ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference . íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor . òóðøèëò.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 . òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè.Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë. ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí.

2. øèíæëýõ óõààí. òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò.ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. ýäèéí çàñàã. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä. Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. Òåõíîëîãèéí äýâøèë. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. óõàìñàð. òóñ óëñûí íèéãýì. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà. òåõíîëîãè. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ. 5 . Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà.

ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. íàðèéí òåõíîëîãè. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. óëñ òºðèéí íàì. ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. 4. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). 5. ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. øèíæëýõ óõààí. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. õ¿íèé ýðõ. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. àâëèãà. 6 . áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). 2). ýðäýìòýä. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. ýð¿¿ë ìýíä. õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ. ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. òåõíîëîãè. ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ.3. ̺í õýâëýë. èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë.

Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð. Äàÿàðøèë. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 . Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. íèéãìèéí õºãæèë. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. á¿òýýãäýõ¿¿í. òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ. áîäëîãî. ÍÝÃ. õºäºë㺺í. Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà.1. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. ¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. äóíä. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. äóíä. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. õ¿í. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà. óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ. Ýäèéí çàñàã.

4. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. õàðèëöàà. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. Ýíýòõýã. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ. öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. õóäàëäàà. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý. ðîáîòèêñ. Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. àæèë ýðõëýëò. Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. íàíî. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. Ìýäýýëýë.2. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. Öààøèä Åâðîï. 3. ìýäýýëýë. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì. Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. 5. 8 . Çàñàãëàë. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. 2. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. áèî. 1. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà.

Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. íàéäâàðã¿é. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. 7.6. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷. 9 . 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ. ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. 5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. ÕΨÐ. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. 5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. 6) Îðîñ. Øèíæëýõ óõààí. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð. 8) Àæèëã¿éäýë. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð.1. ÿäóóðàë èõ.

¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. áîëîâñðîë. Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí.2. àâëèãà èõ. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà. õºäºëìºðèéí 10 . 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. óëàìæëàë.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. õ¿íä ñóðòàë. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. 2. õîâîð àí àìüòàí. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà.

õ¿íèé ýðõ. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. øóäàðãà ¸ñ. 2) Øèíæëýõ óõààí.Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. . 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. èë òîä áàéõ.Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ.Àðä÷èëñàí ¸ñ. ÃÓÐÀÂ. äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é. ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé. 3.íººö õÿçãààðëàãäìàë. áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ. . çàðöóóëàëòûã õÿíàõ.ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë. ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ. àæèë÷èä. ¯¿íä: 11 . õóâü íýìðýý îðóóëàõ.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. . ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð. . . Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. õóóëü äýýäëýõ. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí.Õºãæëèéí áîäëîãî. òýãø áàéäàë. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí. á¿òýýãäýõ¿¿í. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. á¿òöèéã áèé áîëãîõ. 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. . âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí. . ýðõ ÷ºëºº. òîãòâîðòîé áàéõ. çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ.2.1. ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ìàë àæ àõóé.¯¿íä: . ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé.

Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ. ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ.Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ. èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä. áàõàðõàì ò¿¿õòýé. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ. . . ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ.Àæëûí àþóëã¿é. Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì.Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ.Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ. ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. . ñýðãèéëæ áàéõ. íàéðñàëòàé áàéëãàõ. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä . ýð¿¿ë îð÷èí.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã.3. . íèéãìýý ýâñýã. 3) Áèå õ¿í.4. 2) Øóäàðãà àìüäàð÷. ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . òºð.1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ. îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä . íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ.Ýðõ. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã. . àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë.Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ. ºíäºð áîëîâñðîëòîé. õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷.Àæ àõóé÷ áàéõ.Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ. 3. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí. á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî. íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé. 3. áîëîâñðîë îëãîõ.Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí. 12 . 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ. . . èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ. . Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ. ÷èíýýëýã. . òàéëàãíàõ. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ. àæèëëàõ.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. . îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ.

Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 6. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî. øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õîò. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. áèçíåñ ýðõëýõ. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é. àâëèãà. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. õàíãàõ. ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. 3. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. Á¿ñ íóòàã. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. èë òîä. ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. 5. õ¿ðòýýìæòýé. íýýëòòýé. 4. Áèçíåñ. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. Áàíê. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. àþóëã¿é àìüäðàõ. 2. íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí.- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. øóóðõàé áîëãîõ.5. òîãòâîðòîé. 13 . èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. õàðèóöëàãàòàé. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. ¯¿íä: 1.

Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. àâüÿàñ. àìàð òàéâàí áàéõ. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ.2. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ. 4. ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ. õàðèóöëàãà 14 .Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. ÿäóó. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ. . îþóí óõààí. . áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. õºäºëìºð ýðõëýëò. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. ßäóóñò ÷èãëýñýí. àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. 4.ĪЪÂ. íèéãìèéí õàëàìæ.Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. .0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà. àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Àæèëã¿é. . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ.1.Ãýð á¿ë. . óðò íàñëàõ. áàéíãà ñóðàëöàõ. íèéãìèéí õàìãààëàë. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ. . ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. íèéãýì.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ßäóóðàë. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé. õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. ò¿¿õ.

óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ.Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ.ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. á¿òýýë÷. õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã. . óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ. .Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë.3. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. õàðèóöëàãàòàé. . . òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. .“Ãýð á¿ë. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ººðòºº ýçýí áîëäîã.Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî.Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë. ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. 4. óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà. ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî. áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ. Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ. ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 . àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ. õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.àäèë. óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý. . . Õ¿íèé áàéãàëü. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé. . òýäãýýðèéã õºãæèë.Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé.Ìýðãýæëèéí ñàëáàð.

Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî. çºâ õ¿ì¿¿æèë. 4. ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý. áîëîâñðîëûí 16 . Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý. 2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. íýìýëò òóñãàé õîîë. - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. îþóíæñàí. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. ¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó. õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ.8%-èàñ. áîëîâñðîë. ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ. ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ. . 2016-2021 îíä 2.4. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. òîðäîëãîî. . õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý. ýì÷èëãýý. ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà. . äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ.4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. öàëèí îëãîíî.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ. á¿òýýë÷. çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ.

Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé. . “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý.ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. ñòðàòåãè. .Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. . õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî. ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. . îíîâ÷òîé áîëãîíî.Áàãø. .Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. Áàãøèéí ìýðãýæèë. . óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ.á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº. ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý.Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë. äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý. àæëûí ÷àíàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ. óðàìøóóëàë.Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2. õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä.1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý.0 õóâüä õ¿ðãýíý. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. . ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. ÷àíàðòàé. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ. õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý.2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99. öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ. . àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 .6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà. õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ. . . .Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà.Áàãø. .2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî. ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý. . õýìæýý. ýõ. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý. îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. 4. Ñóì. .5. äàðõëààæóóëàëò õèéõ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî. õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà.Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ. .Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö. Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð. õýâ øèíæ. ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ. ýì÷èëãýý. õ¿ðòýýìæòýé. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ. . õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº. ÷àíàðòàé. öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº. ÁÇÄÕ. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý. . áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. õýâ øèíæ. 18 .õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà.Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã. îíîâ÷òîé áîëãîíî.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ. . øèíæèëãýý îíîøèëãîî. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. øóäàðãà. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. . ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ. àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. . ºâ÷ëºë. öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî.Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ. .Òåõíèêèéí áîëîâñðîë. õýðýãæ¿¿ëíý. . äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.

ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý. . ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë. öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.ͺõºí ñýðãýýëãý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ.Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý. . . óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà.ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. . àñàðãàà.Ýì. ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. 19 . óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã.Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî. óðàìøóóëàë. ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. . . . . óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò.Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. øàãíàë.Ø¿ä ýì÷ëýõ. . . ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. .Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý. òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà. ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã. àéìàã.Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí. . Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë. . . ýìíýëãèéí õýðýãëýë.Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. áàãàæ.Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. óóð àìüñãàëûí äàðàìò. Óäèðäëàãà. ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. íÿëõñûã õàìãààëàõ.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî.- Ýõ. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý. Ñóì.Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. . ìýäýýëýë. ÁÇÄÕ.Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà. . . ä¿¿ðýã. áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý.Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý.Õ¿íèé íººö. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. .

. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. 20 . ñýðãýýõ. áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý.7. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.6. ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ. ÿñòàí. Øèíæëýõ óõààí. ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ò¿¿õ.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õàìãààëàõ. áîëîâñðîë.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë. èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà. ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ. çîõèîí áàéãóóëàëò. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã.Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. Ñî¸ë. 4. ìýäëýã. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý. Õ¿í àìä ñî¸ë. áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé. ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë. . ñî¸ë. ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ.4. . øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. ìýäðýìæ. . . ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð. óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò. Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. .¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.

á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ. òºñºë çàõèàëàõ.Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí. õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä. ºíäºð íàñòàí. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ.Øèíæëýõ óõààí. àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî. . ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. . ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ. òåõíîëîãè. õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý.Íèéãìèéí õàëàìæ.Ãàäààäàä àæèëëàæ.Ýðäýì øèíæèëãýý. . . õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. Íèéãìèéí õàìãààëàë. àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí. ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ.Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. õýëáýðèéã îëøðóóëæ. . . . ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. . . Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ. ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã.“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. èðãýíèé íèéãýì.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. .ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é.8. ñàéæðóóëíà. Ñóäàëãàà. Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. Çàëóó÷óóä. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý. òºðºë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. ìýðãýæèë 21 . àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº. . 4.

õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ. Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð).Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. ìàë÷èä. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë.5 õóâüä õ¿ðãýíý. çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé. àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é.Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ.5 õóâüä.Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ. õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî. . . . Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ.“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. .Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë. ýäèéí çàñàã.Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ. èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý. õàëàìæ.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý. òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä. áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë.2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ. 22 . . ¿ð àøèãòàé áîëãîæ. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . . á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý. . .

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà. .Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. õóãàöààã íü óðòàñãàíà.Áàíê. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ.Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . õîëáîî. áàíê.Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. .Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë.Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà. õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý.4. . . Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî.Çýýëèéí ýðýëò. . ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº. òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö. . õóäàëäàà. 5. . õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý.Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý. Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî.1.Æèæèã. ¯¿íä: .¯íýò öààñ. ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. áàíê. . . ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. õºðºí㺠îðóóëàëò. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî. àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ.Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. . . ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ. àæèëëàõûã äýìæèíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. Áàíê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. .Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.Áàíê. . íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ.Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà. ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ. õºðºí㺠îðóóëàëò. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã. Ãàäààä 26 .ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý. áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é.

ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý. Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. .çýýëèéã áàãàñãàæ. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë. ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã.5.ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ. íàðèéí òåõíîëîãè 27 .Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí. äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë. ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà. äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã. ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé. ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. 5. .Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ.ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ¯éëäâýðëýë. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: .ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî. . .Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà. . õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº. àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ. Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý. ìºðäºíº. ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: .¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. ¯¿íä: .Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë. íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý.1.Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ. . .

5. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë.Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é.1. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð.Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê. .Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà.Çàñãèéí ãàçàð. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: .6. Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. . áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý.Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í.Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. . çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà.1. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: . øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ. ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ.7. ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý. . 5. ìýäýýëýë õîëáîî.Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. Õóâèéí õýâøèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. .Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. . øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà. ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. áýõæ¿¿ëíý. ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ. .Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî. àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ. õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 .

.2. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ. õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. Ìàðäàé. Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. Àñãàòûí ìºíãºíèé. .1.Îþó òîëãîéí çýñ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý. 5. ýðõëýõ.Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ.Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý. áèòóìûí. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. . òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. . ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº. õÿëáàðøóóëíà. àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ. ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý. õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ.Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî. . Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí. Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé. . øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý. . öººð¿¿ëýõ. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ. Ãåîëîãè.1.2.Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö.1. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý. 2015 îíä 85 õóâüä. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ. àëòíû.îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ. ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 . äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî.Êàòîäûí çýñ. 5. . Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. óóë óóðõàé. . ýðäýñ áàÿëàã. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ. Öàâûí ïîëèìåòàëëûí. . æóðìûã äàõèí õÿíàæ.2. ä¿ðýì.

ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ.2. ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð. 5.2.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. îþóíû áàãòààìæòàé. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ. íýõìýë. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý. äóíä ¿éëäâýðëýë. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ. . ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. õóðààìæèéã òîîöîõ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ.θìîë. 30 . õàÿãäàëã¿é. íîîñ. áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà. òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ. Õàÿãäàë áàãàòàé. . ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð.Áèîòåõíîëîãè. . õàðèóöóóëàõ.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. äýâøèëòýò òåõíèê.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº. ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý. . . . íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. Óóë óóðõàé. ¯¿íä: . íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í. ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý.- - - Óóë.1. .Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýðäýñ. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. íºõºí òºëáºð.Óóë óóðõàé.

öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè.3.“¯éëäâýðëýë. . ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë. í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä. . îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. áàðèëãà.Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. õ¿íñ.- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. . õºíãºí ¿éëäâýð. 5. . äóíä ¿éëäâýðëýë.Øàòäàã çàíàð. . õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”.2. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí.Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ. . ìàë àæ àõóé. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ. òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè. Æèæèã. “Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. ìàøèí. ãàçàð òàðèàëàí. ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã. áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. òýìýýíèé íîîñ.1. çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ºñãºíº. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Çýñ õàéëóóëæ. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. . òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ. òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. øèíý äýâøèëòýò òåõíèê. Îþóíû øèíãýö á¿õèé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: . ýêñïîðòëîíî.Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê. áàãàæ õýðýãñýë.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ. 31 .Ðàäèî. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. òîíîã òºõººðºìæ. îðîîìîã. . . õàâòãàé øèë. .

çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. Æèæèã. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . .Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà. ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: .Òýýâýð.Æį-èéí òóõàé. 5.1. .Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè. áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: .Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç.2.Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý.Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý. õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ.4. . . պ人 àæ àõóé. äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé. áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý. ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé. ¯¿íä: 32 . òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ. .2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . . ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò. .Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. .àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ. ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ. ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.

. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý.Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. óñûã 纺ëð¿¿ëíý. 33 .Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. .Ìàëûí ÷àíàð. ñàéæðóóëàõ.- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý. ÷àíàðòàé. ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí. . áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. . - Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý. òîíîã òºõººðºìæ.ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê. ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº. õàìãààëàõ. òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Ãàçàð òàðèàëàí. . ýçýìø¿¿ëýõ. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. æèìñ. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. .Æèìñ.Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. . òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. áèðæ áàéãóóëæ. ¿åðèéí áîëîí öàñ. - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê. òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. .Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.

¿éë÷èëãýý. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý. ìàëûí ýì. àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ. ¯¿íä: . ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà.1. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. á¿òýýãäýõ¿¿í.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õîëáîî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õàðèëöàà õîëáîî. ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ. 34 . 5. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. àðèóòãàë. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý. ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. óñæóóëíà. áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. àÿëàã÷.5. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. . ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. ¯¿íä: . “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. õ¿í àìûã àþóëã¿é. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý.2.

àâòî çàì. çàñâàð.“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. . Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: . çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. .Àâòî çàì.Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. øààðäëàãà. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. .Îëîí óëñûí êîíâåíö. ¯¿íä: . òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý. Çàì. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî. ¯¿íä: 35 .3. òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî. ñòàíäàðò. Àçè. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ.Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. . . Òºìºð çàì. àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì. á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø. òýýâýð. 5.1. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà. õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä. Èðãýíèé íèñýõ. ñàëáàðûí á¿òýö.3. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Çàì.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà. Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý.Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý. õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà. õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý. 5. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë. Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”.

Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý.Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà.Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8. õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý.Àâòî çàìûí òóðøèëò. õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà.Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí. òåõíèê. Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. òîîã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: . äàëàéä ãàðöòàé áîëæ.Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ.- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ.Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò. õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý. .Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. .Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. õ¿í àì. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ãýðýë. . àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà. . îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ. ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî. ¯¿íä: .Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. ¯¿íä: . ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý. . Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý. . ¯¿íä: . . òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí. òîîã íýìýãä¿¿ëíý. . .Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý.Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº.Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý.Äîòîîääîî öàõèëãààí. íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: . Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ. ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº. . Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7. 36 .

íèéñëýë õîò. ¯¿íä: 37 . . . Àâòî.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. . äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà. ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .2. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí. èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý. . õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí. Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî. .Òîìîîõîí ãîë. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. ñóóðèí ãàçàð. õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî.Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî. ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà.3.Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. Ñóì.Ç¿¿í. . Òàâàíòîëãîé. ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà.“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ. . ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî. .Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. 5. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ.

Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. . . ìåòàíîë. æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà.3. í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà. Ìýäýýëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. .Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷.3.¯¿íä: .Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ. . ýð÷èì õ¿÷. Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý.4. Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ. Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . . í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . 38 . .Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. 5. 5. ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà.3. Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ.×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø. ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà. òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ýð÷èì õ¿÷.- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: . í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã. “Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð.Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà. õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý.

Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . àðèëæàà. òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. á¿òýö. çîõèîí áàéãóóëàëò. ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. . çîõèîí áàéãóóëàëò. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà. 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì. ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû.պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. . íóòàãøóóëàõ. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 . ¯¿íä: . .¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý. á¿òýö. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. òåõíîëîãè. ìýäýýëýë õàíãàìæ. òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ. òåõíîëîãè. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Ìýäýýëýë. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. çàéí òºëáºð òîîöîî.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí.Çàéí ýì÷èëãýý. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ. ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. . Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì. ãàçàð. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ. ýðõ ç¿é. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. çàéí õóäàëäàà. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ. ¯¿íä: . ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿é. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà.

áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ.¯¿íä: . Íàëàéõ. öàã óóð.Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð.3. ãåîäåç.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö. íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé.Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò. îðîí ñóóöíû 40 . ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí. . . õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì. 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë. òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî. àþóëã¿é áàéäàë. Áàðèëãà. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. õîò. õîò òºëºâëºëòèéí íîðì.Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. 5. õºäºº àæ àõóé. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. . Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. íîðìàòèâ. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Õîò áàéãóóëàëò. ¯¿íä: . ãàìøãèéí. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ. áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.Áàðèëãà. .- - - áîëãîæ. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. çóðàã ç¿é. ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.5.

òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí. Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. . òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò. . ¯¿íä: . .4. õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà.Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý.Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ. õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ. òîñãîäûã áèé áîëãîíî. ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. 5. . ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý. 41 . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ.Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä. õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý.Áàãà îðëîãîòîé èðãýä. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. Á¿ñ íóòàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ¯¿íä: . õóóëèéí ýòãýýä. . . . õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî. . . õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Ýäèéí çàñàã. õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä.

ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. ªíäºðõààí. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà.Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ. õýðýãæ¿¿ëíý. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. Õîò.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. Áàðóóí. áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. . Õàðõîðèí.¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Áàðóóí. ¯¿íä: . àéìãèéí òºâ¿¿ä. . Ç¿¿í. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî. Ýðäýíýò. Òºâèéí.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð. Òºâèéí. Ç¿¿í. Çàìûí ¿¿ä. ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. . . á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý. Çóóíìîä. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Àëòàíáóëàã. . Õàíãàéí. àæèëã¿éäýë. óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. ¯¿íä: .Õîâä. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ. á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: .Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ. Õàíãàéí. . Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ.Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Äàðõàí. Óëèàñòàé. á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 . “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë. . ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. . Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò.

áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè. Ãàçàð. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë. . õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. ýäèéí çàñàã. çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý.Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ. ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. õàìãààëàëòàíä àâíà. . õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ. äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ýäèéí çàñàã. ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. Àÿëàë æóóë÷ëàë. ãàçàð. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. óñ. ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. öºëæèëò. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë.Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é.Õîò. ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. ñàëõè. õèìèéí õîðò áîäèñ. õàäãàëàõ. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. íàð. íºõºí ñýðãýýõ. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. ÇÓÐÃÀÀ.Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ. . . ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. ÿëãàí àíãèëàõ. óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. äàõèí áîëîâñðóóëàõ. óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. îé. àí àìüòàí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. . óäèðäëàãà. õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë. ¯¿íä: . 43 . ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã. òýýâýðëýõ. . ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ.

ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. íºõºí ñýðãýýõ. ãîâü. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. . . óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. . á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë.Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ.Õîâîð.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ. ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ. . Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü. . ò¿éðýí. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí. íºõºí ñýðãýýõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. á¿ðòãýë. õàíäèâëàã÷ îðîí. ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ñóäàëãàà õèéæ. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ. àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 44 .Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ. ýðõ ç¿é. . òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ. ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý. îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.Àí àìüòíû íººö.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. îé õàìãààëàõ. ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà. öºëæèëò. òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà. á¿òýö. áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý. ñýðãýýí óðãóóëàõ. íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã. Àìüòàí. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ. . á¿òýö. òàðõàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Õîâîð. õºðñíèé ýâäðýë. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë. çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. çîõèñòîé àøèãëàõ. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. . õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ.

õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. èðãýíèé íèéãýì. . . èë òîä áîëãîíî. . ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé.ÄÎËÎÎ. ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ. òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð. . òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä.Õóóëü. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà. Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. .Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. ÝÐÕ Ç¯É.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé. êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ. .Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ.Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý.Õóóëü òîãòîîìæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ.Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ÕÓÓËÜ. Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà. ñèñòåìòýé áîëãîíî.Ýð¿¿ë. àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà. Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü.Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷. àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. 7. .Õóóëü. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ. . . . ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .1 Õóóëü. Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà.Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. øóäàðãà ¸ñ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. .Õ¿íèé ýðõ. ýðõ ç¿éí îð÷èí. ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. 45 .Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. . .Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà. .

Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî.Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ. òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí. .Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî. îéëãîìæòîé. . Çàñàã çàõèðãàà. . õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî.Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ. ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý. 7. õóóëü äýýäëýí. . çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. èë òîä. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé. òîîã íü öººí. øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ. 46 . . Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ. . èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õàðèóöëàãàòàé. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. .Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã.Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ. òîìèëîõ. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë. õàðèëöàí õÿíàëòòàé. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî. Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. - Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. .Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. äýâø¿¿ëýõ. . .Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý. òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà. çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. ýðäýìòýä.- Çàñàã çàõèðãàà.Áàã. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà. . øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ¯¿íä: .¯éë àæèëëàãàà. . ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã. îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.2. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ.Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ.Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà. ã¿éöýòãýõ. èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý.

. òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà. . ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ. ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: . õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî.3. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ. ñàí áàéãóóëíà. àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý. àéìãèéí òºâ. ãàçàð óñíû íýð. . Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. . ä¿í øèíæèëãýý. . ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî. õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 47 .Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà. Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. øèôð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí.Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý. ã¿éöýòãýë. Òºðèéí á¿ðòãýë. áîäèòîé.Òºðèéí àëáàíû öàëèí. õÿíàëò-øèíæèëãýý.Íèéñëýë õîò. 7.Òºðèéí àëáàíû. .Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò.Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: . òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. . ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà. ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: .Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí.- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. èë òîä áîëãîõ. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ.

íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ. . òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. íèéãìèéí 48 . ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà. äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà. . ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. 7. õ¿íèé ýðõ. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý. óëñ òºð. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ. . îñëîîñ õàìãààëàõ.Îëîí óëñûí òåððîðèçì. . òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà. ýäèéí çàñàã.Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. áàéãóóëëàãà. àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. .Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ. . øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ.4. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ. òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ. Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà.Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. õàð òàìõè òàðààõ. èëð¿¿ëäýã.Áàéãàëèéí ãàìøèã. òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ.

¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã. ø¿¿õ. ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ.Öàãäàà. ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü. ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý. òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý. ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ. îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí. òîãòîîìæ.òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ. ýäèéí çàñàã. õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ. . õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. . íýýëòòýé. ýäãýýð õóóëü. àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. çîõèîí áàéãóóëàëò.Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö.¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ.Ýíõèéã ýðõýìëýæ. òàãíóóë. áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. .5. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà. . õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. äýìæäýã. . . áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà. ººðèéí èðãýä. áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. 49 . á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð. 7.

õýë. . ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ. Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. . Ýäãýýð îðîí. ñî¸ë. õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë. á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý. ÁÍÑÓ. áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ.ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý.Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã.Ç¿¿í Õîéä Àçè.- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé. . ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ñî¸ë. àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà.Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. . Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ. õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ. ýðõ ÷ºëºº.ÀÍÓ. .Áóñàä îðîíä àìüäàð÷.Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. .Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. .Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà . óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà.Òóðê.Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý. òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. . . ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà. õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ. . óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ. ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò. 50 . Óëñ òºð. øèíæëýõ óõààí. . Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ.Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã.

Òóñëàìæ. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë. õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. . Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1.Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. ºíäºð áîëîâñðîë. Õèëèéí öýðýã. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. íèéò èðãýäèéí öýðýã. èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý.7. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. . öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. ìýäëýã. . ñàëáàð. 51 . . Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.6. Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ.Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý.Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì. õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. çýâñýãëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. íýãæèéí á¿òýö.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. Õèëèéí öýðýã. òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. Çýâñýãëýë. äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ. - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. çàñãààñ ãàäààä. çîõèîí áàéãóóëàëò. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. . ÷àäâàð îëãîõ. .Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö. .

óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý. . äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý. ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà. Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ. íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí. ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ. äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà.1. .Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. . 52 . . . òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð. õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà. . .Æèæèã. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý. .5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð.Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. . ¯¿íä: .Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. çýâñýãëýë. äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý.öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî. 2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý. ÍÀÉÌ.ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷. õýðýãëýý íýìýãäýíý. ¿éë÷èëãýý õºãæèæ. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà. ìýäýýëëèéí ñèñòåì. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî. .Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý. õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà. . ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ. Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. .

2. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. Òàâàíòîëãîé. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ. Ãýð á¿ë áýõæèæ. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 . Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ãàäààä ÿâæ. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. äóíä àíãèä 97. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. õ¿í àìûí òîî ºñíº. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. ñóóðü áîëîâñðîëä 98. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý. Ñóì. òºìñ. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. Áèîòåõíîëîãè. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí.1. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü. õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý.5 äàõèí ºñíº. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. Õºäººíººñ îíîøèëãîî. Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ.

¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ. Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. ýçýìøñýí îðîí áîëíî. õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº.2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý. . îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî. äîëëàðò õ¿ð÷. . ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý. . Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî.Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. Áàðóóí. . îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî. äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é. .Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. . îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý. ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ. .Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã. . 54 .- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé.Àçè òèâ. .Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé.Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà. Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî.8 áîëíî. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý. . . á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. . Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí. õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) . .Ñóì. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì.Õºäººíººñ îíîøèëãîî. 2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî. àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. . . õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ.2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. .Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî.

2.“Áîëîâñðîë”. .2. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà.“պ人ãèéí õºãæèë” .“Àÿëàë æóóë÷ëàë”. Òºâ. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë. øèéäâýðë¿¿ëíý.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê.“Òåõíîëîãè”. . “Ýðäýíýñèéí ñàí”. ¯¿íä: . òåõíîëîãèéí ïàðê.“Õîâä”. Õºãæëèéí ñàíãóóä 1. Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. øèíæëýõ óõààí. ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ. Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. . Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë.Çàìûí ¿¿ä. ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà. 3. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí ïàðê. òåõíîëîãèéí ïàðê.“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë.“Àøèãò ìàëòìàë”. “Óëèàñòàé”. . “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê.“Îðîí ñóóö”. òåõíîëîãèéí ïàðê. ¯¿íä: . . “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”. .“Óñ”. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1.“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë. Àëòàíáóëàã. “Õîòóóä”.Áàðóóí.1. .- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. . ÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý. 8. Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà. òåõíîëîãèéí ïàðê. 8.1.“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò. Áàãàõàíãàé. . Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ. 8. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 . Ç¿¿í.“Äýä á¿òýö”. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. .3. ¿éëäâýðëýë.1. 2. . “Ýð¿¿ë ìýíä”. . . Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü.Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ. .1.

Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî.4.2.8. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. äîëëàð. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ.8 õóâü. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. 8. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. òîãòîëöîî. ¿éë÷èëãýý . Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ.40 õóâü. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0. Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí. Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø. ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî. õóóëü÷èëñàí áàéíà. õºäººä 60 õóâü. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð . çîõèöóóëàõ. õàðèóöëàãàòàé. òîîã öîìõîí. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ.8. պ人 àæ àõóé .1. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà. äîëëàð. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ. óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ. òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø. øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. Çàñàã çàõèðãàà. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé. òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà.) 8. ñàëáàð õîîðîíä 56 . õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. Òºðèéí óäèðäëàãà. îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà.35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü. Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà. Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü. Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80.1. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî. 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé .18 õóâü.2. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà.

õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì. ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010. ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö.30). õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý.2. æèë æèëèéí òºñºâ.3. 27 õóâü íü áîëîâñðîë.30). 8.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1). òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü.30). Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ. 8.06. Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì.06. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî.óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî.äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî.2. 8. Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020. öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý. àõèö äýâøèë. õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . .2. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. 57 . ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ.2. (õàâñðàëò 1. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü.06.Ãàäààäûí çýýë. Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ. 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì. .Õóâèéí ñàëáàð.4. òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ. íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë.Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà. 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý. òºëºâëºãºº. II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015.

ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë . ãàìøèãò ¿çýãäýë .ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë.Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò . ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà.¯éëäâýðëýë.Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò. ¿íýëãýýã ÿàìä. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä. í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò .Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë . òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü. õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë .Ãàí. çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ .Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ. çîãñîõ .5.Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ .2. çýñ. òýýâýð. òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû.2.Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã.Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë . õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà.Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê.Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ . ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ .6. Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà. òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò . öàã óóðûí ººð÷ëºëò.Øóâóóíû õàíèàä.Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ. Òàéëàãíàõ.Äýëõèéí.Çàì. òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî. Õÿíàëò-øèíæèëãýý. áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë . ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: . òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî .Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 . 8. 8. òåõíîãåíèéí îñîë . ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.

Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà.- - Òºð. èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. * * * 59 .

Õ¿ñíýãò 1.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454.3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660.9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659.4 Õàâñðàëò 1.7 . äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì. à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.

61 Õàâñðàëò 1. .

62 Õ¿ñíýãò 3. . Õàâñðàëò 1.

.63 Õ¿ñíýãò 4. Õàâñðàëò 1.

64 Õ¿ñíýãò 5. Õàâñðàëò 1. .

Õàâñðàëò 1. .65 Õ¿ñíýãò 6.

¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð. . äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1.66 Õ¿ñíýãò 7.

67 Õàâñðàëò 1. ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ. .

Õàâñðàëò 1. .68 Õ¿ñíýãò 8.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful