ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference .Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí. ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor . òóðøèëò.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 . òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè. òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë.

Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. øèíæëýõ óõààí. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä. òåõíîëîãè. Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. óõàìñàð. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ.ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. 5 . òóñ óëñûí íèéãýì. 2. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà. òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà. ýäèéí çàñàã. Òåõíîëîãèéí äýâøèë.

̺í õýâëýë. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. õ¿íèé ýðõ. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ. íàðèéí òåõíîëîãè. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. óëñ òºðèéí íàì. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ.3. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. 2). ýðäýìòýä. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. 4. áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. àâëèãà. øèíæëýõ óõààí. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. 5. 6 . òåõíîëîãè. ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. ýð¿¿ë ìýíä.

Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ. äóíä. Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. äóíä. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 . äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà. áîäëîãî. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ. Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà.1. Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. ¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. Äàÿàðøèë. Ýäèéí çàñàã. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. õºäºë㺺í. óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. ÍÝÃ. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. íèéãìèéí õºãæèë. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð. á¿òýýãäýõ¿¿í. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. õ¿í. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë.

óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. õóäàëäàà. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. 8 . Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà.2. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. áèî. Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é. õàðèëöàà. 3. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý. ðîáîòèêñ. öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà. íàíî. Ýíýòõýã. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. ìýäýýëýë. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. àæèë ýðõëýëò. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. 5. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. 2. Ìýäýýëýë. 1. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. Öààøèä Åâðîï. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. 4. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. Çàñàãëàë.

íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. íàéäâàðã¿é. 7. Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà. 6) Îðîñ. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. 9 . ÕΨÐ. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà. ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. ÿäóóðàë èõ. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. 5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. Øèíæëýõ óõààí. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð.1. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. 8) Àæèëã¿éäýë. 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. 5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë.6. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë.

àâëèãà èõ. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. óëàìæëàë. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. õ¿íä ñóðòàë. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà. ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. õºäºëìºðèéí 10 . 2. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé.2. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà.¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà. õîâîð àí àìüòàí. Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. áîëîâñðîë. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ.

ýðõ ÷ºëºº. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. . ìàë àæ àõóé. ÃÓÐÀÂ.2. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí.Àðä÷èëñàí ¸ñ. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ. ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé. õóóëü äýýäëýõ. èë òîä áàéõ. ¯¿íä: 11 . 3. 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. á¿òöèéã áèé áîëãîõ.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ. øóäàðãà ¸ñ.Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë.Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ. àæèë÷èä. ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. . ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé. òýãø áàéäàë. .íººö õÿçãààðëàãäìàë. äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é. õ¿íèé ýðõ. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí. òîãòâîðòîé áàéõ. á¿òýýãäýõ¿¿í. çàðöóóëàëòûã õÿíàõ.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ. . 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. . Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí. . õóâü íýìðýý îðóóëàõ. çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí. . áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë.Õºãæëèéí áîäëîãî.¯¿íä: . òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð.ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ.1. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé. 2) Øèíæëýõ óõààí. 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë.

íèéãìýý ýâñýã. . áîëîâñðîë îëãîõ.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. . . àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ. ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ. òàéëàãíàõ. á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. òºð. ñýðãèéëæ áàéõ.Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ. õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷. .3. ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . 3.Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ.Ýðõ. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ. ºíäºð áîëîâñðîëòîé. . 2) Øóäàðãà àìüäàð÷.Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë. . ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä .Àæ àõóé÷ áàéõ. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ. áàõàðõàì ò¿¿õòýé.Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã. 12 .Àæëûí àþóëã¿é. ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã. èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé. èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí. íàéðñàëòàé áàéëãàõ.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã. ýð¿¿ë îð÷èí.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ. . . áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ. . 3) Áèå õ¿í. íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé. ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà. ÷èíýýëýã. Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì. 3. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ. îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä .4.Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë. àæèëëàõ.1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ. îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí.Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ. . ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä.Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ.

- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. ¯¿íä: 1. àâëèãà. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. èë òîä. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. íýýëòòýé. Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ. àþóëã¿é àìüäðàõ. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. õàðèóöëàãàòàé. Áàíê. 5. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. 6. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. 13 . áèçíåñ ýðõëýõ. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ. 3. õ¿ðòýýìæòýé. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. 2. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî.5. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. Áèçíåñ. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. õîò. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. Á¿ñ íóòàã. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. øóóðõàé áîëãîõ. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî. 4. õàíãàõ. òîãòâîðòîé.

¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ. . àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. 4. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. ÿäóó. ßäóóðàë.2. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. àâüÿàñ. íèéãìèéí õàìãààëàë. íèéãìèéí õàëàìæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 4. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ. îþóí óõààí. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ. õàðèóöëàãà 14 . îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà.Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. óðò íàñëàõ. .Àæèëã¿é. 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. àìàð òàéâàí áàéõ.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ. õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî.Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. õºäºëìºð ýðõëýëò.0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà.ĪЪÂ. ßäóóñò ÷èãëýñýí. . . ò¿¿õ. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. íèéãýì. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Ãýð á¿ë. .1. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé. áàéíãà ñóðàëöàõ.

óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. . 4. . á¿òýýë÷. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë. õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë.Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ. òýäãýýðèéã õºãæèë. .ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà. . óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ. óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ. . Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ººðòºº ýçýí áîëäîã. òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ.“Ãýð á¿ë. ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé. . õàðèóöëàãàòàé. õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ. . - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 .3.Ìýðãýæëèéí ñàëáàð. ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã. Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ. Õ¿íèé áàéãàëü. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî. óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý. ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà. . òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ. . õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë.Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. . ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.àäèë.Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé.

8%-èàñ. õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý. ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ. áîëîâñðîëûí 16 . ýì÷èëãýý. äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý. íýìýëò òóñãàé õîîë.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà. 2016-2021 îíä 2. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ. 4. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó. . õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1. Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë. á¿òýýë÷. îþóíæñàí. ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ. áîëîâñðîë. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ. òîðäîëãîî. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. 2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí. õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. . á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà.4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò. . çºâ õ¿ì¿¿æèë. ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà. ¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. öàëèí îëãîíî. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ. çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ.4. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ.

áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ. àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ.2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 . Áàãøèéí ìýðãýæèë. . . àæëûí ÷àíàð.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. óðàìøóóëàë.1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý. . õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. ÷àíàðòàé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî.Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. . õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ.Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî. ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý.Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ.Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî. Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë. . äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò.ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. . ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . .Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ. . ñòðàòåãè. õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ. “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. .Áàãø. ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ.Áàãø. . îíîâ÷òîé áîëãîíî. ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ.Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. . Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé. . êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ. ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. .á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.0 õóâüä õ¿ðãýíý. íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà.2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99.

íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ.Òåõíèêèéí áîëîâñðîë. äàðõëààæóóëàëò õèéõ. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. . îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. õýðýãæ¿¿ëíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý.Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò. àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî. 4. îíîâ÷òîé áîëãîíî. . ýì÷èëãýý. õýìæýý. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ. öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº. . . áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ.Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ýõ. Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð. øóäàðãà. Ñóì. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. õýâ øèíæ. äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý. àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò. . ºâ÷ëºë. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý.õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý.Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. 18 . . ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ. . õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà. ÷àíàðòàé. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. õýâ øèíæ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.5. ÁÇÄÕ. õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ.Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî.Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . õ¿ðòýýìæòýé. . ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë. áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. øèíæèëãýý îíîøèëãîî. .

öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ. øàãíàë. óóð àìüñãàëûí äàðàìò. . . ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. .Ø¿ä ýì÷ëýõ. . 19 . . óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà. . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý.ͺõºí ñýðãýýëãý. . Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë.Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ. Óäèðäëàãà. ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. ìýäýýëýë. ýìíýëãèéí õýðýãëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã. . . Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë. ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. àñàðãàà.Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë.Ýì. . Ñóì. óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã.Õ¿íèé íººö. áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. ä¿¿ðýã. ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî. ÁÇÄÕ. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî. áàãàæ. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý.Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî. . äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà.- Ýõ.Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý.Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà.Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí.Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý.Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. àéìàã. . óðàìøóóëàë. íÿëõñûã õàìãààëàõ. óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã. .ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. . òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. .

õàìãààëàõ.¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. . ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ. ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ñî¸ë. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëò. ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ.Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. Õ¿í àìä ñî¸ë. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí. . ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë. óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà. Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ. Ñî¸ë.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý.4. 4.7. áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. ñýðãýýõ. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. . áîëîâñðîë. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë.6. ÿñòàí. ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý. . ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. Øèíæëýõ óõààí. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. ò¿¿õ. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã. . èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ. ìýäëýã. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. 20 . ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ. ìýäðýìæ.

. õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí. Íèéãìèéí õàìãààëàë.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ìýðãýæèë 21 .ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é. èðãýíèé íèéãýì. àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº. . àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Íèéãìèéí õàëàìæ. Çàëóó÷óóä. ºíäºð íàñòàí. . Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. . ñàéæðóóëíà. . . Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. Ñóäàëãàà. . õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. õýëáýðèéã îëøðóóëæ. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã.Ãàäààäàä àæèëëàæ.Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä. õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. . òåõíîëîãè. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý.Øèíæëýõ óõààí. ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. òºñºë çàõèàëàõ. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ.Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. òºðºë. á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ. ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí.Ýðäýì øèíæèëãýý.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä. . õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. 4. Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. . çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð.8. õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.

. áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë.“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý. òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý. . ìàë÷èä. ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý.Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë. Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð). . Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ. ¿ð àøèãòàé áîëãîæ. á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý. ýäèéí çàñàã. . . òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé. õàëàìæ. . 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý.Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7.5 õóâüä. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë. 22 . õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý.Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ. .5 õóâüä õ¿ðãýíý. Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý.Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. .2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ.

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý. òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö. õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: .4. õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý. áàíê. 5. Ãàäààä 26 . àæèëëàõûã äýìæèíý. ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà. . . áàíê. ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ. . ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ. .Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë.Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. õîëáîî. Áàíê. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. õºðºí㺠îðóóëàëò. õóãàöààã íü óðòàñãàíà. . ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý.Áàíê. õóäàëäàà. .1. .Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý. ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é.ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý.Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. . áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý.¯íýò öààñ. .Æèæèã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà. Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî. . . ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã. àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ.Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà.Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. ¯¿íä: .Çýýëèéí ýðýëò. íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. õºðºí㺠îðóóëàëò.- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº. õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý. . ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî.Áàíê.

õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº. äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë.Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà.Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý.Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò. Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ. ìºðäºíº.ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî.5. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë. Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. . . íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. . . õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ. íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý.1.çýýëèéã áàãàñãàæ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë.¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò. . ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà. . ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . ¯éëäâýðëýë. äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã.Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí.Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. ¯¿íä: .Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ.ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý. 5. ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà. íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. íàðèéí òåõíîëîãè 27 .ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë. .

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý. áýõæ¿¿ëíý. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì.Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà.Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý.Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà.6.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é. .7. . 5. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð.Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: . ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ. Õóâèéí õýâøèë. øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë.Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë.Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý. . Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. .1.Çàñãèéí ãàçàð. Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. .Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ. õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 . ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë.Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í. ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð. . ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ. . íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. 5.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà.Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.1. õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: . ìýäýýëýë õîëáîî. àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ.

2. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý. æóðìûã äàõèí õÿíàæ. .Êàòîäûí çýñ. ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý. òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. Ìàðäàé.Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ. 2015 îíä 85 õóâüä. Ãåîëîãè. Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé.1. øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý. 5. óóë óóðõàé.1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Îþó òîëãîéí çýñ. õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº.Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø. ä¿ðýì.îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. . ýðäýñ áàÿëàã. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ. . 5.1. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. . àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ.Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà.2. áèòóìûí. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý. õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. õÿëáàðøóóëíà.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ.Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý. ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 .2. ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ. ýðõëýõ. àëòíû. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý. . Àñãàòûí ìºíãºíèé. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ. . íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. . äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé. öººð¿¿ëýõ. . Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ. . Öàâûí ïîëèìåòàëëûí. Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí.

íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ.Ýðäýñ. ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. äóíä ¿éëäâýðëýë. 5. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ. õàðèóöóóëàõ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. õàÿãäàëã¿é.1. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë.- - - Óóë. íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. õóðààìæèéã òîîöîõ. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. íºõºí òºëáºð. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð.2. Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ. . áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: .2.Áèîòåõíîëîãè. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ. . Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý. ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý.θìîë. . . ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. îþóíû áàãòààìæòàé. ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý. . ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í. Óóë óóðõàé. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ. íýõìýë. Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº. íîîñ. Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. .Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ. Õàÿãäàë áàãàòàé. íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. 30 . äýâøèëòýò òåõíèê. . óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Óóë óóðõàé.

øèíý äýâøèëòýò òåõíèê.2.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí. 31 . áàãàæ õýðýãñýë. òýìýýíèé íîîñ. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè. òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð.“¯éëäâýðëýë. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî.1. ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã. ìàøèí. . áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. Îþóíû øèíãýö á¿õèé.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: . ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. ãàçàð òàðèàëàí. . õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”. îðîîìîã. . Æèæèã. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä. õ¿íñ.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà. “Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Çýñ õàéëóóëæ. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. òîíîã òºõººðºìæ. ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý. í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ. òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. 5. ýêñïîðòëîíî. õàâòãàé øèë. äóíä ¿éëäâýðëýë.3. ºñãºíº. ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë.Ðàäèî.- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ. .Øàòäàã çàíàð. ìàë àæ àõóé. . . îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. áàðèëãà.Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí.Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè. . èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà. õºíãºí ¿éëäâýð. . . òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ.Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ. çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. .

ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: . äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Òýýâýð. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ. . Æèæèã. ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî. àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý.Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. ¯¿íä: 32 . ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý.Æį-èéí òóõàé. .Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè.Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò.1. պ人 àæ àõóé. ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ. Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é.Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. .Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ.2.4. ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé. äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: . .Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. . òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ. .2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . 5.Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý. õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé.

- Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ. àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. ¿åðèéí áîëîí öàñ. ÷àíàðòàé. . óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí.Æèìñ.ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 33 .Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. Ãàçàð òàðèàëàí.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. . áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. ¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. ñàéæðóóëàõ. .Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. . .Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê. . òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý. æèìñ. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. áèðæ áàéãóóëæ. õàìãààëàõ. . ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý. óñûã 纺ëð¿¿ëíý. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. . ýçýìø¿¿ëýõ. . Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî.Ìàëûí ÷àíàð. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ.- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý. àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý. òîíîã òºõººðºìæ. ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº.

Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý. òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà. ¯¿íä: .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. àðèóòãàë. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý. 34 . äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî. àÿëàã÷. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. 5. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. á¿òýýãäýõ¿¿í. õîëáîî. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé.5. ìàëûí ýì. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ. æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.2. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ. . ¯¿íä: . õ¿í àìûã àþóëã¿é.1.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. óñæóóëíà. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿éë÷èëãýý. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý. õàðèëöàà õîëáîî.

Àçè. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò. àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì. ñàëáàðûí á¿òýö. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ.Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. çàñâàð. àâòî çàì. òýýâýð. òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. øààðäëàãà. ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. . ¯¿íä: . äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî. ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý.1. õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà. õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. Çàì.3. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”.Àâòî çàì. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: . õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý.Îëîí óëñûí êîíâåíö.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë. 5. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¯¿íä: 35 . áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà. Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. Èðãýíèé íèñýõ. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä. . çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ. . .Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý.Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò. îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî. Òºìºð çàì.3. . .- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. Çàì. á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø. 5. ñòàíäàðò. . ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì.

. Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. òîîã íýìýãä¿¿ëíý. Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ. Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî.Äîòîîääîî öàõèëãààí.Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ. . õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. . .Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà.Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ. òåõíèê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. õ¿í àì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý. . ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ.Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. ¯¿íä: .- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý.Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº.Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë. îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ. 36 . õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý. . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ. ¯¿íä: . . Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí. íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: . äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. . äàëàéä ãàðöòàé áîëæ. Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî.Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. ãýðýë. õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý.Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. ¯¿íä: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8. òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7. ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº. àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà.Àâòî çàìûí òóðøèëò. . . òîîã íýìýãä¿¿ëíý. ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý. Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ. çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà. õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. ¯¿íä: .Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò. òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý.

õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò.Ç¿¿í. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. .2.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî.3. õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. 5. Àâòî. ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. Òàâàíòîëãîé. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . . Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí. ñóóðèí ãàçàð.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà. íèéñëýë õîò. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî.Òîìîîõîí ãîë. . . òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí. ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé. Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ.“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî. ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. . Ñóì.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý. Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî. . óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí. Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà. . ¯¿íä: 37 .Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý. .

ýð÷èì õ¿÷. Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. ýð÷èì õ¿÷. .¯¿íä: . í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà. .Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.3. Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ. . áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý.- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì. “Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð. Ìýäýýëýë. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷. í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: .2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ.4. .×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø. Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ.3. ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà. 5. ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà. 5. 38 . òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ìåòàíîë.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.3. Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì. í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý.Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý. .Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. . ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà. æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà.

2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Çàéí ýì÷èëãýý. çîõèîí áàéãóóëàëò.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì. ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà. ãàçàð. á¿òýö. ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. á¿òýö. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. ìýäýýëýë õàíãàìæ. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. òåõíîëîãè.¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì. . ýðõ ç¿é. çîõèîí áàéãóóëàëò.Ìýäýýëýë. ýðõ ç¿é. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà. òåõíîëîãè. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî. íóòàãøóóëàõ. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ. ¯¿íä: . òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý. ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. . 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ. . ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 .պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. çàéí òºëáºð òîîöîî. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. çàéí õóäàëäàà. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ. 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí. øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. àðèëæàà. Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: . áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò. .

íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý.- - - áîëãîæ. . ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . .Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. õîò òºëºâëºëòèéí íîðì. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. . õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. .3. Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì. ãåîäåç. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò. ãàìøãèéí. ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õîò. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë.Áàðèëãà.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. . ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ. çóðàã ç¿é.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.¯¿íä: . Õîò áàéãóóëàëò. áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. Áàðèëãà. íîðìàòèâ. ¯¿íä: . òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî.5. ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº. îðîí ñóóöíû 40 . Íàëàéõ. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. . öàã óóð. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. õºäºº àæ àõóé. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà. . 5. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì.Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àþóëã¿é áàéäàë.

4.Áàãà îðëîãîòîé èðãýä. õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. .Ýäèéí çàñàã. Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý. õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. . õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà. Á¿ñ íóòàã. õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ. ¯¿íä: . õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä. îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ.óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. òîñãîäûã áèé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí. Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ. õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. . ¯¿íä: . .Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ. 5. .2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ.Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä. ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. . . òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý. õóóëèéí ýòãýýä. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð. 41 . Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ. òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò.

¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ. . . á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 . á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë. Àëòàíáóëàã. .Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: . ¯¿íä: . “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. . ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà.Õîâä.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . Òºâèéí. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà. Õàíãàéí. Óëèàñòàé. àæèëã¿éäýë. . Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ. Ç¿¿í. àéìãèéí òºâ¿¿ä.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî. á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: . á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. Õàíãàéí. ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà. ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ. Çàìûí ¿¿ä.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýðäýíýò. óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. ªíäºðõààí. ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. Òºâèéí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Áàðóóí. . õýðýãæ¿¿ëíý. Çóóíìîä. á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý. Õàðõîðèí. Ç¿¿í. Õîò. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Áàðóóí. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. Äàðõàí.

ÿëãàí àíãèëàõ. òýýâýðëýõ. Ãàçàð. õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. ñàëõè.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ. ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ. äàõèí áîëîâñðóóëàõ. . ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. àí àìüòàí. ¯¿íä: . Àÿëàë æóóë÷ëàë.Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ. ãàçàð.Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é. 43 . õàìãààëàëòàíä àâíà. íàð.Õîò. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë. õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. óäèðäëàãà. ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. . ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã. ýäèéí çàñàã. óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà. íºõºí ñýðãýýõ. óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ. ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ. ýäèéí çàñàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. îé. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë. õàäãàëàõ. äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî. ÇÓÐÃÀÀ. óñ. . ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì. .Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ. áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè. õèìèéí õîðò áîäèñ. öºëæèëò. . ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ.

çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. çîõèñòîé àøèãëàõ. õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ. õºðñíèé ýâäðýë. áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý. .Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ. ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ. á¿ðòãýë. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. ò¿éðýí. ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ãîâü.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ. ýðõ ç¿é. ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. òàðõàëò. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ.Õîâîð. îé õàìãààëàõ. . çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. öºëæèëò. . . Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. ñóäàëãàà õèéæ. . òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. 44 . ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ. Àìüòàí. óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. á¿òýö. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ. íºõºí ñýðãýýõ. á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë.Õîâîð. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü. íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õàíäèâëàã÷ îðîí. õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà.Àí àìüòíû íººö. ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ. îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ. íºõºí ñýðãýýõ.Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ. á¿òýö. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. ñýðãýýí óðãóóëàõ. . òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. .

.Õ¿íèé ýðõ. òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ.Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ÕÓÓËÜ. .1 Õóóëü. õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý. àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà. ýðõ ç¿éí îð÷èí.Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. . òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü.ÄÎËÎÎ. ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé. ñèñòåìòýé áîëãîíî. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà.Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷. øóäàðãà ¸ñ. ÝÐÕ Ç¯É.Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . . 45 . . ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä. àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà. .Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ. . .Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî.Õóóëü. Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ.Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ.Õóóëü. Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà. èë òîä áîëãîíî. õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà. . . ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ. ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà.Ýð¿¿ë. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Õóóëü òîãòîîìæ. èðãýíèé íèéãýì. . 7. . õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . .

. .Áàã. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà. òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. äýâø¿¿ëýõ. .Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã. ¯¿íä: . . áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî.Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý.Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý.Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý.Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà. Çàñàã çàõèðãàà. .- Çàñàã çàõèðãàà. ã¿éöýòãýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . õàðèëöàí õÿíàëòòàé. . õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî. õóóëü äýýäëýí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. - Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë.¯éë àæèëëàãàà.Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. . èë òîä. ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí.Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý.2. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî.Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. 7. îéëãîìæòîé.Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. .Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. 46 . îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . õàðèóöëàãàòàé. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã.Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òîìèëîõ. Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý. øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . . Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ. çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. ýðäýìòýä. òîîã íü öººí.

õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: .Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . ñàí áàéãóóëíà. . Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý. 7. ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî.Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ.Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä.Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí.Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. 47 . .3. . ã¿éöýòãýë. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà. õÿíàëò-øèíæèëãýý. àéìãèéí òºâ. îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò. áîäèòîé. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí. . ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: . èë òîä áîëãîõ.Òºðèéí àëáàíû. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. øèôð. Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò.Íèéñëýë õîò. õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî. òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. ä¿í øèíæèëãýý. Òºðèéí á¿ðòãýë. àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý. ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: .Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ. ãàçàð óñíû íýð. . .Òºðèéí àëáàíû öàëèí. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. .- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: .

Áàéãàëèéí ãàìøèã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . ýäèéí çàñàã. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. áàéãóóëëàãà. õàð òàìõè òàðààõ. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. èëð¿¿ëäýã. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. îñëîîñ õàìãààëàõ. õ¿íèé ýðõ. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë. íèéãìèéí 48 . . íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. . ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ. 7.Îëîí óëñûí òåððîðèçì. øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ. õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. óëñ òºð.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã.Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. . ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè.4. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. . òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ. ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý. . ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ. . îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ. òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà. Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ. õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ. äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ.Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ.

áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý.Ýíõèéã ýðõýìëýæ.Öàãäàà. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà. ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ.Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ. ýäèéí çàñàã. òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý. îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ. 7. õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã. õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã. òîãòîîìæ. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ. . íýýëòòýé. èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. . õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ.òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ. çîõèîí áàéãóóëàëò. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð. . ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ. . Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. ººðèéí èðãýä. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 49 . òàãíóóë. ýäãýýð õóóëü. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. äýìæäýã. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë.5. . áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü. . àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ø¿¿õ.

Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã. ýðõ ÷ºëºº. Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý.Òóðê. Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà .- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé.Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. Óëñ òºð. ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà. ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. .Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ. õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ.Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë. . ñî¸ë. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã. Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý.Ç¿¿í Õîéä Àçè. áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. ñî¸ë. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ. ÁÍÑÓ. Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. . Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî.Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã. . óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà. ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò. .Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà.ÀÍÓ. õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. . .Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ. õýë. . . ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Áóñàä îðîíä àìüäàð÷. . øèíæëýõ óõààí. ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ. ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ. Ýäãýýð îðîí. . 50 . àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý. òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ. ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý.ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý.

. òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. íèéò èðãýäèéí öýðýã. . Õèëèéí öýðýã. Õèëèéí öýðýã. Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. Çýâñýãëýë. .Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ. Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì.Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë. . Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà. 51 . õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè. õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð. öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. ñàëáàð. . äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ.7. ÷àäâàð îëãîõ. çàñãààñ ãàäààä.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. çýâñýãëýë.Òóñëàìæ. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. .6. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî.Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. çîõèîí áàéãóóëàëò. ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. ìýäëýã. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ºíäºð áîëîâñðîë. . Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. íýãæèéí á¿òýö.

2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. 52 . ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà. õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî. çýâñýãëýë. .5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì. äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý. õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà. Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8. õýðýãëýý íýìýãäýíý. . ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷.1. . Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý.Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí. .Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý. Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . ¿éë÷èëãýý õºãæèæ. . äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà.Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà. óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ. ¯¿íä: .öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ. äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý. .ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý. . ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà. ÍÀÉÌ. òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð. 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà.Æèæèã. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ.Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. .Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ. . . Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. ìýäýýëëèéí ñèñòåì. . ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ.

Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. äóíä àíãèä 97. Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. õ¿í àìûí òîî ºñíº. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 . Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý. Õºäººíººñ îíîøèëãîî. õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1.1. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. Òàâàíòîëãîé. Ñóì. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý.2. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. ãàäààä ÿâæ. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷. Ãýð á¿ë áýõæèæ.5 äàõèí ºñíº. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. ñóóðü áîëîâñðîëä 98. Áèîòåõíîëîãè. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð. òºìñ.

õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ. . . ¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ. Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý. äîëëàðò õ¿ð÷. .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí. .Õºäººíººñ îíîøèëãîî. . . ýçýìøñýí îðîí áîëíî. . õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . . 2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý. äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. 54 . õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) . .Àçè òèâ. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý. àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà.2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý.Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé. .Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé. õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî. . íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì. Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî.- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî. Áàðóóí. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî. Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî. îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý.2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã. îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. . îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî.Ñóì. ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ.8 áîëíî.Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü.Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. . .Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº. .Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷.Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí. .

1. “Õîòóóä”.Áàðóóí.“Àÿëàë æóóë÷ëàë”.“Îðîí ñóóö”. ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà. . Õºãæëèéí ñàíãóóä 1. . . Òºâ. Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü.Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ.“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë. .“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò. . 8. “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê.2.“Áîëîâñðîë”. “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 . . ¯¿íä: .“Äýä á¿òýö”. . 3.1. Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê. øèíæëýõ óõààí.“Àøèãò ìàëòìàë”. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. Àëòàíáóëàã.“պ人ãèéí õºãæèë” .“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë.1. “Ýðäýíýñèéí ñàí”. ¯¿íä: . .Çàìûí ¿¿ä. “Óëèàñòàé”. òåõíîëîãèéí ïàðê. ÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë.- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1. òåõíîëîãèéí ïàðê.“Õîâä”. òåõíîëîãèéí ïàðê. ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ. òåõíîëîãèéí ïàðê. . øèéäâýðë¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí ïàðê. . Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ.“Óñ”. ¿éëäâýðëýë. Áàãàõàíãàé. .3. 2. . Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. 8. Ç¿¿í. “Ýð¿¿ë ìýíä”. . 8. . Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà. 2.1.“Òåõíîëîãè”.

պ人 àæ àõóé . òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ.1.4.18 õóâü. äîëëàð. 8. Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí. Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø.40 õóâü. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ. õóóëü÷èëñàí áàéíà. õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé. Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð .8 õóâü. ñàëáàð õîîðîíä 56 . îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà.35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî.2. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì.1. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü. õºäººä 60 õóâü. óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. Çàñàã çàõèðãàà. òîîã öîìõîí.8.8. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0. Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà.) 8. õàðèóöëàãàòàé. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø. øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. çîõèöóóëàõ.2. òîãòîëöîî. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé . Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. Òºðèéí óäèðäëàãà. òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà. äîëëàð. õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ. Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî. ¿éë÷èëãýý .

òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë. (õàâñðàëò 1. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ.Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü.2.4.äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî.óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî. 8.30). òºëºâëºãºº. Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë. õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . 27 õóâü íü áîëîâñðîë. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. . àõèö äýâøèë. ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö. 8. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010.Ãàäààäûí çýýë. Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì. æèë æèëèéí òºñºâ.Õóâèéí ñàëáàð. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1).30). III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020.2. II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015. 8.06. Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ. ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ. 57 . õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý.2. 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü. õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì.06. . öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë.30). ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã.2. Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ. Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì.3.06. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý.

Çàì. ãàìøèãò ¿çýãäýë .Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ .Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã. ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë . öàã óóðûí ººð÷ëºëò. áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë .5.Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê.Äýëõèéí. òåõíîãåíèéí îñîë . ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. òýýâýð.Ãàí. ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: . çýñ. çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ .Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ .Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò . í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò .Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ.Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë .2. 8. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä. ¿íýëãýýã ÿàìä. õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà.Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë . òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò .ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë.Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 . Õÿíàëò-øèíæèëãýý. òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî. 8.2.¯éëäâýðëýë. Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà.Øóâóóíû õàíèàä. òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü.Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà. ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ . Òàéëàãíàõ. õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë . òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî .6.Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò. çîãñîõ . òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû.

Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë. * * * 59 . õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.- - Òºð. èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî.

7 . äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454. à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659. Õ¿ñíýãò 1. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.4 Õàâñðàëò 1.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627.3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828.

.61 Õàâñðàëò 1.

62 Õ¿ñíýãò 3. . Õàâñðàëò 1.

Õàâñðàëò 1. .63 Õ¿ñíýãò 4.

64 Õ¿ñíýãò 5. . Õàâñðàëò 1.

Õàâñðàëò 1. .65 Õ¿ñíýãò 6.

¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð.66 Õ¿ñíýãò 7. . äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1.

.67 Õàâñðàëò 1. ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ.

68 Õ¿ñíýãò 8. . Õàâñðàëò 1.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful