ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè. òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë. òóðøèëò.Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor . ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 . òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý. çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference .Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí.

Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. ýäèéí çàñàã. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà. 5 .ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. øèíæëýõ óõààí. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. óõàìñàð. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà. 2. òóñ óëñûí íèéãýì. òåõíîëîãè. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ. òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. Òåõíîëîãèéí äýâøèë. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ. “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ.

èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. 6 . áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð. àâëèãà. ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. íàðèéí òåõíîëîãè. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. 4. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. òåõíîëîãè. 5. ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. 2). ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. õ¿íèé ýðõ. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. óëñ òºðèéí íàì. ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. øèíæëýõ óõààí. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). ýð¿¿ë ìýíä. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ. ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ýðäýìòýä. ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. ̺í õýâëýë.3. ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë.

äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã. Äàÿàðøèë.1. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. äóíä. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. õ¿í. Ýäèéí çàñàã. á¿òýýãäýõ¿¿í. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë. áîäëîãî. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 . óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. íèéãìèéí õºãæèë. õºäºë㺺í. ÍÝÃ. ¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ. äóíä. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ. òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð.

Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. 8 . Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. Ìýäýýëýë. 5. öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. áèî. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì.2. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. õàðèëöàà. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. Çàñàãëàë. íàíî. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. õóäàëäàà. àæèë ýðõëýëò.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. 2. ðîáîòèêñ. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. Öààøèä Åâðîï. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. 3. 4. Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ. 1. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. ìýäýýëýë. Ýíýòõýã.

5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ.6. 7. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. 6) Îðîñ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. 5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. Øèíæëýõ óõààí. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. 8) Àæèëã¿éäýë. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé. íàéäâàðã¿é. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà. 9 . Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. ÿäóóðàë èõ. ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. ÕΨÐ. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà.1. íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð.

Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. õºäºëìºðèéí 10 .2. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. õîâîð àí àìüòàí. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà.¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. óëàìæëàë. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. áîëîâñðîë. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é. Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. àâëèãà èõ. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä. õ¿íä ñóðòàë. 2.

ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ. 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë. çàðöóóëàëòûã õÿíàõ. ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. àæèë÷èä. 3. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí. ÃÓÐÀÂ. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ.ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð. . òýãø áàéäàë. . çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí. âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë. èë òîä áàéõ.Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ.1. á¿òöèéã áèé áîëãîõ. 2) Øèíæëýõ óõààí.Àðä÷èëñàí ¸ñ.¯¿íä: . ¯¿íä: 11 . òîãòâîðòîé áàéõ. ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. . áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë. õ¿íèé ýðõ. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ.Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. õóóëü äýýäëýõ.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ. á¿òýýãäýõ¿¿í. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. . 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. . .Õºãæëèéí áîäëîãî. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ. ýðõ ÷ºëºº.íººö õÿçãààðëàãäìàë. . ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé. õóâü íýìðýý îðóóëàõ. ìàë àæ àõóé. øóäàðãà ¸ñ. ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé. äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é.2. 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé.

áîëîâñðîë îëãîõ. . .4. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã. áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ. Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ. ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ. 3) Áèå õ¿í. . . ñýðãèéëæ áàéõ. îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä . 12 . ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. áàõàðõàì ò¿¿õòýé.Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí. . èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé. . . õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà. ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí. á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë. òàéëàãíàõ. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí.Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ.Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ.1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ. ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ. íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ.3.Àæëûí àþóëã¿é. àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä. . 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë.Ýðõ.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã. ºíäºð áîëîâñðîëòîé.Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä . íèéãìýý ýâñýã. íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ. 2) Øóäàðãà àìüäàð÷.Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ. íàéðñàëòàé áàéëãàõ.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä. ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé.Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. ÷èíýýëýã. 3.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ. ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . òºð. ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. 3. . . ýð¿¿ë îð÷èí.Àæ àõóé÷ áàéõ. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã.Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ. àæèëëàõ.

íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. àþóëã¿é àìüäðàõ. õîò. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí. øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. 6. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. 3. àâëèãà. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî.5. ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. õàíãàõ. èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. áèçíåñ ýðõëýõ. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. 2. 5. õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. ¯¿íä: 1. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. èë òîä.- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. øóóðõàé áîëãîõ. Á¿ñ íóòàã. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí. Áèçíåñ. íýýëòòýé. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. õàðèóöëàãàòàé. 4. 13 . øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ. ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. õ¿ðòýýìæòýé. òîãòâîðòîé. Áàíê.

1. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. . õºäºëìºð ýðõëýëò.2. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ. ßäóóñò ÷èãëýñýí. .Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. îþóí óõààí. ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ. óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. ßäóóðàë.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. àâüÿàñ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. áàéíãà ñóðàëöàõ. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ.0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà. 4. íèéãìèéí õàìãààëàë. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. .Ãýð á¿ë. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ. àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Àæèëã¿é. õàðèóöëàãà 14 .Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ. îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. . ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ. ÿäóó. íèéãýì. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . . õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. óðò íàñëàõ.ĪЪÂ. áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî. íèéãìèéí õàëàìæ. 4. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. àìàð òàéâàí áàéõ. 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ.Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. ò¿¿õ. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ.

Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ. .Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé.Ìýðãýæëèéí ñàëáàð. õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. õàðèóöëàãàòàé. àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 4. ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé.Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý.àäèë.3. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ. .“Ãýð á¿ë. óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. .Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë. . - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. . óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ. . á¿òýýë÷. òýäãýýðèéã õºãæèë. ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî. òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ. . óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. .Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ. óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ. õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ººðòºº ýçýí áîëäîã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë. Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ.Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî. õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë. . Õ¿íèé áàéãàëü.ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. . õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ. ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 . ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã.

2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. ýì÷èëãýý.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà. á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ. Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë. 4. . ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ. öàëèí îëãîíî. äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. . íýìýëò òóñãàé õîîë. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. òîðäîëãîî. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò.4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. áîëîâñðîë. áîëîâñðîëûí 16 . á¿òýýë÷.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ. îþóíæñàí. ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó. ¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî. “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý. 2016-2021 îíä 2.8%-èàñ.4. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ. ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ. Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. çºâ õ¿ì¿¿æèë. õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. óðàìøóóëàë. . óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ. àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî. ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. .Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ.Áàãø.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº. . ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . .Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.Áàãø. ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä. . õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ.1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý. “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ. ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. . êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ.2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ. . . àæëûí ÷àíàð. ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ. .Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. îíîâ÷òîé áîëãîíî. õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 . ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý.2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99. Áàãøèéí ìýðãýæèë.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî. ÷àíàðòàé. Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. ñòðàòåãè. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî.0 õóâüä õ¿ðãýíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ. .Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2.Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ.ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. . íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ. . Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò.Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý.6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà. .

ÁÇÄÕ. ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. ýì÷èëãýý. äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý.Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. õýâ øèíæ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý. .Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã. .Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò. . õ¿ðòýýìæòýé. õýâ øèíæ. 4. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî. äàðõëààæóóëàëò õèéõ. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö. õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº. áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. 18 .Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò. öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº. õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà. ÷àíàðòàé. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö.õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà. óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ. ºâ÷ëºë.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø. ýõ. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. .Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. Ñóì. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ. . . øóäàðãà. . àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. . îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë.5. íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî. . àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ.Òåõíèêèéí áîëîâñðîë. øèíæèëãýý îíîøèëãîî. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ. õýìæýý. õýðýãæ¿¿ëíý. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ. . Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð. îíîâ÷òîé áîëãîíî.

ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. . Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë. ä¿¿ðýã.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî. ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. .Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý. Óäèðäëàãà. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ.Ø¿ä ýì÷ëýõ.- Ýõ.Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî. ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã. àñàðãàà. . . ÁÇÄÕ.Ýì. öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ. ìýäýýëýë. . óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà. äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà. áàãàæ. . .Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý.Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. àéìàã. . . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ. . óóð àìüñãàëûí äàðàìò. øàãíàë. Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë. òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. ýìíýëãèéí õýðýãëýë. .Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí.Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã.Õ¿íèé íººö. Ñóì. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà. 19 . . .Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà.Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã. áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý.ͺõºí ñýðãýýëãý. . . ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý. ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. óðàìøóóëàë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà. óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. íÿëõñûã õàìãààëàõ.Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý.ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. .Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý.

áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. . . Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ. ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ.7. ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. . Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë.4. ñýðãýýõ.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà. ìýäëýã. .6. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã. óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. çîõèîí áàéãóóëàëò. 4. øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. Õ¿í àìä ñî¸ë. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí. áîëîâñðîë.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ. Øèíæëýõ óõààí. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ. ÿñòàí. ò¿¿õ. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. ìýäðýìæ. õàìãààëàõ. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Ñî¸ë. 20 . òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî. áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý.¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ. ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. . . ñî¸ë. ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý.

. ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. . àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. ìýðãýæèë 21 . Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. Ñóäàëãàà.ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é. Çàëóó÷óóä. . . øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð.Íèéãìèéí õàëàìæ. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ. õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. õýëáýðèéã îëøðóóëæ. ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. ºíäºð íàñòàí. . õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä. . àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí. ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. òºñºë çàõèàëàõ. àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº. . 4.Ýðäýì øèíæèëãýý.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë. èðãýíèé íèéãýì. . àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë.Ãàäààäàä àæèëëàæ.“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ. á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý. òºðºë. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. . ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. ñàéæðóóëíà. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý.Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. òåõíîëîãè.Øèíæëýõ óõààí. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý. èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ. ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ. .

. ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä. Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð).5 õóâüä.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý.“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý. 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. õàëàìæ. èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý.Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë. çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ. Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ.Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý. . 22 . òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ. á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý. . õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý.2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.5 õóâüä õ¿ðãýíý. . . òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý. ìàë÷èä. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ.Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ¿ð àøèãòàé áîëãîæ.Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9. õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî. ýäèéí çàñàã. áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë. . Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. . õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé. .Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ. .

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

Áàíê.ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý. . ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý. . õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. . ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. 5. . Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý. ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº. Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ.Áàíê. áàíê.Æèæèã. ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà.Çýýëèéí ýðýëò. Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õºðºí㺠îðóóëàëò.4.¯íýò öààñ. õîëáîî.Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. . õóãàöààã íü óðòàñãàíà. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ. õóäàëäàà.Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà.Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà. ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý. ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é. àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ. áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . . . àæèëëàõûã äýìæèíý. . õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý.Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. Ãàäààä 26 .Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. . . Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ.Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî. õºðºí㺠îðóóëàëò. . áàíê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ.Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý.Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: .- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. .Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè. ¯¿íä: .1. Áàíê. òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö.

ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. . ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà.Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò.Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà.Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ.çýýëèéã áàãàñãàæ.¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. . ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ.ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà. õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã. õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: . ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. . ìºðäºíº. . ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: .Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. íàðèéí òåõíîëîãè 27 . 5. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . ¯¿íä: .1.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. . äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. ¯éëäâýðëýë. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý.Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí. . Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý.ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî. äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë. Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ. íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ. .5. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë. . ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý.

ìýäýýëýë õîëáîî. 5. ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. áýõæ¿¿ëíý.Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý. øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý.Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Çàñãèéí ãàçàð. . ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ. çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é. . õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: . Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë. áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. . õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 .Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. Õóâèéí õýâøèë.Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ. ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ. àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ.7. øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà.1.Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý. . . ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð.1.6.Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë. íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. 5. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ. . Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë.Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í. . øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.

ýðõëýõ. .1.1. øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý.Îþó òîëãîéí çýñ. õÿëáàðøóóëíà. .îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý.1. äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý. . æóðìûã äàõèí õÿíàæ. óóë óóðõàé. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ. 2015 îíä 85 õóâüä. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº. . Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ. . Öàâûí ïîëèìåòàëëûí. 5. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. ä¿ðýì.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü. ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº. õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý. .2. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé. Ãåîëîãè. Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí. Àñãàòûí ìºíãºíèé.Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý. .Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý. Ìàðäàé.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé.2. ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 .2. .Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö. àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ. áèòóìûí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. ýðäýñ áàÿëàã.Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ. . öººð¿¿ëýõ.Êàòîäûí çýñ. 5. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ. . õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. àëòíû. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ.

5. Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý. òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. õàÿãäàëã¿é. íîîñ. ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý.2. . îþóíû áàãòààìæòàé. Óóë óóðõàé. Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº. ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð.2. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð. 30 . . áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ.- - - Óóë. ¯¿íä: . Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. äóíä ¿éëäâýðëýë.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. õóðààìæèéã òîîöîõ.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë. íýõìýë. íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. . Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà. áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ. . . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. Õàÿãäàë áàãàòàé. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê. õàðèóöóóëàõ. íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.1.θìîë. óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Áèîòåõíîëîãè. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý.Óóë óóðõàé.Ýðäýñ. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. íºõºí òºëáºð. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà. íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. äýâøèëòýò òåõíèê. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. .

Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é. ìàøèí. áàãàæ õýðýãñýë. õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà. ìàë àæ àõóé. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. . . çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. . í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà. ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. òýìýýíèé íîîñ. “Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Îþóíû øèíãýö á¿õèé. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: . áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. ýêñïîðòëîíî. èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ. ºñãºíº.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. õ¿íñ.3. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí. 31 . . òîíîã òºõººðºìæ.1.Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ.Øàòäàã çàíàð. òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. õºíãºí ¿éëäâýð. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ. .Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. áàðèëãà. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä. . ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë.2.Çýñ õàéëóóëæ. øèíý äýâøèëòýò òåõíèê. òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ. ãàçàð òàðèàëàí. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð. äóíä ¿éëäâýðëýë. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. .- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý. . õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”. Æèæèã. îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí.Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. îðîîìîã. áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.Ðàäèî. õàâòãàé øèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè. 5.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ.“¯éëäâýðëýë. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ. . . ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã. .

ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé. çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.1.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Æèæèã.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý.2.Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý. õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé.Æį-èéí òóõàé. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè. ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: . ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é. ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé.Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ.4. ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ. . áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. . . òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ. . ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî.Òýýâýð. 5. çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. ¯¿íä: 32 . . .Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà.àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ.Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . պ人 àæ àõóé. äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: .Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç. . äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý.

Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí. Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî. . . òîíîã òºõººðºìæ. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õàìãààëàõ. Ãàçàð òàðèàëàí. . - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. ¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. . àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ.Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. ñàéæðóóëàõ. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. ýçýìø¿¿ëýõ. 33 . æèìñ. áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý. .Ìàëûí ÷àíàð. òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. óñûã 纺ëð¿¿ëíý. - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ. òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. . òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. . áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. . ¿åðèéí áîëîí öàñ.- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý. ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. áèðæ áàéãóóëæ. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. - Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ.Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý. óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí. .ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê. ÷àíàðòàé.Æèìñ.Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà.

àÿëàã÷. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà.5. 5. òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. óñæóóëíà. õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà.2. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ. õàðèëöàà õîëáîî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. õîëáîî. ¯¿íä: . ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. àðèóòãàë.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý. ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. ¯¿íä: . ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ. õ¿í àìûã àþóëã¿é.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. ¿éë÷èëãýý. á¿òýýãäýõ¿¿í. ìàëûí ýì.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. 34 . Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ.1. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà.

Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Àâòî çàì. Çàì. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý. Òºìºð çàì. ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò. Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Àçè. àâòî çàì. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë. 5. çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò. òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. .“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø. Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. çàñâàð. . õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà.3. ñàëáàðûí á¿òýö. Èðãýíèé íèñýõ. òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: .3.Îëîí óëñûí êîíâåíö. õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä. 5. ¯¿íä: . Çàì.1. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý. õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî. õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì. øààðäëàãà. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . .Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. . . ¯¿íä: 35 . . òýýâýð. áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà.- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. ñòàíäàðò. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. .Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî.

Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà.Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë. òåõíèê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. õ¿í àì. àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà. ¯¿íä: . Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî.Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò. õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà. Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý. íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: .Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý. ¯¿íä: .Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . . õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý. . . Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. ãýðýë.Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ.Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ. . òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý. .Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ. õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí. îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8. çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ. . õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Äîòîîääîî öàõèëãààí.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº. òîîã íýìýãä¿¿ëíý.Àâòî çàìûí òóðøèëò. òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý. ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî. 36 .Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ. . Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ.- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. ¯¿íä: . äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí.Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. . . ¯¿íä: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. äàëàéä ãàðöòàé áîëæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý. ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . òîîã íýìýãä¿¿ëíý.

Ç¿¿í.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî. Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî. .Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. . Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà.2.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî.“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ. Ñóì. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. . Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî. .Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. íèéñëýë õîò. Àâòî. . Òàâàíòîëãîé. ¯¿íä: 37 . Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý.Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí. . ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà. Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî. òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. . Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý. õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí. èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý. õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò.Òîìîîõîí ãîë. .3.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. ñóóðèí ãàçàð. àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. 5.

Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ. ýð÷èì õ¿÷. ìåòàíîë. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã.3.¯¿íä: .- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì.3.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ.3.Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. .Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ. 5. ýð÷èì õ¿÷.Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà. Ìýäýýëýë.×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø. “Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð. . .Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: . . Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 5. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý. í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ. í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà. áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà. ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà.4. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 38 . Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ. . ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.

á¿òýö. ýðõ ç¿é. íóòàãøóóëàõ. çàéí òºëáºð òîîöîî. çàéí õóäàëäàà. òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 . øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. òåõíîëîãè. ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. ¯¿íä: . . îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. á¿òýö. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà. ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ.¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò. çîõèîí áàéãóóëàëò.Çàéí ýì÷èëãýý. íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý.2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . çîõèîí áàéãóóëàëò. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. ãàçàð. àðèëæàà. 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ¯¿íä: .պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê. ýðõ ç¿é.Ìýäýýëýë. ìýäýýëýë õàíãàìæ. . Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. . ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû. òåõíîëîãè.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .

Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì. ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. . íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. ¯¿íä: . íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. öàã óóð. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé.5.- - - áîëãîæ. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. . õîò òºëºâëºëòèéí íîðì. . öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ãàìøãèéí. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. . õîò. . îðîí ñóóöíû 40 . ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý.Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ. 5. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. . áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: .Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë.¯¿íä: . áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. Íàëàéõ.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë. çóðàã ç¿é. òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî. íîðìàòèâ. ãåîäåç. àþóëã¿é áàéäàë. Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.3.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Áàðèëãà.Áàðèëãà. Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà. õºäºº àæ àõóé. ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº. Õîò áàéãóóëàëò. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð.

41 . õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . Á¿ñ íóòàã. ¯¿íä: .Áàãà îðëîãîòîé èðãýä.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ. òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. . õóóëèéí ýòãýýä.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí. õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ. Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. òîñãîäûã áèé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ. . áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ. .Ýäèéí çàñàã. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: . õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò. 5. . .2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ.Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî. ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý. õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî. . Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð. ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ. õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý.4. . . îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý.

Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð. Àëòàíáóëàã.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ. á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. Òºâèéí. Ç¿¿í.¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ. . õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ. ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. àéìãèéí òºâ¿¿ä. . õýðýãæ¿¿ëíý. Ýðäýíýò.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî.Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ. “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. Äàðõàí. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Õàíãàéí. Õàðõîðèí.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: . óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ¯¿íä: . ¯¿íä: . .Áàðóóí. àæèëã¿éäýë. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà. Õàíãàéí. Çóóíìîä. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº. Òºâèéí.Õîâä. á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 . ªíäºðõààí. Óëèàñòàé. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý.Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. . ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà. . Áàðóóí. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà. Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. Çàìûí ¿¿ä. . Õîò. Ç¿¿í. . ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.

õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. Àÿëàë æóóë÷ëàë. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë. . õèìèéí õîðò áîäèñ. óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà.Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. óñ. õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. õàìãààëàëòàíä àâíà. òýýâýðëýõ. . íºõºí ñýðãýýõ. ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ. ýäèéí çàñàã. õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë. îé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é. äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. . 43 . õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì. õàäãàëàõ. ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýäèéí çàñàã. íàð. . ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ. ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã. ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. óäèðäëàãà. ÇÓÐÃÀÀ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. . óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ. ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. Ãàçàð. äàõèí áîëîâñðóóëàõ. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ÿëãàí àíãèëàõ. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë. ¯¿íä: .Õîò. . áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè. àí àìüòàí.Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. ñàëõè.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. ãàçàð. öºëæèëò.

ýðõ ç¿é. . òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà. á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë. óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã. òàðõàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà.Õîâîð. àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. . ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. çîõèñòîé àøèãëàõ. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ. ñýðãýýí óðãóóëàõ.Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. .Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . á¿ðòãýë. ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. 44 . íºõºí ñýðãýýõ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ. íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë. ãîâü.Àí àìüòíû íººö. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. îé õàìãààëàõ.Õîâîð. Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. . Àìüòàí. õàíäèâëàã÷ îðîí. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ. òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. . îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. á¿òýö. áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. õºðñíèé ýâäðýë. öºëæèëò. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ.Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ. á¿òýö.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. ò¿éðýí. íºõºí ñýðãýýõ. ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà. õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà. . ñóäàëãàà õèéæ. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ. .

ñèñòåìòýé áîëãîíî. . . ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.1 Õóóëü. .Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. . àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ. Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý.ÄÎËÎÎ. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä. . ÝÐÕ Ç¯É.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé.Õóóëü. . ÕÓÓËÜ. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. . ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ.Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷. êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 7. Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà. ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà. Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ.Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà.Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð. Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. èðãýíèé íèéãýì. . . èë òîä áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Õ¿íèé ýðõ. .Õóóëü.Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ.Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà. . ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ. 45 .Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ.Ýð¿¿ë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Õóóëü òîãòîîìæ. øóäàðãà ¸ñ. ýðõ ç¿éí îð÷èí. . àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà.Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé.

Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý. èë òîä. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà. 7.Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä. . . Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. õàðèóöëàãàòàé. . õóóëü äýýäëýí. øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë.Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý. . . - Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ. øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà. ¯¿íä: . ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. . îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. 46 .- Çàñàã çàõèðãàà.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. òîìèëîõ. .Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ. Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ.Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. äýâø¿¿ëýõ. õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî. òîîã íü öººí. Çàñàã çàõèðãàà.Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã. õàðèëöàí õÿíàëòòàé. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã. òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà.Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà. . ýðäýìòýä. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. ã¿éöýòãýõ. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî. Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. .Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ. . çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý. . çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ.Áàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ. èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý.Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. îéëãîìæòîé. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî. òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí. . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.2. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà.¯éë àæèëëàãàà.

àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. Òºðèéí á¿ðòãýë.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Íèéñëýë õîò. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà.Òºðèéí àëáàíû.3.Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý. . êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. øèôð. òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí. Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: .- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. . ñàí áàéãóóëíà.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä. ãàçàð óñíû íýð. ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ. . áîäèòîé. õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: .Òºðèéí àëáàíû öàëèí. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. 47 . Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý.Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà. .Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò. õÿíàëò-øèíæèëãýý. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà.Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 7. ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: . . . óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. àéìãèéí òºâ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ã¿éöýòãýë. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ä¿í øèíæèëãýý. . õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ. ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: . ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî. Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. èë òîä áîëãîõ.

Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. îñëîîñ õàìãààëàõ. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë.4. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ. òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. 7. òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ. ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. õàð òàìõè òàðààõ. òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà. òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. . . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Îëîí óëñûí òåððîðèçì. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ. áàéãóóëëàãà. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà.Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ. øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ. õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ. ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñàã. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. . èëð¿¿ëäýã. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ. Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. . óëñ òºð. õ¿íèé ýðõ. îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ. òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ. íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà. Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã.Áàéãàëèéí ãàìøèã.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý. íèéãìèéí 48 . .

õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ.¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. . ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. äýìæäýã. õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ. ø¿¿õ.Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ.Ýíõèéã ýðõýìëýæ. õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ. áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. íýýëòòýé. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. ººðèéí èðãýä. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà.5. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. . ýäèéí çàñàã. èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë.Öàãäàà. 49 . òàãíóóë. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýäãýýð õóóëü. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. 7. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. . ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü. . . . òîãòîîìæ.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö. òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ. . ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ. áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëò.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð.òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ.

õýë. Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà . . ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò. . Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ. 50 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë.Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî. ñî¸ë. ñî¸ë. òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ.Áóñàä îðîíä àìüäàð÷. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã.Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ.Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ.- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé. ýðõ ÷ºëºº. Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ. òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. ÁÍÑÓ. . Óëñ òºð. ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà. . Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý. . á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. . ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ. Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý.ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý.Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã. ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. .ÀÍÓ. Ýäãýýð îðîí. ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. øèíæëýõ óõààí.Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà.Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý.Ç¿¿í Õîéä Àçè. Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ.Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà. . ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ.Òóðê. . . õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. . õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ.

òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Òóñëàìæ. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. Õèëèéí öýðýã. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. . Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð. äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ. - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.6.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 51 . Õèëèéí öýðýã. èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà. . òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. çîõèîí áàéãóóëàëò. Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. .Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. çýâñýãëýë. . íèéò èðãýäèéí öýðýã. .Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì. õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. Çýâñýãëýë. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö.Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ.7. ìýäëýã. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. ÷àäâàð îëãîõ. ºíäºð áîëîâñðîë.Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. çàñãààñ ãàäààä. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. . ñàëáàð. íýãæèéí á¿òýö. . ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý. öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè.

Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý. ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ. . äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý.öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî. äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý.5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. ¯¿íä: . . òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý. . ¿éë÷èëãýý õºãæèæ. .Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. ìýäýýëëèéí ñèñòåì.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý. Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ. . ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý. . íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí. . 2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý.Æèæèã. ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ.ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà. . . . õýðýãëýý íýìýãäýíý. 52 . 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà.Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. ÍÀÉÌ. . äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ.1. ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà. çýâñýãëýë. õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà.

Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý.5 äàõèí ºñíº. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. õ¿í àìûí òîî ºñíº. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. ãàäààä ÿâæ.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. ñóóðü áîëîâñðîëä 98. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý. Ãýð á¿ë áýõæèæ. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý.1. òºìñ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà. õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. Ñóì.2. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. Õºäººíººñ îíîøèëãîî. Áèîòåõíîëîãè. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 . îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. Òàâàíòîëãîé. äóíä àíãèä 97. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð.

Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. .Ñóì. îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. 54 . äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é. Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî. . ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà. îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî. Áàðóóí.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü. õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî.2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº.Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà. äîëëàðò õ¿ð÷. Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. .2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý.Õºäººíººñ îíîøèëãîî. . ¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé. . . . . Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî. .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí. . .8 áîëíî. . õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) . õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ. ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ.Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî.Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí. 2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý. .Àçè òèâ. îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý.- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì.Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. . . ýçýìøñýí îðîí áîëíî. .Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý.

.- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü. òåõíîëîãèéí ïàðê. Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ.“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò.“Îðîí ñóóö”. òåõíîëîãèéí ïàðê. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.“Òåõíîëîãè”. Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 . Áàãàõàíãàé. øèíæëýõ óõààí. . 8.“Äýä á¿òýö”. Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà. òåõíîëîãèéí ïàðê. . “Óëèàñòàé”. Ç¿¿í. . ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà.“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë. “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê. 2. Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. ÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý. 3. “Ýð¿¿ë ìýíä”.“Óñ”. . .“Õîâä”.“Áîëîâñðîë”. øèéäâýðë¿¿ëíý.1. . “Õîòóóä”. ¯¿íä: . ¿éëäâýðëýë. Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. .1. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. Õºãæëèéí ñàíãóóä 1. òåõíîëîãèéí ïàðê.Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ.“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà. .3. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1. . “Ýðäýíýñèéí ñàí”.“Àÿëàë æóóë÷ëàë”. Àëòàíáóëàã.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê.1. “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”.2.Çàìûí ¿¿ä. . . Òºâ.1.Áàðóóí.“Àøèãò ìàëòìàë”. 8.“պ人ãèéí õºãæèë” . ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ. 8. . ¯¿íä: . òåõíîëîãèéí ïàðê. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë. . 2.

Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí. õºäººä 60 õóâü. Òºðèéí óäèðäëàãà. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî. Çàñàã çàõèðãàà.8 õóâü. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð . òîãòîëöîî. õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ. äîëëàð. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé. Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü. äîëëàð. ñàëáàð õîîðîíä 56 . 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé . ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî.18 õóâü.35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80.1. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. ¿éë÷èëãýý .) 8. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé. õóóëü÷èëñàí áàéíà. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà. îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî.8. պ人 àæ àõóé . òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà. Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ.1. çîõèöóóëàõ. òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0. Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà.4. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî. õàðèóöëàãàòàé. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé.2. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì.8.2. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. òîîã öîìõîí. 8. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà.40 õóâü. Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà.

äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî. 27 õóâü íü áîëîâñðîë. õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì.06. ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ.30). (õàâñðàëò 1. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. æèë æèëèéí òºñºâ. òºëºâëºãºº.Õóâèéí ñàëáàð.2. 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý. 8.Ãàäààäûí çýýë. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1). õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. àõèö äýâøèë. II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015.2. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý.3.óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî.Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü.2. . Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ. Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë.4.06. ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã. íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà. Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì.2. òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü. öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý. òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë. III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü. 8. 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. 57 . ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010.06. 8. .30).30). ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö. Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì.

Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà. òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò . òýýâýð. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä.Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë . ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà.Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ . 8.¯éëäâýðëýë. õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë .Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò. ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: .Ãàí. õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà. òåõíîãåíèéí îñîë . áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë .ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë.6.2.Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ. òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû. òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî .Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë . ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ .Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 . çýñ.Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ .Øóâóóíû õàíèàä. ãàìøèãò ¿çýãäýë . òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî. ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã. çîãñîõ . òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü.Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ. ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë .Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò . çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ . Òàéëàãíàõ. í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò .Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê. öàã óóðûí ººð÷ëºëò.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà. Õÿíàëò-øèíæèëãýý.2.5.Çàì.Äýëõèéí. 8. ¿íýëãýýã ÿàìä.

* * * 59 .- - Òºð. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî.

4 Õàâñðàëò 1.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660. Õ¿ñíýãò 1.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488.9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558. äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828. à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.7 .

61 Õàâñðàëò 1. .

. Õàâñðàëò 1.62 Õ¿ñíýãò 3.

Õàâñðàëò 1. .63 Õ¿ñíýãò 4.

Õàâñðàëò 1. .64 Õ¿ñíýãò 5.

Õàâñðàëò 1. .65 Õ¿ñíýãò 6.

äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1. ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð.66 Õ¿ñíýãò 7. .

ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ.67 Õàâñðàëò 1. .

Õàâñðàëò 1. .68 Õ¿ñíýãò 8.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful