ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ

ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ
¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ
ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ
(Òºñºë)

ÓËÀÀÍÁÀÀÒÀÐ ÕÎÒ
2007 ÎÍ

1

2

ÃÀÐ×ÈÃ
ÎÐØÈË

5

ÍÝÃ. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË
1.1. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà
1.2. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà

7
7
8

ÕΨÐ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË,
ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ
2.1. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë
2.2. Îð÷íû ¿íýëãýý

9
9
10

ÃÓÐÀÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ,
ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä
3.1. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì
3.2. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ
3.3. Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà
3.4. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä, òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã, îðîëöîî
3.5. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä

11
11
11
12
12
13

ĪЪÂ. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË
4.1. ßäóóðàë, àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî
4.2. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî
4.3. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë, õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî
4.4. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî
4.5. Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.6. Ñî¸ë, óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.7. Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî
4.8. Íèéãìèéí õàìãààëàë, õºäºëìºðèéí áîäëîãî

14
14
14
15
16
18
20
20
21

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
5.2. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî
5.3. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî
5.4. Á¿ñ íóòàã, õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî

23
23
29
35
41

ÇÓÐÃÀÀ. ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ
ÄÎËÎÎ. ÕÓÓËÜ, ÝÐÕ Ç¯É, ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
7.1. Õóóëü, ýðõ ç¿éí øèíýòãýë
7.2. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë, òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë
7.3. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà, òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî
7.4. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî
7.5. Ãàäààä áîäëîãî
7.6. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî

43
45
45
46
47
48
49
51

ÍÀÉÌ. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ,
Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ
52
8.1. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í 52
8.2. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî
56
Õàâñðàëòóóä
Õàâñðàëò 1: Ýäèéí çàñàã, ìàòåìàòèêèéí GMF çàãâàðààð òîîöîîëñîí õºãæëèéí õýòèéí òºëâèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãî, ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøèí,
Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð, äýä á¿òöèéí õºðºíãº
îðóóëàëòûí òîîöîî
Õàâñðàëò 2: Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ¿íäýñëýë

3

çîõèîí á¿òýýõ àæèë Æèæèã äóíä ¿éëäâýð Óñàí öàõèëãààí ñòàíö պ人 àæ àõóé Íýãäñýí ¿íäýñòíèé áàéãóóëëàãà Îðîñûí Õîëáîîíû Óëñ Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ Ãàäààä õýðãèéí ÿàì General Scheme of Preference . òåõíèêèéí áîëîâñðîë Áýëãèéí çàìààð äàìæèõ õàëäâàð Õ¿íèé äàðõëàë õîìñäëûí âèðóñ Äàðõëàëûí îëäìîë õîìñäîë Äýëõèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýýíèé áàéãóóëëàãà Ýðäýì øèíæèëãýý. òåõíîëîãè ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî General Macroeconomic Framework-Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí åðºíõèé õ¿ðýý Ìýäýýëýë. ç¿¿í ºìíºä àçèéí õýëýëöýýð Àçè.Õºíãºëºëòèéí åðºíõèé á¿ä¿¿â÷ Äèìåòèë ýôèð Íèéãìèéí äààòãàëûí øèìòãýë ÌÕÕÒ ÝÌÄ ¯ÀÁÇ ÀSÅÀN ÀÏÅÊ ÄÒà ×ÕÕ IB ÌÑÒÁ ÁÇÄÕ ÕÄÕ ÄÎÕ ÄÝÌÁ ÝØÁ ÝØÒÇÁÀ Æį ÓÖÑ ÕÀÀ ͯÁ ÎÕÓ ÁÍÕÀÓ ÃÕß GSP DME ÍÄØ 4 . òóðøèëò.Îëîí óëñûí áàêàëàâàð Ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí êîìèññ Äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàð ׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýð International Bachelor .Òîâ÷èëñîí ¿ãèéí òàéëàë: Òîâ÷èëñîí ¿ã Òàéëàë ÓÈÕ ÌÕÇ ¯ÕÖÁ ÄÍÁ ØÓÒ ¯ÍÎ GMF Óëñûí Èõ Õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í Øèíæëýõ óõààí. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãè Ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàë ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí çºâëºë Àçè.

òóñ óëñûí íèéãýì. øèëæèëòèéí ¿åèéã ¿íäñýíä íü äóóñãàæ. õ¿íèé õºãæèë óäààøèð÷. óõàìñàð. äàÿàðøèëûí ¿éë ÿâö óëàì á¿ð áîäèò ç¿éë áîëæ. íèéãìèéí òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ. õ¿÷èðõýã ã¿ðí¿¿ä áèé áîëæ. Äýýð äóðäñàí íºõöºë áàéäàë õèéãýýä áîãèíî õóãàöààíä ýäèéí çàñãàà ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Òåõíîëîãèéí äýâøèë. ñòðàòåãèéã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîäîðõîéëîõ õýðýãöýý øààðäëàãûã áèé áîëãîæ áàéíà. òåõíîëîãè. ìàíàé ãàäààä îð÷èíä ÷ èõýýõýí ººð÷ëºëò îðîâ. Õºðø çýðãýëäýý îðíóóäûí ýäèéí çàñàã ò¿ðãýí õóðäàöòàé ºñ÷ áàéãàà íü ìàíàé îðíû ºìíº øèíý ñîðèëò. òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíààñ çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí õàðèëöààíä øèëæèõ ¿éë ÿâö èäýâõòýé ºðíºæ. ýð÷èìòýé õºãæèõ øàòàíäàà îðîîä áàéíà. íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä òààã¿é íºëººëæ áàéíà. øèíæëýõ óõààí. 2. ñî¸ë èðãýíøëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí èðýõ àðâàí äºðâºí æèëèéí áîäëîãûã äýëõèé íèéò. á¿ñ íóòãèéí õºãæèëòýé íÿãò óÿëäóóëàí öîãöîîð òîäîðõîéëæ áàéíà. Ãýâ÷ ÿäóó õ¿ì¿¿ñèéí òîî ýðñ áóóðàõã¿é áàéãààãèéí äýýð ¿íäýñíèé îðëîãûí òýãø áóñ õóâààðèëàëòààñ ¿¿äýëòýé íèéãìèéí òýíöâýðã¿é áàéäàë ã¿íçãèéðýõ ÷èã õàíäëàãàòàé áîëæ. Ìîíãîë Óëñàä 1990-ýýä îíû ýõíýýñ òºðèéí çàõèðãààäëûí òîãòîëöîîíîîñ îëîí íàìûí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîíä. 5 .ÓÈÕ-ûí 2007 îíû 100 äóãààð òîãòîîëûí õàâñðàëò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÒÎÄ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ¯ÍÄÝÑÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÖÎÃÖ ÁÎÄËÎÃÎ ÎÐØÈË 1. ýäèéí çàñàã íü óëàì á¿ð óÿëäààòàé áîëæ áàéíà. ýäèéí çàñàã. ÌÕÇûã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð îëîí óëñûí ºìíº ìàíàé óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãèéã õýëáýðýëòã¿é õýðýãæ¿¿ëýõ øààðäëàãà íü òóñ óëñûã óðò áîëîí äóíä õóãàöààíä õºãæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. îþóí ñàíààíä ººð÷ëºëò õèéõ îëîí äàâõàð ñîðèëòûã òóóëæ. ýäèéí çàñãèéí øèíý á¿ëýãëýë. “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÌÕÇ)-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãî (¯ÕÖÁ) íü õ¿ì¿¿íëýã èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì äýõ ìîíãîë õ¿íèé õºãæëèéã çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòººð õàíãàõ. øèíý áîëîìæèéí àëü àëèíûã íü íýýæ áàéíà. Ò¿íøëýã÷ óëñóóä ººðñäèéí õýòèéí áîäëîãûã 2030 îí õ¿ðòýë òîäîðõîéëîí èäýâõèòýé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ ýõýëëýý. Åâðîàçèéí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíä óëñ òºð. ìàíàé óëñ íèéãìèéí õàðèëöàà.

ïðàêòèêèéí áàãà õóðëûí ìàòåðèàë. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí èëòãýë”. ìýäýýëëýýð ÿâóóëñàí á¿õ íèéòèéí õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîã÷äîîñ èð¿¿ëñýí ñàíàë. áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é ¿éëäâýðëýë. ÷àäâàðæóóëàõ çàìààð ÌÕÇ-ûí áèåëýëòèéã õàíãàõ. ýðõ ÷ºëººã õàíãàäàã. “Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë”. “Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèæ. ýðäýìòýä. òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóä áîëîí õóâèéí õýâøèë. áàéãàëü îð÷íû òîãòâîðòîé õºãæëèéã íýí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëãîæ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàë (1996). ¯ÕÖÁ-ûí òºñëèéí á¿òýö íü ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èã. ̺í ìàíàé óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õ¿ðýýëýíãýýñ ÁÍÑÓ-ûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õºãæëèéí áîäëîãî òºëºâëºëòèéí òàëààð ìýðãýøñýí õ¿ðýýëýíã¿¿äèéí ýðäýìòýí ìýðãýæèëòí¿¿äòýé õèéñýí óóëçàëò çºâëºë㺺íèé çºâëºìæèéã õàðãàëçàí ¿çëýý. òåõíîëîãè. ìîíãîë õ¿íèé õºãæèë. ¯¿íä: Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü (1992). ¿éë÷èëãýýã ýðõýìëýí ºñºëòºº õàíãàäàã ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãòàé áîëîõ. Ìîíãîë Óëñûí XXI çóóíû òîãòâîðòîé õºãæëèéí õºòºëáºð (1998). ìºí “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë”. èðãýääýý ¿éë÷èëäýã. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí çîðèëò íü õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëò. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷èã”. ýäèéí çàñãèéí òîîöîî. çàñãèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèé áàõàðõàëûã äýýäëýí Ìîíãîë Óëñûí á¿ðýí ýðõò áàéäëûã õàìãààëàí áýõæ¿¿ëæ. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õºòºëáºð (2005) çýðýã õýä õýäýí òóëãóóð áàðèìò áè÷èã. 5. çàñãèéí áîäëîãûí 304 áàðèìò áè÷èã îðæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî äîð äóðäñàí òóëãóóð áàðèìò áè÷ãèéã ñóäëàí ¿çýâ. øèíæëýõ óõààí. ò¿íøëýã÷ îðíóóäààñ ºãñºí çºâëºìæ çýðãèéã òóñãàëàà. èðãýíèé íèéãìèéíõýíòýé õèéñýí ÿðèëöëàãûí ¿ð ä¿í. óëñ òºðèéí íàì.3. òºðèéí ÿàìäààñ áîëîâñðóóëñàí ñàëáàðûí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéí òºñºë. ìýðãýæèëòí¿¿äèéí äóíä ýíý àñóóäëààð çàðëàñàí óðàëäààíä øàëãàðñàí 10 òºñºë áîëîí ò¿¿íèéã íýãòãýñýí ä¿íã àøèãëàâ. Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä çýðýã ñ¿¿ëèéí 15 æèëä ãàðñàí Ìîíãîë Óëñûí òºð. õ¿íèéã îþóíæóóëæ. äóíäàæ õºãæèëòýé óëñ áîëãîõîä îðøèíî. 4. 2). “Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä áîäëîãûí ¿çýë áàðèìòëàë”. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí ¿íäýñëýë çýðãýýñ á¿ðäýæ áàéíà (Õàâñðàëò 1. “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò” (ÓÈÕ-ûí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîë). ò¿¿íèé äîòîð áîëîâñðîë. ýð¿¿ë ìýíä. íàðèéí òåõíîëîãè. ͯÁ-ààñ áîëîâñðóóëñàí ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëâèéã GMF çàãâàðààð òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàë. ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã “Äýëõèé-Á¿ñ íóòàã-Ìîíãîë Óëñ” õýìýýõ îð÷èëä áîëîâñðóóëàâ. ìàíàé óëñûí ò¿íøëýã÷ îðíóóäûí òåõíèêèéí 3 äóãààð óóëçàëòûí ¿åýð ͯÁ-ûí áîëîí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. ÌÕÇ-óóäûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýý. àâëèãà. ¯ÕÖÁ-ûí òàëààð õèéñýí îíîë. ̺í õýâëýë. 6 . õ¿íä ñóðòëààñ àíãèä àðä÷èëñàí òºð. õ¿íèé ýðõ.

ÍÝÃ. ñºðºã òàëûíõ íü íºëººëèéã ñààðóóëæ ÷àäàõã¿é á¿ð ìºñºí õîöðîãäîõ àþóë çàíàëòàé ó÷èð÷ áàéíà. á¿òýýãäýõ¿¿í. áîäëîãî. Èéì íºõöºëä Ìîíãîë Óëñûí õºãæèëä äýëõèéí. áàðààíû àñàð ºðãºí øèëæèëò. õºãæ뺺 ýð÷èìòýé áºãººä òîãòâîðòîé áîëãîõûí òóëä óðò. ͺ㺺 òàëààð õºãæëèéí áîãèíî. ÿëàíãóÿà Àçè òèâ. íèéãìèéí õºãæèë. çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä ìýäýýëýë. 2016-2021 îíä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ õî¸ð ¿å øàòòàé àâ÷ ¿çñýí áîëíî.¯ÕÖÁ-ä Ìîíãîë Óëñûí óðò õóãàöààíû õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä. õºäºë㺺í. äóíä. õ¿ì¿¿ñèéí õàðèëöàà. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû áîëîí Ìîíãîëûã äýìæèã÷ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð¿¿äýä íàðèéâ÷ëàí òóñãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí áîäëîãî. Ýäèéí çàñàã. ¿éë÷èëãýýíèé õèë õÿçãààðã¿é óðñãàë çýðýãò ñóóðèëñàí äàÿàðøèëûí öîî øèíý íºõöºë áàéäàë á¿ðäýæ áàéãààãààñ óëñ îðíóóä õ¿í. òåõíîëîãèéí õóâüñãàëä òóëãóóðëàí àæ ¿éëäâýðæñýí íèéãìýýñ ìýäýýëýëæèæ. Äàÿàðøèë. Äàÿàðøèëûí ñóðãàìæ íü òóõàéí óëñ ººðèéí ýäèéí çàñãèéã õýò Ẻöèéëºí õàìãààëàõ ãýæ îðîëäîõ. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñòðàòåãè. Äýëõèéí õ¿í àìûí ãóðàâíû õî¸ð íü äýëõèé íèéòèéí ýäèéí çàñàãò õîëáîãäñîí óëñ îðîíä àìüäàð÷ áàéíà. ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ. õ¿ðýõ ¿ð ä¿íã 2007-2015 îíä ÌÕÇ-ûã õàíãàõ. äóíä. äàÿàðøèëûí õ¿÷èí ç¿éëñèéí ¿ç¿¿ëýõ ýåðýã áîëîí ñºðºã íºëººëëèéí àëü àëèéã íü òîîöîæ. ñòðàòåãèà òîäîðõîéëîõ øààðäëàãà òóëãàð÷ áàéíà. Äýëõèéí ýäèéí çàñàã 2020 îí ãýõýä 2000 îíûõîîñ 80 õóâèàð òîìðîõ áºãººä íýã õ¿íä íîîãäîõ 7 . Äàÿàðøèëûí õýìæ¿¿ðò ýäèéí çàñãèéí óÿëäëàãà. Äýëõèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãà Õ¿í òºðºëõòºí øèíæëýõ óõààí. ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1. óðò õóãàöààíû áîäëîãîã¿é óëñ îðîí äàÿàðøëûí ¿éë ÿâöûí õóðäûã ã¿éöýõã¿é. ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéí õýòèéí òºëºâºº äàÿí äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ¿éë ÿâöòàé íÿãò óÿëäóóëàí òºëºâëºõ áîëîâ. òåõíîëîãèéí õîëáîãäîõ ÷àäâàð. äýëõèéí óëñ îðíóóäûí õºãæ뺺ñ óëàì á¿ð õîöðîõ ¿ð äàãàâàðòàé áàéæ áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà. îëîí óëñûí õàðèëöààíä õýò áîëãîîìæèëñîí áàéð ñóóðèíààñ õàíäàõ íü õºãæëèéí ÿâöûã óæèãðóóëàõ.1. Äýëõèé äàõèíû ýäèéí çàñàã. òºëºâëºëòèéí áàðèìò áè÷ã¿¿ä. óëñ òºðèéí îðîëöîî çýðýã äºðâºí ãîë ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà. Òºâ áîëîí Ç¿¿í õîéä Àçèéí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà. õ¿í. äàÿàðøèæ áóé íèéãýìä øèëæèæ áàéíà. Öààøèä ýíýõ¿¿ öîãö áîäëîãûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû õºãæëèéí õºòºëáºð.

öàëèí õºëñíèé áàéäàë ¿íäñýýðýý ººð÷ëºãäºí õóâèðàõ òºëºâòýé áàéíà. Äàÿàðøèëä çîõèõ áàéðàà ýçýëæ ÷àäâàë òóõàéí îðíóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñýõ áîëîìæ áèé áîëîõ. Áàéãàëü îð÷èíä õàëã¿é õºãæèõèéí õàìò áàéãàëèéí ãàìøãààñ ñýðãèéëýõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. Åâðîïîîñ ãàäíà Àçè òèâ äýëõèéí õºãæëèéí íýãýí ÷óõàë òóëãóóð òºâ áîëîõ ¿éë ÿâö óëàì á¿ð õ¿÷òýé áîëæ. ßïîí çýðýã õ¿í àì íü õºãøèð÷ áàéãàà á¿ñ íóòàã. ìýäýýëýë. áèî. Àçèéí íýãäñýí ìºíãºí òýìäýãò áèé áîëãîõ àñóóäëûã ÷ õýëýëöýæ ýõýëëýý. 5. íàíî. 2. “Äàìïóóðñàí óëñ îðîí” ãýñýí íýð òîìü¸î÷ õýðýãëýãäýæ ýõýëëýý. 3. 1. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîâ÷ëîí ä¿ãíýâýë: 1. òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýæ ÷àäàëã¿é óæèãðóóëñàí “õýâðýã àðä÷èëàë”-óóä ã¿íçãèé õÿìàð÷. õàðèëöàà. óëñ îðíóóäàä ãàäíûí àæèë÷äûí òîî ýðñ íýìýãäýõèéí çýðýãöýý ýíý íü õºãæèæ áàéãàà îðíóóäàä ººðèéíõ íü ýêñïîðòîîñ äàâñàí îðëîãî îðóóëàõ ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ ìàãàäëàëòàé áàéíà. 4.2. Öààøèä ìýäëýãèéí ýäèéí çàñàã íî¸ëîõ òºëºâòýé áàéíà. ýäèéí çàñãèéí õóâüä óëàì á¿ð îéðòîí íÿãòàð÷. ¯éë àæèëëàãàà íü óäààí õóãàöààíä òîäîðõîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýýã¿é. Òåõíîëîãèéí õóâüñãàë. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë. Äàÿàðøèëûí íýã äàâóó òàë áîëîõ øèíý òåõíîëîãè ýçýìøèæ. õ¿í àìûí ºñºëò íü äýëõèé äàõèíû àíõààðëûã ººðèéí ýðõã¿é òàòàæ áàéíà. Äýëõèéí ¿éëäâýðëýë. ò¿¿íèéã íóòàãøóóëæ ÷àäñàí óëñ îðíóóä õºãæëèéí äàâóó áàéäëûã îëæ àâíà. Àçèéí áîíäûí íýãäñýí çàõ çýýëèéã áàéãóóëàõ ¿éë ÿâö ºðíºæ áàéãààãèéí çýðýãöýý Àçèéí âàëþòûí ñàíã áàéãóóëàõ. Èðýýä¿éí òåõíîëîãèéí ÷èã õàíäëàãà çºâõºí çàðèì òåõíîëîãèéí äýâøëèéã õóðäàñãàõ òºäèéã¿é. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õàíäëàãà Àìåðèê. Àçèéí óëñ îðíóóä õóäàëäàà. ðîáîòèêñ. Çàñàãëàë. Òóõàéí óëñ îðíû äîòîîäûí õºãæëèéí ÿëãààòàé áàéäàë àðèëàõ. õóäàëäàà. Õÿòàä óëñóóäûí ò¿ðãýí õóðäàöòàé õºãæèë. äàìïóóðàõ áàéäàë ¿¿ñ÷ ìàãàäã¿é ãýñýí òààìàãëàëûã ñóäëàà÷èä äýâø¿¿ëæ áàéíà. 8 . àæèë ýðõëýëò. Õ¿íèé õºãæëèéí àñóóäëûã ýí òýðã¿¿íä àíõààð÷. Ìýäýýëýë. áèî áîëîí íàíîòåõíîëîãè çýðýã òåõíîëîãèéí õàì íºëººíèé ¿éë÷ëýëýýð àæ àìüäðàëûí á¿õèé ë õ¿ðýýíä õóâüñãàë õèéõ þì. Öààøèä Åâðîï.îðëîãî 50 õóâü ºñºõººð òààìàãëàãäàæ áàéíà. Ýíýòõýã. ñàíñàðûí çýðýã íýí øèíý òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ºðãºí áîëîìæ íýìýãäýõ. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òîäîðõîé çîðèëòûã õàìòûí õ¿÷ýýð øèéäâýðëýõ áîëîìæ íýìýãäýõ.

5) Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä ñàéæèð÷ áàéãàà. Õºãæëèéí ñóë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Õ¿í àìûí ºñºëò óäààí. ÎÐ×ÍÛ ¯ÍÝËÃÝÝ 2. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ªÍªªÃÈÉÍ ÁÀÉÄÀË. ÷ºëººò õóäàëäààã õºãæ¿¿ëýõ. 3) 1000 õ¿íä íîãäîõ ýì÷èéí òîî õàðüöàíãóé ºíäºð. 2) Âàêöèíæóóëàëòûí õàìðàãäàëò ñàéí. Á¿ñ íóòãèéí õàìòûí àæèëëàãàà. 4) Õ¿í àìûí íàñíû á¿òýö çºâ. áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í. 7) Àøèãò ìàëòìàëûí íººö èõ çýðýã áîëíî. ìàíàé óëñ á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí çàõ çýýëòýé õÿëáàð õîëáîãäîæ. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðò íýâòð¿¿ëýí. 10) Çàñãèéí ãàçðûí çàðëàãûí õýìæýý õýò èõ. 2) Íÿðàé õ¿¿õäèéí áîëîí ýõèéí ýíäýãäýë èõ. ÿäóóðàë èõ. òåõíîëîãèéí õºãæèëä èõýýõýí õºðºí㺠çàðöóóëæ.1. Äýëõèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí ýäèéí çàñãèéí õºãæèë ýð÷èìæèæ. íàéäâàðã¿é. ýð÷èìòýé õºãæëèéí çàìä ãàðàõ ñàéõàí áîëîëöîî îëãîæ áàéíà.6. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëýýð àâ÷ ¿çâýë 2002 îíä Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã 1990 îíû ºìíºõ ýäèéí çàñãèéí ò¿âøèíä õ¿ð÷. 6) Ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæ áàãà. 3) Áîëîâñðîëûí ÷àíàð ìóó. õóäàëäààíû îð÷èí íºõöºë òààëàìæòàé áîëæ. 9 . ¿éë÷èëãýýãýý äýëõèé äàõèíä òàíèóëàõ áîëîìæ íýìýãäýæ áàéíà. ¯¿íä: Íààøòàé ñàéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä: 1) Àíõàí øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàãäàëò ñàéí. íàñëàëò õàðüöàíãóé áîãèíî. Ýíýõ¿¿ òààëàìæòàé íºõöºë íü Ìîíãîë Óëñàä ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëæ. èë¿¿ ¿ð àøèãòàé áîëãîõ. Øèíæëýõ óõààí. öºëæèëòèéí ÿâö õóðäàñ÷ áàéãàà. íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèé õ¿ðýëöýý áàãà. 6) Îðîñ. 4) պ人 àæ àõóéí ñàëáàð íü áàéãàëü öàã óóðààñ øóóä õàìààðàëòàé. Ìàíàé óëñûí õºãæëèéí íààøòàé áîëîîä ñóë òàëûã äýëõèé íèéòýä äîîðõè áàéäëààð ¿íýëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ºíººãèéí áàéäàë Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí õàíäëàãà. ÕΨÐ. ¿ð ä¿íã íü ¿éëäâýðëýë. 7) Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ áàãà. 8) Àæèëã¿éäýë. èíãýñíýýð øèëæèëòèéí ¿å äóóññàí áàéíà. 5) Îéò òàëáàéí ýçëýõ õóâü áàãà. á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí ¿éë÷èëãýýíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ áîëîëöîî íýìýãäýõ çýðýã õàíäëàãàòàé áàéíà ãýæ ¿çýæ áîëíî. 9) Ýäèéí çàñãèéí á¿òýö ºðººñãºë. 7. Ìîíãîë Óëñûí ãàäààä ýäèéí çàñàã. Õÿòàäûí òîìîîõîí çàõ çýýëòýé îéð.

Ìîíãîë Óëñ áà Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä. çàðöóóëàëò íü îíîâ÷ã¿é. 12) Ãàäààä õóäàëäàà. òàðõàé áóòàðõàé áàéðøèëòàé. 10) Òºðèéí óäèðäëàãûí õîìñäîë óæèãðàõ øèíæòýé áàéíà.11) Òóñãàé çºâøººðºë îëãîõ ¿éë ÿâö óäààí. 4) Áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäàëòûí òºâøèí ºíäºð. Çàñãèéí ãàçàðò ¿¿ðýã áîëãîñîí áàéíà. òºðèéí àëáàíû ÷àäâàð ñóë. 3) Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëîí òºðëèéí áàÿëàã íººö. õ¿íä ñóðòàë. 2. 2) Ìîíãîë Óëñàä ýäèéí çàñãèéí ºñºëò íü ºíäºð ò¿âøèíä õ¿ðýýã¿é.2. óðãàìëûí òºðºë ç¿éë. õ¿íèé çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãàà áàéãàëü îð÷èíä ñºð㺺ð íºëººëæ áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäûã ÓÈÕ-ûí 25 äóãààð òîãòîîëîîð áàòëàí ãàðãàæ. áîëîâñðîë. õîâîð àí àìüòàí. 3) Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò öººí ñàëáàðààñ õàìààðàëòàé áàéíà. 8) Äýëõèéí óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëò. 4) Íýã õ¿íä íîãäîõ îðëîãî ìýäýãäýõ¿éö ºñºõã¿é áàéíà. Õàðüöàíãóé ñóë òàëóóä: 1) Õ¿í àìûí òîî öººí. õºäºëìºðèéí 10 .¯¿íä: 1) Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä á¿ðýí õýðýãæèõ ìàãàäëàë æèëýýñ æèëä áàãàñ÷ áàéíà. 5) Ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òýö ñàéæðàõã¿é áàéíà. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðàë 2005 îíä ͯÁ-ûí äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààñ ãàðãàñàí ÌÕÇ-ûí òàëààð àâ÷ õýëýëöýýä. áàÿëàã á¿õèé ºðãºí óóäàì ãàçàð íóòàã. ÌÕÇ-ûí õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýíèé òàéëàí áîëîí ºíººãèéí Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí ò¿âøèíã äýëõèéí áóñàä îðíóóäòàé õàðüöóóëàí àâ÷ ¿çâýë äàðààõ ñºðºã òàë àæèãëàãäàæ áàéíà. òîãòâîðæîîã¿é áàéíà. 14) Ýð¿¿ë ìýíä. 15) Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéí õàìãààëàëò ìóó çýðýã þì. 7) Óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä íýìýãäýõ õàíäëàãàòàé áàéãàà áîëîâ÷ îíîâ÷òîé áèø ó÷èð ¿ð ºãººæ íü õàíãàëòã¿é áàéíà. ò¿¿íèé äîòîð ýêñïîðòûí á¿òýö ºðººñãºë. óëàìæëàë. 6) Õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ áîäëîãî òîäîðõîé áóñ õýâýýð áàéíà. 2) Áàðàã á¿õýëäýý îíãîí òºðõººðºº õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí áàéãàëèéí ºâºðìºö öîãöîëáîð. ò¿¿íä çîõèöñîí í¿¿äëèéí àìüäðàëûí ºâºðìºö õýâ ìàÿã. Îð÷èíû ¿íýëãýý Õàðüöàíãóé äàâóó òàëóóä: 1) Ò¿¿õèéí áàÿëàã ñóðãàìæ. 9) Íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë õýâýýð áàéíà. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã ÓÈÕ-ûí áàéíãûí õîðîîä. øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðóóäàä çàðöóóëæ áóé õºðºí㺠áàãà. àâëèãà èõ. 13) Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí áàãòààìæ áàãà.

ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýë öàã óóðûí ººð÷ëºëòººñ õýò õàìààðàëòàé. 3. äàëàéä ãàðàõ øóóä ãàðöã¿é. 4) Ýäèéí çàñãèéí ºðººñãºë á¿òýöòýé. ÒÝÐï¯ËÝÕ ×ÈÃËÝ˯¯Ä 3. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðààð äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàð ñóë. .ªºð÷ëºãäºìòãèé íºõöºë áàéäàëä óÿí õàòàí çîõèöîõ ÷àäàìæòàé áîëîõ. àæèë÷èä.Õºðºíãº íººöèéã áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë. çàõ çýýëèéí ìýäëýãòýé ìýðãýæèëòíèé òîî öººí.Á¿õ øàòàíä õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ÷àäâàðòàé áîëîõ.1.Óëñ îðíûõîî õºãæèëä èðãýí á¿ð îðîëöîõ. ìàë àæ àõóé. õóóëü äýýäëýõ. øóäàðãà ¸ñ. òýãø áàéäàë. 6) Ýêîñèñòåìèéí ýìçýã îð÷èíòîé. 7) Õºðºí㺠ñàíõ¿¿. á¿òýýãäýõ¿¿í. 3) Óóð àìüñãàë íü ýðñ òýñ. çàðöóóëàëòûã õÿíàõ. ýäèéí çàñàã íü öººí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õàìààðàëòàé. ¯¿íä: 11 . ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷àäàìæ. . òîãòâîðòîé áàéõ. . ¿ð ä¿íòýé áàéõûã ýðõýìëýõ. 8) Òºðèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæ ñóë çýðãèéã õàìðóóëæ áîëíî. ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæèëä áàðèìòëàõ çàð÷èì Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí çàð÷èì áàðèìòëàíà. .íººö õÿçãààðëàãäìàë. ÀËÑÛÍ ÕÀÐÀÀ. Ìîíãîë÷óóäûí ýðõýìëýí äýýäëýõ ç¿éëñ Ìîíãîë Óëñûã õºãæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãîä äîð äóðäñàí ç¿éëñèéã ýðõýìëýí äýýäýëíý. äýä á¿òýö ñóë õºãæñºí.2. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ò¿âøèí äîîãóóð. 2) Øèíæëýõ óõààí. .Àðä÷èëñàí ¸ñ. áàéãàëèéí íºõºí ñýðãýõ ÷àäâàð ñóë. ÃÓÐÀÂ. . ìàíëàéëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. . ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ. 5)Òèâèéí áîëîí á¿ñ íóòãèéí îëîí óëñûí ãîë çàì õàðèëöààíààñ àëñëàãäñàí. õ¿íèé ýðõ. èë òîä áàéõ. õóâü íýìðýý îðóóëàõ.Õºãæëèéí áîäëîãî. âàëþòûí íººö èõýýõýí õÿçãààðëàãäìàë. ÿëàíãóÿà ìýðãýæëèéí ñàéí óð ÷àäâàð á¿õèé èíæåíåð òåõíèêèéí àæèëòàí.¯¿íä: .Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò ñóóðèëñàí õºãæèë ýð÷èìòýé. ýðõ ÷ºëºº. á¿òöèéã áèé áîëãîõ. ýðýëò õýðýãöýýíä ñóóðèëàí õóâààðèëàõ.Á¿õ òàëûí ò¿íøëýëä ñóóðèëàõ.

àæèëëàõ. áàõàðõàì ò¿¿õòýé. ýõ îðîíäîî òàâ òóõòàé. èðýýä¿éí çîë æàðãàëòàé îðîí” ìºí. ò¿¿íä õàëã¿é øèíý òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. íèéãìèéí àñóóäàëä íü äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ.Õîðò äàäàë çóðøëààñ òàòãàëçàæ. ýðõ ÷ºëººãºº ýäëýõäýý õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ áàéõ: . íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. ººðñºä人 èòãýëòýé áàéæ. ÷èíýýëýã. òóñãààð òîãòíîëûí áàòàëãàà ìºí. Áèäíèé ìîíãîë÷óóä ò¿¿õ.ªíäºð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé áîëîõ.¯¿íä: “Ìîíãîë Óëñ íü áàÿëàã.3. ººðñäèéí äóó õîîëîéã õ¿ðãýäýã áàéõ. 2) Øóäàðãà àìüäàð÷. . ñýòãýë õàíãàëóóí àæ òºðíº. òàéëàãíàõ. íèéãìèéí õºãæèë äýâøëèéã ººðñäèéí ãàðààð áóñàäòàé õàìòðàí á¿òýýí áàéãóóëàõ.Íèéãìèéí õàðèëöààíä èäýâõòýé îðîëöîæ. Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë áîë àþóëã¿é áàéäàë. ñî¸ëîî ýðõýìëýí õ¿íäýëæ. îëñîí îðëîãîî çºâ çàðöóóëàõ.Áàéãàëü îð÷íîî õàìãààëàõ.Çàõ çýýëä ¿íýí÷ øóäðàãààð ºðñºëäºõ. 4) Ýõ îðîí÷ ¿çýë íü óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëñíýýð òóñãààð òîãòíîë. .Òºðèéí õóóëü òîãòîîìæèíä çààñàí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ. òýäíèé õ¿ëýýõ ¿¿ðýã. èðãýíèé íèéãìèéí õàìòûí àæèëëàãàà øèéäâýðëýõ ¿¿ðýãòýé. 3. .Àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõèéã ýðìýëçýõ. òºð. ¿ð õ¿¿õäýý çºâ õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ. 3) Áèå õ¿í.Èë òîä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ. èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí. Á¿õ õýâøëèéí àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä .Ýðõ. ¿íäýñíèé áàõàðõàëòàé. íàéðñàëòàé áàéëãàõ. . áîëîâñðîë îëãîõ.Àæ àõóé÷ áàéõ. îðîëöîîòîé áàéíà: Èðãýä . . ºíäºð áîëîâñðîëòîé. àìüäðàëûí õýâ ìàÿã íü ýð¿¿ë ñàðóóë áàéõ.4. õ¿ñýë òýì¿¿ëýëäýý õ¿ð÷. Õºãæëèéí ¿íäýñ íü ¿íäýñíèé ýâ íýãäýë þì.Àæèëëàã÷äûíõàà ìýðãýæëèéí ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ. ñýðãèéëæ áàéõ. áîëîâñðîëîî ººðñ人 áàéíãà äýýøë¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ. ýð¿¿ë îð÷èí. á¿ðýí ýðõò áàéäëàà õàìãààëàí áýõæ¿¿ëýõ çàð÷èì äýýð òîãòîõ çýðýã áîëíî.Àæëûí àþóëã¿é. . Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí àëñûí õàðàà Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæëèéí 2021 îí õ¿ðòýëõ àëñûí õàðààã äîð äóðäñàí áàéäëààð òîäîðõîéëæ áàéíà. . . îðîëöîî ¯ÕÖÁ-ä òóñãàñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä èðãýí.Ãýð á¿ëýý àñðàí òýòãýõ. àæ àõóéí áàéãóóëëàãóóä. . íèéãìýý ýâñýã. ¯íäýñíèé õºãæèëä òàëóóä äàðààõ ¿¿ðýã. 12 . 3. ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýã÷ òàëóóä. .1) Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéã áàðèìòëàõ.

ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. øóóðõàé áàéäëûã õàíãàæ. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ºíäºð ºñºëòèéã õàíãàæ. Á¿ñ íóòàã. Òºð Èðãýäèéíõýý ýð¿¿ë. øóóðõàé õ¿ðãýõ íºõöëèéã áóé áîëãîõ. òîãòâîðòîé. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿ä ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã äîð äóðüäñàí çóðãààí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëíý. àâëèãà. õ¿ðòýýìæòýé. èë òîä îð÷íûã ñàõèõ. õîò. ò¿¿íèé ýð¿¿ë. Ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. ñàíõ¿¿ãèéí ç¿é çîõèñòîé. õàíãàõ. òýäãýýðèéí óäèðäàõ àæèëòíóóäûí ¿éë àæèëëàãààíä ¿ð íºëººòýé õÿíàëò òàâèõ. 5. õóâèéí õýâøèëä ò¿øèãëýñýí. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîíî. Óëñ òºðèéí àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. èðãýíèé òºëºº ¿éë÷èëäýã ã¿éöýòãýõ óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýõ. íàéäâàðòàé òîãòîëöîî áèé áîëãîæ. Ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûí àëäàãäëûã çîãñîîõ.5. õ¿íä ñóðòàëààñ àíãèä. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä ÷àíàðòàé. íýýëòòýé. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. øóäàðãà øèíæ ÷àíàðòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. àþóëã¿é àìüäðàõ. îð÷èí ¿åèéí áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. èë òîä. áèçíåñ ýðõëýõ. õóðèìòëàë áèé áîëãîæ. õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èí. ýðõ ç¿éí àêòûí òîîã öººí áàéëãàõ 3. íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ. õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàíà. äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. 3. õàìãààëàí àøèãëàõ çàìààð õºãæëèéí òîãòâîðòîé îð÷èí áîëãîíî. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýë. Òºðèéí óäèðäëàãûí õàðèóöëàãàòàé. Íèéòèéã õàìàðñàí àëèâàà øèéäâýð ãàðãàõàä ººðèéí äóó õîîëîéã íýìýðëýæ îðîëöîõ. õàðèóöëàãàòàé. 4. Áàíê. 2. ¯¿íä: 1. 6. ìîíãîë õ¿íèéã á¿õ òàëààð õºãæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã õ¿íä ñóðòàëã¿é.- - - Èðãýíèé íèéãýì Òºðèéí áàéãóóëëàãà. Áèçíåñ. 13 . øóóðõàé áîëãîõ.

õºäºëìºð ýðõëýëò.Áîäèò àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèíã 3. õàìò îëîíä òóëãóóðëàñàí õàëàìæèéí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. ßäóóñò ÷èãëýñýí. . ÷àäâàðàà íýýí õºãæ¿¿ëýõ. àæëûí áàéðûí òîîã ìýäýãäýõ¿éö íýìýãä¿¿ëýõ. ò¿¿õ. .1. ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã. . õàðèóöëàãà 14 . àìüæèðãààíû áàòàëãààæèõ ò¿âøèíãýýñ äîîãóóð îðëîãîòîé èðãýäèéã íýã á¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ.0 õóâèàñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéëãàíà.Àæèëã¿é. Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî Íèéãýìä ýðýãòýé.ĪЪÂ. íèéãýì. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. óðò íàñëàõ. áàéãóóëëàãóóäàä ýäèéí çàñãèéí óðàìøóóëàë îëãîíî. ºðãºí ñîíãîëòòîé áàéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýí “Ìîíãîë õ¿íèé àìüäðàëûí ÷àíàð”-ûã òàñðàëòã¿é äýýøë¿¿ëæ. àâüÿàñ. 4. îþóí óõààí. . 4. . íèéãìèéí õàëàìæ.Ãýð á¿ë. . ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ Õ¯ÍÈÉ ÕÈÉÃÝÝÄ ÍÈÉÃÌÈÉÍ ÕªÃÆÈË Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 1 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ìîíãîë õ¿íä ýð¿¿ë ñàðóóë àæ òºðºõ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëòàíä õàìðóóëàõ. õýðýãæèëòèéã íü ýð÷èìæ¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà.Àæëûí áàéðíû õàíãàìæèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. 2021 îí ãýõýä õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñèéã 0. õ¿íèé àìüæèðãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ. ñî¸ëîî õ¿íäëýõ. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. óëìààð àæëûí áàéðòàé áîëãîõûã çîðèíî. ÿäóó. ÿäóóðëûã áóóðóóëàõ ñòðàòåãèéí áàðèìò áè÷ãèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí òýðã¿¿ëýõ çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí õî¸ð æèëä íýã óäàà òîãòìîë øèíý÷ëýí ñàéæðóóëæ. îðëîãûíõ íü ºñºëòèéã õàíãàõ çàìààð ÿäóóðëûã õî¸ð äàõèí áóóðóóëíà.2. õàðüöàíãóé ÷èíýýëýã äóíä äàâõàðãûã òºëºâø¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ.Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîñîí àæ àõóéí íýãæ. õàëàìæèéí òîãòîëöîîã ýðñ øèíý÷ëýõ ¿íäñýí äýýð ÿäóóðëûã àðèëãàæ. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëæ.8-ä õ¿ðãýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. àìàð òàéâàí áàéõ. àæèëã¿éäëèéã áóóðóóëàõ áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. íèéãìèéí õàìãààëàë.Ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæèõ. á¿òýýë÷ýýð àæèëëàõ. 2015 îí ãýõýä Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã á¿ðýí áèåë¿¿ëýõ. ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ. ßäóóðàë. áàéíãà ñóðàëöàõ.

ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðìýëçýëòýé. õ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí îëîëòòîé õîñëóóëàí àâ÷ ¿çýõ õàíäëàãûã òºëºâø¿¿ëíý. á¿òýýë÷. óäèðäëàãûí ò¿âøèíä ýìýãòýé÷¿¿äèéí áàéð ñóóðèéã äýìæèõ. õ¿¿õäèéí öîãö õºãæèë õºòºëáºð”-èéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . òýäãýýðèéã õºãæèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . ¿ð õ¿¿õýä àþóëã¿é îð÷èíä ýð¿¿ë ºñ÷ õºãæèõ.“Ãýð á¿ë. . . õ¿íèé ýðõýä ñóóðèëñàí æåíäýðèéí õºãæëèéã õàíãàíà.Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ýðýãòýé.Õ¿íä íºõöºëä àìüäàð÷ áóé õ¿¿õäýä ãýð á¿ë. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëä ò¿¿íèé òýãø áàéäëûã õàíãàæ. óäàìøèëûí àëèâàà äîðîéòëîîñ ñýðãèéëíý.Õ¿í á¿ð óãèéí áè÷ãýý çààâàë õºòºëäºã áîëæ.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã ¿íäýñíèé ñî¸ëûí äýâøèëò óëàìæëàë. õàðèóöëàãàòàé. àâúÿàñàà õºãæ¿¿ëýõ. óëàìæëàëò ¸ñ çàíøèëàà õ¿íäëýõ. òýãø áîëîìæ íºõöºëèéã á¿ðä¿¿ëíý. . . Ãýð á¿ëèéã áýõæ¿¿ëæ. ìàíëàéëëûã äýýøë¿¿ëýõ. - Õ¿íèé áóñäààñ òóñëàìæ äýìæëýã õ¿ëýýäýã àæ àìüäðàëûí èäýâõã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷èëæ. ¸ñ çàíøëûí ºâèéã õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èí áîëãîíî.Æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã òîãòîîõ àñóóäëûã òºðèéí áîäëîãûí äýìæëýãòýéãýýð õºãæ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áýõæ¿¿ëíý. Á¿õ íèéòèéí æåíäýðèéí áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëæ. Ãýð á¿ëèéí õºãæèë. Õ¿íèé áàéãàëü. . ͺõºí ¿ðæèõ¿éí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõäýý ýìýãòýé 15 . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. .Ãýð á¿ëèéã óëàìæëàëò ñî¸ë. ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëäýã. ýìýãòýé÷¿¿äèéã òýãø îðîëöóóëíà. ýðõ ìýäýë õóâààðèëàõ çàð÷èìä òýãø îðîëöóóëàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Ãýð á¿ëèéã õ¿íèé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. .Á¿õ øàòíû áîëîâñðîëûí õºòºëáºðèéã æåíäýðèéí ìýäðýìæòýé áîëãîíî. ýñõ¿ë ãýð á¿ëòýé ä¿éöýõ õàëàìæèéí òààòàé îð÷èí áèé áîëãîíî. òýäíèé îíöëîãò òîõèðñîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñ¿ëæýýíä õàìðóóëàí òóõàéí ºðõèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàíà. õóâü çàÿàíäàà ýçýí-èðãýí áîëæ òºëºâøèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. óóð àìüñãàëûí ººð÷ëºëòºíä èë¿¿ äàñàí çîõèöîõ ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý.ßäóóðàëä îðñîí áîëîí ýìçýã á¿ëýãò õàìðàãäàæ áóé ãýð á¿ëèéã ñóäëàí òîãòîîæ. õ¿í àì ç¿éí áîäëîãî Ãýð á¿ë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ººðºº àìüäðàëûí çîðèëãîäîî õ¿ðäýã èäýâõòýé õýâ ìàÿãààð ñîëèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. áàéãàëü äýëõèéãýý õàéðëàí õàìãààëàõ.3. .Ìýðãýæëèéí ñàëáàð.àäèë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ººðòºº ýçýí áîëäîã. 4. õ¿í àìàà ºñãºõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.

áîëîâñðîë. öàëèí îëãîíî. - Àìàðæñàí ýõ÷¿¿äèéí àæëûí áàéðûã õàäãàëàõ. ¸ñ ñóðòàõóóíòàé áîëîõ. áîëîâñðîëûí 16 . ýñõ¿ë ò¿¿íòýé ä¿éöýõ òîõèëîã îð÷èíä ºñ÷ òîðíèõ.8%-èàñ. çºâ õ¿ì¿¿æèë. Áîëîâñðîëûí õºãæëèéí áîäëîãî Áîëîâñðîëûí ¿éë àæèëëàãààã íèéãìèéí ¿éë õýðýã áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. îþóíæñàí. á¿õ øàòíû áîëîâñðîë ýçýìøèã÷äèéí õ¿éñèéí ÿëãàà àðèëíà. á¿òýýë÷. - ĺð⺺ñ öººíã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí. õ¿¿õýä àñàðñíû òýòãýìæèéã ò¿¿íèé ñàðûí öàëèíãààñ áàãàã¿é áàéëãàõ. Îðîí äàÿàð îþóí óõààíûã ýðõýìëýí äýýäýëæ àìüäðàõ ñýòãýë ç¿éí îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. 2016-2021 îíä 2. òîðäîëãîî.Õ¿¿õäèéã õºõººð õîîëëîõ. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûí óðàìøóóëëûí òîãòîëöîîã õóóëü÷ëàí õýðýãæ¿¿ëíý. . .4%-èàñ äîîøã¿é áîëãîíî. 2008 îíîîñ åðºíõèé áîëîâñðîëûã 12 æèëèéí ñóðãàëòûí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëýí 2015 îí ãýõýä õºâã¿¿ä. 4. îõèä áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàæ. Óð ÷àäâàðòàé ìýðãýæèëòýé àæèë÷èí áýëòãýõ. Õ¿¿õýä ýõýýñ òºðñºí öàãààñ çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ãýð á¿ë. 2021 îí ãýõýä îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîíä øèëæèíý. ÷àäàìæòàé õ¿íèé íººöèéã áàéíãà íýìýãä¿¿ëíý.4. õ¿ì¿¿æëèéí çºâ òºëºâøèëòýé áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ ãýð á¿ëèéí òààòàé îð÷èíã òºëºâø¿¿ëýõýä òºðººñ äýìæèæ. õ¿¿õäýý ýð¿¿ë ñàðóóë ºñãºí áîéæóóëæ. ñóðãóóëüä áýëòãýñýí ýõýä óëñàä àæèëëàñíààð òîîöîæ. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã 2007-2015 îíä 1. - 0-18 íàñíû äºðºâ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø õ¿¿õýäòýé ºðõèéã îðîí ñóóöíû áàéðààð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý.ßäóóðëûí òºâøèí㺺ñ äîîãóóð îðëîãîòîé ºðõèéí õ¿¿õäèéã 0-6 õ¿ðòýëõ íàñàíä íü íàñíû îíöëîãò òîõèðñîí ýð¿¿ë õîîë õ¿íñýýð õºíãºëºëòòýé ¿íýýð õàíãàíà.Ýõ õ¿íèéã æèðýìñýí áîëñîí öàãààñ ýõëýí õ¿¿õýä íü íýã íàñ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëò. äýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. õ¿íñýýð ¿íý òºëáºðã¿é õàíãàäàã ¿íäýñíèé æèøèã áîëîâñðóóëàí òîãòîîæ õýðýãæ¿¿ëíý. “Áîëîâñðîë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëíý. - 0-18 íàñíû äºðºâ áà ò¿¿íýýñ îëîí õ¿¿õýäòýé ãýð á¿ëèéí ýöýã. ¿íäýñíèé áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàí òºãºëäºðæ¿¿ëæ. çóðãàà õ¿ðòýëõ íàñàíä íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñãàé õÿíàëòàíä áàéëãàõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. çàëóóâòàð íàñàíäàà îëîí õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ. ýì÷èëãýý. ýõýä îëãîõ öàëèíãèéí. íèéãìèéí áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí äààòãàëûã óëñàä àæèëëàæ áàéãààãààð òîîöäîã áîëíî.õ¿í àëü áîëîõ çàëóó. . ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëîõîä òºðººñ îíöãîé àíõààðíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. õàìãèéí áàãà õ¿¿õäýý çóðãààí íàñ õ¿ðòýë ºñãºí áîéæóóëæ. íýìýëò òóñãàé õîîë.

. . êèððèêþëèìèéã õºãæ¿¿ëæ. Y¿íä Óëààíáààòàð õîòîä 10 õ¿ðòýë. àéìàãò 2 õ¿ðòýë òîîíû ñóðãóóëèéã ñîíãîõ áóþó øèíýýð áàéãóóëàõ çàìààð õàìðóóëæ. “Áîëîâñðîëûã øèíý÷ëýõ áàã”-èéí ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëíý.պ人ãèéí ìàë÷èí ºðõèéí 0-6 íàñíû õ¿¿õäýä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîë îëãîõ ¿éë àæèëëàãààã í¿¿äëèéí àæ áàéäàëä íü òîõèðóóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. . îíîâ÷òîé áîëãîíî. áîëîâñðîëûí óäèðäàõ àæèëòàíû óð ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ.Öîãö ÷àäàìæ-îþóí óõààíä ñóóðèëñàí ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí áàãà. äóíä áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. . íèéãìèéí àñóóäëûã öîãöîîð íü øèéäâýðëýæ.Àíãëè õýëýýð ñóðãàëòàà á¿ðýí ÿâóóëäàã àõëàõ. õºäºëìºðèéí ¿ð á¿òýýëèéã ¿íýëýõ øàëãóóðóóäûã çºâ òîãòîîæ. . . . àðãà ç¿éí õºãæèë áîëîí öàëèí õºëñ.2010 îí ãýõýä õ¿í àìûí áè÷èã ¿ñýã òàéëàãäñàí ò¿âøíèéã 99. ñòðàòåãè.Áàãø íàðûí àæëûí áàéðàíäàà ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. Áàãøèéí ìýðãýæèë.2015 îíä áàãòààí àíãëè õýëèéã á¿õ íèéòèéí ¿íäñýí ãàäààä õýë áîëãîæ. . õýðýãöýýíä íü íèéöñýí áîëîâñðîë ýçýìøèõ òýãø áîëîìæ á¿ðä¿¿ëíý. ñóðãàëòûí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº.Ñóðàëöàã÷äûí õ¿éñèéí õàðüöààã òýíöâýðæ¿¿ëíý. . ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ òîãòîëöîîã øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. äýýä ñóðãóóëèóäàä ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.á¿õ øàòíû ñóðãàëòûã 21-ð çóóíû îþóíæñàí øèíý õàíäëàãàä çîõèöóóëàí ººð÷ëºíº. öàëèí õºëñ íýìýãä¿¿ëýõ. ä¿ðýì æóðìûã öîãöîîð íü øèíý÷ëýíý.6 íàñòàé õ¿¿õäèéã ñóðãóóëüä á¿ðýí õàìðóóëíà.Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä ñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðàãäàõ áîëîìæ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý.Áîëîâñðîë íºõºí îëãîõîä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.Áîëîâñðîëûí øèíý÷ëýë-ººð÷ëºëòèéã ýõëýí òóðøèæ ç¿ãøð¿¿ëäýã “Òóðøèëòûí áààç ñóðãóóëèóäûí ëàáîðàòîðè á¿òýö”-èéã áóé áîëãîíî.Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéðàíä ñóóõ õ¿¿õäèéí òîîã 2.0 õóâüä õ¿ðãýíý. ëàòèí ¿ñýãò øèëæèõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Ñóðàëöàã÷äàä õ¿ðòýýìæòýé. õ¿íèé íººöèéí õºãæèëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. . . Á¿õ ò¿âøíèé áîëîâñðîëûí ñòàíäàðò. 2021 îí ãýõýä òºðèéí àëáà áàñ àíãëè õýëýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ ÷àäàìæòàé áîëíî.Áàãø.1 äàõèí íýìýãä¿¿ëíý. óäèðäàõ àæèëòàí áýëòãýõ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . .Áàãø. óðàìøóóëàë. òýäãýýðèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. óðàìøóóëàë îëãîõ çýðãýýð íèéãìèéí 17 .ÅÁÑ-ûí ñóðàëöàã÷äûí “¯äèéí öàé” õºòºëáºðèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí áîëîí èõ. ìºðäºõ ñòàíäàðòóóä. ìýðãýæëèéí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . .Äóíä ñóðãóóëüä ýðýãòýé áàãø íàðûí àæèëëàõ áîëîìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. ÷àíàðòàé. àæëûí ÷àíàð. õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý.

øèíæèëãýý îíîøèëãîî. íÿëõñûí ýð¿¿ë ìýíäèéã õàìãààëàõ ÷àäàìæèéã öîãö áàéäëààð õºãæ¿¿ëíý. . . õýðýãæ¿¿ëíý. õºðºí㺠îðóóëàëòòàé ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëíà. . Ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäèéí õºãæëèéí áîäëîãî íü ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ. 4. ÕÄÕÂ/ÄÎÕ. ºâ÷ëºë. çîõèöóóëàëòûã ñàéæðóóëíà. áàéðøëûí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí çîõèîíî. óÿí õàòàí àðãà õýëáýðèéã áèé áîëãîæ õýðýãæ¿¿ëíý. .Áîëîâñðîëûí ñàëáàðûí çàõèðãààíû áîëîí ìýðýãæëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. . 18 . àæèë ìýðãýæëýýðýýý õºðâºí ñóðàëöàæ áàéõ áîäèò áîëîìæ îëãîñîí áîëîâñðîëûí íýýýëòòýé àãóóëãà. öàã óóðûí õ¿íä íºõöëèéí íýìýãäýë îëãîíî. ÁÇÄÕ. ò¿¿íä çîðèóëñàí õºðºíãèéã íýìýãä¿¿ëæ.õàìãààëëûã íü ñàéæðóóëíà. Ñóðãóóëü òºâòýé ìåíåæìåíòèéã õºãæ¿¿ëæ. ìýðãýæëèéí ñóðãàëò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. ñ¿ðüåãýýñ ñýðãèéëýõ. . äóíäàæ íàñëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýíý. Áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã îëîí óëñûí ò¿âøèíä îéðòóóëàõàä òºðèéí ã¿éöýòãýõ ¿¿ðãèéã íýìýãä¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýã õ¿í àìä òýãø.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí èõ ñóðãóóëèéã õîòõîíîîð çîõèîí áàéãóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý. õºäººä àäèëõàí 100 õóâü áîëãîæ æèãäð¿¿ëíý.Áàãø àøèãëàëòûí õóâèéí æèíã 2015 îíîîñ ýõëýí õîò. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. îíîâ÷òîé áîëãîíî.Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã. ñóðãàëòûí áàéãóóëëàãûí á¿òýö. . Èðãýä áîëîâñðîëîî òîðäîí ñàéæðóóëæ. Ýäãýýð ñóðãóóëèéã àëèâàà òàòâàð. öààøèä æèë á¿ð äóíäæààð 10 õóâèàñ äîîøã¿é ºñãºíº.5. õ¿í àìûí öýâýð ºñºëòèéã äýìæèæ. áîäèò ¿ð ä¿íòýé ¿ç¿¿ëæ. ÷àíàðòàé. ýì÷èëãýý. ø¿äíèé ºâ÷èí ýì÷ëýõ. õýìæýý.Ñóðãóóëèóäûã îëîí óëñûí áîëîâñðîëûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ñóðãàëòûí õºòºëáºðòýé áîëãîíî. .Òåõíèêèéí áîëîâñðîë. ýíäýãäëèéã òóóøòàé áóóðóóëæ.Ãàçàð ç¿éí àëñëàëò. . . äýýä áîëîâñðîëûí ÷àíàð áà õàìðàí ñóðãàëòûí òºëºâëºëò. ñóðãóóëèéí çóðàãëàëûã øèíý÷ëýí áîëîâñðóóëæ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëæ. îíîâ÷òîé ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. ºðõèéí ýìíýëãèéí àíõàí øàòíû òóñëàìæ õ¿ðãýõ. õ¿ðòýýìæòýé. õýâ øèíæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. øóäàðãà. á¿õ øàòíû ñóðãóóëèéí á¿òýö.Ãàäààäûí ñóðãàëòûí àðãà áàðèë. . äàðõëààæóóëàëò õèéõ. õýâ øèíæ. Ñóì.Äîòîîääîî ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ íèéò çàðäëûã 2007 îíîîñ ýõëýí 2004 îíòîé õàðüöóóëàõàä îéðîëöîîãîîð 6 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ.Îëîí óëñûí IB äèïëîì îëãîõ ñóðãóóëèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. õóðààìæààñ á¿ðìºñºí ÷ºëººëíº.Yíäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºõè¿ëýí äýìæèõ çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. áàéðøëûã îíîâ÷òîé áîëãîñîí öýöýðëýã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. ýõ. “Ýð¿¿ë ìýíä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.

Êëèíèêèéí òóñãàé ýìíýëã¿¿ä. øàãíàë. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ìýðãýæëèéí ºíäºð ìýäëýã. . . ä¿¿ðýã.Õ¿í àìûí äóíä ýð¿¿ë àæ òºðºõ.Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûã ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã äýýäýëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàð÷èìòàé áîëãîíî.Õîðò õàâäàðûã ýðò îíîøëîõ. . ýì÷ëýõ áîëîìæîîð àéìàã. íýìýãäë¿¿äèéí áîëîâñðîíãóé òîãòîëöîîã õýðýãæ¿¿ëíý. Ýíý ÷èãëýëèéí ¿éë àæèëëàãààã õºäºº îðîí íóòàãò õºãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøèë.Ìàë÷äàä í¿¿äëèéí ºðõèéí ýìíýëãýýð ¿éë÷ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Ñóì. ìýäýýëýë. íÿëõñûã õàìãààëàõ. ñ¿ðüåýòýé òýìöýõ ÷àäâàðòàé áîëãîíî. áàãàæ. ýìíýëãèéí õýðýãëýë. . óëñûí êëèíèêèéí íýãäñýí ýìíýëýã. .Óëàìæëàëò àíàãààõ óõààíû øèëìýë àðãà áàðèëóóäûã ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíä íýâòð¿¿ëíý. ÁÇÄÕ. àéìàã.ͺõºí ñýðãýýëãý.Ýì÷ ìýðãýæèëòí¿¿äèéí öàëèí. ñóðòàë÷èëãààã ºðãºæ¿¿ëíý. ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë÷èëãýýã õºãæèíã¿é îðíóóäûí òºâøèíä õ¿ðãýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . ä¿¿ðãèéí ýìíýëãèéã õàíãàíà. ýì÷èëãýýíèé àðãóóäûã ýìíýëýãò íýâòð¿¿ëíý. ñàíõ¿¿æèëòèéí òîãòîëöîîíû òîãòâîðòîé áàéäëûã áàòàëãààæóóëàí õàíãàíà. .ªâ÷íèé ò¿¿õèéã öàõèì êàðòûí òîãòîëöîîíä îðóóëíà. . öàã áóñûí íàñ áàðàëòûã áóóðóóëæ. óäàìøëûí àëèâàà äîãîëäëîîñ ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ñóðãàëò. . . ýì÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã ñóìûí òºâøèíä íýâòð¿¿ëíý. . ÕÄÕÂ/ÄÎÕ.Äýëõèéí òóõàéí öàã ¿åèéí ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýí ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéãóóëëàãûí øàòëàë á¿ðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àðãà òåõíîëîãèéã øèíý÷èëäýã áàéíà. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë. .Àëñûí çàéíû îíîøèëãîî. ñóâèëãààíû òºðë¿¿äèéã õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.- Ýõ.Õ¿í àìä àìüäðàëûí çºâ çîõèñòîé õýâøèë. óð ÷àäâàðòàé áîëîâñîí õ¿÷íýýð õàíãàíà. òîíîãëîëûí ¿éëäâýðëýëèéí òýðã¿¿ëýã÷ òåõíîëîãè õºãæ¿¿ëíý. 19 . óðàìøóóëàë. . ìýðãýæëèéí òºâ¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëíý. äóíäàæ íàñëàëòûã àõèóëíà. ýðõòýí òîãòîëöîîíû ºâ÷íèé îíîøèëãîî.Õ¿íèé íººö. .Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5.Ãàçàðç¿éí àëñëàãäàëòûí áîëîí öàã óóðûí íýìýãäýë îëãîõ àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý.Íýã èðãýíýýð òîîöñîí çàðäëûí æèøèã íýâòð¿¿ëýí øààðäàãäàõ çàðäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàð÷èì õýðýãæ¿¿ëíý.Ýì. ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàðûí òàñðàëòã¿é ñóðãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýíý. àñàðãàà. òºðèéí áóñ áàéãóóëàãóóäûí îðîëöîîã á¿õ òàëààð äýìæèíý. . . áèå áÿëäðàà ÷èéðýãæ¿¿ëýõ îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý.Ø¿ä ýì÷ëýõ. óóð àìüñãàëûí äàðàìò. Óäèðäëàãà. .

çîõèîí áàéãóóëàëòûí òààëàìæòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. óðëàãèéí õ¿ðòýìæòýé.ØÓÒ-èéí õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë¿¿äèéã òîãòîîæ. . 20 . øèíý÷ëýëèéí óõààëàã çºâ õàðüöààíä õàäãàëàí õàìãààëàõ. 4.4. Ñî¸ë. Çàõ çýýëèéí ýðýëò õýðýãöýý øààðäëàãûã õàíãàõóéö ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé õýâøë¿¿äèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëíý. ¿ð àøèãòàé àðãà õýëáýðèéã ñîíãîæ õýðýãëýíý. ýçýìøèõ ÷àäàâõèòàé áîëãîíî. “Òåõíîëîãè” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ìýäðýìæ. ¯íäýñíèé ñî¸ëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñàã.7. õàìãààëàõ. ÷àíàðòàé ¿éë÷èëãýýã õ¿ðãýæ. ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. óðëàãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîëûí ñî¸ë èðãýíøëèéí äýâøèëòýò îëîëò.6. áîëîâñðîë. ñàíõ¿¿ëæèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëíý. ØÓÒ-èéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãààã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí ýð÷èìæ¿¿ëæ. õ¿ì¿¿æèëòýé áîëãîõ. ¿íýò ç¿éëñèéã óëàìæëàë. . èðãýäèéí îþóíû õýðýãöýýã õàíãàõ òàëààð äîðâèòîé àõèö ãàðãàíà. çîõèîí áàéãóóëàëò.Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñòýí. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðèéã ººðèéí ñî¸ëûã ýðõýìëýí äýýäëýõèéí õàìò áóñäûí ñî¸ëä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàõ îþóíû ìýäðýìæ.¯íäýñíèé ìîíãîë áè÷ãýý ºâë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ñýðãýýõ. ¿íäýñíèé öººíõèéí áîëîí õ¿í àì ç¿éí ÿíç á¿ðèéí äàâõðàãóóäûí îþóíû õýðýãöýýã ¿å øàòòàé ñóäëàí òîäîðõîéëæ. . ñàíõ¿¿æèëò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí ãîðèìä øèëæèõ ¿éë ÿâöûã ò¿ðãýòãýæ. óðëàãèéí á¿òýýëèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ. ñàëáàðûí á¿õ øàòàíä ìýðãýæëèéí áà óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã õýëáýðýëòã¿é äýýøë¿¿ëíý. áîëîâñðîëûí íèéòëýã õ¿ðòýýë áîëãîí äýëãýð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã òºðèéí áîäëîãîîð äýìæèíý.ØÓÒ-èéí ñàëáàðûí óäèðäëàãà. îþóíû ºì÷èéã õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.Ìîíãîë÷óóäûí óëàìæëàëò ñî¸ëûí áèåò áîëîí áèåò áóñ ºâèéã õàäãàëàõ. ÿñòàí. Ìîíãîë Óëñûí èðãýí á¿ðä ¿íäýñíèé óõàìñàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ò¿¿íèéã äàãóóëæ øèíæëýõ óõààíû ñàëáàðûã õºãæ¿¿ëýõ õóóëü ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ.Ñî¸ëûí óäèðäëàãà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. òåõíîëîãèéí àâúÿàñ ÷àäâàðûã äýìæèí õºãæ¿¿ëíý. . Øèíæëýõ óõààí. Òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ. . áàòàòãàí õºãæ¿¿ëýõ çàìààð ¿íäýñíèéõýý ñî¸ëûí äýëõèéí ñî¸ëä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëýõ. Õ¿í àìä ñî¸ë. ò¿¿õ. . ìýäëýã. òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Øèíæëýõ óõààí-òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýõ ìýðãýæèëòíèéã òºðèéí áîäëîãîîð òýòãýí áýëòãýæ. òýäãýýðò òîõèðñîí ñî¸ë óðëàãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òºðºë ç¿éë.Yíäýñíèé ñóäàëãààíû 5-ààñ äîîøã¿é òºâèéã øèíýýð áàéãóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . ¿íäýñíèé õèéãýýä äýëõèé äàõèíû òàíèí ìýäýõ¿é. ñî¸ë. ñî¸ëîîðîî áàõàðõàõ ¿çëèéã òºëºâø¿¿ëýõ.

õàìò îëîíä ò¿øèãëýñýí.Ýðäýì øèíæèëãýý. òåõíîëîãèéí øèíý á¿òýýöýä ò¿øèãëýí ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèã. ñàíõ¿¿æèëòèéã íü íýìýãä¿¿ëæ. ìîíãîë õ¿íèé àæ àìüäðàëûí ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. ñàéæðóóëíà. ºíäºð íàñòàí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àìüäàð÷ áóé ºíäºð áîëîâñðîë. ìýðãýæèë 21 . õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäýä çîðèóëñàí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýã öîãöîîð íü áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Ãàäààäàä àæèëëàæ. Íèéãìèéí õàìãààëàë.8. . àøèãëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Îþóíû ºì÷èéí ýðõèéã õàìãààëàõ. àñðàìæèéí óëàìæëàëò õýëáýðèéã õóâèéí õýâøèë. àøèãëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èí. àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàã÷èä. Øèíý á¿òýýöèéí äýä á¿òöèéí ýëåìåíò¿¿äèéã á¿ðä¿¿ëæ. . òºðºë.ØÓÒ-èéí ¿éë àæèëëàãààíä òºðèéí áîëîí õóâèéí õýâøëèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºõè¿ëýí äýìæñýí õóóëü ýðõç¿é.Íèéãìèéí õàëàìæ. õ¿í àìûí ºñºëòèéã õàíãàõ íèéãìèéí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëíý. Íèéãìèéí õºãæëèéí îíîâ÷òîé áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿íäñýí äýýð õ¿íèé õºãæèë. øèíý á¿òýýöèéí õºòºëáºð.Ìîíãîë Óëñûí òåõíîëîãèéí õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãûã òîãòîîõ. òåõíîëîãè. íèéãìèéí ò¿íøëýëèéí ñóóðü çàð÷ìûã õýâø¿¿ëíý. . ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã äýìæñýí íèéãìèéí õàìãààëëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. õýëáýð¿¿äèéã íü îíîâ÷òîé áîëãîõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. óðò õóãàöààíû òààìíàë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý.Øèíæëýõ óõààí. õýëáýðèéã îëøðóóëæ. ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íãèéí ìýäýýëëèéí íýãäñýí ñàí á¿ðä¿¿ëæ. ãàäààäàä õºäºëìºð ýðõëýã÷äýä õºäºëìºð ýðõëýëòèéí ¿éë÷èëãýý õ¿ðãýõ õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. àéë ºðõèéí õºãæëèéã äýìæèí òóñëàõ çîðèëãî á¿õèé öîãö ¿éë÷èëãýý áîëãîí ººð÷ëºíº. . õºäºëìºðèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ýìçýã õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí. . . õýðýãæ¿¿ëýõýä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.Òóñãàé àñàðãàà øààðäëàãàòàé áàãà íàñíû õ¿¿õýä. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. 4.“Òåõíîëîãèéí òºâ¿¿ä”-èéã áóé áîëãîíî. áàéãóóëàëûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëíà. Yíäýñíèé øèíý á¿òýýöèéí (èííîâàöèéí) ¿ð àøèãòàé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëæ. . . èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëæ.Íèéãìèéí õàìãààëëûí ¿éë÷èëãýýã õºäººãèéí õ¿í àìä õ¿ðãýõýä õóâèéí õýâøèë. òºñºë çàõèàëàõ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí òîãòâîðòîé îð÷èíã áóé áîëãîíî. . Ñóäàëãàà. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Çàëóó÷óóä. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëæ. áîëîâñðóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íã õàìãààëàõ. èðãýíèé íèéãýì. Íèéãìèéí õàìãààëàëä îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠áîë õîé÷ ¿åäýý îðóóëæ áàéãàà õºðºí㺠îðóóëàëò ãýæ ¿çíý. .Îíîëûí ñóóðü ñóäàëãààíû øèëìýë á¿òýýë¿¿äèéã íèéòèéí õ¿ðòýýë áîëãîõîä òºðººñ äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.

Õóóëèéí ýòãýýäèéí ýðõòýé áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà á¿õ õ¿í íèéãìèéí äààòãàëä çààâàë õàìðàãäàõ çàð÷èìä øèëæèíý. íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãóóäàä õºðºí㺠á¿ðä¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.- - ýçýìøñýí ìîíãîë èðãýäèéã ýõ îðîíä íü áóöààí èð¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã áèé áîëãîõóéö íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý. .Àæèëëàã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë. ñóðàëöàã÷èä áîëîí àæèëã¿é÷¿¿äèéã õàìðóóëíà. ýäèéí çàñàã. Íèéãìèéí äààòãàëûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ çàìààð íèéãìèéí õàìãààëàë. ìàë÷èä. Öýðãèéí àëáàí õààã÷äûí òýòãýâðèéí äààòãàë á¿õèé ¯íäýñíèé òýòãýâðèéí ñóóðü äààòãàëûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. àñðàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Áèçíåñ áîéæóóëáàð (èíêóáàòîð).Àæèë îëãîã÷èéí òýòãýâðèéí ñàíä òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã áóóðóóëæ 9. 22 .Îëîí äàâõàðãàò òýòãýâðèéí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. . õàëàìæ.Íèéãìèéí äààòãàëûí ñèñòåìèéã çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû çàð÷èìä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. á¿ðäñýí õºðºíãèéã ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã òºëºâø¿¿ëíý. õóâèàðàà õºäºëìºð ýðõëýã÷èä. .Òºñºâò áàéãóóëëàãóóäûí àæèëëàã÷äûí ÍÄØ-èéí òºð õàðèóöäàã õýñãèéã áàãàñãàæ. . çîõèîí áàéãóóëàëòûí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. ñàíàà÷èëãà ãàðãàñàí çàëóó÷óóäûí ýõýëæ áóé áèçíåñèéã äýìæèíý.5 õóâüä. òîäîðõîé ìýðãýæèë ýçýìø¿¿ëæ. ¿ð àøèãòàé áîëãîæ. . . õ¿ðòýýìæèéã îíîâ÷òîé áîëãîíî. .“Õºäºëìºðèéí áèðæ” òºñºë õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ýìýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 60-ä òóñ òóñ õ¿ðãýíý. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã íýìýãä¿¿ëýõ. õºäºëìºð ýðõë¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëíý.2010 îíîîñ ýõëýí ¿å øàòòàé íýìýãä¿¿ëæ. 2015 îí ãýõýä ýðýãòýé÷¿¿äèéí òýòãýâýð òîãòîîëãîõ íàñûã 65-ä. òýäíèé öàëèíãèéí õýìæýýã äîðâèòîé íýìýãä¿¿ëíý.5 õóâüä õ¿ðãýíý. äààòãóóëàã÷èéí òºëºõ øèìòãýëèéí õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ 7.Õóâèéí õýâøëèéí íýìýãäýë íèéãìèéí õàìãààëàëûí òîãòîëöîîã áóé áîëãîõ çàìààð Çàñãèéí ãàçàðò èðäýã ñàíõ¿¿ãèéí äàðàìòûã áàãàñãàíà. Àæèë ýðõýëäýãã¿é íýí ÿäóó èðãýäèéã íýãá¿ð÷ëýí á¿ðòãýæ. . áè÷èë çýýëèéí ìåõàíèçìààð äàìæóóëàí øèíý ñàíàë. . Àëáàí áóñ õýâøèëä àæèëëàãñàäûã àëáàí õýâøèëä øèëæèí îðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýðõ ç¿é. õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí çîõèöóóëàëòûã îíîâ÷òîé. áîãèíî õóãàöààíû ñóðãàëòàíä õàìðóóëæ. . èðãýäèéí àìüäðàëûí òºâøèíã äýýøë¿¿ëýõýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëíý.

ÒÀÂ. ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ªÑªËÒ, ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ
Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 2 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä:
Ìîíãîë Óëñ ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý
äàâàìãàéëñàí, õóâèéí õýâøèë òýðã¿¿ëñýí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, õºãæëèéí
ñòðàòåãèéã ñîíãîæ áàéíà.
Ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûí ãîë çîðèëò íü 2007-2015 îíä “Ìÿíãàíû
õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã õýðýãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä
äóíäæààð 14 õóâèàñ äîîøã¿é áîëãîæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 5 ìÿíãààñ
äîîøã¿é àì. äîëëàðò õ¿ðãýæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿íäýñ
ñóóðèéã òàâèõ, 2016-2021 îíä ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã æèëä äóíäæààð
12 õóâèàñ äîîøã¿é áàéëãàæ, ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã
òºëºâø¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ, íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ-èéã 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é
àì. äîëëàð áîëãîæ, äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðîõ
ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ, íººö áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõýä îðøèíî.
Õºäºëìºðèéí á¿òýýìæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûí ¿ð àøãèéã òàñðàëòã¿é
äýýøë¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé ºñºëòèéã áèé áîëãîíî. Ýõíèé ¿å
øàòàíä óóë óóðõàéí îëáîðëîõ ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ, öààøèä
á¿òýýãäýõ¿¿íýý ã¿í áîëîâñðóóëäàã áîëíî. Óëìààð õóâèéí õýâøèëä
ò¿øèãëýñýí, íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí, ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé,
áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, ýäèéí çàñãèéã
îëîí òàëòàé áîëãîæ, àøèãò ìàëòìàëààñ õàðüöàíãóé áàãà øàëòãààëäàã îðîí
áîëíî.
Á¿ñ íóòàã, äýä á¿òöèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ, õîò, õºäººãèéí õºãæëèéí
ò¿âøíèé ÿëãààã áàãàñãàí áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ, ýäèéí
çàñãàà òýíöâýðòýé õºãæ¿¿ëíý.
5.1. Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîäëîãî
ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí íýí
òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
5.1.1. Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî
Óëñûí òºñâèéí áîäëîãî íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ºñºëò áîëîí òºñºâ
ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé òýíöâýðò áàéäëûã áàòàòãàæ, ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã
õºãæëèéí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëä îíîâ÷òîé õóâààðèëàõ çàìààð õ¿í àìûí áîäèò
îðëîãî, íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæèéã íýìýãä¿¿ëýõ, áîäèò ñàëáàðûí
õºãæëèéã äýìæèõýä á¿ðýí ÷èãëýíý. Òºñâèéí áîäëîãûã ÌÕÇ-óóäûã
õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãë¿¿ëíý. Àøèãò ìàëòìàëûí îðäóóäûã ýäèéí çàñãèéí
ýðãýëòýíä îðóóëàí àøèãëàæ, òàòâàð, áàéãàëûí íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí
îðëîãîîñ “Ýðäýíýñèéí ñàí”-ã á¿ðä¿¿ëæ, èðãýäýä õóâààðèëæ, çîõèñòîé
àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Òºñâèéí òºëºâëºëòèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä
ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä íèéö¿¿ëýí

23

áîëîâñðîíãóé áîëãîíî:
- Òºñâèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí áîëîâñðóóëæ,
õýðýãæ¿¿ëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîíî.
- Îðîí íóòãèéí òºñâèéí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí ýðõ õýìæýýã
íýìýãä¿¿ëæ, õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîí óëñûí áîëîí
îðîí íóòãèéí òºñâèéí òºëºâëºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã ñàéæðóóëíà.
- Òºð, çàñãèéí áàéãóóëëàãóóäûí òºñâèéã áîäèò õýðýãöýýíä íü íèéö¿¿ëýí
òºëºâëºæ, ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-òàé îíîâ÷òîé
óÿëäóóëàí ºñãºíº. Òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã óðò, äóíä õóãàöààíû
õºãæëèéí õºòºëáºð, òºñë¿¿äýä ñóóðèëàí õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çîðèëòîò õºòºëáºð¿¿ä, ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí
ìàñòåð òºëºâëºãºº, òºñë¿¿äýä òóëãóóðëàí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã
õèéíý.
- Äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
- Áîëîâñðîë, ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò, ÿëàíãóÿà á¿ñ íóòàã, õºäººä óëñûí
òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã ÌÕÇ-óóäòàé óÿëäóóëàí òîãòìîë ºñãºíº.
- Ìýäýýëýë, õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ, òåõíèê
ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë îëãîõ òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõûí òóëä òºñâèéí
õºðºí㺠îðóóëàëòûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Õ¿í àìûí îðëîãî áàãàòàé ÿäóó áîëîí äóíäàæ
îðëîãîòîé õýñýãò ò¿ëõ¿¿ õàíäñàí òºñâèéí çàðëàãûí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý:
- Àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîõ, á¿õ íèéòèéí áîëîâñðîëûí ò¿âøèíã
äýýøë¿¿ëýõ, ýõ, õ¿¿õäèéí ýíäýãäýë, õàëäâàðò ºâ÷íèé òàðõàöûã
áóóðóóëàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéã íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí õàìãààëëûí ñàíõ¿¿æèëò, òýòãýâýð, òýòãýìæèéã ¿íäýñíèé
îðëîãûí ºñºëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí íýìýãä¿¿ëíý.
- Íèéãìèéí ýìçýã á¿ëýãò çîðèóëñàí õàëàìæ, ¿éë÷èëãýýíèé ñàíõ¿¿æèëòèéã
íýìýãä¿¿ëíý. Àõìàä íàñòàíä îëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí òóñëàìæèéã ñàéæðóóëíà.
- Ãàäààäàä ºíäºð ìýðãýøñýí ìýðãýæèëòí¿¿äèéã áýëòãýõýä òºñ⺺ñ
äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. Òºðººñ ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé àøèãò
ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàí îëîí óëñàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí
ñàíõ¿¿ãèéí ìåõàíèçìóóäûã õýðýãëýí õóðèìòëàë áèé áîëãîæ, “Ìîíãîëûí
õºãæëèéí ñàí”, “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ, íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
õºãæëèéã õóðäàñãàõàä çîõèñòîé àøèãëàíà. “Àøèãò ìàëòìàë” ¿íäýñíèé
õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- Çàõ çýýëä øèëæèõ õóãàöààíä èðãýäèéí àëäàãäñàí áîëîìæèéã íºõºõ,
õºãæëèéí ãàðààíû èæèë íºõöºë á¿ðä¿¿ëýõ çîðèëãîîð “Ýðäýíýñèéí ñàí”ä îðîõ îðëîãûí íýã õýñãèéã “Ýõ îðíû õèøèã” õýëáýðýýð èðãýäèéí íýð
äýýð íýðèéí äàíñ íýýæ îëãîäîã æóðìûã íýâòð¿¿ëæ õýðýãæ¿¿ëíý.
- “Ýõ îðíû õèøèã” áîëãîí èðãýäèéí íýðèéí äàíñààð õóâààðèëàãäàõ
õºðºíãèéã óðò õóãàöààíû îðîí ñóóöíû òºëáºð, õ¿¿õäèéí ñóðãàëòûí
çàðäàë, áè÷èë áèçíåñ ýðõëýõ õºðºí㺠áîëîí ýì÷èëãýýíèé çàðäëûí
òºëáºðèéí ýõ ¿¿ñâýð áîëãîí àøèãëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.
24

5.1.2. Òàòâàðûí áîäëîãî
Òàòâàðûí áîäëîãîîð ýêñïîðòûí ÷èãëýëòýé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã
ò¿ëõ¿¿ äýìæèíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýý,
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã òàòâàðûí îíîâ÷òîé áîäëîãîîð
äýìæèíý:
- Ýðäýñ ò¿¿õèé ýä, íîîñ, íîîëóóð, ìàõ, ñ¿¿, àðüñ øèð áîëîâñðóóëàõ
ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõèéã áîëîí
èìïîðòûã îðëîõ çàðèì òºðëèéí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã;
- Öàõèìç¿éí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýëèéã;
- Äîòîîäûí áîëîí îëîí óëñàä íýð õ¿íäòýé ¿íäýñòýí äàìíàñàí
íýãòãýë¿¿äèéí (êîðïîðàöè) õºðºí㺠îðóóëàëòûã;
- Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éë÷èëãýý, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð, “áðýíä”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã òóñ òóñ äýìæèíý.
- Ãààëèéí òàðèôûí áîäëîãûã ¿éëäâýðëýë, õýðýãëýýíèé çîõèñòîé õàðüöàà,
á¿òöèéã áèé áîëãîõ, ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëèéí
ºñºëò, òýðã¿¿íèé òåõíèê, òåõíîëîãèéí èìïîðò, áîëîâñðóóëàõ
¿éëäâýðëýëèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã äýìæèõýä ÷èãë¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Òàòâàðûí ñóóðèéã ºðãºòãºí òàòâàð õóðààëòûã
ñàéæðóóëæ, òºñâèéí îðëîãûã çîõèñòîé íýìýãä¿¿ëíý:
- Ýäèéí çàñãèéí ºñºëò, òàòâàðûí îðëîãûí ºñºëòèéí óÿëäàà õîëáîîã
õàíãàæ, òàòâàðûí à÷ààëëûã çîõèñòîé, áàãà ò¿âøèíä áàéëãàíà. Òàòâàðûí
òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.
- Õóðèìòëàãäñàí òàòâàðûí àëáàí òàòâàð áîëîí çýýëèéí àëáàí òàòâàðûã
áèé áîëãîíî.
- Äàëä ýäèéí çàñãèéã èë áîëãîõ çîðèëãîîð òàòâàðûí ºðøººë ¿ç¿¿ëýõ áîëîí
çîõèöóóëàëòûí áóñàä àðãà õýðýãñëèéã îíîâ÷òîé àøèãëàíà.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéã òàòâàðûí áîäëîãîîð îíîâ÷òîé
äýìæèíý. ¯¿íä:
- Һ⺺ñ àëñëàãäñàí, ñóë õºãæèëòýé á¿ñ íóòãóóäàä æèæèã, äóíä
¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýã;
- Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéí õºãæëèéã;
- ¯éëäâýðëýë, òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã;
- Ýäèéí çàñàã, õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ áàéãóóëàõûã òóñ òóñ äýìæèíý.
5.1.3. ̺íãº, çýýëèéí áîäëîãî
Èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëíà. Ýêñïîðòûí
¿éëäâýðëýëèéã äýìæèæ, òºãðºãèéí ãàäààä âàëþòòàé õàðüöàõ õàíøèéã
áîäèòîé áîëãîí öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà. Áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî,
áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ, çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëàí,
õºðºí㺠îðóóëàëò, áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.
Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õýðýãëýýíèé ¿íèéí èíäåêñýýð èëýðõèéëýãäñýí
èíôëÿöèéã îíîâ÷òîé óäèðäàí çîõèöóóëæ, ýêñïîðòûã äýìæèõ áîäëîãûí äàãóó
òºãðºãèéí áîäèò õàíøèéã òîãòîîæ, öààøèä òîãòâîðòîé áàéëãàíà:
25

Áàíêíû òºëáºðèéí ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ. Áàíê. Çàñãèéí ãàçðûí ¿íýò öààñíû àðèëæààã.Óëààíáààòàð õîòûã Ç¿¿í õîéò Àçè.Íèéò ìºíãºíèé òóõàéí æèëèéí ºñºëòèéã ýäèéí çàñãèéí ºñºëòòýé óÿëäóóëíà. ªðñºëäºõ ÷àäâàð á¿õèé ¿íýò öààñûã ãàäààä çàõ çýýëä ãàðãàæ. ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí ýðñäýëèéí óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òºãðºãèéã òîäîðõîé âàëþòòàé õîëáîõ çàìààð ò¿¿íèé èíôëÿö. . .Õàäãàëàìæèéí äààòãàëûí ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. õºðºí㺠îðóóëàëò. áèçíåñèéí íýí òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . Ãàäààä 26 . õóäàëäàà. .- Èíôëÿöèéí ò¿âøèíã æèëä 3 õóâèàñ áàãà áàéëãàæ. . . õºðºíãèéí ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëíý. õàíøèéã íü õîëáîñîí âàëþòûíõòàé îéðòóóëàí òîãòâîðæóóëæ. . Áàíêíû òîãòîëöîîã íèéòëýã ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷ëàë ìýò òºðºëæñºí ¿éë÷èëãýýíèé ÷èãëýëýýð îíîâ÷òîé õºãæ¿¿ëíý.¯íýò öààñ. íèéë¿¿ëýëòòýé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ. ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîî. Òºâ Àçèéí á¿ñ íóòãèéí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí òîìîîõîí òºâ áîëãîõûã çîðèíî. ýêñïîðòèìïîðòûí áàíê çýðýã òºðºëæñºí áàéãóóëëàãóóäûã áàéãóóëæ. ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä øóäàðãà ºðñºë人í òºëºâø¿¿ëíý. 5. àæèëëàõûã äýìæèíý.Çýýëèéí ýðýëò. õîëáîî.Áàíê. . õºðºíãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëíý. ýäèéí çàñàã äàõü èíôëÿöèéí äàðàìòûã àðèëãàíà. áàíê. . ñàíõ¿¿ãèéí õàðèëöààíû òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. áàíê.4.Æèæèã. . õóãàöààã íü óðòàñãàíà. àæëûí áàéð íýìýãä¿¿ëýõ çîðèóëàëò á¿õèé ãàäààä çýýëèéí äàìæóóëàí çýýëä¿¿ëýõ õ¿¿ã áóóðóóëæ.Ýêñïîðòûí ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ çîðèëãîòîé íýãòãýë. . Âàëþòûí òîâ÷îî áàéãóóëæ. ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. . äóíä ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèõ.1. . ñàíõ¿¿ãèéí òîãòîëöîîã ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí íèéòëýã æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Çýýëèéí õ¿¿ã áóóðóóëæ.Äîëëàðæèõ ¿éë ÿâöûã îíîâ÷òîé óäèðäàíà. ¯¿íä: .Ãàäààä çàõ çýýëýýñ óðò õóãàöààòàé ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýð òàòàõ çàìààð õºðºí㺠îðóóëàëòûã èäýâõæ¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ªðèéí áîäëîãî ªðèéí äàðàìòã¿é.Òºðèéí ºì÷èéí “Õºãæëèéí áàíê”-ûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. áàíêíû ýðñäýëèéã áàãàñãàõ áîäëîãîòîé íÿãò óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý.ͺºö ìºíãºíèé áîäëîãûí õýëáýðýýñ èíôëÿöèéã îíèëîõ ìºíãºíèé áîäëîãûí øèíý çàãâàðò øèëæèíý. õºðºí㺠îðóóëàëò.Áàíê. òîãòâîðòîé õºãæèõ íºõöëèéã áèé áîëãîíî.Èïîòåêèéí íýãòãýëèéí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëíý. ÿëàíãóÿà õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èãëýëýýð ºðãºòãºíº.

ÿëàíãóÿà áóöàëòã¿é òóñëàìæ àâàõ ÷èã áàðèìòëàíà. íèéãìèéí ñàëáàð á¿ðýýð îíîâ÷òîé òîãòîîæ. . ªðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëàõ áîäëîãî Ìàêðî ýäèéí çàñãèéí õºø¿¿ðã¿¿äèéã õýðýãëýí Ìîíãîë Óëñûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. äýìæèã÷ îðíóóäààñ ýäèéí çàñàã. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý. ¿ð ä¿íã íü òîîöîõ á¿ðòãýë. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëíý. õÿíàëòûã ñàéæðóóëæ. . .ÄÍÁ-ä ýçëýõ ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé õýìæýýíä áàéëãàíà.Ýäèéí çàñãèéí ÷ºëººò á¿ñ áîëîí áóñàä õóóëü ýðõ ç¿éí òóñãàé çîõèöóóëàëòòàé á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. ìýðãýø¿¿ëýõ çîðèëò äýâø¿¿ëæ. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà. Ìîíãîë õ¿íèéã õºãæ¿¿ëæ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã íü äýýøë¿¿ëíý. Äîòîîä õóðèìòëàëûã íýìýãä¿¿ëýí ãàäààäûí çýýë. Ãàäààä çýýëèéí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. ¿éë÷èëãýýíä íàðèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. òóñëàìæààñ õàìààðàõ õàìààðëûã áàãàñãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2: ªðèéí óäèðäëàãûã ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî: . ¯éëäâýðëýë.5. ºðèéí ýðñäýëèéã áóóðóóëíà: .1. . íººö áîëîëöîîã á¿ðýí äàé÷ëàí àøèãëàíà. íýð õ¿íä á¿õèé ¿íäýñòýí äàìíàñàí íýãòãýëèéã òàòàõ ýäèéí çàñàã. àæèë÷äûã ñóðãàæ áýëäýõ. 5.Äîòîîä ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëèéã õºãæ¿¿ëæ. ¯¿íä: .ªðèéí ¿éë÷èëãýýã òºñºâò äàðàìòã¿éãýýð õèéõ áîëîìæòîé çýýë àâàõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. Õóâèéí õýâøëèéí ãàäààä çýýëèéí á¿ðòãýë.Òóõàéí æèëä àâ÷ áîëîõ çýýëèéí äýýä õÿçãààðûã Çàñãèéí ãàçàð òîîöîæ. ÓÈÕ-ä òàíèëöóóëàí áàòëóóëæ áàéõ ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëòûã áèé áîëãîí õýðýãæ¿¿ëíý. Èíæåíåðèéí áîëîí òåõíèê ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûã ñàéæðóóëàõóéö ãàäààä îðíû ñóðãàëòûí òîãòîëöîîã áàãøèéíõ íü õàìò îðóóëàí èðæ íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. ÌÕÇ-óóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé çýýë.Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò. . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õÿíàëòûí ìåõàíèçìûã áèé áîëãîí ìºðäºíº.ªðèéí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã îíîâ÷òîé áîëãîíî.Ãàäààä çýýëèéã çîðèóëàëòûí äàãóó ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé àøèãëàõ. ìºðäºíº.Ãàäààäûí áóöàëòã¿é òóñëàìæèéã íèéãìèéí ñàëáàðò ò¿ëõ¿¿ ÷èãë¿¿ëíý.Ìîíãîë õ¿íèé òåõíèêèéí áîëîí óäèðäàõóéí óð ÷àäâàðûã òîãòìîë äýýøë¿¿ëíý. íàðèéí òåõíîëîãè 27 . ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: .¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí óðò.Íàðèéí ìýðãýæëèéí ìîíãîë àæèëòàí.Îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãóóä. . . ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä ¿ð àøèãòàé.çýýëèéã áàãàñãàæ. . õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. äóíä õóãàöààíû ãàäààä çýýëèéí õýðýãöýýã ýäèéí çàñàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.

ãàäààä çàõ çýýëä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ íü òºðèéí ¿¿ðýã áàéíà.1. ò¿¿íèé äîòîð àæëûí áàéð øèíýýð áèé áîëãîæ.Íàðèéí òåõíîëîãèéí áîëîí îþóíû øèíãýö á¿õèé áàãà îâîðûí òåõíèê.Õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãàà èë òîä. õóâèéí õýâøèë õîîðîíäûí çºâëºëäºõ õîðîîíû ¿éë àæèëëàãààã èäýâõèæ¿¿ëæ. áýõæ¿¿ëíý. øóóðõàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí øèíý äýâøèëòýä õýëáýðèéí ¿éë÷èëãýýã òóóøòàé íýâòð¿¿ëíý. Ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. çîõèîã÷èéí ýðõèéí àøèãëàëòàä õºðºí㺠çàðöóóëæ áàéãàà ¿éëäâýð. èðãýäèéã îðëîãûí ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä òýðã¿¿ëýõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. Ãàäààä õóäàëäààíû áîäëîãûí ñòðàòåãèéí çîðèëòóóä Ýêñïîðòûí ÷èãëýëèéí ¿éëäâýðëýë. õàðèóöëàãûã äýýøë¿¿ëýõýä àíõààðíà. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã øèíýòãýæ.Àçè òèâ áîëîí á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Á¿ñèéí òºâ¿¿äýä íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ àæëûã óðàìøóóëíà. ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöèéã áèé áîëãîíî. . .6.íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Ýðäñèéí áîëîí ìàë àæ àõóéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýäèéí ýêñïîðòûã ¿å øàòòàé áóóðóóëæ. . 5. øóäðàãà ÿâàãäàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿éë÷èëãýý äàâàìãàéëñàí ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿í. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèëä äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ. õýìæýýã ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí õýòèéí ÷èã õàíäëàãàòàé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà: . ò¿¿íèé ºìíº òóëãàðñàí áýðõøýýëèéã àðèëãàõ.Ñóäàëãàà øèíæèëãýýíèé àæèë.Èìïîðò îðëîõ çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã äýìæèíý. Çàñãèéí ãàçðûí áàéãóóëëàãóóäûí ò¿íøëýëèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. Èìïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë. îð÷èí ¿åèéí çàì òýýâýð. . áàéíãà çºâëºëäºõ ìåõàíèçìûã òºëºâø¿¿ëíý. Áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû õóóëü. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. 5. øóäàðãà ºðñºë人íä ñóóðèëñàí õóâèéí õýâøèë íü Ìîíãîë Óëñûí ¿íäýñíèé õºãæèë. íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõûã äýìæèíý.Çàñãèéí ãàçàð. ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòûã ºñãºíº. Õóâèéí õýâøëèéí õºãæèë Çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñãèéí çàð÷èì.Õóâèéí õýâøëèéí íèéãìèéí ¿¿ðýã. õóâèéí õýâøëèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çàñãèéí ãàçðûí 28 . àæ àõóéí ãàçðóóäûã óðàìøóóëæ. . . ýöñèéí áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. Áèçíåñèéí îð÷èíã ñàéæðóóëæ.1.7. Õóâèéí õýâøèë. õýìæýýã çîõèñòîé ºñãºíº: . .Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿íä ñóðòàëã¿é. ìýäýýëýë õîëáîî. òîíîã òºõººðºìæèéí èìïîðòûã äýìæèíý. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý: . .

ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàðûí õóâèéí æèíã òóóøòàé ºñãºæ.Òºðèéí çîõèöóóëàëòûí á¿òýö. 5. òîãòîëöîîã õÿíàí ¿çýæ.Êàòîäûí çýñ. Öàéäàìûí õ¿ðýí í¿¿ðñíèé.Ãåîëîãèéí ñóäàëãàà. ÄÍÁ-ä ¿éë÷èëãýý.Êîêñæèõ í¿¿ðñèéã áîëîâñðóóëæ ýõëýíý. Óëñûí çàðäëààð ãåîëîãèéí õàéãóóë õèéæ. Ìàðäàé. .1. Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 3 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Ýäèéí çàñãèéí áîäèò ñàëáàðóóäûí õºãæëèéã Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ.îðîëöîîã äîîä õýìæýýíä õ¿ðòýë õÿçãààðëàíà.Õóâèéí áèçíåñ ýõëýõ. Òºìºðòýéí òºìðèéí õ¿äðèéí. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. ãàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ýðñ ºñãºíº. . ýðõëýõ. õÿëáàðøóóëíà. Òàâàí Òîëãîéí í¿¿ðñíèé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã ñàéæðóóëæ. öººð¿¿ëýõ. áèçíåñýýñ ãàðàõ áîëîí áóñàä ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëñàí õóóëü. ýðäýñ áàÿëãèéí ýðýë õàéãóóëûí àæëûã ºðãºòãºíº. . Ãåîëîãè. Öàãààí ñóâàðãûí çýñèéí. øàòàõóóí ãàðãàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèíý. . Àñãàòûí ìºíãºíèé. . 2015 îíä 85 õóâüä.1. ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ. Öàâûí ïîëèìåòàëëûí. Ãóðâàíáóëàãèéí óðàíû áîëîí áóñàä òîìîîõîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ ýõëýíý.2. óóë óóðõàé. . . ýêîëîãèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàäãàëíà: 29 . àëòíû. õÿëáàðøóóëàõ çàìààð îíîâ÷òîé áîëãîíî. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõ ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäàìæ. ýðäýñ áàÿëàã. æóðìûã äàõèí õÿíàæ. ä¿ðýì. 2021 îíä 92 õóâüä õ¿ðãýæ. Óóë óóðõàéí ñàëáàðò áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëæ. á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîëîâñðóóëàëòûã ã¿íçãèéð¿¿ëíý.Ýðäýíýòèéí óóëûí áàÿæóóëàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. íººöèéã íü òîãòîîñîí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäàä òºðèéí ìýäëèéí õóâèéã 51 õóâèàñ äýýø áàéëãàõ áîäëîãûã áàðèìòàëíà. .Í¿¿ðñíýýñ ò¿ëø. õóðèìòëàëûã á¿ðä¿¿ëíý. .Îþó òîëãîéí çýñ. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûíõòàé èæèë ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéã áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàíà. Àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî 5. õ¿íä ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íàðèéí òåõíîëîãèä òóëãóóðëàí ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàæ. áèòóìûí.Ýðäñèéí ò¿¿õèé ýäèéí áîëîâñðóóëàëòûí òºâøèíã àõèóëæ.1. 5. ×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñ.2.Ãàçðûí òîñ îëáîðëîõ õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý.2. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .

30 . íºõºí òºëáºð. . ¯¿íä: . . ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãààð îíîøëóóð. áàãà îâîðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëíý. ò¿¿õèé ýäèéí íººöèéã èæ á¿ðýí àøèãëàõ. Õàÿãäàë áàãàòàé. . íîîñ. äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàæ. õàÿãäàëã¿é. ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý.Ýðäýñ. Óóðõàéí õºäºëìºðèéí àþóëã¿é àæèëëàãàà.θìîë. Àøèãò ìàëòìàëûã äàëä àðãààð îëáîðëîõ. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. Íàíî òåõíîëîãè àøèãëàõûã äýìæèíý.2. . õóðààìæèéã òîîöîõ. ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëíý. . òåõíîëîãèéã ýð÷èìòýé íýâòð¿¿ëæ. áàéãàëü îð÷èíä õàë áàãàòàé. . Áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéí õºãæëèéí áîäëîãî ªðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëîâñðóóëàõ àæ ¿éëäâýðèéã õºãæ¿¿ëæ.2. óóðõàéí àøèãëàëòàíä ºðòñºí òàëáàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéæðóóëíà. äýâøèëòýò òåõíèê. ýêîëîãèéí õîõèðëûí òºëáºð. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. íàðèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý.Íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëàõ òºâ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. îþóíû áàãòààìæòàé. ãàçðûí ã¿íä áîëîâñðóóëàëò õèéõèéã äýìæèí ºðãºæ¿¿ëíý. áîðëóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.Áèîòåõíîëîãè. òºë¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ áàéãàà óóðõàéã óðàìøóóëàõ õºø¿¿ðãèéã áèé áîëãîí ìºðäºíº. íýõìýë.1. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Ãàäààä çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Ýäýëáýð ãàçðûí ýêîëîãè-ýäèéí çàñãèéí ¿íýëãýý õèéæ. ýäèéí çàñãèéí òºðºëæèëòèéã ýðñ ñàéæðóóëíà.Óóë óóðõàé. ñ¿ëæìýë á¿òýýãäýõ¿¿í.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé. Óóðõàéí îëáîðëîëòûí òåõíîëîãèä íýãäñýí ñòàíäàðò ìºðä¿¿ëíý.- - - Óóë. Ñòðàòåãèéí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàõ àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ãàðãàëòûã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý. ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. áîëîâñðóóëàëòûí ò¿âøèíã àõèóëæ. õ¿íä ¿éëäâýðëýëèéí öîãöîëáîðûã äàãàñàí æèæèã. ýð¿¿ë àõóéí íºõöëèéã ñàéæðóóëíà. Óóë óóðõàé. äóíä ¿éëäâýðëýë. õàðèóöóóëàõ. àøèãò ìàëòìàëûí ñàëáàðò òýðã¿¿íèé òåõíèê.Ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýí äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºíº. . íîîëóóð áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.Ýðäýñ ò¿¿õèé ýäèéí îëáîðëîëòûí õýìæýýã çîõèñòîé ò¿âøèíä áàéëãàæ. . ýì áýëäìýëèéã ¿éëäâýðëýíý. áîëîâñðóóëàëòûí òîìîîõîí ¿éëäâýðèéã áàéãóóëæ. 5.

Æèæèã. òîíîã òºõººðºìæ. õºíãºí ¿éëäâýð. .Øàòäàã çàíàð. ¿éë÷èëãýýã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. ýðäýñ áóäàã çýðýã á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý. . ìàøèí. òýäãýýðèéí õèéö õýñãèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý.Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. ãàçàð òàðèàëàí. îïòèêèéí çýðýã ñàëáàðò øèíý ìàòåðèàë ãàðãàõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. ýêñïîðòëîíî. ò¿ãýýìýë çîðèóëàëòòàé õèéö õýñýã. äóíä ¿éëäâýðëýë. õ¿íñ. öàõèìç¿éí òåõíèê õýðýãñýëèéí ýä àíãè. õàâòãàé øèë. áàðèëãà. . òýìýýíèé íîîñ. ìàë àæ àõóé. . áàãàæ õýðýãñýë. ãàäààä íººö áîëîìæòîé îíîâ÷òîé óÿëäóóëàí ¿éëäâýðëýë. . áàãà îâîðûí ìàøèí ¿éëäâýðèéí çàðèì ñàëáàðûí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëíý. . 5. øèíý äýâøèëòýò òåõíèê.1. õîíèíû íàðèéí íîîñ áîëîâñðóóëàõ õºòºëáºð”. òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûã áàéãóóëæ õºãæ¿¿ëíý: .Áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººã¿é. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý. ºñãºíº. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. .Ãàçðûí òîñíû îëáîðëîëò. 31 . “Àðüñ øèðíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð” çýðýã á¿ñ íóòãèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. õèéö ¿éëäâýðëýæ ýêñïîðòîä ãàðãàíà. í¿¿ðñèéã èæ á¿ðýí áîëîâñðóóëàõ òåõíîëîãèéã ýçýìøèí. îðîîìîã.Õèìèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ. Îþóíû øèíãýö á¿õèé. íàðèéí òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éëäâýðëýëèéí ýçëýõ áàéð ñóóðèéã áýõæ¿¿ëæ.- ªºðèéí îðîíä ¿éëäâýðëýõ áîëîìæòîé õ¿íñíèé áîëîí ºðãºí õýðýãëýýíèé çàðèì áàðààíû ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëæ.2.3. áîëîâñðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëýí íåôòü áîëîí íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî.Ðàäèî. ¿éë÷èëãýýíèé õºãæëèéí áîäëîãî: Æèæèã äóíä ¿éëäâýðëýë. òîíîã òºõººðºìæèéí ýä àíãè. í¿¿ðñíýýñ íåôòü á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàæ àâíà.Çýñ õàéëóóëæ. õîëáîîíû êàáåëü óòàñ. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðò ºðãºí õýðýãëýäýã áàãà îâðûí ìàøèí.Íàðèéí òåõíîëîãè õýðýãëýí ººðèéí îðîíä ò¿ãýýìýë òàðõñàí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëæ. .Á¿ñ¿¿äèéí òóëãóóð òºâ. òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëàõ òóõàé õóóëü” ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. çàðèì õîòîä ¿éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðê áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . òºðºë á¿ðèéí ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ. .Öàõèìç¿éí áîëîí öàõèëãààí òåõíèêèéí çîðèóëàëòòàé êåðàìèê.“¯éëäâýðëýë. . òåõíîëîãè á¿õèé “ßìààíû íîîëóóð. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéí äîòîîä. èìïîðòîîñ õýò õàðààò áàéäëûã áàãàñãàíà.Õàð òºìºðëºãèéí ¿éëäâýðò öóâèìàë áîëîâñðóóëæ.

çºâøººðëèéã On-line ¿éë÷èëãýýíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý.Æį-èéí òóõàé.Æį-èéí áîäëîãûí àñóóäàëòàé õîëáîî á¿õèé àëèâàà øèéäâýðèéã ãàðãàõäàà òýäíèé àøèã ñîíèðõîëûã èëýðõèéëýã÷ ìýðãýæëèéí õîëáîîäûí ñàíàëûã àâ÷ òóñãàæ áàéíà. áàãà îâîðûí òîíîã òºõººðºìæèéí ëèçèíãèéí ¿éë÷èëãýýã ºðãºí íýâòð¿¿ëíý.2. Õàëäâàðò ºâ÷íèé ãàðàëò. . Æį ýðõëýã÷äýä ¿ç¿¿ëäýã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã ÷èðýãäýëã¿é. Æèæèã. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. .Æèæèã õóâüöàà ýçýìøèã÷äèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëàõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý.Æį ýðõëýã÷äèéã çýýëèéí äààòãàëûí ¿éë÷èëãýýíä õàìðóóëíà. .Æį ýðõëýã÷äèéã äýìæèæ.Ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé Æį ýðõëýã÷äèéã ãààëèéí áîëîí íýìýãäñýí ºðòãèéí òàòâàðûí áîäëîãîîð äýìæèíý. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëýõ òóõàé. պ人 àæ àõóé. 5.Òýýâýð. . äóíä ¿éëäâýðëýë (Æį)-èéí õºãæëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ñàíõ¿¿ãèéí çóó÷èéí ãýõ ìýò ñàëáàð äóíäûí ¿éë÷èëãýýã õºãæ¿¿ëíý. .Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí Æį-èéã äýìæèæ. . ýäèéí çàñàãò ýçëýõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëíý: .àæèëã¿éäýëèéã ýðñ áóóðóóëàõ. ¯éë÷èëãýýíèé çàðèì ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëæ. ò¿ðãýí øóóðõàé áîëãîíî. ¯¿íä: 32 . áèçíåñ áîéæóóëáàð áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. õ¿íñíèé ñàëáàðûã îð÷èí ¿åèéí õºäºº àæ àõóé. ìàë àæ àõóéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. òàðõàëòûã ýðñ áóóðóóëàí ìàëûã ýð¿¿ëæ¿¿ëæ. ÿäóóðëûã àðèëãàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý. äîòîîäûí õ¿íñíèé õýðýãöýý áîëîí õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà.1.Òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëèéí äàãóó îëãîãäîæ áàéãàà ëèöåíç. ò¿¿íèé äîòîð õýðýãëýýíèé ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãè. çýýëèéí áàòàëãààíû ñàíãèéí òóõàé õóóëèóäûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý. .4.Äýëõèé íèéòèéí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷äèéí çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèéã äàãíàí ¿éëäâýðëýíý. õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí áîäëîãî պ人 àæ àõóé.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . àæ ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîð áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. .

ãàäààä çàõ çýýëä íèéë¿¿ëæ ýõýëíý. áàãàæ õýðýãñëèéã èìïîðòîëäîã áîëîí äîòîîääîî ¿éëäâýðëýæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæèéã äýìæèíý. äààöûã íü íýìýãä¿¿ëýí ìàë àæ àõóéí ýðñäëèéã áóóðóóëíà Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. áèðæ áàéãóóëæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîðëóóëàëòûí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Ìàëûí ÷àíàð.Ìîíãîë ìàëûí òýñâýðò ÷àíàðûã áàòàòãàí. æèìñ. ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóéã á¿ñ÷ëýí õºãæ¿¿ëíý. . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã ñàéæðóóëíà. . òàëõëàãäñàí áýë÷ýýðèéã íºõºí ñýðãýýñíýýð áàãòààìæ. .ªðõèéí àæ àõóéí àæèëëàãààã õºíãºâ÷ëºõ îð÷èí ¿åèéí áàãà îâðûí òåõíèê. .Óñëàëòûí îíîâ÷òîé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí òåõíèê. ýçýìø¿¿ëýõ. . Õîòóóäûã áîëîí àøèãò ìàëòìàëûí ¿éëäâýðëýëèéã õàíãàõ óñíû íººöèéã áóé áîëãîíî. ÷àíàðòàé. àþóëã¿é õ¿íñýýð æèãä õ¿ðòýýìæòýé õàíãàæ. õàìãààëàõ. Ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ. ¿ðæëèéí àæëûã ñàéæðóóëæ. öóñ îéðòîõîîñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ. òåõíîëîãèòîé õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí õ¿í àìûã òýæýýëëýã. . Ãàçàð òàðèàëàí.Ýð÷èìæñýí ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. áèîëîãèéí áîëîìæèéã á¿ðýí àøèãëàæ. æèìñíèé ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçðóóäûã áàéãóóëæ. æèìñãýíèé òàðèàëàëòûã ºðãºòãºíº. 33 . áèîòåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýí ãàçàð òàðèàëàíãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.Ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé ýðõýëæ áóé õóâü õ¿í. . òîíîã òºõººðºìæèéã ëèçèíãýýð îëãîíî. òàðèìàë óðãàìëûí íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. . Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýëä íàðèéí òåõíîëîãèéã òóóøòàé íýâòð¿¿ëæ. óñûã 纺ëð¿¿ëíý. àæ àõóéí áàéãóóëëàãûã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. - Òîõèðîìæòîé á¿ñ íóòãóóäàä Ẻíèé õóäàëäààíû òºâ. ¿åðèéí áîëîí öàñ. áýë÷ýýðèéí áîëîí ìàë÷äûí óíäíû óñíû íººöèéã íýìýãä¿¿ëæ. àæ àõóéí íýãæèéã òàòâàðààñ á¿ðýí ÷ºëººëíº. “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý.Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí áîëîâñîðäîã ÷àíàðòàé ¿ðèéã ºðãºí õýðýãëýæ. ñàéæðóóëàõ. áàéãàëèéí ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã íü áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. .- Ìàëûã õàëäâàðò áîëîí øèìèã÷èò ºâ÷íººñ õàìãààëàõ áèîòåõíîëîãè çýðýã îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ ýõýëíý.Æèìñ.Áýë÷ýýðèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. ¯¿íä: - Ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë áîëîí èìïîðòûã îðëîõ õ¿íñíèé çàðèì á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. òîíîã òºõººðºìæ. óñàëãààòàé òàðèàëàíã õºãæ¿¿ëýí. - Çàðèì ãîë ìºðíèé óðñãàëûã çîõèñòîé òîõèðóóëàõ. - Îð÷èí ¿åèéí òåõíèê. ¯¿íä: - Ãàçàð òàðèàëàíãèéí áîëîí ýð÷èìæñýí ôåðìåðèéí àæ àõóéí çîðèóëàëòààð àøèãëàæ áàéãàà ãàçðûã ºì÷ë¿¿ëíý.

áóëàã øàíäíû óñûã íýìýãä¿¿ëæ. - Àøèãëàãäàõã¿é áàéãàà áýë÷ýýðèéã õóäàã ãàðãàæ. - Ìàë÷äûí óíäíû óñíû õ¿ðýëöýýã íýìýãä¿¿ëæ. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. õýðýãëýýíèé á¿õ õ¿ðýýíä ýð¿¿ë àõóé. 5. øèíý ÷èãëýë¿¿ä íýýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õîëáîî. òºëºâëºãººòýé óÿëäóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. ýêîëîãèéí öýâýð õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýýð äîòîîäûí õýðýãöýýã õàíãàæ. ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òîìîîõîí öîãöîëáîðóóäûã áàðüæ áàéãóóëàí. ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã õºãæñºí îðíóóäûí æèøèãò õ¿ðãýíý. ýð¿¿ë àõóéí àþóëã¿é áàéäàëä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãóóäûí çàì. .1. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.2. ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. ¯¿íä: . ãà-èéí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý.áîðîîíû óñûã õóðèìòëóóëàõ çàìààð òîìîîõîí óñëàëòûí òîãòîëöîî óñàí ñàíãóóäûã áàðüæ áàéãóóëíà. õóðûí óñ õóðèìòëóóëæ. ¿éë÷èëãýýíèé íýð òºðëèéã îëøðóóëíà. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. Æóóë÷èí òýýâýðëýõ áîëîí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâàõ õ¿÷èí ÷àäëûã íýìýãä¿¿ëæ. 34 . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. á¿òýýãäýõ¿¿í. ¯¿íä: - - Õ¿í àìûí ýðýëò õýðýãöýýíä òóëãóóðëàí íàðèéí òåõíîëîãè á¿õèé õ¿íñíèé æèæèã. Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîëëîõ çàõ çýýëèéí îðíóóä ðóó õèéõ øóóä íèñëýãèéí òîîã íýìýãä¿¿ëæ. àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãîë á¿ñ íóòãèéí çàì õàðèëöàà. àðèóí öýâðèéí çîõèñòîé îð÷èí á¿ðä¿¿ëæ. õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýã÷ áýëäìýëèéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýí ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëíý. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ àæëûã áóñàä ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî. õ¿ðýëöýýòýé õ¿íñ òýæýýëýýð õàíãàíà. Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. àðèóòãàë. äóíä ¿éëäâýðëýëèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. Óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíãèéí îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãèéã ºðãºí íýâòð¿¿ëæ. óñæóóëíà.5. æóóë÷äûí ñîíèðõëûã òàòñàí àÿëëûí òºðë¿¿äèéã á¿ñ íóòãààð òºðºëæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.Óëèðëûí õàìààðëûã áàãàñãàæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí õºãæëèéí áîäëîãî Àÿëàë æóóë÷ëàëûã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ¯¿íä: . àÿëàã÷. Áèîòåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. ìàëûí ýì. ¿éë÷èëãýý. õ¿í àìûã àþóëã¿é. ÷àíàðûã ñàéæðóóëíà. ¯¿íä: - Áèîòåõíîëîãè àøèãëàæ.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õàðèëöàà õîëáîî. Õ¿íñíèé ¿éëäâýðëýë. ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. “Àÿëàë æóóë÷ëàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.

Òºìºð çàì. Çàì. çàñâàð. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ñóðãàëòûí ò¿âøèíã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ. . Àçè. ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà. àâòî çàì. ¯¿íä: . òýýâýð.Á¿õ òºðëèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Èðãýíèé íèñýõ. õÿíàëòûã ñàéæðóóëíà.Îëîí óëñûí êîíâåíö.Îëîí óëñûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýýíä íýãäñýí ÷èãëýë¿¿äèéí äàãóóõ àâòî çàìûã òýðã¿¿í ýýëæèíä áàðèíà. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí õºãæëèéã ýð÷èìæ¿¿ëæ. ä¿ðýì æóðìóóäûã øèíý÷ëýí ººð÷ëºëò îðóóëàõûí çýðýãöýý çàðèì õóóëèéã øèíýýð ãàðãàíà.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Óñàí çàìûí òýýâðèéí òóõàé õóóëèóä. . çàìûí áàéãóóëàìæèéí àøèãëàëò. òýýâýð çóó÷ëàëûí ¿éë÷èëãýý áîëãîí øèíý ò¿âøèíä ãàðãàíà. Àâòî çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí õºãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. äàðààãèéí øàòàíä ººð õîîðîíä íü õîëáîíî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 – 2021) Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õîëáîãäîõ ñòàíäàðòóóä.Àâòî çàì. . Åâðîïûã õîëáîñîí íýã ¸ñíû “ã¿¿ð”. õýëýëöýýðò íýãäýí îðíî. ñàëáàðûí á¿òýö.Àæèëòíóóäûí áîëîâñðîë. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ. øààðäëàãà. ýäèéí çàñãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. õýëýëöýýð¿¿äèéã øèíý÷èëæ. òýýâðèéí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . çîõèîí áàéãóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. .1. Äýä á¿òöèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Äýä á¿òöèéã õ¿í àì.Àâòî çàìûí áàðèëãà óãñðàëò. ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðãýæ ñàéæðóóëíà: . 5.“Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý. ¯¿íä: 35 . õºãæëèéí ÷èã õàíäëàãàä íèéö¿¿ëýí òýýâðèéí ãýðýý. Àâòî çàìûí ñàëáàðò äýâøèëòýä òåõíèê. àð÷ëàëòûí íîðì áîëîí ä¿ðýì.Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã õ¿í àìûí òîîòîé òýíö¿¿ëíý. Ìîíãîëä èðýõ æóóë÷äûí òîîã íýã ñàÿä õ¿ðãýíý.3. òýýâðèéí ñàëáàðûí õºãæëèéí ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Äýä á¿òöèéí çàðèì áîñîî òýíõëýãèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà. .- Ñàëáàðûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé á¿òýö áèé áîëãîæ àæèëëóóëíà. áîñîî òýíõëýã¿¿äèéã áàðüæ äóóñãàíà. ñòàíäàðòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî . ñòàíäàðò. 5. Çàì. îëîí óëñàä íèéòýýð äàãàæ ìºðäºõ ãýðýý. .Á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã íèéñëýë õîòòîé õàòóó õó÷èëòòàé çàìààð. á¿ñ íóòãèéí çàì òýýâðèéã õî¸ð õºðø.3.

. . àâòî çàìûí õºäºë㺺íä óäèðäëàãà. ¿éë àæèëëàãààã íü ºðãºòãºíº.Àãààðûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. ¯¿íä: . ¯¿íä: . õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. õºëºã îíãîöíû á¿ðòãýëèéã áèå äààæ õèéäýã áîëíî.Ìîíãîë Óëñ äàëàéí áîîìò ò¿ðýýñýëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 7.Õºðø îðíóóäûã õîëáîñîí õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã áàðèíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 6. Àãààðûí òýýâðèéí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëæ. Õàðõîðèíä øèíý íèñýõ áóóäàë áàéãóóëæ. ¿éë÷èëãýýã ºðãºæ¿¿ëæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. õºðºí㺠îðóóëàëòûã äýìæèíý. àãààðûí òýýâðèéã îëîí óëñûí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 8.Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºíº.Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûã õîò òºëºâëºëò.- Ìîíãîë îðíû áàéãàëü öàã óóðûí íºõöºëä òîõèðñîí àâòî çàì áàðèõ òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëæ. õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî.Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð äàìæèí ºíãºðºõ îëîí óëñûí íèñëýãèéí àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. . õ¿í àì. Àâòî òýýâðèéí õýðýãñëýýñ õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí. Òºìºð çàìûí ºðñºëäºõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëæ. Óëààíáààòàð õîòûí àâòî çàìûí ñ¿ëæýý.Àâòî çàìûí òóðøèëò. ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºæ òºëäºã òîãòîëöîîíä øèëæèíý. . òýýâðèéí çîõèöóóëàëòûí “Óõààëàã” òîãòîëöîîã íýâòð¿¿ëíý. òýýâðèéí õýðýãñýë óãñàð÷ ¿éëäâýðëýíý. äàëàéä ãàðöòàé áîëæ. Äàëàéí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýðò õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî. õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëíà. îð÷èí ¿åèéí õºëºã îíãîöòîé áîëæ. 36 . ñóóëòûí ñèñòåìýýð òîíîãëîíî.Òºìºð çàìûí äîòîîäûí íýãäñýí ñ¿ëæýý áàéãóóëàõ àñóóäëûã àøèãò ìàëòìàëûí îðä ãàçðóóäûã àøèãëàëòàíä îðóóëàõòàé õîëáîí îíîâ÷òîé òºëºâëºæ. äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí. õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýíý. çàìûí õºäºë㺺íä ¿ç¿¿ëýõ ñºðºã íºëººëëèéã ýðñ áóóðóóëíà. òýýâðèéí áîäëîãîòîé óÿëäóóëàí ñàéæðóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. ñîðèëò ñóäàëãààíû àæëûã ñàéæðóóëíà. Óëààíáààòàð õîòûí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíä òýýâðèéí øèíý òºðºë ñèñòåì.Áàðóóí á¿ñèéã òºìºð çàìûí ãàðöòàé áîëãîõ àñóóäëûã ñóäëàæ. òåõíèê. ¯¿íä: . îðîí íóòãèéí íèñýõ áóóäëóóäûã õàòóó õó÷èëòòàé çóðâàñ. òîîã íýìýãä¿¿ëíý.Óëààíáààòàð õîòîä îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë. íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýã ñàéæðóóëíà: . õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëíý. . õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîî äàâàìãàéëñàí ñàëáàð áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. .Äîòîîääîî öàõèëãààí. .Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëíà. . . òîîã íýìýãä¿¿ëíý.Ñòàíäàðò õàíãààã¿é àâòî õýðýãñýëä èë¿¿ òàòâàð íîãäóóëàõ. òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéíý. ãýðýë. ¯¿íä: . .Îëîí óëñûí íèñëýãèéí ÷èãëýë. .Óëààíáààòàð õîò áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí òýýâðèéí õýðýãñëèéã øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéí ò¿ëøèíä á¿ðýí øèëæ¿¿ëíý.

2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. àãààðûí áîëîí óñàí çàìûí òýýâðèéã õºãæ¿¿ëæ. Ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. îéðûí æèë¿¿äýä áèé áîëîõ Îþóòîëãîé.- Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûí àñóóäëûã á¿ðýí øèéäâýðëýíý.“Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì” õºòºëáºðèéã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëæ. íèéñëýë õîò.2. Öàãààíñóâàðãà áîëîí áóñàä óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéí ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîíî. Ìîíãîë Óëñûí “Ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåì”-èéã áàéãóóëæ. Òàâàíòîëãîé. äîòîîäîä ¿éëäâýðëýæ áóé ýð÷èì õ¿÷ýý𠺺ðèéí õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàäàã áîëíî. Àâòî. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûã ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëäîã ÷àäàìæòàé áîëãîíî. äóëààíû øèíý ýõ ¿¿ñâýð áàðüæ àøèãëàíà. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Àâòî çàì àøèãëàëòûí ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé øèíý òîãòîëöîîã áèé áîëãîí àæèëëóóëíà. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëæ óðàíû îðä ãàçðóóäûã òºðèéí ìýäýëä àâàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëæ. . òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã ºðãºòãºí. ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí àøèãò àæèëëàãààíû òºâøèíã äýýøë¿¿ëýí. . Ñóì.Óëààíáààòàð õîòîä öàõèëãààí. ìàë÷äûí öàõèëãààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õàíãàìæèéã ñàéæðóóëíà. . ¯¿íä: - Äýä á¿òöèéí áîñîî òýíõëýã¿¿äèéí äàãóóõ õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûã áàðüæ äóóñãàíà.Ãîâèéí á¿ñèéí öàõèëãààí õàíãàìæèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ. . Áàðóóí á¿ñèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéã òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìòýé õîëáîíî.Àòîìûí ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ áîäëîãûã ¿å øàòòàéãààð õýðýãæ¿¿ëæ. ¯¿íä: 37 . . ñóóðèí ãàçàð. óëìààð àòîìûí öàõèëãààí ñòàíö áàðèõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. . ãàäààäûí íýð õ¿íäòýé òºðèéí ºì÷èéí êîìïàíèóäòàé òºð õàìòðàí àæèëëàõ áîäëîãî áàðèìòàëæ àæèëëàíà.3. á¿ñèéí áîëîí àéìãèéí òºâ¿¿äèéã õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìààð á¿ðýí õîëáîíî. ìºðºí äýýð ÓÖÑ áàðèíà.Ç¿¿í.Ýð÷èì õ¿÷íèé ÷èãëýëýýð á¿ñ õîîðîíäûí óÿëäëàãàä õîëáîãäîíî. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. . Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéã õàìàðñàí òºìºð çàìûí ñ¿ëæýýã áàðüæ äóóñãàíà. . 5.Ýð÷èì õ¿÷íèé àþóëã¿é áàéäëûã ñàéæðóóëæ. õî¸ð õºðø îðîíòîé ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òöýýð õîëáîãäîí. . õýðýãëýýíèé îíöëîãòîé óÿëäóóëàí ýêñïîðò. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .Òîìîîõîí ãîë. èìïîðòûí àñóóäëûã îíîâ÷òîé øèéäâýðëýíý.

Òàâàíòîëãîéí êîêñæèõ í¿¿ðñíèé îðäûã ò¿øèãëýí í¿¿ðñ áîëîâñðóóëàõ. Ò¿ëøíèé ñàëáàðûí õºãæëèéí áîäëîãî Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 .- - Òºâëºðñºí ñèñòåìä õîëáîãäîîã¿é ñóì.Í¿¿ðñíýýñ óñòºðºã÷. í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàõ ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèíý: . òºâ áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. ýð÷èì õ¿÷. . ýð÷èì õ¿÷. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Í¿¿ðñíèé öýâýð òåõíîëîãèä òóëãóóðëàñàí òîì õ¿÷èí ÷àäëûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ.Í¿¿ðñíýýñ øèíãýí ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ äóíä áîëîí òîìîîõîí õ¿÷èí ÷àäëûí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà.3. ÄÌÅ çýðýã øèíý òºðëèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íººö ãàðãàæ àâíà. “Áóìàí íàðíû ãýð” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä á¿õ ìàë÷èí àéë ºðõèéã íàð. Ìîíãîë Óëñûí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã ñàéæðóóëæ. . . Êîêñ-õèìè áîëîí í¿¿ðñ.3. æèëä 5 ñàÿàñ äîîøã¿é òîíí êîêñ ãàäààäàä ãàðãàíà. õàðèëöàà õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéã Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã.Á¿ñ íóòãóóäûí ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìèéí ¿ð àøãèéã äýýøë¿¿ëíý. í¿¿ðñ-õèìèéí öîãöîëáîð áàéãóóëíà. íèéãìèéí õºãæëèéí 21 ä¿ãýýð çóóíû ¿íäñýí õóðäàñãóóð ãýæ ¿çíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Êîêñ-õèìèéí ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäëûã á¿ðýí ýçýìøèæ.Í¿¿ðñíýýñ óòààã¿é ò¿ëø ¿éëäâýðëýõ áàãà îâðûí ¿éëäâýð¿¿ä áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. õºãæëèéí íýí òààòàé îð÷èíã áèé áîëãîíî: . Ìýäýýëýë. Í¿¿ðñíèé îðäóóäàä îéðõîí áàéðëàëòàé ñóì. ñóóðèí ãàçðóóäûã öàõèëãààí äàìæóóëàõ àãààðûí øóãàìààð õîëáîõûí çýðýãöýý ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ áîëîí áóñàä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéã àøèãëàí áàéíãûí öàõèëãààíààð õàíãàíà. . 5.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýíý. ñóóðèí ãàçàðò í¿¿ðñíèé õèéí ò¿ëøýýð àæèëëàäàã áàãà îâîðûí öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ àæèëëóóëíà.¯¿íä: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. ìåòàíîë.3.Ýð÷èì õ¿÷íèé óðñãàëûã çîõèöóóëàõ îð÷èí ¿åèéí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. 5.4.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . 38 . õèìèéí ¿éëäâýðèéí öîãöîëáîðûã áàéãóóëæ àæèëëóóëíà. áàãà îâðûí öàõèëãààí ñòàíöóóäûã ò¿ëøýýð õàíãàíà. Í¿¿ðñ õèéæ¿¿ëæ. í¿¿ðñ-õèìèéí ñóäàëãààíû ëàáîðàòîðè. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðòýé áîëãîíî. .×îéð-Íÿëãûí í¿¿ðñíèé ñàâ ãàçàðò ò¿ëø.

çîõèîí áàéãóóëàëò.պ人 îðîí íóòàãò óòàñã¿é õîëáîîíû ñèñòåìèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëæ. ìýäýýëýë õàíãàìæ. çàéí õóäàëäàà.Çàéí áàíêíû ¿éë÷èëãýý. çàéí ýìíýëãèéí àíõäàã÷ òóñëàìæ. . 2016 îíîîñ ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé çàéíààñ òàíäàõ îïòèêèéí áóþó ðàäèîëîêàöèéí áàãà îâðûí. ýêñïîðòëîõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëæ. íèéãìèéí õàëàìæèéí çàéí ¿éë÷èëãýýã íýâòð¿¿ëíý. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí îëîëòûã íèéãýì. ýðõ ç¿é. òºðººñ á¿õ òàëûí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.Ìýäýýëýë. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. .2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. çîõèîí áàéãóóëàëò. ñàíñðûí õîñîëñîí ºíäºð õóðäíû. ïðîãðàìì õàíãàìæèéã ¿éëäâýðëýõ. õàðèëöàà õîëáîîíû ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã òîîí òåõíîëîãèä á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. 2015 îí ãýõýä ¿¿ðýí òåëåôîíû øèíý ¿åèéí ¿éë÷èëãýýã ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýã àøèãëàí õ¿í àìûí 60 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýæ. . òºðèéí áîëîí àðèëæààíû on line ¿éë÷èëãýýã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã õºäººãèéí õ¿í àìûí 70 õ¿ðòýë õóâüä õ¿ðãýíý. ýäèéí çàñãèéí á¿õ ñàëáàðò ºðãºí íýâòð¿¿ëíý. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì-òåõíèê. áýëýí áóñ ìºíãºíèé ýðãýëò. ãàçàð. 2021 îí ãýõýä íèéò ñóì.¯¿íä: - - Ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä áîëîí äàâòàìæèéã íýìýãä¿¿ëæ.Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òåõíèê õýðýãñëèéí ¿éëäâýðëýëèéã áèé áîëãîæ õºãæ¿¿ëýõ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà íººö ãàðö áèé áîëãîíî. ñóóðèíã øèëýí êàáåëèéí áîëîí áàãà îâðûí òîîí ðàäèîðåëåéí ñ¿ëæýýãýýð õîëáîæ. Àþóëã¿é õîëáîãäîõ ñåðâåðèéí òîîã íýìýãä¿¿ëíý. àðèëæàà.Çàéí ýì÷èëãýý. òåõíîëîãè.Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007 . Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016 . . çàéí òºëáºð òîîöîî. ãàçàð íóòãèéí 50 õ¿ðòýë õóâèéã çºâõºí ãàçðûí ñóóðü ñ¿ëæýýíèé òóñëàìæòàéãààð õàìðóóëíà. ñàíñðûí õîëáîîíû õèéìýë äàãóóë õººðãºæ. ¯¿íä: . îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. òåõíîëîãè. 5G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëíà.2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õÿìä òºñºð õèéìýë äàãóóëûí ñèñòåì áèé 39 . ¯¿íä: . ºíäºð ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð çàéíààñ çºâëºãºº ºãºõ. èíòåðíåòèéí äàìæëàãà ãàðö 2ûã áèé áîëãîíî. Îëîí óëñûí èíòåðíåòèéí íèéò 4 äàìæëàãà ãàðöòàé áîëíî. ýðõ ç¿é. ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëäýã áîëãîæ. Ìýäýýëýë õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ñàëáàðûí ïðîãðàìì õàíãàìæ. ìýðãýæëèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. 3G-èéí ¿åëçëýëä îðóóëæ. á¿òýö. íóòàãøóóëàõ. ºðãºí çóðâàñûí ñ¿ëæýý. ñàíõ¿¿-ýäèéí çàñãèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. á¿òýö.Äýëõèéí öàõèëãààí õîëáîîíû áàéãóóëëàãààñ Ìîíãîë Óëñàä õóâààðèëñàí ãåî áàéíãûí áàéðøèëä 2010 îí ãýõýä áàãà îâðûí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. á¿ðýí òîîí òåõíîëîãèéí. ãàçàð àøèãëàëòûã õýñýã÷èëñýí åðºíõèé òºëºâëºãººíèé äàãóó ñàéæðóóëíà. îðîí ñóóöíû 40 .Á¿ñèéí õºãæëèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýõíèé øàòàíä òóñ á¿ð 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é õ¿í àì.Îðîí íóòãèéí õîò ñóóðèí ãàçðóóäûí èíæåíåðèéí äýä á¿òýö. õºäºº àæ àõóé. áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò. Õîò áàéãóóëàëò. . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. 2021 îíä Ìîíãîë Óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí 95 õ¿ðòýë õóâüä ñóóðèí áîëîí õºäºë㺺íò õýëáýðýýð ìýäýýëýë. àþóëã¿é áàéäàë.Îðîí ñóóö áàðèõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëæ. îëîí òàëûí çîðèóëàëòòàé. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéí íîðì. áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã äóíäàæ õºãæèëòýé îðíóóäûí ò¿âøèíä õ¿ðãýíý. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîíä òóëãóóðëàí õîò áàéãóóëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëíý. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà.3. öàã óóð.Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã õîò áàéãóóëàëòûí áîäëîãîîð äýìæèíý. ýêñïîðòûã íýìýãä¿¿ëíý. ãåî áàéíãûí áàéðøèëòàé õèéìýë äàãóóë õººðãºíº. 2016 îíîîñ ñàíñðûí õîëáîîíû øèíý ¿åèéí õýò áàãà îâðûí. ñóóðèíãèéí îðøèí ñóóã÷äàä òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëíý: . òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. . Áàãàõàíãàéã õºãæ¿¿ëæ. . íèéòèéí àæ àõóéí ñàëáàðûã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê.Íèéñëýë õîòûí õ¿í àìûí õýò Ẻãíºðëèéã çàäàëæ. Íàëàéõ. áàòëàí õàìãààëàõ áîëîí îíö áàéäëûí íºõöºëä ñàíñðûí çóðàãëàëûã àøèãëàíà. òýäãýýðò çîõèñòîé òºâëºðºë áèé áîëãîíî. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ñòàíäàðòûã îëîí óëñûí æèøèãò íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. äàãóóë õîòóóä áîëîõ Áàãàíóóð. Îð÷èí ¿åèéí ÷àíàðûí øààðäëàãà á¿õèé áàðèëãà. ñóóðüøëûí çîõèñòîé òîãòîëöîîã õºãæ¿¿ëæ. Áàðèëãà. . . Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. 5. õîò. öààøèä òóñ á¿ð 100 ìÿíãà îð÷èì õ¿í àìòàé õîòóóä áîëãîí õºãæ¿¿ëýõ íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Õ¿í àìûí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã ýðñ ñàéæðóóëíà.Õ¿í àìûí íóòàãøèëò. . “Õîòóóä” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. Õîò áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëæ. íîðìàòèâûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýë. õîò òºëºâëºëòèéí íîðì. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Îðîí íóòãèéí ò¿¿õèé ýäèéí íººöºä ò¿øèãëýñýí áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. ¯¿íä: .5. íîðìàòèâ. ãàìøãèéí. ñóóðüøëûí òàëààð òºðººñ áàðèìòëàõ áîäëîãûã ãàðãàæ õýðýãæ¿¿ëíý.Áàðèëãà.ªíäºð îðîí ñóóö áîëîí òîìîîõîí ¿éëäâýðëýëèéí áàðèëãà áàðèõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã ñàéæðóóëíà.¯¿íä: . çóðàã ç¿é. õàðèëöààíû òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿í á¿ð õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëíý. “Îðîí ñóóö” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ãåîäåç. Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. .- - - áîëãîæ. áàðèëãûí õºãæëèéí áîäëîãî Õ¿í àìûí íóòàãøèëò.

41 . . Ãàçðûã èðãýí á¿ðò ¿íýã¿é ºì÷èëæ. .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ¿¿äèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý. ýä õºðºíãèéí á¿ðòãýëèéí òîãòîëöîî. õ¿í àìûí õóäàëäàí àâàõ ÷àäâàðò òîõèðñîí îðîí ñóóöíû õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. 5.Áàðèëãûí ìàòåðèàëûí ¿éëäâýðëýëä øèíý òåõíèê. ¯¿íä: .Ýäèéí çàñàã. õ¿í àìûã óíäíû óñààð á¿ðýí õàíãàíà.2021 îí ãýõýä àéë ºðõèéí äèéëýíõ îëîíõèéã îðîí ñóóöòàé áîëãîíî. ¯¿íä: . òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ. . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4.Ãàçðûí ìîíèòîðèíãèéí ñ¿ëæýý áèé áîëãîæ. òîñãîäûã áèé áîëãîíî. . ýäèéí çàñãèéí ýðãýëòýíä îðóóëàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. òºñë¿¿äèéã áîëîâñðóóëàí õýðýãæ¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. õóóëèéí ýòãýýä. îðîí ñóóöíû ãýðýýò õàäãàëàìæèéí ñèñòåìèéã íýâòð¿¿ëíý.Îðîí ñóóöíû øèíý õîòõîí. õîðîîëëûí äýä á¿òöèéã áàéãóóëàõàä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã äýìæèíý. òîìîîõîí îðä ãàçðûã ò¿øèãëýí äýëõèéí æèøèãò íèéöñýí îð÷èí ¿åèéí õîò. áîõèð óñíû òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîæ.Ãàçðûí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé ñèñòåìèéã áèé áîëãîí èðãýä.Àëèâàà ýä õºðºíãèéã ýä õºðºíãèéí ýðõèéí óëñûí á¿ðòãýëä á¿ðýí õàìðóóëæ. . . õºíãºëºëòèéã áèé áîëãîíî. Îðîí ñóóö áàðèõ ñàí áàéãóóëæ. .Ãàçðûí øèíýòãýëèéã ýð÷èìæ¿¿ëíý. Á¿ñ íóòàã. õºäººãèéí õºãæëèéí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 4 ä¿ãýýð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãûã òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëæ. Õîò ñóóðèíãèéí ãàçàð àøèãëàëòûã ñàéæðóóëæ.Áàãà îðëîãîòîé èðãýä. õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿ä. äîðîéòîëä îðæ ýâäýð÷ òàëõëàãäñàí ãàçðûã íºõºí ñýðãýýæ ñàéæðóóëàõ õºòºëáºð. .óðò õóãàöààòàé çýýëèéí àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ çàõ çýýëèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. íèéãìèéí ýìçýã õýñýãò çîðèóëñàí îðîí ñóóöíû òàòààñ.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûã öýâýð. òºðèéí áàéãóóëëàãàä øóóðõàé ¿éë÷èëíý. Õîò áàéãóóëàëòûã óëàì áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.Ãýð õîðîîëëûã îðøèí ñóóã÷äûíõ íü îðîëöîîòîéãîîð îðîí ñóóöíû õîðîîëîë áîëãîí õºãæ¿¿ëæ. õîò õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàíà.4. íýð òºðëèéã íü îëøðóóëíà. áàðèëãûí øèíý íýð òºðëèéí ìàòåðèàë õèéöèéí ¿éëäâýðëýëèéã íýìýãä¿¿ëíý. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. . ºì÷èéí á¿ðòãýëèéí ñèñòåìèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîí áýõæ¿¿ëíý.

Õîâä. Ç¿¿í. óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. Ýðäýíýò. áèçíåñ ýðõëýõ òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý: Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. óñàëãààòàé ãàçàð òàðèàëàíä ñóóðèëñàí ôåðìåðèéí àæ àõóéí îíîâ÷òîé ñ¿ëæýý áèé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. ÕÀÀ-ã ýð÷èìæ¿¿ëýí õºãæ¿¿ëæ. Õàðõîðèí.Óëààíáààòàðûí á¿ñýä äýëõèéí çàõ çýýëä ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. Àëòàíáóëàã. Äàðõàí. Çàìûí ¿¿ä. ªíäºðõààí.¯éëäâýðëýëèéí äýä á¿òöèéí õºãæëèéã õóðäàñãàæ. á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéã ýð÷èìòýé õºãæ¿¿ëíý: . . õºäººãèéí õºãæëèéí ò¿âøíèé ÿëãààã ýðñ áàãàñãàæ.Óëñ îðíû áîëîí á¿ñ á¿ðèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõ “ç¿òã¿¿ð” áîëîõ ¿íäýñíèé áîëîí á¿ñ íóòãèéí õýìæýýíèé òîìîîõîí òºñë¿¿äèéã îíîâ÷òîé òîãòîîí õîîðîíä íü óÿëäààòàé õýðýãæ¿¿ëæ. Òºâèéí. Ç¿¿í. “պ人ãèéí õºãæèë” ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã áîëîâñðóóëæ. . Çóóíìîä. . ¯¿íä: . Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. Õàíãàéí.¯éëäâýðëýë òåõíîëîãèéí ïàðêóóäûí ¿éë àæèëëàãààã æèãäð¿¿ëæ. òîìîîõîí óóë óóðõàéí ¿éëäâýð¿¿äèéã ò¿øèãëýí ýð÷èìæñýí ìàë àæ àõóé. Õî¸ðäóãààð ¿å øàò (2016-2021): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Á¿ñ íóòãóóäûí óäèðäëàãûí îíîâ÷òîé òîãòîëöîî. á¿ñ íóòãóóäûí õàòóó 42 .Íýãä¿ãýýð ¿å øàò (2007-2015): Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. Õàíãàéí.Óëààíáààòàðûí äàãóóë õîò. Òºâèéí. á¿ñ íóòãóóäàä ýêñïîðòûí áàðèìæààòàé ¿éëäâýðëýë. Áàðóóí. áè÷èë á¿ñèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä. Óëèàñòàé.Áàðóóí. ñóóðèí ãàçðóóäûí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . Á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí òºëºâëºëò. ¿éë÷èëãýýã ºðãºòãºíº. ¿éë÷èëãýýíèé ñàëáàðûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýæ. ÿäóóðëûã ýðñ áóóðóóëíà. . ºíäºð òåõíîëîãèä ñóóðèëñàí ¿éë÷èëãýý. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðèéã òàâèíà.Á¿ñ íóòãóóäàä àæ ¿éëäâýð. ¯¿íä: .Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ. . Õîò.Á¿ñ íóòãóóäàä ¿éëäâýðëýëèéí áîëîí íèéãìèéí äýä á¿òöèéã õºãæ¿¿ëýí øèëæèõ õºäºë㺺íèéã ñààðóóëæ. á¿ñ íóòãóóäûí õºãæëèéã ò¿ðãýñãýíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. àéìãèéí òºâ¿¿ä.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ . ×îéáàëñàí õîòóóäûí áîëîí àéìàã. îþóíû áàãòààìæòàé áàãà îâðûí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéã ò¿ëõ¿¿ õºãæ¿¿ëíý. àæèëã¿éäýë. ýäèéí çàñãèéí ñàëáàðûí á¿òöèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí 2015 îí õ¿ðòýëõ õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëíý. á¿òöèéã á¿ðä¿¿ëæ àæèëëóóëíà. . õýðýãæ¿¿ëíý. Öàãààííóóð çýðýã ñóóðèí ãàçðóóäàä ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ íàðèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëíà. . Óëààíáààòàðûí á¿ñèéí ýäèéí çàñãèéí ºñºëòèéã õºãæëèéí õ¿÷èí ç¿éë áîëãîæ. àæëûí áàéðûã îëíîîð áèé áîëãîæ.

ÇÓÐÃÀÀ. óñíû ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéí äàí áîëîí õîðøñîí õýðýãëýýã õºãæ¿¿ëíý. óëìààð çàõ çýýëèéí ¿íýýð õóäàëäàíà. õèìèéí õîðò áîäèñ. ýäèéí çàñàã. . ýêîëîãèéí öîãö àðãà õýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. ýðã¿¿ëæ àøèãëàõ. àí àìüòàí. äîðîéòëûã õÿçãààðëàí çîãñîîíî. . ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 5 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: Àãààð ìàíäàë.Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ.Òóñãàé õàìãààëàëòàé ãàçàð íóòãèéí ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ ò¿¿íèé óäèðäëàãûí òîãòîëöîîíû îíîâ÷òîé á¿òöèéã áèé áîëãîæ.Õîò. òýýâýðëýõ. ãàçàð. àæëûí áàéðóóä øèíýýð áèé áîëãîíî. ñàëáàð õîîðîíäûí çîõèöóóëàëòûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ìåíåæìåíòèéí öîãö áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëæ. öºëæèëò. õîã õàÿãäëûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã õ¿ðýýëýí áóé îð÷íûã õàìãààëàõàä ÷èãëýãäñýí íèéãýì. öàöðàã èäýâõèò õàÿãäëûã áàãàñãàõ. Á¿ñ íóòãóóäàä ìýäýýëýë. ò¿¿íèé õýâëèéí áàÿëàã.Ìîíãîë ¿íäýñòíèé ¿åèéí ¿åä îíöëîí õàéðëàæ. óäèðäëàãà. íºõºí ñýðãýýõ. áàéãàëèéí íººöèéã çîõèñòîé àøèãëàõ. . íàð. ñàëõè. õàäãàëàõ.Óëààíáààòàð áîëîí òîìîîõîí õîò ñóóðèí ãàçðûí îð÷íû áîõèðäëûã áàãàñãàõ ýðõ ç¿é. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûã á¿ñ íóòãóóäûí ýäèéí çàñãèéí òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã áîëãîíî. . Àÿëàë æóóë÷ëàë. õàðèëöàà õîëáîîíû îð÷èí ¿åèéí ñ¿ëæýýã áèé áîëãîíî. äàõèí áîëîâñðóóëàõ.Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷ àøèãëàõ õóâü õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ. ñóóðèí ãàçðûí õàòóó õîã õàÿãäëûã öóãëóóëàõ. çîõèîí áàéãóóëàëòûí íýãäñýí àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëíý.- õó÷èëòòàé àâòî çàìûí áîëîí ýð÷èì õ¿÷íèé ñ¿ëæýýã áàéãóóëæ äóóñãàíà. Ãàçàð. ¯¿íä: . õºø¿¿ðãèéã íýâòð¿¿ëæ. õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ýäèéí çàñãèéí àðãà õýðýãñýë. . óñ. áàéãàëüä õàëã¿é àðãààð óñòãàõàä øèíý òåõíîëîãè.Êèîòîãèéí ïðîòîêîëûí öýâýð õºãæëèéí ìåõàíèçìûí õ¿ðýýíä õ¿ëýìæèéí õèéã áóóðóóëàõ õàìòàðñàí òºñºë õýðýãæ¿¿ëæ. Áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîë. îíãîí áàéäëààð íü õàäãàëàí ¿ëäýýõ ãàçàð íóòãèéí ¿íäýñíèé ºâèéí ñàíã áóé áîëãîæ. òîãòîîìæèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. ãàçðûí õýâëèéí áàÿëàãèéã çîõèñòîé àøèãëàõ íýãäñýí áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. 43 . ººðèé㺺 ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ ìåõàíèçìûã áèé áîëãîõ çàìààð áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéã ¿íäýñíèé áîëîí îðîí íóòãèéí õýìæýýíä ñàéæðóóëæ. îð÷èí ¿åèéí øààðäëàãà õàíãàñàí õàìãààëàëòûí ìåíåæìåíòèéã õýðýãæ¿¿ëíý. îé. . ãàíãèéí íºëººã áóóðóóëàõ. áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ õóóëü. óðãàìëûí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ. ÿëãàí àíãèëàõ. ýäèéí çàñàã. õàìãààëàëòàíä àâíà.

çîõèñòîé àøèãëàõ. . õîìñäîëîîñ õàìãààëàõ. òýäãýýðèéã áàéãàëèéí æàìààð íºõºí ñýðãýõ. Îéí íººöèéã òîãòâîðòîé àøèãëàæ. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèëöààã çîõèöóóëàõ ýðõ ç¿éí ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. áàéðøèë íóòãèéã òîãòîîí õàìãààëàõàä çîðèóëàãäñàí äîòîîä. òàðõàëò. àøèãëàëòûã çîõèöóóëàí òºëºâëºõ. çîõèîí áàéãóóëàëòûã ñàéæðóóëíà.Õîâîð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. çàéíààñ òàíäàí ñóäëàõ àðãààð õàéãóóë.Îéí ñàíä ñàíñðûí ìýäýý àøèãëàæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. á¿òýö. îéí ñàíãèéí 20 õ¿ðòýëõ õóâèéã íóòãèéí èðãýä. çîðèóäûí àðãààð ¿ðæ¿¿ëýõ. ýäèéí çàñãèéí ¿íäñèéã á¿ðä¿¿ëæ. . öºëæèëò. ìýäýýëýë-õÿíàëò øèíæèëãýýíèé òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëýõ. . õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãàä íèéöñýí óñààð õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. òîãòâîðòîé àøèãëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. óñíû íººöèéí ìåíåæìåíò. õýýðèéí á¿ñýä ìîä òàðèàëàí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëíà.Îé õàìãààëàõ àæèëä äýâøèëòýò ìåíåæìåíòèéí àðãà õýëáýðèéã íýâòð¿¿ëæ. . íýí õîâîð àìüòíû ïîïóëÿöèéí òîãòâîðòîé áàéäàë.Ñòðàòåãèéí äóíä õóãàöààíû çîðèëòûí õ¿ðýýíä óóð àìüñãàëûã 纺ëð¿¿ëæ. õýâèéí ºñºëòèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí çîõèîí áàéãóóëàëòûã øèíý÷ëýí.Àí àìüòíû íººö.Ãàäàðãóéí óñíû òîäîðõîé õýñãèéã àæ àõóéí ýðãýëòýíä îðóóëàí àðâèæóóëàõ çàìààð õ¿í àì. ¿éëäâýðëýëèéí óñàí õàíãàìæèéã øèéäâýðëýíý.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3.Õîâîð. ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîíä ñóóðèëñàí îéí ìýäýýëëèéí ñàí áàéãóóëíà. ýêîëîãèéí òýíöâýðèéã õàäãàëàõ íºõöëèéã õàíãàíà. ãåíèéí ñàíã õàìãààëàõàä áèîòåõíîëîãèéí îëîëòûã àøèãëàæ. ò¿éðýí. íýí õîâîð óðãàìëûí òàðõàö íóòàã. òàðèìàëæóóëàõ àæèë çîõèîí áàéãóóëíà. áèîëîãèéí íàéäâàðòàé íººöòýé áîëîõ àðãà çàìûã ñóäëàí áîëîâñðóóëíà. ñóäàëãàà õèéæ. òýäãýýðèéã õàìãààëàõ õóóëü. á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òîãòîîí îéí çóðàãëàë. îéí òîãòâîðòîé ìåíåæìåíòèéí õºòºëáºð áîëîâñðóóëæ. á¿òýö. çîõèñòîé àøèãëàõ õàðèóöëàãûí òîãòîëöîî á¿ðä¿¿ëíý. õàíäèâëàã÷ îðîí. ñýðãýýí óðãóóëàõ.Óñíû íººöèéã õàìãààëàõ. áîãèíî õóãàöààíû òºñëèéã ¿ð àøèãòàé õýðýãæ¿¿ëýõèéã äýìæèíý. ãîâü. óðãàìëûí àéìãèéí íººöèéí õîìñäîëûã õÿçãààðëàæ. Àìüòàí. õóâü õ¿íèé äýìæëýãòýé óðò. óäìûí ñàíã õàìãààëàõ. ýëñíèé í¿¿äýëòýé òýìöýõ çîðèëãîîð îéã íºõºí ñýðãýýõ. íººöèéí ñóäàëãàà õèéõ. . îé õàìãààëàõ. á¿ðòãýë. . “Óñ” ¿íäýñíèé õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëíý. ãàäààäûí õºðºíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ¿éö îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà. õºðñíèé ýâäðýë. íºõºí ñýðãýýõ. íºõºðëºëä ãýðýýãýýð ýçýìø¿¿ëýí îéã õàìãààëàõ. ãåíèéí ñàí áàéãóóëàõ. íºõºí ñýðãýýõ. Óñíû íººöèéã áîõèðäîë. . ýðõ ç¿é. òýäãýýðèéí óäìûí ñàíã áèé áîëãîæ. . 44 .

Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéã ÷àäàâõæóóëæ. øóäàðãà ¸ñ. ýðõ ç¿éí õ¿ðýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ýðõèéã òóñãàéëàí õàíãàíà.Õóóëü. òºðèéí àëáàíû óð ÷àäâàð.Äàëàéí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîíû îëîëòòîé òàëûã àâ÷. ýðõ ç¿éí àêòûí áîëîâñðóóëàëòûã øèíæèëãýý. èðãýíèé íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. èë òîä áîëãîíî. . ýðõ ç¿éí øèíýòãýë Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1.Ýäèéí çàñãèéí øèíæ ÷àíàðòàé øèéäâýð ãàðãàõ øàòàíä õóâèéí õýâøëèéí îðîëöîîã õàíãàæ. òºðèéí õàðèëöàí ò¿íøëýëèéã õàíãàñàí àðä÷èëñàí óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã òºëºâø¿¿ëíý. . àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ õ¿íèé ýðõèéã õàíãàíà.Õ¿íèé ýðõ.Òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õ¿ðòýýìæòýé. 7. . .Õóóëü òîãòîîìæèéã ÷àíä áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëäýã òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. . . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. õàðèóöëàãûí òîãòîëöîîíîîñ øóóä øàëòãààëíà.Ìîíãîë Óëñûí îëîí óëñûí ãýðýý áîëîí ¿íäýñíèé õóóëü òîãòîîìæèéí íÿãò óÿëäààã õàíãàíà.ÄÎËÎÎ. . ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Íèéãýì äýõ àþóëã¿é îð÷íûã áèé áîëãîõ õóóëü.Õ¿í àìûí àþóëã¿é îð÷èíã òîäîòãîñîí ýðõ ç¿éí òîãòîëöîîã áóé áîëãîíî. õóâèéí õýâøëèéã äýìæèõ ýðõ ç¿éí íýí òààòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. òîãòîîìæèéí õîîðîíäûí óÿëäààã ñàéæðóóëàõ. ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÛÍ ÕªÃÆËÈÉÍ ÁÎÄËÎÃÎ Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí 6 äóãààð òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéí õ¿ðýýíä: ¯ÕÖÁ-ûí õýðýãæèëòèéí õóâü çàÿà íü õóóëü. .Õ¿¿õäèéí ýðõèéã õàíãàõ õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà. õ¿ðòýýìæòýé áîëãîõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã ñàéæðóóëíà.1 Õóóëü.Áóñäûí õóóëü áóñààð ó÷ðóóëñàí õîõèðëûã íºõºí òºë¿¿ëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã á¿ðä¿¿ëíý. Óëñ òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. õ¿íèé ýðõèéã äýýäëýí õ¿íäýòãýõ óóð àìüñãàë á¿ðýëä¿¿ëæ. .Õóóëü. êîä÷èëîõ àæëûã áîãèíî õóãàöààíä äýñ äàðààòàé õèéæ äóóñãàíà. ÕÓÓËÜ. . Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààòàé õàíãàíà. òºð çàñãèéí áàéãóóëëàãûí òîãòâîðòîé ¿éë àæèëëàãàà. . 45 . ýðõ ç¿éí îð÷èí. . ç¿éë çààëòóóäûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èë òîä. ñóäàëãààíû ¿íäýñòýé. ýðõ ÷ºëººã õàíãàõ.Ýð¿¿ë. ÝÐÕ Ç¯É. .Èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí ¿éë àæèëëàãààã òóóøòàé äýìæèæ. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õàìãààëàõ ¿íäýñíèé ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. . èðãýíèé íèéãýì. àðä÷èëàëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý. ñèñòåìòýé áîëãîíî.Õóóëü òîãòîîìæ.

- Ø¿¿ã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëàõ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã ÷àíàðæóóëíà. òºðèéí óäèðäëàãûí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. òîîã íü öººí. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. õ¿í àìûí íººöºä òóëãóóðëàí òîìñãîíî.- Çàñàã çàõèðãàà. øóäàðãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ îð÷èí íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýðäýìòýä. èðãýäèéí ýðõ àøèãò íèéöñýí õóóëü òîãòîîõ. . Àðä÷èëñàí òºðèéí áàéãóóëëûí ñîíãîäîã õýëáýð¿¿äèéí àëü íýãèéã öîãöîîð íü ñîíãîæ. îéëãîìæòîé.Áàã. çîõèîí áàéãóóëàëòûí ýðõ ç¿éí ¿íäñèéã íü áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. àðä÷èëñàí òºðèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ. îãöðóóëàõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí áàéãóóëàë. òîãòâîðòîé òîãòîëöîî. òîìèëîõ. áèå äààí çàðöóóëäàã áîëãîíî. .Ø¿¿õ áàéãóóëëàãûí ýäèéí çàñãèéí õàðààò áóñ áàéäëûã õàíãàõ òàëààð õºòºëáºð ãàðãàæ. äýâø¿¿ëýõ. ¿éë àæèëëàãààã íü äýìæèíý. . ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí ¿ð àøèãòàé óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ òºëºâø¿¿ëíý. õàðèëöàí õÿíàëòòàé. èðãýäèéí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëíý. Çàñàã çàõèðãàà. çàíøëûã õýðýãëýõ ïðàêòèê íýâòð¿¿ëíý. õàðèóöëàãàòàé. õîðîîã òºðèéí ¿éë÷èëãýýã èðãýäýä õ¿ðãýäýã òºðèéí çàõèðãààíû õàìãèéí àíõàí øàòíû íýãæèéíõ íü õóâüä áýõæ¿¿ëíý.Çàñàã äàðãûã íü äýýä øàòíû çàñàã äàðãà òîìèëäîã. . òºðèéí óäèðäëàãûí õºãæèë Òºðèéí áàéãóóëëûí àðä÷èëñàí. òóóøòàé õýðýãæ¿¿ëíý.Òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíû èðãýä. . . èë òîä. Ø¿¿õ ýðõ ìýäëèéí áàéãóóëëàãûí õàðààò áóñ.Õàðààò áóñ áàéäëûí òóõàé ͯÁ-ûí ¿íäñýí çàð÷ìóóäûã õýðýãæ¿¿ëíý. òºñâèéã íü íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà áàòàëäàã. .Ø¿¿õýä îëîí óëñûí ãýðýý.Àâëèãàòàé òýìöýõ àëáûã áýõæ¿¿ëæ. ò¿¿íä èðãýä îðîëöîõ áîëîìæèéã õàíãàíà. .Ïàðëàìåíòûí õóóëü òîãòîîõ ¿éë ÿâöûã èë òîä áîëãîæ. ¯¿íä: . . íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéã ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ.2. . øàò äàìæëàãûã íü öîìõîí áîëãîæ. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé. 7. ã¿éöýòãýõ.Ïàðëàìåíòàä íýð äýâøèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí 30-ààñ äîîøã¿é õóâüä õ¿ðãýíý. ñîíãîã÷äîä òàéëàãíàõ. òýäíèé ºìíº õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ òîãòîëöîîã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Çàñãèéí ãàçðûí õóóëü õýðýãæ¿¿ëýõ ÷èã ¿¿ðãèéã òºãºëäºðæ¿¿ëíý.¯éë àæèëëàãàà. Òºðèéí óäèðäëàãûí øèéäâýð ãàðãàõ ¿éë ÿâöûí èë òîä áàéäàë. .Ìåíåæìåíòèéí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õàíãàìæèéã íü ñàéæðóóëíà. . ¿éë àæèëëàãàà íü ¿ð ä¿íòýé. .Îéð áàéðøèëòàé ñóìäûã çàñàã çàõèðãàà. 46 . øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí öîãö àðãà õýìæýý àâíà. íóòàã äýâñãýðèéí õóâüä íýãòãýæ òîìñãîíî.Á¿ëýã ñóóóðèíãèéí òîãòîëöîîã áèé áîëãîæ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. çàõ çýýëèéí ÷àäàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý. õóóëü äýýäëýí.

ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã øèíýòãýæ. àéìãèéí òºâ. ã¿éöýòãýë. . ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéã íýýëòòýé ºðñºë人íèé çàð÷ìààð ñîíãîí øàëãàðóóëíà. èë òîä áîëãîõ. áóñàä òºðëèéí öàõèì áàðèìò áè÷èãòýé õîðøèí õýðýãëýäýã áîëãîíî. óðàìøóóëëûí îíîâ÷òîé ìåõàíèçìòàé õîëáîõ çàìààð áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. 47 .Òºðèéí àëáàíû õ¿íèé íººöèéí ìýäýýëëèéí ¿íäýñíèé õýìæýýíèé øèíý òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. 7. øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí õ¿ðãýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí øèíýòãýõ áîäëîãî õýðýãæ¿¿ëíý. . Ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò.Äîòîîä øèéäâýð íü èë òîä.Òºðèéí á¿ðòãýëèéã öàõèì õýëáýðò á¿ðýí øèëæ¿¿ëæ. ÿëàíãóÿà åðºíõèé ìåíåæåðèéí ñòðàòåãèéí òºëºâëºëòèéí ÷àäàìæèéã áýõæ¿¿ëíý. Òºðèéí á¿ðòãýë. ñàí áàéãóóëíà. õàÿãèéí íýãäñýí ñàíòàé áîëíî. õàíãàìæèéí òîãòîëöîîã òºãºëäºðæ¿¿ëýõ: . Ìîíãîë Óëñûí òºðèéí çàõèðãàà. òºðèéí á¿ðòãýëä á¿ðòã¿¿ëñíèéã áàòëàõ áàðèìò áè÷ãèéã êîìïüþòåðò óíøèãäàõààð áîëãîí. Áîäëîãûí ä¿í øèíæèëãýý.Íèéñëýë õîò. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Òºðèéí àëáàíû áîäëîãûí ìýäýýëýë. òºðèéí ¿éë÷èëãýýã õýðýãëýã÷äèéí ýðýëò õýðýãöýý. òºðèéí àëáàíû øèíýòãýëèéí áîäëîãî Òºðèéí àëáûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ.3. ¿íýëãýý õèéõ ÷àäàâõèéã õºãæ¿¿ëíý. êîäûí íýãäñýí òîãòîëöîîã óëñûí õýìæýýíä áèé áîëãîæ. ãàçàð óñíû íýð. áîäèòîé. . .Òºðèéí àëáàíû öàëèí.Òºðèéí àëáàí õààã÷ á¿ðò õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí óð ÷àäâàðûã ýçýìø¿¿ëíý.Òºðèéí àëáàíû óäèðäàõ àëáàí òóøààëòàí.Á¿ðòãýë-ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã áîãèíî õóãàöààíä á¿õýëä íü áîëîâñðîíãóé áîëãîíî.Òºðèéí àëáàíû ã¿éöýòãýëä ¿íäýñëýñýí óäèðäàõ ÷àäàâõèéã áýõæ¿¿ëíý. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. Áàéãóóëëàãûí áîëîí õ¿íèé íººöèéí õºãæëèéã õàíãàõ: .Òºðèéí àëáàíû.- Íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ ¸ñíû áàéãóóëëàãûã õàìò îëíû õºãæëèéí àñóóäëûã áèå äààí øèéäâýðëýõ ÷àäâàðòàé áîëãîí õºãæ¿¿ëíý. . îëîí óëñûí æèøèãò õ¿ðñýí õàÿãæóóëàëò. . øèôð. Õ¿íèé íººöèéí óäèðäëàãûí ìýäýýëëèéí áîëîí öàëèí õºëñ. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 4. . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õºëñíèé òîãòîëöîîã õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí õàðèëöààíû íºõöºëä òîõèðóóëàõ. õÿíàëò-øèíæèëãýý. ìàíëàéëëûí óäèðäëàãûã øèíý ò¿âøèíä õ¿ðãýõ: . Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. ¿íýìøèëòýé öàõèì ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî. ä¿í øèíæèëãýý. ã¿éöýòãýëèéí óäèðäëàãûí ÷àäàìæèéã õºãæ¿¿ëýõ: .Èðãýíèé áàðèìò áè÷ãèéã öàõèìæóóëíà. àæëûí ã¿éöýòãýëä ÷èãëýñýí ñóðàëöàã÷ áàéãóóëëàãûã õºãæ¿¿ëíý. òîìîîõîí ñóóðèí ãàçðûí õàÿãèéí á¿ðòãýëèéã øèíý÷ëýí.

íèéãìèéí 48 . ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èí òàðõàõ àþóëààñ ñýðýìæëýõ ÷èãëýëýýð ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëíý. èëð¿¿ëäýã. òºðèéí àëáàíû áîëîâñîí õ¿÷íèé íººöèéã á¿ðä¿¿ëäýã ñèñòåìèéã áóé áîëãîæ.Îëîí óëñûí òåððîðèçì.Ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã óëñ îðíû õèë õÿçãààðûã ¿ë òîîöîí ìºðäºí ìºøãèæ. 7. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. õóóëü áóñààð çýâñýã áîëîí õ¿í õóäàëäààëàõ çýðýã îëîí óëñûí ÷àíàðòàé ãýìò õýðýãòýé òýìöýõýä ãàäààä îðíóóäûí èæèë òºðëèéí áàéãóóëëàãàòàé èäýâõòýé õàìòðàí àæèëëàíà.4. íèéãìèéí òîãòâîðòîé õºãæèéã õàíãàõ. îëîí óëñûí õàðèëöààíä ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãûã òóóøòàé áàðèìòëàí ìàíàé îðíû íýð õ¿íäèéã áýõæ¿¿ëýõ. . õ¿ðòýýìæèéí òàëààðõ íèéãìèéí àóäèòûí àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëíý. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãî Àçè. õ¿íèé ýðõ. . äîòîîääîî àðä÷èëëûã áàòàëãààæóóëàõ. øàøíû õàðãèñ óðñãàëóóäûí íºëºº íýâòðýõ.Òºðèéí çàõèðãààíû òºâ. . íóòãèéí çàõèðãààíû á¿õ øàòíû áàéãóóëëàãûí ÷èã ¿¿ðãèéí øèíæèëãýý õèéõ çàìààð òºðèéí àëáûã ¿å øàòòàé öîìõîí ÷àäâàðëàã áîëãîæ. òºðèéí àëáûã ÷àíàðæóóëíà. òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. áàéãóóëëàãà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.Çàõ çýýëä ãàäààäààñ íèéë¿¿ëæ áàéãàà áàðàà.Òºðèéí àëáûã óëñ òºðèéí íàìûí ãèø¿¿í÷ëýëã¿é áîëãîæ. õàð òàìõè òàðààõ. óëñ îðíûõîî õºãæëèéí àñóóäëûã øèéäâýðëýíý ãýñýí çàð÷ìûã áàðèìòëàíà. Íîìõîí äàëàéí á¿ñ íóòàã. Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæèë. ñàëàí òóñãààðëàõ ¿éë àæèëëàãàà. Òºðèéí àëáàíû çºâëºëèéí ýðõ ìýäëèéã íýìýãä¿¿ëæ. óëñ òºð. . ýäèéí çàñàã. çîõèñòîé õýìæýýíä õ¿ðãýíý.Òºðèéí ñóóðü ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð. îñëîîñ õàìãààëàõ. Ìîíãîë Óëñûí äîòîîä õýðýãò ãàäààäûí óëñ.Áàéãàëèéí ãàìøèã. àþóëã¿é áàéäëûí àñóóäëààð õºðø îðíóóäòàé õàìòðàí àæèëëàíà. Òºðèéí àëáàíû îíîâ÷òîé õýìæýýã õàíãàæ.Ñòðàòåãèéí çîðèëò 5. . ò¿¿íèé äîòîð Ç¿¿í Õîéä Àçèéí îðíóóäûí àþóëã¿é áàéäëûí õàìòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîõ ¿éë õýðýãò èäýâõòýé îðîëöîõ. Îëîí óëñûí ÷àíàðòàé óëàìæëàëò áóñ àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîí áàéãàëèéí ãàìøèã îñëîîñ õ¿í àìûã õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëíý. õ¿íñíèé áîëîí ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ÷àíàð. õ¿ðòýýìæèéã äýýøë¿¿ëýõ: . òºðèéí àëáûã òîãòâîðæóóëæ. . Óëñ îðíû ýð÷èìòýé õºãæèë íü àþóëã¿é áàéäëûí ãîë áàòàëãàà áºãººä äàíãààðàà áóñ áóñàäòàé õàðèëöàí àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãàà õºãæ¿¿ëæ. äàìæóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ. õóâü õ¿í õºíäëºí㺺ñ îðîëöîõîîñ ñýðãèéëýõ ýðõ ç¿éí îð÷èíã îëîí óëñûí õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýðõ ÷ºëººã õàìãààëàõ çàìààð òóñãààð òîãòíîñîí á¿ðýí ýðõò áàéäëàà îëîí óëñûí õ¿ðýýíä õàäãàëàí õàìãààëàõ áîäëîãî áàðèìòëàíà. òýäýíä øèéòãýë îíîãäóóëäàã áàéõ çîðèëãî á¿õèé ýðõ ç¿éí òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ ãýðýý õýëýëöýýðèéã õºðø áîëîí áóñàä óëñ îðíóóäòàé áàéãóóëíà.

. èðãýäèéã òºðèéí õóóëü ¸ñûã õ¿íäýòãýäýã. ãýðýý õýëýëöýýðýýð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý øóäàðãààð áèåë¿¿ëíý. ¿çýë áàðèìòëàëûí õýðýãæèëò. 49 . . çîõèîí áàéãóóëàëò. ººðèéí èðãýä.Áàéãàëèéí ãàìøãààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ. òîãòîîìæ. äýìæäýã.Öàãäàà.¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõ áîäëîãî. àëèâàà óëñ ã¿ðýíòýé ñºðãºëäºõã¿é áàéõ. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí ¿çýë áàðèìòëàë.¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí õýðýãæèëòèéã ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàæ. . õ¿ì¿¿íëýãèéí àøèã ñîíèðõëûí òàëààñàà õàðèëöàí ø¿òýëöýý á¿õèé õàìòûí àæèëëàãààíû ñ¿ëæýý á¿ðä¿¿ëýõ. áèåëýëòèéã ä¿ãíýõ öýãöòýé òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèóëàõ ¿éë àæèëëàãààãàà õýðýãæ¿¿ëýõ. ¿ð àøèãòàé ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîõîä ÷èãë¿¿ëíý. ¿éë àæèëëàãààòàé óÿëäóóëíà. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºëèéí øèéäâýðèéí á¿ðýí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ. . áýõæ¿¿ëýõ òºðèéí áîäëîãî. õóóëü ñàõèóëàõ áàéãóóëëàãóóäûí ¿éë àæèëëàãààã îéëãîäîã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 1. îëîí óëñûí õàìòûí íèéãýìëýãò ººðèéí áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýí.Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éã õ¿íäýòãýí ñàõèæ.5. . òàãíóóë. îëîí òóëãóóðò ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõòàé õîëáîãäñîí õóóëü. Ãàäààä áîäëîãî Ãàäààä áîäëîãûã ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ ãàäààä òààòàé íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõ. õóóëèéí ýòãýýäèéí õóóëü ¸ñíû ýðõ àøãèéã õèëèéí ÷àíàäàä õàìãààëàõ çàìààð á¿ðýí ýðõò óëñûíõàà òóñãààð òîãòíîë. á¿ñ íóòãèéí áîëîí äýëõèéí íºëºº á¿õèé óëñ ã¿ðí¿¿äòýé óëñ òºð. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé õóóëü. ¯ÀÁÇ-èéí øèéäâýðèéí ã¿éöýòãýëä õÿíàëò òàâèõ. íýýëòòýé.¯ÀÁÇ-èéí àæëûí àëáàíû á¿òýö. òîãòîîìæóóäûã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí òîäîòãîí øèíý÷èëíý.Ýíõèéã ýðõýìëýæ. ýäãýýð õóóëü. áàéãàëü îð÷íûã õàäãàëàí õàìãààëàõàä ÷èãëýñýí ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. ¯íäýñíèé àþóëã¿é áàéäëûí Ǻâëºë /¯ÀÁÇ/-èéí òóõàé õóóëü çýðãèéã ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòóóäòàé óÿëäóóëàí øèíý÷ëýí íàéðóóëàí áàòàëæ. ïðîêóðîð ãýõ ìýò áàéãóóëëàãóóä õ¿íèé ¿íäñýí ýðõèéã çºð÷èõã¿éãýýð ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ. íèéãìèéí äýã æóðìûã ñàõèí áèåë¿¿ëäýã. ø¿¿õ. . õàìòðàí àæèëëàäàã áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. ýðõ ìýäëèéã îíîâ÷òîé òîãòîîæ. áèåëýëòýíä íü õÿíàëò òàâèõ ìåõàíèçìûã áîëîâñðîíãóé áîëãîíî. ýäèéí çàñàã. .òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ. àþóëã¿é áàéäëûã áàò íàéäâàðòàé õàíãàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëíý. Õî¸ð õºðø áîëîí äýëõèéí áóñàä óëñ îðîíòîé íàéðñàã õàðèëöààòàé áàéæ. Ýíõèéã ýðõýìëýñýí. íýðâýãäýãñäýä òóñëàëöàà ¿ç¿¿ëýõ íýãäñýí òîãòîëöîî áèé áîëãîíî. èäýâõèòýé ãàäààä óëñ òºðèéí áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëíý. 7.

Òóðê. óëàìæëàëàà õàäãàëàí õºãæ¿¿ëýõýä áèå áèåý õàðèëöàí äýìæèõ. . ñî¸ë. òýäíèé ç¿ãýýñ Ìîíãîë Óëñûí õºãæèë äýâøèëä ¿ç¿¿ëýõ äýìæëýã òóñëàëöààã àâàõàä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà. Ýäãýýð îðîí. ÁÍÕÀÓ-ûí íóòàã äýâñãýð äýýã¿¿ð Ìîíãîëûí áàðàà. . õóóëü ¸ñíû àøèã ñîíèðõîë. . ñî¸ë. óëìààð á¿ðýí ÷ºëººë¿¿ëýõýä àõèö äýâøèë ãàðãàíà. ýäèéí çàñãèéí õàðèëöàí óÿëäëàãàä îíîâ÷òîé îðîëöîõ.ÀÍÓ. îëîí óëñûí áàéãóóëëàãûí äýðãýä ñóóõ äèïëîìàò òºëººëºã÷èéí ãàçàðò ìýðãýæëèéí äèïëîìàòóóäààñ ãàäíà ýäèéí çàñàã. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. õàìòûí àæèëëàãààãàà ºðãºæ¿¿ëýõ. Ç¿¿í Àçèéí õàðèëöàí óÿëäëàãûí ¿éë ÿâöûã óðàãøëóóëàõ ÿðèà õýëýëöýýíä íýãäýõèéã ýðõýìëýæ. . òýíöâýðòýé õàðèëöàõàä òýðã¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîë ºãíº. àæèëëóóëàõ çàð÷èì áàðèìòàëíà. Ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé ãàäààä õàðèëöààã õºãæ¿¿ëíý. . Óëñ òºð. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2.׺뺺ò õóäàëäààíû õýëýëöýýðèéã áàéãóóëàõûã çîðèíî. òàâààð äàìæèí ºíãºðºõºä ýäãýýð îðíû ç¿ãýýñ íîãäóóëäàã äàìæëàãûí õóðààìæ áîëîí áóñàä àâëàãûã ýðñ áóóðóóëæ. ßïîí Óëñ áîëîí Åâðîïûí õîëáîîòîé èæ á¿ðýí ò¿íøëýëèéí ò¿âøèíä õàðèëöàõ áîäëîãî áàðèìòàëíà. . ò¿¿íèé äîòîð ÎÕÓ. Êàçàõñòàí áîëîí Àðàáûí çàðèì îðîíòîé òîãòîîñîí õàðèëöààãàà öààøèä èäýâõòýé õºãæ¿¿ëíý. õ¿ì¿¿íëýãèéí ñàëáàðò òîãòîîñîí ò¿íøëýëèéí õàìòûí àæèëëàãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëíý.Äàëàéä ãàðöã¿é îðíû ýðõ àøãèéã èäýâõòýé õàìãààëñàí áîäëîãûã òóóøòàé ÿâóóëàõ. . ýðõ ÷ºëºº.Á¿ñ íóòãèéí óëñ òºð. øèíæëýõ óõààí. õýë.Ìîíãîë Óëñààñ Ýíýòõýã. . Àçè Íîìõîí äàëàéí ýäèéí çàñãèéí õàìòûí àæèëëàãààíû áàéãóóëëàãà .- Õºðø õî¸ð îðîíòîéãîî õàðèëöàí àøèãòàé.Òºâ Àçèéí õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõýä ñàíàà÷èëãàòàé îðîëöîæ. . ÁÍÑÓ.Áóñàä îðîíä àìüäàð÷.Ç¿¿í Õîéä Àçè. áîëîâñðîëòîé áîëîâñîí õ¿÷íèéã òîìèëæ. òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. . á¿ñ íóòàãòàé ÷ºëººò õóäàëäààíû ãýðýý áàéãóóëàõ çîðèëò òàâüæ àæèëëàíà. Ýäãýýð îðíû çàõ çýýëä ÷ºëººò õóäàëäààíû çàð÷ìààð ãàðàõ áîäëîãûã áàðèìòàëæ õýðýãæ¿¿ëíý. ÀÑÅÀÍ-û îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàðèëöààã óëàì ºðãºòãºæ. . òóñ á¿ñ íóòàãò áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëíý. òåõíîëîãèéí àðâèí ìýäëýã. ýäèéí çàñãèéí ¿ð äàãàâðûã íü õàðãàëçàæ òîîöíî. .Ýäèéí çàñãèéí ãàäààä õàðèëöààã àëü áîëîõ îëîí òàëòàé áîëãîõîä ÷èãëýñýí áîäëîãî ÿâóóëíà.Óëàìæëàëò õàðèëöààòàé Äîðíîä Åâðîïûí îðíóóäòàé òîãòîîñîí õàìòûí àæèëëàãààãàà èäýâõæ¿¿ëæ ºðãºòãºõ ÷èãëýë áàðèìòëàíà. õèëèéí ÷àíàäàä îðøèõ Ìîíãîë ¿íäýñòí¿¿äòýé õàðèëöàà. àæèëëàæ áóé Ìîíãîë Óëñûí èðãýäèéí ýðõ. àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ.ÀÏÅÊ-ä ãèø¿¿íýýð ýëñýíý. ýäãýýð îðîíòîé õºðºí㺠îðóóëàëò.Ìîíãîë Óëñààñ ãàäààä óëñ. 50 . Áóñàä ñàëáàðûí ãàäààä õàðèëöààã ýð÷èìæ¿¿ëíý.

Ñòðàòåãèéí çîðèëò 3. öýðãèéí ñóðãàëò áýëòãýë. õîõèðëûã àðèëãàõàä îðîëöîõ ¿¿ðýã á¿õèé òóñãàé òîìèëãîîò àíãè. õàíäèâ áîëîí òºñâèéí äýìæëýãòýéãýýð “Çýâñýãò õ¿÷íèé õºãæëèéí ñàí” áèé áîëãîíî. ÷àäâàð îëãîõ. Õèëèéí öýðýã. Çýâñýãò õ¿÷íèé åðºíõèé óäèðäëàãà. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãààíä îðîëöîõ çîðèóëàëò á¿õèé öýðãèéí àíãè. öýðãèéí òåõíèêèéí øèíý÷ëýëèéã ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëíý. Òýðã¿¿ëýõ çîðèëò 1.Òóñëàìæ.Ìîíãîë Óëñûí íèéãýì. . òîìèëãîîò ñàëáàðóóä. . çýâñýãëýë. Ñòðàòåãèéí çîðèëò 2. Áàòëàí õàìãààëàõ ñàëáàðûí áîäëîãî Ìîíãîë Óëñûí òºð. òåððîðèñò ¿éëäëèéí ñºðºã òóñãàé àæèëëàãàà áîëîí ò¿¿íèé õîð óðøèã.Çýâñýãò õ¿÷íèé òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûã áîëîâñðîíãóé áîëãîí Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðýã. . . Ìîíãîë Óëñûí á¿ñ÷èëñýí õºãæëèéí áîäëîãîä íèéöñýí îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòûí òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. - ͯÁ-ûí ýíõèéã ñàõèóëàõ áîëîí îëîí óëñûí áóñàä àæèëëàãààíä îðîëöîõ Çýâñýãò õ¿÷íèé ÷àäàìæ. Çýâñýãëýë. Çýâñýãò õ¿÷íèé áàéíãûí áîëîí äàé÷èëãààíû íººö áèå á¿ðýëäýõ¿¿íèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ. íèéò èðãýäèéí öýðýã.Ýíõèéã ñàõèóëàõ àæèëëàãààíä îðîëöîõ ÷àäàâõèòàé áàòàëüîí. . õ¿í á¿ðò õàìààòàé ¿çýë áîëãîõûã çîðèíî. ýäèéí çàñãèéã õºãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ àøèã ñîíèðõëûí äàãóó óëñûí äàé÷èëãààíû çîõèõ íººöèéã á¿ðä¿¿ëíý. àãààðûí äîâòîëãîîíîîñ õàìãààëàõ öýðýã. Çýâñýãò õ¿÷íýýðýý áàõàðõàõ ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëíý. .6. 51 .Åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéã áàéíãûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýé ìýðãýæëèéí öýðãèéí àíãè. çàñãààñ ãàäààä.Ýõ îðîí÷ ¿çëèéã óëñ îðíîî õºãæ¿¿ëýõ ýðõýì õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé õîëáîí óòãà àãóóëãà. Õèëèéí öýðýã. áýëòãýëèéã íýìýãä¿¿ëæ. ìýäëýã. Äîòîîäûí öýðãèéí õàðèëöàí àæèëëàãààã íýãòãýí óäèðäàõ ìýðãýæëèéí íýãäìýë óäèðäëàãûí òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëíý. äîòîîä óëñ òºðèéí áîäëîãî áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëýõäýý óëñ îðíû áàòëàí õàìãààëàõ ÷àäàìæ áýõæ¿¿ëýõ ¿éë õýðãèéã àíõààðëûí òºâä áàéëãàæ. çîõèîí áàéãóóëàëò. Äîòîîäûí öýðãèéí á¿òýö. íýãæèéí á¿òýö. çîðèëãûã íü îíîâ÷òîé òîãòîîæ. öýðãèéí òåõíèêèéí õàíãàëòûã îëîí óëñûí æèøèãò îéðòóóëàí õºãæ¿¿ëíý. ñàëáàðûí á¿òöýä äýñ äàðààòàé øèëæ¿¿ëæ. ñàëáàð.7. çîõèîí áàéãóóëàëòûã áýõæ¿¿ëýí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã ñàéæðóóëæ.Çàëóó ¿åèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ. áàéíãûí áýëýí áàéäëûã õàíãàíà. èðãýíèé õÿíàëòûí ¿ð ä¿íòýé òîãòîëöîîã áèé áîëãîíî. ºíäºð áîëîâñðîë. . Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä òóëãóóðëàñàí áàòëàí õàìãààëàõ íýãäìýë òîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýí áýõæ¿¿ëíý. Çýâñýãò õ¿÷íèéã îëîí òàëò ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ ÷àäàìæ á¿õèé ìýðãýøñýí áîëãîí õºãæ¿¿ëíý.

Àæèëã¿éäýë ìýäýãäýõ¿éö áóóðíà. íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 5 ìÿíãàí àì. çýâñýãëýë. ¿éë÷èëãýý õºãæèæ. . . õ¿éñèéí ÿëãààã á¿ðýí àðèëãàíà. æèëä íýã ñàÿ æóóë÷èí õ¿ëýýí àâíà.Í¿¿ðñíýýñ ãàçðûí òîñíû áîëîí õèìèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãàðãàí àâàõ ¿éëäâýðëýë áèé áîëíî.2015 îí ãýõýä ñóðãóóëèéí íàñíû õ¿¿õäèéã áàãà áîëîâñðîëä á¿ðýí õàìðóóëæ. ýõèéí ýíäýãäëèéã äºðºâíèé ãóðâààð áóóðóóëæ. íàðèéí òåõíîëîãè íýâòðýí.ÅÁÑ-èéã 12 æèëèéí òîãòîëöîîíä øèëæ¿¿ëæ. ¯¿íä: . ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñãèéí ¿íäýñ ñóóðü òàâèãäàæ ýõýëíý.Ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 14-ººñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäàæààð 10000-ààñ äîîøã¿é ºðõ îðîí ñóóöíû íºõö뺺 ñàéæðóóëíà. ÍÀÉÌ.öýðãèéí óäèðäëàãûí õîëáîî. õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý. . . ÄÍÁ-ä áîëîâñðóóëàõ ñàëáàðûí õóâèéí æèí 4 äàõèí ºñ÷. . Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé õºãæëèéí ¿å øàò (2007-2015 îí) 1. .Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëò ìýäýãäýõ¿éö íýìýãäýíý.Æèæèã. õ¿í àìûí ÿäóóðàë 2 äàõèí áóóðíà.Íèéñëýëèéí ãýð õîðîîëëûí 20-30 ìÿíãààñ äîîøã¿é ºðõ òºâëºðñºí øóãàì ñ¿ëæýýíä õîëáîãäîæ.Ýäèéí çàñãèéí ýð÷èìòýé. ñóðãàëòûí îëîí õóâèëáàðò òºëºâëºãºº. . ÕÄÕÂ/ÄÎÕ–ûí õàëäâàðûí òàðõàëòûã òóóøòàé áóóðóóëíà. . 2015 îí ãýõýä “Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóä”-ûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëíý. ÁÎÄËÎÃÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÃÎË ¯Ð įÍ. ºíäºð õóðäàöòàé ºñºëòèéí ¿ð ä¿íä àæëûí áàéð îëíîîð áèé áîëæ. 2015 îí ãýõýä ãàçðûí òîñíû á¿òýýãäýõ¿¿íèé äîòîîäûí õýðýãëýýíèé 50-èàñ äîîøã¿é õóâèéã ººðèéí ¿éëäâýðëýëýýð õàíãàíà. äóíä ¿éëäâýðëýëèéí õºãæëèéí òààòàé îð÷èí á¿ðäíý. Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí ãîë ¿ð ä¿í Ìîíãîë Óëñûí ÌÕÇ-óóäàä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëñíýýð äàðààõ òîìîîõîí ¿ð ä¿íä õ¿ðíý. äîëëàðààñ äîîøã¿é òºâøèíä õ¿ðíý. . á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðñºëäºõ ÷àäâàð äýýøèëíý. õýðýãëýý íýìýãäýíý. òåõíèêèéã òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýð.Á¿õ ñàëáàðò æåíäýðèéí òýãø áàéäëûã õàíãàõàä ìýäýãäýõ¿éö äýâøèë ãàðãàíà.5 õ¿ðòýëõ íàñíû õ¿¿õäèéí ýíäýãäëèéã 2000 îíûõîîñ ãóðàâíû õî¸ðîîð.1.Îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. . äýýðõè ñàíãààñ áîëîí îëîí óëñûí òóñëàìæààð øèíý÷ëýí ñàéæðóóëíà. ýêñïîðòûã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæ á¿ðäýæ. . Ò¯¯ÍÈÉà ÕÀÍÃÀÕ ÌÅÕÀÍÈÇÌ 8. 52 .Ïðîãðàìì õàíãàìæèéí ¿éëäâýðëýë. . ìýäýýëëèéí ñèñòåì.Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ.

Õºäººíººñ îíîøèëãîî. Óëààí áóóäàéí æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 4 äàõèí. äóíä àíãèä 97. Óëààíáààòàð õîòûí õ¿í àìûí õýò òºâëºðºë ñààðíà. Äîòîîäûí ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãöýýã á¿ðýí õàíãàõààñ ãàäíà öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ ýêñïîðòîëæ ýõýëíý. Ãýð á¿ëèéí õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàõ öîãö àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý.5 äàõèí ºñíº.1. Îþóòîëãîé çýðýã ñòðàòåãèéí òîìîîõîí îðä ãàçðóóäûã ò¿øèãëýí îð÷èí ¿åèéí øèéäýë á¿õèé 10-20 ìÿíãàí õ¿íòýé õîòóóä áèé áîëíî. àéìãèéí ýìíýëã¿¿äèéí 60 õóâü íü. ä¿¿ðãèéí ýìíýëã¿¿ä 100 õóâü ýì÷èëãýý. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 50-ààñ äýýø õóâü áóóðíà. ñàëõèíû ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãäàíà. îð÷íû áîõèðäëûí ýõ ¿¿ñâýð ýðñ áàãàñíà. Á¿ñ íóòãóóäûí õºãæèë ò¿ðãýñ÷.3 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðíý. õ¿íñíèé íîãîîíû æèëèéí äóíäàæ ¿éëäâýðëýë 1. ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû ¿éë÷èëãýý àâäàã èðãýäèéí òîîã ìýäýãäýõ¿éö áóóðóóëíà. Òàâàíòîëãîé. òºìñ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä íèéöñýí ýì÷èëãýý-îíîøèëãîîíû òºâèéã áàéãóóëàí àæèëëóóëæ. Äýä á¿òöèéí ñàëáàðò òîìîîõîí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëæ. ÷àíàð 75 õóâüä õ¿ðíý. á¿õ ìàë÷èí ºðõ íàð. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áàðèõ àæëûí 60 õ¿ðòýë õóâèéã ã¿éöýòãýíý. òàðèìàëûí óðãàöûã íýìýãä¿¿ëíý. 2015 îí ãýõýä õàìðàí ñóðãàëòûí áîõèð æèí áàãà áîëîâñðîëä 99. îíîøèëãîîíû òîíîã òºõººðºì溺ð òîíîãëîãäîíî. ªâ÷íèé ò¿¿õèéã 100 õóâü öàõèì êàðòàä øèëæ¿¿ëíý. Õîã õàÿãäëûí öîãö ìåíåæìåíò õýðýãæèæ. Íèéñëýë áîëîí òîìîîõîí õîòóóäûí àãààðûí áîõèðäëûã àðèëãàíà. õ¿í àìûí òîî ºñíº. Ìîíãîë îðíû ýêîñèñòåìèéí òýíöâýðò áàéäëûã õàíãàõàä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ãàçàð íóòàã 2015 îí ãýõýä íèéò íóòàã äýâñãýðèéí 20-èîñ äîîøã¿é 53 . ãàäààä ÿâæ. Ìîíãîë Óëñûí á¿õ ñóì áàéíãûí öàõèëãààíòàé áîëæ. Ñóì. Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ çàðèì õîòûí õ¿í àìûí òîî 50 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëíî. òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ ºì÷èéí åðºíõèé áîëîâñðîëûí öîãöîëáîð ñóðãóóëèéí òîîã 10-ààñ äýýø áîëãîíî. Ãýð á¿ë áýõæèæ.- - - - - - - - - ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýë ýð÷èìæèæ. Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä îéðòñîí õî¸ðîîñ äîîøã¿é èõ ñóðãóóëüòàé áîëíî. Ãîë òºìºð çàìûã öàõèëãààíæóóëàõ àæëûã øèéäâýðëýíý. õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 8000 êì-ò õ¿ðíý.2. Õî¸ðäîõ òºìºð çàì áàðèõ àæëûí 70-ààñ äîîøã¿é õóâèéã õèéíý. ªðõèéí ýìíýëãèéí òîãòîëöîî á¿ðýí òºëºâøèíº. ãåíèéí èíæåíåð÷ëýëèéí àðãûã íýâòð¿¿ëýí ìàëûí ¿¿ëäýðëýã ÷àíàðûã ñàéæðóóëæ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. Îëîí óëñûí æèøèãò íèéöñýí áîëîí îéðòñîí. ñóóðü áîëîâñðîëä 98. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàíãàìæ ñàéæèðíà. Áèîòåõíîëîãè.

8 áîëíî. .Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàð õºãæèæ. öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷èéã äýëõèéí çàõ çýýëä íèéë¿¿ëäýã îðîí áîëíî. õ¿í àìûí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã ¿íäñýíä íü äîòîîäûí ýêîëîãèéí öýâýð á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàæ. Õîò ñóóðèí ãàçðûí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 70 õóâèéã.Îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéöñýí õºòºëáºðòýé åðºíõèé áîëîâñðîëûí áîëîí èõ ñóðãóóëèéí òîî íýìýãäýíý. îð÷èí ¿åèéí òýýâýð õîëáîî. . .Õºäººíººñ îíîøèëãîî. . . àéìãèéí ýìíýëýã¿¿äèéí õýðýãöýý 100 õóâü õàíãàãäàíà. ôåðìåðèéí àæ àõóé õºãæèæ. Ýíý çàðäëûí 1/3-ã õóâèéí õýâøèë ñàíõ¿¿æ¿¿ëäýã áîëíî. äîëëàðò õ¿ð÷. Õî¸ðäîõ òºìºð çàìûã àøèãëàëòàíä îðóóëíà. Áàðóóí.Ñóäàëãàà áîëîâñðóóëàëòûí ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýýã 2015 îí ãýõýä ÄÍÁ-èé 2 õóâü.Àçè òèâ. îþóíû øèíãýö á¿õèé ¿éëäâýðëýë. Ãîâèéí áîëîí Ç¿¿í á¿ñýä òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý áèé áîëíî. . ýçýìøñýí îðîí áîëíî. Õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìûí óðò 11000 êì-ò õ¿ðíý. ¿éë÷èëãýý ºðãºæèæ.Ìîíãîë Óëñûí ýäèéí çàñàã íü á¿õýëäýý ¿ëýìæ ¿ð àøèãòàé. 2021 îí ãýõýä 3 õóâü õ¿ðãýíý. .Àøèãò ìàëòìàëûí îëáîðëîëòîîñ áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä øèëæèõ ¿éë ÿâö ýð÷èìæèíý. õ¿í àì íü òóñ á¿ð 100 ìÿíãààñ äîîøã¿é áîëæ. . .Ýð÷èìæñýí õºäºº àæ àõóé.2021 îí ãýõýä á¿õ øàòíû ñóðãóóëüä õàìðàí ñóðãàëò 100 õóâü õ¿ðíý.Õ¿í àìûí äóíäàæ íàñëàëò 72 áîëíî. . Ìîíãîë Óëñ äýëõèéí äóíäàæ îðëîãîòîé îðíóóäûí ýãíýýíä îðíî.Á¿ñèéí òóëãóóð òºâ õîòóóä õºãæèí.Ýíý ¿å øàòàíä ýäèéí çàñàã æèëä äóíäæààð 12-îîñ äîîøã¿é õóâèàð ºñ÷. 54 . ýð÷èì õ¿÷íèé äýä á¿òýö áèé áîëíî.Îð÷èí ¿åèéí òåõíîëîãè íóòàãøóóëñàí. õºäººãèéí õ¿í àìûí óíäíû óñíû õýðýãöýýíèé 60 õóâèéã õàíãàíà Ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàãò øèëæèõ ¿å øàò (2016-2021 îí) . .Óëñûí õýìæýýíä æèëä äóíäæààð 15000-ààñ äîîøã¿é àéë ºðõ îðîí ñóóöíû íºõöºëºº ñàéæðóóëíà. .- õóâü áóþó 30 ãàðóé ñàÿ ãà-ä õ¿ðíý. îðîí íóòàãòàà òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæ òºðºõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýíý.Íåôòèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãöýýã äîòîîäûí ¿éëäâýðëýëýýð á¿ðýí õàíãàíà. ýì÷èëãýýíä çîð÷èã÷äûí òîî 95 õóâèàð áóóðíà. ìýäëýãò ñóóðèëñàí ýäèéí çàñàã òºëºâøèí õºãæèæ. õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýêñïîðò ºñíº. á¿ñ íóòàãòàà ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé. .Ñóì. . õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 0. äóëààíû ýð÷èì õ¿÷íèé õýðýãëýýãýý äîòîîäûí ýõ ¿¿ñâýðýýð íàéäâàðòàé á¿ðýí õàíãààä çîãñîõã¿é.Ìîíãîë Óëñ 2021 îí ãýõýä öàõèëãààí. .2021 îí ãýõýä äóíäàæ îðëîãîòîé èðãýäèéí ýçëýõ õóâèéí æèí 60 õóâüä õ¿ð÷. . íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ 12 ìÿíãààñ äîîøã¿é àì. . ºðñºëäºõ ÷àäâàðòàé áîëíî. æèëä èðýõ æóóë÷äûí òîî õ¿í àìûí òîîòîé òýíöýíý.

“Äàðõàí” ¿éëäâýðëýë.“Õîâä”. òåõíîëîãèéí ïàðêèéã òóñ òóñ áàéãóóëàí àæèëëóóëíà. Ç¿¿í. “Ýéðñåðâèñ èíòåðíýéøíë” ïàðê. . 3.1.“Àÿëàë æóóë÷ëàë”. 8. . ¿éëäâýðëýë. . .Áàðóóí. “Õîòóóä”. òåõíîëîãèéí ïàðê.2. òåõíîëîãèéí ïàðê. 8. ¯¿íä: .“պ人ãèéí õºãæèë” .- Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðòýýìæ. òåõíîëîãèéí ïàðê. Äîð äóðäñàí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëæ. “Ýðäýíýñèéí ñàí”.“Òåõíîëîãè”. “Ýð¿¿ë ìýíä”.“Äîðíîä” ¿éëäâýðëýë.1. øèíæëýõ óõààí. . Àëòàíáóëàã. Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé áîëîí á¿ñèéí õºòºëáºð¿¿ä 1.“Îðîí ñóóö”.“Óñ”. Øèíýýð áîëîí øèíý÷ëýí áàòëàõ õóóëèóä Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð õóóëü. ¿ð àøèã íü äýýøèëñýí áàéíà. . . òåõíîëîãèéí ïàðê. 8.×îéð õîòîä “Àëòàíãîâü” õºãæëèéí ïàðê. ÷àíàð 95 õóâüä õ¿ðíý. . “Ìîíãîëûí õºãæëèéí ñàí”. “Óëèàñòàé”. Õºãæëèéí ñàíãóóä 1.“Äýä á¿òýö”. “Òîãòâîðæèëòûí ñàí” 55 . . 2. öîãöîëáîðóóäûã áàéãóóëíà.“Àøèãò ìàëòìàë”. Õàíãàéí á¿ñ¿¿äèéí õºãæëèéí õºòºëáºð¿¿ä.Çàìûí ¿¿ä. øèéäâýðë¿¿ëíý. Íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õàìðàõ õ¿ðýý îíîâ÷òîé áîëæ. Öàãààííóóðûí ýäèéí çàñãèéí áîëîí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñ¿¿äèéã áàéãóóëíà.1.1. Áàãàõàíãàé. “ªíäºðõààí” “Çóóí ìîä” ¿éëäâýðëýë.“Õàðõ¿ðýì (Õàðõîðèí)” ñóðãàëò. . .Óëààíáààòàð õîòûí Íàëàéõ. ýðõ ç¿éí øèíýòãýëèéí õ¿ðýýíä øèíý÷ëýõ áîëîí øèíýýð ãàðãàæ ìºðäºõ õóóëèéí æàãñààëòûã ãàðãàí áîëîâñðóóëæ. Áàãàíóóð ä¿¿ðã¿¿äýä õîîðîíäîî óÿëäààòàé áèçíåñèéí áîéæóóëáàð ïàðê. . . ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä äàðààõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéã áîëîâñðóóëæ õýðýãæ¿¿ëíý.“Ýðäýíýò” ¿éëäâýðëýë. .“Áîëîâñðîë”. Òºâ. 2. ¯¿íä: .3. òåõíîëîãèéí ïàðê.

õ¿ñíýãò 9-ä ¿ç¿¿ëýâ. òîãòâîðòîé á¿òýöòýé áîëãîõ àñóóäëûã 2008 îíä øèéäâýðëýæ. ¿íýëæ ä¿ãíýõ ÷èã ¿¿ðãýý õýðýãæ¿¿ëýõ çàìààð óã õýòèéí áîäëîãî. 2021 îí ãýõýä: Óóë óóðõàé .35 õóâüä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéõ çýðýã ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ áîëíî. ñòðàòåãèéã óÿëäóóëàí çîõèöóóëíà. Òºðèéí óäèðäëàãà.) 8. Ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò áîëîí Ýêñïîðòûí õóâü õýìæýý ìýäýãäýõ¿éö ºñºõ. Ãîë ¿ð ä¿íãèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí øàëãóóð íü ÌÕÇ-óóä. պ人 àæ àõóé . Óíäíû óñíû õ¿ðýëöýý õîòîä 70 õóâü.1. õºäººä 60 õóâü. îðîí íóòãèéí áèå äààñàí áàéäëûã áýõæ¿¿ëýõ öîãö áîäëîãûã 2012 îíä õýðýãæ¿¿ëæ äóóñíà. ñòðàòåãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ¿íäýñíèé òýðã¿¿ëýí ìàíëàéëàõ ÷àäàìæ áèé áîëãîõ õýìæýýíä õ¿ðòýë øèíýòãýõ íü óã áîäëîãî. àðä÷èëñàí òîãòîëöîîã 2008 îí ãýõýä á¿ðýí õèéæ äóóñãàñàí áàéíà.40 õóâü. Íàðèéí òåõíîëîãèéí øèíãýö äóíäààñ äýýø.4. 8. òîãòîëöîî. óñæóóëñàí òàëáàé 300 ìÿíãàí ãà. çîõèöóóëàõ.2. Óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ òîãòîëöîî Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ.8. Öîãö áîäëîãûã õýðýãæ¿¿ëýõ òîãòîëöîî Òºð. ºðãºí õ¿ðýýòýé õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ. Íýã õ¿íä íîîãäîõ ÄÍÁ 2015 îíä 5000-ààñ äîîøã¿é àì. ñòðàòåãèä ¿íäýñëýñýí ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä Çàñãèéí ãàçðûí ¿íäñýí ñàëáàð á¿ðýýð ñòðàòåãèéí òºëºâëºëò. íóòàã äýâñãýðèéí íýãæèéí á¿òöèéã îíîâ÷òîé. (¯ÕÖÁ ñòðàòåãèéí õ¿ðýõ ò¿âøíèéã õàâñðàëò 1. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí Ìîíãîë Óëñûí ¯ÕÖÁ.8. ñòðàòåãèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ óãòâàð íºõöºë áîëíî. áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð .1. äîëëàð. Ýíý áàéãóóëëàãà Ìîíãîë Óëñûí áîëîí á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí õýòèéí áîëîí ÷èãë¿¿ëýõ òºëºâëºãºº. äîëëàð. òîîã öîìõîí. Ýäèéí çàñãèéí á¿òöèéí ººð÷ëºëò (ÄÍÁ-ä ýçëýõ õóâü. ÌÕÕÒ-ûí õ¿ðòýýìæ õ¿í àìûí 70 õóâü. õºòºëáºðæ¿¿ëýõ. Çàñãèéí ãàçàð íü ¿éë àæèëëàãààíûõàà õºòºëáºðèéí òºñºëä á¿ðýí ýðõèéíõýý õóãàöààíä áàðèìòëàõ Çàñãèéí ãàçðûí òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýëèéã ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãîä ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ áàéõ áºãººä óã õºòºëáºðèéí òºñëèéã õîëáîãäîõ õóóëüä çààñàí æóðìûí äàãóó áàòëóóëàí.18 õóâü. õóóëü÷èëñàí áàéíà. áèåëýëòèéã íü çîõèîí áàéãóóëíà.2. ¯¿íèé õàæóóãààð øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã ñàëáàð á¿ðýýð íàðèéâ÷ëàí òîãòîîíî.8 õóâü. õàðèëöàí õÿíàëòûí îíîâ÷òîé. øàò äàìæëàãûã öººí áîëãîæ. õàðèóöëàãàòàé. Îðîí ñóóöíû õàíãàìæ 50 õóâèàñ äýýø. ìîíèòîðèíãèéí õÿíàëò òàâèõ. áîäëîãûí óäèðäàìæààð õàíãàõ. ¿éë÷èëãýý . Íèéò îéò òàëáàé 18 ñàÿ ãà. Çàñãèéí ãàçðûí á¿òöýä ¯íäýñíèé õºãæëèéí áîäëîãî õàðèóöñàí ÷èã ¿¿ðýã á¿õèé òºðèéí çàõèðãààíû áàéãóóëëàãà áàéãóóëíà. èðãýäýä ¿ç¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýã õºíãºí øóóðõàé áîëãîõ. Ýäèéí çàñãèéí ºðñºëäºõ ÷àäâàð 80. ñàëáàð õîîðîíä 56 . òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû óÿëäàà. Õ¿íèé õºãæëèéí èíäåêñ 2021 îíä 0. Çàñãèéí ãàçðûã îíîâ÷òîé. Çàñàã çàõèðãàà. 2021 îíä 12000-ààñ äîîøã¿é àì.

30). ¿ð äàãàâàðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ ¿å øàòóóä: I ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýõíèé øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2010. Õºðºí㺠îðóóëàëòûã æèë á¿ðýýð íü àâ÷ ¿çâýë 2010 îíä õàìãèéí ºíäºð õºðºí㺠îðóóëàëòûí ä¿í ãàð÷ áàéãàà íü äýä á¿òöèéí òîìîîõîí òºñºë. æèë æèëèéí òºñºâ.Õóâèéí ñàëáàð. ¯¿íèé 28 õóâü íü äýä á¿òýö. .óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéí äýýð áîäëîãî. ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð äàãàâðûã ¿íýëýí ä¿ãíýõ àæëûã äàðààõè áàéäëààð çîõèîí áàéãóóëíà.2.2. õ¿ñíýãò 8) Áîäèò ñàëáàðûí ñàíõ¿¿æèëòèéã äàðààõ ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: . 19 õóâü íü ýð¿¿ë ìýíäèéí çîðèëòóóäûã õàíãàõàä ÷èãëýãäýíý.30).Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí õºðºí㺠10 õóâü. ìºíãºíèé áîäëîãîä òóñãàí òºëºâëºæ. Õàðèí áóñàä çîðèëòóóäûã õàíãàõ çàðäëûí õýìæýý åðºíõèé人 æèë á¿ð æèãä ºñºëòòýé áàéíà (Õàâñðàëò 1). 8. . ñòðàòåãèéã Ìîíãîë Óëñûí Ýäèéí çàñàã. ãàäààäûí øóóä õºðºí㺠îðóóëàëò 75 õóâü. Áîäèò ñàëáàðûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõýä 2007-2021 îíä 21 òýðáóì àì. (õàâñðàëò 1.3. òºëºâëºãºº.30).äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëò øààðäëàãàòàé áàéãàà áîëíî. 49 õóâèéã õºðºíãèéí çàðäàë ýçýëæ áàéíà. ¿íýëãýýã õàðèóöàí ã¿éöýòãýíý.06. 57 . Ò¿¿í÷ëýí ýíýõ¿¿ áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã õÿíàí ñàéæðóóëæ. II ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí äóíä øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2015. 27 õóâü íü áîëîâñðîë. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýë. öààøèä óðò õóãàöààíû òºñººëºë áîëîâñðóóëæ òóõàé á¿ð Çàñãèéí ãàçàðò îðóóëæ øèéäâýðë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé áàéíà.2. III ¿å øàò: Áîäëîãûí çîðèëòûí ýöñèéí øàòíû ¿íýëãýý õèéõ (Õóãàöàà: 2020. Íèéò çàðäëûí 51 õóâèéã óðñãàë çàðäàë. 8.06. õºòºëáºðèéí õýðýãæèëòèéí õÿíàëò-øèíæèëãýý. òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë.06. 8. ¯¿íä: Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ. àõèö äýâøèë. Öîãö áîäëîãûí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýý GMF çàãâàðààð òîîöñîíîîð Ìîíãîë Óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäàà õàíãàõàä 2007-2015 îíä íèéò 14 òýðáóì îð÷èì àì.Ãàäààäûí çýýë. ÌÕÇ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãöýýíèé ¿íýëãýýãýýð äýä á¿òöèéí õºãæèëä 8 òýðáóì äîëëàð øààððäëàãàòàé áàéãààã òîîöâîë íèéò õºðºí㺠îðóóëàëò 29 òýðáóì äîëëàð áîëíî. Òºëºâëºëòèéí ìåõàíèçì Çàñãèéí ãàçàð íü ¯ÕÖÁ. òóñëàìæèéí õºðºí㺠15 õóâü.4.2.äîëëàðûí ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãöýýòýé ãýñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. õºòºëáºð¿¿äèéã òóõàéí îíä õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëºñºíòýé õîëáîîòîé þì. Õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé õºãæëèéí õýòèéí öîãö áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëòóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ÿâöàä òóõàé á¿ð õÿíàëò-øèíæèëãýý õèéæ.

Øóâóóíû õàíèàä.Õÿíàëò-øèíæèëãýýã òàñðàëòã¿é ÿâóóëíà. ¿íýëãýýã ÿàìä.Áóñàä ãàìøèãò ¿çýãäýëä íýðâýãäýõ Õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíäòýé õîëáîîòîé ýðñäýë .Ãàçðûí òîñíû ¿íý îãöîì ºñºõ . ò¿¿í÷ëýí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäûí îðîëöîîòîéãîîð íýãäñýí òºëºâëºãººíèé ¿íäñýí äýýð õèéõ áºãººä çîõèõ çàðäëûã æèë á¿ðèéí òºñºâò òóñãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý. ¯¿íä: Ýäèéí çàñãèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë: . Áîäëîãûí áàðèìò áè÷èãò òóñãàãäñàí çîðèëò á¿ðèéí õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò áàéõ áºãººä ãîë àíõààðàë õàíäóóëàõ çàðèì çîðèëòûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñàëáàð òóñ á¿ðýýð óðä÷èëàí òîäîðõîéëñîí áàéíà. òåõíîãåíèéí îñîë .Ýð÷èì õ¿÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé óðò õóãàöààíû òàñàëäàë . öàã óóðûí ººð÷ëºëò.Ãàí. çîãñîõ . Òàéëàãíàõ. çóäûí áàéäàë îëîí æèëèéí òóðø òîõèîëäîõ . õàðèëöàà õîëáîîíû ñ¿ëæýý òàñðàõ Òºðèéí óäèðäëàãàä ó÷ðàõ ýðñäýë . í¿¿ðñíèé ¿íèéí îãöîì óíàëò .6. ãàìøèãò ¿çýãäýë .Äýëõèéí.Áàòàëñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëò ñóë áàéõ 58 .Öºëæèëòºä õýò íýðâýãäýõ . õÿíàõ òîãòîëöîî ÌÕÇ-ä ñóóðèëñàí ¯ÕÖÁ-ûí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéã Çàñãèéí ãàçðûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóä æèë á¿ðèéí ýöýñò Çàñãèéí ãàçàðò òàéëàãíàõ áà Çàñãèéí ãàçàð äàðàà æèëèéí ýõíèé óëèðàëä áàãòààí Ìîíãîë Óëñûí Èõ õóðàëä òàéëàãíàíà.Á¿ñ íóòãèéã õàìàðñàí áàíê. òºñâèéí òýíöýë ýðñ àëäàãäàëòàé áîëîõ Áàéãàëü. ¯ÕÖÁ-ûí õ¿ðýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ ¯íäýñíèé õºòºëáºð¿¿äèéí õýðýãæèëòýíä ¯ÀÁÇ áàéíãûí õÿíàëò òàâèíà. òºð çàõèðãààíû áàéãóóëëàãóóä õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéí áîëîí ñóäàëãààíû.Äîòîîäûí ñàíõ¿¿ õÿìðàõ. òàõàë çýðýã ãîö õàëäâàðò ºâ÷íèé ºðãºí õ¿ðýýòýé òàðõàëò . òýýâýð. Ìîíãîë Óëñûí õºãæëèéí óðò õóãàöààíä ó÷èð÷ áîëîõ ýðñäë¿¿ä.2. ÿëàíãóÿà Õÿòàäûí ýäèéí çàñãèéí ºñºëò îãöîì áóóðàõ . òýäãýýðèéí óäèðäëàãà ¯ÕÖÁ-ûã õýðýãæ¿¿ëýõ õóãàöààíä äîð äóðäñàí ýðñäýë òîõèîëäîæ áîëîõûã òîîöíî.Äýëõèéí çàõ çýýë äýõ àëò. 8. òàòâàðûí ÿëãàâàðòàé áîäëîãî . çýñ. 8. ñàíõ¿¿ãèéí ºðãºí õ¿ðýýòýé õÿìðàë .2.ÕÄÕÂ/ÄÎÕ ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò ¯éëäâýðëýë.Õºðø îðíóóäûí õóäàëäààíû õîðèã. Õÿíàëò-øèíæèëãýý.Ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëò ñààðàõ.5.Ìàëûí õàëäâàðò “À” çýðýãëýëèéí ºâ÷íèé õ¿÷òýé òàðõàëò .Çàì.¯éëäâýðëýë. áèçíåñèéí õ¿ðýýíèé ýðñäýë .

õàðèóöëàãà õ¿ëýýõ ýòãýýä áàéõã¿é áàéõ Øóäàðãà. ýðõ ìýäëèéí õóâààðèëàëò îéëãîìæã¿é. Äýýð äóðäñàí ýðñäëèéí óäèðäëàãûí àðãà ìåõàíèçìûã äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû òºëºâëºëòèéí õ¿ðýýíä áàéíãà áîëîâñðîíãóé áîëãîæ.- - Òºð. * * * 59 . èë òîä ñîíãóóëü ÿâóóëæ ÷àäàõã¿é áàéõ Àâèëãà ºðãºæèí òýëýõ Íèéãìèéí õÿìðàë óæèãðàõ çýðýã áîëíî. çàñãèéí ¿éë àæèëëàãàà óäààí õóãàöààíä ìýäýãäýõ¿éö íààøòàé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áàéõ Òºðèéí èíñòèòóö¿¿äèéí íýã íýãèéãýý õÿíàõ òîãòîëöîî ñóë. õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà.

7 . à/ö áàéãóóëàìæ Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õ¿íèé ýðõ.9 2014 321182 9598 311584 586485 531290 55195 138098 138098 402250 376234 26016 264143 204237 59905 44257 19156 25100 17359 14109 3250 82391 18761 63630 5555 5555 8805 965 7840 1870524 1179905 690619 1558.1 2012 584286 32512 551774 449574 407303 42270 140340 140340 365383 336955 28428 237928 180804 57124 51761 17071 34690 12725 11580 1145 97984 22285 75699 3895 3895 8616 776 7841 1952492 1013181 939311 1627. Õ¿ñíýãò 1.4 2011 695979 15452 680528 395792 357378 38414 138900 138900 344194 317939 26255 225604 169638 55966 55525 16400 39125 13429 10457 2972 106318 24333 81984 3317 3317 13116 692 12425 1992174 915605 1076569 1660.2 2008 539117 15786 523331 274917 246679 28238 121740 121740 301341 270909 30433 190790 137629 53161 112121 63186 48935 10095 7720 2374 105539 23610 81929 2174 2174 87460 490 86969 1745293 768183 977110 1454.Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áîëîâñðîë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Îðîí ñóóö Á¿ãä Õºðºíãèéí Ýð¿¿ë ìýíä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Õîîë òýæýýëèéí äóòàãäàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Áàéãàëü îð÷èí Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Æåíäýð Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Óíäíû óñ.4 Õàâñðàëò 1. äîëëàðààð Ñàëáàðóóä Äýä á¿òýö 2006 144843 4219 140624 222921 187288 35633 95874 95874 261804 243235 18569 168930 117803 51127 25365 13713 11652 12403 5460 6943 90625 20499 70126 1685 1685 1711 312 1400 1026161 594214 431947 855.1 2007 352669 26745 325924 257350 219021 38329 114036 114036 283406 256240 27166 181050 128695 52356 81649 51210 30439 8821 6628 2192 92324 20931 71394 1922 1922 44256 439 43817 1417483 711831 705653 1181.3 2010 910651 20021 890630 348550 314382 34169 122880 122880 332586 301665 30921 213419 158701 54719 92451 17168 75283 12934 10157 2777 108677 24886 83791 2854 2854 49118 636 48482 2194120 850469 1343651 1828.1 2013 335884 9930 325954 512709 464424 48285 141780 141780 381245 355574 25671 250752 192318 58435 41165 18215 22950 15826 12802 3024 91856 20779 71077 4625 4625 10864 864 10001 1786706 1079531 707176 1488. çàñàãëàë Á¿ãä Óðñãàë Îðëîãûí ÿäóóðàë Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Á¿ãä Á¿ãä Óðñãàë Õºðºíãèéí Ñàÿ àì. GMF çàãâàðààð òîîöñîí ÌÕÇ-óóäûã õàíãàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí õýðýãöýýíèé íýãäñýí õ¿ñíýãò /ñàÿ òºãðºãººð/ 60 Á¿ãä 4707214 156215 4550999 3757897 3379245 378651 1184659 1184659 3145642 2898006 247636 2042738 1535073 507665 606482 239003 367479 122338 98550 23788 866540 199503 667037 32604 32604 286670 6481 280189 16752784 8544681 8640050 13960.8 2015 347009 10167 336842 625007 561174 63833 142565 142565 425667 396749 28918 276887 214784 62103 65778 20127 45651 19681 16182 3498 73991 16706 57285 5782 5782 8923 1085 7838 1991289 1242756 748532 1659.4 2009 620437 16005 604432 307513 277594 29919 124320 124320 309569 285740 23829 202164 148268 53897 61775 16469 45306 11470 8916 2554 107461 27212 80249 2480 2480 55513 536 54977 1802703 783220 1019483 1502.

61 Õàâñðàëò 1. .

62 Õ¿ñíýãò 3. Õàâñðàëò 1. .

Õàâñðàëò 1. .63 Õ¿ñíýãò 4.

64 Õ¿ñíýãò 5. Õàâñðàëò 1. .

Õàâñðàëò 1. .65 Õ¿ñíýãò 6.

äýä á¿òöèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òîîöîî Õàâñðàëò 1.66 Õ¿ñíýãò 7. ¯íäýñíèé Õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîäèò ñàëáàð. .

67 Õàâñðàëò 1. ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ Òàéëáàð: ÌÕÇ-ûí äýä á¿òöèéí ñàëáàðò îðóóëàõ 8 òýðáóì äîëëàðûã ýíý òîîöîîíä òóñãàâ. .

. Õàâñðàëò 1.68 Õ¿ñíýãò 8.

69 Õàâñðàëò .

70 Õàâñðàëò ÑÀÍÃÈÉÍ ßÀÌ .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 71 .

ÒÝÌÄÝÃËÝË 72 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful