You are on page 1of 17

INSTRUKCJA DLA NAUCZYCIELA

Test sprawdzający wiadomości i umiejętności z działu

OPTYKA GEOMETRYCZNA dla klasy III Gimnazjum i Technikum

Test sprawdzający wiadomości i umiejętności z działu „ Optyka geometryczna„ dla klasy III
Gimnazjum i Technikum .

Autorzy:
1. Mariola Romel – Kosiedowska , nauczyciel fizyki w Gimnazjum
im. Marii Curie – Skłodowskiej w Prabutach .
2. Eugeniusz Poczęsny ,nauczyciel fizyki w ZS Ponadgimnazjalnych
Nr 3 w Kwidzynie

Test nauczycielski sprawdzający wiadomości i umiejętności z działu „ Optyka geometryczna”


dla klasy III gimnazjum i technikum .

Autorzy przygotowali test ,wybierając ze swoich programów nauczania jednakowe


wymagania dotyczące umiejętności , które powinien opanować uczeń zarówno w klasie III
gimnazjalnej ,jak i technikum .

Program nauczania fizyki i astronomii (DKW – 4014 – 93/99) realizowany w gimnazjum


opiera się na podręczniku Grażyny Francuz – Ornat , Teresy Kulawik Moduł 4 Optyka ,
Fizyka Jądrowa .

Program nauczania fizyki w technikum (DKO-2-4015-25/1990) realizowany jest według


podręcznika Jerzy Ginter Fizyka Klasa III .

Przygotowano 13 zadań zamkniętych sprawdzających wiadomości określone wymaganiami


koniecznymi (4), podstawowymi (4),rozszerzającymi(4) i wykraczającymi (1).

W teście znajduje się 7 zadań otwartych, w których uczeń musi udzielić krótkiej odpowiedzi,
wykazać się znajomością konstruowania obrazów oraz dokonać obliczeń.

Test został przygotowany w Wersji A i Wersji B. W obydwu wersjach zawarte są te same


zadania lecz w różnej kolejności.

Test przeznaczony jest do rozwiązania w czasie 40 minut. Uczniowie odpowiedzi udzielają na


dołączonej do testu karcie odpowiedzi .
Test sprawdzający wiadomości i umiejętności z działu

OPTYKA GEOMETRYCZNA dla klasy III Technikum

WERSJA A

INFORMACJE

1. Na rozwiązanie zadań masz 40 minut.


2. Odpowiedzi udzielaj tylko na Karcie Odpowiedzi dołączonej do testu.
Nie dokonuj żadnych obliczeń na teście !
3. Test zawiera 20 zadań .
Zadania od 1 do 13 są to zadania ,w których jedna odpowiedź jest prawidłowa .
Zadania od 14 do 20 są to zadania do rozwiązania pisemnego .
4. Wybraną odpowiedź zaznacz krzyżykiem.
Przykład :

5. Jeżeli chcesz zmienić odpowiedź już zaznaczoną ,otocz ją kółkiem i zaznacz inną .
Przykład :

6. W zadaniach ,w których musisz udzielić krótkiej odpowiedzi lub rozwiązać za pomocą


wzorów ,staraj się pisać wyraźnie i staranie, uwzględniając wszystkie etapy rozwiązania .
7. Pracuj uważnie i bez pośpiechu .

Życzę powodzenia !

1. Jak nazywamy prostą prostopadłą do powierzchni wystawioną w punkcie padania


promienia ?
A. normalną ,
B. sieczną ,
C. cięciwą ,
D. styczną .

2. Promień odbity tworzy z normalną kąt 200 . Ile wynosi kąt padania ?
A. 200
B. 300
C. 400
D. 100

3. Które zdanie jest fałszywe ?


A – promień padający i odbity leżą w jednej płaszczyźnie ,
B - kąt załamania może być większy od kąta padania ,
C – współczynnik załamania światła każdej substancji jest większy od 1 ,
D – promień padający i odbity nie leżą w jednej płaszczyźnie .
Strona 1 z 4
4. Jeżeli długość fali światła przy przejściu do innego ośrodka rośnie dwa razy , to
prędkość światła :
A – rośnie dwa razy
B – maleje dwa razy
C – rośnie cztery razy
D – maleje cztery razy
E. – nie zmienia się .

5. Jednostką zdolności skupiającej jest :


A. metr B. dioptria C. herz D. radian

6. Obraz przedmiotu znajdującego się w odległości 20 cm od soczewki jest 2 razy


większy niż przedmiot . W jakiej odległości od soczewki znajduje się przedmiot ?
A. 20 cm B. 40 cm C. 10 cm D. 60 cm

7. Wiązka światła białego padającego na pryzmat ulega rozszczepieniu .


Z trzech promieni o barwach : żółtej , zielonej , niebieskiej z największą prędkością
w pryzmacie porusza się promień :
A. żółty ,
B. zielony ,
C. żółty i niebieski ,
D. wszystkie poruszają się z taką samą prędkością ,
E. niebieski .

8. Prędkość światła w H2O jest większa od prędkości światła w szkle . Prawidłowy bieg
promienia świetlnego przy przejściu z wody do szkła pokazuje linia :
A. 1
B. 2
C. 3
D. 4
E. 5

strona 2 z 4
9. Promień światła pada prostopadle na szybę zamkniętego okna .
O jaki kąt należy uchylić okno , aby promień odbity tworzył z padającym kąt 200 ?
A. 50
B. 100
C. 200
D. 400
E. 600

10. Dziewczynka zbliża się do płaskiego zwierciadła z prędkością 0,2 m/s . Prędkość
zbliżania się dziewczynki do swego odbicia (obrazu ) w zwierciadle wynosi :
A.0,1 m/s B. 0,2 m/s C. 0,4 m/s D. 0,8 m/s

11. Zwierciadło kuliste wklęsłe wytwarza obraz powiększony , pozorny i prosty ,


jeżeli przedmiot znajduje się :
A. pomiędzy zwierciadłem i jego ogniskiem ,
B. pomiędzy ogniskiem a środkiem krzywizny zwierciadła ,
C. w odległości większej od zwierciadła niż jego promień krzywizny ,
D. w odległości równej ogniskowej zwierciadła ,
E. w odległości równej promieniowi krzywizny zwierciadła .

12. Jeżeli za pomocą soczewki skupiającej o ogniskowej f otrzymano obraz przedmiotu


rzeczywisty , pomniejszony , to odległość x tego przedmiotu od soczewki spełnia
równanie :
A. x < f , B x = f , C. f < x < 2f , D. x = 2f , E. x > 2f

13. Soczewka o ujemnej ogniskowej jest niekiedy używana jako :


A. obiektyw lunety ,
B. okular lunety ,
C. obiektyw mikroskopu ,
D. okular mikroskopu ,
E. lupa .

14. Poziomo ustawione zwierciadło wklęsłe ma ognisko F w odległości f = 10 cm od


zwierciadła . Do zwierciadła nalano wody , przy czym największa grubość warstwy
wody jest mniejsza od długości ogniskowej (rys. ) . Czy ogniskowa f przez to uległa
skróceniu , wydłużeniu , czy też pozostała bez zmiany ? Narysuj dalszy bieg promieni
świetlnych odbitych przez zwierciadło z wodą .

strona 3 z 4
15. Na jakiej podstawie możemy wnioskować , że długość fali światła w wodzie jest
mniejsza niż w próżni ?

16. Przedmiot AB jest umieszczony poza ogniskiem soczewki skupiającej równolegle do


osi optycznej ( rys. ) . Jakie będzie położenie obrazu A’B’ po przeciwnej stronie
soczewki – równolegle , prostopadle czy ukośnie względem osi optycznej ?
Przedstaw na rysunku schemat tworzenia się tego obrazu .

17. Rzeczywisty i odwrócony obraz A’B’ jest dwukrotnie mniejszy niż przedmiot AB .
Odległość między przedmiotem i obrazem wynosi 30 cm . Ile wynosi odległość
między przedmiotem i soczewką wytwarzającą ten obraz ? Ile wynosi ogniskowa tej
soczewki ?

18. Z podanych niżej ciał wybierz wszystkie , te które są źródłami światła .


A. Słońce ,
B. Księżyc ,
C. Metal rozgrzany do wysokiej temperatury ,
D. Zwierciadło,
E. Soczewka .

19. Narysuj dalszy bieg promienia świetlnego w soczewce skupiającej :

20. Jak zależy prędkość światła w szkle od częstości ( w obszarze widzialnym )?


Strona 4 z 4
Test sprawdzający wiadomości i umiejętności z działu

OPTYKA GEOMETRYCZNA dla klasy III Technikum

WERSJA B

INFORMACJE

1. Na rozwiązanie zadań masz 40 minut.


2. Odpowiedzi udzielaj tylko na Karcie Odpowiedzi dołączonej do testu.
Nie dokonuj żadnych obliczeń na teście !
3. Test zawiera 20 zadań .
Zadania od 1 do 13 są to zadania ,w których jedna odpowiedź jest prawidłowa .
Zadania od 14 do 20 są to zadania do rozwiązania pisemnego .
4. Wybraną odpowiedź zaznacz krzyżykiem.
Przykład :

5. Jeżeli chcesz zmienić odpowiedź już zaznaczoną ,otocz ją kółkiem i zaznacz inną .
Przykład :

6. W zadaniach ,w których musisz udzielić krótkiej odpowiedzi lub rozwiązać za pomocą


wzorów ,staraj się pisać wyraźnie i staranie, uwzględniając wszystkie etapy rozwiązania .
7. Pracuj uważnie i bez pośpiechu .

Życzę powodzenia !

1.Soczewka o ujemnej ogniskowej jest niekiedy używana jako :


A. obiektyw lunety ,
B. okular lunety ,
C. obiektyw mikroskopu ,
D. okular mikroskopu ,
E. lupa .

2. Jeżeli za pomocą soczewki skupiającej o ogniskowej f otrzymano obraz przedmiotu


rzeczywisty , pomniejszony , to odległość x tego przedmiotu od soczewki spełnia
równanie :
B. x < f , B x = f , C. f < x < 2f , D. x = 2f , E. x > 2f

3. Zwierciadło kuliste wklęsłe wytwarza obraz powiększony , pozorny i prosty ,


jeżeli przedmiot znajduje się :
E. pomiędzy zwierciadłem i jego ogniskiem ,
F. pomiędzy ogniskiem a środkiem krzywizny zwierciadła ,
G. w odległości większej od zwierciadła niż jego promień krzywizny ,
H. w odległości równej ogniskowej zwierciadła ,
I. w odległości równej promieniowi krzywizny zwierciadła .
strona 1 z 4
4. Dziewczynka zbliża się do płaskiego zwierciadła z prędkością 0,2 m/s . Prędkość
zbliżania się dziewczynki do swego odbicia (obrazu ) w zwierciadle wynosi :
A.0,1 m/s B. 0,2 m/s C. 0,4 m/s D. 0,8 m/s

5. Promień światła pada prostopadle na szybę zamkniętego okna .


O jaki kąt należy uchylić okno , aby promień odbity tworzył z padającym kąt 200 ?
E. 50
F. 100
G. 200
H. 400
I. 600

6. Prędkość światła w H2O jest większa od prędkości światła w szkle . Prawidłowy bieg
promienia świetlnego przy przejściu z wody do szkła pokazuje linia :
E. 1
F. 2
G. 3
H. 4
I. 5

7. Wiązka światła białego padającego na pryzmat ulega rozszczepieniu .


Z trzech promieni o barwach : żółtej , zielonej , niebieskiej z największą prędkością
w pryzmacie porusza się promień :
E. żółty ,
F. zielony ,
G. żółty i niebieski ,
H. wszystkie poruszają się z taką samą prędkością ,
I. niebieski .

8. Obraz przedmiotu znajdującego się w odległości 20 cm od soczewki jest 2 razy


większy niż przedmiot . W jakiej odległości od soczewki znajduje się przedmiot ?
A. 20 cm B. 40 cm C. 10 cm D. 60 cm

9. Jednostką zdolności skupiającej jest :


A. metr B. dioptria C. herz D. radian
Strona 2 z 4
10. Jeżeli długość fali światła przy przejściu do innego ośrodka rośnie dwa razy , to
prędkość światła :
A – rośnie dwa razy
B – maleje dwa razy
C – rośnie cztery razy
D – maleje cztery razy
E. – nie zmienia się .

11. Które zdanie jest fałszywe ?


A – promień padający i odbity leżą w jednej płaszczyźnie ,
B - kąt załamania może być większy od kąta padania ,
C – współczynnik załamania światła każdej substancji jest większy od 1 ,
D – promień padający i odbity nie leżą w jednej płaszczyźnie .

12. Jak nazywamy prostą prostopadłą do powierzchni wystawioną w punkcie padania


promienia ?
E. normalną ,
F. sieczną ,
G. cięciwą ,
H. styczną .

13. Promień odbity tworzy z normalną kąt 200 . Ile wynosi kąt padania ?
F. 200
G. 300
H. 400
I. 100

14. Jak zależy prędkość światła w szkle od częstości ( w obszarze widzialnym )?

15. Narysuj dalszy bieg promienia świetlnego w soczewce skupiającej :

16. Z podanych niżej ciał wybierz wszystkie , te które są źródłami światła .


E. Słońce ,
F. Księżyc ,
G. Metal rozgrzany do wysokiej temperatury ,
D. Zwierciadło,
H. Soczewka .

Strona 3 z 4
17. Rzeczywisty i odwrócony obraz A’B’ jest dwukrotnie mniejszy niż przedmiot AB .
Odległość między przedmiotem i obrazem wynosi 30 cm . Ile wynosi odległość
między przedmiotem i soczewką wytwarzającą ten obraz ? Ile wynosi ogniskowa tej
soczewki ?

18. Przedmiot AB jest umieszczony poza ogniskiem soczewki skupiającej równolegle do


osi optycznej ( rys. ) . Jakie będzie położenie obrazu A’B’ po przeciwnej stronie
soczewki – równolegle , prostopadle czy ukośnie względem osi optycznej ?
Przedstaw na rysunku schemat tworzenia się tego obrazu .

19. Na jakiej podstawie możemy wnioskować , że długość fali światła w wodzie jest
mniejsza niż w próżni ?

20. Poziomo ustawione zwierciadło wklęsłe ma ognisko F w odległości f = 10 cm od


zwierciadła . Do zwierciadła nalano wody , przy czym największa grubość warstwy
wody jest mniejsza od długości ogniskowej (rys. ) . Czy ogniskowa f przez to uległa
skróceniu , wydłużeniu , czy też pozostała bez zmiany ? Narysuj dalszy bieg promieni
świetlnych odbitych przez zwierciadło z wodą .

Strona 4 z 4
KLUCZ ODPOWIEDZI ZADAŃ OTWARTYCH

Zadanie 14 dla testu A (Zadanie 20 dla testu B )


Odp:
1. ogniskowa uległa skróceniu – 1 pkt

2. rysunek – 1 pkt

Zadanie 15 dla testu A (Zadanie 19 dla testu B )


Dopuszczalne są dwie wersje odpowiedzi w technikum .
1. Obserwacja wiązki promieni świetlnych ugiętych na siatce dyfrakcyjnej
umieszczonej raz w wodzie i raz w powietrzu na ekranie , pozwala stwierdzić ,
że kąt ugięcia promieni w wodzie jest mniejszy niż kąt ugięcia w powietrzu.-2pkt
Dowodzi to, że prędkość rozchodzenia się światła w wodzie jest mniejsza od
prędkości rozchodzenia się światła w powietrzu. – 1 pkt
2. Obserwacja zjawisko rozchodzenia się wiązki światła pod kątem mniejszym do
normalnej na granicy woda powietrze w wodzie niż w powietrzu . – 2 pkt
Dowodzi to, że prędkość rozchodzenia się światła w wodzie jest mniejsza od
prędkości rozchodzenia się światła w powietrzu. – 1 pkt
Odp. dla ucznia gimnazjum .
Obserwacja zjawisko rozchodzenia się wiązki światła pod kątem mniejszym do
normalnej na granicy woda powietrze w wodzie niż w powietrzu . – 2 pkt
Dowodzi to, że prędkość rozchodzenia się światła w wodzie jest mniejsza od
prędkości rozchodzenia się światła w powietrzu. – 1 pkt

Zadanie 16 dla testu A (Zadanie 18 dla testu B )

Rysunek – 2 pkt
Odp. położenie obrazu A’B’ będzie ukośne do osi optycznej . – 1 pkt
Zadanie 17 dla testu A (Zadanie 17 dla testu B )

Dane : 
1 
p= 
2 
1 
A′B ′ = AB 
2 
x + y = 30 cm  - 1 pkt


Szukane : 

x =? 

f =? 

Ułożenie i rozwiązanie układu równań do zadania :

 1
y= x x = 20 cm
 2 - 1 pkt. y =10 cm
- 1 pkt
 x + y = 3 0

Obliczenie ogniskowej w oparciu o równanie soczewki :


1 1 1 xy
= + - 1 pkt f = f = 6,6(6)cm - 1 pkt
f x y x+y

Odp: Odległość przedmiotu od zwierciadła wynosi 20 cm , ogniskowa 6,6(6) cm. – 1 pkt

Zadanie 18 dla testu A (Zadanie 16 dla testu B )


Odp: słońce , metal rozgrzany do wysokiej temperatury – 1 pkt

Zadanie 19 dla testu A (Zadanie 15 dla testu B ) - 1 pkt

Zadanie 20 dla testu A (Zadanie 14 dla testu B )

Obserwacja zjawiska rozszczepienia światła w pryzmacie dowodzi ,że :


1. światło białe jest mieszaniną barw od czerwieni do fioletu ,
2. załamanie światła widzialnego zależy od jego częstości . Najmniej załamuje się światło
czerwone ( o najmniejszej częstości ) , najbardziej światło fioletowe ( o największej
częstości ) . – 1 pkt
Z powyższego wynika , że im mniejsza częstość tym większa prędkość światła cnd . – 1 pkt
Zadanie Odp. Punkty
Nr Czynność sprawdzana zadaniem Kat. Poz. poprawna za odp.
celu Wym. poprawną
A B

1 13 Uczeń umie nazwać normalną . C K A 0-1


2 12 Uczeń umie wyliczyć kąt padania . B K A 0-1
3 11 Uczeń wie, na czym polega zjawisko załamania D K D 0-1
światła .
4 10 Uczeń umie ocenić jak zmienia się prędkość D K A 0-1
światła przy przejściu światła z jednego ośrodka
optycznego do drugiego.
5 9 Uczeń zna jednostkę zdolności skupiającej. A P B 0-1
6 8 Uczeń umie obliczyć odległość przedmiotu od C P A 0-1
soczewki .
7 7 Uczeń umie zanalizować zależność między D P A 0-1
barwą w obszarze światła widzialnego a jego
prędkością rozchodzenia się w pryzmacie.
8 6 Uczeń umie zastosować zjawisko załamania C P C 0-1
światła przy przejściu światła z ośrodka
rzadszego do ośrodka optycznie gęstszego.
9 5 Uczeń wie jak zastosować prawo odbicia . A R B 0-1
10 4 Uczeń umie obliczyć prędkość zbliżania się B R C 0-1
przedmiotu do swego obrazu w zwierciadle.
11 3 Uczeń umie wskazać, gdzie znajduje się C R A 0-1
przedmiot , gdy dane jest położenie obrazu
uzyskane w zwierciadle wklęsłym.
12 2 Uczeń potrafi zanalizować położenie D R E 0-1
przedmiotu, gdy dane jest położenie obrazu
otrzymanego soczewką skupiającą.
13 1 Uczeń umie wskazać zastosowanie soczewki o C W B 0-1
ujemnej ogniskowej w przyrządach optycznych.
14 20 Uczeń potrafi określić wpływ zmiany ośrodka D D ZO 0-2
optycznego na zmianę położenia ogniska.
15 19 Uczeń umie zdefiniować zależność między A D ZO 0-3
prędkością światła a długością fali w różnych
ośrodkach .
16 18 Uczeń umie zilustrować i wyjaśnić powstawanie B D ZO 0-3
obrazu w soczewce.
17 17 Uczeń umie rozwiązać zadania o C D ZO 0-6
podwyższonym stopniu trudności, stosując
poznane wzory z optyki.
18 16 Uczeń umie wymienić źródła światła. A K ZO 0-1
19 15 Uczeń umie zilustrować bieg promieni B P ZO 0-1
świetlnych w soczewce.
20 14 Uczeń umie zanalizować wzór na zależność D W ZO 0-2
prędkości rozchodzenia się światła w szkle od
częstości .

KARTA ODPOWIEDZI

WERSJA A

Imię i Nazwisko .................................................................. Kl. ............ Data .................

Zad. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
A A A A A A A A A A A A A
B B B B B B B B B B B B B
C C C C C C C C C C C C C
D D D D D D D D D D D D D
E E E E E E E

Zadanie 14

Zadanie 15

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................

Zadanie 16

.......................................................................................................................................................

Zadanie 17

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 18

.......................................................................................................................................................
Zadanie 19

Zadanie 20

.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

KARTA ODPOWIEDZI

WERSJA B

Imię i Nazwisko .................................................................. Kl. ............ Data .................

Zad. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
A A A A A A A A A A A A A
B B B B B B B B B B B B B
C C C C C C C C C C C C C
D D D D D D D D D D D D D
E E E E E E E

Zadanie 14

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 15

Zadanie 16

.......................................................................................................................................................
Zadanie 17

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 18

......................................................................................................................................................

Zadanie 19

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 20
.......................................................................................................................................................