You are on page 1of 1

10

Binnenland
DIALOOG AMBTENAAR JACQUELINE EN DE ILLEGALE GIMBYA

DE VOLKSKRANT WOENSDAG 6 APRIL 2011

DE VOLKSKRANT WOENSDAG 6 APRIL 2011

11
Binnenland
PATIËNTENDOSSIER

Hoe zet je een illegaal uit?
Er zijn veel manieren om te beschrijven hoe ingewikkeld het is een illegaal het land uit te zetten. De beste manier is waarschijnlijk het weergeven van een gesprek tussen een illegaal die terug moet en een ambtenaar die dat voor elkaar probeert te krijgen. Door Toine Heijmans

‘Rechters voorzichtiger na succes wrakingsverzoeken’
Van onze verslaggever Menno van Dongen
AMSTERDAM Rechters zullen zich

SP wil onderzoek naar het EPD
De SP wil dat de Tweede Kamer de besluitvorming over het landelijk Elektronisch Patiëntendossier onderzoekt. De Eerste Kamer stemde dinsdag unaniem tegen de invoering van het landelijk EPD. De SP was van meet af tegenstander van het landelijke EPD. ‘Er is sinds 1997 over gepraat en sindsdien 300 miljoen euro uitgegeven’, zegt SP-lid Renske Leijten. ‘Dat moet onderzocht worden.’

voorzichtiger gaan opstellen tijdens zittingen. Dat is het gevolg van twee recente, succesvolle wrakingsverzoeken, zo verwachten deskundigen. Maandag bleek dat de grootste fraudezaak in de Nederlandse geschiedenis deels over moet omdat een rechter ‘de schijn voor vooringenomenheid’ heeft gewekt. Om dezelfde reden werd eind 2010 een streep gezet door het proces tegen PVV-leider Geert Wilders. Hij staat terecht wegens haatzaaien en discrimineren. ‘Deze spectaculaire wrakingen maken indruk op de beroepsgroep’, zegt Floris Bannier, hoogleraar advocatuur aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Rechters vinden het heel vervelend als iemand hun onpartijdigheid in twijfel trekt, laat staan als

D

e illegaal is een vrouw, we noemen haar Gimbya, die tien jaar geleden naar Nederland kwam en alle uithoeken van het Nederlandse asielsysteem heeft gezien. De ambtenaar is ook een vrouw, we noemen haar Jacqueline. Ze is een ervaren regievoerder van de Dienst Terugkeer en Vertrek van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De twee vrouwen zitten tegenover elkaar in een kantoor in Ter Apel, waar Gimbya woont in een barak, in een speciaal deel van het asielzoekerscentrum. Ze kennen elkaar van vele eerdere gesprekken, en het schiet allemaal niet erg op. Gimbya moet weg, met haar hele gezin. Ze had allang weg moeten zijn. Ze is uitgeprocedeerd. Maar zolang ze geen paspoort heeft, kan ze het land niet uit. Jacqueline stelt vragen, waaraan Gimbya zich ontworstelt met antwoorden van elastiek. Ze kent het spel. Ze is 25 jaar. In de tien jaar dat ze in Nederland is, woonde ze overal en nergens en kreeg ze vijf kinderen met haar man, die ze in een asielzoekerscentrum heeft ontmoet – de zesde is op komst. Delight is drie, en ook in het kantoortje. Ze krijgt speelgoed en wascokrijtjes. Tijdens het gesprek zal Delight een wascokrijtje opeten, waardoor ze moet spugen. Het gesprek verloopt zo:
Jacqueline: ‘In ons vorige ge-

Gimbya: ‘Omdat ik zenuwachtig word als ze me vragen of ik

sprek hebben we afgesproken dat u en uw man samen naar de Nigeriaanse consul in Rijswijk zouden gaan, voor een paspoort.’ Gimbya: ‘Oké. Fine.’ Jacqueline: ‘We hebben afgesproken dat de kinderen hier in Ter Apel blijven.’ Gimbya: ‘Maar er is niemand om voor ze te zorgen.’ Jacqueline: ‘We hebben dat heel duidelijk besproken. U zou een vriendin vragen om op de kinderen te passen.’ Gimbya: ‘Ik vertrouw niemand. Ik ben bang dat mijn kinderen iets overkomt. We zijn al een keer bedreigd.’ Jacqueline: ‘We hebben dat uitgebreid besproken. Als u geen oppas regelt, moet ik een oppas regelen.’ Gimbya: ‘Dat kan niet. We moeten met de hele familie gaan.’ Jacqueline: ‘Wij denken dat u uit Nigeria komt. Ik weet dat u daar zelf anders over denkt. U bent bij de Congolese ambassade geweest, maar dat leverde niets op. U bent bij de ambassade van Kameroen geweest, dat leverde ook niets op. Uw man is naar de vertegenwoordiging van Sierra Leone geweest, dat leverde een non-statement op.’ Gimbya: ‘Een wat?’ Jacqueline: ‘Dat betekent: deze meneer komt niet uit Sierra Leone, en die willen we hier niet meer zien.’ Gimbya: ‘Mag ik mezelf verdedigen?’ Jacqueline: ‘Ik vraag u of dat klopt.’ Gimbya: ‘Ze zeiden: als je geen papieren hebt, moet je hier niet zijn. Ze hebben me ook al vijf keer naar de Nigeriaanse consul gebracht.’ Jacqueline: ‘En waarom heeft de consul toen steeds gezegd: we beëindigen dit gesprek?’

uit Nigeria kom. Dan zeg ik nee. Dan zeggen zij: please take this woman out.’ Jacqueline: ‘In juli 2008 bent u samen met uw man naar de ambassade geweest.’ Gimbya: ‘Dat was de tweede keer.’ Jacqueline: ‘Dat bezoek werd één grote puinhoop. U lag op de grond, uw man schreeuwde, de kinderen huilden. Toen zei de consul: stop ermee. Hij wil nu best nog een keer praten, maar alleen zonder de kinderen erbij.’ Gimbya: ‘Ik was zwanger en ik was aan het bloeden. En niemand luisterde naar mij. Ik was ziek.’ Jacqueline: ‘De vorige keer hebben we besproken dat u zonder kinderen, alleen met uw man naar de consul gaat.’ Gimbya: ‘Weet je waarom ik het niet accepteer? Er waren drie mensen daar. Ik bloedde. Ik zat in een rolstoel, en die consul zat me te vervloeken!’ Jacqueline: ‘Begrijp ik nu goed dat jullie niet bereid zijn naar de consul te gaan?’ Gimbya: ‘Oké, fine. Ik moet de regels volgen. Ik weiger niet om mee te werken.’ Jacqueline: ‘Dat heeft alleen maar zin als er een gesprek komt met de consul.’ Gimbya: ‘Ik kom niet uit Nigeria. Ik volg alleen maar jullie regels, omdat het moet.’ Jacqueline: ‘Het kan dinsdag, om elf uur. In Rijswijk.’ Gimbya: ‘Dan heb ik een afspraak.’ Jacqueline: ‘Die moet u verzetten.’ Gimbya: ‘Oké.’ Jacqueline: ‘Hier zijn de uitnodigingsbrieven.’ Gimbya: ‘De vorige keer gingen we naar Rotterdam. Die vrouw was zo boos, ik begreep er niks van. Ik heb daar alleen maar uitgelegd wat er in mijn leven is gebeurd.’ Jacqueline: ‘De kinderen moeten hier blijven. Daar moeten we wat voor regelen.’ Gimbya: ‘Ik ben heel bang dat ze iets overkomt als ik er niet bij ben.’ Jacqueline: ‘U kunt zelf een oppas regelen. Er is een vriendin bij u in de unit, die heb ik gezien en gesproken. Die kan het doen.’ Gimbya: ‘Die heeft ook een afspraak, op die dag. Die is er dan niet.’ Jacqueline: ‘Dat sluiten we deze week nog wel even kort, hoe we dat gaan doen. Is het helder, zo?’ Gimbya: ‘Als ze me op het consulaat normale vragen stellen, ga ik normale antwoorden geven.’ Als het gesprek is afgelopen, vertelt Gimbya dat ze er alles aan zal doen in Nederland te blijven. Ze weet hoe het werkt, zegt ze. Zolang ze geen paspoort heeft, blijft ze rondjes draaien in het asielsysteem. Dat kan nog heel lang duren. ‘Je weet wat de mensen zeggen: zolang er leven is, is er hoop.’ Ook Jacqueline weet hoe het werkt, en hoopt dat ze Gimbya uiteindelijk toch kan overtuigen. ‘Het enige dat ik kan doen, is druk zetten. We blijven hopen op aanknopingspunten voor haar nationaliteit, en anders moeten we naar Nigeria om de bakken met documenten te doorzoeken. Er is vast iets over haar te vinden.’ Na het gesprek zegt Gimbya over Jacqueline: ‘Het zijn vervelende gesprekken. She puts fire on me. Maar ze doet gewoon haar job, dat begrijp ik ook wel. Zo zit het nu eenmaal in elkaar.’

zo’n verzoek wordt toegewezen. Ik denk dat ze hierdoor formeler en voorzichtiger zullen worden.’ Rechter Rino Verpalen is van de fraudezaak gehaald omdat hij vijf regels van het gedicht De Pruimeboom had voorgelezen, over een jongen die twijfelt of hij stiekem vruchten zal plukken. Achteraf zei Verpalen dat hij op deze manier iets wilde losmaken bij de ‘stroeve’ verdachten. Tijdens zittingen kan het nuttig zijn om een ontspannen sfeer te creëren. Dan zijn verdachten eerder geneigd vrijuit te praten. Dat is herkenbaar, vindt Rinus Otte, vicepresident van het gerechtshof Arnhem. Rechters proberen volgens hem meer ‘huiselijke taal’ te gebruiken. ‘Dat is in het belang van de waarheidsvinding. Een standaard formele houding is de dood in de pot. Maar zo maak je de kans op een slip of the tongue wel groter, want we worden steeds kritischer gevolgd.’ Verdachten en raadslieden zijn

mondiger dan vroeger. ‘Advocaten durven eerder te wraken als dat nodig is’, stelt strafpleiter Frank van Ardenne. ‘Mijn patroon vond zoiets not done. Dat is terecht veranderd.’ Het aantal wrakingsverzoeken is tussen 2005 en 2009 met 81 procent gestegen, van 159 naar 288. Sinds kort lijkt er sprake van een ‘Wilders-ef-

Er lijkt sinds kort sprake van een ‘Wilders-effect’
fect’: na die zaak regende het verzoeken om nieuwe rechters. Dat is riskant, want wie vergeefs wraakt, zit daarna opgescheept met een geïrriteerde rechter. Negentig procent van de verzoeken wordt afgewezen. Bannier is verrast dat Verpalen van een deel van de vastgoedzaak is ge-

haald. ‘Dat gedicht over die pruimen loopt nota bene goed af. Volgens mij zijn rechters heel gevoelig geworden voor verwijten van partijdigheid. Ik heb de indruk dat ze in grote zaken vaker wrakingsverzoeken toewijzen. Ze willen niet overkomen als een beroepsgroep die doof is voor terechte kritiek van consumenten.’ Advocaat Van Ardenne bestrijdt dit. ‘In die twee grote zaken zijn de rechters terecht gewraakt. Luchtigheid is prima, zolang een verdachte niet de indruk kan krijgen dat er al een negatief oordeel over hem is gevormd. Dat gedicht over de pruimen roept twijfels hierover op. Het gaat in de kern over een hebberige jongen die enige correctie nodig heeft. Het is zeer onverstandig dat Verpalen dit heeft voorgelezen. Wellicht vloeide zijn keuze voort uit ijdelheid.’ Otte: ‘Rechters zullen nog beter beseffen dat ze zorgvuldig moeten zijn. Ze staan niet boven de wet en moeten ieder woord voorzichtig kiezen.’

BONUSSEN

Top PvdA: De Waal moet weg bij ING
De PvdA vindt dat Lodewijk de Waal moet opstappen als commissaris van ING. De partijtop vindt het onverantwoord dat De Waal als commissaris de bonussen aan de ING-top heeft toegekend. Het ging om 92 procent van een jaarsalaris voor topman Jan Hommen en zijn twee medebestuurders. Partijvoorzitter Lilianne Ploumen is ‘onthutst’ over het gedrag van De Waal.

Opvang van slachtoffers menshandel ontoereikend
Van onze verslaggeefster Anneke Stoffelen
AMSTERDAM Opsporingsdiensten

NIEUWE KELDERGRAVEN BEGRAAFPLAATS DE NIEUWE OOSTER

HOOFDOEKJESVERBOD

Katholieke kerk neemt geen stelling
De katholieke kerk neemt geen stelling in over het hoofddoekjesverbod dat geldt op de Don Bosco College in Volendam. ‘Scholen bepalen hun eigen beleid’, zei hulpbisschop Everard de Jong van het bisdom Roermond dinsdag op Radio-1. De rechter bepaalde maandag dat de school leerlingen een hoofddoek mag verbieden. De 15-jarige Mahssan gaat daarteANP gen in hoger beroep.

en gemeenten weten zich geen raad met slachtoffers van mensenhandel. Door effectievere recherchemethoden worden steeds vaker grote groepen moderne slaven ontdekt, die worden uitgebuit in bijvoorbeeld de bouw of de fruitteelt. Maar de opvang is meestal niet toegerust op tien tot dertig mensen die plotseling eten en een bed nodig hebben. Dat leidt tot houtje-touwtjeoplossingen, zoals opvang in tenten, een leegstaande kazerne of een hotel. Comensha, het coördinatiecentrum mensenhandel, pleit bij het verschijnen van de jaarcijfers over 2010 voor een structurele oplossing voor het probleem. Nu voelt niemand zich verantwoordelijk. ‘Vaak is het veiliger om slachtoffers in een andere gemeente onder te brengen dan waar zij zijn ontdekt’, zegt Jerrol Marten van Comensha. ‘Maar wie dan de opvang betaalt is onduidelijk.’ In de praktijk wordt de eerste opvang nu meestal dan maar gefinancierd door de opsporingsdienst die de inval heeft gepland. In 2010 kreeg Comensha bijna duizend meldingen van mensenhandel, 10 procent meer dan in 2009. Vermoedelijk vormen die het topje van de ijsberg. Dat er elk jaar meer slachtoffers van mensenhandel worden gemeld, heeft volgens Comensha hoogstwaarschijnlijk te maken met een betere registratie en verbeterde opsporingsmethoden. Ongeveer 80 procent van de meldingen betreft gedwongen prostitutie. Maar de problemen met grote groepen slachtoffers die moeilijk kunnen worden opgevangen, vallen meestal in de categorie ‘overige uitbuiting’. Na hun ‘bevrijding’ keren sommige moderne slaven terug naar het land van herkomst. Maar vele anderen zoeken vooral betaald werk.

ISLAMITISCH COLLEGE

89 leerlingen toch naar school
Op begraafplaats De Nieuwe Ooster worden grote betonblokken onder de aarde bedolven tijdens de bouw van nieuwe keldergraven die ruimte bieden aan 2.500 overledenen. Foto Joost van den Broek / de Volkskrant

Heibel Nagel en ouderenvakbond
Van onze verslaggeefster Maartje Bakker Heibel tussen ouderenpartij 50Plus en ouderenvakbond ANBO. Terwijl je zou verwachten dat de politieke partij en de vakbond zij aan zij strijden voor pensioenen en andere zaken die ouderen belangrijk vinden, liggen ze met elkaar overhoop. De aanleiding is een oproep die Jan Nagel wilde plaatsen in het magazine van de vakbond om leden te werven voor zijn partij. De vakbond weigerde de advertentie. De advertentie kwam er niet in, omdat de vakbond bang is dat zijn partij ouderen wegkaapt. Dit scenario lijkt niet ondenkbaar: 50Plus is strenger in de leer als het om pensioenen gaat dan de ANBO, die aangesloten is bij de FNV. Terwijl de vakbond bijvoorbeeld akkoord is gegaan met een verhoging van de pensioenleeftijd, voelt 50Plus daar voorlopig niet voor. Nagel: ‘Tegen mij werd gezegd dat de advertentie niet werd geplaatst omdat we niet hetzelfde pensioenstandpunt hebben als de ANBO. Toen ik de vakbond vroeg om dat zwart op wit te zetten, kwamen ze met het verhaal dat er nooit politieke partijen in het magazine mogen adverteren.’ Dat is inderdaad de reden die een ANBO-woordvoerder geeft. Hij zegt dat er bij zijn weten nog nooit een advertentie van een politieke partij in het blad heeft gestaan, omdat de vakbond politiek neutraal wil blijven. Daarbij komt dat de verhouding met Jan Nagel toch al niet geweldig was. ‘Hij heeft vlak voor de verkiezingen ons bijna gedwongen om hem te interviewen. Als we niet zouden toestemmen, zou hij ons zwart maken. Dat is niet de manier waarop we willen werken.’ De weigering van de vakbond komt voor Jan Nagel op een ongelukkig moment. De partij heeft nog twee maanden de tijd om 1200 leden te krijgen. Wordt dat aantal niet gehaald op 1 juni, dan ziet Nagel de subsidie voor politieke partijen aan zijn neus voorbij gaan. Vandaar misschien dat Nagel niet heeft opgegeven nadat zijn advertentie niet is geplaatst. Inmiddels heeft hij de gewraakte advertentie gesleten bij een ander blad voor zijn doelgroep: Het 50Plus Magazine.

Bijna alle leerlingen van het Islamitisch College Amsterdam (ICA) gaan toch naar een andere middelbare school. De ouders wilden aanvankelijk hun kinderen thuis les gaan geven als het ICA na de zomer de deuren sluit. Wethouder Lodewijk Asscher heeft de ouders van tachtig van de 89 scholieren bereid gevonden hun kinderen naar een reguliere school te sturen. ANP

KINDERPORNO

Vier jaar celstraf geëist voor Henk P.
Tegen de 50-jarige Henk P. uit het Drentse Zuidwolde is dinsdag voor de rechtbank in Assen een celstraf van vier jaar geëist, waarvan één jaar voorwaardelijk. P. heeft grote hoeveelheden kinderporno gemaakt, verspreid en verzameld. Vanaf 2002 downloadde hij stelselmatig kinderporno. P. liep na een tip van de politie in Brazilië tegen de lamp.
ANP