ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 . òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè. çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference . òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý.Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí. òóðøèëò. íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor .Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò.

“Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ. øèíæëýõ óõààí. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. 2. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà. Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ. ýäèéí çàñàã.ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. òóñ óëñûí íèéãýì. òåõíîëîãè. Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. Òåõíîëîãèéí äýâøèë. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. óõàìñàð. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. 5 . òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ.

ýð¿¿ë ìýíä. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ. ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. óëñ òºðèéí íàì. õ¿íèé ýðõ. ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. ̺í õýâëýë. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. ýðäýìòýä. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. 4. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. 6 . 2).3. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. 5. õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. íàðèéí òåõíîëîãè. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. øèíæëýõ óõààí. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. àâëèãà. òåõíîëîãè.

òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ. Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ. ¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. Ýäèéí çàñàã. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. äóíä. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. á¿òýýãäýõ¿¿í. õºäºë㺺í. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. Äàÿàðøèë. óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. äóíä. õ¿í. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. íèéãìèéí õºãæèë. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. áîäëîãî. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî. ÍÝÃ.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà.1. Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 .

áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì. õóäàëäàà. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. õàðèëöàà. 1.2. Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. ðîáîòèêñ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. ìýäýýëýë. Ýíýòõýã. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. Öààøèä Åâðîï. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. àæèë ýðõëýëò. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. 8 . Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. Çàñàãëàë. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. 3. áèî. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà. Ìýäýýëýë. 2. íàíî. 5. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. 4.

áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë. 5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. 9 . ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. 8) Àæèëã¿éäýë. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. ÕΨÐ. 6) Îðîñ. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë. 5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà.1. ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. Øèíæëýõ óõààí. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷.6. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. 7. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. ÿäóóðàë èõ. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. íàéäâàðã¿é. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà.

Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. õ¿íä ñóðòàë. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà.¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. õºäºëìºðèéí 10 . ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé. Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. áîëîâñðîë. 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà. àâëèãà èõ. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà.2.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. óëàìæëàë. 2. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. õîâîð àí àìüòàí. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà. 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä.

èë òîä áàéõ. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë. .íººö õÿçãààðëàãäìàë. . ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ. âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë. øóäàðãà ¸ñ. äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é. . ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. 2) Øèíæëýõ óõààí. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. .Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. òýãø áàéäàë. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé. ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé. õóâü íýìðýý îðóóëàõ.1. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí.Õºãæëèéí áîäëîãî. ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. õóóëü äýýäëýõ. . 3. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. .Àðä÷èëñàí ¸ñ. ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ.¯¿íä: . á¿òöèéã áèé áîëãîõ. òîãòâîðòîé áàéõ. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð. ìàë àæ àõóé.ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. ÃÓÐÀÂ. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ.2. áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë. àæèë÷èä. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí. çàðöóóëàëòûã õÿíàõ.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. . 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé. ýðõ ÷ºëºº. á¿òýýãäýõ¿¿í. ¯¿íä: 11 .Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ. õ¿íèé ýðõ.

. ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ. á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî. ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . íèéãìýý ýâñýã. . Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì. ñýðãèéëæ áàéõ. . . ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ. àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä.3. . îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä .Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. áàõàðõàì ò¿¿õòýé. 3. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí.Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ. áîëîâñðîë îëãîõ. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä . áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ. . òºð.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã. .Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ. íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë.Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ. õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ.1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ. . ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. àæèëëàõ. . íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. òàéëàãíàõ. èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ. 3. ýð¿¿ë îð÷èí. îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí. ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé.Àæëûí àþóëã¿é.Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã. . íàéðñàëòàé áàéëãàõ. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä.Àæ àõóé÷ áàéõ. èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé.4. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ.Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. 3) Áèå õ¿í. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ. 12 .Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí. ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. ÷èíýýëýã. 2) Øóäàðãà àìüäàð÷.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ. ºíäºð áîëîâñðîëòîé. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà.Ýðõ. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã.

õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. 6. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî. øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Á¿ñ íóòàã. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. øóóðõàé áîëãîõ. òîãòâîðòîé. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. 2. 5. õàíãàõ. ¯¿íä: 1. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. 13 . ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. àâëèãà. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí.5. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ.- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. 4. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. íýýëòòýé. Áèçíåñ. áèçíåñ ýðõëýõ. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. àþóëã¿é àìüäðàõ. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. õàðèóöëàãàòàé. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. èë òîä. Áàíê. õîò. 3. õ¿ðòýýìæòýé.

Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ. óðò íàñëàõ. õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé. õàðèóöëàãà 14 . àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.Ãýð á¿ë.2.Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà. .Àæèëã¿é. . ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ. áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. àâüÿàñ. . ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. ò¿¿õ. ßäóóðàë. áàéíãà ñóðàëöàõ.Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ. íèéãìèéí õàìãààëàë. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. àìàð òàéâàí áàéõ. îþóí óõààí. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ.ĪЪÂ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 4. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. . õºäºëìºð ýðõëýëò. íèéãìèéí õàëàìæ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ.0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà. . ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. ÿäóó. 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ßäóóñò ÷èãëýñýí. óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ.1. 4. íèéãýì. .

. .Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ.àäèë. òýäãýýðèéã õºãæèë. õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Ìýðãýæëèéí ñàëáàð.Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã. ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà. ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý. óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ººðòºº ýçýí áîëäîã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . . - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý. áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ.Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ. . ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 . . . ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî. . Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ. àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ. õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. . 4. . Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ.Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé. ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ.“Ãýð á¿ë. õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. á¿òýýë÷. õàðèóöëàãàòàé. Õ¿íèé áàéãàëü.Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé.3. óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.

õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. íýìýëò òóñãàé õîîë. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1. Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà. ¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ. çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. . 2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó. öàëèí îëãîíî. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý. á¿òýýë÷.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ. äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. . òîðäîëãîî. Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë.8%-èàñ. çºâ õ¿ì¿¿æèë. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà. 4. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã. - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí. áîëîâñðîë. áîëîâñðîëûí 16 . îþóíæñàí. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. ýì÷èëãýý. 2016-2021 îíä 2.4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. . ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò.4. ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ. ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ.

2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî.ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. .Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ. áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ. àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ. õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë. óðàìøóóëàë.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä. “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. . ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. ÷àíàðòàé. Áàãøèéí ìýðãýæèë. íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ. .2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99. . àæëûí ÷àíàð. . Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò.6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà.Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ.Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2.Áàãø.á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº.Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ. ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý. . ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ.Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ. . òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî. õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî. äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 . Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé.0 õóâüä õ¿ðãýíý. îíîâ÷òîé áîëãîíî. . õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ.Áàãø. . . . . . .1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý. õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. ñòðàòåãè. .

.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø. öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî. 18 .Òåõíèêèéí áîëîâñðîë. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö. õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº. ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ. Ñóì. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý. äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. øèíæèëãýý îíîøèëãîî. .Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. õýâ øèíæ. .Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ýõ. . . îíîâ÷òîé áîëãîíî. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ. õýðýãæ¿¿ëíý. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ. . íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. . ÁÇÄÕ. õýâ øèíæ.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ. øóäàðãà. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë. õ¿ðòýýìæòýé. îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. .Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý. õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà. ºâ÷ëºë. . áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. õýìæýý. . óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý. ÷àíàðòàé. 4. àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº. äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò.5. äàðõëààæóóëàëò õèéõ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò.Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ.Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ. áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. ýì÷èëãýý.õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà.Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6.

Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã. . ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî. Óäèðäëàãà. øàãíàë.- Ýõ. óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò. òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý.Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë. .Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý. ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Ýì. ìýäýýëýë. ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà. .Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. . ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý. íÿëõñûã õàìãààëàõ. .Õ¿íèé íººö.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. ýìíýëãèéí õýðýãëýë.Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý.Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà. .Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí. ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà.Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. Ñóì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áàãàæ.Ø¿ä ýì÷ëýõ. 19 . àñàðãàà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . óóð àìüñãàëûí äàðàìò.Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý. . . . áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. ÁÇÄÕ. . àéìàã.Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ. ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. ä¿¿ðýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ. ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã. ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà. . .ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. . óðàìøóóëàë. . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý. óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. .ͺõºí ñýðãýýëãý. .

ò¿¿õ. . 4. ìýäëýã. Øèíæëýõ óõààí. çîõèîí áàéãóóëàëò. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà. Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ. ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . . óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. ñî¸ë. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí.Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. õàìãààëàõ. øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ÿñòàí. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. ñýðãýýõ. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý. áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. áîëîâñðîë.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. . ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã.6. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Ñî¸ë.7. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. . ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý. áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý. èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà.4. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ. ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ.¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Õ¿í àìä ñî¸ë. ìýäðýìæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . . ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë. 20 . çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.

àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. .“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. ºíäºð íàñòàí. . Íèéãìèéí õàìãààëàë. òºñºë çàõèàëàõ.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã. õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.8. øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ. õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. Çàëóó÷óóä. èðãýíèé íèéãýì.Ãàäààäàä àæèëëàæ. õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí. 4. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ.Íèéãìèéí õàëàìæ. ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. .Øèíæëýõ óõààí. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. òºðºë. . ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. ìýðãýæèë 21 . .Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ. èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ. Ñóäàëãàà. ñàéæðóóëíà. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. .Ýðäýì øèíæèëãýý. õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí. Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. . õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý. õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. .Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë. àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº.ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é. . òåõíîëîãè. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. õýëáýðèéã îëøðóóëæ. .Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.

Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. . . 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. . Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. . áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7. Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é. íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý. ìàë÷èä.Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9.Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë.Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý. 22 . ¿ð àøèãòàé áîëãîæ. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. .“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñàã. á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý.Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý. òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý.Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ. Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ. õàëàìæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý.2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð). . çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý.5 õóâüä. . ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý. . Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë. õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî.5 õóâüä õ¿ðãýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. . àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ.

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý. . òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö.Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ.Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî.Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. .Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà.Çýýëèéí ýðýëò. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. .- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý. . àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ. ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý. õºðºí㺠îðóóëàëò. Ãàäààä 26 . äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ.Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë. áàíê. ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº.Áàíê. . Áàíê.ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý.Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè.Æèæèã. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¯¿íä: . õóäàëäàà. áàíê. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . . . õóãàöààã íü óðòàñãàíà. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî. õºðºí㺠îðóóëàëò. õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý.¯íýò öààñ. õîëáîî. àæèëëàõûã äýìæèíý. Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. 5. ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ.Áàíê. ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. . ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ.Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý. . . ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.4. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî. .1.

Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë. . íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº. äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã.1. ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý.Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ìºðäºíº. íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã.Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. . Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ. íàðèéí òåõíîëîãè 27 .Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò. . Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: . Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà.5. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà.çýýëèéã áàãàñãàæ.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ. ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ¯éëäâýðëýë. ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë.¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò.ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. .ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà. ¯¿íä: . ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë. ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé. 5. .Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. .Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí. õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý. ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã. àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ.ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî. . òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý.Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . .

ìýäýýëýë õîëáîî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: . . ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. .1. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî. áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý. øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë. Õóâèéí õýâøèë.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é. çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð. Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð. íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 .Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ.Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. . 5. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ.Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü.1. àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ. ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë.7. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 5. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. .Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ. . øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý. áýõæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì.6.Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà. .Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà.Çàñãèéí ãàçàð.Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë.Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê. õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: . .

ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý. . Öàâûí ïîëèìåòàëëûí.1. 5. . Ìàðäàé.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. . ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº.Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ. Ãåîëîãè. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé. íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà. àëòíû. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ.Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö. ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº. ä¿ðýì. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî. øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý.2. äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî. .Îþó òîëãîéí çýñ. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý.1. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ. . óóë óóðõàé. . ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 .1. öººð¿¿ëýõ. æóðìûã äàõèí õÿíàæ. Àñãàòûí ìºíãºíèé. . õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ. Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé.Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ.Êàòîäûí çýñ. Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí. ýðäýñ áàÿëàã. 5. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ. . õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ. õÿëáàðøóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ.Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà. . àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà. ýðõëýõ. 2015 îíä 85 õóâüä. áèòóìûí.2.

. ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý. Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. . ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë. ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà. ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð. Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà. õàðèóöóóëàõ. . òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ. Õàÿãäàë áàãàòàé. õóðààìæèéã òîîöîõ. 5. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº.Ýðäýñ. Óóë óóðõàé. .Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. .2. .2. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ. ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ. .Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. íºõºí òºëáºð.1. Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ. õàÿãäàëã¿é. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ¯¿íä: . íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý. íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý.- - - Óóë. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð. ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý.Áèîòåõíîëîãè. . 30 . îþóíû áàãòààìæòàé. óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà.Óóë óóðõàé. Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý.θìîë. ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í. äóíä ¿éëäâýðëýë. äýâøèëòýò òåõíèê. íýõìýë. áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íîîñ. íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý.

“Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý.3. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. . îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. ãàçàð òàðèàëàí. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí. áàðèëãà. øèíý äýâøèëòýò òåõíèê.“¯éëäâýðëýë. í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . ýêñïîðòëîíî. . Îþóíû øèíãýö á¿õèé. õàâòãàé øèë.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ.2. õºíãºí ¿éëäâýð. .Çýñ õàéëóóëæ. . õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”. õ¿íñ. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. . òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð. 31 . òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: . äóíä ¿éëäâýðëýë. öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè.Øàòäàã çàíàð.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ.Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é. ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý.1.Ðàäèî. òýìýýíèé íîîñ. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ. ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ.Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê. . çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ºñãºíº. 5. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí. ìàë àæ àõóé. òîíîã òºõººðºìæ. ìàøèí. îðîîìîã. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè. .Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. . ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà. Æèæèã. . áàãàæ õýðýãñýë. èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà. ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä.Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ. òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ.

պ人 àæ àõóé.Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý.Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý.Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. . ¯¿íä: 32 . çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. . ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: . .Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.2.Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç. . çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé. àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé.Òýýâýð.Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè. 5. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ. Æèæèã.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà. Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é.1. äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: . ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.4.Æį-èéí òóõàé. äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé. .Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý. . òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ.

¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. . . 33 . æèìñ. áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. . . àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ÷àíàðòàé.ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý. ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý. . - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê. òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. ýçýìø¿¿ëýõ. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý.Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. Ãàçàð òàðèàëàí. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº. . ñàéæðóóëàõ. - Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ. . - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ.Æèìñ. Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. . àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ. óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí. õàìãààëàõ. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. ¿åðèéí áîëîí öàñ. òîíîã òºõººðºìæ. òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý. óñûã 纺ëð¿¿ëíý. òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà.- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í.Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí.Ìàëûí ÷àíàð. áèðæ áàéãóóëæ.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. .Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.

á¿òýýãäýõ¿¿í.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. óñæóóëíà. 34 . ìàëûí ýì.2. õîëáîî.1. ¯¿íä: . àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ.5. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. àÿëàã÷. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ. ¿éë÷èëãýý. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: . æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. õàðèëöàà õîëáîî. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. 5. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé. ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. àðèóòãàë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. . áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õ¿í àìûã àþóëã¿é. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ.

.- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà. õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä. ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”. .Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Èðãýíèé íèñýõ. øààðäëàãà. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Àçè. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ.Àâòî çàì. . õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý. . äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà.Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò. áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà. õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà. ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà.Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: . àâòî çàì. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý. çàñâàð. . Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì.Îëîí óëñûí êîíâåíö.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë. òýýâýð. ¯¿íä: . òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý.3. ¯¿íä: 35 . Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ. Çàì. Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. . àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì. Òºìºð çàì. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 5.1. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê. Çàì. 5. ñòàíäàðò.“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî.3. ñàëáàðûí á¿òýö. õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý.

îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ.Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ. îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ. . Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. ¯¿íä: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. . òîîã íýìýãä¿¿ëíý. íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: . . òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý. Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî. .Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ.Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ.Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. õ¿í àì. . òåõíèê.Äîòîîääîî öàõèëãààí.Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ.Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº. . õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà. ¯¿íä: . Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ. òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý. ãýðýë. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî. äàëàéä ãàðöòàé áîëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí. . òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà.Àâòî çàìûí òóðøèëò. ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº. õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý.Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò. . õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8. òîîã íýìýãä¿¿ëíý. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. 36 .Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë.Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà. . äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý. ¯¿íä: .Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. .- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ.Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ. àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà. õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý. Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ. ¯¿íä: . õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.

Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . . ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí. Àâòî. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî. ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà.Òîìîîõîí ãîë.Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. Òàâàíòîëãîé. ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà.Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà. íèéñëýë õîò. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . . ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . . äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí.3. óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. ¯¿íä: 37 .“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. . àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. Ñóì. õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò. . Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî.Ç¿¿í. . ñóóðèí ãàçàð.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà. . 5. Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî.2. Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí. ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî.

Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî.- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì. ýð÷èì õ¿÷. áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý. ìåòàíîë. . õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. .¯¿íä: . ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà.3.×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø.Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý. í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà. 5.Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .3.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. . ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã. .Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. . Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 5.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. “Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð. . í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: . Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ.3. Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì. ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà. í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . ýð÷èì õ¿÷.4. Ìýäýýëýë. 38 . æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà. Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ.

òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà. ¯¿íä: . èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. òåõíîëîãè. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . ýðõ ç¿é. çîõèîí áàéãóóëàëò. òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì. ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. á¿òýö. çàéí õóäàëäàà. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì.Çàéí ýì÷èëãýý.2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. á¿òýö. ìýäýýëýë õàíãàìæ.պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. çîõèîí áàéãóóëàëò. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 .Ìýäýýëýë. àðèëæàà. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. . Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. òåõíîëîãè. . øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. ãàçàð. 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ. ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ. . ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . çàéí òºëáºð òîîöîî. íóòàãøóóëàõ.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ. áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí. ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. ýðõ ç¿é. ¯¿íä: . . îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ. Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí.

. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õîò òºëºâëºëòèéí íîðì. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ.Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. .3. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. . . ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: .Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý.¯¿íä: . ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí. õîò. . äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð. íîðìàòèâ. ãàìøãèéí. .- - - áîëãîæ.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà.Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. çóðàã ç¿é. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà. 5. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ¯¿íä: . õºäºº àæ àõóé.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ.Áàðèëãà. ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî. îðîí ñóóöíû 40 . õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. Õîò áàéãóóëàëò. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì. öàã óóð. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò. Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë. áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. ãåîäåç. Íàëàéõ.5. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. Áàðèëãà. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . àþóëã¿é áàéäàë. íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.

Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ. ¯¿íä: . Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. Á¿ñ íóòàã. ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý. .Ýäèéí çàñàã. . . òîñãîäûã áèé áîëãîíî. Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí.Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ. õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà. Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: . òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. . . õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî. . . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Áàãà îðëîãîòîé èðãýä.Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä.óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ. õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. 5. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê.2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä. .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. 41 .4. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ. õóóëèéí ýòãýýä. òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò.

á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: . Õîò. àæèëã¿éäýë. . Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 . õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº. Òºâèéí. .¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ. ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Áàðóóí.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Óëèàñòàé. ¯¿íä: . Çàìûí ¿¿ä.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë. “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ. Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð. Áàðóóí. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . .Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. Õàíãàéí. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ. á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý.Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. Ç¿¿í.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. Òºâèéí. Çóóíìîä. . áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. . Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Äàðõàí. ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. Àëòàíáóëàã. Õàíãàéí.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî. óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ªíäºðõààí. Ç¿¿í. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà. ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Ýðäýíýò.Õîâä. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Õàðõîðèí. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý.Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ. . ¯¿íä: . . á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà. àéìãèéí òºâ¿¿ä. ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà.

ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë.Õîò. . àí àìüòàí. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. ýäèéí çàñàã. ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã. óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà. òýýâýðëýõ. Ãàçàð.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàë. áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè. ÿëãàí àíãèëàõ. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. . õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë.Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é. ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ. . ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. õàìãààëàëòàíä àâíà. öºëæèëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õàäãàëàõ.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. . óäèðäëàãà. ñàëõè. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ. õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ. óñ. íàð. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì.Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ãàçàð. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. ¯¿íä: . õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë. ÇÓÐÃÀÀ. îé. ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë. ýäèéí çàñàã. . õèìèéí õîðò áîäèñ.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý. ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. íºõºí ñýðãýýõ. äàõèí áîëîâñðóóëàõ. 43 .Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ. . áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý. äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî.

ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. ñýðãýýí óðãóóëàõ. . 44 . áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý. á¿òýö.Àí àìüòíû íººö. ýðõ ç¿é. íºõºí ñýðãýýõ. Àìüòàí. ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ.Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ. . òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. öºëæèëò. .Õîâîð.Õîâîð. ñóäàëãàà õèéæ. ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý. á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë. õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. õºðñíèé ýâäðýë. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ. á¿òýö. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. . ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí. . àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. . . ò¿éðýí. îé õàìãààëàõ. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. õàíäèâëàã÷ îðîí. Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ. á¿ðòãýë. òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë. óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. íºõºí ñýðãýýõ. çîõèñòîé àøèãëàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü. òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. òàðõàëò. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. . ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý.Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ. îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ. ãîâü. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã.

Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ. . . ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý. .Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé. õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ. . òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð. ÝÐÕ Ç¯É. øóäàðãà ¸ñ.Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà.Ýð¿¿ë. ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà. èë òîä áîëãîíî. .Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷. õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà.ÄÎËÎÎ.Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ÕÓÓËÜ. õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. . êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . . ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. èðãýíèé íèéãýì. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý.Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. . . ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ. àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà.Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî. 7.Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà. òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ.Õóóëü. . ýðõ ç¿éí îð÷èí. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä. õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.1 Õóóëü.Õ¿íèé ýðõ. 45 . ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé.Õóóëü òîãòîîìæ. . Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü.Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Õóóëü. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. . ñèñòåìòýé áîëãîíî.

õàðèëöàí õÿíàëòòàé. ýðäýìòýä.Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã. òîìèëîõ. . .Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ. õàðèóöëàãàòàé. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà. Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. ã¿éöýòãýõ. . øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà.Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà. . èë òîä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ¯¿íä: . çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà.Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý. . èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Çàñàã çàõèðãàà. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà. Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ. .2. õóóëü äýýäëýí. õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî.- Çàñàã çàõèðãàà. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ. 46 .Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. . ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë. áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî. òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí.Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî. Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . .Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. . òîîã íü öººí. . øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ.Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý.Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä. îéëãîìæòîé. - Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. .Áàã. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý.¯éë àæèëëàãàà. äýâø¿¿ëýõ.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý. .Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã.Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ. 7.

. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí.3. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: . áîäèòîé. àéìãèéí òºâ.Òºðèéí àëáàíû öàëèí. õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: . òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. . àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý. ñàí áàéãóóëíà. . Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: . ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî. òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí. 47 . ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . èë òîä áîëãîõ. õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà. ã¿éöýòãýë. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. . õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ. ãàçàð óñíû íýð. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ.Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: . .Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. ä¿í øèíæèëãýý. ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. 7. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò. õÿíàëò-øèíæèëãýý. Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò.Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí.Íèéñëýë õîò. . ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Òºðèéí àëáàíû.Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý. øèôð. óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Òºðèéí á¿ðòãýë.Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà. òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ. íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ. õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. èëð¿¿ëäýã. òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà.Áàéãàëèéí ãàìøèã. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. .Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ. . Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 7. áàéãóóëëàãà. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà. ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà. ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ. õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà. íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë. óëñ òºð. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ.Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. . äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ. Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ. õàð òàìõè òàðààõ. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. íèéãìèéí 48 . øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. îñëîîñ õàìãààëàõ.Îëîí óëñûí òåððîðèçì. àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. õ¿íèé ýðõ. ýäèéí çàñàã. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý.4. . .

òàãíóóë. ýäèéí çàñàã. õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ. 49 . . ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý. ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð. õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. . îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí.5. . òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý.òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. äýìæäýã. . õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ. Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ. íýýëòòýé. çîõèîí áàéãóóëàëò. èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü. ø¿¿õ. .Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ. ººðèéí èðãýä. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ. àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë.¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî.Ýíõèéã ýðõýìëýæ. ýäãýýð õóóëü.Öàãäàà. . ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. 7. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. òîãòîîìæ. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý.Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ.Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ. ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà.Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. . ÁÍÑÓ. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. ñî¸ë. õýë. . òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. ýðõ ÷ºëºº.Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà . áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî. ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. . Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý. . òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý. .ÀÍÓ. Ýäãýýð îðîí. ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ. Óëñ òºð.Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ. 50 . Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã. ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ. .Ç¿¿í Õîéä Àçè. ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò.Òóðê. . óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà. . õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë.Áóñàä îðîíä àìüäàð÷. ñî¸ë. .Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã. àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà.- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã. . õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ. . óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ. øèíæëýõ óõààí.

7. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. . Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð.Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ. íèéò èðãýäèéí öýðýã. íýãæèéí á¿òýö. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. çàñãààñ ãàäààä. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. ÷àäâàð îëãîõ. Õèëèéí öýðýã. ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý.6.Òóñëàìæ. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë.Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. . . . õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö. Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. ºíäºð áîëîâñðîë. çîõèîí áàéãóóëàëò.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. . çýâñýãëýë. 51 .Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì. õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. . Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà. õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ñàëáàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. Çýâñýãëýë. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý.Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ. òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. Õèëèéí öýðýã. ìýäëýã.

äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý.Æèæèã. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý. 2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý.Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë.Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë.1. Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. . ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ. ìýäýýëëèéí ñèñòåì. ¯¿íä: . .ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. . ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. . íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí.5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð. ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà. òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. .Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî. . ¿éë÷èëãýý õºãæèæ.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý. óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà.öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî. ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ. äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. . äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. ÍÀÉÌ. .Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. õýðýãëýý íýìýãäýíý. . õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà. 52 . . Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. . ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà. õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì. . 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà. çýâñýãëýë.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.

ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. Ãýð á¿ë áýõæèæ. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. Áèîòåõíîëîãè. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí. Òàâàíòîëãîé.2. ãàäààä ÿâæ. îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. ñóóðü áîëîâñðîëä 98. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 .1. Ñóì. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷.5 äàõèí ºñíº. òºìñ. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. õ¿í àìûí òîî ºñíº. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. äóíä àíãèä 97. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. Õºäººíººñ îíîøèëãîî.

Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî. Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý. .Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷.Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí. äîëëàðò õ¿ð÷. . õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ. . . . ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî.2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý.2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý. . íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì. îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý. îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. 54 .Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü. . ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ. . .Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé. . ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà.Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî. Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî. .Ñóì.Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. . 2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý.8 áîëíî. .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº. . Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé. . ¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ.- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. Áàðóóí. õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) .Àçè òèâ. . .Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî.Õºäººíººñ îíîøèëãîî. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí. äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é. ýçýìøñýí îðîí áîëíî.

÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý. .Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ.“Îðîí ñóóö”. . Ç¿¿í. òåõíîëîãèéí ïàðê. . “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”. 2. .- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. òåõíîëîãèéí ïàðê. òåõíîëîãèéí ïàðê. Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà.1. ¯¿íä: . . “Ýðäýíýñèéí ñàí”. ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ. Òºâ.“Äýä á¿òýö”. ¿éëäâýðëýë.“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 . . Àëòàíáóëàã. òåõíîëîãèéí ïàðê. . òåõíîëîãèéí ïàðê. 2. 8. . . Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü. Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ.“Àøèãò ìàëòìàë”.“Àÿëàë æóóë÷ëàë”.“պ人ãèéí õºãæèë” . Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë.1. . øèéäâýðë¿¿ëíý. Õºãæëèéí ñàíãóóä 1. Áàãàõàíãàé.“Óñ”. . “Ýð¿¿ë ìýíä”.“Áîëîâñðîë”. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê.Çàìûí ¿¿ä.“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë. 8.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê.3. “Õîòóóä”. Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà.Áàðóóí. 8. . Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. ¯¿íä: . .“Õîâä”. 3. .“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë.1.“Òåõíîëîãè”.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë.2. “Óëèàñòàé”.1. øèíæëýõ óõààí.

óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ.8. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé.18 õóâü. 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé . èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ.2.8. Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ.2. Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø. ¿éë÷èëãýý .1. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. ñàëáàð õîîðîíä 56 . Òºðèéí óäèðäëàãà. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî.) 8. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. òîãòîëöîî. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ. õàðèóöëàãàòàé. îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà. պ人 àæ àõóé . øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà. Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80. õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ. Çàñàã çàõèðãàà. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî.1. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî. Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí. 8.4. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü.40 õóâü. òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. õºäººä 60 õóâü. ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî. òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä.35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî. òîîã öîìõîí. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0.8 õóâü. Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà. äîëëàð. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. çîõèöóóëàõ. õóóëü÷èëñàí áàéíà. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ. õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð . Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. äîëëàð. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé. Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà.

Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì.2. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ.Ãàäààäûí çýýë.Õóâèéí ñàëáàð. III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010. II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015.06. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ.4.2. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü. òºëºâëºãºº. àõèö äýâøèë. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî. .2. õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì. òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë. Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ. õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý. öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. 27 õóâü íü áîëîâñðîë. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1). 8. 57 . Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë. 8.3. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà. ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö. 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý. íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë. æèë æèëèéí òºñºâ.30). Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. (õàâñðàëò 1.06. . ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã.2.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà.30).30). 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. 8.óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî.Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü.06. ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ. òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü.äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî. Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ.

Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò . Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä.Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã. áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë . í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò .ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë. öàã óóðûí ººð÷ëºëò. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà.6. õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà.2.2. òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî .Äýëõèéí. 8.Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë . òåõíîãåíèéí îñîë .Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ .Øóâóóíû õàíèàä. ¿íýëãýýã ÿàìä. òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî.Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê.Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ . òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü.Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 . ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë . Õÿíàëò-øèíæèëãýý. òýýâýð. òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò .Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë .Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ.¯éëäâýðëýë.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà. 8. ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: . òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû. õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë . ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ .5. çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ . ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. ãàìøèãò ¿çýãäýë . çîãñîõ . Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà.Çàì.Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ.Ãàí. çýñ. Òàéëàãíàõ.Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò.

çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë. èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî. * * * 59 . õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.- - Òºð. õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.

9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558. à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488. äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659. Õ¿ñíýãò 1.1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.4 Õàâñðàëò 1. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.7 .

61 Õàâñðàëò 1. .

Õàâñðàëò 1. .62 Õ¿ñíýãò 3.

. Õàâñðàëò 1.63 Õ¿ñíýãò 4.

Õàâñðàëò 1.64 Õ¿ñíýãò 5. .

65 Õ¿ñíýãò 6. . Õàâñðàëò 1.

äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1. ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð.66 Õ¿ñíýãò 7. .

67 Õàâñðàëò 1. ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ. .

. Õàâñðàëò 1.68 Õ¿ñíýãò 8.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful