericht privé is. 56 . is voor de hele wereld te lezen en mag dan ook door de hele wereld gelezen en doorgestuurd worden. Dat geldt voor e-mail net zo goed als voor een boek. In een dergelijke situatie mag je juridisch gezien weinig privacybescherming verwachten. Wat je twittert. Die berichtjes zijn in principe voor iedereen te lezen. hangt helemaal af De ontvanger van de e-mail heeft het recht om de tekst te is het is de vraag of de verzender impliciet toestond dat het werk mocht worden gepubliceerd. lezen. Omdat er bij e-mail zelden een expliciete licentie zal zitten. Hij mag dan die berichten niet zomaar publiceren of doorgeven aan anderen. Staat er bij dat de mail Zijn mijn Twitterberichten privé? Via microblogdienst Twitter kun je berichtjes van 140 tekens sturen over wat je op dat moment aan het doen bent. Of hij de e-mail door ren mag niet zonder licentie. Een beschermde tekst publicemag sturen dan wel mag publiceren. af te drukken en te bewaren. De enige uitzondering is als je gebruikmaakt van het “slotje”. Ook als je er ‘@’ voor zet om aan te geven dat je bericht voor één persoon bedoeld is.Privacy en profielensites de e-mail zelf zit meestal auteursrecht (zie hoofdstuk 6).

Dit betekent zaken regelen en hun persoonlijke netwerk onderhouden onder werktijd. “Internetten op het werk” is een breed begrip. kan niet zomaar worden verboden. Stuurde hij de mail naar een mailinglijst met zo’n disclaimer dat het vertrouwelijk is. Privacy bestaat ook op de werkplek. dan mag het natuurlijk niet. Niet zo veel als thuis. Net zo goed als werknemers moeten acceptedat een werkgever niet zomaar privé-gebruik van internet vol- van websites. Ook zo’n mail mag worden gearchiveerd.Privacy en profielensites mail naar een mailinglijst. maar ook niet totaal geen Ook monitoren mag alleen onder strikte regels. Als werknemer mag je werkplek. ledig kan verbieden. Werkgevers moeten accepteren dat werknemers privéren dat het werk niet altijd om vijf uur klaar is. dan mag deze best in het archief van de lijst worden opgenomen. Dat geldt ook voor internetgebruik. Dit geldt niet alleen voor het bezoeken 57 . De grenzen tussen privé en zakelijk vervagen namelijk steeds meer. vertrouwelijk is. Stuurde hij de Privacy en internetten op het werk een ‘redelijk niveau’ van privacy verwachten op je De privacy van de werknemer gaat onder internetgebruik. Privégebruik van internet op het werk den van wangedrag mag de werkgever gaan observeren. dan is dat dom van hem. Pas bij een redelijk vermoebedrijfsbelang bij monitoren of loggen van normale omstandigheden boven het privacy.

forum of profiel op Hyves heeft. vond stichting Bits gestopt met advertenties. blogs en discussiesites. Bovendien worden veel gegevens kunnen jarenlang online blijven staan.0 daarop persoonsgegevens over zichzelf — of over anderen. aan komt zetten. het Denk bijvoorbeeld aan het lezen en versturen van e-mail. publiceert 58 . moet niet gek opkijken als zijn werkgever daar mee mail is dat duidelijk het geval. Ook het onder werktijd maken van privé-telefoongesprekken. Het gemak waarmee mensen dit alles tolereren. dat via Google te werkgever dat bericht vindt en je er op aanspreekt. van deze “Web 2.Privacy en profielensites downloaden en uitwisselen van bestanden (filesharing) en nog veel meer. het kere privacy mocht verwachten. Het moet natuurlijk wel gaan om gebruik waarbij je een ze- lezen van berichten op forums. dankzij zoek- Wie een weblog. Maar wie een bericht plaatst op Persoonsgegevens 2. Die machines en andere sites die alle kopiëren en herpubliceren. al of niet met een bedrijfstelefoon. Het is geen schending van je privacy als je vinden is. maar wel voltailleerde interesseprofielen van hun deelnemers op. valt hieronder. De beheerders bouwen vaak gedeVeel mensen staan daar niet bij stil.0” diensten gratis aangeboden. Bij het versturen van een e- een openbaar toegankelijk discussieforum.

Sugababes of Habbo Hotel worden persoonsgegevens van deelnemers gepubliceerd. Het CBP is van persoonsgegevens toestemming moet hebben van de perprivacyverklaring of gebruiksreglement vastleggen. Als de toestemming niet gegevens is. 59 . Deze Richtsnoeren soon over wie het gaat. Bij sites als Hyves. heeft het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) de Richtsnoeren publicatie van leggen uit hoe het CBP vindt dat de regels over persoonsgegevens moeten gelden bij publicaties op internet. de actieve internetter.Privacy en profielensites Award 2007 uitreikte aan ‘U’.0-diensten erg problematisch worden. Dat mag alleen met toestemming. kunnen ouders op elk moment het profiel laten verwijderen. Dit kan een site bijvoorbeeld in haar Strikt naleven van die strenge regels zal voor veel Web 2. of Freedom dusdanig schrikbarend dat ze de Big Brother Om duidelijkheid te scheppen over wat er nu wel en niet mag met persoonsgegevens op internet. en de wet zegt expliciet dat die toestemming door de ouders gegeven moet worden als de deelnemer nog geen zestien jaar is. Waar de nieuwe Hoe oud moet je zijn voor een Hyve? Minstens zestien. daarbij streng. De hoofdregel is dat een site voor elk gebruik persoonsgegevens op internet opgesteld. tenzij je ouders het goedvinden.

ongeacht wat er later mee gebeurt. Als het de zoekmachiop onverantwoorde wijze. Daarbij 60 . dat zoekmachines daar toegang toe Een site die persoonsgegevens van ge- Dat wringt natuurlijk wel een beetje. en op welke deze gegevens om de meest passende advertenties te resultaten wordt geklikt. moeten het dan niet pelen en tonen van persoonlijke informatie? juist de zoekmachines zijn die veel terughou- nes zijn die persoonsgegevens herpubliceren dender moeten zijn met het indexeren. De beheerder van de site is verder aansprakelijk voor elk machines toelaten op de site.Privacy en profielensites regels namelijk kort gezegd op neerkomen. is dat een deelnemer absolute zeggenschap krijgt over zijn bijdrage. Oftewel: geen zoek- hergebruik dat niet de bedoeling was. Hij moet dus maat- bruikers publiceert. regelen nemen om dit te voorkomen. De zoekmachines gebruiken met een advies over privacy bij zoekmachines. Veel zoekmachines houden namelijk tot in detail bij wie welke zoekopdrachten invoert. moet voorkomen krijgen. kop- Regels voor zoekmachines van privacytoezichthouders (de ‘Artikel 29-werkgroep’) In april 2008 kwam het Europese samenwerkingsverband ging het vooral om de privacy van gebruikers van zoekmachines.

en om de zoekresultaten te kunnen De regels uit het advies zijn niet verrassend: zoekmachizo snel mogelijk.Privacy en profielensites verbeteren. Dit omdat Google apparatuur en computersysgenoeg om onder de Nederlandse privacywet te vallen. is een goede vraag. En wie nes moeten blokkades zoals robots. Google gebruikt Nederlandse PC’s om cookies op te plaatsen. kan zoekmachines aanschrijven met een verzoek Hoe dat in de praktijk zal werken. ren. maar dat is een vrijwel onmogelijke opgave. maar uiterlijk na zes maanden weer weg- delijk aangeven welke informatie men verzamelt en deze gooien (waar Google het niet mee eens is). kunnen tonen. En dat is niet alleen haar datacentrum in Gronin- aan de Nederlandse Wet Bescherming Persoonsgegevens als ze Nederlanders gen. Het hun land tot een zaak komt. advies is niet juridisch bindend. Dat is 61 .txt respecteren. De Amerikaanse privacywetgeving is een toegang biedt tot haar dienst. Toch is Google (in theorie) gebonden temen in Europa gebruikt. maar de nationale priva- cyinstanties zullen het ongetwijfeld overnemen als het in Geldt onze privacywet voor Google? Google is een Amerikaans bedrijf. Of anonimisetot inzage in het over hem opgebouwde profiel. dui- dat wil. stuk minder streng dan de Europese.

Je weet immers nooit wat een van je vrienden met die informatie zal doen. 62 . In veel gevallen heeft een site je adres en telefoonnummer nergens voor nodig. Gebruik een tijdelijk e-mailadres om je te registreren bij websites. Ga er vanuit dat alles wat je op je Hyves-profiel. Als je iets publiceert over anderen. Linkedin-pagina. bijvoorbeeld een groepsfoto of een blogbericht. 2. maar de praktijk is anders. blog of homepage zet. 3. Let op wat voor cookies een site allemaal meestuurt. en gebruik je ‘echte’ e-mailadres alleen voor privécorrespondentie. of kan per cookie toestemming worden gegeven of geweigerd. Lees de privacyverklaring van een site voordat je je registreert. Wees terughoudend met het invullen van naam. In theorie kun je met de privacywet daar wat aan doen. 5. 4. Alles wat je schrijft. vraag je dan altijd af of die anderen het wel zo leuk vinden om met naam en gezicht op internet te komen. Ook als je de site afschermt voor een beperkt groepje vrienden. zal voor eeuwig op internet staan. 7. Als dan nog onduidelijk is wat een site gaat doen met je gegevens. In de meeste browsers is het accepteren van cookies uit te zetten. voor de hele wereld toegankelijk is.en adresgegevens op websites. vraag het ze dan eerst. 6.Privacy en profielensites Hoe bewaak je je privacy op internet? 1. Besef goed wat je doet als je iets over jezelf publiceert op een forum of blog.

of redelijkerwijs moet weten. de Duitse spoorwegen. landse jurisprudentie blijkt dat de eis is dat de plaatser weet. Mag dat zomaar? En wat te denken van linken naar een Chinese pagina waar een Nederlander belasterd wordt? D Hyperlinks. Er moet dus een bijzondere reden zijn om de legger van een hyperlink aan te spreken voor die link. Maar je kunt e hyperlink of URL is de basis van het internet. waar iedereen mag publiceren. een linke boel? 5 Met één klik breng je je lezers naar een bron of site waar ze verder kunnen lezen. Of een fragment uit een Hollywoodfilm op je blog integreren (embedden). Verboden hyperlinks Een hyperlink is in beginsel legaal. een linke boel? ook linken naar de nieuwste MP3 van Marco Borsato die zonder toestemming online staat.Hyperlinks. dat de link leidt naar onrecht- De belangrijkste rechtszaak ging over een geschil tussen In- dymedia en Deutsche Bahn. Indymedia is een activistische site. Een 63 . en dat is natuurlijk niet de bedoeling. Elk ander uitgangspunt zou het hele internet onderuit halen. Uit de Nedermatige publicaties.

000 euro per dag. Anders kun je zelf aansprakelijk gesteld worden voor de schade. en verplichtte haar de derd te krijgen. 64 . In een eerdere zaak tegen hostingproeen rechtszaak tegen Indymedia om deze hyperlink verwijdeze hyperlinks niet in de haak waren. Weten of moeten weten heerder weet of moet weten dat deze naar iets onrechtmatigs Een hyperlink moet worden weggehaald als de plaatser of be- Ben je aansprakelijk voor links in reacties of bijdragen van anderen? De regels voor aansprakelijkheid voor materiaal van anderen geldt ook voor hyperlinks. moet je deze verwijderen. De rechter oordeelde dat Indymedia wist dat hyperlink te verwijderen op straffe van een dwangsom van 5. Deutsche Bahn startte dan ook deelnemer plaatste een hyperlink naar een tekst waarin werd teerd konden worden. omdat ze die meteen weghaalde toen daar een klacht over kwam. Profielensite CU2 werd in juni 2007 bijvoorbeeld niet aansprakelijk gehouden voor een inline link.Hyperlinks. een linke boel? uitgelegd hoe de spoorwegen van de Deutsche Bahn gesabovider XS4ALL was al uitgemaakt dat deze tekst niet gepubliceerd mocht worden. Als een reactie op een weblog dus een link bevat waarvan je weet of moet weten dat deze naar iets onrechtmatigs verwijst.

In november 2007 65 . Daar is geen algemene regel voor. Pas als je stelselmatig en grootschalig geld mee verdient.Hyperlinks. Dat blijkt uit aangeboden MP3’s. Dat werk zal vaak beschermd zijn door auteursrecht. wat de relatie is tussen de linker en de informatie en of er iemand over geklaagd heeft. Het zal afhangen regels te formuleren. een linke boel? formatie achter de link is. • Een hyperlink kan ook naar strafbare publicaties zoals haatzaaien of opruiing verwijzen. handel je onrechtmatig. • Een andere problematische soort link is de verwijzing naar smadelijke. en niet altijd geeft de aanbieder expliciet gaat linken naar zulke werken. Uit de rechtspraak zijn ondertussen wel een paar vuist- van bijvoorbeeld hoe duidelijk de onrechtmatigheid van de in- verwijst. beledigende of racistische teksten. Het verspreiden van zulk materiaal is onrechtmatig. In principe mag je er dan toch naar linken. • Een hyperlink verwijst naar een werk ergens op internet. Willens en wetens daarnaar linken daarom dus ook. en daar ook nog eens het ZoekMP3-arrest over een zoekmachine naar illegaal toestemming voor het linken.

films kan inbreuk op het auteursrecht kosten jagen voor het dataverkeer. en dat mag niet van de Auteurswet. De eigenaar daarvan krijgt dus het dataverkeer voor zijn rekening. Dat geldt ductpagina verwerkt. bijvoorbeeld strafbaar verklaard. pleegt merkinbreuk. een linke boel? werd een hyperlink naar een haatzaaiende publicatie deplichtig aan het haatzaaien geacht. Door inline linken wordt de afbeelding in kwes- tie opgehaald van een andere site dan waar de pagina 66 . Dit kan inbreukmakend zijn. blemen.Hyperlinks. Wie zijn eigen product of dienst adverteert met de merknaam van een ander. with the text). De plaatser werd me- • Een hyperlink kan soms ook inbreuk op een merkrecht zijn. Ook kun je mensen hiermee op Inline linken naar afbeeldingen of ook als je de merknaam in een hyperlink naar je pro- Inline links zogeheten inline linken. Hoewel hier geen rechtspraak over is. Een afbeelding. zijn. Zo lijkt het net of die afbeelding onderdeel inline link is te zien als een herpublicatie van de Daarnaast lever je de eigenaar van de site mogelijk prostaat. Hierbij wordt een afbeelding die op een andere site staat. opgenomen in de lopende tekst (Engels: in line Een bijzondere vorm van de hyperlink is het is van die webpagina.

Dat is echter bepaald geen uitgemaakte zaak. 67 . Linken naar een werk dat zonder toestemming online staat. De actie werd na een storm van protest snel ingetrokken. terwijl het nog steeds vanaf de originele site komt. De film (of het site getoond. Men stelde onomwonden dat sprake zou zijn van “opnieuw openbaarmaken” en dat daarom een webcastinglicentie genomen moest worden. maar dankzij op je eigen site in te voegen. kan de maker ook tegen dit embedded gebruik van het werk bezwaar maken. Als de film zonder toestemming van de maker op Youtube staat. is onrechtmatig maar daarmee nog niet altijd inbreuk op het auteursrecht. een linke boel? schade van zulk dataverkeer kan verhalen. Daaraan mewerken is dan “maatschappelijk een speciale code wordt het werk als onderdeel van je eigen Mag embedden van de BUMA? Buma/Stemra zorgde in februari 2008 voor de nodige ophef door blogs aan te schrijven die van deze constructie gebruikmaakten.en filmgebruik Sites als Youtube geven je de mogelijkheid om filmpjes direct muziekwerk) kopieer je niet naar je eigen site. Dat heet embedden. Het werk wordt immers verspreid zonder toestemming. is het goed denkbaar dat deze eigenaar met succes de Embedded muziek.Hyperlinks.

te voorkomen dat hun pagina’s “geframed” werden. Frames zijn een toond. Batavus had echter technische maatregelen getroffen om deze tegenmaatregel te eisen(!). De maker kan dan de Webpagina’s tonen in frames Een andere bijzondere manier van linken naar een webpagina is deze op te nemen in een zogeheten frameset. Hierop tie van de Batavus-site als onderdeel van zijn eigen site te laten stapte de dealer (Vriends) naar de rechter om een verbod op 68 . onzorgvuldig” zoals dat zo mooi heet. Zo kan een frame aan de linkerkant van de browser een webtechniek waarbij meerdere pagina’s tegelijk worden gemenu tonen. Andermans site via frames integreren in je eigen site mag niet als daardoor met die andere site hebt.Hyperlinks. Het lijkt dan net alsof die pagina eigenlijk manier blijft het menu altijd op het scherm. met het hierboven beschreven inline gebruik van andermans Een voormalig Batavus-dealer gebruikte frames om informazien. Dit is dus enigzins vergelijkbaar afbeeldingen. en een frame rechts de inhoud van Technisch is het mogelijk om een individueel frame een pagina van een andere site te laten zijn. Op die onderdeel is van de eigen site. de indruk ontstaat dat je een relatie de geselecteerde pagina uit het menu. een linke boel? schade door de plaatser van het embedded filmpje van hem vergoed krijgen.

pas in bijzondere omstandigheden wordt dat Linkverzamelingen.com mocht gewoon blijven dieplinken. rechter dat er sprake was van inbreuk op het auteursrecht.com zulke ‘dieplinks’ naar haar nieuwsberichten zou leggen. De rechter oordeelde echter dat PCM zelf best advertenties op de nieuwspagina’s zou kunnen zetten. omdat linken op zichzelf tenslotte legaal anders. In 2000 probeerde uitgeverij PCM dan ook te verbieden dat Kranten. Ook besliste de publiceerd. omdat het leek alsof het materiaal door de dealer zelf werd ge- Zoekmachines en linksites lijke sites te bouwen. Ook hier geldt. De gemiste inkomsten waren dus haar eigen schuld. Die konden de indruk krijgen dat Vriends nog steeds een officiële dealer was. omdat het misleidend was voor de bezoekers van de site van Vriends. zoals startpagina’s. Yahoo! zijn al zo oud als het internet.of categoriepagina mislopen. Het is volgens de Auteurswet niet toegestaan om je voor te doen als de auteur van andermans werk. de Open Directory of Mag ik dieplinken naar een artikel? Direct linken naar een specifieke pagina kan betekenen dat bezoekers de hoofd. 69 .Hyperlinks. een linke boel? De rechter concludeerde dat Batavus het recht had om framen tegen te gaan. Het is legaal om dergeis. en Kranten. en daarmee ook de advertenties op die pagina’s.

komen ze in de gevarenzone. Zelfs als ze weet dat er links tussen kunnen zitten die als er iets bijzonders is. Pas dus aansprakelijk zijn. Ook wist de site dat En daarom werd de site veroordeeld. een linke boel? Een zoekmachine is volgens de wet net zo goed een provider van informatiediensten als een website-beheerder. De site wist dat “het leeuwendeel De grenzen voor linksites en zoekmachines zijn dus: • het soort materialen dat je indexeert (waar je links naar verzamelt) wordt overwegend illegaal aangeboden. kan een zoekmachine naar onrechtmatige publicaties verwijzen.Hyperlinks. Pas als van de openbaarmakingen op het World Wide Web van mp3muziekbestanden ongeautoriseerd is”. en 70 . en gevonden werchine speciaal voor MP3-muziek) vond de rechter dan ook Een zoekmachine mag links aanbieden zonder dat ze deze hoeft te controleren of filteren. was dat zo. automatiseerd proces het web doorlopen. haar bezoekers met name naar die mp3’s zouden zoeken. ze overwegend alleen illegaal aanbod naar illegaal aanbod bevatten. In de ZoekMP3-zaak (over een zoekma- Linksites en zoekmachines mogen links linken en daar ook geld mee verdienen. Bij die mp3-zoekmachine verschil is wel dat dat zoekmachines met een volledig gemateriaal dus niet. Een ken en in een index plaatsen. De beheerders controleren het dat bij zoekmachines een andere regel moest gelden. Bovendien verdiende de site geld met advertenties bij die links.

Hyperlinks, een linke boel?

• je weet dat je bezoekers met name naar de illegaal aangeboden materialen zoeken, en • je verdient daar geld mee.

Ongewenste links

Zoekmachines proberen zo veel mogelijk relevante inverkeerde associatie legt, bijvoorbeeld omdat iemands sekssites die naam gebruiken om bezoekers te trekken.

resultaten. Het kan gebeuren dat de zoekmachine een naam met sekssites in verband wordt gebracht omdat die Toch zijn zoekmachines daar niet aansprakelijk voor. Dit blijkt uit een vonnis van mei 2007 over zoekmachine Google. Het ging daar om links naar sekssites die verzochten. Google kon redelijkerwijs niet weten dat deze links zouden verschijnen bij deze zoekopdracht. Bij magneetwoorden en gesponsorde links kan dit anders Daarover meer in hoofdstuk 11. schenen wanneer mensen naar een tv-presentatrice

formatie aan te bieden, maar niet iedereen is blij met die

liggen. Gebruik van merknamen in hyperlinks, webpagina’s of domeinnamen kan inbreuk op het merkrecht zijn.

71

Hyperlinks, een linke boel?

Hoe link ik legaal?
1. Linken is in principe legaal. Als je niets bijzonders doet, is er dus niets aan de hand. 2. Opzettelijk linken naar smadelijke, racistische of discriminerende inhoud kan strafbaar zijn. Wees daar terughoudend mee. 3. Plaats geen inline links naar afbeeldingen op andermans site. Dat veroorzaakt extra dataverkeer bij die ander, en hij kan je daarop aanspreken. 4. Als je muziek of films wilt ‘embedden’ ofwel via een hyperlink wilt opnemen op je site, let dan op of het werk legaal online staat op de originele site. 5. Maak je gebruik van frames, maak dan duidelijk dat je geen banden hebt met andermans site die in een frame op jouw site verschijnt. 6. Richt je je met linkverzamelingen specifiek op illegaal aangeboden materiaal, en verdien je ook nog eens geld met je site, dan kun je in de problemen raken. 7. Vraagt iemand je om een link naar zijn site te verwijderen, doe dat dan.

72

Auteursrecht op internet

pjes, animaties of geluidsopnames van de grote alen zit auteursrecht. En dat betekent dat gebruik van dat

voetbalmeester te vinden. Alleen, op bijna al die materikom je daaraan? En zijn er uitzonderingen? materiaal vaak alleen mag met toestemming. Maar hoe

B

Auteursrecht

op internet

6

een foto. Of misschien wel een filmpje. Via in-

ij een artikel over Johan Cruijff hoort natuurlijk

ternet zijn razendsnel duizenden mogelijke film-

gebruik van die afbeeldingen mag niet zomaar. Cruijff heeft immers portretrecht. Hoe ver reikt dat eigenlijk?

maken als je Cruijff toevallig tegen het lijf loopt. Alleen,

Je zou natuurlijk zelf een foto of filmopname kunnen

Het recht van de maker

Wie iets schrijft, tekent, fotografeert, componeert of proniets aan te vragen en zelfs geen copyright notice bij je werk het recht om op te treden tegen elke ‘openbaarmaking’ teursrecht op. Dit geldt volautomatisch. Je hoeft als auteur

duceert heeft daar tot zeventig jaar na zijn overlijden aute zetten. Het auteursrecht geeft de maker van een werk

73

Auteursrecht op internet

en ‘verveelvoudiging’ van zijn werk. Hij mag deze handelingen verbieden, of er geld (royalties) voor vragen. Wat houden deze twee begrippen nu precies in?

• Verveelvoudiging is, grofweg, het overnemen (kopiëren) van een werk. Hieronder vallen ook vertalingen, muziekschikkinlaten downloaden, is een verveelvoudiging van het werk. gen, verfilmingen en toneelbewerkingen maken van een bestaand werk. Een kopie per e-mail versturen, of via een website

• Onder openbaarmaking valt de verspreiding van exemplading op radio of TV of een openbare voordracht. In het

ren en elke distributie in niet-materiële vorm, zoals uitzenalgemeen wordt een werk openbaar gemaakt als het ter beschikking komt van het publiek, ongeacht het medium. Ook dus) gemaakt en verspreid.

distributie over internet telt als openbaarmaking. Bij elek-

tronische distributie worden kopieën (verveelvoudigingen

Uitvoeringen zijn ook beschermd

tegen mensen die zijn uitvoering van het werk opnemen of reproduceren, of een opname verspreiden of uitzenden. Het schermd is. Dit heet de ‘naburige rechten’ op de uitvoering. doet er hierbij niet toe of het werk auteursrechtelijk be-

Ook de uitvoerend artiest van een muziekwerk kan optreden

74

Stemra incasseert royalties voor reproducties op CD en DVD. Normaliter zou dat inbreuk op het auteurs- recht zijn. Stemra. maar een uitvoering van een muziekwerk van Beethoven Een opname van een muziekwerk op bijvoorbeeld een compact disc. Als de maker van het muziekwerk nog geen 70 jaar dood is. Stichting BREIN is geen rechtenorganisatie maar treedt op tegen grootschalige inbreuk op auteursrecht bij films. De BUMA is de bekendste: zij werkt voor muziekauteurs. 75 . is dus altijd beschermd. SENA.Auteursrecht op internet Zo mag je bijvoorbeeld gerust een muziekwerk van Beethode auteursrechten zijn dus vervallen. Dit maakt inbreuk op de naburige rechten van die uitvoerend artiest. Beethoven is echter al meer dan 70 jaar dood. of een vastlegging van een radio-uitzending. is het werk bevat in de opname (en dus de opname zelf) ook nog eens auteursrechtelijk beschermd. en door iemand anders opnemen en die opname verspreiden. Je mag echter niet zo- ven naspelen. muziek en software. Een gebruiker van hun werk hoeft dan alleen bij die organisatie royalties te betalen. En de SENA gaat weer over de naburige rechten. Er zijn zo’n 20 van zulke organisaties. wie doet wat? Veel artiesten en maatschappijen kiezen ervoor zich aan te sluiten bij collectieve rechtenorganisaties. BUMA.

In de praktijk originele foto. als de band iemand laat filmen van wie zij weten is dat hij films op internet zet. De vereiste creativiteit kan het gefotografeerde. Let op: de componist en tekstschrijver van de muziek moeten ook toestemming geven voor publicatie van hun werk op Youtube. Een heel zakelijk geschreven stempel van de maker dragen. zoals hier liggen in bijvoorbeeld de invalshoek. Mag ik een band filmen en dat op Youtube zetten? De band heeft als uitvoerend artiest het ‘naburige recht’ op de uitvoering. Bij tekst. Dat hoeft niet expliciet.Auteursrecht op internet Criteria voor bescherming te komen. dan hebben ze impliciet toestemming gegeven. 76 . Er moet met andere woor- Bij foto’s ligt het iets moeilijker. de compositie van blijkt dat de rechter al snel aanneemt dat er sprake is van een uit pasfotohokjes en beveiligingscamera’s. de belichting enzovoorts. schilderijen en dergelijke tekst is zo’n beetje de enige uitzondering. zijn niet beschermd. tekeningen. moet een werk origineel zijn en het persoonlijk het werk. Puur mechanisch tot stand gekomen foto’s. Iemand mag die niet op TV uitzenden of op Youtube zetten zonder hun toestemming. Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking den eigen creativiteit van de maker te herkennen zijn in is dit bijna altijd het geval.

Niet elke foto van een schilderij is bedoeld om bleke foto opleveren. niet beschermd is. Maar er zijn ook je toestemming voor nodig. is natuurlijk lastig te zeggen in het algemeen. De eis is dan dat de maker van Een bewerking van een ander werk kan op zichzelf ook au- Wanneer daaraan is voldaan. teursrechtelijk beschermd zijn. heb je als fotograaf Beschermd werk mag je niet zomaar gebruiken. Meestal gebeurt dat in de 77 . Foto’s en schilderijen zijn vercreativiteit nodig. is echter meestal niet teursrechtelijk beschermd zijn. Een oude tekening op de scanner leggen is dus niet creatief. reproduceert. Een vuistregel is dat een reproductie die fect”) na te bootsen. zelfs als Een foto van een schilderij kan au- Deze vraag speelt met name bij foto’s van ‘technisch perfect’ te zijn. omdat je daar eigen streeft het origineel zo letterlijk mogelijk (“technisch per- het schilderij dat niet (meer) is. Wél creatief is een 19e-eeuwse tekst herschrijven het heden moet doen. en een mooi uitziend schilderij kan een vorm van een licentie (zie hoofdstuk 10). woordkeuzes en vertaling van situaties naar in modern taalgebruik.Auteursrecht op internet Beschermde bewerking de bewerking er zijn eigen creativiteit in heeft gestopt. Daar heb schillende mediums. Om dat op te lossen. schilderijen. Een foto die het schilderij zo exact mogelijk beschermd. Daarmee kan de foto beschermd zijn.

Dit mag bijvoorbeeld voor een aankondiging. muziekfragment of een clip uit een film over te nemen in de context van een citaat. Maar dit is geen algemene regel. 78 . Of iets een geldig beeldcitaat is. De site gebruikte afbeeldingen van huizen als links naar de advertentie bij Funda. spreking. Het citaatrecht beeld of geluid. Het fragment moet worden overgenomen voor één Mag een plaatje van 194x145 altijd? Er wordt nog wel eens beweerd dat een afbeelding mag worden overgenomen zolang deze maar maximaal 194 bij 145 pixels groot is. De rechter bevestigde dan ook dat de site haar plaatjes van 194x145 pixels mocht blijven tonen. Het is dus toegestaan om een foto.Auteursrecht op internet uitzonderingen op het auteursrecht. Die getallen komen uit een rechtszaak over huizenzoekmachine Jaap. Zo mag je uit een werk citeren zonder dat dat inbreuk is op het auteursrecht. be- werk van iemand anders worden overgenomen — met bron- Op grond van het citaatrecht mag een relevant deel van een Niet elk overnemen van een fragment is daarmee automatisch een citaat. hangt vooral af van het doel van het gebruik. Het citaatrecht geldt ook voor vermelding. Dit was een toegelaten doel voor een beeldcitaat. kritiek of beoordeling.

en bij uitaanzet. Dit mag dat plaatje. kun je het betreffende dialoogvenster laten zien.Auteursrecht op internet van de toegestane doelen: aankondiging. Zelfs als het artikel over de molen op de foto gaat. Pas bij het bespreken van de foto zelf kan moet de maker van de foto toestemming geven voor het ge- Hetzelfde geldt voor muziek. Bij een lijst met links naar websileg hoe je in Word automatisch uitlijnen van paragrafen Hergebruik van beeld of geluid als veralleen met toestemming. nieuwe CD zou een kort stukje van een van de liedjes wel toe- of voor de sfeer is geen citaat. bespreking. kritiek sprekende passage overtypen. dan mag je de cover laten zien en een aan- of discussie. Bij een bespreking van de 79 . Gewoon een achtergrondmuziek gestaan zijn. als illustratie of aankondiging van het soort muziek op die CD. kun je een screenshot molen tonen bij een artikel over molens is geen siering is geen geldig citaat. bruik van de foto. Hergebruik van beeld als versiering is daarentebeeldcitaat. Als je software of een website bespreekt. sprake zijn van een beeldcitaat. Het artikel gaat immers niet over gen niet toegestaan. Kondig je een tes kun je bijvoorbeeld de gelinkte pagina laten zien. of een daarmee vergelijkbaar doel. nieuw boek aan. Zomaar een plaatje van een laten zien van die software.

maar de wet stelt wel een bepermaker. teursrechtelijk beschermd. Een boek over alle bouwwerken van een be- paalde architect vereist dus nog steeds toestemming. Dat is een verveelvoudiging. als die zodanig is dat alleen het standbeeld en niets meer van de omgeving zichtbaar is. Deze regeling geldt namelijk alleen als er hooguit een paar werken van één maker in het compilatiewerk opgenomen worden. ming van de kunstenaar.” nagetekend enzovoorts. werken met eenzelfde thema en dit als compilatiewerk uit te king als het gaat om meerdere kunstwerken van dezelfde Het is nu dus mogelijk om foto’s te maken van allerlei kunst- brengen. Zolang de foto maar het kunstwerk in de oorspronke- van het werk “zoals het zich aldaar bevindt. Kunstwerken zoals standbeelden of afbeeldingen zijn au- zulke kunstwerken vaak op of aan de openbare weg te vinden. Uitknippen van een bouwwerk uit den is. Op zich mag dat. mits het maar gaat om een afbeelding Een foto van een plein met daarop een standstandbeeld niet. mag je fotograferen en de folijke context laat zien.Auteursrecht op internet Openbare kunst of een standbeeld natekenen. beeld is dus toegestaan. mag dan niet zonder toestemIn dat geval mag het kunstwerk wel worden gefotografeerd. Een close-up van het een foto en als logo op je briefpapier opnemen mag ook niet. Nu zijn Kunst die aan de openbare weg te vinto’s mag je publiceren. 80 . Een foto maken van een schilderij.

Het bekende “zwarte balkje” over echter niet de enige mogelijkheid. aan een silhouet-afbeelding van Charlie iemands gezicht is dus niet per definitie ge- maakt is. Denk b. een verklaring van een model dat zijn of haar por- tret op een bepaalde manier mag worden gepubliceerd. voorkomende vorm van een portret. 81 . Het is te maken met auteursrechten van anderen. Het gebruik van een portret Wie al zijn beeldmateriaal zelf maakt en nooit een standeen ander aspect waar je bij gebruik van foto’s op internet mag namelijk niet zomaar: hiervoor geldt het portretrecht. Bij ‘toevallige’ foto’s mag publicatie als er geen redelijk belang te bedenken is Als een portretfoto in opdracht ge- noeg om te concluderen dat de foto geen portret meer is. Professionele fotobureau’s gebruiken hierom de zogeheten model release. mag publicatie alleen met toestemming van de geportretteerde. Een per- lichaamshouding herkenbaar zijn. Er is echter nog Een afbeelding van iemands gezicht is de meest soon kan ook door een karakteristieke Chaplin. tegen publicatie.Auteursrecht op internet Portretrecht beeld of schilderij van een ander op de foto zet. Zo’n foto mag niet zonder toestemming van de geportretteerde worden gepubliceerd. Het portretrecht is het strengst wanneer de foto in op- dracht is gemaakt.v. heeft niets rekening mee moet houden.

De fotograaf moet dan wel inschatten De wet noemt dat een “redelijk belang dat zich tegen publicatie verzet”. Deze is gratis te gebruiken in podcasts. De belangrijkste belangen zijn: • Privacybelang: publicatie van een foto kan iemands privacy schenden (zie ook hoofdstuk 4). Als dat er is. Deze licenties zijn voor privépersonen vaak veel te duur. De BUMA biedt ‘webcasting’ licenties aan voor radiostations op internet. Dat is een openbaarmaking. Ongewenste of publicatie nadelig zou zijn voor de mensen op de foto. Voor veel populaire muziek heb je daarvoor een BUMA-licentie nodig. 82 .Auteursrecht op internet Redelijk belang tegen publicatie De meeste foto’s zullen zonder expliciete opdracht worden gemaakt. Vandaar het initiatief van ‘podsafe’ muziek. maar dat hoeft niet altijd. publicatie van portretten met naakt of erotiek zijn bijde geportretteerde. dan mag hij niet publiceren. Veel podsafe muziek is Creative Commons (zie hoofdstuk 8). De wet is dan iets minder strikt: er is geen toestemming nodig van de geportretteerden om de foto te mogen publiceren. voorbeeld vrijwel altijd een inbreuk op de privacy van Mag ik muziek in een podcast gebruiken? Bij een podcast bied je muziek in MP3-formaat aan.

Wie ineens zichzelf terugziet in een reclamefolder. Een • Commercieel belang: ook onbekende personen hoeven met hun foto. publicatie van een foto in de Nieuwe Revu Maar privacy is niet absoluut. Denk bijvooreen foto groter is dan het privacybelang van de geporbeeld aan vrije nieuwsgaring. Zo kon een vrouw die werd gefotograaanpakken via haar portretrecht.Auteursrecht op internet • Financieel belang: Een bekende persoon kan in veel gegepubliceerd. een seksfeest op de openbare weg. kan daar tegen optreden. Als de nieuwswaarde van weging kunnen allerlei factoren een rol spelen. Hoe tretteerde. Ook op de openbare weg heb je een Een belang hebben is niet altijd genoeg hebben dat zwaarder weegt. niet te tolereren dat een ander commercieel gewin haalt bare weg gebeurt. mag de foto worden gepubliceerd. foto met zijn gezicht er op mag dan niet zomaar worden vallen geld vragen voor gebruik van zijn portret. feerd op een Wasteland-party. is in principe niet relezekere mate van bescherming van de privacy. Het feit dat de foto iets toont dat op de openvant. De fotograaf kan een eigen belang hebben dat pleit voor publicatie. Bij die af- 83 . De fotograaf kan een eigen belang om publicatie tegen te kunnen houden.

maar legt wel een privésituatie vast. Ook kopiëren mensen vaak plaatjes van elkaar. nieuwswaarde. hoe groter het privacybelang. 84 . lijk gezien betekent dit dat je de foto of het plaatje niet Het is dan onbegonnen werk om te achterhalen wie nou dat ene plaatje of die foto gemaakt heeft. Een Bekende Nederlander fotograferen ter- wijl hij ligt te zonnen in zijn achtertuin heeft zelden foto mag dan niet worden gepubliceerd. en de kans is bijzonder klein dat de fotograaf hierdoor schade lijdt. hoe sneller de foto nieuwswaarde heeft. Auteursrechte- Van veel werk op internet is niet bekend wie de maker is. of wanneer de webmaster het presenteert als reclame voor de maker van de foto.Auteursrecht op internet bekender de persoon. Ook zij willen vaak graag foto’s of ander beeldmateriaal gebruiken als onderdeel van hun site. Zo’n Onbekende maker En zijn een hoop sites die overal beeldmateriaal vandaan spreiden. Ook als er geen sprake is van een commercieel oogmerk. Maar hoe beslotener de situatie. Dergelijk gebruik is heel kleinschalig. halen om dat via hun eigen site of een CD-ROM te ver- En wat nu als mijn site gratis is? Veel websites worden gemaakt door hobbyisten zonder enig winstoogmerk. Toch moet ook voor dit soort gebruik toestemming gevraagd worden.

dan mag je het werk niet publiceren. De stichting probeert dan de fotograaf te normale tarieven betaalt aan Foto Anoniem. boze brieven stuurt. waarbij jij de graaf. De Stichting Foto Anoniem (een onderdeel van de Stichting Burafo) is een centrale instantie met een uitgebreid adressenbestand van fotografen. Weet je niet wie de maker is. Die kan dan een forse schadevergoeding eisen. Dan kun je hem toestemming vragen. bruiker om van alle auteursrechthebbenden toestem- Nu is dat soms erg lastig. Lukt dat niet.Auteursrecht op internet mag gebruiken. maar dan heb je wel een lastig juridisch probleem als die fotograaf later die stichting Foto Anoniem zou betalen. die over het algemeen hoger zal liggen dan wat je aan 85 . De stichting vrijwaart jou dan tegen alle aanspraken van de fotograaf als die later ineens komt klagen. Het is de verantwoordelijkheid van de geming te krijgen voor gebruik van hun werk. dan kan de stichting een contract opstellen. en stelt de vrager in contact met de foto- Natuurlijk kun je ook gewoon de foto publiceren. achterhalen.

of als de foto een commercieel doel heeft. 6. 8.Auteursrecht op internet De Auteurswet in een notendop 1. mag je er foto’s van maken en die publiceren. Registratie of aanvragen van auteursrecht of zelfs maar een copyright notice is niet verplicht. tenzij je onder een wettelijke uitzondering valt. film of ander werk is beschermd als de maker er creativiteit voor nodig heeft gehad. Bronvermelding is verplicht. kritiek of aankondiging van een werk te doen. Maar als ze in de openbare ruimte staan. 7. Wel zullen de schadevergoedingen soms lager uitvallen. Bij portretfoto’s moet je rekening houden met het portretrecht. Kunstwerken zijn ook beschermd. Een tekst. kun je het beste toestemming vragen. 3. foto. 4. Voor gebruik van beschermd werk heb je toestemming van de maker nodig. Een uitvoering van muziek of toneel is beschermd zelfs als het werk dat wordt uitgevoerd niet meer onder auteursrecht valt. Ook als je site gratis is. kun je inbreuk op auteursrechten plegen. Als publicatie van de foto de privacy van de geportretteerde kan schenden. De belangrijkste uitzondering is het citaatrecht: je mag een kort stukje overnemen om een bespreking. 5. 2. maar reken daar niet op. 86 .

foto’s en andere werken zonder problemen verspreiden op dergelijke netwerken. Meedoen en je eigen collectie delen is delen alleen geen vakantiefilms of eigen composities ook een kwestie van een paar muisklikken.Eerlijk zullen we alles delen N Eerlijk zullen we alles delen 7 eem breedband internet en download de laatste muziek en films. Iedereen mag Er zijn nog steeds veel misverstanden over wat er nu wel worden. Pas ware zelf is volledig legaal en mag dus gewoon gebruikt 87 . zo adverteren veel internetproviders. Veel mensen daar zijn de uitgevers en filmstudio’s bepaald niet blij breuken op hun rechten? mee. De softlijke software is niet automatisch verboden. Wie kunnen zij aansprakelijk stellen voor de inmaar populaire muziek of de laatste Hollywoodfilms. en webwinkels: dankzij filesharing software zoals Kazaa of Li- Legaal downloaden en niet mag met filesharing software zoals KaZaA. Dat hoeft niet per se bij mewire is het binnenhalen van allerlei werk heel eenvoudig geworden. Ook het verspreiden van bestanden via dergezijn eigen vakantiefilmpjes.

Iedereen mag een zogeheten Mag ik uit illegale bron downloaden? Voor gewone internetters is het lastig om te weten of een bron legaal of illegaal aanbiedt. of dat hij belooft het na 24 uur dere smoes dan ook). Het maakt hierbij niet Aan de andere kant (bij de downloader) is er wel een uitzondering in de wet. De enige eis is dat de kopie niet verder verspreid wordt. te zullen kopen of het bestand weg te gooien (of welke anwaarvan men bestanden via filesharing mag verspreiden uit of het verspreiden gratis of voor geld gebeurt. Bij een thuiskopie op een beschrijfbare CD of DVD wordt de rechthebbende gecompenseerd door een heffing die de fabrikant of importeur van het lege schijfje moet afdragen.Eerlijk zullen we alles delen bij iemand anders liggen. op het moment dat de auteursrechten op die bestanden Het verspreiden van beschermd materiaal mag alleen met het er niet toe dat de ontvanger al een legaal gekochte CD of DVD met hetzelfde werk heeft. Er is geen enkele uitzondering op grond zonder toestemming van de auteursrechthebbende. 88 . wordt het problematisch. aldus minister Hirsch Ballin in 2007. Ook doet toestemming van de rechthebbende. Daarom eist de Auteurswet niet dat een thuiskopie alleen van een legaal gekocht origineel gemaakt mag worden. Een thuiskopie geldt trouwens niet voor software.

wens zo ingesteld dat alles wat je downloadt. mits de persoon die het werk downloadt dit maar aan niemand anders geeft. Vervolgens legde de Napsterantwoord oorspronkelijk vandaan kwam. het downloaden van een werk wordt. De gebruiker kon dan uit de resultaten er eentje kiezen om te downloaden. mits die maar niet verder verspreid hebt. En dat mag ook zonder dat je het origineel gekocht via een filesharing netwerk is te zien als een thuiskopie. automatisch Het begin van filesharing: Napster Bestanden uitwisselen kwam voor het eerst grootschalig van de grond in 1999.Eerlijk zullen we alles delen ‘thuiskopie’ maken. In die situatie ben je dus niet legaal aan het downloaden. dankzij het Amerikaanse bedrijf Napster. Het bedrijf beheerde een censoftware een lijst mee met de bestanden die op die comsoftware aanmeldden. Met andere woorden. Bij het inloggen stuurde de ver samengevoegd tot één grote lijst waarin iedereen kon puter beschikbaar zijn. Het inmiddels ter ziele gegane Napster-systeem trale server waarop alle gebruikers zich met de Napsterwas eigenlijk heel simpel. zodat het bestand kon worden uitgewisseld. Sommige filesharing software is trouook weer wordt verspreid. Al deze lijsten werden door de ser- zoeken. software direct verbinding met de computer waar het 89 .

Binnen de kortste keren hadden de gebruikers dit trucje door en hernoemden ze bestanden door bijvoorbeeld de letter ’o’ te vervangen door het cijfer ’0’ of door artiest en titel te verwisselen. Napster spande samen met aldus de Amerikaanse rechter. geheel buiten Napster om. en werd daarom gesloten. verschenen dan niet in de centrale lijst en konden niet met een zoekopdracht worden gevonden. De 90 . Toch werd dit — in de Verenigde Staten — als inbreuk de gebruikers om zo in groepsverband inbreuk te plegen. Napster spande samen met haar geden. Werken die op de lijst met beschermde werken stonden. Vervolgens wisselden zij zelf. uit.Eerlijk zullen we alles delen maar bracht slechts mensen met elkaar in contact die op zoek zijn naar een bepaald muziekwerk. bruikers om auteursrechten te schenfilters die men nog invoerde. De niet baten. ontworpen voor het uitwisselen van MP3’tjes en men had moeten weten dat er dus op grote schaal In reactie hierop voerde Napster een aantal maatregelen in om de uitwisseling van inbreukmakend materiaal te beperken. dat muziekwerk op het auteursrecht gezien. Hun netwerk was speciaal illegaal gekopieerd zou gaan worden. mochten vergelijken met door de platenmaatschappijen aangele- de lijsten die gebruikers aanleverden door de inhoud te verde lijsten met beschermde werken. De voornaamste maatregel was het filteren van De Napster-server verspreidde dus zelf geen bestanden.

komen. Uiteindelijk vroeg Napster in juni 2002 het fail- lissement aan. 91 .Eerlijk zullen we alles delen Napster niet serieus haar best deed om inbreuk te voorbetaalde muziekdienst. De naam wordt nu gebruikt voor een Samenwerkende gebruikers: KaZaA Het KaZaA-systeem werkt op een andere manier. Downloaden van Usenet is gewoon legaal als thuiskopie. Meestal zonder toestemming. die tebeeld de Gnutella en eDonkey-netwerken) gebruikt wordt. KaZaA gebruikt geen centrale server. De gedownloade materialen mogen niet verder worden verspreid. Voor de platenmaatschappijen was dit het bewijs dat inbreukmakende handelingen gingen dus vrolijk verder. Zogeheten Newzbin (NZB) bestanden vergemakkelijken het downloaden. Bij het aanmelden op het netwerk zoekt het programma verbinding met een of biedt alleen de software aan die mensen op hun eigen genwoordig bij vrijwel elk filesharing netwerk (bijvoor- En Usenet-nieuwsgroepen dan? Usenet-nieuwsgroepen worden al meer dan 15 jaar gebruikt voor discussie. Het bedrijf computer moeten installeren. kan auteursrechten schenden. films en software. Wie uploadt naar Usenet. Aanbieden van dergelijke bestanden is juridisch problematisch. maar ook voor de verspreiding van muziek.

Dit arrest bleef bij stemd was. als er ook legaal aanbod mee uitgewisseld kan worden. Filesharing software zoals KaZaA is in zodat die er eentje uit kan kiezen om het bestand vanaf te ven aan de computer die de zoekopdracht verstuurde. De consequentie is dat het in Ne- oefenen op wat haar gebruikers deden. anderen inbreuk op het auteursrecht kunnen plegen.Eerlijk zullen we alles delen meer andere computers die op het netwerk zitten. Deze geven op hun verbonden. derland toegestaan is software te verspreiden waarmee de Hoge Raad overeind. Zoekstanden dan muziek gegeven kunnen worden) worden doorgegeven aan al deze computers. zois. In een door de BUMA/Stemra aangespannen rechtszaak werd KaZaA in eerste inde gelegenheid stelde muziekbestanden in stantie veroordeeld omdat zij gebruikers in strijd met het auteursrecht uit te wisselen. De antwoorden worden allemaal teruggegebeurt de opdracht door aan iedereen met wie zij weer zijn opdrachten (die trouwens ook voor andere soorten be- downloaden. Nederland legaal. en dat KaZaA bovendien geen invloed kon uit- programma niet uitsluitend voor illegaal uitwisselen be- Het Gerechtshof oordeelde in hoger beroep echter dat het lang dat maar niet de enige toepassing van die software 92 .

zodat het verzamelen van een werk mogelijk is. Dit versnelt het proces hele werk hoeft te versturen. deelt hij dat deel ook weer met iedereen aanzienlijk.Eerlijk zullen we alles delen Gefragmenteerd delen: Bittorrent Bittorrent is het populairste peer-to-peer filesharing sys- selen de gebruikers bestanden met elkaar uit. teem ter wereld. omdat steeds meer mensen meedoen aan de verspreiding van een werk en niemand in zijn eentje het Om een bestand te downloaden met Bittorrent. vaak met een zoekfunctie zodat je gemakkelijk Aanbieden van torrents Bittorrent is verantwoordelijk voor ongeveer een derde distributie van open source software (zie hoofdstuk 9) en van al het internetverkeer. In een torrent staat welke werken. Het wordt veel gebruikt voor 93 . Torrenthosts publiceren de torrents voor allerlei de juiste torrent kunt vinden. Zoals bij alle filesharing netwerken wisaan Bittorrent is dat er niet één persoon is die het hele een deel heeft. heb je een delen er zijn. Via advertenties bij de lijsten of zoekresultaten verdienen torrent-hosts hun geld. zogeheten “torrent” nodig. Zodra iemand die op zoek is naar dat bestand. Elk bestand wordt in delen opgehakt. Het unieke en elk deel wordt afzonderlijk verstuurd. bestand verstuurt.

maar vanwege tig om ‘de’ verspreider van een werk aan te die de torrenthost beheert. zijn lastig aan te pakken. van het werk zelf. Dit werd beves- Ook is het publiceren van een torrent-bestand geen zelf- uit begin 2007. in Nederland moet je toch echt be- deed. Net zoals Napster dat Alleen. Allemaal volstrekt legaal. Want die zet het wijzen. dat de torrents naar illegaal aanbod De verspreiders zitten natuurlijk wel fout. Torrenthosts plegen dus geen inbreuk op Uit het ZoekMP3-arrest (zie hoofdstuk 5) bleek dat het structureel faciliteren van illegale verspreiding van wer- 94 . Wie je wel kunt aanwijzen. is degene hele proces in gang. de gefragmenteerde opzet van Bittorrent is het erg lasGebruikers van Bittorrent die auteursrechten schenden. En volgens de KaZaA-jurisprudentie zijn de makers van de torrent muziek. De beheerders van torrenthosts zijn makkelijker te vinden en handelen onrechtmatig als ze weten verwijzen. standige openbaarmaking van het werk. Een torrent is geen kopie van het werk. films of andere werken verspreiden zonBittorrentsoftware niet aansprakelijk als mensen via Bit- der toestemming van de rechthebbenden.Eerlijk zullen we alles delen ander omvangrijk materiaal. trokken zijn bij het kopiëren of verspreiden tigd in twee vonnissen (BREIN/KPN en BREIN/Leaseweb) het auteursrecht.

zijn Kan P2P ook helemaal anoniem? Om bestanden uit te wisselen. moet je het IP-adres van je wederpartij weten. laat je inbreuk plegen. wanneer de aanbieder zich er van bewust is dat de bestanden in de torrents zonder toestemming worden aangeboden. schendt hij het auteursrecht van de muzikant Als iemand muziek of films verspreidt via een filesharing worden. 95 . Zeker wanneer de aanbieder er ook nog eens geld mee verdient. Niet alleen van.Eerlijk zullen we alles delen redenering gaat ook op voor torrents. zo bleek uit die torrents is dan ook onrechtmatig. Diezelfde Identificeren van gebruikers of filmproducent. TOR is wel erg traag en daarmee niet zo geschikt voor uitwisseling van films of muziek. Hij kan daarvoor aansprakelijk gesteld netwerk. Maar die wederpartij hoeft niet per se de eigenlijke verzender of ontvanger te zijn. Maar om iemand aansprakelijk te stellen. maar je profiteert er ook nog eens twee vonnissen uit de vorige alinea. Bestanden worden doorgegeven tussen tientallen computers en daarbij steeds opnieuw versleuteld zodat dit proces niet te volgen is. Het aanbieden van ken door aanbieden van hyperlinks niet mag. Het TOR-netwerk is opgezet om volstrekt anonieme uitwisseling van informatie mogelijk te maken.

waken. leen zijn provider die gegevens. De site bood codes aan waarmee films op het eDonkey filesharing netwerk te vinden waren. Als rechthebbende kun je dus filesharing netwerken in werken noteren en naar de betreffende provider stappen Maar de provider kan dat niet zomaar doen. In de meeste gevallen heeft al- de gaten houden. de IP-adressen van aanbieders van jouw gifte van persoonsgegevens mag alleen met toestemming. Zonder plegers geen medeplichtigen: de verdachten werden vrijgesproken. medeplichtigheid opleverde. In het vonnis oordeelde de rechter dat het beschikbaar stellen van deze codes.Eerlijk zullen we alles delen werk is vaak niet meer dan een IP-adres te zien. Alleen kon niet worden bewezen dat anderen via de aangeboden codes ook echt werken hadden verspreid. De provider om de adresgegevens van deze klanten op te vragen. zegt de Wet Bescherming Persoonsgegevens. dat alleen tot de provider te herleiden is. Op een filesharing net- zijn adresgegevens nodig. Af- heeft de verplichting de privacy van zijn klanten te be- Is filesharing strafbaar? Opzettelijke inbreuk op het auteursrecht is een misdrijf. 96 . In juli 2007 werd een eDonkey-site aangeklaagd wegens medeplichtigheid aan dit misdrijf. wetende dat mensen daarmee inbreuk zouden gaan plegen.

zichzelf beschouwd. Het om te bepalen of de provider de gegevens de adresgegevens van de klant door te geven aan de klahun versturen via e-mail of filesharing netwerken. gevens moest afgeven van een klant die de Gerechtshof kwam eerder met deze toets moet afgeven: eiser. Providers zijn niet verantwoordelijk voor dingen die 2005 bepaalde de Hoge Raad echter in de zaak Lycos vs. Deze is verVerspreiders op P2P netwerken zijn via plicht om de persoonsgegevens af te geven aan een auteursrechthebbende. of wanneer daar een verplichting of dringende noodzaak De wet kent geen verplichting voor internetproviders om ger.Eerlijk zullen we alles delen voor is (zie ook hoofdstuk 4). jegens de eiser onrechtmatig en • De eiser heeft een reëel belang bij de verkrijging van de NAW-gegevens. op schadelijk is. • Het is voldoende aannemelijk dat de informatie. Pessers. beledigd zou hebben. In Pessers dat hosting provider Lycos de naam en adresgehun provider te herkennen. 97 . • Aannemelijk is dat er in het concrete geval geen minder ingrijpende mogelijkheid bestaat om de NAW-gegevens te achterhalen.

en dat er ternetprovider UPC NAW-gegevens van een klant moest afbelangenafweging uit de vierstappentoets.Eerlijk zullen we alles delen • Afweging van de betrokken belangen van de eiser. In januari 2008 bepaalde de hoogste Europese rechter dat Europese landen geen ongenuanceerde regels mogen hanteren dat internetproviders persoonsgegevens van klanten altijd moeten afgeven bij rechtszaken. Dit arrest bevestigt de Nederlandse praktijk uit Lycos/Pessers. Daarom moest UPC onthullen In augustus 2006 vonniste de rechter in kort geding dat in- wie de klant was. NAW-gegevens te weigeren. zodat stichting BREIN deze kon aanklagen En de Europese privacywet dan? De Europese privacywetgeving is de strengste ter wereld. De rechter volgde de breuk. Het was in die situatie volgens de rechter duidelijk dat er sprake was van ingeen zwaarwegend privacy-belang was om het afgeven van wegens schending van auteursrechten. dat de personen in kwestie daar achter zaten. 98 . maar ook weer niet dat afgifte van persoonsgegevens altijd in strijd met de privacy van klanten is. de prevaleren. baar) brengt mee dat het belang van de eiser behoort te serviceprovider en de websitehouder (voor zover ken- geven die films via Bittorrent aanbood. Afgifte van persoonsgegevens mag alleen met toestemming of strikte noodzaak.

Eerlijk zullen we alles delen De legaliteit van filesharing 1. 3. 6. 5. Filesharing software is legaal. Je mag je eigen foto’s en films dus gerust via filesharing verspreiden. zolang het maar niet speciaal ontworpen is om auteursrechten mee te schenden. De rechthebbende kan daarvoor een schadevergoeding eisen. 99 . Ook open source software of Creative Commonsfoto’s mag je via filesharing verspreiden. Veel software is echter ingesteld om automatisch alles weer te verspreiden wat je downloadt. 4. Top 40-muziek en blockbuster films verspreiden via filesharing mag niet. 7. 2. Een filesharing netwerk bouwen of onderhouden is onder dezelfde voorwaarden legaal. Het opzetten van een commerciële site met verwijzingen of codes naar materiaal op filesharing netwerken is niet legaal als je weet dat de codes verwijzen naar illegaal verspreid materiaal. Materiaal verspreiden via filesharing mag alleen met toestemming van de maker. Gebruik van filesharing software is legaal zolang je alleen materiaal downloadt. Bij een redelijk vermoeden dat een klant werk verspreidt zonder toestemming van de auteursrechthebbende is een internetprovider verplicht de identiteit van de klant te onthullen aan de rechthebbende.

100 .

Wie zijn werk onder één van de Creative Commons- J Creatief met auteursrecht 8 e foto groot terugzien op een reclamezuil. De licenties zijn eenvou- dig van opzet: iedereen mag alles doen met het werk.Creatief met auteursrecht proberen tegen te houden. Creative Commons-licenties regelen de toestemming die bruiken. hoef je geen jurist zijn. Welke mogelijkheden en beperkingen zijn er bij verspreiding. geeft toestemming voor gebruik en Creative Commons? wordt. die al dan niet in 101 . en met rechtszaken licenties uitbrengt. Een zijn slechts drie mogelijke beperkingen. Er combinatie met elkaar gebruikt kunnen worden. mits zijn naam er maar netjes bij vermeld De regels van Creative Commons Maar om te welke Creative Commons-licentie je wilt ge- anderen nodig hebben om iets met je eigen werk te doen. of een tekst hergebruikt op tientallen websites. bijvoorbeeld omdat het goede reclame voor henzelf is bedoeld voor mensen die zulk hergebruik juist wél wilis. Het Creative Commons-concept len. Dat kun je zien als inbreuk op je rechten. behalve die beperkingen die de auteur expliciet kiest.

pyright-teken of moeilijke juridische frase nodig. de eenvoud is het niet mogelijk om extra beperkingen De auteur hoeft verder alleen op of bij het werk een tekst plaatsen en deze tekst naar de betreffende licentie te linken. Zo biedt Yahoo! bijvoorbeeld een Creative Commons-zoekmachine waarmee de gebruiker kan aangeven wat hij met het werk wil gaan doen. Ook Google biedt deze mogelijkheid.Creatief met auteursrecht licentie kiezen is dus een kwestie van bepalen welke beperking(en) je van toepassing wilt laten zijn. 102 . Dat is alles! Er is geen coDe Creative Commons-site biedt naast de juridisch schikbaar onder een Creative-Commons licentie” te als “Sommige rechten voorbehouden” of “Dit werk is be- Zelfs een computer begrijpt het Als je een Creative Commons-licentie op een werk plaatst. via het “Geavanceerd zoeken”-scherm. maar een pseudoniem mag ook. In de zoekresultaten worden dan alleen werken getoond met de gewenste licentievoorwaarden. Omwille van door te voeren. Het is handig als hij zichzelf ook als auteur vermeldt. kun je dat doen in de vorm van een machine-leesbare code (RDF) die je in een webpagina kunt verwerken. Daarmee kunnen zoekmachines herkennen welke licentie van toepassing is.

• Geen afgeleide werken: het werk mag alleen worden heel worden gekopieerd. In een geval van twijfel kan er een ICT-jurist ledige versie en kan bepalen of iets nu echt mag of niet. uitbreiden of er in knippen. onder de voorwaarde dat de gewijzigde of uitgebreide 103 . kan er nog voor kiezen om dit te doen versie onder dezelfde Creative Commons-licentie moet worden gepubliceerd.Creatief met auteursrecht bindende versie van de licentie ook een “voor mensen leesbare” tekst. zodat een gebruiker in één oogopslag kan zien waar hij aan toe is. gebruikt in de orginele versie. gepubliceerd of doorgegeven. De meeste mensen linken naar deze tekst. maar niemand mag het werk wijzigen. Het mag dus in zijn ge- • Gelijk delen: wie het maken van afgeleide werken wel wil toestaan. bijgehaald worden die dan door kan klikken naar de volJe kunt als auteur kiezen om één of meer van de volgende beperkingen van toepassing te verklaren: • Geen commercieel gebruik: het is niet toegestaan om het werk te verspreiden of te gebruiken als de verspreider/gebruiker daarmee direct of indirect geld verdient.

De keuze voor een verbod op commercieel gebruik is dan ook relatief populair. op een andere manier financieel beter van moet worden. Niet ie- Standaard staan Creative Commons-licenties toe dat een gezegd komt dit erop neer dat je geld moet verdienen of er Een paar voorbeelden van commercieel gebruik: • Het uitgeven van een werk in boekvorm. • Het publiceren van een foto bij een artikel in een tijdschrift.Creatief met auteursrecht Commercieel gebruik dienen met hun werk. • Het gebruiken van een rustgevend muziekje bij een yogales in de sportschool. soonlijk financieel gewin. Maar wat is “commercieel gebruik” nu precies? De omschrijving uit de licenties is “elk gebruik dat in de dereen vindt het een prettig idee dat anderen geld ver- werk commercieel geëxploiteerd mag worden. • Het vertonen van een film in de bioscoop of op televisie. Algemeen eerste plaats is bedoeld voor of is gericht op zakelijk of per- 104 .” Dat is dus erg breed.

Maar zijn deze advertenties “in advertenties.Creatief met auteursrecht Geen commercieel gebruik is bijvoorbeeld: • Het herpubliceren van een tekst op een website waar geen advertenties op staan. maar de GNU Free Documentation License. of op Is Wikipedia ook Creative Commons? Internetencyclopedie Wikipedia biedt al haar tekst en beeldmaterial ook gratis en vrij aan. dus daar Advertenties die puur dienen om de kosten te dekken. Een twijfelgeval is hergebruik op een site die voorzien is van is sprake van financieel gewin. • Het bekijken van een film met een groep vrienden of • Het uitwisselen van het werk via filesharing software. kennissen. Zij gebruiken echter geen Creative Commons-licentie. Creative Commons en Wikipedia zijn nu bezig om hun licenties zo op elkaar af te stemmen dat dit wel mogelijk moet worden. Advertenties plaatsen op een pagina met een de eerste plaats” bedoeld om geld te verdienen met dat werk? Creative Commons-werk levert de beheerder geld op. 105 . mag je materiaal uit Wikipedia niet zomaar in Creative Commons-werk verwerken. Hoewel de strekking hetzelfde is als Creative Commons.

Gratis weggeven of verspreiden mag wel.00 bij een vertoning is toegestaan. een ziekschikking (arrangement). een “U mag dit werk alleen samplen” Een bijzondere variant van Creative Commons is de ‘Sampling+’ licentie. samplet of op een andere manier verwerkt in een eigen werk. Voor- De uitdrukking “afgeleid werk” is juridisch jargon voor beelden van een afgeleid werk zijn een vertaling. Deze is bedoeld voor muziek.” bruik is wel zwartwit. of helemaal geen. en staat toe dat je het werk mixt. Of alle commercieel gebruik is toeop je website mag wel” of “een toegangsprijs van maxi- Afgeleide werken een bewerking of uitbreiding van een origineel. 106 . een verfilming. een mix. Het origineel mag je niet in ongewijzigde vorm verkopen. Zo kunnen componisten controle houden over het origineel en tegelijkertijd anderen hun werk laten hergebruiken in andere muziek. een mu- literaire bewerking.Creatief met auteursrecht elke pagina staan en niet specifiek met het werk te maken hebben. De keuze voor al dan niet toestaan van commercieel gegestaan. zijn dat waarschijnlijk niet. een toneelbewerking. Er is geen mogelijkheid om bijvoorbeeld te zeggen “geld verdienen met advertenties maal € 5.

Het maken van wijzigingen en uitbrei- juist toestaan. of juist toestaan. is dat soms onder de “gelijk delen” beperking. een kunstreproductie. Een Creative Commons-licentie kan het maken van afgestaan is. origineel. Op die made hoeveelheid beschikbare Creative Commons-werken. leide werken verbieden. bloemlezing of encyclopedie is overigens geen afgeleid werk. Die houdt in dat Commons-licentie moet worden uitgebracht. Verzamelen of bloemlezen mag dus altijd. Als het toegeMaar in alle gevallen moet duidelijk worden aangegeven dat het een afgeleide versie is en wie de maker is van het Het opnemen van het werk in een verzamelbundel. kan dat het afgeleide werk verplicht onder dezelfde Creative doen onder de “gelijk delen” beperking. ken waarbij afgeleide werken maken dingen op je werk kun je verbieden of aan Creative Commons. een verkorte versie of een samenvatting.Creatief met auteursrecht opname. nier komt het afgeleide werk ook weer beschikbaar voor iedereen. ook van werverboden is. In de ‘Gelijk Delen’ va- riant eis je dat anderen ook meedoen Gelijk delen Wie het maken van afgeleide werken toestaat. Het achterliggende idee is het laten groeien van 107 .

ongeacht de Creative Commons- En hoe zit het met portretrecht? Het Australische telecombedrijf Virgin gebruikte Creative Commons foto’s in een reclamecampagne. verplichting geldt om software die afgeleid is van GPL uitgebracht als op één van de delen de beperking “gelijk delen” van toepassing is.Creatief met auteursrecht Programmeurs doet dit wellicht denken aan de copyleft bepalingen uit de GPL open source licentie. was niet blij met de manier waarop haar portret gebruikt werd in de campagne. Ook uit een Creative Commons-werk mag je dus gewoon citeren. Bij de gekozen foto’s was alleen naamsvermelding verplicht. dus niet onder een Creative Commons-licentie te worden geleide werken. En dat deed Virgin dan ook keurig. Portretrecht (zie hoofdstuk 6) geldt ook bij Creative Commons-foto’s. Een verzameling of bloemlezing hoeft Ook de beperking van “gelijk delen” geldt alleen voor af- Wettelijke uitzonderingen blijven gelden De Auteurswet bepaalt dat citeren geen inbreuk is op het auteursrecht. Meer over open source in hoofdstuk 9. Toch liep het bedrijf al snel tegen een rechtszaak aan. waarbij de software. Eén van de mensen die op die foto te zien was. ook weer als open source te publiceren. 108 .

Natuurlijk moet je je dan wel houden Ook andere uitzonderingen op het auteursrecht blijven gebruik mag je dus altijd maken bijvoorbeeld. mits hij maar gewoon geldig. Zo’n kopie kopie verspreidt. aan de eisen voor een geldig citaat: bronvermelding en licentie op het werk. Een kopie voor eigen oefening. en een betaalde licentie onderhandelen met een reclamebu- Handhaving trole op de naleving en het desnoods voor de rechter sle- De maker van een werk is zelf verantwoordelijk voor con- pen van mensen die de licentie te buiten gaan. De 109 . zit alsnog aan de licentie vast. Een fotomensen die (om wat voor reden dan ook) moeite hebben graaf kan bijvoorbeeld zijn foto’s publiceren met de bereau dat de foto in een campagne wil gebruiken. uitsluitend voor eigen gebruik wordt ingezet. mag later nog best andere afspraken maken met met de Creative Commons-licentiebepalingen. Wie zo’n is dan niet onderworpen aan de licentie. perking dat commercieel gebruik niet toegestaan is. studie of Andere afspraken Wie een werk onder een Creative Commons-licentie aanbiedt.Creatief met auteursrecht niet meer dan nodig voor het doel van het citaat.

zou je op het verkeerde been gezet kunnen worden door die tekst “This photo is public”. zelf naar de rechter als de licentie gewoon rechtsgeldig. schikbaar. Dit betrof een viertal foto’s van Adam Curry op Flickr. maar er is geen reden om bang te zijn dat Creative Commons-licenties niet rechtsgeldig zijn.Creatief met auteursrecht organisatie Creative Commons stelt de licentieteksten becontrole op schendingen van de licenties. maar je hoort bij twijfel navraag te doen bij de kunnen zien wat wel en niet mocht. maar houdt zich niet bezig met handhaving of Creative Commons-licenties zijn weliswaar relatief nieuw. Maar je moet wel Commons-werk had de rechter geen enkele twijfel over de bindendheid van de licentie. Hooguit. En bovendien had je met een simpel aanklikken 110 . zo oordeelde de rechter. een verwijzing naar een Creative CommonsBij de foto’s stond “This photo is public” en licentie die commercieel gebruik verbood. van de tekst “sommige rechten voorbehouden” meteen maker. In de enige Nederlandse rechtszaak over een Creative Creative Commons-licenties zijn geschonden wordt.

111 . Het enige wat je om Creative Commons te gebruiken hoeft te doen. Door een Creative Commons-licentie op je werk te zetten. Je kunt het maken van wijzigingen verbieden of juist toestaan. Voor muziek kun je nog kiezen voor de Sampling+ licentie. Als je het maken van wijzigingen wilt toestaan. 3. 6. kun je daar de verplichting aan koppelen dat de gewijzigde versie ook weer als Creative Commons beschikbaar moet zijn. 2. is een licentie te kiezen en een link daarnaar bij het werk te plaatsen. 5. sta je toe dat anderen het werk mogen kopiëren en verspreiden.Creatief met auteursrecht Creative Commons op een rijtje 1. zodat anderen het werk alleen als sample commercieel mogen gebruiken. 4. Je kunt commercieel gebruik verbieden of juist toestaan.

112 .

Veel bedrijven houden Om software te kunnen wijzigen of uitbreiden heb je de software kunnen onderhouden en zo een bron van inZelfs niet om fouten te herstellen. Verkrijgers van de software kunnen 113 . source software. Wel moet je bij open I Open source: terug naar de bron(code) 9 door duizenden mensen wereldwijd wordt gewerkt. en je hoeft geen toestemming voorwaarden. Open source gaat niet alleen over zelf iets source software rekening houden met een ander soort functie? Het Linux besturingssysteem laten werken op je De Firefox webbrowser uitbreiden met een nieuwe zoek- te vragen of royalties te betalen. komsten hebben. maar niet aanpassen of uitbreiden. zodat zij als enigen de broncode (“source code”) nodig. maar ook over weer delen van je aanpassingen Samen delen van software hun broncode angstvallig geheim. vrij verkrijgbare software waaraan nternet draait al vanaf de begindagen op open met anderen.Open source: terug naar de bron(code) mobiele telefoon? Dat mag. mogen. deze wel gebruiken.

Het feit dat de licentie gratis is. Veel mensen doen dit dan ook. elijk gedeeld. Hij kan deze gewoon zelf maken. leverancier de ondersteuning stopt. Wel ben je meestal verplicht de Door de vrije beschikbaarheid van de broncode kan iedereen Open source is niet alleen maar gratis. Je mag daar geld voor vragen. Dit geeft een contikorte tijd snel wordt uitgebreid en verbeterd. leverancier. bijdragen aan de verdere ontwikkeling van open source. Een gebruiker van open source is niet afhankelijk van de oorspronkelijke auteur om bepaalde verbeteringen of uitbreidingen te realiseren. Het maakt je onafhankelijk van je nue ontwikkel-cyclus waarmee de software in Deze vrije beschikbaarheid is ook een voordeel voor gebrui- kers. Iedereen krijgt het recht deze aan te passen en gewijzigde broncode mee te leveren aan iedereen aan wie je de lijke auteurs iets te betalen.Open source: terug naar de bron(code) Open source kiest een andere insteek: de broncode wordt vrijde software in gewijzigde vorm te verspreiden. Ook fabri- 114 . Als de wikkeling overnemen of een andere leverancier zoeken. maar je bent niet verplicht de oorspronkesoftware geeft. kan de gebruiker de ont- vaker gebruik van open source om grote delen van de kanten van elektronica en andere apparaten maken steeds En dit geldt niet alleen voor pure software-firma’s. is natuurlijk ook interessant.

De wijzigingen die deze bedrijven aan open source hebben gemaakt. Zo gebruikt Google op grote schaal Linux en MySQL. is het belangrijk om extra op te letten dat voorwaarden nogal af kunnen wijken van “gewone” soft- rechtelijk beschermd. maar gewoon auteurs- overeenstemming met die licenties. Er zijn ongeveer 40 verschillende open source licenties worden onderverdeeld in drie categorieën: met elk hun eigen regels en voorwaarden. Voor veel open source ontwikkelaars wringt dat wel: het gaat namelijk wel tegen de gedachte van open source in. De software mag alleen worden gebruikt in warelicenties. worden echter niet gedeeld met anderen. 115 . Deze kunnen Moeten op open source gebouwde webdiensten hun broncode delen? Veel websites en -diensten zijn gebouwd met open source. Dat hoeft ook niet. Open source licenties centies. Omdat open source deze voorwaarden worden nageleefd. omdat die verplichting pas geldt als de software wordt verspreid. om zo sneller met nieuwe producten te kunnen komen.Open source: terug naar de bron(code) functionaliteit daarin te realiseren. Ook bij open source horen dus li- Open source is vrij beschikbaar.

Open source: terug naar de bron(code) • “Vrijheid. Dit staat ook wel bekend als copyleft. Wat houden deze licenties nu in? De belangrijkste open source licenties zijn de BSD licen- 116 . er geen verplichtingen. de Mozilla Public License (MPL). Linux-systeembibliotheken en • “Samen delen”-licenties: deze licenties eisen dat zowel wijzigingen als uitbreidingen als open source worden gepubliceerd. de GNU Library of Lesser General Public License (LGPL). bekendste voorbeeld is de GPL. die bijvoorbeeld van toe- passing is op het Linux-besturingssysteem en de Word- tie. Het press weblogsoftware. Voorbeelden zijn de zogeheten • “Openhouden”-licenties: deze licenties eisen dat wijzigingen aan de software ook als open source worden werkt. hoeft daarentegen niet als geheel als open source ties aangeboden. Verder zijn BSD en MIT licenties. en de GNU General Public License (GPL). blijheid”-licenties: deze licenties stellen als enige eis dat de auteur(s) worden genoemd. de Firefox webbrowser worden onder dergelijke licengepubliceerd. Software waarin deze software wordt ver- te worden uitgebracht. De Apache webserver wordt bijvoorbeeld onder een dergelijke licentie uitgebracht.

octrooien iedereen een wereldwijde. hetzij in de documentatie van het werk gehandhaafd worden. De enige eisen zijn dat de copyright notice en de uitsluiting van aansprakelijkheid hetzij in de broncode. en versprei- De BSD licentie is een zeer eenvoudige en brede licentie.Open source: terug naar de bron(code) De BSD licentie worden verspreid. moet dan dezelfde licentie verlenen voor zijn bijdrage en Het is alleen toegestaan om het (al dan niet gewijzigde) werk te verspreiden als de broncode tevens beschikbaar 117 . Iedereen die voor de combinatie van het werk met zijn bijdrage. der is het niet toegestaan de naam van de auteur(s) te ge- De Mozilla Public License Volgens de Mozilla Public License (MPL) verleent de auteur om het werk te gebruiken en te verspreiden. Ook mag de software worden aangepast ding mag zowel in de vorm van broncode als in de vorm Elk gebruik van de software is toegestaan. en in andere programma’s worden verwerkt en aldus van objectcode. Verbruiken om een afgeleid werk te promoten. royalty-vrije licentie van een werk op grond van zijn auteursrecht en eventuele een wijziging of andere bijdrage aan het werk verspreidt.

theek zelf mogen alleen worden verspreid inclusief bron- De GNU General Public License De GNU General Public License (GPL) is de meest gebruikte open source licentie. programma’s bibliotheek met een programma toe zonder eisen op te De Library General Public License (LGPL) is met name be- leggen aan dat programma. Dit kan gebeuren door de broncode samen met de objectcode te verspreiden. kopiëren en verspreiden van software onder de GPL is altijd toegestaan. Ook het aanbibliotheek onder de GPL is geen probleem. Wijzigingen aan de bibliocode en onder de voorwaarden van de LGPL. een eigen applicatie is toegestaan. of zelfs het ontwikkelen van een eigen software-pakket dat gebruikmaakt van bijvoorbeeld een 118 . Het gebruiken. mits men het deel onder De Library General Public License met functionaliteit die andere programma’s kunnen gebruiken.Open source: terug naar de bron(code) wordt gesteld. Integratie met de MPL maar inclusief broncode bijlevert. maar ook door de broncode bijvoorbeeld op een website te plaatsen. De LGPL staat het combineren of ‘linken’ van de doeld voor bibliotheken (libraries of DLL’s). passen van deze software.

Een probleem met Hetzelfde geldt voor uitbreidingen of eigenlijk voor alles verspreiden. aanpassen. Hooguit zouden bepaalde aspecten zoals de uitsluiting van aansprakelijkheid van de programmeur ongeldig verklaard kunnen worden. De ken. Het Duitse recht lijkt sterk op het onze. 119 . den zonder dat hij hiervoor de leverancier hoeft te ontvanger mag dus nu het gehele pakket vrijelijk gebruitricties voor de ontvanger. zonder verdere resgehele pakket vrijelijk beschikbaar gesteld worden. mits hij dat ook maar doet onder de GPL. uitbreiden. Ook moet de broncode van het baseerd is op een werk onder de GPL verplicht dit werk De ontvanger mag het pakket ook in aangepaste vorm dat “gebaseerd is” op de GPL software. Maar dat maakt de GPL op zich nog niet ongeldig. Een open vraag blijft welke delen vrijgegeven moeten worden van van een combinatie van eigen werk en GPL software. dit criterium is wel dat het niet altijd duidelijk is wanneer Is de GPL wel rechtsgeldig? In Duitsland had de rechter in drie zaken geen enkele moeite met de geldigheid van de GPL. kopiëren en verder verspreibetalen.Open source: terug naar de bron(code) De GPL bepaalt dat de distributeur van een werk dat geook onder de GPL moet verspreiden. Er is dus geen reden om te twijfelen aan de rechtsgeldigheid van de GPL.

en niet alleen voor de fabrikant. Zo moet het voor iedereen mogelijk zijn om GPLv3 software in apparaten zoals televisies aan te passen. Daarover hieronder meer. bijvoorbeeld Wat verandert er met GPL versie 3? In 2007 verscheen versie 3 van de GPL. 120 . Wie privé of intern binnen zijn bedrijf een gaat verspreiden. tenzij je de Wordpress weblogsoftware zelf ook gingen bij webapplicaties. De nieuwe licentie versterkt de rechten van de gebruiker. Hiermee is het altijd mogelijk de software aan te passen. Een zelfgemaakte uitbreiding te brengen. Gewijzigde open source Eén van de grootste voordelen van open source software is de vrije beschikbaarheid van de broncode. mag die wijziging geheimhouden. Het is overigens niet verplicht om aangepaste of uitgebreide versies van een pakket onder de GPL op de markt wijziging aan een pakket onder de GPL doorvoert. Hetzelfde geldt voor wijziop je Wordpress-installatie hoef je bijvoorbeeld niet te delen. Daarnaast is de licentie aangepast aan internationaal auteursrecht. GPLv3 software mag ook niet voor DRM-toepassingen worden gebruikt.Open source: terug naar de bron(code) het van toepassing is. Versie 2 leunde sterk op Amerikaans auteursrecht.

of wordt van hen verwacht dat van het oorspronkelijke werk de klachten over wijzigingen. De licentie van de Apache webserver eist bijvoorbeeld dat men gewijzigde versies onder een andere naam tal extra eisen op aan het verspreiden van code is essentieel voor open source. Vrijwel alle gen die niet goed werken. Het verspreiden van gewijzigde versies levert ech- dit is niet voor alle auteurs genoeg. Dit zijn losse bestanden die Andere licenties. Vandaar de bijzondere eisen voor dis- De vrije beschikbaarheid van de bron- ‘echte’ Apache software is en wat een aangepaste versie. staan het verspreiden van wijzigingen alleen toe in de vorm van patches. maar licenties eisen dat men altijd de wijzigingen documen- Sommige licenties leggen dan ook een aangewijzigde versies. kan manier aangepast moeten worden om de wijzigingen 121 . waaronder die van de typesettingsoft- aangeven welke regels van de originele versie op welke de patches dan toepassen en zo het gewijzigde werk verdoor te voeren. Vaak krijgen namelijk de auteurs zij alle wijzigingen kennen en ondersteunen.Open source: terug naar de bron(code) om bugs te repareren of extra functionaliteit toe te voeter soms problemen op. teert en duidelijk aangeeft wie wat gewijzigd heeft. De gebruiker die het werk installeert. tributeurs. Op die manier is meteen duidelijk wat nu de ware LaTeX. verspreidt.

source beschikbaar moeten zijn. die de basis vormt van onder andere de seerd is op software onder de GPL alleen maar verspreid worpakket vrijelijk beschikbaar gesteld worden. plug-ins enzovoorts kan de situatie bij- de situatie al een stuk minder duidelijk. het samenvoegen van verschillende modules tot één uitvoerbaar programma. Het is dan meteen voor hem duidelijk dat het hier een gewijzigde versie betreft. Het is echter niet duidelijk gedefinieerd wanneer dit nu het geval is. is zonder complex worden. Een simpele situatie is het overnemen (kopië- lijkt ook onder dit criterium te vallen. is dat combinaties met andere software eveneens als open den onder de GPL zelf. sockets. Zo mag een pakket dat geba- GPL. Maar als een bibliotheek (DLL) dynamisch wordt gelinkt tegen het eigen programma. RPC. De belangrijkste eis. CORBA. 122 . den. Ook moet de broncode van het gehele ‘Afgeleide’ versies van GPL software mag je alleen onder de GPL verspreiprecies een ‘afgeleide’ versie is. En met technieken als De meningen over de interpretatie van de GPL lopen uiteen.Open source: terug naar de bron(code) krijgen. maar samenwerking via bijvoorbeeld Een veelgehoord compromis is dat elke vorm van ‘linken’ de CORBA of RPC niet. Het is alleen niet duidelijk wat nu Statisch linken. ketenbepaling inroept. Maar een uitgemaakte zaak is zelfs dat niet. ren) van broncode in de eigen broncode.

Het is toegestaan om een “groter dan onder een licentie naar keuze worden verspreid. Dat is onjuist. hebben bedrijven vaak de indruk dat open source niet commercieel gebruikt mag worden. maar zijn er meerdere. hangt af van de licentie. 123 .Open source: terug naar de bron(code) De Library GPL en de Mozilla Public License (MPL) zijn minder problematisch. leefd voor het werk dat men onder die licentie heeft gebetreffende deel beschikbaar worden gesteld. Iedereen die een stukje heeft bijgedragen Mag ik open source commercieel gebruiken en verkopen? Omdat de software gratis is en er veel vrijwilligers meewerken aan open source. Het enige wat meestal niet mag. en is een naamsvermelding van de De maker van open source Bij open source software is er meestal niet één maker. mits combineren met andere software. Dit groter werk mag werk” te maken door het werk onder de MPL of LGPL te de voorwaarden van de MPL of LGPL maar worden nagekregen. Je mag open source verkopen of als onderdeel van een betaalde dienst gebruiken of leveren. is de broncode gesloten houden als je deze uitlevert. In ieder geval moet dus de broncode van het auteurs hiervan verplicht. Wat je precies moet delen. inclusief eventuele wijzigingen.

optreden tegen overtredingen van de licen- Zelf geschreven software kan toch van werken met je baas als je aan open source gaat je baas zijn. De Auteurswet zegt dan dat of het deel uitmaakt van hun taakomschrijving om die Bijdragen aan open source projecten die aansluiten bij auteursrecht op blijkt te hebben. de software die zij schrijven. waar mensen nog wel eens weg- wijziging van of uitzondering op de licentie. Dat kan lastig gaan of zelfs blijken te zijn overleden als men van licentie wil veranderen.Open source: terug naar de bron(code) aan een programma is mede-auteursrechthebbende zijn bij een groot project. laars werken in een bedrijf. is voor werknemers dan ook riskant. eigenlijk van het bedrijf is. Die kan op die manier in haar eentje zonderingen verlenen. de licentie aanpassen en desgewenst uitVeel programmeurs en softwareontwikke- Ook als ze dat in hun vrije tijd schrijven. daarop. De kans 124 . Maak daarom afspraken tie. Zij moeten allemaal toestemming geven voor een Sommige projecten eisen om deze reden een expliciete overdracht van auteursrecht naar een stichting of andere vertegenwoordiger. De gegeven licentie is bestaat dat zij bijdragen doen waar hun werkgever het het werk. Het criterium is software te maken.

Twee licenties. 125 . Unieke risico’s. Om dit te voorkomen.Open source: terug naar de bron(code) dan niet rechtsgeldig. wat kan leiden tot een rechtszaak voorwaarden betekent dat de software zonder geldige wend zijn aan traditionele licenties. Het negeren van open source licentielicentie wordt gebruikt. unieke kansen zijn om te zorgen dat ze zich eveneens houden aan open source licenties. kan dat? Bedrijven zoals MySQL en Trolltech bieden hun software zowel onder een open source licentie als onder een traditionele. kan de pro- door die werkgever aangeklaagd te worden voor inbreuk deze afziet van auteursrechtelijke claims op het werk. De klant kan dan kiezen: wil hij gratis de open source versie. Voor bedrijven die ge- Open source kent enkele unieke risico’s vanwege de even- of slechte publiciteit. waardoor het project de kans loopt grammeur aan zijn werkgever een verklaring vragen dat op het auteursrecht. ‘gesloten’ licentie aan. of betaald de traditionele versie? Deze “dual licensing” constructie mikt op bedrijven die geen zin hebben zich aan de open source voorwaarden te houden. kan het duur of lastig eens unieke licentievoorwaarden.

weet welke verplichtingen er (kun- software biedt zulke grote voordelen waard zijn. zoals noodzaak om zich aan de GPL te houden. Sommige licenties eisen dat eigen uitbreidingen of verbeteringen aan open source duct. Programmeurs moeten dus weten wanneer dit ook als open source worden vrijgegeven. zaak zijn. publiceert Tomtom nu de broncode en licentieteksten. code nergens te krijgen. en werd zelfs niet gemeld dat maar de GPL niet juist nageleefd werd.Open source: terug naar de bron(code) Het Nederlandse bedrijf Tomtom kwam bijvoorbeeld in 2004 negatief in het nieuws omdat haar navigatieappara- ten gebaseerd waren op Linux en andere open source. Zo is het vaak verplicht om de aanwezigheid van open source te melden in de handleiding van het prodrukt. dat die risico’s de moeite meer dan nen) gelden. was een rechtssico’s te bevatten. heeft een probleem. Het bepalen 126 . Wie dit pas beseft nadat de handleidingen zijn ge- wanneer iets nu precies een uitbreiding is kan een lastige het geval kan zijn bij hun project. Na diverse mails om hen op deze problemen te wijzen. Bij andere bedrijven. Zo was de bron- deze open source gebruikt werd. Skype en de Duitse dochter van Sitecom. Maar open source Open source licenties lijken unieke ri- zaak nodig om ze te overtuigen van de Het is dus zaak om te zorgen dat iedereen binnen het bedrijf die met de software werkt.

Open source: terug naar de bron(code) en proberen daarom het gebruik van open source zoveel Veel bedrijven zien deze eisen nog steeds als een risico realistische optie meer. De enige optie is dus met de risico’s leren 127 . Soms is het source negeren betekent dat een bedrijf zichzelf de toe- mogelijk te vermijden. Dit is tegenwoordig echter geen commerciële producten wordt steeds populairder. Het gebruik van open source in gang ontzegt tot software van hoge kwaliteit zonder liproducten ten opzichte van de concurrent. Open centiekosten. stuk software. Het gevolg is vertragingen en duurdere commercieel simpelweg niet haalbaar om “bij te blijven” bij een open source concurrent voor een zelf ontwikkeld omgaan.

Hoe ver strekt de verplichting van broncode zich uit? Is eigen code gelinkt of gecombineerd met open source. Heeft je open source project iets te maken met je werk? Zo ja. overweeg dan overdracht van auteursrecht te vragen aan deelnemers. Welke licentie is van toepassing? Controleer altijd de licentie. Ga je het werk verspreiden? Onderzoek dan welke verplichtingen je hebt. Deze kan in de tussentijd gewijzigd zijn. 2. Heb je alle code zelf geschreven? Als je andermans code hergebruikt. Niet alle open source mag je met elkaar combineren. 2. informeer dan bij je werkgever of het akkoord is dat je aan het project werkt. en zo ja wat zegt de licentie daarover? Aandachtspunten voor auteurs 1. moet de licentie daarvan dat toestaan. ook bij nieuwe versies.Open source: terug naar de bron(code) Aandachtspunten voor gebruikers 1. 128 . Als je een project leidt. of moet ook broncode uitgeleverd worden? 3. 3. Alleen naamsvermelding.

Maar hoe ver mogen die voorwaarden gaan? En wat nu als je andermans site hergebruikt op je eigen site? daar in principe elke voorwaarde aan koppelen die hem Licentieovereenkomst ‘Licentie’ is een ouderwets woord voor ‘toestemming’.Voor waardelijk webgebruik “I Voorwaardelijk webgebruik 10 de meest voorkomende en meest genegeerde zinnen op websites. De eigenaar mag goeddunkt. Als gebruiker ben je daar aan gebonden door de dienst te gebruiken. direct mailer 129 . een foto plaatst op een site als maak je gebruik van andermans server.” Het is een van Flickr of een e-mail verstuurt via een webmaildienst. je op een forum meedoet. zo bepaalde de Hoge Raad in 2004. werd dat wegens strijd met het reglement versturen. Zo had een e-mailgids in haar reglement ver- Je kunt dan ook voorwaarden stellen aan het gebruik van boden om adressen op te vragen om daar spam naar te dat toch deed. De toelaat op zijn server. pardon. eigenaar van een server mag zelf bepalen wie en wat hij een website. Toch zijn die voorwaarden cruciaal. En toen een spammer. Als k ga akkoord met de voorwaarden. zelfs als je de voorwaarden niet leest.

De belangrijkste eis is dan dat ze zelfde. dat vrijwel elke site bij registratie je vraagt om iets aan te kruikomst. Tijdig wil zeggen voor of bij het sluiten van de overeensen waarbij staat dat je akkoord bent met de voorwaarden. Bij het registratieproces is een mooi moment. maar EULA’s kunterm EULA worden ook wel termen als reglement. Als gebruiker heb je dus een licentieovereenkomst nodig met de beheerder van een site. nen ook in andere situaties worden gebruikt. blog. Zo’n overeenkomst staat bekend onder de ment”. Vandaar mene voorwaarden. De spammer moest een schadevergoeding betalen.Voor waardelijk webgebruik verboden. Daarmee zijn ze juridisch aan te merken als alge- 130 . en ook nog eens op de juiste manier. forum of andere internetdienst. gebruiksovereenkomst of terms of service gebruikt. term “EULA”. Naast de Algemene voorwaarden De voorwaarden uit de EULA zijn voor elke gebruiker het- tijdig bij het sluiten van de overeenkomst ter hand gesteld zijn. wat staat voor “End-User License AgreeDe term komt uit de softwarewereld.

als PDF of nieuw venster getoond worden. In een elektronische omgeving wil dat zeggen dat de Een EULA moet wel op de juiste manier ter hand gesteld tonen voorwaarden in een klein venstertje met een 131 . sms of zelfs twitterbericht kun je ak- nier om gebonden te worden aan een EULA. waarom dan niet via MSN? namelijk geen wettelijke voorschriften voor koord gaan met een overeenkomst. Ook per Bovendien is iets aanvinken of klikken niet de enige maAan een EULA of gebruiksvoorwaarden hoeft te registreren. ook als je je niet moet worden.Voor waardelijk webgebruik Niet alle sites vereisen registratie. den zijn aan hun gebruiksvoorwaarden. zit je eraan vast. Maar hij moet wel zit je al snel vast. ten onderzoeken of er voorwaarden gesteld werden. Door een bijvoorbeeld e-mail te versturen of plaatjes te uploaden. Vandaar dat voorwaarden vaak gebruiker hem makkelijk moet kunnen opslaan en later zijn. Er zijn e-mail. En als je mondeling akkoord vooraf te lezen zijn geweest. nog eens kunnen lezen. Sommige sites scrollbalk. Je had moegeboden worden. En als die dan op de juiste manier aan- de vorm waarin een overeenkomst gesloten kunt gaan. zal de rechter zeggen. Dat is waarschijnlijk niet juridisch bindend. Ook dan kun je gebonstem je in met de voorwaarden van de dienst.

Je zult als gebruiker tien pagina’s uit te printen. of dat hij in een concrete situatie zelfde als “onredelijk bezwarend”. wijs niet mag opleggen. Voorbeelden van onredelijke enige is die mag beslissen over een geschil.Voor waardelijk webgebruik Onredelijk bezwarend Algemene voorwaarden zijn niet onderhandelbaar. Veel software- licenties vermelden bijvoorbeeld dat de stalleerd. De wet heeft daarom een bijzondere regel ingevoerd om de andere partij te beschermen. Dat mag. Dankzij een een grijze en zwarte lijst kunnen zij be- rend mogen zijn. Die regel ongeldig worden verklaard. kan een beding dat een Californische arbiter de EULA’s zijn vaak erg streng. maar dat moet Veel sites vermelden in hun voorwaarden dat ze deze op 132 . Een EULA-bepaling die dat toch is. en worden bovendien meestal door de ‘machtigste’ partij geschreven. tegen strenge licenties. en niet worden gekopieerd laat software maar op één PC mag worden geïn- moeten bewijzen dat de andere partij deze eis redelijkerniet werkbaar voor jou is. zegt dat algemene voorwaarden niet onredelijk bezwabepalingen zijn de uitsluiting van aansprakelijkheid of Consumenten worden extra beschermd palingen uit overeenkomsten gemakkelijk laten vernietigen. Maar “streng” is nog niet het- staan verspreid. Sites kunnen je verbieden om meer dan elk moment kunnen wijzigen.

een ondertekend geschrift met handtekening van de maker. Op die grijze lijst zomaar de overeenkomst met een gebruiker opzegt. Dat is een redelijke oplossing. Hoewel ook een elektronische akte rechtsgeldig is (denk aan een e-mail met digitale handtekening). Bepalingen op de zwarte lijst zijn per definitie tij is er een zwarte en grijze lijst met ‘verboden’ bepalinonredelijk bezwarend. kans krijgt om de wijzigingen te lezen en de overeenAls extra bescherming voor consumenten als wederpargen. 133 . Wil de site dus van een gebruiker af. Dat kan niet zomaar. dan moet ze daarvoor opzeggen. zijn algemene voorwaarden uit een gebruiksovereenkomst nog geen akte. De beheerder of licentiegever moet dan aantonen dat de bepaling niet onredelijk is. Bij de grijze lijst draait de bewijslast om.Voor waardelijk webgebruik wel tijdig worden aangekondigd. Of er moet een bij- zondere omstandigheid zijn waarom ze zomaar mogen Kan een site het auteursrecht eisen? Sommige sites vermelden in de gebruiksvoorwaarden dat het auteursrecht op geplaatst werk overgedragen wordt aan de site. zodat de gebruiker de komst op te zeggen. staat bijvoorbeeld een bepaling die verbiedt dat een site een goede reden kunnen aandragen. Voor overdracht van auteursrecht is een akte nodig.

moet Een bijzondere voorwaarde wordt gebruikt door sites mogen hosten. Haal je de foto om je foto’s te tonen aan bezoekers. een deze sites meestal vooraf in de gebruiksvoorwaarden worden. Dat is wel zolang je de foto zelf op Flickr laat staan. inclusief in vergrote 134 . Dit regelen je een website zoals Youtube of Flickr toestemming. zodat daar niet apart overhandeld kan Zo vraagt fotohostingsite Flickr bijvoorbeeld het recht of verkleinde vorm en in diavoorstellingen. Daarnaast worden gebruikers aangemoedigd hun foto’s onder een Creative Commons-licentie (zie hoofdstuk 8) te plaatsen. dan behoorlijk algemeen geformuleerd: stel dat Youtube een geeft ‘ondernemingsactiviteiten’ van Youtube past.Voor waardelijk webgebruik Licentie aan een site waar gebruikers materiaal zoals tekst. dan vervalt de licentie automatisch. maar alleen weg. Filmsite Youtube gaat een stap verder. Wie een film online zet. Omdat het hosten en verspreiden van zulk licentie. audio en video materiaal normaal inbreuk op het auteursrecht is. geven om je materiaal te verspreiden. voor de site. geeft Youtube toestemming het werk te publiceren en aan anderen te laten zien voor elk doel dat bij de deal sluit met een televisiezender.

Voor tekst kun je standaardiseerde manieren van toegang. Bouw je een eigen manier om ankenrecht. dan kun je te maken krijgen met het databan- nieuwskoppen van diverse kranten. Deze worden 135 . Het werk mag dan niet meer worden verspreid of gekopieerd. dermans site te hergebruiken.Voor waardelijk webgebruik levisie uit te (laten) zenden. Denk aan een site met site. maar ook voor applicaties bestaan er geliefst in een machine-leesbaar formaat. Mensen die de film al gedownload hadden. het denken aan RSS. Maar ook een zoekmachine bedrijvengids die op een kaart van Google Maps laat zien Om zo’n mashup te kunnen maken. zo staat eveneens in die voorwaarden. De licentie vervalt wanneer de maker zelf de video verwijdert van Youtube. of een zou je kunnen zien als een soort van mashup. bovenstaande licentie hen het recht om elk filmpje op te- Die licentie is niet eeuwigdurend. mogen die kopie behouden als ze thuiskopie (zie hoofdstuk 6). Dat is tenslotte een Mashups en API’s Een mashup is een webapplicatie waarbij incombineerd. die alleen voor zichzelf gebruiken. waar elk bedrijf gevestigd is. dan moet je je aan de EULA hou- Wil je een API gebruiken op je eigen formatie uit meerdere bronnen wordt ge- den. heb je toegang nodig tot de informatie van de sites die je wilt combineren.

Computervredebreuk (zie hoofdstuk 13) is het niet. Wel krijg je de API key pas nadat je akkoord bent gegaan met de EULA. en Een API gebruiken is juridisch hetzelfde als elke andere manier van gebruiken van een site. moeten een overeenkomst (EULA) sluiten voordat ze toegang krijgen. Dat mag allemaal. 136 . De dienst mag je dan afsluiten. Wordt het open en Is een API key beschermd? Steeds meer diensten eisen dat je een API key. een unieke code. De mashup moet dan deze code meesturen bij elk verzoek om informatie. Je hebt immers toestemming die sleutel te gebruiken. Publiceer je hem toch. Die code is op zichzelf niet beschermd. In deze EULA staat dan vaak dat de gebruiker belooft de data slechts voor bepaalde doelen te gebruiken. op wie zo’n EULA accepteert. meestal aangeduid met de term Application Programming Programmeurs die deze API willen gebruiken. aanvraagt om een mashup te kunnen bouwen met hun dienst. dan schend je dus de EULA. door de site voorgeschreven manieren te tonen en geen misbruik van de dienst te maken. zit aan de voorwaarden vast. En in die EULA staat dat het verboden is de API key aan anderen ter beschikking te stellen.Voor waardelijk webgebruik Interface of API.

inbreuk op het auteursrecht. Juridisch zitdoet wat de eigenaar van de site niet voorzien had en Als de scraper de site leegtrekt en op zijn meestal makkelijk.Voor waardelijk webgebruik vrij aangeboden. Al bijna tien jaar kennen we in Netegen (integraal of grotendeels) overnemen en tegen Toch is scrapen van andermans site daarmee niet 137 . kun je ook zelf eigen site aanbiedt. Dat is geen recht op een lijst met zoekresultaten. Stelt men voorwaarden. dan moet je je daaraan houden. Een hele site kopiëren mag niet. dan mag je de functionaliteit van de API gewoon gebruiken. verwerken in je eigen site. omdat je iets vaak niet wil. Andermans site scrapen de informatie op andermans website uitlezen en deze ten er nogal wat haken en ogen aan scrapen. Maar ken op je eigen site kan juridische pro- teursrecht en dat mag niet. dan is het juridisch ook andermans databank hergebruiblemen geven. dat databanken beschermt automatisch legaal. want er zit geen auteurs- een systeem dat ter plekke zoekopdrachten doorgeeft en derland het databankenrecht. net zoals webpagina’s op een site. Dat heet scrapen. Dat is inbreuk op au- Als er geen RSS-feed of API beschikbaar is. Slimme scrapers bouwen dus het resultaat ombouwt naar hun eigen layout.

is le- verkrijgen. Om een databankrecht te claimen. Dat blijkt zoekbaar elektronisch bestand. met een klein fotootje erbij. De kosten voor het het tureren en organiseren van de gegevens tot een door- Het grote struikelblok hier is dat de investering gestoken databankrecht van een organisator van paardenrennen uit een arrest van het Europese Hof van Justitie over het 138 . in de zin van tijd. staat niet in de wet. van te koop staande huizen overnegaal.9 miljoen euro voor de Autotrack-site werd in november 2007 als vestering heeft gedaan om de databank te de site aantonen dat hij een substantiële in- moeite die hij in het maken of onderhouden substantieel aangemerkt. geld en/of heeft gestoken.Voor waardelijk webgebruik Vooral dat laatste is bedoeld tegen scrapers: opvragen van gegevens uit een databank mag niet botsen met de van de databank. Wat ‘substantieel’ is. maar 1. en bovendien geen ongeautoriseerd opvragen van gegevens uit de databank. Een beschermde databank. pardon site Overnemen van heel Funda mag niet. moet de eigenaar van Maar een fragment van advertenties men. dus het strucvergaren van de gegevens zelf tellen niet mee. moet zijn in het bouwen van de databank. ongerechtvaardigde schade toebrengen aan de producent normale exploitatie van de databank.

oordeelde de Hoge Raad in 2002. Dat was geen beschermde databank. Ongeveer de helft van de jurisprudentie over databankwant de huizenmarkt is erg lucratief. Dat mocht niet. dat de zoekresultaten van Funda was. schraapte en toonde alsof het haar eigen zoekmachine flink geïnvesteerd in die site. geld en moeite namelijk bijvoorbeeld Nu. Dat Huizendatabanken recht is “Nederlandse Vereniging van Makelaars versus eerste met El Cheapo. De Telegraaf was de iemand die Funda wil hergebruiken”.nl. Nu. Zij steken hun tijd.nl die dan toevallig in een content management system met een database gestopt worden. en dus Sites zoals Marktplaats. en dat is niet zo gek. Monsterboard of Autotrack heb- ben bijvoorbeeld een databankrecht op hun advertentieprimair in het onderhouden en doorzoekbaar maken van al die advertenties. aanbod. is geen beschermde databank. maar een toevallig bijproduct van de wedstrijden. is juridisch niet relevant. Onder andere had ze iedere want Funda was een beschermde databank. Funda had NVM-makelaar van een terminal voor het uploaden van 139 . investeert in het verzamelen van nieuwsberichten.Voor waardelijk webgebruik op het overzicht op internet van de uitslagen. Maar een site met nieuwsberichten.

maar En Zoekallehuizen toonde niet de hele ad- kleinde foto van die pagina. ook als je niet zoals Google het hele Web indexeert maar alleen een bepaald soort websites. met eventueel een ver- het citaatrecht. webpagina. laat mensen zoeken 140 . maar alleen een kort stukje tekst. vertentie. De advertenties op hun site waren dus niet beschermd onder het databankenrecht. Zoekallehuizen had het dan handiger bekeken: die namen ook staan. Het tonen van een stukje tekst van een bezig met een databank met huizenadvertenties. Dat mag. Dat valt onder het citaatrecht. met een Google doet. Dit mocht: de makelaars waren immers niet individuele makelaars. Zoekallehuizen kondigt zo aan wat er te zien Eigenlijk deed Zoekallehuizen dus niets anders dan wat hyperlink om bij de eigenlijke pagina te komen. maar gingen gewoon naar de sites van de met het verkopen van huizen.000 gulden per stuk. een verkleinde foto en een hyperlink naar makelaar. en toon een kort stukje op de resultaatpagina. valt onder er op die pagina te lezen is. Je kondigt zo aan wat de originele advertentie op de site van de is achter de hyperlink. Indexeer allerlei sites.Voor waardelijk webgebruik advertenties voorzien — zo’n 19. waar immers al die advertenties Funda niet over.

Maar ook Jaap werd toegestaan om de advertenties te intonen van relevante huizen. zijn vrij van auteursrecht. 141 . Een selectie overnemen mag wel. voorzien van originele betegeling”). om die op haar eigen site te tonen. We weten Huizenzoekmachine Jaap ging nog een stapje verder en dexeren en met een eigen zoekmachine een overzicht te vonnis vernietigd. Daarop rust de ‘geschriftenbescherming’.nl legaal gegevens van concurrent Autotrack hergebruiken. maar om een andere reden: de Mag ik feitelijke gegevens overnemen van een andere site? Auteursrecht geldt alleen voor creatieve teksten. Zo kon autoverkoopsite Gaspedaal. Daar zit één grens aan: je mag niet integraal de hele originele tekst overnemen. een variant op auteursrecht die het vrijwel letterlijk overnemen van andermans tekst verbiedt. In hoger beroep werd het een goede huizenadvertentie schrijven (mijn dertig jaar breuk op het auteursrecht van de makelaars. Die mag je overnemen. Dat mocht niet.Voor waardelijk webgebruik kopieerde de huizenadvertenties integraal. want dat was inimmers allemaal hoe veel creativiteit er komt kijken bij oude douchecel was een ”badkamer met douche in courante retrokleuren. Feitelijke gegevens. zoals bijvoorbeeld bouwjaar en kilometerstand van tweedehands auto’s.

schreef ik hierboven. kon niet be- wijzen dat alle makelaars achter haar stonden. (onder andere) Autotrack. zolang die ander Herpubliceren van andermans zoekre- Gaspedaal’s werkwijze was eenvoudig: zoegeschraapte resultaten werden als één retotrack en nog zes andere sites.nl dan ook Toch won Gaspedaal het. Wie een databank op internet aanbiedt. en de kopdrachten werden doorgegeven naar Au- Gaspedaal dan? opvragen van gegevens uit de databank. Hergebruiken van zoekresultaten De autosite Autotrack heeft wel een databankrecht. zoals El Cheapo dat wel sultaatpagina getoond. Gaspedaal nam de databank dus Herhaald en systematisch opvragen mag. zodat ze niet namens alle makelaars dingen mocht eisen van Jaap. een proces aan de broek kreeg wegens het scrapen van maar geen schade lijdt door jouw herpublicatie.Voor waardelijk webgebruik stichting die Jaap het proces had aangedaan. Maar dit is natuurlijk wel herhaald en systematisch niet geheel of grotendeels over. sultaten is legaal. kan niet zomaar meer 142 . Dus hoezo won deed. Toen de site Gaspedaal. leek dat een uitgemaakte zaak. zolang het maar geen ongerechtvaardigde schade toebrengt aan de rechtmatige belangen van de producent van de databank.

bewijs aan te dragen. Dat moest nogal speculatief was. Maar als Google (de grootste scraper van allede site weliswaar de advertenties op de homepage mis. was de rechter niet overtuigd dat waar Autotrack de gelegenheid zou hebben om meer 143 . maar dat is geen ongerechtvaardigde schade. maal) iemand direct naar een contentpagina leidt.Voor waardelijk webgebruik verbieden dat mensen dingen opvragen uit die databank. Gaspedaal voor veel schade zou gaan zorgen. Schade zal hem met name zitten in het stukje bij beetje “leegtrekken” van de databank. Dat is niet de bedoeling. maar daar stond tegenover dat Gaspedaal nieuwe klanten aanbracht. Weliswaar liep Autotrack advertentieinkomsten mis omdat mensen nu direct binnen komen bij de individuele advertenties. is de gedachte. En dat was volgens de rechtbank niet het geval. Omdat dat verder allemaal pedaal ongerechtvaardigd schade toebrengt aan Auto- De vraag was dus of de manier van hergebruik van Gas- dan maar in een bodemprocedure worden uitgevochten. loopt track. dus zulke schade zal moeten worden vergoed.

Het is aan de wederpartij om daarmee akkoord te gaan of niet. Feitelijke gegevens scrapen mag in veel gevallen gewoon. Ze zijn pas ongeldig als je kunt aantonen dat ze jou niet mógen worden opgelegd – dat ze onredelijk bezwarend zijn. Licenties of EULA’s mogen in principe alles eisen. Wel moet je dan rekening houden met auteursrecht en databankenrecht. 4. Bij bepalingen op de grijze lijst moet de licentiegever aantonen dat het wel degelijk redelijk is om dit te eisen van de licentienemer. 5. 2.Voor waardelijk webgebruik Wat mag wel en niet in een EULA? 1. Je moet ze kunnen inzien en opslaan voordat je akkoord gaat met de licentie. 144 . Dat maakt ze nog niet ongeldig. Wel moeten de licentievoorwaarden tijdig vooraf zijn gemeld. Licentievoorwaarden zijn vaak streng. In licenties aan consumenten kunnen de zogeheten grijze en zwarte lijsten daarbij helpen. Bepalingen die op de zwarte lijst staan. Je bent niet altijd verplicht een licentie te nemen als je informatie wilt hergebruiken. zijn per definitie onredelijk. 3.

en als je op Microsoft. diensten of be- Als iemand een merk heeft.eu een Nederlands webhostingbedrijf aantreft. Merkhouders stellen het alleen. Zeker als je de merkproducten verkoopt — of beter nog. concurre- e domeinnaam is je merk. Andermans merknaam verwerken in heeft het grootste belang bij specifiek die domeinnaam. zacht gezegd. mag een ander die naam niet je eigen domeinnaam is dan ook vrijwel altijd inbreuk op Bezoekers van www.com J Merkrecht. De reden is eenvoudig: de merkhouder site van Coca-Cola. maar soms is andermans rende producten tegen een lagere prijs.com 11 merk nog beter als domeinnaam. Ze Over merkinbreuk bij domeinnamen en online reclame te bouwen en ze willen daar graag controle over houden. niet op prijs als andere hebben soms miljoenen geïnvesteerd om die reputatie op wordt dan ook regelmatig geprocedeerd. zomaar gebruiken om haar eigen product. mensen van de reputatie van hun merk profiteren.nl verwachten de officiële het merkrecht. 145 . Merken en domeinnamen drijf aan te prijzen. sta je ook gek te kijken.Merkrecht.cocacola.

com”) wordt vaak gezien als merkinbreuk. Zo was ‘biostabil. merkinbreuk.sucks. Dat waren Dit geldt niet alleen voor hetzelfde soort producten. met name door de bekritiseerde bedrijven. Maar ‘InJeHolland. Je kunt namelijk met zo’n ‘dea- Mag een “sucks” domeinnaam? Ook het gebruik van merknamen bij kritische sites (“mcdonaldssucks. Maar ook merknaam in staat.Merkrecht. ‘tweedehands’.nl’ toegestaan. en het andere tuinen aanlegde.nl’ ging te ver. 146 . maar met een toevoeging zoals ‘dealer’-domeinnaam al snel de indruk wekken dat je een dat is vaak merkinbreuk. maar meta-zoekwoorden ‘mondo verde’ niet meer gebruiken.com ook voor vergelijkbare producten. Bijvoorbeeld in de Mondo Verde-zaak waar het ene bedrijf bloemen en plannabij gelegen producten en dan kan er sprake zijn van ten verkocht. Volgens de Nederlandse wet is het ook niet toegestaan om een merk te gebruiken als daarmee onnodig afbreuk wordt gedaan aan de reputatie van het merk. dat was niet nodig om kritiek te geven op de Hogeschool InHolland. ‘te koop’ of iets dergelijks. De gedaagde mocht de domeinnaam en de Associatie met de merkhouder Je zou natuurlijk een variatie kunnen bedenken waar de ler’. Bij kritiek mag je best de merknaam noemen met negatieve woorden er omheen.

bestaande gebruik van het woord niet zijn. Kunnen merkhouders daar aan banden leggen. want arbeidsmarkt en een ander woord voor ‘tussenpersoon’ is 147 . Of natuurlijk Adzo bezoekers naar jouw site lokken. Tegenwoordig is dat een wat achterhaalde gedachte: mensen typen niet zo snel cocacola. niets te maken heeft met het soort producten waar het Adverteren met merken Er is veel jurisprudentie over het gebruik van merknamen in beste manier was om bezoekers je site te laten vinden.Merkrecht.com officiële wederverkoper of dealer bent. Die laatste liet De eerste zaak op het gebied van merkgebruik in zulke ‘magMonsterboard zag zichzelf als een tussenpersoon op de advertenties verschijnen bij het trefwoord ‘intermediair’. Maar dat merkrecht kan dan het words kopen voor Google-advertenties bij die trefwoorden en iets tegen beginnen? neetwoorden’ was VNU versus Monsterboard. En je kunt ook zonder ‘cocacola’ in je do- meinnaam hoog scoren bij die zoekterm.nl maar gaan naar Google en typen ‘coca domeinnamen. De enige echte uitzondering hier is als je domeinnaam merk voor geregistreerd is. omdat een goede domeinnaam lange tijd de Een bestaand woord kan een merk cola’. of dat je op een andere manier de merkhouder vertegenwoordigt.

zij maakten reclame voor hun site met vacatures.nl op te eisen omdat deze inbreuk zou maken op haar merkrecht voor haar wasmiddel Ariël.Merkrecht. VNU schrift. bestaande woorden mag je als merk registreren. 148 . ‘intermediair’. De Is mijn privédomein merkinbreuk? Merkrechten gelden in principe alleen in het handelsverkeer.com merknaam voor een tijdschrift van VNU voor het tijdschrift. omdat de gedaagde de site puur als persoonlijke homepage gebruikte en daarbij toevallig gekozen had voor het Hebreeuwse woord voor ‘leeuw’. In bijvoorbeeld de Ariel-zaak probeerden Proctor & Gamble de domeinnaam Ariel. dan is dat meestal geen merkinbreuk. Doodnormale. Daar kon Hoe sterk is een merk Merknamen hoeven niet verzonnen of nieuw te zijn. VNU dus niets aan doen. Maar daarmee kun je het gebruik van dat woord in de bestaande betekenis niet tegenhouden. Dat lukte niet. Maar ‘Intermediair’ was ook een beschermde Op zich kan dat prima. Maar Monsterboard verkocht geen tijden gebruikte het woord in de generieke betekenis. mag dus een rivaliserend tijdschrift met de titel “De IntermeMonsterboard was dus een intermediair op de arbeidsmarkt diair” aanpakken. Gebruik je een domeinnaam niet voor commerciële doeleinden.

zoals Senseo of Pepsi. zoals Rechtenforum voor 149 .com enige eis is dat de merknaam ‘onderscheidend vermogen’ kunnen onderscheiden van die van de concurrent. iets creatiefs als “WC-Eend” dus. Iets waaraan je kunt her- verschillen. Verzonnen (het sterkste): een zelfbedachte samen2. Arbitrair: een bestaand woord dat niets te maken heeft uitzendkrachten of Diesel voor kleding. Dat heeft: de naam moet het betreffende product of dienst betekent in feite dat het wel een goede merknaam moet zijn. Geen beschrijvende kreet zoals “wc-reiniger” maar kennen om welke wc-reiniger het gaat. Beschrijvend (het zwakste): een beschrijving van een eigenschap van het product. Merkenjuristen onderscheiden vier niveaus: stelling van tekens.Merkrecht. zoals bij Gazelle voor fietsen (op 4. maar waarvoor wel de nodige associaties nodig zijn. met de categorie van producten. Suggestief: een woord dat iets suggereert over de cadie fietsen ga je net zo snel als een gazelle). Het onderscheidend vermogen van merken kan nogal 1. tegorie van producten. zoals Randstad voor 3.

Maar ondertussen is dit merk duiding van de inhoud. zonder verwijzing naar Microsoft’s chatprogramma. De verreweg het meest gebruikte messenger is die van Microsoft. Zo stond het ook in de Van Dale: “msn’en – chatten via een messenger”. een discussieforum over juridische zaken of Wikipedia Door je merk maar vaak genoeg te gebruiken. Het woord ‘msn’ werd namelijk als werkwoord gebruikt. zodat het merkrecht nog steeds overeind kon blijven. maar tegenwoordig de Is msn’en merkinbreuk? In april 2008 begon Microsoft een rechtszaak tegen het Nederlandse antichatprogramma MSNLOCK. Een bekend voorbeeld is aspirine: ooit een merknaam voor een pijnstiller van Bayer. maak je het sterker. vend of suggestief merk zien: het product bevat(te) cocazo beroemd dat niemand de naam nog opvat als een aan- Verworden tot soortnaam Het omgekeerde kan ook gebeuren: het merk wordt zwakker naarmate mensen het meer associëren met het soort producten in plaats van een specifieke leverancier. 150 .Merkrecht. Zo kun je in theorie “coca-cola” als een beschrijplantextract en kolanoten. Toch won Microsoft de zaak.com voor een encyclopedie in de vorm van een Wiki.

en bovendien. machine” toe te voegen. verzocht Google Het bedrijf Startpagina liep hier op een heel pijnlijke maer kon nog steeds verwarring ontstaan bij bezoekers. Startpagina omschreef zichzelf als “Startpagina. Bayer is dat merkrecht dus kwijt. dé startpagina van gina. De extensie was dan misschien wel anders.nl. Doe je in een artikel de luxaflexen doen. dan krijg je een brief van Luxaflex Nederland met tegen elk gebruik van een merk waardoor het gaat lijken het verzoek voortaan de horizontale lamellen dicht te op een soortnaam. hoofdpijn. Toen de Van Dale een definitie van het werkwoord Een merknaam vervalt als de naam verwordt tot soortnaam. bedrijven protesteren tegen alles wat vriendelijk doch dringend om bij de omgoogelen.tv. Zo stond het in de Van Dale.Merkrecht. Vandaar dat lijkt op gebruik als soortnaam.com stof er nu in zit. Op ook een heel terecht argument: ‘startpagina’ is een beschrijvende naam voor pagina’s met linkverzamelingen. Ongeacht van welk merk of welke werkzame algemene naam voor elk pilletje dat je kunt slikken tegen Vandaar dat merkenadvocaten zo agressief optreden dicht. Met Ilse kun je niet schrijving “met behulp van de Google zoek- “googelen” wilde opnemen. Alleen had de andere partij 151 . maar nier tegenaan toen men optrad tegen de site startpa- zich een terecht argument.

met alleen zakelijke verwijzingen naar andere producten in dezelfde categorie.nl/dran- geldt niet alleen voor domeinnamen.Merkrecht. Je profieigen product te slijten.com merk zijn. Gebruik het liefst een pagina specifiek over het merkproduct. en dat is niet de bedoeling. URL-padnamen (mijnwinkel. Probeer dus zo veel mogelijk te vermijden dat er op de geadverteerde pagina andere producten verschijnen. dan had zij die zaak gegarandeerd gewonnen. 152 . maar voor alle magebruik te maken van de merknaam. is een vorm van merkinbreuk. dan geef Als Startpagina wel een geldig merk was geweest. Nederland!” Als je jezelf al dé startpagina noemt. Oftewel. ‘startpagina’ is een soortnaam en mag dus geen je natuurlijk toe dat er ook nog andere startpagina’s zijn. Denk aan merkna- Mag ik merkproducten samen met concurrerende producten verkopen? Iemand met een merknaam naar je site lokken en vervolgens een ander product onder de neus duwen. Want andermans te promoten is merkinbreuk en dus verboden. Dat merknamen gebruiken om je eigen producten of diensten teert van de bekendheid van het merk om klanten je nier waarop je jouw site onder de aandacht brengt door ken/coca-cola) of in de lopende tekst. men in META tags.

Merkrecht.com

En dat geldt ook voor ‘magneetwoorden’. Advertenties voor je eigen product tonen bij merknamen van de concurrent is ook lecombedrijf Yiggers liep tegen het merkrecht van concurrent een vorm van verwarring stichten en de koper misleiden. TePretium aan toen ze Adwords (gesponsorde koppelingen)

kocht bij Google voor het woord ‘Pretium’. Die koppelingen

hadden de tekst “Alle telecom-addertjes - Bekijk ze goed vóór dat mag niet.

u een vaste telefonieaanbieder kiest!” Daarmee promootte Yig-

gers haar product ten koste van de reputatie van Pretium, en

Merkproducten verkopen

Wat nu als je gewoon netjes de echte merkproducten wilt voelig, maar wat de merkhouder op de Europese markt

verkopen? Dat mag. Grijze import van buiten de EU ligt gestemming voor nodig is. Het merkrecht is ‘uitgeput’ zoals ook reclame maken met de merknaam. brengt, mag jij doorverkopen zonder dat daar verder toe-

dat heet. En als je die producten mag verkopen, dan mag je

Daar maakte het bedrijf Primakabin gebruik van: zij verkochten tweedehands mobiele kabines die oorspronkelijk door het stantie had de advertentie als titel “gebruikte portakabins”, bedrijf Portakabin op de markt gebracht waren. In eerste in-

met inderdaad een kleine letter. Door op die manier een

153

Merkrecht.com

merknaam te gebruiken, zou je de indruk kunnen wekken dat bouwsystemen. Dat mocht dus niet.

‘portakabin’ een algemeen beschrijvend woord is voor mobiele Vervolgens paste Primakabin de advertentie dan ook netjes

aan: “gebruikte Portakabin units”. En dat was ook precies wat lang de bezoeker maar duidelijk zag wat de Portakabin units

Dat Primakabin ook andere kabines verkocht, was niet erg. Zo-

je te koop werd aangeboden als je op die advertentie klikte.

waren en wat de producten van andere leveranciers.

Hoger scoren dan de merkhouder

bruikt, mag je net zo hard reclame maken als je wilt.

Zolang je de merkproducten verkoopt en de namen netjes ge-

Dat leidt soms tot de situatie dat een verkoper hoger scoort in werd bijvoorbeeld in 2006 voor de rechter gesleept door Sara Capriole die woorden in de URL van de landing page en stond haar advertenties stonden ook nog eens bovenaan. houders ook daar geen prijs op stellen. Het bedrijf Capriole Google dan de merkhouder. Het zal niet verbazen dat merk-

Lee/Douwe Egberts. Capriole had bij Google advertenties ge-

kocht voor het zoekwoord “douwe egberts”. Ook vermeldde priole hoger in de organische zoekresultaten dan Sara Lee en

de kreet ook nog eens in de META-tag. Daardoor scoorde Ca-

154

Merkrecht.com

klanten verwachten dat de merkhouder het nummer 1-resultaat zal zijn bij een zoekopdracht naar de merknaam. Maar, zo Egberts-producten mag die merknaam gebruiken bij het werhet merk netjes vermeldt en op de pagina in kwestie het merkoordeelde de rechter, een verkoper van onder andere Douwe ven van klanten. Ook als je dat via Google doet. Zolang je maar product aanbiedt. En tsja, als jij dan hoger scoort dan de merkbijvoorbeeld Nescafe-koffie zou gaan verkopen op een pagina kunnen worden. met overal ‘Douwe Egberts’ als trefwoord zou dat anders houder dan is dat helaas voor de merkhouder. Pas als je

Sara Lee vond dat allemaal misleidend en verwarrend, want

Houd het wel zakelijk en vermijd alles wat kan suggereren de merkhouder — tenzij je dat bent natuurlijk. De site dat je officiële dealer bent of zelfs maar geaffilieerd met Trendy-beads.com ging onderuit toen zij zich voordeed als

dealer van Trollbeads kralen voor armbandjes. Men gebruikte kreten als “De originele — sinds 1976 — Trollde indruk dat men een bijzondere relatie met Trollbeads verboden. beads”, beschreef uitgebreid de geschiedenis van die had. En daarom werd dit gebruik van het merk Trollbeads armbandjes en toonde foto’s van de ontwerpers. Dat wekte

155

Merkrecht.com

Spoedcursus merkenrecht op internet
1. Een woord kan een merk zijn als het onderscheidend is voor een bepaald soort product of dienst. Ook als het een al bestaand woord is. 2. Een merk vervalt als iedereen het als soortnaam de producten of diensten gebruikt. Vandaar dat merkhouders altijd op moeten treden bij gebruik van een merk als soortnaam. 3. Andermans merknaam (of een sterk gelijkend woord) gebruiken als domeinnaam is vrijwel altijd merkinbreuk. 4. De enige echte uitzondering is dat je site niet commercieel handelt en niets te maken heeft met het merk. Voor beroemde merken (CocaCola bijvoorbeeld) is dit vrijwel onmogelijk aan te tonen. 5. Als je een kritische site wilt opzetten over een bedrijf of merk, mag je de merknaam in de URL vermelden, in combinatie met woorden die aangeven dat het een kritische site is. Maar vermijd nodeloos negatieve bewoordingen. 6. Merknamen in webadressen (URL’s) mag alleen als je op die adressen originele merkproducten aanbiedt. 7. Het kopen van merknamen als ‘magneetwoorden’ bij bijvoorbeeld Google Adwords mag ook alleen als je in die advertenties originele merkproducten aanbiedt. 8. Let wel op dat je jezelf niet als officiële dealer presenteert als je dat niet bent.

156

de rechtsvorm en de plaats van vestiging 157 . Bestellen was een Koop op Afstand gehoord? Waarom waren de algemene Identificatieplicht voor webwinkels Het is vaak lastig te zien wie er achter een website zit. Hij was net klaar met de nieuwe nlangs kreeg een webbouwer een mail van de fluitje van een cent. de pagina's waren mooi strak en leeg en nergens stonden irritante kleine lettertjes of overbodige knopjes. En dat was precies waar deze bedrijfsjurist webwinkel van die klant.Digitaal zakendoen over viel. Had onze webbouwer dan nooit van de Wet voorwaarden niet prominent in beeld? En wist hij wel dat een boete van duizenden euro's kon leiden? . Dat verplichtingen niet nakomt. Vandaar dat de wet eist dat internetbedrijven dige naam. kan problemen geven als het bedrijf achter de site haar vaarden. het niet voldoen aan de wettelijke informatieplichten tot O Digitaal zakendoen 12 bedrijfsjurist. Een website kun je niet dagop alle uitgaande communicatie in ieder geval hun volle(statutaire zetel) vermelden.

vestiInternetbedrijven moeten hun identiteit. Ook moet er een contactadres op- beroepsgroep is aangesloten (b. orders. Dit moet dus ook op de bedrijfswebsite vermeld den van een elektronische dienst zijn identiteit. Ook hier moet dus kenbaar van berichten aan klanten en toeleveranciers. Als bij de dienst vergunnin- Elektronische communicatie is niet alleen het versturen neer klanten mails sturen naar bedrijven (of webformuzijn welk bedrijf er achter zit. Ook wanlieren invullen op de bedrijfssite) is sprake van 158 . gen horen. Onder “andere aankondigingen” vallen ook elektro- nische communicaties zoals publicaties op een Speciaal voor internetbedrijven gelden er nog wat extra gingsplaats en KVK-nummer te melden.Digitaal zakendoen Sinds 1 januari 2006 is het voor ondernemingen verplicht om op alle uitgaande brieven. regels. vestigingsplaats en KVK-nummer melden op hun website en op zakelijke e-mail. commerciële communicatie. Een internetbedrijf is verplicht om bij het aanbie- worden. offertes en andere aankondigingen het KvK-nummer te vermelbedrijfswebsite en zakelijke e-mail. advocaten of notarissen). of de dienstverlener bij een genomen zijn. facturen.v. moet dit ook vermeld worden. den.

geschenken. en de klant die om Reclame per e-mail of sms moet als zodanig herkenbaar 2. Digitale reclame tuurlijk moet ook rekening worden gehouden met wat de gemeenschap waar reclame wordt gemaakt. En na- zijn. moet er ook weer vanaf kunnen. dan 159 . premies. Ongevraagde reclame mag niet. De klant moet worden geïnformeerd dat Daarnaast geldt bij dergelijke binnenkomende communi- moet weten waarvoor die gegevens worden gebruikt.Digitaal zakendoen catie dat de opslag van klantgegevens op grond van de Wet Bescherming Persoonsgegevens niet zomaar kan (zie zijn gegevens worden opgeslagen in een databank. reclame vraagt. De wet stelt vier eisen voor digitale reclame: 1. 3. als het gaat om promotie-acties. het reclame-bericht moet duidelijk als zodanig herkenbaar zijn. accepteert. het reclame-bericht moet de identiteit van de afzender vermelden. en hij hoofdstuk 4). of om een bericht over een wedstrijd of een spel.

Digitaal zakendoen moet het bericht duidelijk en ondubbelzinnig de voorwaarden vermelden. maar het is nog onduidelijk wanneer dit aangenomen zal worden. Automatisch commerciële berichten versturen per fax of e-mail mag alleen aan mensen die daar toestemmailing met de aanbiedingen uit de voorjaarsopruiming. 160 . onderwerpregel staan dat het om reclame met speciale aanbiedingen gaat. Tot die tijd kun je als bedrijf alleen eisen dat je van verzendlijsten gehaald wordt. Over ongevraagde reclame is de wet duidelijk: spam mag niet. ongevraagde reclame per e-mail of SMS moet bij de ontvanger meteen als zodanig herkenbaar zijn. ming voor hebben gegeven. maar er moet wel in de Die mag worden verstuurd aan mensen die zich hebben Wat kan ik als bedrijf doen tegen ongevraagde reclamemails? Het verbod op versturen van ongevraagde reclame geldt alleen bij natuurlijke personen als ontvanger. 4. Denk aan bijvoorbeeld de opgegeven voor zulke mailings. Er ligt al een hele tijd een wetsvoorstel om ook ongevraagde reclame naar bedrijven te verbieden.

reclamemail niet groter zijn dan 50 kilobyte. e-mailadressen op een website moet expliopgegeven adressen. De Nederlandse Reclame Code geldt inclusief bijlagen. Nederlandse bedrijven In deze Reclame Code is een hoofdstuk opgenomen over reclame per e-mail. delde door een klant e-mail reclame te sturen nadat deze strijd met de Code Verspreiding Reclame via E-mail han- de Commissie bijvoorbeeld in maart 2006 dat Essent in 161 . maar alleen bij be- voldoet. En bij het verzamelen van ciet worden vermeld dat men reclame kan sturen naar de Wie reclame per e-mail ontvangt die niet aan deze code hebben.Digitaal zakendoen stoppen (opt-out). klant moet dan wel de mogelijkheid hebben om dit te eigen vergelijkbare producten of diensten mag wel. Zo oordeelde had aangegeven dat niet langer te willen. Zo mag consumenten. De Ongevraagde reclame sturen aan bestaande klanten over Reclamecode voor e-mail De Stichting Reclame Code (SRC) heeft in overleg met landse Reclame Code opgesteld. drijven die zich hierbij aangesloten ook voor e-mail. kan een klacht bij de RCC indienen. overheid en het bedrijfsleven de Nederhebben beloofd zich hier aan te houden (zelfregulering).

nl kunnen mensen hun ervaringen met garages kwijt. maar ook veel online winkels stellen mensen in de gelegenheid om producten kopers die hun product of hun winkel er beter uit willen richten achtergelaten te worden.Digitaal zakendoen Vinden van producten Zoeken naar producten en vergelijken van prijzen en andere aspecten kan via vergelijkingssites. Door die maatregelen vond de rechtbank dat de site niet onrechtmatig handelde toen een boze garagehouder klaagde over de negatieve recensies die hij kreeg. Ook heel handig zijn sites waar je reviews (besprekingen en kritieken) van producten kunt nalezen. 162 . Dit maakt het voorbeeld mogelijk om met het ISBN-nummer van een boek een overzicht te krijgen van prijzen en levertijden shoppen dus een stuk gemakkelijker. Het forumreglement bepaalde dat negatieve ervaringen alleen geplaatst mochten worden met onderbouwing. vaak door malafide ver- te bespreken. Zo is het bijbij een groot aantal online boekhandels. Helaas blijken hier nog wel eens nepbe- Mag je negatieve ervaringen op internet zetten? Op de site Garagetest. Bovendien boden ze de mogelijkheid voor een weerwoord door de garage over wie geklaagd werd. Vaak zijn deze onderdeel van vergelijkingssites.

E-mail. Zelfs een MSN chatlog 163 . Een rechtsgeldige overeenkomst komt tot de bestelservice. Op grond van de Wet Oneerlijke Handels- Overeenkomst sluiten via internet Als de juiste site eenmaal gevonden is. Het is Ook e-mail is rechtsgeldig bewijs. Uiteraard is het zonder getuigen later lastig om te bewijzen dat de klant “OK. Hoe dat gaat. kan de klant er niet doe het” heeft gezegd. webformulieren en zelfs MSN-gesprekken zijn gewoon rechtsgeldig. maar als de verkoper bijvoorbeeld meer onderuit. ik die uitspraak op band heeft staan. Wie via internet iets afspreekt. zit daar- verkoop van huizen). Een schriftelijk ondertekend contract is niet nodig. Veel mensen denken dat e-mail of web- stand doordat de klant het aanbod van de verkoper aanvaardt. laten komen. Meestal gebeurt dit door een formulier formulieren niet juridisch bindend zijn. kan het werkelijke in de webbrowser in te vullen of een e-mail te sturen naar kopen beginnen. Niets is echter minder waar. ook een mondeling “Ok. ik doe het” is juridisch rechtsgeldig en bindend.Digitaal zakendoen praktijken wordt dit binnenkort strafbaar. werd eens geaccepteerd als bewijs van een schuld. is irrelevant (uitgezonderd speciale gevallen als de aan vast.

De vraag is dus altijd of de partijen het bewijs Digitale handtekening Een digitale handtekening kan extra zekerheid bieden. Deze code is uniek voor het Met behulp van wiskundige technieken kan een docu- document en voor de plaatser. De bewijslast ligt in principe bij de ontvanger. Dit is eenvoudiger dan een handgetekend contract namaken. ment worden voorzien van een unieke code. Hiermee kan de ontvan- Maar e-mail is toch zo te vervalsen? Natuurlijk kan een e-mail vervalst worden. Dat mag op elke manier tenslotte. is er niets aan de hand. moet worden gekeken of de e-mail echt is. Ook mondeling.Digitaal zakendoen de rechter die afweegt wat de partijen zeggen over het bewijs. of zelfs maar er niets over zeggen. Maar dat betekent nog niet dat e-mail “dus” geen rechtsgeldige manier is om overeenkomsten te sluiten. Als beiden het eens zijn. dus waarom niet per e-mail? Zolang partijen bij de rechter niet moeilijk doen over het medium. dan mag de rechter niet zelfklopt. en dan concludeert wat hem het meest logisch wel in twijfel trekken. standig nog eens gaan kijken of het bewijs technisch wel voorkomt. Pas wanneer een partij betwist dat een e-mail is verstuurd. de zogeheten digitale handtekening. 164 .

Maar algemene voorwaarden zijn webwinkels gebruiken ze. Algemene voorwaarden Algemene voorwaarden kwamen in hoofdstuk 10 al uitgebreid aan de orde. Tevens kan hij de oorsprong van het document Een correcte digitale handtekening is dus veel lastiger te weerleggen dan een papieren handtekening (die kan wor- den gekopieerd of nagemaakt). rechtsgeldig werd gezien als de ouderwetse ‘papieren’ handtekening. Algemene voorwaarden zijn Bij een elektronische overeenkomst.Digitaal zakendoen ger van het document nagaan of het compleet en ongevaststellen. wijzigd is. zolang ze maar van toepassing als dat vooraf gemeld is. ze niet gelezen heeft. moeten de algemene voorwaarden voor of bij het sluiten van de overeenkomst ter beschikking gesteld worden. In de praktijk gebeurt dat meestal door een link naar de algemene voorwaarden op te nemen op de 165 . Tegenwoordig is een digitale handtekeDe ‘kleine lettertjes’ gelden ook als je vooraf te lezen waren. Toch heeft het nog even geduurd voordat de digitale handtekening als net zo ning gewoon rechtsgeldig. zoals een koop via internet. ook als de klant vernietigbaar als ze onredelijk bezwarend zijn. Ook veel ze niet gelezen hebt.

verkopen of contracten afsluiten met toestemming van hun ouders. 166 . Ze kunnen dus het beste op een aparte webpagina worden gezet. dan kunnen de ouders die toestemming niet weigeren. Maar als het gaat om iets dat gebruikelijk is voor mensen van die leeftijd. Een tienjarige kan echter niet zomaar een duur webhostingabonnement afsluiten. Ook is een webpagina eenvoudig Kan een minderjarige iets kopen via internet? Personen onder de achttien jaar zijn minderjarig. dan kunnen de ouders de transactie terugdraaien. kruisen met de tekst “Ik ga akkoord met de algemene bevestigingspagina. Daarmee is aan deze eis voldaan. Zelfs als de minderjarige gelogen zou hebben tegen de wederpartij. Blijkt de toestemming niet gegeven. Zo mag een vijftienjarige een prepaid telefoon of boeken van Carry Slee kopen. Daar kan immers eenvoudig een bookmark of favoriet op te slaan.Digitaal zakendoen voorwaarden”. Zij kunnen alleen dingen kopen. Of de klant moet eerst een vakje aan- bovendien dat ze ook later nog toegankelijk zijn. dat de klant de algemene voorwaarden kan opslaan en Dit beschikbaar stellen moet de webwinkel wel zo doen van worden aangelegd.

Uiteraard moet de verkoper ook voor rekening van de consument laten mag hier geen boete voor in rekening brengen. Een consument mag een koop zonder opgaaf van rede- koop op internet. bederfelijke goederen. Koop je iets bij een particulier via Markt- voorbeeld maatwerkproducten. Het belangrijkste is het recht om een aankoop binnen Deze bedenktijd is niet van toepassing als het gaat om bij- kranten en tijdschriften. en hotelkamers en bij het afsluiten van weddenschappen plaats. Verder moet het gaan om een aankoop bij (tenzij de verkoper dat natuurlijk vrijwillig aanbiedt). kaartjes voor concerten. De be- nen binnen zeven werkdagen herroepen. De verkoper mag hij de kosten voor het terugzenden (binnen dertig dagen) een eventuele betaling terugstorten. Hooguit De consument heeft extra rechten bij zeven werkdagen te ruilen. reizen een bedrijf.Digitaal zakendoen Consumentenbescherming De wet heeft speciale regels die de consument moeten be- langrijkste regels zijn het recht op ontbinding van de koop binnen zeven werkdagen en de informatieplicht voor de verkoper. 167 . dan mag je het niet ruilen als het niet bevalt en loterijen. komen. schermen als hij iets koopt bij een webwinkel.nl.

en in bepaalde gevallen zelfs strenger zijn. In Nederland is dat bijvoorbeeld de Ne- als zij een bepaald bedrijf betrouwbaar ach- en Nederlandse wetten en regels. Zij onderschrijven een commissie. Betrouwbare webwinkels herken je aan terecht als een Nederlandse webwinkel van deze organisatie voeren het Thuiswinkel Waarborg-keurmerk. Een consument kan zo een geschil met een winkel over bijvoorbeeld een betaling of levering oplos- 168 . een door de Consumentenbond ondersteund keurmerk voor derlandse Thuiswinkel Organisatie. Maar hoe zie je nu of een webwinkel betrouwbaar is? Een aantal organisaties geeft certificaten af tige zaak. Maar dat is vaak een lasrechtszaken voeren. Bovendien willen de meeste mensen geen Wie ruzie heeft met een webwinkel.Digitaal zakendoen Overheidstoezicht aandoen om zo zijn schade vergoed te krijgen of levering van het bestelde af te dwingen. Leden ten. het keurmerk Thuiswinkel Waarborg. Tevens zijn deze winkels aangesloten bij een geschillensen als hij er met de winkel zelf niet uitkomt. kan deze een proces Je kunt bij de Consumentenautoriteit onbetrouwbaar blijkt. die gebaseerd zijn op de Europese betrouwbaar kopen op afstand. aantal gedragsregels. maar gewoon met een betrouwbare webwinkel zaken doen.

Zo mogen de gegevens niet zomaar worden bestand aan diverse regels zijn onderworpen (zie hoofdvens in de zin van de Wet Bescherming Persoonsgege- Wr vnd k d vrwrdn bij n smsdnst? Ook bij diensten zoals ringtone-abonnementen kunnen algemene voorwaarden worden gehanteerd. dat mensen ongevraagd pakketjes stuurde met een Klantenbestand en persoonsgegevens Het klantenbestand is een databank met persoonsgegevens. maar de CA kan ook zelf optreden. Het is dan toegestaan om alleen te melden waar de voorwaarden in te zien zijn. Maar die zijn natuurlijk lastig te tonen op een klein schermpje. Geduteit een klacht indienen. Dit betekent dat aanleg en onderhoud van het stuk 4). Bovendien lukt het juristen niet snel om de algemene voorwaarden binnen de 160 tekens te houden die een SMS maximaal lang mag zijn.Digitaal zakendoen Eind 2006 heeft het Ministerie van Economische Zaken de Consumentenautoriteit ingesteld om onder andere bij peerde consumenten kunnen bij de Consumentenautoriboete van 88. 169 . malafide praktijken door webwinkels op te treden. en aan te bieden om ze desgewenst op te sturen.000 euro op aan het bedrijf achter Naturverzoek om betaling of terugsturen. Zo legde de CA in november 2007 een boete van post.

zeker met creditcards. De wet zegt dat een consument niet voor de schade op hoeft te draaien. Uiteraard bestaat altijd nog wel daar het hele klantenbestand kopieert! Hiertegen is de sleuteld verstuurd. tenzij hij de gegevens zelf aan de derde heeft gegeven. zie het volgende hoofdstuk). Wordt een webwinkel gehackt. Sommige websites vragen om die toestemming geboden. Om dit te ‘afluistert’ en voor zijn eigen doeleinden gaat gebruiken voorkomen. dan draait de winkel voor de schade door misbruik op. 170 . worden dergelijke gegevens meestal verniets met de gegevens. Voorzichtigheid blijft dus altijd bij het bestelformulier. Veel creditcardmaatschappijen bieden een ‘chargeback’ dienst aan: binnen 30 dagen kun je een onterechte transactie terug laten draaien. De meeluisterende hacker kan dan de kans dat hij bij de server van de verkoper inbreekt en Wat kan ik doen bij betaalfraude? Bij online betalen. maar het hokje ‘Ja’ aan. en kruisen voor het gemak alvast keting-bureau) zonder toestemming van de geregi- doorverkocht aan derden (bijvoorbeeld een direct mar- Bij het opsturen en verwerken van persoonsgegevens en creditcardinformatie bestaat de kans dat een hacker deze (dat is strafbaar.Digitaal zakendoen streerde. bestaat de kans op misbruik door derden.

De wet door misbruik van zijn betaalkaarten via internet.Digitaal zakendoen klant in veel gevallen gelukkig wel beschermd. zegt dat een consument niet aansprakelijk is voor schade 171 .

en hoe het zit met ruilen. Alleen meesturen in de doos is niet genoeg. ontbinden en klachten. • Het product moet binnen 30 dagen geleverd worden. 172 . • De webwinkel moet voor of bij het plaatsen van de bestelling verwijzen naar de algemene voorwaarden. Bovendien moet de webwinkel dan zelf de kosten van terugsturen betalen. Ook eventuele leveringskosten en andere voorwaarden moeten goed te vinden zijn. • Bij aflevering moet de webwinkel duidelijk aangeven dat het product binnen zeven werkdagen mag worden teruggestuurd en hoe dat moet. • Een vervangend product leveren mag alleen als die mogelijkheid expliciet op de site was gemeld. De consument mag dan van de overeenkomst af (als hij dat wil). dan moet de webwinkel dat melden. • De webwinkel moet een bestelling meteen per e-mail of brief bevestigen. • Bij elk product moet de prijs en belangrijkste kenmerken duidelijk vermeld zijn.Digitaal zakendoen De rechten van de consument bij koop via internet • Een webwinkel moet vooraf duidelijk zijn identiteit en vestigingsadres melden. Lukt dat niet. anders zijn ze niet van toepassing. In die bevestiging moet nogmaals staan waar het bedrijf gevestigd is. De webwinkel mag alleen de kosten voor het terugsturen in rekening brengen.

Misdaad per PC uit 1993. er regels over het afluisteren en aftappen van communicatie en het kraken of hacken van beveiligde diensten diefstal. Dat kan ook niet.000 euro. Hierop staat een straf van Binnendringen (“inbreken”) in een computersysteem of computervredebreuk (soms ook wel computerinbraak of maximaal 1 jaar cel of geldboete van zo’n 16. Dit heet hacken) en is een misdrijf. en een update in 2006 zijn er nu uitgebreide strafbepalingen over inbreken in computers. algemene definitie voor. gegevenshet uitvoeren van denial-of-service aanvallen. en de wet geeft daar geen 173 . Ook zijn zoals betaaltelevisie. Dankzij de Wet Computercriminaliteit wintig jaar geleden kon computercriminaliteit Computervredebreuk De bekendste vorm van computercriminaliteit is het binnendringen in een computersysteem of netwerk. want er zijn netwerk kan op vele manieren. virussen en andere kwaadaardige software en T Misdaad per PC 13 alleen worden bestraft als “diefstal van elektriciteit”.

zodat iedereen zonder verdere • Een technische ingreep: het systeem zo ver krijgen dat het een instructie uitvoert waardoor de toegang wordt deur opengaat). of je computer andermans IP-adres laten aannemen (IP spoofing). • Het aannemen van een valse hoedanigheid: je com- puter de naam geven van de printserver en zo toegang tot de map met printjobs krijgen. of de helpdesk bellen. Ook zeggen dat het je eerste dag bij systeembeheer is en vra- phishing. gen wat het beheerswachtwoord ook alweer was.Misdaad per PC altijd weer slimmeriken die dan een computerinbraak er een aantal zaken in de wet die in ieder geval computervredebreuk vormen: gaan verzinnen die niet onder die definitie valt. Wel staan • Doorbreken van een beveiliging: het laten crashen van controle naar binnen mag. verleend tot bepaalde gegevens (het digitale equivalent van het kortsluiten van een elektronisch slot zodat de • Valse signalen of een valse sleutel: een geraden of afgekeken wachtwoord van een ander gebruiken. een e-mail of website laten lijken op die van 174 . het inlogprogramma.

In 2008 mochten Nijmeegse onderzoekers echter wel publiceren hoe onveilig de OV-chipkaart is. Zo niet hier onder vallen. Het is mogelijk dat er delijk of dit een strafbare vorm van binnendringen is. aldus de rechtbank. Wie dus één van deze handelingen verricht. kunnen strafbaar zijn. Het is niet dui- anderen. pleegt in andere vormen van binnendringen zijn (of komen) die kun je soms door een webadres (URL) handmatig te verof dit dan een strafbare vorm van binnendringen is. kan hieronder vallen.Misdaad per PC een bank om zo pincodes en dergelijke te pakken te krijgen. publiek toegankelijk hadden moeten zijn. pagina’s te zien krijgen die eigenlijk nog niet Mag ik uitleggen hoe je iets kraakt? Ook instructies of een handleiding hoe de beveiliging van een dienst gekraakt kan worden. ook al stond er alleen tekst en plaatjes in het artikel. 175 . Met de instructies uit dit artikel kon de beveiliging van betaalzender Canal+ gekraakt worden. De rechter zal dan moeten bepalen ieder geval computervredebreuk. Dit staaltje wetenschappelijk onderzoek was van groot belang voor de maatschappij. Canal+ kijken op uw PC” een verboden hulpmiddel was. In 2005 oordeelde de Hoge Raad dat een tijdschriftartikel met als titel “gekraakt.

ken is een misdrijf. netwerk. wat vaak automatisch gaat als het andermans draadloos netwerk gebrui- moet je het wel uitzetten. dan plegen 176 . het netwerk toevallig zien dat het niet de bedoeling is dat ze daar gebruik van maken. kan daarvoor strafverhoging Per ongeluk binnendringen nendringen in iemands computersysteem of netwerk een misdrijf zijn. een voor mensen zichtgenoeg zijn. of op een andere manier misbruik maakt van het systeem waar krijgen. Doen ze dat toch.Misdaad per PC Wie na het binnendringen nog gegevens kopieert. Door een draadloos netwerk als naam “Privénetwerk. Per ongeluk bij de buren surfen is niet Op het eerste gezicht zou dus ook het per ongeluk bingebruikmaken van andermans draadloze strafbaar. hij op binnengedrongen is. Maar zodra je het merkt. Een voorbeeld is het zonder toestemming netwerk in de buurt is. Opzettelijk lichting echter aangegeven dat het voor de potentiële dader wel kenbaar moet zijn dat De minister heeft in de Memorie van Toe- hij zich op verboden terrein gaat begeven. verboden toegang” te geven. Dat hoeft dus bare mededeling “Verboden voor onbevoegden” kan al niet per se een beveiliging te zijn. weten derden die ze computervredebreuk.

mosoms mogelijk om met een speciaal kastje of door speciale software te gebruiken van zo’n dienst gebruik te maken zonder te betalen. Het is aangeboden. is een ander verhaal. maar is een misdrijf (‘hacken’). Die zijn namelijk ook verboden.Misdaad per PC Toegang zonder te betalen Veel telecommunicatiediensten worden tegen betaling biele telefonie of gewoonweg toegang tot internet. Denk bijvoorbeeld aan betaaltelevisie. waar hij bouwtekeningen van het Pentagon wist te achterhalen. In 2005 kreeg een 18-jarige ‘hacker’ een werkstraf van 120 uur voor het inbreken bij een Amerikaans bedrijf. werd niet geaccepteerd. 177 . Gratis betaaltelevisie kijken lijkt aantrekkelijk. misdrijf meestal gebeurt door verspreiders van hulp- Mag ik iemands beveiliging testen? Er is natuurlijk niets mis met het melden van fouten in beveiligingen. Maar andermans netwerk of computer hacken om specifiek daarin fouten te vinden. Vandaar dat de bestrijding van dit moeilijk is om na te gaan wie de dienst ontvangt en of zijn middelen aan te pakken. omdat het immers heel aansluiting terecht is. Zijn verweer dat hij het bedrijf “eigenlijk een dienst had bewezen door de zwakke plekken in de beveiliging van hun computersysteem bloot te leggen”. Opsporen van dit misdrijf is lastig.

Het oudste voorbeeld van zo’n apparaat is waarschijnlijk het fluitje dat als cadeautje in de Cap’n Crunch cornflakes zat. zo vond de Hoge Naast diensten zoals telefonie of televisie worden ook wel producten zoals elektronische boeken of muziek en films feit in de zin dat er gevangenisstraf of een boete op staat. 178 . maar dit is geen strafbaar voorzien van beveiligingen. veiligingen kan onrechtmatig zijn. Toch worden activiteiten van hackers (in deze positieve betekenis van het woord) gezien als computervredebreuk als ze. in andermans systemen binnendringen. en meestal niet eropuit is om schade aan te richten. waarmee verbruikte telefoonkaarten konden worden opge- waardeerd was een dergelijk hulpmiddel.Misdaad per PC bruikt. Het bleek dat met het geluid van dit fluitje gratis gebeld kon worden in de hele VS. maar ook speciaal ontworpen apparaten worden wel ge- Hulpmiddelen voor gratis toegang zijn meestal software. om welke reden dan ook. Het omzeilen van dergelijke be- Maar hacken is toch wat anders? Vaak wordt de term ‘hacken’ gebruikt om activiteiten zoals computervredebreuk of kraken van betaaltelevisie mee aan te duiden. Dit is eigenlijk niet juist: een hacker is iemand die zeer goed en creatief met computers om kan gaan. Ook een apparaat Raad in 2003.

om dit te vergemakkelijken. Hieronder valt niet alleen het fysieke ver- 179 . verspreiden of uit winstbejag lijk maken) van een computer of opgeslagen gegevens is strafbaar. omdat Computervandalisme Het opzettelijk vernielen. De maker van het werk kan wel in een civiele procedure schadevergoeding eisen. Deze beveiliging doorbreken was tegen de wet. gekochte spellen in Nederland te spelen. Deze specihoewel de spellen daartegen beveiligd waren. In 2002 werd op deze grond een maker van mod- het omzeilen van de beveiliging van software wel een ale chips maakten het mogelijk om in de VS of Japan bezitten van middelen die uitsluitend bestemd zijn voor Daarentegen is het maken. Het vernielen (wissen of ontoeganke- software beveiligd worden. Ook ook strafbaar. misdrijf.of communicatiesysteem is nielen (bijvoorbeeld uit het raam gooien) daarvan. of het beroepsmatig verwijde- chips voor de Sony Playstation veroordeeld. daarmee geen auteursrechtelijk beschermde werken of Een simlock doorbreken is dan weer niet strafbaar.Misdaad per PC Hetzelfde geldt voor het verkopen van software of apparaten ren van zulke beveiligingen. beschadigen of onbruikbaar maken van een computer.

Hij kreeg drie jaar cel (en TBS. Oftewel meer dan 30 per seconde. kan er sprake zijn van een verstikkingsaanval. den gebracht.Misdaad per PC het veroorzaken van een storing waardoor de werking teit Twente software op een netwerkschijf waardoor de strafbaar. In 2002 organiseerde een producent van vitaminepreparaten een e-mail actie waarbij binnen zes maanden meer dan 600 miljoen(!) e-mails werden verstuurd naar politici in de Tweede Kamer. Dat zou onder de huidige wet een verstikkingsaanval zijn geweest. maar geen computercriminaliteit. kan dat tot strafverzwaring leiden. 180 . Zo plaatste een medewerker van de Universivan de computer (of het netwerk) wordt gehinderd is bestanden op die schijf ontoegankelijk werden. Denk aan het Als door de vernieling goederen of mensen in gevaar wor- Is spam computercriminaliteit? Het versturen van ongewenste e-mail (spam) is weliswaar verboden. vanwege eveneens gepleegde brandpornografische foto aan toevoegen kan ook vernieling stichting). Ook al was het niet de bedoeling de servers plat te leggen. Pas wanneer de ontvangende mailserver het niet meer aan kan. vernielen van software in een ziekenhuis of het Helemaal als sprake is van levensgevaar. Het inbreken op iemands Website en daar een zijn.

wel honderden) computers tegelijk onzin laat sturen naar voerd. maar dat is niet zo effectief omdat de 181 . in mooi Nederlands een ‘verstikkingsaanval’. Bij zo’n aanval wordt het het slachtoffer onmogelijk tientallen megabytes aan onzin-gegevens te verwerken krijgt. Hierbij worden tientallen gevens kunnen versturen. bijvoorbeeld omdat hij bug geactiveeerd wordt. Vandaar dat de zogeheten disof honderden computers (in fraaie internetterminologie steeds populairder is geworden. brandweer zodat ze niet op tijd bij een brandend huis herprogrammeren van de navigatiesoftware van de Denial of service-aanval service aanval. of omdat regelmatig een in het systeem aanwezige Een bijzondere vorm van vandalisme is de denial-of- gemaakt om normaal te werken. Bovendien is dan de aanvaller tributed denial of service (DDoS) aanval de laatste jaren enkele computer.Misdaad per PC aankomen. Dat wil zeggen dat de aanvaller tientallen (of soms Vaak worden dergelijke aanvallen gedistribueerd uitge- Een verstikkingsaanval kan worden gepleegd vanaf één meeste computers slechts een beperkte hoeveelheid genatuurlijk snel te traceren. waardoor het systeem crasht. het slachtoffer.

waaronder Overheid. Regering. In 2006 ondernam de groep ‘0x1fe’ (ook wel bekend als en Waarschuwingsdienst.nl. Je mag je eigen gesprekken dus altijd opnemen.nl. 182 . Ook dit is strafbaar. Het is alleen strafbaar om een gesprek op te nemen als je geen deelnemer bent. grotendeels minderjarige daders veroordeeld tot werk- overheidswebsites. ook als je het niet meldt. De ‘woordvoerder’ claimde 190. Uiteindelijk werden de een half miljoen euro schadevergoeding van de daders. werd ook deze site onder vuur genomen.000 pc’s onder controle te hebben.Misdaad per PC ‘zombies’ geheten) tegelijk ingezet om gegevens te versturen naar het slachtoffer. Publicatie van gesprekken kan een schending van de privacy van je gesprekspartner zijn. Hetzelfde geldt voor videogesprekken trouwens. Maar gebruik om bijvoorbeeld een afspraak te bewijzen. Nadat Geenstijl zijn naam en adres (tijdelijk) online had gezet. is in principe toegestaan. Overheidsautomatiseerder ICTU eist nu bijna Mag ik MSN-chats of telefoongesprekken opnemen (loggen)? Voor gesprekken tussen mensen opnemen bestaan bijzondere regels. maar bijzonder lastig op te sporen.nl de “DDoS-kabouters”) een DDoS-aanval tegen een aantal straffen.

en in veel gevoor systemen die op dat netwerk zijn aangesloten. Trojaanse schade aan te richten bij degenen die de software installe- 183 . Aftappen zonder technisch hulpmiddel is niet verboden. wormen.Misdaad per PC Dit bedrag is gebaseerd op de kosten voor het opruimen en beter beveiligen van het netwerk. Bekende voorbeelden zijn virussen. Het verspreiden of ter beschikking ren. opnemen of loggen van gegevens nicatie via draadloze netwerken ontvangen. is software met als doel paarden en rootkits. vallen zijn ook gewone. Aftappen van gegevens Het aftappen (‘sniffen’). Op veel netwerken kan elke computer in principe al het dataverkeer op dat netwerk aftapman meelezen met diens e-mail is alleen maar onbeleefd. pen. “kwaadaardige software”. In een internetcafé over de schouder van de buur- Kwaadaardige software Malware. Software installeren om mee te lezen is wel strafbaar. Denk bijvoorbeeld aan een proverzonden e-mails maakt. Iedereen kan alle commu- gramma dat op de achtergrond draait en kopieën van alle stemming is strafbaar. bedrade netwerken aftapbaar Aftappen of opnemen van datacommunicatie zonder toe- is vaak verrassend eenvoudig.

In 2001 werd de Nederlandse maker van stellen van dergelijke programma’s is strafbaar met maxi- gegevens over de gebruiker of diens PC door aan derden. het Kournikova-virus veroordeeld tot een werkstraf van 150 maal vier jaar cel. Spyware ligt hier in een grijs gebied. De computer func- om er computercriminaliteit mee te be- ker en de maker (zie hoofdstuk 4). Zo houden en dat doorgeven naar een centrale site. die zo pasBezit en gebruik van kraaksoftware is verboden als je dat doet met het doel gaan. Het stiekem doorgeven tioneert nog steeds even goed. verspreiden of 184 . zich voordoen als een ander persoon of systeem (bijvoor- ciale programma’s om te hacken. Weliswaar in de zin van het strafrecht. Verboden hulpmiddelen Voor computercriminaliteit worden meestal speciale ‘hack’- programma’s gebruikt. Het kraken van wachtwoorden. maar dat is in principe iets tussen de gebrui- schendt spyware de privacy van de gebruiker. het exploiteren van fouten in de beveiliging (‘exploits’) of het beeld via een ‘rootkit’) gaat een stuk gemakkelijker met spebezitten van zulke software is op zichzelf een strafbaar feit. Spyware geeft stiekem zijn er programma’s die het surfgedrag van gebruikers bijvan iemands privé-gegevens is geen ‘schade’ sende advertenties kan aanleveren.Misdaad per PC uur. Het maken.

in bezit hebben van diezelfde software terwijl je van plan Wat doet de OPTA tegen spyware? In december 2007 legde de telecomwaakhond OPTA een boete van een miljoen euro op aan drie bedrijven die ongevraagd reclamesoftware bij internetters installeerden. Maar het bent daarmee ergens in te breken. een deel van de Telecommunicatiewet. Het bedrijf mag zelfs (met toestemming van de klant) proberen met die software de beveiliging van het net- gen. Wie de wachtwoorden van zijn gebruikers wil testen. beurt met het oogmerk computercriminaliteit te (laten) ple- mee te raden zijn. Een beveiligingsbedrijf mag software ontwikkelen om beveiligingsgaten op te sporen en werk van de klant te passeren of uit te schakelen. 185 . Wel is het een eis dat het maken. verspreiden enzovoorts ge- mag een kraakprogramma gebruiken om te zien of ze daarinterne netwerk loslaten om te kijken hoe ze zich verspreite testen.Misdaad per PC zelfs als je er zelf geen inbraken of andere computercriminaliteit mee pleegt. En daarom mag de OPTA daartegen optreden. Ongevraagd installeren van software die gebruikmaakt van telecommunicatiediensten zoals internet is verboden op grond van het (Koninklijk) Besluit Universele Dienstverlening. is dus een misdrijf. Een antivirusfirma mag virussen in haar den en wat daartegen te doen is.

Misdaad per PC Moeilijke vervolging in te schatten. is lastig tercriminaliteit. Wat precies de impact is van computercriminaliteit. En als er aangifte wordt gedaan. zijn het met Een bijkomend probleem is dat computercriminaliteit vaak sche computer inloggen op een netwerk in China om van wijs dat maar eens. Al jarenlang blijkt dat slechts weinig bedrijven aangifte doen wanneer zij slachtoffer zijn van compuname grote ondernemingen. Mede hierdoor zal vervolging op een van deze feiten niet zo vaak plaatsvinden. en de daders nog lastiger te arresteren. daaraf een PC van een Nederlander te kapen en zo in een 186 . Maar beEen beetje hacker kan immers via een gekraakte Australilastig te bewijzen is. Amerikaanse bedrijfscomputer binnen te dringen.

bijvoorbeeld elke twee of drie maanden. 3. zeker niet als een van die systemen een website is. 187 . Blijkt de leverancier onwillig of duurt het onredelijk lang om tot een oplossing te komen. en ze een lapmiddel kunnen verzinnen. dan mag je de fout publiceren. Gebruik nooit hetzelfde wachtwoord voor verschillende systemen. niet alleen het laatste cijfer. Dit is de beste manier om er voor te zorgen dat je niks vergeet. en houd de fout geheim zolang er uitzicht is op een snelle reparatie. Bewaar je wachtwoorden niet in de buurt van je computer. Zoek gerust naar kwetsbaarheden in software. maar doe dat op je eigen systeem. vraag dan altijd vooraf om toestemming. Wil je toch andermans systeem testen. geef de leverancier of fabrikant een redelijke tijd om de fout te repareren. 2.Misdaad per PC Vier tips om legaal beveiligingen te hacken 1. zodat mensen in ieder geval weten dat het probleem bestaat. 4. Controleer regelmatig of je al je wachtwoorden nog weet. En verander het hele wachtwoord. 4. Als je een fout of kwetsbaarheid vindt. Vijf tips voor wachtwoordbeheer 1. Wijzig al je wachtwoorden regelmatig. 3. Of gebruik software die je wachtwoorden op een veilige manier opslaat. 2. Vertel nooit aan anderen wat voor manier je gebruikt om wachtwoorden te verzinnen. 5.

188 .

Vir tuele wereld, echte wet

verkopen voor miljoenen euro’s aan virtuele goederen, zoals wapens, kleding, huizen of zelfs complete spelperlen, kan een student in China inhuren om te zorgen dat sonages aan elkaar. Wie even geen zin heeft om te spezijn personage toch hoger in de ranglijsten terechtkomt. Dat levert de nodige unieke juridische problemen op. Die wapens, kleding en huizen zijn feitelijk maar getalletjes in een database bij de exploitant van het spel. Kunnen die het spel om iemand te beroven, maar wat geroofd wordt nu worden gestolen? En wat nu als het onderdeel is van

miljoenen mensen ingelogd. En belangrijker: ze kopen en

V

Virtuele wereld,

echte wet

14

irtuele werelden zijn allang geen spelletje craft of Habbo Hotel zijn wereldwijd dagelijks

meer. Op sites zoals Second Life, World of War-

blijkt duizend euro waard?

Het kader van de spelregels

tuele werelden liggen deze vast in de gebruiksovereen-

Bij een spel horen spelregels. Voor online spellen en vir-

komst of EULA (zie hoofdstuk 10). Wie mee wil doen,

189

Vir tuele wereld, echte wet

moet een overeenkomst sluiten met de exploitant of aanmaar hij moet zich wel aan de spelregels sluiten. Juridisch is dat niet anders dan elke andere gebruiksovereenkomst te betreden. bieder van het spel. Hij krijgt dan het recht mee te doen,

— of de spelregels die je als speler aanvaardt door het veld Valsspelen mag natuurlijk niet. Een verbod met sancties

op valsspelen staat dan ook in elke gebruiksovereenValsspelen mag ook niet online. Maar de sancties zijn vaak een stuk zwaarder dan bij een gewoon spelletje.

komst. Het probleem is alleen dat ‘valsspelen’ in zulke bepalen of er sprake is van vals spel. De moeerd is, en dat het aan de spelleiding is om te overeenkomsten vaak erg breed gedefini-

gelijkheid van protest of beroep is vaak be-

account tijdelijk kan worden geblokkeerd of zelfs opgehet voetballen. Je moet als voetballer toch flink je best doen om voor een lange tijd geschorst te worden.

serieus probleem. Een veel voorkomende sanctie is dat je

perkt. En wie betrapt wordt, heeft een

heven. Dat is wel even wat anders dan een rode kaart bij

Schade bij het spel

Dat is een basisregel uit het recht, en die geldt dus ook in virtuele werelden. Alleen, wanneer is iets schade? Het

Wie een ander schade toebrengt, moet deze vergoeden.

190

Vir tuele wereld, echte wet

van zijn harnas is niet leuk voor de speler van dat karakdisch verder niets mis mee. Anders wordt het wanneer gels houdt natuurlijk. ter, maar als het mag van de spelregels, dan is daar juriiemand het spel hackt en zo dingen doet die hij eigenlijk

‘vermoorden’ van een karakter (avatar) en het wegnemen

niet mag. Of wanneer hij zich gewoon niet aan de spelre-

of niet binnen de spelregels. Denk aan een ruwe tackle bij voetbal of een honkbalknuppel tegen het hoofd van de cat-

echte wereld kunnen spelers elkaar schade toebrengen, al
Voor schade die je lijdt binnen een virtreding van de spelregels. tuele wereld draai je in principe zelf op. Tenzij het gaat om een grove over-

Dit probleem is niet nieuw. Ook bij sport en spel in de

een amateurclub die de gedoodverfde kampioen van Europees voetbal af weet

cher gooien. Maar wat te denken van

dere club mist dan de televisieinkomsten en aardig wat sico wat je aanvaardt.

te houden in de laatste wedstrijd van het seizoen? Die anbezoekers. Dat soort schade zal de club echter niet ver-

goed krijgen: dat mag van de regels, en dan is dat het ri-

niet zomaar vergoed. Die ruwe tackle kan een enkel aardig openleggen, maar daarmee is niet gezegd dat de

Maar ook schade door overtreding van de regels krijg je

191

Vir tuele wereld, echte wet

tackelende verdediger dus voor de doktersrekening opkunnen gebeuren doordat mensen in de hitte van het spel de regels overtreden. Dat is dan je eigen risico. Er moet kunt krijgen.

overtreding. Bij sport en spel weet je dat er ongelukken meer zijn dan alleen maar een fout of zelfs een opzettelijke overtreding voordat je je schade uit een spel vergoed

draait. Daarvoor moet er echt sprake zijn van een ‘grove’

In een zaak uit 2003 tussen twee schaatsers die botsten tijdens een training oordeelde de Hoge Raad dat het inherent is aan sport en spel dat deelnemers "tot op zekere timede of onvoldoende doordachte handelingen" kunnen hoogte gevaarlijke, slecht gecoördineerde, verkeerd geverrichten. Daar moet je dus rekening mee houden.

Mag ik een ‘bot’ gebruiken?
Via een speciaal stukje software (een robot of ‘bot’) kun je het meedoen aan een online spel of virtuele wereld automatiseren. Het spelen gaat dan sneller en gemakkelijker. Vrijwel elk spel ziet dat als valsspelen, en heeft dit dan ook in de algemene voorwaarden verboden. Zo’n verbod is legaal, want bestrijden van valsspelen is een legitiem doel voor de exploitant. Bij World of Warcraft ben je zelfs verplicht om software te installeren (de ‘Warden’) die controleert of je geen bots gebruikt.

192

veroorzaakt door de spelleiding. Denk aan een voetballer die zijn tuele wereld is het moeilijk voor te stellen dat spelers zo’n Als je schade lijdt door nalatigheid van maar dat is niet altijd rechtsgeldig. Schade die het gevolg is van zo'n handeling is dus voor je Een opzettelijke en grove overtreding die een andere spe- ler schade bezorgt. ineens zijn grote voordeel kwijt is. de spelleiding. echte wet eigen risico. De spelleiding kan besluiten om iedere speler het Harnas waardevol object kwijtraakt of ineens weer terug is bij af kunnen gewist of veranderd worden. waardoor die ene speler die maan- 193 . Vaak sluit de EULA dat uit. kun je die (proberen te) Schade door de spelleiding Een andere vraag is hoe het zit met schade verhalen. van Naktua te geven. zodat de speler een denlang als enige daarmee rondliep. De servers van het spel kunnen tijdelijk onbereikbaar zijn.Vir tuele wereld. tegenstander een dusdanig gecompliceerde gebroken overtreding kunnen begaan. of bepaalde gegevens in plaats van in de moeilijk te vinden Grot van Rijkdom. Hooguit zou dat kunnen ge- vergoeding. In een virbeuren als een speler de spelsoftware hackt en daarmee iets doet dat echt niet mag. is vaak wel reden voor een schadeenkel bezorgt dat die nooit meer kan spelen.

Zolang een clan echter beperkt blijft tot een klein groepje waar je alleen op uitnodiging lid van kunt worden. Als de server het drie kun je daar de spelleiding (exploitant) op aanspreken. Bij fouten ligt dat anders. De spelleiding moet een zeer goede reden hebben om aansprakelijkheid af te kunnen wijzen. mag de leider op elke grond die hij wil mag kiezen of iemand lid mag worden of niet. Dat soort bepalingen staan op de “grijze lijst” Maar daar is wel wat tegen te doen. Hoe dagen niet doet. Bij een gratis spel is die misschien nog wel te bedenken. De Wet Gelijke Behandeling verbiedt onderscheid op geslacht bij clubs en verenigingen met open lidmaatschap. Een soort van club dus. is dat geen onderdeel van het spel en dus Natuurlijk heeft de spelleiding in de gebruiksovereenkomst zijn aansprakelijkheid voor schade uitgesloten. Een bedrijf mag zijn aansprakelijkheid naar een consument toe niet zomaar hoofdstuk 10). uitsluiten. echte wet Kan dat zomaar? Ja. binnen de spelregels of het kader van het spel ligt. Zolang ook dat maar zeldzaam een harnas is. is een beslissing van de spelleiding. in principe wel. maar als van verboden algemene voorwaarden (zie wederom Mag ik alleen jongens in mijn clan? Een gaming clan is een samenwerkingsverband tussen spelers in een virtuele wereld. 194 .Vir tuele wereld.

en hebben spelers het recht om ten. Virtuele grondrechten Ook in een spel kun je aanspraak maken op grondrechte zeggen wat ze willen. Dat is een beperking van de vrije meningsuiting. berseks doen. mag de spelleiding niet zomaar ingrijpen met een beroep op de ‘fatsoenlijkheidsclausule. Maar als welke voorwaarden mensen mee mogen doen. twee volwassenen in een 18+ ruimte in Second Life aan cy- maar die zal in het algemeen wel te rechtvaardigen zijn.’ Die ruimte is daarvoor bedoeld.Vir tuele wereld. kan de spelleiding niet zomaar de server drie dagen uit laten staan. of om hun personage aan te klereld zitten daar grenzen aan. Maar net als in de echte we- spelregels. echte wet iemand elke maand 50 euro betaalt om mee te doen. En die zitten ook hier in de de privacy van spelers. Vaak is er bijvoorbeeld een verbod op ‘onfatsoenlijk’ taalZeker als er kinderen meespelen bijvoorbeeld. Ook als die ploitant. en die is gerechtigd om zelf te bepalen onder gebruik. Zo mag de spelleiding niet zomaar inbreuk maken op den zoals hen dat leuk lijkt. Je speelt tenslotte op de servers van de exvoorwaarden een beperking opleveren op iemands grondrechten. en dan is het toegestaan om dat te doen. 195 .

Wie echt geld verdient door een duur harnas op Ebay te verkopen. moet dat opgeven aan de belastingdienst. sluitend het vermoorden van bepaalde bevolkingsgroe- zou ook bij online spellen op kunnen gaan. Bij zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog mag dus ook swastika’s laten zien. Die regel Werkt de Belastingdienst in Second Life? In Korea wordt al een tijdje belasting geheven over inkomsten uit virtuele werelden. En als Het zal dus afhangen van het karakter van het spel. Een foto verkopen via je website is in principe hetzelfde als het verkopen van een virtueel harnas via Ebay. Iemand die bedrijfsmatig goederen verkoopt of diensten levert. Maar een spel met als doel uitpen zou wel aangepakt kunnen worden. Een spel dat vrouwonvriendelijke dingen kunnen zeggen. Ook in Nederland is dat in theorie mogelijk. film heb je nu eenmaal Nazi’s nodig die fascistische leueen personage vrouwonvriendelijk is. Ook als het via internet gebeurt. moet BTW afdragen. dan moet de acteur discriminatie of racisme kunnen leiden. In een oorlogszen scanderen en met hakenkruisen op rondlopen. Dat gaat verder dan nodig is. 196 .Vir tuele wereld. echte wet toneelstukken en films mogen de acteurs dingen zeggen die in het echte leven tot strafvervolging wegens smaad.

en uitsluitend de eisen van het ‘praktische rechtsleven’ bepalen wat het recht als zaak beschouwt. Waarschijnlijk wel. Abstracte dingen zijn geen ‘zaken’ nog steeds geen “eigenaar van de uitvinding” maar je cieel toe te passen.” Oftewel: als maar genoeg mensen vinden dat ze eigenaar worden vereenzelvigd met ‘stof’ in natuurwetenschap- 197 . Sommige abstracte zaken kun je met een intellectueel eigendomsBurgerlijk Wetboek. heeft daar gewoon het ei- gendomsrecht op. zo staat in het en die kun je dus niet in eigendom hebben. wilden daar niet aan: “het begrip zaak mag niet pelijke zin.Vir tuele wereld. Op een tekst heb je auteursrecht. Je bent dan recht beschermen. en ject bestaat uit elektrische stroompjes of magnetische vatbaar. dat iets moet dan wel een “voor menselijke beheersing vatbaar object” zijn. als er maar genoeg mensen zijn die dat vinden. en die stroompjes of velden zijn uniek en bovendien voor menselijke beheersing schreven. echte wet Virtuele goederen Wie iets maakt of iets koopt. Alleen. Het is niet duidelijk of je werkelijk ei- velden in een computersysteem. kunt wel anderen verbieden die commer- op een uitvinding kun je octrooi aanvragen. De alfa’s die het Burgerlijk Wetboek hebben ge- zijn? Je kunt heel natuurkundig redeneren: een spelob- om met een tafel of auto vergelijkbaar te Hoe tastbaar is nu een spelobject? Genoeg genaar van een spelobject kunt zijn.

zijn van hun Habbo-meubilair of zeldzame Warcraft-uit- Bij strafrecht zijn de regels anders. van anderen aanlopen. Dat is in ieder geval wat het Openbaar Minisarrest ook van toepassing kunnen verklaren op virtuele paald een tastbare zaak. laat staan het vormgeven van gemaakt plaatje aan kunt doen. echte wet rusting. En daarmee kun je tegen auteursrechten of merkenrechten het personage als Spiderman of de Hulk.Vir tuele wereld. Elektriciteit is niet beje neemt alleen een dienst af die bestaat uit levering van elektriciteit. terie van plan is na de aanhouding van een zeventienja- 4. Toch werd al in 1921 door de Hoge Raad beslist dat diefstal van elektriciteit mogelijk was. Je personage voorzien van een Nike-logo mag niet zomaar.000 euro aan meubels van andere spelers naar hun Virtuele auteursrechten Sommige virtuele werelden bieden de mogelijkheid om het maar omdat je het poppetje een t-shirt met een zelfteit kun je soms het hele poppetje zelf ontwerpen. dan is dat ook zo. Je zou dat goederen. Je kunt elektriciteit niet kopen — rige jongen die in het spel Habbo Hotel voor ongeveer eigen kamer hadden verplaatst. Met wat meer creativieen personage naar eigen inzicht vorm te geven. al was 198 .

Dat kopiëren of hergebruiken. In werelden zoals Second Life kan dat ook vaak niet zomaar. Digitale tekeningen en andere kunst is tenslotte heeft in ieder geval zelf wel auteursrecht op zijn of haar ook auteursrechtelijk beschermd (zie hoofdstuk 6). werk te kopiëren en het aan de andere spelers te laten spelexploitant toestemming nodig van de maker om het 199 . Een speler kan dus geen intellectueel zelfgekozen muts met veer. Maar je Habbo- Je hebt auteursrecht op je zelf ontwor- Ook hier is het weer uitkijken geblazen met de spelregels. Net als Youtube en Flickr (zie hoofdstuk 10) heeft ook de zien. en dat biedt de maker de mogelijkheid om zelf kopieën te verkopen. En ook hier wordt die toestemming als onderdeel van de gebruiksovereenkomst opgeëist. en de spelers kungeven. echte wet De ontwerper van een virtueel huis of ander voorwerp creatie. eigendomsrecht claimen op een avatar die uitgedost is met een mooi harnas en een poppetje is niet beschermd. Bij standaard spelobjecten ligt het anders.Vir tuele wereld. pen huis in Second Life. Die zijn door de nen ze alleen gebruiken en aan elkaar betekent dat anderen dat voorwerp niet zomaar mogen spelontwerper gemaakt.

als maar genoeg mensen dat vinden. Wil je die niet accepteren. Wel moet het dan echt een eigen schepping zijn. Maar reken er voorlopig niet te hard op. dan moet je je akkoord verklaren met de spelregels. zoals het uitkiezen van leuke kleren voor je Second Life-karakter. Waarschijnlijk wel. is nog onduidelijk. 200 . Bij opzet of grove overtredingen kun je de dader aanspreken voor de schade. De sancties zijn vaak streng. Bestaande elementen aan elkaar knopen. Wel moet je dan een geldbedrag kunnen zetten op je schade. • Valsspelen mag ook niet in virtuele werelden of online spellen.Vir tuele wereld. en dat valt lang niet altijd mee. • De beheerder mag grenzen stellen aan grondrechten als vrije meningsuiting en privacy. • Op je eigen creaties zit auteursrecht. zeker als het gaat om iets dat binnen de spelregels valt. Die grenzen moeten echter wel gerechtvaardigd zijn door de context van het spel. • Voor schade draai je zelf op. echte wet Rechten in virtuele werelden op een rijtje • Wil je meedoen aan een virtuele wereld. Daarvoor moet je de kleren zelf ontwerpen. • Of er eigendom op virtuele goederen bestaat. dan mag je niet meespelen. is daarvoor niet genoeg.

En dat is jammer. begin jaren negentig. Smaad is smaad. heel lang geleden was hacken alleen te bestrijden als dief- Veel wetten gelden op internet net zo goed als in de ‘echte wereld’. met internet in aanraking Recht en techniek uitgelegd. een plek waar alles kan I Nawoord 15 lopen. die ik in 2001 ben begonnen met eigenlijk hetzelfde doel. Dankzij de TUmatica. is het motto. niek fascineren me al sinds ik tijdens mijn studie inforkwam. In 1993 werd ik namelijk lid van computervereniaansluiting op internet en de systemen van de vereniging ging MCGV Stack van de TU Eindhoven. Met dit boek hoop ik dat te voorkomen. de privacywetgeving gaat uit van kaartenbakken en tot nog niet zo nternetrecht heeft de naam achter de feiten aan te op internet doet. Internet is een vrijplaats. want je kunt bij stil. Recht en tech- 201 . Veel mensen staan hier echter niet wel degelijk in de juridische problemen raken door wat je en dus alles zou mogen.Nawoord stal van elektriciteit. Dat beeld is maar ten dele terecht. Dit boek is een uitvloeisel van mijn website Ius mentis. of het nu op een weblog of in de krant gebeurt. De Auteurswet is uit 1912.

plaatjes online zet? die toch gemaakt was om het uitgeven van boeken te regelen. Een nogal oneigenlijk 202 . waarin vertrouwelijke informaeen Amerikaanse rechtszaak gebruikt als bewijs. Wat apart. dacht ik. Veel meer dan een stukje serversoftware en wat van onze leden bedacht dat het wel leuk zou zijn om zijn collectie Garfield-strips online te zetten. en het Ex-Scientoloog Steven Fishman had deze materialen in tie en studiemateriaal van Scientology zou staan. Een boze fax van een advocaat maakte daar snel een einde aan. Eén Kort daarna was het weer raak: de Scientology-beweging stuurde een blafbrief over de publicatie van de zogeheten Fishman-affidavits. Met een beroep verspreiding hiervan tegen te gaan.Nawoord kon ik daarmee kennismaken met het wereldwijde inforrond 1994 ook via het World-Wide Web. Wat flauw. Eerst via Gopher en nieuwsgroepen. Gold auteursrecht dan ook op internet? En waarom kon die wet. matienetwerk. worden ingezet tegen een student die een paar ruimte op een harde schijf had je daarvoor niet nodig. vonden sommige leden. en Het WWW was uniek omdat je zelf ook informatie kon pu- bliceren. op haar auteursrecht probeerde de beweging de verdere dossier was op internet terechtgekomen.

scheen niet uit te maken. Dit softwarepakket viel vol- Ook de soap rond encryptiesoftware PGP (“Pretty Good maar de Wet Wapens en Munitie. maar mocht het wel worden uit- jaar later werden er zelfs Kamervragen gesteld over een publicatie van een verenigingslid op onze webserver. tegengaan van kritische berichtgeving over Scientology. zeg van gegevens net zo belangrijk is voor militairen als bom- Privacy”) speelde in die tijd. Kon dat zomaar? Mocht dat zomaar? En waarom naar Europa te sturen. Hoe kon de minister toelaten dat een tekst met als titel The Anarchist werd verspreid? Dat dezelfde tekst ook in boekvorm te krijgen Cookbook door studenten van een technische universiteit Tijdens mijn voorzitterschap van die computervereniging een was. Dit omdat versleuteling een gewone burger die het gratis weggaf via BBS’en en was het Amerikanen verboden om PGP op floppy disk geprint en in boekvorm worden opgestuurd? men en granaten. Het stond op internet en klonk 203 . Kon dat zomaar? Er was toch nog zoiets als de vrijheid gens de Amerikaanse regering onder de ITAR-regels. Het pakket was echter ontwikkeld door internet.Nawoord gebruik van auteursrecht: in tegenstelling tot Garfield ging het hier niet om economische belangen maar om het van meningsuiting.

En de belang- ternetrecht in al haar facetten. en daarom gevaarlijk en moet dus worden ge- dreigend. octrooien. De site begon met twaalf artikelen over Sindsdien ben ik eigenlijk altijd bezig geweest met bestude- auteursrecht. Enigszins tot mijn verbazing werd ren. net is onbekend. puzzelen en uitleggen hoe die wetten in elkaar zitten en 2001 startte ik de website Ius mentis (potjeslatijn voor “het hoe je daar op een praktische manier mee om kunt gaan. Met meer dan 350 artikelen en zo’n 40. Een speciale werkgroep Voor de vereniging waren deze gebeurtenissen aanleiding om met wetten op internet. maar groeide al snel uit tot een grote verzameling artikelen over ingrootste sites in Nederland over dit onderwerp. In recht van de geest”). ik gevraagd voor die werkgroep. rijkste artikelen van Ius mentis en elders heb ik nu dus ver- 204 .000 bezoekers per maand is Ius mentis nu één van de werkt. want ik scheen er verstand sprakelijkheid te beperken”.Nawoord reguleerd”) is eigenlijk nooit meer weggegaan. Dat thema (“Inter- werd in het leven geroepen om te analyseren “hoe het nou zat juridische maatregelen te komen. en moest dus wel strafbaar zijn. geactualiseerd en uitgebreid tot dit boek. en wat we moesten doen om onze aanvan te hebben. merken en databankrechten.

iusmentis. Niet ten horen bij de praktijk aan te sluiten. Controleer dus regelmatig de homepage van het print-on-demand systeem dat ik heb gekozen om het boek uit dates en uitbreidingen. WetDaarom heeft internetrecht dus dat beeld van achter de feiten weinig aan te doen als je binnen de wet wilt blijven. maar er is beetje geluk het onderwerp van mijn volgende boek. ben ik bang. Lobby’en voor nieuwe wetgeving die beter bij internet past is met een Ik hoop verder dat dit boek niet al te snel na aanschaf achter- haald is. Door nieuwe wetten. maar bij een zo snel hoe de wet zou moeten zijn. den die nogal strikt of zelfs compleet onwerkbaar lijken. Dat maakt die uitleg soms frustrerend.Nawoord In dit boek leg ik uit hoe de wet (volgens mij) in elkaar zit. aan hollend.com/boek) voor informatie over upweblog altijd actueel. Je zult in dit boek dus dingen vinveranderend medium als internet lukt dat maar moeizaam. En natuurlijk blijven mijn site en 205 . Gelukkig kan ik het regelmatig actualiseren dankzij het boek (www. of — waarschijnlijker — door nieuwe technologie. Dat is onvermijdelijk bij een boek. Arnoud Engelfriet 1 september 2008 te geven.