ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý. òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë. òóðøèëò. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè.Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò.Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí. çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference . íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor . ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 .

òóñ óëñûí íèéãýì. øèíæëýõ óõààí. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. 5 . òåõíîëîãè. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. óõàìñàð. ýäèéí çàñàã. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ. Òåõíîëîãèéí äýâøèë. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä.ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. 2. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò. Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà.

ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. ̺í õýâëýë. õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). 2). ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. ýðäýìòýä. ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. àâëèãà. 5. ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. õ¿íèé ýðõ. “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. òåõíîëîãè. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. 4. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. íàðèéí òåõíîëîãè. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. øèíæëýõ óõààí. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð.3. ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. óëñ òºðèéí íàì. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. ýð¿¿ë ìýíä. 6 . ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”.

¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 . Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî. Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà.1. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ. á¿òýýãäýõ¿¿í. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. õºäºë㺺í. áîäëîãî. äóíä. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. Ýäèéí çàñàã. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. ÍÝÃ. õ¿í. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. äóíä. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ. óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. íèéãìèéí õºãæèë. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë. Äàÿàðøèë. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ.

óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. 8 . Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. 5. Öààøèä Åâðîï. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. 2. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. 1. ìýäýýëýë. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ. íàíî. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. õóäàëäàà. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. Çàñàãëàë. ðîáîòèêñ. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà.2. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. àæèë ýðõëýëò. 3. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. Ìýäýýëýë. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà. Ýíýòõýã. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. õàðèëöàà. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. 4. áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì. áèî. Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é.

ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ.1. ÕΨÐ. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà. 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. Øèíæëýõ óõààí. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð. 5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. 5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ.6. Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. 8) Àæèëã¿éäýë. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. 7. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð. 6) Îðîñ. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. 9 . ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷. ÿäóóðàë èõ. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. íàéäâàðã¿é. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé.

2. 2. Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. õ¿íä ñóðòàë. õîâîð àí àìüòàí. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. àâëèãà èõ.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä.¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà. Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ. õºäºëìºðèéí 10 . 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. áîëîâñðîë. óëàìæëàë.

Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ. ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé.Õºãæëèéí áîäëîãî. . ¯¿íä: 11 . Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. . çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ. . õ¿íèé ýðõ. ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé. ìàë àæ àõóé. ÃÓÐÀÂ. . äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é. ýðõ ÷ºëºº. á¿òýýãäýõ¿¿í.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé.íººö õÿçãààðëàãäìàë. èë òîä áàéõ. àæèë÷èä. . Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. 2) Øèíæëýõ óõààí. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. õóóëü äýýäëýõ. . ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. á¿òöèéã áèé áîëãîõ.2.ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë.Àðä÷èëñàí ¸ñ. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí. çàðöóóëàëòûã õÿíàõ. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí. 3. òýãø áàéäàë. õóâü íýìðýý îðóóëàõ.1.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ. âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë.¯¿íä: . ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ.Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. øóäàðãà ¸ñ. . 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë. òîãòâîðòîé áàéõ. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ.

Àæ àõóé÷ áàéõ.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ. . èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí. ÷èíýýëýã.Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ.Àæëûí àþóëã¿é. 3) Áèå õ¿í. 3.Ýðõ. ºíäºð áîëîâñðîëòîé. íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä. àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä. òàéëàãíàõ. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã. ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ.1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ. áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã. îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä . ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã. ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë. ñýðãèéëæ áàéõ. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ. íàéðñàëòàé áàéëãàõ.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ. õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷. . . á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî.Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ.Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ. . . Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì. ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. áàõàðõàì ò¿¿õòýé. . . .Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ. òºð. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ. 3. . àæèëëàõ. áîëîâñðîë îëãîõ. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä .Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ. îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí.3.Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë. 2) Øóäàðãà àìüäàð÷. ýð¿¿ë îð÷èí. . ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . 12 . íèéãìýý ýâñýã.Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ.

äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. 5. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé.- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. íýýëòòýé. 4. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. Áèçíåñ. 3. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. 6. íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Áàíê. 2. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. õàðèóöëàãàòàé. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. àâëèãà. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. òîãòâîðòîé. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. ¯¿íä: 1. Á¿ñ íóòàã. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. õàíãàõ. àþóëã¿é àìüäðàõ. èë òîä. õ¿ðòýýìæòýé. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. øóóðõàé áîëãîõ. Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. 13 . øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õîò.5. áèçíåñ ýðõëýõ.

áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî.2. õºäºëìºð ýðõëýëò.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. àâüÿàñ. àìàð òàéâàí áàéõ. . àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ.1. . îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé.Ãýð á¿ë. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ. íèéãìèéí õàìãààëàë. ßäóóðàë. 4.Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ.Àæèëã¿é. ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ.0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. íèéãýì. ò¿¿õ. . íèéãìèéí õàëàìæ. 4. . ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. . 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. îþóí óõààí. àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ. õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. áàéíãà ñóðàëöàõ. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ. ÿäóó.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ. ßäóóñò ÷èãëýñýí.ĪЪÂ. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. . óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. óðò íàñëàõ. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ. õàðèóöëàãà 14 .Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ.Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.

áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ.Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. . . õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë. .ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. 4.Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë. óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý.Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî.“Ãýð á¿ë.Ìýðãýæëèéí ñàëáàð. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ. . õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà. ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî.àäèë. - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 . õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. .Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õàðèóöëàãàòàé. ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé.Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà. á¿òýýë÷.3. Õ¿íèé áàéãàëü. ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ. òýäãýýðèéã õºãæèë. ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ. óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ. ººðòºº ýçýí áîëäîã. ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . . . òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ.

¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. 2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ.8%-èàñ. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí. ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý. íýìýëò òóñãàé õîîë. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. îþóíæñàí. 2016-2021 îíä 2. ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ. . - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí.4. Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. òîðäîëãîî. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. á¿òýýë÷. Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë. 4. õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò. ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà. õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ. áîëîâñðîëûí 16 . ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ. äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. áîëîâñðîë. çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ. . “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý. . õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1.4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. öàëèí îëãîíî. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ. ýì÷èëãýý. çºâ õ¿ì¿¿æèë.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà.

. . íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ. ÷àíàðòàé.Áàãø. Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî.1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. . ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. . “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. îíîâ÷òîé áîëãîíî.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý. . äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò.2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 . ñòðàòåãè.Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ.Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ. . õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ. óðàìøóóëàë. .0 õóâüä õ¿ðãýíý. êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ. àæëûí ÷àíàð. . Áàãøèéí ìýðãýæèë.Áàãø. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý. .á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº. ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. .Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. .ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. .Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî. öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ. Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé. . . áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ. .Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ.Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ.

äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø. óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý. áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. øóäàðãà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ. Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà. . öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº. ºâ÷ëºë. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî. . õ¿ðòýýìæòýé. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý. ÁÇÄÕ.Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. ýõ. . . íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý.Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö.5. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ. . 18 . õýâ øèíæ. .Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò. . öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. ÷àíàðòàé. àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. äàðõëààæóóëàëò õèéõ. 4. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë. ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý. îíîâ÷òîé áîëãîíî. õýðýãæ¿¿ëíý. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.Òåõíèêèéí áîëîâñðîë.Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. Ñóì. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà. . . Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ. õýâ øèíæ. õýìæýý. øèíæèëãýý îíîøèëãîî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò. . àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ. ýì÷èëãýý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.

Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. . óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò. .Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí. . ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý.Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã. øàãíàë. òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý. óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà. . . äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà. . ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. Óäèðäëàãà. áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý. Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë. Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë.Ø¿ä ýì÷ëýõ.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ.Ýì. àéìàã.Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. áàãàæ. óóð àìüñãàëûí äàðàìò.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî. ä¿¿ðýã. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ÁÇÄÕ. . Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã. .ͺõºí ñýðãýýëãý. . . .Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë.Õ¿íèé íººö. 19 . ýìíýëãèéí õýðýãëýë. . . ìýäýýëýë.Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ñóì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý. ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã.Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî. íÿëõñûã õàìãààëàõ. àñàðãàà.Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý. ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà. óðàìøóóëàë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . .Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. .Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà.- Ýõ. ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ.ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà. .

òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ. ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. ò¿¿õ.7. ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý. ìýäëýã. çîõèîí áàéãóóëàëò. 4. ÿñòàí. ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý.6. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý. áîëîâñðîë. óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò. ìýäðýìæ. .4. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. Øèíæëýõ óõààí. õàìãààëàõ. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë. ñî¸ë. . ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. 20 . áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë. . óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. . ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. Õ¿í àìä ñî¸ë. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã. . ñýðãýýõ. Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ.¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí. øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ.Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. . . Ñî¸ë.

ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. .Ãàäààäàä àæèëëàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . . ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ. õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã. . ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãè.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä.“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. ìýðãýæèë 21 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. èðãýíèé íèéãýì. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.8. ºíäºð íàñòàí. . àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº. òºðºë. èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ. àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë. õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.Øèíæëýõ óõààí. Ñóäàëãàà. Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ.Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é. á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý.Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. òºñºë çàõèàëàõ.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ. Çàëóó÷óóä. ñàéæðóóëíà. õýëáýðèéã îëøðóóëæ.Íèéãìèéí õàëàìæ. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý. . ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. Íèéãìèéí õàìãààëàë. ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. . 4. Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. . øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð. .Ýðäýì øèíæèëãýý. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî. . Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. .

. Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý.“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý. á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý. õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî. àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð.Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7. .5 õóâüä õ¿ðãýíý.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.5 õóâüä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý. 22 .Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. ¿ð àøèãòàé áîëãîæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë.Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý.2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ. Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ. ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý.Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë. . òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ. õàëàìæ. . õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. . . 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. ìàë÷èä. . íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé. ýäèéí çàñàã. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä. . áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë. . Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð).Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ.Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý.

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

õîëáîî. . Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. 5. . áàíê. ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . . . ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî. õóäàëäàà.- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý.Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.1. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý. õºðºí㺠îðóóëàëò. Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. .Æèæèã. íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ.Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý. . ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã.¯íýò öààñ. .Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà.4. . õºðºí㺠îðóóëàëò. àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ. . .Áàíê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº. áàíê. Ãàäààä 26 .Çýýëèéí ýðýëò.ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý. Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî.Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë.Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. ¯¿íä: . áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý.Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ. . òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö. .Áàíê. Áàíê. õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý. õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ.Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õóãàöààã íü óðòàñãàíà. ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é. àæèëëàõûã äýìæèíý.Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà. ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî.Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè.

Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë. . . ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº. Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý. . àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ. ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: .Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò. äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë. õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. íàðèéí òåõíîëîãè 27 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò. äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã.1.Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. . Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ.ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ.çýýëèéã áàãàñãàæ. ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà. . ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: . .Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ.Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë. íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë. ìºðäºíº. íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ. .Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ.ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà. ¯¿íä: . 5.Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà.5. ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý. ¯éëäâýðëýë.

Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. ìýäýýëýë õîëáîî. . ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ. íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý.Çàñãèéí ãàçàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: .Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: . õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 . Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü.Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ. . .Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê.7. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð. . Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî.6. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà. Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà. . ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ. øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é. .Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý. Õóâèéí õýâøèë.Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý. 5. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: .Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í. àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. áýõæ¿¿ëíý.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë.Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà. øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë. . 5.1. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.1. øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý.

öººð¿¿ëýõ. õÿëáàðøóóëíà. .2. ýðäýñ áàÿëàã. àëòíû. áèòóìûí. .Îþó òîëãîéí çýñ. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ. ä¿ðýì. äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî.1. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ. Ãåîëîãè. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý. æóðìûã äàõèí õÿíàæ.1. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî.Êàòîäûí çýñ. Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ.2. íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà.Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ. . Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý. . Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü. àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ.îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà. 5. ýðõëýõ. Àñãàòûí ìºíãºíèé. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé. . ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 .Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý. . . .Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø. Öàâûí ïîëèìåòàëëûí. ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº.Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. 5. óóë óóðõàé. 2015 îíä 85 õóâüä. ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý. Ìàðäàé.1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý.2. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº. .

õóðààìæèéã òîîöîõ. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê. ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ.2. . Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ.Áèîòåõíîëîãè. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. . ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. . 5. ¯¿íä: . Õàÿãäàë áàãàòàé.- - - Óóë. íîîñ. Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. íýõìýë.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. õàðèóöóóëàõ. . õàÿãäàëã¿é. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë. îþóíû áàãòààìæòàé. íºõºí òºëáºð.Ýðäýñ. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. . . ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. .θìîë. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.2. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ. . Óóë óóðõàé.Óóë óóðõàé. áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. äýâøèëòýò òåõíèê. 30 . ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý. ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà. íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý. Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ. äóíä ¿éëäâýðëýë. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð. áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ.1. ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà.

Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”. îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. . áàðèëãà.Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é. . ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí. .3.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. ãàçàð òàðèàëàí. . òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ. òîíîã òºõººðºìæ. . Îþóíû øèíãýö á¿õèé. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. . í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. øèíý äýâøèëòýò òåõíèê. ºñãºíº. .Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê. ìàë àæ àõóé.Ðàäèî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õºíãºí ¿éëäâýð.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí. . ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. õàâòãàé øèë. õ¿íñ. Æèæèã. . ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: . ìàøèí. ýêñïîðòëîíî.“¯éëäâýðëýë. áàãàæ õýðýãñýë. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ. äóíä ¿éëäâýðëýë. “Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. òýìýýíèé íîîñ. òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð. öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè.Çýñ õàéëóóëæ.Øàòäàã çàíàð. îðîîìîã. ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý. . çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. . Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä. ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã.Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ. 31 . õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà.2. èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà.1. 5. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè.

. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé. ¯¿íä: 32 . ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ.Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè. . . ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé.Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: . äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý.4. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý.Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç. áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é.Òýýâýð. ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. պ人 àæ àõóé. áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. .Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý. äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: . . çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý.1. Æèæèã. ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ.àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ.2. òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ. . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Æį-èéí òóõàé. . õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé. 5. .Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò. .Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.

. òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. ¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. . áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. ýçýìø¿¿ëýõ. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ.Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. õàìãààëàõ. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ. òîíîã òºõººðºìæ. æèìñ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. - Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ.Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. ÷àíàðòàé. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî. ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. áèðæ áàéãóóëæ. óñûã 纺ëð¿¿ëíý.ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. . ¿åðèéí áîëîí öàñ. àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. 33 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý.Ìàëûí ÷àíàð. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý.Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí. ñàéæðóóëàõ.Æèìñ. àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ãàçàð òàðèàëàí. - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê. . . . . áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí.Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. .- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý. . òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà.

æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. á¿òýýãäýõ¿¿í.5. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.1. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé. ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. óñæóóëíà. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. . ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. 34 . ¯¿íä: . àðèóòãàë. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ. òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. õ¿í àìûã àþóëã¿é. õîëáîî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . 5. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà. ¿éë÷èëãýý. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. õàðèëöàà õîëáîî. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ.2. àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ. Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. ìàëûí ýì. õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý. àÿëàã÷. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî.

ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òýýâýð. çàñâàð. . àâòî çàì. . îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý.Îëîí óëñûí êîíâåíö. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì. ¯¿íä: . . Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. Çàì.Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà.Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. Òºìºð çàì. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . 5. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî. Èðãýíèé íèñýõ. õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò.3.1. . . . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: . õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä. áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Àçè. Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý.- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì. ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà. Çàì. ¯¿íä: 35 . ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ.“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. . Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ.Àâòî çàì. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. øààðäëàãà. ñàëáàðûí á¿òýö. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý.3. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ñòàíäàðò. õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý.Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý. 5. Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë.

- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý.Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý. õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý. .Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë. Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý. îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ. Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. .Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ. . Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà. . õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: . ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. õ¿í àì. òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý. ãýðýë.Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. òîîã íýìýãä¿¿ëíý. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ.Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà. Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí.Äîòîîääîî öàõèëãààí.Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ. äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí. ¯¿íä: . íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: . Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ.Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ.Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8.Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. äàëàéä ãàðöòàé áîëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ. . òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà. . . òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý. . çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî. 36 . .Àâòî çàìûí òóðøèëò. òåõíèê. ¯¿íä: . ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº. õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý.Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. ¯¿íä: . õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý. òîîã íýìýãä¿¿ëíý.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî.

ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà. Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò.Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí. àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ.3. Ñóì. . õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí.2. .2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî. Àâòî.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî. . ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà. íèéñëýë õîò. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. Òàâàíòîëãîé.“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí.Ç¿¿í. . Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà. äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. ¯¿íä: 37 . ñóóðèí ãàçàð. . ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî.Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. . . èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý.Òîìîîõîí ãîë.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî. 5. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. .

“Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð. æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà.¯¿íä: . ìåòàíîë. ýð÷èì õ¿÷.3. 5.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷. ýð÷èì õ¿÷. ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà.3. . . Ìýäýýëýë.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ. Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . 5. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà.4. ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.3. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã. Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ.Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý.- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì.Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ. 38 . õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: . ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ. Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý. í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà. .×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø. . Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ.Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.

ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî. çàéí õóäàëäàà.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . . Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ.Çàéí ýì÷èëãýý. íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà. çàéí òºëáºð òîîöîî. ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. . çîõèîí áàéãóóëàëò. òåõíîëîãè. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò. . ýðõ ç¿é.պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé.¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà. íóòàãøóóëàõ.Ìýäýýëýë. á¿òýö. ¯¿íä: . òåõíîëîãè. ýðõ ç¿é. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. ãàçàð. çîõèîí áàéãóóëàëò. ¯¿íä: . á¿òýö. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 . ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. ìýäýýëýë õàíãàìæ. òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì.2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí. àðèëæàà.

. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî.- - - áîëãîæ. Õîò áàéãóóëàëò. õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý.Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí.3.5. 5. Áàðèëãà. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. çóðàã ç¿é. õîò òºëºâëºëòèéí íîðì. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. õîò. îðîí ñóóöíû 40 . . Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ. õºäºº àæ àõóé. . òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà.Áàðèëãà.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì. . ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë. “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà.Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. ¯¿íä: . ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. öàã óóð. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò.¯¿íä: . ãåîäåç. àþóëã¿é áàéäàë. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ãàìøãèéí. Íàëàéõ. .Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. íîðìàòèâ. .

íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ. áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ. ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . . òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ.Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê.Áàãà îðëîãîòîé èðãýä.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. ¯¿íä: . . õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ.2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. 41 . õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà. õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ. Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¯¿íä: .Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä. îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý. Á¿ñ íóòàã. .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä. õóóëèéí ýòãýýä. . Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. òîñãîäûã áèé áîëãîíî.óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.4.Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ. 5.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí. . Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. .Ýäèéí çàñàã. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. . õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî. . õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. . òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò.

ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Õàíãàéí. á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: . ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. Õàðõîðèí. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà. ¯¿íä: . Çàìûí ¿¿ä. óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ. Òºâèéí. Äàðõàí.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àæèëã¿éäýë. õýðýãæ¿¿ëíý. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. àéìãèéí òºâ¿¿ä. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ. áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ. á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Òºâèéí. Áàðóóí.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð. á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 . ªíäºðõààí. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ.Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ. Õîò. Ç¿¿í. á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî.Áàðóóí. . . á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. Óëèàñòàé. ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. Õàíãàéí. Çóóíìîä.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. Ç¿¿í. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà. . ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Ýðäýíýò. . . .Õîâä. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò. ¯¿íä: .Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. Àëòàíáóëàã. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. .

óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà. íºõºí ñýðãýýõ. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. äàõèí áîëîâñðóóëàõ. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. õàìãààëàëòàíä àâíà. õàäãàëàõ. õèìèéí õîðò áîäèñ. áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. îé. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë. ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë.Õîò.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë.Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ. ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ýäèéí çàñàã. ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Ãàçàð. íàð. õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ. óäèðäëàãà. . ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ. òýýâýðëýõ. óñ. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì. .Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ. ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ÇÓÐÃÀÀ. ýäèéí çàñàã. óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý. . àí àìüòàí. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ãàçàð. ñàëõè. õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. öºëæèëò. 43 . .Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é. . . ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. ¯¿íä: . äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî. Àÿëàë æóóë÷ëàë. ÿëãàí àíãèëàõ. ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ.

ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí. òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà. õàíäèâëàã÷ îðîí. çîõèñòîé àøèãëàõ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà. îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë. öºëæèëò. óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. á¿òýö. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . . õºðñíèé ýâäðýë.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. Àìüòàí. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. á¿ðòãýë.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. ñýðãýýí óðãóóëàõ. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ. õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. ò¿éðýí. ýðõ ç¿é. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ. . ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. íºõºí ñýðãýýõ.Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ. . çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. òàðõàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.Õîâîð. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 44 . ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà. á¿òýö. òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. îé õàìãààëàõ. á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë. çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ.Õîâîð. ñóäàëãàà õèéæ. . . áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý.Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ.Àí àìüòíû íººö. òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. ãîâü. ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. . ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý. õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. íºõºí ñýðãýýõ. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ.

õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. .Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ. 45 . 7. . õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ. ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ. õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà.Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . . . ÝÐÕ Ç¯É. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä. . Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà.Õ¿íèé ýðõ. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Õóóëü òîãòîîìæ. èðãýíèé íèéãýì. àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà.Õóóëü. ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Ýð¿¿ë. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. .ÄÎËÎÎ. .Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. . . Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà. ÕÓÓËÜ. ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý. øóäàðãà ¸ñ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà.Õóóëü. òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð. ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé. èë òîä áîëãîíî.Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ. ýðõ ç¿éí îð÷èí. Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. .Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé. êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà.Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà. Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ. . ñèñòåìòýé áîëãîíî.Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.1 Õóóëü.Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà.

. õàðèóöëàãàòàé. ã¿éöýòãýõ. îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ¯¿íä: .2. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà. èë òîä.Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà. èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. õóóëü äýýäëýí.Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. . õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî.Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ. òîìèëîõ.Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà.Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý.Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ.Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä.Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. - Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. . . Çàñàã çàõèðãàà. õàðèëöàí õÿíàëòòàé. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí. áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà. ýðäýìòýä.Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. .- Çàñàã çàõèðãàà. çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ. îéëãîìæòîé.¯éë àæèëëàãàà. 46 . 7. òîîã íü öººí.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. äýâø¿¿ëýõ. . ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý. .Áàã. . òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà. . ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé.Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë.Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý.

47 . èë òîä áîëãîõ. . ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý. õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ. 7. Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý. ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. . ãàçàð óñíû íýð. îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Íèéñëýë õîò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. ñàí áàéãóóëíà. . áîäèòîé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. àéìãèéí òºâ. ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî. . óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: . .Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ.- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä. ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: . ä¿í øèíæèëãýý.Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí. õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî. . ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: . ã¿éöýòãýë. øèôð.Òºðèéí àëáàíû öàëèí. Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò.3. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà.Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. Òºðèéí á¿ðòãýë. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. .Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý. ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý. õÿíàëò-øèíæèëãýý. . òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí.

òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë. . õ¿íèé ýðõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. áàéãóóëëàãà. îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. îñëîîñ õàìãààëàõ. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè. . òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. èëð¿¿ëäýã. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã. õàð òàìõè òàðààõ.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð.4. . íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà.Áàéãàëèéí ãàìøèã. ýäèéí çàñàã. ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ. . àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ. äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ.Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ. ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. óëñ òºð. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ. Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà. . òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ. íèéãìèéí 48 . . Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà. íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 7.Îëîí óëñûí òåððîðèçì. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà. òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ.

çîõèîí áàéãóóëàëò. ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð. 7. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà. Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. . òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ. . ýäèéí çàñàã. . 49 .Ýíõèéã ýðõýìëýæ. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë. ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý. õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ. . èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ.5. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . .¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ. òîãòîîìæ. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. . ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. ººðèéí èðãýä. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. òàãíóóë. íýýëòòýé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. ýäãýýð õóóëü. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã. àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà. îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. äýìæäýã. áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ. áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý.òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ. õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ.Öàãäàà. ø¿¿õ.

õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ.Òóðê. .Áóñàä îðîíä àìüäàð÷. Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò. .Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã.Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ. áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ. Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý. . . . Ýäãýýð îðîí. 50 . õýë.Ç¿¿í Õîéä Àçè. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. .ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý. óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî. ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà. Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý.ÀÍÓ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ.Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã. ÁÍÑÓ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý. óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà.- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé. ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ.Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. .Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. . òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. ñî¸ë. ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ. .Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà.Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã. ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà . ýðõ ÷ºëºº. Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ. øèíæëýõ óõààí. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë. Óëñ òºð. . ñî¸ë.

íèéò èðãýäèéí öýðýã.Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì.Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë. ÷àäâàð îëãîõ. ìýäëýã. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. íýãæèéí á¿òýö. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. Õèëèéí öýðýã. . - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. .6.Òóñëàìæ. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè. ºíäºð áîëîâñðîë. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö.Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. . èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý. Õèëèéí öýðýã. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð. Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1. õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. . . Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. 51 .7. .Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. çàñãààñ ãàäààä. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý. äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ñàëáàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. çýâñýãëýë.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. Çýâñýãëýë. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëò. Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà.

5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð.Æèæèã. ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷. òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð.Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ. Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8.Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. .Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî. íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí. ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ.öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý. 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà. çýâñýãëýë. ¿éë÷èëãýý õºãæèæ. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì. . ìýäýýëëèéí ñèñòåì. äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý. ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ. .ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. . ¯¿íä: . . . ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. . ÍÀÉÌ. . ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ. óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà. õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà. äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý. . õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà. Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà. . äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. .Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ. 52 .Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. . 2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý. õýðýãëýý íýìýãäýíý.1.

Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. ãàäààä ÿâæ. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. Õºäººíººñ îíîøèëãîî. Òàâàíòîëãîé. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. ñóóðü áîëîâñðîëä 98.5 äàõèí ºñíº. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý. Ãýð á¿ë áýõæèæ. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý. Ñóì. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. òºìñ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ.1. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷. äóíä àíãèä 97. õ¿í àìûí òîî ºñíº.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. Áèîòåõíîëîãè. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 . õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî.2.

2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé. äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã. Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî. .2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0.Àçè òèâ.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ.Ñóì.Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. ¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ.Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. . Áàðóóí. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî. ýçýìøñýí îðîí áîëíî. . àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ. . . .Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà. îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî.Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì.Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé. õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) .Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí. ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ.8 áîëíî. . ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî. Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí.2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý. .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.Õºäººíººñ îíîøèëãîî. .Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý. . Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî. . á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº. .- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. . îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. äîëëàðò õ¿ð÷. . . Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî. 54 . . îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý.

“Óñ”. Õºãæëèéí ñàíãóóä 1. òåõíîëîãèéí ïàðê.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë. øèéäâýðë¿¿ëíý. . Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. “Õîòóóä”.- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ.“Îðîí ñóóö”. ¿éëäâýðëýë. . . øèíæëýõ óõààí.1.3. ¯¿íä: . .Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ. . Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü. Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. òåõíîëîãèéí ïàðê. 8. ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ.“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë. . Àëòàíáóëàã. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. òåõíîëîãèéí ïàðê. . Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà. “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê.“Àÿëàë æóóë÷ëàë”. 8. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê. “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”. “Ýðäýíýñèéí ñàí”. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà. Òºâ. . òåõíîëîãèéí ïàðê. Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä.“Áîëîâñðîë”. ÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý. Áàãàõàíãàé. . òåõíîëîãèéí ïàðê.1.1. “Ýð¿¿ë ìýíä”. “Óëèàñòàé”.Çàìûí ¿¿ä. . .“պ人ãèéí õºãæèë” .“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò. 3.“Õîâä”. .“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë.“Àøèãò ìàëòìàë”. ¯¿íä: . .Áàðóóí. . Ç¿¿í. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 .2. Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ.1.“Òåõíîëîãè”. 8. 2.“Äýä á¿òýö”. 2.

1. Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà.8 õóâü. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì. óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî.2. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé.8.) 8. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. äîëëàð. պ人 àæ àõóé .1. õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø. õóóëü÷èëñàí áàéíà.2.35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî. õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ. òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà. Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80. îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà. Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà. çîõèöóóëàõ. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà. äîëëàð. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ.4. Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. òîãòîëöîî. òîîã öîìõîí. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé.8. 8. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì. Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí. õàðèóöëàãàòàé. òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. Çàñàã çàõèðãàà. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé. øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. ¿éë÷èëãýý .18 õóâü. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð . Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà. 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé .40 õóâü. ñàëáàð õîîðîíä 56 . Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà. Òºðèéí óäèðäëàãà. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü. ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî. õºäººä 60 õóâü.

Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü. 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý. 8. Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ.30). Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1).2.Ãàäààäûí çýýë.óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî.2.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. 8. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ. õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý.30). ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà. ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010.06. æèë æèëèéí òºñºâ. Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî. õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020. òºëºâëºãºº. àõèö äýâøèë. . íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë.2. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý. 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ.Õóâèéí ñàëáàð.30).06. òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü.4. .2.06.äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî. Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì. 27 õóâü íü áîëîâñðîë. öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. 8. òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë. (õàâñðàëò 1. ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã.3. ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ. 57 . II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015.

òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî. Òàéëàãíàõ. Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà. ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ . òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò .Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê.Äýëõèéí. òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû. çîãñîõ .Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë . çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ .Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ.Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã. çýñ. ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: .Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò.Çàì.Øóâóóíû õàíèàä. áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë .¯éëäâýðëýë. ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë. õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë .Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò . òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü.Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ. òåõíîãåíèéí îñîë . ãàìøèãò ¿çýãäýë . òýýâýð.6. ¿íýëãýýã ÿàìä.Ãàí.Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 .Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë . í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò . òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî .5. ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë . ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà. öàã óóðûí ººð÷ëºëò. Õÿíàëò-øèíæèëãýý.2. õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà.2.Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ .Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ . Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà. 8. 8.

çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë.- - Òºð. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà. èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî. * * * 59 . õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488.9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558. à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.7 .1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627. Õ¿ñíýãò 1. äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855.4 Õàâñðàëò 1. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454.

.61 Õàâñðàëò 1.

Õàâñðàëò 1.62 Õ¿ñíýãò 3. .

Õàâñðàëò 1. .63 Õ¿ñíýãò 4.

Õàâñðàëò 1.64 Õ¿ñíýãò 5. .

65 Õ¿ñíýãò 6. Õàâñðàëò 1. .

¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð. . äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1.66 Õ¿ñíýãò 7.

. ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ.67 Õàâñðàëò 1.

68 Õ¿ñíýãò 8. . Õàâñðàëò 1.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful