OBRAZOVNI PROGRAM

ZAVARIVAČ

SADRŽAJ: OPŠTI DIO .................................................................................................. 3 1. NAZIV PROGRAMA: ZAVARIVAČ/ ZAVARIVAČICA................................................. 3 2. NASTAVNI PLAN ....................................................................................... 3 POSEBNI DIO ............................................................................................... 5 1. PREDMETNI PROGRAMI ............................................................................... 5 1.1. OPŠTEOBRAZOVNI PREDMETI:.................................................................... 5 1.2. STRUČNO TEORIJSKI PREDMETI.................................................................. 6 1.2.1. OPŠTE MAŠINSTVO ............................................................................... 6 1.2.2. TEHNOLOGIJA .................................................................................. 16 1.2.3. UREĐAJI ZA ZAVARIVANJE ................................................................... 29 1.2.4. PREDUZETNIŠTVO .............................................................................. 41 1.3. PRAKTIČNA NASTAVA ............................................................................ 47 2. ISPITNI KATALOG .................................................................................... 80 3. OBAVEZNI NAČINI PROVJERAVANJA ZNANJA .................................................. 90 4. USLOVI ZA NAPREDOVANJE I ZAVRŠETAK OBRAZOVNOG PROGRAMA..................... 91 5. NAČIN PRILAGOĐAVANJA UČENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA ......................... 91 6. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA OBRAZOVANJU ODRASLIH.......................... 91 7. PROFIL STRUČNE SPREME NASTAVNIKA I STRUČNIH SARADNIKA .......................... 91 8. OBLIK ORGANIZACIJE IZVOĐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA .............................. 91 9. BROJ ČASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE....................... 92 10. SLOBODNE AKTIVNOSTI .......................................................................... 92 11. PROFESIONALNA PRAKSA ........................................................................ 93

2

OPŠTI DIO 1. Naziv programa: ZAVARIVAČ 2. Nastavni plan
Redni broj A 1 2 3 4 5 1 2 3 1 2 3 B 1 2 3 4 C D E Nastavni predmetigrupe predmeta I sed. god. 108 108 72 72 72 36 36 2 1 1 36 36 2 576 108 72 12 3 2 2 5 10 1 180 360 36 7 12 1 72 432 108 72 72 252 432 36 2 1 3 20 1 32 33 66 33 99 660 33 1056 8 264 72 2 72 2 66 sed. 2 2 2 II god. 72 72 72 sed. 2 2 2 III god. 66 66 66 Ukupno

Opšteobrazovni predmeti Maternji jezik i 3 književnost Matematika 3 Strani jezik Informatika Fizičko vaspitanje Društvena grupa predmeta Istorija Geografija Sociologija Prirodna grupa predmeta Fizika Biologija Hemija UKUPNO A 16 Stručno - teorijski predmeti Opšte mašinstvo Tehnologija Uređaji za zavarivanje Preduzetništvo UKUPNO B Praktična nastava - školski oblik Slobodne aktivnosti 3 2 1 1 2 2 2

246 246 210 72 210 36 36 72 36 36 72 1272 216 144 138 33 531 1452 105 3360 105

Profesionalna praksa 10 dana 15 dana Broj časova - školski F 32 1152 32 1152 oblik Broj radnih G 36 36 sedmica - školski oblik Ukupno časova za obrazovni program – školski oblik (A+B+C+D) 3360

3. Ciljevi i zadaci obrazovnog programa - omogućiti svestran razvoj pojedinca i njegovu socijalnu integraciju; - osposobiti učenike za planiranje, pripremu, izvođenje, kontrolu i vrednovanje rada u zanimanju; - osposobiti učenika za čitanje tehničke dokumentacije; - produbiti i proširiti opšte obrazovanje u funkciji struke i obezbijediti - stručno-teorijska i praktična znanja, za kvalitetan rad u zanimanju; - osposobiti učenika za rezanje i obradu djelova električnim lukom i gasnim postupkom; - osposobiti učenika za zavarivanje i navarivanje djelova ručnim i elektrolučnim postupkom;

3

- osposobiti učenika za zavarivanje električnim lukom u zaštiti inertnih gasova i mješavini gasova; - osposobiti učenika za spajanje djelova elektrootpornim zavarivanjem; - osposobiti učenika za zavarivanje, navarivanje i siječenje djelova gasnim postupkom; - osposobiti učenika za spajanje djelova postupkom mekog i tvrdog lemljenja; - rukovanje alatima, priborima i uređajima za zavarivanje; - steći znanja za ispunjavanje potrebne radne dokumentacije i dokumenata o evidenciji stanja, uređaja i pribora; - steći osnovna znanja o preduzetništvu; - brinuti o vlastitim aspektima zdravlja i zdravlja svojih kolega; - uvjeriti se da je primijenjena zaštita od opasnosti, mjere zaštite, mjere bezbjednosti i sprečavanja nesreća; - razvijati sposobnost socijalne komunikacije i spremnost za razvijanje međuljudskih odnosa; - razvijati ekološku svijest i odgovornost u poštovanju mjera zaštite na radu i zaštiti okoline. 4. Uslovi za upis, odnosno uključivanje u program za obrazovanje odraslih - U školu za sticanje srednjeg stručnog obrazovanja u trogodišnjem trajanju – obrazovni program Zavarivač, mogu se upisati lica koja su završila osnovnu školu ili završila dvogodišnju stručnu školu i nijesu starija od 17 godina. Izuzetno, u školu se mogu upisati lica do 18 godine uz odobrenje Nastavničkog vijeća škole. Lica koja su napunila 18 godina uključuju se u program za obrazovanje odraslih. - Za upis u dualni oblik obrazovanja potrebno je da učenik ima sklopljen ugovor sa poslodavcem, u sladu sa Zakonom o stručnom obrazovanju. - Ako se za upis prijavio veći broj kandidata od broja raspisanih mjesta Ministarstvo prosvjete i nauke donosi odluku o dopunskim kriterijumima za upis. 5. Trajanje obrazovanja - Obrazovanje traje tri godine. 6. Prohodnost - U redovnom obrazovanju učenici prelaze u viši razred ako su iz svih predmeta tekuće godine postigli prelaznu ocjenu, realizovali slobodne aktivnosti i obavili profesionalnu praksu. - Lica koja su završila dvogodišnju stručnu školu mogu se uključuti u drugi ili treći razred srodnog zanimanja uz polaganje dopunskih i diferencijalnih ispita. - Odrasli napreduju po programu u skladu sa planom za izvođenje obrazovnog programa za odrasle, koji donosi škola. 7. Obrazovanje koje se stiče - Završetkom obrazovnog programa učenik stiče srednje stručno trogodišnjem trajanju – ZAVARIVAČ. obrazovanje u

4

POSEBNI DIO 1. PREDMETNI PROGRAMI 1.1. OPŠTEOBRAZOVNI PREDMETI: 1.1.1. MATERNJI JEZIK I KNJIŽEVNOST 1.1.2. MATEMATIKA 1.1.3. STRANI JEZIK 1.1.4. INFORMATIKA 1.1.5. FIZIČKO VASPITANJE 1.1.6. ISTORIJA 1.1.7. GEOGRAFIJA 1.1.8. SOCIOLOGIJA 1.1.9. BIOLOGIJA SA EKOLOGIJOM 1.1.10. HEMIJA 1.1.11. FIZIKA

5

1.2. STRUČNO TEORIJSKI PREDMETI 1.2.1. OPŠTE MAŠINSTVO 1. Naziv predmeta: OPŠTE MAŠINSTVO 2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Teorija 72 72 144 Vrste nastave Vježbe 36 36 72 Praksa Ukupno 108 108 216

T - teorijska nastava, odjeljenje se ne dijeli na grupe V - vježbe, odjeljenje se ne dijeli na grupe 3. Opšti ciljevi nastave U okviru predmeta učenik će biti u mogućnosti da: - čita i razumije tehničke crteže, uputstva i propise, tabele, dijagrame, šeme i tehničku dokumentaciju; - stekne nephodna znanja o strukturi materijala i uticaju strukture na promjenu svojstva materijala; - zna pravilan i racionalan izbor materijala; - upozna način označavanja po standardu mašinskih materijala; - konstruiše jednostavnije mašinske proizvode; - izrađuje tehničko-tehnološku dokumentaciju; - nauči da koristi priručnike, standarde, tabele i druge vrste stručnih tekstova; - crta jednostavne tehničke radioničke i sklopne crteže mašinskih elemenata i manjih sklopova, u skladu sa standardima; - poštuje ekološke zahtjeve i razvija osjećaj za ekonomičnu upotrebu materijala; - razvija osjećaj odgovornosti i preciznosti u radu; - ovlada stručnom terminologijom, neophodnom za komuniciranje u struci.

6

4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Osnovi tehničkog crtanja - Upoznaje se sa: - Izvlači osnovne i - Razvija tehničku priborom za kotne linije, kulturu, osjećaj za tehničko crtanje, šrafira, ispisuje red i urednost standardima, zaglavlje i vrstama tehničkih pozicione oznake crteža, elemenata razmjerama, - Ovladava tehnikom zaglavljima, pravilnog kotiranja sastavnicama, i šrafiranja tolerancijama i vježbanjem na njihovom primjerima primjenom u - Ispisuje tehničko mašinstvu pismo - Upoznaje se sa - Prostorno prikazuje tehnikom izrade skicom jednostavne jednostavnijih elemente crteža Geometrijske konstrukcije - Navodi i nabraja - Crta paralelne i - Razvija osjećaj za osnovne normalne prave preciznost I geometrijske - crta simetrale duži urednost konstrukcije i uglova - Dijeli duž na njednakih djelova - Spaja prave linije lukom datog poluprečnika - Konstruiše pravilan trougao, kvadrat, petougao, šestougao, elipsu Osnovi nacrtne geometrije i tehničkog crtanja - Upoznaje pojam i - Razlikuje centralno osnovne elemente i paralelno - Razvija tehničku projektovanja projiciranje kulturu - Razlikuje koso i - Upoznaje pojam ortogonalno kvadranata, projiciranje oktanata - Crta projekcije aksonometrije tačke na jednu, dvije i tri ravni - Crta projekcije duži u opštem i specijalnom položaju - Crta projekcije osnovnih geometrijskih
7

Preporuke za izvođenje nastave

vježbe: - Upotreba linija - Crtanje geometrijskih konstrukcija - Crtanje kontura mašinskih djelova - Rad u olovci

vježbe: - Projekcije tijela crtanje tijela u izometriji na osnovu projekcija - Crtanje projekcija na osnovu izometrijskog izgleda - Dopunjavanje pogleda, crtanje mašinskih elementa uz upotrebu pravila posebnih pogleda, presjeka i

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik likova u opštem i specijalnom položaju (kvadrat, pravougaonik, trougao) Crta projekcije geometrijskih tijela u opštem i specijalnom položaju Crta u izometriji jednostavne elemente na osnovu ortogonalnih projekcija Crta jednostavne elemente u ortogonalnoj projekciji i aksonometriji Razlikuje prednosti i nedostatke pojedinih načina prikazivanja tijela

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave pojednostavljenog crtanja - Izrada prvog grafičkog rada

-

-

-

-

Kotiranje - Upoznaje osnovna načela kotiranja i elemente kotiranja - Upoznaje se sa pojmom presjeka - Upoznaje se sa pravilima prikazivanja djelova i njihovih detalja, kao i pojednostavljenjim a pri crtanju

- Kotira i označava vrijednosti kota na crtežu - Kotira uprošćeno i tabelarno - Ispisuje tolerancije dužina, oblika i položaja i kvalitet obrade površina - Crta i označava presjeke - Crta prodore tijela - Crta razvijene površine tijela - Crta presjeke uskih elemenata, presjeke i skraćenja, posebne i djelimične izglede Prikazivanje mašinskih elemenata Navodi razdvojive i - Crta vijak i navrtku nerazdvojive veze - Kotira i označava metrički i cijevni navoj
8

- Razvija osjećaj preciznosti - Razvija svijest o potrebi kvalitetnog rada

vježbe: - Kotiranje crteža

vježbe: - Prikazivanje mašinskih elemenata, rad u

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Crta spojeve klinovima - Crta opruge - Crta zupčanike i lančanike - Uproćšeno crta zavarene sastave

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave olovci

Tehnički crteži - Upoznaje, razumije i objašnjava pojam tolerancije, položaj i veličinu toleranciskog polja, kotiranje tolerisanih dužina - Upoznaje radionički crtež i sklopni crtež - Razumije pojam kvaliteta površine i zna načine označavanja stanja površina - Definiše pojam tolerancija oblika i položaja - Zna pojedine vrste nalijeganja

- Sa sklopnog crteža - Stiče osjećaj određuje preciznosti u radu tolerancije/nalijeg anja - Stiče pozitivnu - Iz tabela čita orjentaciju vrijednosti prema odstupanja za zanimanju zadate tolerancije i izračunava veličinu tolerancijskog polja - Analizira veličinu tolerancija i postupke kojima se one mogu dostići - Iz tabela određuje dozvoljena odstupanja kod izradaka kod kojih na crtežu tolerancije nijesu propisane Osnovni pojmovi i aksiomi statike / Sistem sučeonih sila u ravni - Navodi i objašnjava - Razlaže silu na pojam sile i komponente podjelu sila grafičkom - Navodi i objašnjava metodom pojam veze i - Postavlja analitičke reakcije veze uslove ravnoteže - Navodi i objašnjava sistema sučeonih aksiome statike sila - Navodi i objašnjava - Određuje moment grafičke i sile za tačku analitičke uslove ravnoteže sistema sučeljnih sila - Navodi i objašnjava moment sile za tačku - Navodi i objašnjava Varinjonovu teoremu Sistem proizvoljnih sila u ravni
9

vježbe: - Označavanje stanja površina - Određivanje tolerancija iz tabela - Određivanje nalijeganja - Kotiranje tolerisanih dimenzija - Izrada radioničkih crteža datog sklopa - Izrada drugog grafičkog rada

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Navodi, definiše i objašnjava spreg sila i moment sprega

Formativni ciljevi učenik - Slaže paralelne sile, razlaže sile na komponente - Postavlja uslove ravnoteže spregova - Na primjerima određuju uticaj sila na posmatrani mašinski dio i sistem

Socijalizacijski ciljevi učenik - Stiče osjećaj preciznosti u radu - Stiče sigurnost u radu

Preporuke za izvođenje nastave vježbe: - Pretvaranje mjernih jedinica - Grafičko i analitičko određivanje sila i ravnoteže - Grafičko rastavljanje dvije sile - Određivanje momenta sile vježbe: grafički rad: - Na primjerima proste grede, grede sa prepustima i konzole odrediti reakcije oslonaca i konstruisati statičke dijagrame

Ravanski nosači - Navodi vrste ravanskih nosača i vrste opterećenja kod njih - Navodi, definiše i objašnjava statički određene ravanske pune nosače

- Određuje reakcije veza grafički i analitički punih ravanskih nosača, opterećenih kombinacijom različitih opterećenja - Konstruiše statičke dijagrame grafičkom i analitičkom metodom - Određuje težište homogenog tijela, figure, linije (luk, duž, paralelogram, trougao, isječak)

- Stiče osjećaj preciznosti u radu

Središte masa - Navodi, definiše i objašnjava osnovne statičke veličine u poprečnom presjeku ravanskih punih nosača - Navodi, definiše i objašnjava pojam težišta tijela Trenje - Navodi, definiše i objašnjava pojam trenja i navodi vrste trenja - Navodi, definiše i objašnjava trenje klizanja i trenje kotrljanja Brzina i ubrzanje - Definiše i objašnjava pojam

- Razlikuje trenje klizanja i trenje kotrljanja - Određuje smjer sila trenja - Iz tabela bira koeficijent trenja - Razlikuje materijale u zavisnosti od trenja - Izračunava osnovne veličine koje
10

Informativni ciljevi i sadržaji učenik kretanja, puta, brzine, ubrzanja, ugaone brzine, kružnog kretanja Rad, snaga - Definiše i objašnjava pojmove rad, energija, snaga, stepen iskorišćenja

Formativni ciljevi učenik opisuju kretanje na osnovu zadatih podataka - Na osnovu zadatih podataka određuje snagu - Pretvara jedinice mjere - Uočava važnost povećanja stepena iskorišćenja

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Razvija pozitivan odnos prema struci

vježbe: - Izračunavanje stepena iskorišćenja i snage

Naponi i deformacije - Navodi, definiše i - Pronalazi primjere objašnjava pojam mašinskih djelova, opterećenja, koji su pod naprezanja, naponom napona i - Za zadate uslove deformacije određuje napon i - Navodi, definiše i deformacije objašnjava Hukov zakon - Navodi , definiše i objašnjava pojam dozvoljenog napona i stepena sigurnosti

vježbe: - Određivanje napona i deformacija, primjena Hukovog zakona

11

Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik Podjela mašinskih elemenata Razdvojivi spojevi - Pojašnjava vezu između materijala za vijke i navrtke i - Navodi vrste, svojstva i primjenu njihove namjene razdvojivih spojeva - Iz tabela bira vijke (navojni spojevi, u zavisnosti od spojevi pomoću zadatih uslova klinova, čivija i primjene žljebni spojevi) - Određuje način osiguranja navojnih - Navodi materijale spojeva od za vijke i navrtke odvrtanja Nerazdvojivi spojevi - Bira odgovarajuću vrstu nerazdvojive - Navodi podjelu i vrste nerazdvojivih veze u zavisnosti spojeva i njihovu od zadatih uslova primjenu - Definiše način - Upoznaje zakovane pripreme pozicija spojeve za primjenu - Objašnjava odgovarajuće veze postupak pripreme - Uprošćeno crta razne vrste spojeva limova za zakivanje i način zakivanja - Zna materijale za zakivke i kriterijum izbora zakivaka - Upoznaje osnovne pojmove o zavarenim spojevima - Navodi vrste zavarenih spojeva i simbole - Navodi svojstva lemljenih spojeva - Objašnjava svojstva i nosivost lijepljenih spojeva Elastične veze - Detaljno - Upoznaje se sa objašnjava vrstama i opterećenje i namjenom opruga i deformacije kod pojedinih vrsta njihovim karakteristikama opruga - Navodi materijal za opruge
12

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Stiče osjećaj preciznosti u radu - Stiče sigurnost u radu

vježbe: - Crtanje navojnih spojeva

- Stiče osjećaj preciznosti u radu - Stiče sigurnost u radu

vježbe: - Skiciranje opruga, rad u olovci

Informativni ciljevi i sadržaji učenik Osovine i vratila - Upoznaje se sa konstruktivnim oblicima: - osovinica, osovina i vratila, njihovom primjenom i karakteristikama Ležajevi i ležišta - Navodi vrste i karakteristike ležajeva, njihovo označavanje i prikazivanje na crtežu - Upoznaje se sa podjelom i svojstvima lezista

Formativni ciljevi učenik - Crta osovinice, osovine i vratila - Bira postupak određivanja prečnika osovine ili vratila u zavisnosti od opterećenja i bira material - Bira materijal za ležišne čaure i posteljice - Analizira načine podmazivanja ležišta i razlikuje naprave za dovod i podmazivanje ležišta - Detaljno obrazlaže postupak demontaže ležaja, način ugradnje i održavanja ležaja - Određuje kriterijum izbora i primjene pojedinih vrsta spojnica

Socijalizacijski ciljevi učenik - Stiče osjećaj sigurnosti i samopouzdanja

Preporuke za izvođenje nastave

vježbe: - Skiciranje osovina i vratila, rad u olovci

- Stiče pozitivnu orjentaciju prema zanimanju

vježbe: - Izbor ležaja iz kataloga

Spojnice - Razumije ulogu spojnica i svojstva pojedinih vrsta spojnica - Detaljno objašnjava način ugradnje i puštanje u pogon spojnice

- Stiče pozitivnu orjentaciju prema zanimanju

Elementi za prenos snage - Upoznaje se sa - Računa prenosni podjelom, vrstama odnos i primjenom - Crta standardni elemenata za profil zupca prenos snage - Crta cilindrični - Razumije osnovne zupčanik pojmove kod - Analizira elemente cilindričnih koji utiču na zupčastih parova, nosivost zupčastih konusnih zupčastih parova parova i pužnih - Bira odgovarajuću parova vrstu prenosa u - Navodi materijale zavisnosti od za izradu zupčanika zadatih uslova - Razumije osnovne - Uočava moguće pojmove kod greške
13

- Stiče osjećaj sigurnosti i samopouzdanja u radu

vježbe: - Cilindrični zupčasti par, proračun, konstrukcija, crtež -proračun, konstrukcija i crtež lančanog, kaišnog ili remenog prenosnika - Izrada grafičkog rada

Informativni ciljevi i sadržaji učenik lančanih parova - Navodi način označavanja lanaca - Razumije način prenosa snage, svojstva i podjelu kaišnih i remenih parova Primijena računara u - Razumije mogućnosti upotrebe računara u mašinstvu - Upoznaje se sa operativnim sistemom WINDOWS - Upoznaje se sa osnovnim računarskim programima za crtanje (Auto Cad ili drugi) - Upoznaje se sa mogućnostima EXCELA

Formativni ciljevi učenik - Iz kataloga naručuje djelove - Crta lančanike - Crta kaišnik i remenicu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

mašinstvu - Izvodi osnovne manipulacije sa datotekama i prilagođava ih sopstvenim potrebama - Oblikuje dopis i druge dokumente i štampa ih - Izrađuje jednostavne crteže mašinskih elemenata: crta, kotira, označava stanje površina - Štampa urađeni crtež - Oblikuje jednostavan tabelarni prikaz koristeći matematičke operacije, sortira ispis po abecedi, grafički predstavlja rezultate

- stiče osjećaj sigurnosti u radu - stiče pozitivnu orijentaciju prema zanimanju

vježbe: - Rad sa softerskim paketima za obradu teksta i tabela za crtanje

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Drapić, S. i drugi: Tehničko crtanje sa mašinskim elementima, Zavod za udžbenike, Beograd, 2004. - Drapić, S.: Mašinski elementi I, za sve profile, Zavod za udžbenike, Beograd, 2004. - Ristivojević D.: Mašinski elementi I I, za sve profile, Zavod za udžbenike, Beograd, 2004. - Drapić, S.: Zbirka riješenih zadataka iz mašinskih elemenata I, Zavod za udžbenike, Beograd,1986. - Đorđević, D., Papić, Z.:Tehničko crtanje sa nacrtnom geometrijom, za sve profile, Zavod za udžbenike, Beograd, 2006. - Plavšić, M. i drugi: Mehanika I – statika i otpornost materijala sa zbirkom zadataka, Zavod za udžbenike, Beograd, 2005. - Todić, S. i drugi: Grafički zadaci iz mehanike, Zavod za udžbenike, Beograd, 2005. - Knez, A. i drugi : Mehanika, udžbenik za 1. letnik strojnih šola, Zavod RS za školstvo, 2003.
14

- Knez, A. i drugi : Mehanika, delovni zvezek za 1. letnik strojnih šola, Zavod RS za šolstvo, 2003. - Špiranoc, V.: Tehnička mehanika, Školska knjiga, Zagreb, 2002. - Koludrović, Ć., Koludrović-Harbić,I., Koludrović, R.:Tehničko crtanje u slici s kompjuterskim aplikacijama, priručnik za tehničko crtanje, Školska knjiga, Zagreb, 2002. 6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave - Nastava se realizuje u učionici koja je opremljena: stolovima sa odgovarajućim priborom za crtanje, A/V sredstvima, grafoskopom, dijaprojektorom sa odgovarajućim slajdovima, računarom sa odgovarajućim softverom za crtanje, uzorcima alata, modelima i šemama sklopova i podsklopova mašina, mjernim instrumentima i drugim. 7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi učenika (grafički radovi-četiri, kontrolne vježbe, testovi) - najmanje po jedan u klasifikacionom periodu i usmeni odgovori učenika. Učenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zaključna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8.Uslovi za napredovanje i završetak predmeta - Pozitivna ocjena na kraju školske godine. 9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika - Visoka stručna sprema iz područja mašinstva. 10. Povezanost predmeta Znanja - Tehnički crteži - Naponi i deformacije - Nerazdvojivi spojevi Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Praktična nastava - Radionički i sklopni crteži - Dozvoljeni naponi, deformacije - Stepen sigurnosti - Zavarivanje i lemljenje

15

1.2.2. TEHNOLOGIJA 1. Naziv predmeta: TEHNOLOGIJA 2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Teorija 56 56 112 Vrste nastave Vježbe 16 16 32 Praksa Ukupno 72 72 144

Teorija - teorijska nastava, odjeljenje se ne dijeli na grupe Vježbe - odjeljenje se ne dijeli na grupe 3. Opšti ciljevi nastave U okviru predmeta učenici će : - steći znanja o vrstama i karakteristikama materijala; - upoznati svojstva tehničkih materijala, karakteristike i njihovu primjenu u mašinstvu; - steći neophodna znanja o strukturi materijala i uticaju strukture na promjenu svojstava materijala; - osposobiti se za pravilan i racionalan izbor materijala; - osposobiti se da koristi metode ispitivanja materijala ; - upoznati vrste, svojstva i primjenu plastičnih, gumenih i kompozitnih materijala; - upoznati svojstva, vrste i primjenu goriva i maziva; - upoznati vrste i karakteristike tehničkih gasova; - steći znanja za spajanje mašinskih djelova zakivanjem; - steći znanja za spajanje mašinskih djelova zavarivanjem; - steći znanja za spajanje mašinskih djelova lemljenjem; - steći znanja za obradu materijala sječenjem i rezanjem; - steći znanja za termičku i termohemijsku obradu elemenata; - poštovati ekološke zahtjeve i razvijati osjećaj za ekonomičnu upotrebu materijala; - razviti osjećaj i brigu za očuvanje životne sredine; - razviti osjećaj odgovornosti i preciznosti u radu; - ovladati stručnom terminologijom, neophodnom za komunikaciju u struci.

16

4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Svojstva materijala - Definiše, opisuje - Razlikuje svojstva svojstva materijala materijala kao - Razvija pravilan - Navodi električna, funkciju vrste odnos prema toplotna i atoma i hemijske prirodnim naukama magnetna svojstva veze - Razumije odnos materijala - Analizira tehnike i prirode - Pozanaje električna, - Navikava se na mehanička magnetna i tačnost svojstva materijala toplotna svojstva - Razvija osjećaj - Objašnjava i - Analizira odgovornosti ilustruje mehanička svojstva ispitivanje materijala materijala - Razlikuje statičkim dejstvom ispitivanje sile (ispitivanje materijala zatezne čvrstoće statičkim dejstvom - Navodi i objašnjava sile prema zateznoj metode ispitivanja čvrstoći tvrdoće materijala - Analizira dijagram statičkim dejstvom zatezanja dobijen sile ispitivanjem - Navodi i objašnjava epruvete statičkim dinamičke metode dejstvom sile ispitivanja tvrdoće - Određuje tvrdoću - Objašnjava i materijala ilustruje statičkim dejstvom ispitivanje sile materijala - Određuje tvrdoću dinamičkim materijala dejstvom sile dinamičkim - Opisuje i nabraja dejstvom sile tehnološka - Razlikuje i analizira svojstva materijala ispitivanje - Opisuje ispitivanje materijala materijala bez dinamičkim razaranja i navodi dejstvom sile kroz metode ispitivanje dinamičke čvrstoće i ispitivanje žilavosti - Određuje tehnološka svojstva materijala - Analizira i razlikuje ispitivanje materijala bez razaranja

Preporuke za izvođenje nastave

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom vježbe: - Ispitivanje zatezne čvrstoće - Mjerenje tvdoće po Brinelu, Rokvelu i Vikersu

17

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik Struktura metala i legura - Opisuje i - Analizira kristalnu objašnjava građu materijala materijale - Razlikuje kristalna - Objašnjava proces zrna po kristalizacije rastu,obliku i - Opisuje i ilustruje veličini dijagrame stanja - Upoređuje fazne legura dijagrame legura (dvokomponentnih, - Analizira svojstva eutektičkih itd.) legura u zavisnosti - Opisuje svojstva od mikrostrukture legura u zavisnosti od sastava rasporeda i oblika faza Tehničko gvožđe - Opisuje tehničko - Analizira i formira gvožđe dijagram stanja - Definiše hemijski legure Fe-C čisto gvožđe - Prati liniju - Poznaje dijagram očvršćavanja stanja legure legure - Fe-C - Razlikuje vrste - Objašnjava i navodi gvožđa legure u odnosu na - Uočava uticaj procenat ugljenika stalnih i legirajućih (linije) elemenata na - Nabraja vrste svojstva čelika tehničkog gvožđa - Uočava i razlikuje - Objašnjava i navodi čelike vrste livenog - Označava čelike gvožđa: - Razlikuje i - sivi liv, upoređuje čelike - modifikovani - Analizira vrste liv, čelika - nodularni liv, - Uočava funkciju i - legirani liv, značaj - temperovani, brodograđevinskog - liv(bijeli i crni) čelika i čeličnog - Definiše čelik liva - Objašnjava proizvodnju čelika - Navodi podjelu čelika - Objašnjava označavanje čelika - Klasifikuje čelike prema upotrebi: - konstruktivni

Socijalizacijski ciljevi učenik - Razvija sposobnost opažanja - Razvija pozitivan stav prema novim saznanjima - Stiče samopouzdanje i sigurnost

Preporuke za izvođenje nastave

- Prezentacija sa diskusijom

- Uviđa važnost očuvanja kvaliteta - Razvija moć opažanja - Razvija osjećaj o potrebi zaštite na radu - Razumije odnos tehnike i nauke

- Prezentacija sa diskusijom

vježbe: - izbor čeličnih materijala iz tablica

18

Informativni ciljevi i sadržaji učenik čelici, - alatni čelici - Navodi i objašnjava brodograđevinski čelik i čelični liv Obojeni metali i legure - Opisuje, navodi i objašnjava obojene metale: - bakar, - cink, - olovo, - kalaj, - volfram, - titan, - aluminijum, - magnezijum - Nabraja i objašnjava legure obojenih metala - Poznaje i opisuje označavanje legura obojenih metala - Objašnjava legure - bakra - Objašnjava legure aluminijuma - Objašnjava legure magnezijuma - Objašnjava legure pogodne za meko i tvrdo lemljenje (kalajni lem, kadmijumski lem, mesingani lem, srebrni lem,...) - Objašnjava legure za klizne ležaje i tvrde legure Plastične mase i guma - Upoznaje se sa osnovnim pojmovima o nemetalnim materijama i makromolekulima - Nabraja i objašnjava vrste makromolekula - Opisuje i

Formativni ciljevi učenik

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

Razlikuje - Uviđa važnost upoređuje svojstva očuvanja kvaliteta i primjenu obojenih - Razvija sposobnost metala opažanja Izražava svojstva - Razvija pozitivan obojenih metala stav prema novim Razlikuje legure saznanjima obojenih metala Razlikuje legure bakra Razlikuje legure aluminijuma Razlikuje legure magnezijuma Razlikuje legure za lemljenje Razlikuje legure za klizne ležaje i tvrde legure

- Prezentacija sa diskusijom vježbe: - izbor obojenih metala i legura iz tablica

Uočava značaj i potrebu plastičnih masa Uočava značaj i potrebu guma

- Uočava važnost očuvanja kvaliteta - Uočava važnost nauke u svakodnevnom životu - Razvija pozitivan stav prema novim saznanjima

- Prezentacija sa diskusijom

19

Informativni ciljevi i sadržaji učenik objašnjava plastične mase - Opisuje i objašnjava gume Goriva i maziva - Upoznaje se i opisuje podjelu i sastav goriva - Navodi karakteristike goriva - Objašnjava čvrsta goriva - Objašnjava tečna goriva - Objašnjava gasovita goriva - Upoznaje se i opisuje maziva Kompozitni materijali - Opisuje i objašnjava kompozitne materijale (kompozite)

Formativni ciljevi učenik

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Razlikuje sagorive i nesagorive sastojke - Razlikuje vrste goriva - Razlikuje gasovita goriva - Uočava vrste i njihovu upotrebu - Analizira ulogu i zadatak maziva - Uočava svojstva maziva

- Razvija osjećaj o očuvanju životne sredine - Razvija pozitivan stav prema zdravlju - Navikava se na pridržavanje propisa

- Prezentacija sa diskusijom

vježbe: - biranje goriva i maziva iz kataloga

- Razlikuje kompozitne materijale

- Razvija pozitvan stav prema novim saznanjima - Razvija osjećaj za očuvanje životne sredine

- Prezentacija sa diskusijom

20

Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik Spajanje razdvojivim vezama - Nabraja vrste - Pronalazi primjere spojeva i njihovu primjene primjenu, (navojni razdvojivih spojeva spojevi, spojevi u svakodnevnom pomoću klinova, životu i praksi spojevi čivijama, - Analizira načine žljebni spojevi, osiguranja ozubljeni spojevi, razdvojivih veza od spojevi pomoću slabljenja pri konusnih površina i upotrebi navoja, opruga, spojevi sa opružno – zateznim prstenovima i spojevi ostvareni čvrstim nalijeganjem) Spajanje lemljenjem - Navodi primjere i - Razlikuje vrste primjenu lemljenih lemljenja spojeva - Bira dodatni - Poznaje materijal, alat i karakteristike pribor za mekolemljenih odgovarajući spojeva postupak - Poznaje - Analizira lemljenje karakteristike spoja tvrdolemljenih - Razlikuje spojeva tvrdolemljene - Objašnjava način spojeve i zavarene pripreme spojeva spojeve za meko lemljenje (mehaničko i hemijsko čišćenje površina koje se leme) - Objašnjava način pripreme za tvrdo lemljenje - Objašnjava način kvašenja i difuzije lema u osnovni materijal - Objašnjava postupak mekog i tvrdog lemljenja - Navodi lemove za meko lemljenje - Navodi lemove za
21

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Razvija osjećaj vježbe: odgovornosti prema - Čitanje tehničke radu dokumentacije - Montaža i demontaža jednostavnih spojeva - Crtanje spojeva

- Stiče naviku primjene zaštitnih mjera pri radu - Razvija osjećaj sigurnosti i samostalnosti u radu

vježbe: - Čitanje tehničke dokumentacije - Upoznavanje propisa i mjera sigurnosti pri rukovanju sa alatima i materijalima

Informativni ciljevi i sadržaji učenik tvrdo lemljenje - Navodi topitelje za tvrdo lemljenje - Objašnjava način čišćenja zalemljenih spojeva - objašnjava ispitivanje zalemljenih spojeva Spajanje zakivanjem - Navodi primjenu zakovanih spojeva - Nabraja vrste i oblike zakivaka - Navodi načine zakivanja - Objašnjava način izvođenja postupka zakivanja Spajanje zavarivanjem - Zna oznake zavarenih šavova na tehničkim crtežima - Upoznaje osnovna svojstva zavarenih spojeva - Navodi primjere i primjenu zavarenih spojeva - Poznaje postupak, opremu i uređaje REL zavarivanja - Poznaje postupak, opremu i uređaje gasnog zavarivanja - Poznaje postupak, opremu i uređaje MIG zavarivanja - Poznaje postupak, opremu i uređaje MAG zavarivanja - Poznaje postupak, opremu i uređaje TIG zavarivanja - Poznaje EPP postupak - Poznaje postupak elektrootpornog

Formativni ciljevi učenik

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

Razlikuje vrste zakovanih spojeva Analizira elemenate za zakivanje Analizira zakivanje spoja

- Stiče osjećaj sigurnosti i bezbjednosti u radu

vježbe: - Upoznavanje i čitan tehničke dokumentacije - Upoznavanje materijala, alata i pribora za zakivanje vježbe: - Upoznavanje radnog mjesta - Upoznavanje sa tehničkom i tehnološkom dokumentacijom - Objašnjava pripremanje pozicija za zavarivanje i rezanje odgovarajućim postupkom

Analizira i razrađuje tehničku dokumentaciju Dimenzioniše vrstu šava u zavisnosti od debljine materijala Analizira način pripreme pozicija za spajanje zavarivanjem i rezanjem Bira uređaje i elektrode za zavarivanje Razlikuje metode za ispitivanje zavarljivosti Razlikuje vrste zavarenih spojeva Priprema materijal za zavarivanje Analizira postupake zavarivanja i rezanja Kontroliše i ispituje zavarene spojeve

- Stiče osjećaj sigurnosti i samopouzdanja pri radu - Razvija osjećaj odgovornosti u radu - Razvija ekološku svijest

22

Informativni ciljevi i sadržaji učenik zavarivanja (linijsko, tačkasto, šavno, bradavičasto i varničenjem) - Poznaje specijalne postupke zavarivanja (aluminotermijsko, plazma zavarivanje, zavarivanje laserom, zavarivanje elektronskim snopom, podvodno, kovačko zavarivanje, zavarivanje trenjem) - Zna da odredi pojam i definiciju zavarljivosti nekog materijala - Zna šta je hemijski ekvivalent ugljenika, njegov značaj i primjenu kod određivanja temperature predgrijavanja - Zna šta su toplotni bilansi pri zavarivanju, prostiranje toplote i temperaturna polja - Nabraja vrste elektroda (obložene, gole i sa jezgrom) - Objašnjava oznake elektroda - Objašnjava pripremu elemenata za zavarivanje i oblike žljebova - Objašnjava postupke zavarivanja - Objašnjava

Formativni ciljevi učenik

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

23

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik formiranje električnog luka - Objašnjava način vođenja elektrode - Objašnjava različite položaje zavarenih spojeva (horizontalni, vertikalni, horizontalnovertikalni i nadglavni) - Objašnjava pojam navarivanja - Objašnjava metode ispitivanja zavarenih spojevavizuelno - Metode bez razaranja (magnetnim fluksom, rengenskim zracima, ultrazvučno i penetrantskim tečnostima) - Metode sa razaranjem na epruvetama (ispitivanje zatezne čvrstoće, ispitivanje na savijanje, ispitivanje žilavosti, ispitivanje tvrdoće, ispitivanje dinamičke čvrstoće, ispitivanje mikro i makro strukture - Poznaje naponsko i deformaciono stanje kod zavarenih spojeva Oblikovanje deformisanjem - Navodi podjelu i - Razlikuje različite objašnjava vrste vrste obrade obrade deformisanjem deformisanjem - Određuje postupke

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Razvija osjećaj sigurnosti i stručnost za izvođenje poslova

vježbe: - Izrada različitih oblika savijanjem, sabijanjem,

24

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik - Navodi i objašnjava pripreme primjere obrade materijala i alata materijala za obradu deformisanjem deformisanjem - Objašnjava - Uočava potrebu pojmove elastične i pravilnog rukovanja plastične alatima i deformacije i materijalima promjene strukture - Razlikuje alate i u materijalu pribore za - Upoznaje kontrolu, kao i standarde metode kontrole materijala i alata izrađenih djelova za obradu deformisanjem Obrada rezanjem - Poznaje tehniku - Analizira tehničko – rezanja materijala tehnološku - Upoznaje metode i dokumentaciju vrste rezanja - Određuje metode i - Poznaje vrste i način pripreme metode materijala i mehaničkog uređaja za rezanje rezanja - Analizira postupak - Poznaje postupak stezanja i rezanja gasnog rezanja materijala - Poznaje postupak - Kontroliše rezanja ispravnost mašina i elektrodama alata prije početka - Poznaje postupak obrade rezanjem plazma rezanja - Poznaje pribore, alate, uređaje i mašine koje se koriste za rezanje - Objašnjava upotrebu i rukovanje sa mašinama i uređajima za rezanje - Poznaje pribore i alate za kontrolu Termička i termohemijska obrada - Upoznaje značaj - Analizira tehničkotermičke obrade tehnološku - Upoznaje primjere dokuentaciju primjene termičke - Određuje metode obrade u praksi pripreme - Poznaje uređaje i materijala i pomoćne uređaja
25

Socijalizacijski ciljevi učenik - Razvija osjećaj odgovornosti za zaštitu okoline

Preporuke za izvođenje nastave uvijanjem - Kontrola izrađenih dijelova

- Razvija preciznost i odgovornost u radu - Razvija pozitivan odnos prema materijalnim sredstvima

vježbe: - Objašnjava pripremu materijala, alata i mašina po tehnološkom postupku - Objašnjava kontrolu izrađenih pozicija

- Podstiče primjenu mjera sigurnosti u radu - Razvija osjećaj za očuvanje životne sredine

vježbe: - Objašnjava pripremu materijala i uređaja za proces termičke i termohemijske

Informativni ciljevi i sadržaji učenik materijale za termičku obradu - Zna tehnološke postupke izvođenja termičke i termohemijske obrade - Zna postupke zaštite metalnim prevlakama i plakiranjem

Formativni ciljevi

učenik - Razlikuje glavne i pomoćne komponente i kriterijume primjene u radu - Analizira proces termičke i termohemijske obrade - Uočava značaj primjene zadatih parametara (temperatura, vrijeme i dodatni materijali) - Razlikuje postupke i parametre termičke obrade - Razlikuje uređaje, postupke i dodatne materijale za metalizaciju Automatizacija i mehanizacija u zavarivanju - Poznaje - Razlikuje metode i automatske linije uređaje za za: automatsko - Elektrootporno izvođenje zavarivanje postupaka - Zavarivanje i zavarivanja rezanje plazmom - Zavarivanje EPP postupkom - Zavarivanje MAG postupkom - Zavarivanje MIG postupkom - Zavarivanje TIG postupkom Računari u tehnologiji obrade - Poznaje - Oblikuje dopise i mogućnosti druga dokumenta i - Stiče pozitivnu upotrebe računara štampa ih orjentaciju prema u mašinstvu – - Izrađuje zanimanju zavarivanju jednostavne crteže zavarenih spojeva: crta, kotira i označava simbole pojedinih šavova i postupaka zavarivanja - Štampa urađene
26

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave obrade i zaštite metalnim prevlakama

- Prezentacija automatskih linija za zavarivanje

vježbe: - Prikazivanje automatskih linija za zavarivanje, rezanje i ispitivanje spojeva pomoću CD-a i projektora (diskusije, komentari i analize)

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik crteže - Oblikuje jednostavan tabelarni prikaz, sortira ispis po abecedi i grafički predstavlja rezultate

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Lazar Filković,Tehnologija rada – rezač gasom, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1999. - Tehnologija obrade I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. - Milenko Jovičić, Dragomir Nikolić, Vitomir Đorđević, Miodrag Pantić, Stevan Simić - Tehnologija obrade I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1997. - Nikola Prgomelja, Nebojša Pribićević, Opšta mašinska praksa za I razred mašinske škole, Zavod za školstvo, Podgorica, 1992. - Spasoje Drapić Mašinski elementi I, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995. - Radoje Mirković, Radoje Mirković, Mašinski materijali za I razred mašinske škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1999. 6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave - Računar sa multimedijalnim CD-om, - LCD projektor, - Projektor sa slajdovima, - Šeme, crteži. 7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju pismeni radovi učenika (kontrolne vježbe, testovi) - najmanje po jedan u klasifikacionom periodu i usmeni odgovori učenika (najmanje jedna u toku klasifikacionog perioda). Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu, od kojih najmanje jedna mora biti sa usmene provjere znanja. Zaključna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Uslovi napredovanja i završetak predmeta - Prelazna ocjena na kraju školske godine. 9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika - Diplomirani mašinski inženjer, diplomirani inženjer metalurgije, diplomirani inženjer tehnologije

27

10. Povezanost predmeta Znanja Uvod u zavarivanje Metali i legure Površinska zaštita Ispitivanje materijala Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Praktična nastava - Vrste materijala za zavarivanje i njihova zavarljivost - Površinska zaštita (vrste i materijal) - Pribori za stezanje - Uređaji za zavarivanje - Uređaji za zavarivanje

- Oprema i uređaji za zavarivanje

28

1.2.3. UREĐAJI ZA ZAVARIVANJE 1. Naziv predmeta: UREĐAJI ZA ZAVARIVANJE 2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Teorija 56 52 108 Vrste nastave Vježbe 16 14 30 Praksa Ukupno 72 66 138

Teorija - teorijska nastava, odjeljenje se ne dijeli na grupe Vježbe - odjeljenje se ne dijeli na grupe 3. Opšti ciljevi nastave U okviru predmeta učenici će: - poštovati ekološke zahtjeve i razvijati osjećaj za ekonomičnu upotrebu materijala; - razviti osjećaj odgovornosti i preciznosti u radu; - ovladati stručnom terminologijom, neophodnom za komunikaciju u struci; - usvojiti osnovna znanja o tehnološkim postupcima spajanja materijala i izradi djelova; - sticati osnovna znanja o urađajima i njihovim karakteristikama; - ovladati znanjem i vještinama principa rada uređaja; - ovladati znanjem i vještinama izbora metala za spajanje i potrebnog alata; - ovladati znanjem i vještinama o izboru komada koji se spajaju, izvoru toplote i poprečnom presjeku; - ovladati tehnološkim postupkom spajanja i rezanja elemenata, podsklopova i sklopova; - osposobljavati za samostalan rad; - sticati praktična znanja o pravilonom korišćenju sredstava zaštite na radu i zaštite životne sredine;

29

4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: DRUGI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Uređaji za ručno elektrolučno zavarivanje - Definiše - Razlikuje - Razvija pravilan elektricitet, naizmjeničnu i odnos prema objašnjava jednosmjernu zanimanju atomsku strukturu, struju - Navikava se na princip provođenja - Mjeri elektricitet samokontrolu elektriciteta kroz - Analizira otpor, - Razvija osjećaj za metale, provodnike toplotu i snagu, očuvanje životne - Pojašnjava određuje veličinu sredine proticanje kabla za napajanje - Razvija pouzdanost elektriciteta, vrste izvora struje u radu struja, - Prepoznaje suštinu naelektrisanje, rada kondezatore, transformatora i uzemljenje generatora,vrste - Objašnjava struje kao i vrste naelektrisane jone, talasa plazmu, proticanje naizmjenične i jona, kratki spoj, jednosmjerne mjerenje struje elektriciteta - Zna rad i principe - Zna Omov zakon, ispravljača šta je snaga i - Vrši poređenje energija, šta je spoljne magnetizam karakteristike - Poznaje procese u različitih uređaja zavarivačkom luku, - Analizira vrste - Objašnjava radni zavarivačkog luka i ciklus uređaja i stepen korisnog volt-ampersku dejstva postupaka spoljnu zavarivanja karakteristiku - Razlikuje osnovne - Objašnjava parametre izvora magnetno polje u napajanja zavarivačkom luku i - Vrši klasifikaciju njegovo dejstvo izvora napajanja, - Objašnjava zna šta je direktni i specifičnosti obrnuti polaritet zavarivačkog luka, - Prepoznaje suštinu - Zna šta je napon postupka REL praznog hoda, zavarivanja i režimi rada pri granice njegove zavarivanju izvora primjenjivosti za napajanje - Razvija osjećaj o - Poznaje izvore prednostima i naizmjenične i nedostacima REL jednosmjerne zavarivanja struje za napajanje - Razlikuje i uočava - Definiše pojam osnovne pojmove u

Preporuke za izvođenje nastave

- Zavarivačka radionica - Upotreba projektora za demonstraciju opreme

30

Informativni ciljevi i sadržaji učenik ručnog elektrolučnog zavarivanja, njegove prednosti kao i nedostatke - Upoznaje se sa dodatnim materijalom za zavarivanje, odnosno elektrodama za REL zavarivanje - Razlikuje vrste elektroda, njihov sastav, oblogu i upoznaje se sa osnovnim pojmovima proizvodnje elektroda - Poznaje podjelu i označavanje REL zavarivanja i elektroda, prema standardima - Navodi osnovne izvore struje za REL zavarivanje, odnosno osnovnu klasifikaciju izvora napajanja - Pojašnjava termine: transformator, ispravljač, rotacioni pretvarač, agregat i inverter - Navodi mogućnosti upotrebe i ograničenja svakog od pojedinačnih izvora struje, odnosno zna njihove prednosti i mane - Objašnjava rad transformatora, njegove prednosti i mane kao i mogučnosti

Formativni ciljevi učenik opremi za zavarivanje Analizira osnovne zahtjeve za izvore napajanja za ručno elektrolučno zavarivanje Vrši poređenje svih izvora struje i uočava oblasti primjene različitih tipova izvora za napajanje Određuje prednosti i mane svih uređaja i prema tome planira mogućnost njihove primjene u određenim situacijama Vrši korekciju i podešavanje parametara režima zavarivanja, zna uticaj jačine struje odnosno napona na kvalitet zavarivanja Vrši poređenje rada naizmjeničnom i jednosmjernom strujom, kao i njihovu primjenu u različite svrhe Razlikuje vrste elektroda u zavisnosti od upotrebe Rukuje i upotrebljava invertere za zavarivanje, mijenja polaritet elektroda Zna da priključi polikabal za TIG zavarivanje na inverter za REL Analizira mogućnosti multifunkcionalnih

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

-

-

-

-

-

-

-

-

-

31

Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik primjene, uređaja za - Obrazlaže rad zavarivanje ispravljača za zavarivanje, - Definiše rad pretvarača i agregata, kao i mogućnosti i ograničenja njegove primjene, - Objašnjava invertere za zavarivanje (ograničenja i prednosti u upotrebi) - Objašnjava upotrebu elektronike kod aparata za zavarivanje - Obrazlaže osnovne djelove uređaja i pribora za REL zavarivanje - Upoznaje multifunkcionalne uređaje za zavarivanje Uređaji za elektrolučno zavarivanje u zaštitnoj atmosferi - Definiše pojam - Prepoznaje suštinu - Razvija pozitivan elektrolučnog postupka MIG-MAGstav prema novim zavarivanja u TIG zavarivanja, saznanjima zaštitnoj kao i njihove bitne - Navikava se da vrši atmosferi, kao i karakteristike samokontrolu u njihovu osnovnu toku rada - Uočava prednosti podjelu - Jača samosvjesnost svakog i samouvjerenost - Poznaje podjelu i pojedinačnog označavanje kako primjenjenog postupka postupka u zavarivanja tako i zavisnosti od dodatnog upotrebljavanog materijala prema dodatnog standardima materijala kao i - Definiše osnovne zaštitnog gasa, sastavne elemente - Vrši poređenje uređaja za MIGprimjenjenih MAG zavarivanje žičanih elektroda kao i zaštitnog gasa - Demonstrira za MIG-MAG vještinu operativne zavarivanje, zna
32

Preporuke za izvođenje nastave

- Zavarivačka radionica - Upotreba projektora za demonstraciju opreme

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik upotrebe samog šta je mješač izvora struje za gasova i MIG-MAG mogućnosti zavarivanje njegove upotrebe - Upotrebljava sve - Nabraja vrste dodatnih mogućnosti materijala, zna primjene prednosti i naizmjenične i ograničenja svakog jednosmjerne od njih struje kod TIG - Pravi razliku zavarivanja između - Objašnjava naizmjenične i sastavne djelove jednosmjerne aparata za TIG struje kod TIG zavarivanje zavarivanja - Nabraja sastavne - Vrši korekciju i djelove i opisuje podešavanje uređaje i pribor za parametara režima zavarivanje zavarivanja - Demonstrira - Shvata suštinsku vještinu upotrebe razliku navedenih izvora struje za TIG postupaka i zavarivanje primjenjuje i - Definiše osnovne opredjeljuje se za vrste prenosa onaj za koji ocijeni dodatnog da će dati najviši materijala pri kvalitet u zavarivanju, zavisnosti od zahtjeva - Nabraja zaštitne - Razlikuje sve gasove, zna uređaje za MIGnjihove osobine i MAG-TIG mogućnosti zavarivanje, upotrebe, - Analizira - Upoznaje mogućnosti multifunkcionalne multifunkcionalnih uredjaje za uređaja za zavarivanje zavarivanje - Objašnjava - Planira i mogućnosti upotrebljava lična mehanizacije i zaštitna sredstva automatizacije zavarivanja Uređaji za elektrootporno zavarivanje - Definiše pojam - Uočava suštinu elektrootpornog zavarivanja zavarivanja električnim otporom - Nabraja osnovnu podjelu - Razlikuje postupke elektrootpornog elektrootpornog

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Uviđa važnost - Zavarivačka povezivanja teorije radionica i prakse - Upotreba - Razvija osjećaj projektora za odgovornosti prema demonstraciju ispunjavanju radnih opreme

33

Informativni ciljevi i sadržaji učenik zavarivanja - Navodi izvedbu konstrikcije uredjaja za zavarivanje električnim otporom - Poznaje suštinu svakog pojedinačnog postupka, zna mogućnosti primjene u određenim oblastima - Definiše struju kod uređaja za zavarivanje, zna osnovni parametar električnog otpora i njegovog dejstva na metal - Nabraja osnovne djelove klasičnog uređaja za zavarivanje električnim otporom, odnosno osnovne elemente tih uređaja - Navodi i razumije šta su elektrode za elektrootporno zavarivanje, kao i njihovu razliku u odnosu na druge postupke - Objašnjava šta je transformator kod ovih mašina kao i njegov značaj za ovo zavarivanje - Zna da uključi, isključi i podesi mašinu, zna sve komande i prekidače, sklopove i osigurače

Formativni ciljevi učenik zavarivanja Vrši upoređenje svih postupaka zavarivanja sa električnim otporom Uočava suštinu spajanja metala električnim otporom Analizira uticaj režima zavarivanja na kvalitet dobijenog spoja Razlikuje upotrebu elektroda u zavisnosti od parametara rada Razlikuje uređaje za zavarivanje sa električnim otporom uz primjenu svih mjera tehničke zaštite Određuje parametre za tačkasto, linijsko ili šavno zavarivanje

-

Socijalizacijski ciljevi učenik obaveza - Stiče samopouzdanost i sigurnost u radu

Preporuke za izvođenje nastave - Posjeta firmi sa zavarivačkom radionicom

-

-

-

-

-

34

Razred: TREĆI Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik Uređaji za gasno zavarivanje - Definiše pojam - Razlikuje gorive gasnog rezanja i gasove i shvata zavarivanja, zna njihovu opasnost njegove oznake pri rukovanju, prednosti i - Vrši upoređivanje nedostatke, kao i različitih vrsta mogućnosti plamena, rukuje i upotrebe podešava različite - Navodi gorive vrste plamena, vrši gasove i njihove korekciju plamena osobine, poznaje - Shvata redukcioni suštinu gorivih ventil, kao i značaj gasova njegove upotrebe - Poznaje načine - Upoređuje prenošenja rukovanje toplote, zna šta je gorionikom sa sagorijevanje, zna različitim diznama vrste plamena u zavisniosti od debljine materijala - Nabraja osnovne djelove aparature - Upoznaje se sa za gasno rezanje i čitavim sistemom zavarivanje kao i baterijama za gas - Objašnjava praskanje u - Uočava ograničenje gorioniku i povratni gasnog rezanja i udar plamena zavarivanja kao i njegove prednosti - Zna da upotrijebi - Razlikuje redukcioni ventil i redukcione ventile ventil za povratni (manometre), za udar, kao i suštinu različite gasove, njihovog rada zna njihov značaj i - Razlikuje boce svrhu kiseonika i - Upotrebljava i acetilena, kao i primjenjuje opasnosti pri redukcioni ventil za njihovom kiseonik rukovanju, zna - Upotrebljava i primjenu boca za primjenjuje gasove kiseonik i redukcioni ventil za acetilen acetilen - Zna primjenu manometra, - Uočava značaj redukcionog ventila nepovratnog za boce, zna da ventila upotrijebi - Planira i višenamjenski ključ upotrebljava lična za otvaranje zaštitna sredstva ventila

Socijalizacijski ciljevi učenik - Navikava se na pouzdan rad - Samostalno planira i izvodi rad - Usvaja načela zdravog života

Preporuke za izvođenje nastave - Zavarivačka radionica - Upotreba projektora za demonstraciju opreme

35

Informativni ciljevi i Formativni ciljevi sadržaji učenik učenik - Poznaje znakove upozorenja za rad sa posudama pod pritiskom - Obrazlaže upotrebu baterija za gasno rezanje i zavarivanje, kao i velikih rezervoara, zna šta je razvod gorivih plinova - Demonstrira bezbjedno rukovanje i skladištenje boca za gasove pod pritiskom Uređaji za aluminotermijsko zavarivanje - Definiše pojam - Razlikuje moguću aluminotermijskog prednost AT zavarivanja kao i zavarivanja u mogućnosti odnosu na druge njegove primjene postupke za zavarivanje šina - Nabraja materijal i opremu za - Rukuje sa zavarivanje kompletnim materijalom za - Objašnjava zavarivanje, livnim postupak pripreme loncima, zavarivanja AT brenerima, postupkom posudama za šljaku - Demonstrira itd. postupak AT - Analizira zavarivanja kompletnu - Poznaje pripremu za AT karakteristike pri zavarivanje AT zavarivanju - Analizira naknadno različitih šina obrađivanje metala (materijala) vara nakon AT - -Poznaje dodatnu zavarivanja opremu za AT - Upoređuje zavarivanje specifičnosti kod siječenja i predgrijavanja sa acetilenom / kiseonikom ili kiseonik / benzin - Prepoznaje greške kod AT zavarivanja,
36

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Razvija osjećaj za uključivanje u timski rad - Povezuje uzroke i posledice

- Posjeta zavarivačkoj radionici Željeznice Crne Gore - Upotreba projektora za demonstraciju opreme i praktičnog zavarivanja na terenu

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

Uređaji za hladno zavarivanje - Upoznaje, opisuje i - Interpretira objašnjava osnovni osnovni princip princip zavarivanja zavarivanja na na hladno hladno (materijali, alati, - Određuje potreban parametri, pritisak i alat za postupak i oprema) spajanje - Zna mogućnosti - Razlikuje metale njegove primjene kod kojih se - Potreban pritisak i primjenjuje a kod alat za spajanje kojeg daje najbolje - Potrebnu opremu rezultate - Upotrebljava kalupe za hladno zavarivanje - Određuje i planira način izvođenja - Određuje potrebnu opremu Frikciono zavarivanje - Zna, objašnjava i - Shvata kako se definiše: ostvaruje kontakt - U kom se stanju djelova obavlja - Uočava da se - Kako se ostvaruje koristi kod kružnog kontakt djelova poprečnog presjeka - Na koji način se - Interpretira faze obavlja postupak procesa spajanja - Faze procesa zavarivanja Ultrazvučno zavarivanje - Zna, objašnjava i - Interpretira definiše: osnovni princip - Osnovni princip ultrazvučnog - Uređaj i njegove zavarivanja sastavne djelove - Analizira - Metode primjene nastajanje toplote (tačkasto i šavno) - Rukuje i - Djelove koje spaja interpretira uređaj (oblik i vrste i njegove sastavne materijala) djelove - Razlikuje metode - Primjenu primjene - Prepoznaje i određuje djelove koje spaja i vrste

- Navikava se na red i urednost - Razvija osjećaj odgovornosti

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

- Navikava se na tačnost - Razvija osjećaj odgovornosti u ispunjavanju radnih obvaveza

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

- Razvija pravilan odnos prema zanimanju - Navikava se na pridržavanje propisa i normativa

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

37

Informativni ciljevi i sadržaji učenik Zavarivanje livačko - Zna, objašnjava i definiše: - Osnovni princip - Gdje se koristi - Pripremanje ivice u zavisnosti od debljine spoja - Proces spajanja

Formativni ciljevi učenik materijala - Određuje primjenu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Interpretira osnovni princip - Određuje primjenu livačkog zavarivanja - Određuje hemijski sastav osnovnog i rastopljenog metala - Analizira i određuje debljinu i postavljanje komada koji se spajaju u početni položaj - Interpretira proces spajanja Zavarivanjem elektronskim snopom - Zna, objašnjava i - Analizira i definiše: interpretira - Osnovni princip osnovni princip - Dobijanje toplote - Analizira dobijanje - Gdje se toplote primjenjuje - Određuje gdje se - Uređaj i njegove primjenjuje sastavne djelove - Uočava i razlikuje - Efekat “dubokog uređaj i njegove zavarivanja” i sastavne djelove njegove faze - Interpretira efekat - Prednosti i “dubokog nedostaci ovog zavarivanja” i postupka razlikuje njegove faze - Upoređuje prednosti i nedostatke postupka Zavarivanje laserom i plazmom - Zna, objašnjava i - Analizira i definiše: interpretira - Osnovni princip osnovni princip zavarivanja zavarivanja laserom laserom - Generisanje - Shvata generisanje toplote toplote - Gdje se - Određuje gdje se primjenjuje i na primjenjuje i na koje materijale koje materijale
38

- Uviđa važnost očuvanja kvaliteta - Razvija osjećaj odgovornosti - Razvija osjećaj za očuvanje životne sredine

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

- Uviđa važnost očuvanja kvaliteta - Razvija moć zapažanja - Razvija pozitivan stav prema zdravlju - Razvija osjećaj odgovornosti

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

- Uočava važnost nauke u svakodnevnom životu - Razvija pozitivan stav prema novim saznanjima - Razvija osjećaj za očuvanje životne sredine

- CD sa odgovarajućim materijalima - Prezentacija sa diskusijom

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Prednosti i nedostatke postupka - Uređaj i njegove sastavne djelove - osnovni princip zavarivanja plazmom - Gdje se primjenjuje - Prednosti i nedostatke u odnosu na TIG postupak - Oprema za zavarivanje

Formativni ciljevi učenik - Upoređuje prednosti i nedostatke postupka - Uočava i razlikuje uređaj i njegove sastavne djelove - Analizira i interpretira osnovni princip zavarivanja plazmom - Shvata generisanje toplote - Određuje gdje se primjenjuje - Upoređuje prednosti i nedostatke u odnosu na TIG postupak - Uočava i određuje opremu za zavarivanje plazmom

Socijalizacijski ciljevi učenik - Navikava se na red i urednost

Preporuke za izvođenje nastave

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Bogoljub Bajić, Darko Bajić Priručnik: Suština i tehnika postupaka električnog zavarivanja topljenje metala i njihovih legura;“ Varstroj ” d.d. Lendava, “ Montavar metalna nova” d.o.o. Maribor, “ Bajić – GBB ” o.d. Podgorica 2005 - Milenko Rakin Zavarivanje i srodni postupci, Novinsko-izdavačka radna organizacija tehnička knjiga, Beograd 1981 , - Milorad Teslić, Dragoljub Zlatanović, Tehnologija rada elektrozavarivača za mašinske škole,Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd 1998 - Omer Pašić, IP Zavarivanje“ Svjetlost ” d.d. , Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Sarajevo 1998 - Milan M. Vukčević, Miodrag V Bulatović, Uvod u proizvodne tehnoligije II, CID Podgorica 1996 - E.V.Sokolova, Inženjersko tehnički priručnik”Zavarivanje”1,2,3,4, RAD, Beograd 1979. - Milenko Rakin,Zavarivanje i srodni postupci,NIRO “Tehnička knjiga”,Beograd, 1981. - A.Majstorović, M.Jovanović, Tehnološko-metalurški osnovi zavarivanja, lemljenja i lijepljenja,”Naučna knjiga”, Beograd 1985. - D.Smith,Vještina i tehnologija zavarivanja,”V.Karadžić”,Paraćin 1995. 6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave - Nastava se realizuje u učionici koja je opremljena: grafoskom, uzorcima različitih materijala, računarom sa multimedijskim paketom softverom za prikaz metoda zavarivanja

39

7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika - U toku klasifikacionog perioda provjeravaju se i ocjenjuju usmeni odgovori učenika. Učenik mora biti ocijenjen na kraju svakog klasifikacionog perioda. Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih datih ocjena u klasifikacionom periodu. Zaključna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta - Prelazna ocjena na kraju školske godine. 9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika - Diplomirani mašinski inženjer; - Profesor Mašinstva. 10. Povezanost predmeta Znanja - Uređaji za zavarivanje - Uređaji za zavarivanje Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Tehnologija - Oprema i uređaji za zavarivanje - Praktična nastava - Oprema (transformator, ispravljač,rotacioni pretvarač,agregat, invertor - Uređaji za MIG_MAG,TIG zavarivanje - Uređaji za elektrootporno zavarivanje - Uređaji i oprema za gasno zavarivanje - Uređaji i oprema za aluminotermijsko zavarivanje

40

1.2.4. PREDUZETNIŠTVO 1. Naziv predmeta: PREDUZETNIŠTVO 2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Teorija 33 33 Vrste nastave Vježbe Praksa Ukupno

33 33

3. Opšti ciljevi nastave Kroz nastavu predmeta učenik će: - razviti preduzetničke sposobnosti; - steći osnovna znanja o razvoju biznis ideje; - steći osnovna znanja o izradi biznis plana; - steći osnovna znanja i vještine za osnivanje i vođenje privrednog društva; - razvijati sposobnost komunikacije i rad na računaru; - osposobiti se za rad u timu.

41

4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: TREĆI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Biznis ideja i biznis plan Biznis ideja - Suočavajući - Razvija kreativnost argumente kritički - Upoznaje pojam procjenjuje biznis ideja kvalitet poslovne - Opisuje nastanak ideje u skladu sa - Razvija sposobnost biznis ideje postulatima postizanja - Nabraja i tržišnog poslovanja kompromisa opredjeljuje se za poslovnu ideju - Nabraja moguće vrste djelatnosti - Razvija analitičko mišljenje - Opisuje pojam - Uviđa važnost biznis plan izrade biznis plana u kontekstu obezbjeđivanja pordške kako - Razvija unutar samog odgovornost u radu privrednog društva tako i od strane eksternih partnera - Razvija (investitora, komunikativnost, kreditora) efikasnost u radu, Elementi biznis - Razlikuje pojmove marljivost i plana vizija, misija, preciznost strategija - Upoznaje pojmove - Kroz primjere vizija, misija, obrazlaže ciljeve strategija, ciljevi privrednog društva - Uočava važnost očuvanja zdrave - Upoznaje postupak - Kroz primjere životne sredine istraživanja tržišta obrazlaže postupak istraživanja tržišta na novom primjeru - Razvija marljivost i - Izvodi zaključke o preciznost potencijalnoj konkurenciji - Izvodi zaključke o potencijalnim kupcima/korisnicim a usluga

Preporuke za izvođenje nastave - Poželjno je učenicima ukazati na primjere uspješnih preduzetnika - Organizovati gostovanje predstavnika realnog privrednog društva - Primjena tehnika za unapređenje razmišljanja, npr. eksperiment Šest šešira - Kao model može da posluži biznis plan realnog privrednog društva - Pripremiti integralnu cjelinu od elemenata biznis plana

42

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Upoznaje pojam i elemente marketing miksa: proizvod, cijena, promocija i distribucija - Upoznaje pojmove marketing plan i plan prodaje

Formativni ciljevi učenik - Vrši opis proizvoda/usluge - Sprovodi postupak formiranja cijene proizvoda/usluge - Upoređuje moguće forme i sadržaje reklamnog materijala - Kroz primjere obrazlaže moguće načine distribucije - Kroz primjere objašnjava značaj sprovođenja kontrole kvaliteta proizvoda/usluge - Kroz primjere obrazlaže elemente finansijskog plana privrednog društva - Izrađuje plan očuvanja životne sredine za konkretno privredno društvo - Oblikuje dinamiku realizacije biznis plana - Kritički procjenjuje slabosti sačinjenog biznis plana

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Opisuje elemente finansijskog plana privrednog društva - Objašnjava neophodnost očuvanja životne sredine - Rezimira biznis plan - Prezentuje biznis plan

Osnivanje preduzeća Ime privrednog - Opredjeljuje se za društva ime privrednog - Nabraja moguća društva u skladu sa rješenja za ime propisima i privrednog društva poštujući principe jednostavnosti i jedinstvenosti Vizuelni identitet - Oblikuje vizuelni privrednog društva identitet - Upoznaje elemente privrednog društva i značaj oblikovanja vizuelnog identiteta privrednog društva

- Razvija logičko mišljenje i sposobnost za pravilno rasuđivanje i zaključivanje

- Približava se struci kroz praktičan rad

- Rad u grupama: učenici predlažu moguća rješenja a nakon toga, - Kroz diskusiju donose odluku - Rad na računaru: učenici koriste programe za obradu teksta i slika vježbe: - Izrada organograma

43

Informativni ciljevi i sadržaji učenik Registracija privrednog društva - Upoznaje postupak registracije privrednog društva - Opisuje moguće oblike organizovanja privrednog društva Otvaranje računa kod poslovne banke - Opisuje postupak otvaranja računa kod poslovne banke

Formativni ciljevi učenik - Popunjava formulare za registraciju privrednog društva - Sprovodi aktivnosti na pribavljanju pečata i štambilja - Popunjava formulare za otvaranje računa kod poslovne banke - Obavlja postupak otvaranja računa kod poslovne banke - Uočava važnost poštovanja poslovnog kodeksa privrednog društva za njegov uspješan rad

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave privrednog društva

Poslovni kodeks preduzeća - Upoznaje pojam poslovni kodeks privrednog društva - Nabraja elemente poslovnog kodeksa privrednog društva Organizaciona - Pronalazi sličnosti i struktura privrednog razlike između društva različitih tipova - Upoznaje tipove organizacionih organizacione struktura strukture privrednog društva privrednog društva Poslovanje privrednog društva - Upoznaje različite - Pronalazi sličnosti i nivoe upravljanja razlike u nivoima privrednim upravljanja društvom privrednim - Upoznaje postupak društvom zasnivanja radnog - Popunjava prijavu odnosa u o slobodnom privrednom društvu radnom mjestu - Nabraja i opisuje - Obavlja usmenu i aktivnosti u okviru pisanu službe opštih komunikaciju poslova unutar privrednog društva i sa eksternim partnerima - Šalje, prima i raspoređuje poštu i druge službene materijale

- Upoznaje zanimanje kroz praktičan rad - Stiče radne navike - Razvija analitičko mišljenje - Podstiče razvoj odgovornosti

- Kao model može da posluži konkurs za prijem u radni odnos objavljen u dnevnoj štampi - Upotrebljava kancelarijsku opremu (telefon, fax, fotokopir aparat, skener, štampač) - Rad na računaru: učenici koriste programe za obradu teksta, slika, programe za elektronsku

44

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Upoznaje vrste i elemente dokumentacije koja prati poslove nabavke i prodaje - Opisuje postupak obračuna zarada - Opisuje način obračuna poreza i doprinosa - Upoznaje blagajničke poslove - Upoznaje postupak plaćanja dospjelih obaveza i naplate dospjelih potraživanja

Formativni ciljevi učenik - Izrađuje ponudu, porudžbenicu, predračun, upit, račun i ostala dokumenta iz oblasti poslova nabavke i prodaje - Kroz primjere obrazlaže način obračuna zarada, poreza i doprinosa - Obavlja blagajničke poslove - Obavlja poslove plaćanja dospjelih obaveza i naplate dospjelih potraživanja

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave komunikaci-ju vježbe: - Izrada reklamnog materijala

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Vukotić V.: Preduzetništvo i biznis, Ekonomski fakultet u Podgorici, 1996. - Bogdanović D., Ivanišević G.: Osnovi ekonomije za prvi razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd, 2004. - Dragišić D., Ilić B., Medojević B., Pavlović M.: Osnovi ekonomije za drugi razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd, 2004. - Manojlović J., Ignjatović S.: Poslovna i službena korespondencija za prvi razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva Beograd, 2005. - Rajović R.: Osnovi prava za prvi razred, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2004. - Publikacija Moj biznis – Montenegro Biznis Alijansa Podgorica, 2004. - Kako započeti sopstveni biznis – Hauard Potit – CID Podgorica, 1997. 6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave - Učionica sa najmanje pet računara snabdjevenih adekvatnom programskom opremom, fax, telefon, skener, štampač i fotokopir aparat. 7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika Provjeravaju se i ocjenjuju: - usmeni odgovori (najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu), - pisani radovi učenika (testovi, eseji, domaći zadaci), - rad na vježbama (najmanje jedna ocjena u svakom klasifikacionom periodu). Ocjenjuje se razumijevanje i zainteresovanost učenika za rad, urednost, preciznost, tačnost, kreativnost i slično. Zaključna ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz svih ocjena u klasifikacionom periodu. Opšta ocjena na kraju godine izvodi se iz zaključnih ocjena u pojedinim klasifikacionim periodima. 8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta - Prelazna ocjena na kraju školske godine.

45

9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika - Visoka stručna sprema – diplomirani ekonomista. 10. Povezanost predmeta Povezanost sa predmetom Predmet Znanja Oblikovanje vizuelnog - Informatika - Informacije u tekstualnom identiteta privrednog društva vidu Usmena i pisana - Multimedijalno komunikacija predstavljanje informacija Održavanje internet sajta - Internet Izrada reklamnog materijala - Korišćenje računarskih programa kao vida komuniciranja Znanja

46

1.3. PRAKTIČNA NASTAVA 1. Naziv predmeta: PRAKTIČNA NASTAVA 2. Broj časova po godinama obrazovanja i vrstama nastave Razred I II III Ukupno Teorija Vrste nastave Vježbe Praksa 360 432 660 1452 Ukupno 360 432 660 1452

Praksa - odjeljenje se dijeli na grupe do 17 učenika u I razredu Odjeljenje se dijeli u grupe do 12 učenika u II razredu Odjeljenje se dijeli u grupe do 8 učenika u III razredu 3. Opšti ciljevi nastave U okviru predmeta učenici: - razvijaju smisao za organizovan rad, tačnost, sistematičnost i urednost; - usvajaju osnovna znanja o tehnološkim postupcima obrade materijala i izrade djelova; - usvajaju osnovna znanja o zavarivanju i njihov značaj za život; - ovladavaju stručnom terminologijom, neophodnom za komunikaciju u struci; - razvijaju odgovornost odnosa prema sredstvima za rad, racionalno korišćenje sredstava, materijala i energije; - razvijaju intelektualne sposobnosti za samostalan rad-planiranje , izvođenje i kontrolu rada; - upoznavaju se sa principom rada uređaja i postrojenja, neophodnog za kvalitetno obavljanje radnih zadataka; - upoznavaju se sa potrebnim materijalima i njihovim osobinama; - upoznavaju se sa projektnom dokumentacijom; - osposobljavaju se za izvođenje osnovnih postupaka REL zavarivanja, MAG; MIG i TIG postupaka zavarivanja, gasnog zavarivanja, rezanja i navarivanja; - osposobljavaju se za izvođenje lemljenja; - stiču osnovna znanja iz kontrole zavarenih spojeva i otklanjanja nastalih grešaka; - razvijaju navike koje doprinose unapređenju i zaštiti prirode, životne i radne sredine;

47

4. Sadržaji/Standardi znanja predmeta/Operativni ciljevi Razred: PRVI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Uvod - Upoznaje radionicu - Za konkretne - Stiče radne navike i radna mjesta zadate situacije - Upoznaje se sa opasnosti na radnom i radnom mjestu - Razvija osjećaj tehnološkom predlaže mjere i odgovornosti, disciplinom na sredstva zaštite saradnje, očuvanja radnom mjestu i zdravlja i okoline, njegovim urednosti, tačnosti, održavanjem preciznosti prema - Navodi osnovne radnom mjestu i uzroke povreda na zanimanju radu, objašnjava pojam zamora i ulogu odmora, važnost osvjetljenje i mikroklime u radnim prostorijama - Nabraja i objašnjava: - mjere i sredstva zaštite od električne struje - mjere i sredstva zaštite od električnog luka - mjere i sredstva zaštite od mehaničkih povreda - uzroke i sredstva zaštite u različitim uslovima izvođenja zavarivanja (zatvoren prostor, otvoren prostor, zavarivanje pod vodom, zavarivanja na visini ...) - pružanje prve pomoći Mjerenje i kontrolisanje - Definiše pojam - Mjeri dužine - Jača mjerenja radioničkim samouvjerenost i - Definiše pojam lenjirima, metrima pouzdanost u radu kontrolisanja i pantljikom - Navodi alate za - Pomoću šestara
48

Preporuke za izvođenje nastave - Učenici se upoznaju sa načinom pisanja dnevnika praktične nastave - Svaki učenik samostalno vodi dnevnik - Dnevnik se ovjerava na kraju školske godine - Učenik je dužan da čuva dnevnik praktične nastave iz svih razreda, jer se ovjereni dnevnici prilažu uz prijavu na završni ispit i predstavljaju uslov za pristupanje ispitu

vježbe: - Mjerenje dužina pomoću pomičnog - mjerila sa nonijusom,

učenik različitih vrsta prenosi mjere sa radnog predmeta na alat i obrnuto - Mjeri dužine - univerzalnim mjerilom sa nonijusom - Mjeri mikrometrima za spoljno i unutrašnje mjerenje i za mjerenje dužina - Ispituje pravilnost obrtanja vratila, paralelnost površina komparatorom - Bira i pravilno kontroliše tolerancijskim mjerilima - Kontroliše uglove kontrolnicima - Kontroliše površine lenjirima i libelama - Čisti i održava radno mjesto alat i pribor Pribor za stezanje i pridržavanje - Upoznaje se sa - Postavlja radni - Prepoznaje priborom za predmet u pribor probleme i stezanje i za stezanje doprinosi nalaženju pridržavanje - Steže radni rješenja - Navodi pravila predmet stezanja mehaničkim - Navodi i objašnjava priborom (steznom pravila održavanja glavom, i čuvanja pribora mengelama, za stezanje i šapama, pridržavanje ekscentrima, oprugama) - Pridržava radne predmete različitim priborima za pridržavanje (glave, vratila, ključevi) - Rastavlja, čisti,

Informativni ciljevi i sadržaji učenik mjerenje dužina i uglova i objašnjava princip rada sa njima

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave - mikrometrima za spoljno i unutrašnje mjerenje - Mjerenje i kontrolisanje uglova pomoću ugaonika, uglomjera, šablona - Kontrola zazora i zaobljenja Pribor, uređaji, materijal: - cijevi,limovi,profil, mašinski elementi, pomično mjerilo, mikrometar, granična mjerila, komparator, ugaonik, uglomjer, libela, šabloni, kontrolnici zaobljenja

vježbe: - Stezanje i pridržavanje radnih komada različitih geometrijskih oblika i dimenzija Alat,pribor, materijal: - Cijevi, limovi, profili, radni komadi različitih geometrijskih oblika i dimenzija, stezne glave, mengele, stezne šape, stezne čaure, ekscentar, opruge

49

učenik podmazuje i sastavlja pribor za stezanje - Pridržava se mjera zaštite na radu Ocrtavanje i obilježavanje limova, profila i drugih materijala - Objašnjava pojam - Bazira radni ocrtavanja i predmet i priprema - Pospješuje obilježavanja na površine za saradnju metalu i njegovu ocrtavanje primjenu - Koristeći različite - -Navodi alate za alate crta i ocrtavanje i obilježava zadate obilježavanje na centre rupa, crta metalu i paralelne linije i objašnjava način linije paralelne ili rada sa njima upravne sa ili na ose predmeta i prenosi mjere na - Stiče osjećaj radni predmet, preciznosti u radu crta krugove i nanosi jednake podjeljke, obilježava slovima, brojevima, bojom, prenosi elemente sa crteža u datoj razmjeri na pripremak - Održava alat, pribor za ocrtavanje i obilježavanje - Pridržava se pravila zaštite na radu Turpijanje - Upoznaje se sa - Određuje pravilnu pravilnim držanjem visinu stege tijela pri obradi - Bira turpiju u - Navodi vrste zavisnosti od turpija, oblik zuba, kvaliteta obrade koji je zadat na vrste i finoću nasjeka radioničkom crtežu - Obrađuje površine - Objašnjava način turpijanjem rada sa turpijama - Čisti i održava radno mjesto alat i pribor - Pridržava se mjera zaštite na radu Odsijecanje materijala - Nabraja vrste - Bira sjekač

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

vježbe: - Ocrtavanje i obilježavanje na limovina i na profilima Potreban materijal alat, pribor: - Limovi, cijevi, profili, magnetna prizma, lenjiri, igle za ocrtavanje, šestari, obilježivači, visinomjeri, šabloni za crtanje, ugaonici

vježba: - Turpijanje sa različitim oblicima i nasjecima turpija Alat, pribor, materijal: - radni predmet prizmatičnog oblika, mengele, turpije različitih vrsta vježbe:

50

Informativni ciljevi i sadržaji učenik sjekača i objašnjava pravila rukovanja sjekačem - Navodi vrste makaza, uslove primjene, način rada i pravila rukovanja - Nabraja vrste testera, način rada i pravila rukovanja

Formativni ciljevi

Bušenje, upuštanje i - Nabraja alate i mašine za bušenje - Objašnjava način rada na bušilicama sa alatima za bušenje, upuštanje i razvrtanje - Razumije pojam režima rezanja - Navodi pravila pri bušenju

učenik odgovarajuće geometrije u zavisnosti od materijala - Uvježbava rad sjekačem u - Razvija osjećaj za položenom i tačnost strmom položaju - Navikava se na - Siječe limove ručnim i mašinskim racionalno i pažljivo izvođenje makazama - Siječe šipkasti pojedinih radnih materijal (čelični, zadataka plastični, bakarni, mesingani, keramički) - Reže materijal - Navikava se na red ručnom i i zaštitu pri radu na mašinskom mašinama testerom - Reže tanke predmete testerom - Čisti i održava mašine, alat i pribor - Pridržava se mjera zaštite na radu razvrtanje - Bira alate u zavisnosti od zahtjeva na crtežu - Zabušuje, buši, proširuje i razvrće - Razvija osjećaj otvore na sigurnosti i limovima, preciznosti pri radu cilindričnim, prizmatičnim radnim predmetima - Čisti i održava radno mjesto alat i pribor - Pridržava se mjera zaštite - Ručno urezuje i narezuje navoje - Urezuje navoje na bušilici - Uočava uticaj sredstava za podmazivanje na kvalitet navoja - Čisti i održava radno mjesto alat i pribor - Stiče osjećaj o potrebi sistematičnosti u radu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave - Sječenje lima makazama - Odsijecanje profila testerama - Sječenje sjekačima Alat, pribor, materijal: - Limovi, cijevi, profili, pribor za stezanje, sjekači, ručne makaze, mašinske makaze, ručne testere, mašinske testere

vježbe: - Bušenje, upuštanje i razvrtanje rupa i otvora različitih dimenzija Alata, pribor, materijal: - Zabušivači, burgije, proširivači, razvrtači, limovi

Rezanje navoja - Nabraja vrste, načine i alate za rezanje navoja

vježbe: - Rezanje navoja ručno i na bušilici - Alat,pribor, materijal: - Ureznici, nareznici, limovi, cijevi, profili, pribor za stezanje

51

Informativni ciljevi i sadržaji učenik Struganje - Navodi vrste mašina i alate za struganje - Objašnjava postupke rada pri rezanju

Formativni ciljevi učenik - Pridržava se mjera zaštite na radu - Uočava vrste strugarskih operacija - Izrađuje jednostavnije predmete struganjem na univerzalnom strugu (struže cilindre i konuse, reže navoje) - Održava radno mjesto - Koristi sredstva zaštite na radu - Izrađuje jednostavnije predmete glodanjem na univerzalnoj glodalici (ravna površine, izrađuje žljebove...) - Održava radno mjesto - Pridržava se mjera zaštite na radu - Obrađuje jednostavnije predmete brušenjem (ručnom i mašinskom brusilicom) - Održava radno mjesto - Pridržava se mjera zaštite na radu - Površinski zaštićuje površine: uljima i mastima, premazima od boja i lakova, prevlakama od plastičnih masa, prevlakama od metalnih masa koji ne oksidiraju, hartijom za zaštitu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Stiče osjećaj sigurnosti i preciznosti u radu

vježbe: - Struganje jednostavnih oblika na univerzalnom strugu - Alat,pribor, materijal: - Strugarski noževi, metalni pripremci

Glodanje - Nabraja vrste mašina i alate za obradu glodanjem, - Objašnjava postupke rada pri rezanju

- Razvija osjećaj sigurnosti i preciznosti u radu

vježbe: - Glodanje ravnih površina, žljebova - Alat,pribor, materijal: - Glodala, metalni pripremci

Brušenje - Nabraja vrste mašina i alate za obradu brušenjem - Objašnjava postupke rada pri brušenju

vježbe: - Razvija osjećaj - Izvodi osnovne odgovornosti prema operacije brušenja potrebi pridržavanja Alat, pribor, standarda u radu materijal: - Brusevi, brusilice ručne i mašinske, metalni pripremci

Površinska zaštita - Navodi uzroke korozije - Objašnjava procese kod korozije - Poznaje procese nanošenja hemijskih prevlaka na čeliku i lakim metalima

- Razvija pravilan odnos prema očuvanju materijalnih dobara

vježbe: - Površinska zaštita metalnih površina premazima Alat, pribor, materijal: - Metalni limovi, cijevi, profili, masti, ulja, boje,

52

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik od korozije i na druge načine - Uočava karakteristike i ocjenjuje kvalitet metalnih zaštitnih prevlaka - Održava radno mjesto - Pridržava se mjera zaštite na radu - Ravna limove - Ravno savija ivice limova - Ručno plastično oblikuje limove izvlači ih i razvlači - Ispravlja profile i žice - Savija limove i cijevi u hladnom i toplom stanju - Održava radno mjesto - Pridržava se mjera zaštite na radu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave lakovi, hartija za zaštitu

Obrada limova - Poznaje funkciju i postupke ravnanja, savijanja, porubljivanja, previjanja i plastičnog oblikovanja limova

- Navikava se na racionalno i pažljivo izvođenje pojedinih zadataka

vježbe: - Ravnanje, savijanje, izvlačenje i razvlačenje limova - Ispravljanje profila i žica Alat, pribor, materijal: - Metalni limovi, cijevi, profili, čekići, prese, mašine za savijanje- ručne i mašinske

Zakivanje - Nabraja vrste zakivanja i zakovica - Objašnjava postupak zakivanja

- Spaja limove hladnim i toplim postupkom zakivanja - Razdvaja zakovane spojeve - Održava radno mjesto - Pridržava se mjera zaštite na radu

- Razvija samopouzdanje

vježba: - Spajanje limova hladnim i toplim zakivanjem - Razdvajanje zakovanih spojeva Alat, pribor, materijal: - Metalni limovi, cijevi, profili, zakovice raznih oblika, oblikači, podmetači i sjekači

Uvod u zavarivanje - Navodi standarde tehničkotehnološke dokumentacije I propise iz oblasti zavarivanja - Prepoznaje dodatne materijale za zavarivanje: - čelične oploštene elektrode za REL zavarivanje
53

- Razvija logično mišljenje i sposobnost za pravilno rasuđivanje i zaključivanje

vježbe: - Priprema materijala za zavarivanje

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Žice za zavarivanje pod zaštitom praška - Žice i šipke za zavarivanje aluminijuma i legura aluminijuma - Razlikuje zavareni spoj, zavar i navar, oblik zavarenih spojeva, vrste šavova i tok zavarivanja - Razlikuje vrste šavova koji su prikazani na crtežu - Prepoznaje oznake vara na crtežuosnovne i dopunske oznake - Uočava razlike u obliku površine vara (ravna, ispupčena i izdubljena) - Analizira tehničku dokumentaciju: - sklopni crtež, - radionički crtež, - plan i tok zavarivanja, - tehnički uslovi namjene kontrole proizvoda i detalja - Razlikuje materijale i njihovu zavarljivost - Poznaje izvore opasnosti: - električne instalacije; - boce za gasove (opasnost od gasova); - opasnost od požara - zračenje pri zavarivanju - Koristi sredstva lične zaštite na radu: zaštitno

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave - Alat,pribor, materijal: - Metalni limovi, makaze, turpije, brusevi, elektrode za žljebljenje

- Opisuje tehnike zavarivanja metala i postupke zavarivanja - Zna šta je šav

- Stiče osjećaj lične odgovornosti prema čuvanju i održavanju opreme

- Objašnjava obilježavanje i prikazivanje vara na crtežu

- Objašnjava varilačke crteže

- Razvija kritičko razumijevanje odnosa tehnike, prirode i društva - Navikava se na red i zaštitu pri radu na mašinama

vježbe: - Čitanje tehnološke dokumentacije - Alat,pribor, materijal: - Tehnološka dokumentacija: - instrukcijski list - operacijska lista - radna lista

- Navodi vrste materijala za zavarivanje - Navodi izvore opasnosti kod zavarivanja i zaštitu

- Navodi sredstva zaštite na radu

54

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Objašnjava pripremu radnog mjesta

Formativni ciljevi učenik odijelo, zaštitnu kecelju, kapu, potkoljenice, rukavice i nadlaktice, čizme ili cipele, maske, naočare sa zaštitnim staklom Rukuje izvorom struje zavarivanja sa kablovima, držačem elektrode, stezaljkama Koristi radni sto, pomoćne uređaje (šablone za sastavljanje -po potrebi) Koristi pomoćni alat i pribor (čekić za skidanje troske, šablone, čelične žigove,slova i brojeve) Koristi prenosnu sušaru Koristi zaštitna sredstva okoline (paravane) i sistem za odsisavanje gasova Priprema materijal za zavarivanje i koristi : makaze( ručne ili mašinske ), turpije, brusilice, bušilice, elektrode za žljebljenje, aparat za gasno rezanje mjerne i kontrolne alate Raspoznaje aparate i karakteristike aparata za zavarivanje rukuje aparatima za zavarivanje uspostavlja i vodi

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

-

-

- Objašnjava pripremu materijala za zavarivanje

-

Navodi alat i pribor za elektrolučno zavarivanje - Objašnjava rad aparatima za zavarivanje - Nabraja i

-

- Koristi stručni jezik vježbe: - raspoznavanje uređaja za zavarivanje i princip njihovog rada

-

55

Informativni ciljevi i sadržaji učenik objašnjava tehnološku dokumentaciju : - WPS(specifikacija tehnologije zavarivanja) - WPAR (uvjerenje o kvalifikaciji tehnologije zavarivanja) - instrukcijski list - operacijska lista - radna lista - Nabraja osnovne postupke zavarivanja: - pritiskom i - topljenjem

Formativni ciljevi učenik električni luk Koristi tehnološku dokumentaciju čita instrukcijski list i koristi uputstva data u njemu čita operacijsku listu i upravlja se prema njoj čita radnu listu i popunjava je

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

-

-

- Nabraja postupke elektrolučnog zavarivanja

- Prepoznaje : - kovačko zavarivanje, - zavarivanje trenjem, - difuziono zavarivanje - Prepoznaje - postupke zavarivanja topljenjem: - Elektrolučno zavarivanje, - Zavarivanje livenjem, - Aluminotermijsko zavarivanje, - Zavarivanje pod troskom, - Zavarivanje plazmom, - Zavarivanje elektronskim snopom, - Zavarivanje laserom - Razlikuje postupke elektrolučnog zavarivanja : - Otvorenim lukom (ugljenom elektrodom, punjenom žicom i obloženom elektrodom), - Zatvorenim lukom (pod praškom i rotirajućim lukom),

56

učenik - Zaštiti gasova (u - Opisuje uređaje za zaštiti inertnog REL zavarivanje gasa- netopljivom - Objašnjava princip ili topljivom rada elektrodom; transformatora - u zaštiti aktivnog gasa- u zaštiti CO2 gasa ili u zaštiti gasnih smeša) - Razlikuje djelove transformatora, - Objašnjava princip rukuje rada ispravljača transformatorima i - Objašnjava princip zna vrijednost rada pretvarača napona radnog i (generatora i praznog hoda agregata) aparata - Objašnjava princip - Razlikuje djelove rada invertera ispravljača, rukuje ispravljačem - Razlikuje djelove pretvarača (pokretne i nepokretne) i rukuje pretvaračem - Razlikuje izvedbe invertera i rukuje njima Uspostavljanje i održavanje zavarivačkog luka - Objašnjava vrste - Odabira elektrodu i elektroda za podešava zavarivanje: parametre (jačinu - nabraja vrste struje, napon, elektroda: brzinu zavarivanja i - ugljene (za nagib elektrode) sječenje), metalne zavarivanja u (gole, sa oblogom i zavisnosti od vrste punjene) osnovnog - Navodi oznake materijala i elektrode po njegove debljine i standardu položaja - Nabraja parametre zavarivanja zavarivanja u - Uspostavlja i odnosu na poznati održava zavarivački sastav osnovnog luk materijala - Određuje potrebu - Objašnjava : za izvođenje - Početak zavara zavarivanja sa - Vođenje elektrode jedne ili dvije (u zavisnosti od strane

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

Uviđa vezu između teorije i prakse

Jača samouvjerenost i pouzdanost u radu

vježbe : - Uspostavljanje i održavanje električnog luka - Alat,pribor,materij al: limovi, dodatni materijal, stege

57

sadržaji učenik položaja zavarivanja) - Izvođenje pravilnog nastavka - Završetak zavara

Formativni ciljevi učenik - Izvodi zavar sa ili bez dodatnog materijala - Izvodi rubne, preklopne, sučeone, ugaone zavare - Izvodi zavarivanja u horizontalnom, vertikalnom, horizontalnovertikalnom i nadglavnom položaju - Određuje ugao vođenja elektrode u zavisnosti od položaja i tipa spoja i širine žljeba - Vrši popunu završnog kratera - Vrši pripremu za zavarivanje - Određuje izvođenje korjena vara u zavisnosti od debljine osnovnog materijala - Prepoznaje tehniku vođenja elektrode - Određuje brzinu zavarivanja, nagib elektrode - Vrši čišćenje korjenskog zavara (četkom, čekićem ili brusilicom) - Izvodi uvar u zavisnosti od debljine osnovnog materijala, napona i struje zavarivanja - Izvodi lice zavara u zavisnosti od potrebe izgleda zavara - Koristi sredstva zaštite pri radu

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave vježbe : - Početak zavara, vođenje elektrode i završetak zavara - Alat, pribor, materijal: limovi, dodatni materijal, stege

- Objašnjava osnovne elemente zavara: - korjen, - uvar, - lice zavara

58

Razred: DRUGI Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Razlikuje postupke zavarivanja tankih limova sa jedne ili obje strane - Uočava razlike u zavarivanju i horizontalnoj, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni i u nadglavnom položaju - Priprema materijale za zavarivanje - Vrši izbor elektroda i parametara zavarivanja - Vrši pripajanje djelova (pozicija) za zavarivanje - Vrši vođenje elektrode (za izradu korjena vara i njegovu popunu) - Vrši kontrolu zavarenog spoja - Koristi sredstva zaštite na radu - Vrši pripremu materijala za zavarivanje debelih limova ( izrada "V" "X" i "K" vara) - Vrši izbor elektroda i parametara zavarivanja - Vrši pripajanje djelova (pozicija) za zavarivanje - Vrši vođenje elektrode (za izradu korijena vara i njegovu popunu) - Vrši kontrolu zavarenog spoja - Koristi sredstva zaštite na radu - Vrši pripremu

Socijalizacijski ciljevi učenik - Razvija samostalnost, odgovornost i preciznost u radu

Preporuke za izvođenje nastave vježba: - Zavarivanje limova u svim položajima zavarivanja (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan, nadglavni položaj, lijevom i desnom rukom) - Alat,pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, dodatni materijal, pribor za stezanje

- Demonstrira REL zavarivanje sučeonih zavara tankih i debelih limova u svim položajima

- Demonstrira izvođenje provara REL postupkom kod zavarivanja sučeonih zavara "V" "X" i "K" u svim položajima i popunu vara

- Uviđa važnost očuvanja kaliteta

vježbe: - Zavarivanje debelih limova u svim položajima zavarivanja (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan, nadglavni položaj, lijevom i desnom rukom) - Alat,pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, dodatni materijal, pribor za stezanje vježbe:

- Demonstrira

- Razvija sposobnost

59

učenik materijala za zavarivanje tankih i debelih limova - Vrši izbor elektroda i parametara zavarivanja - Vrši pripajanje djelova (pozicija) za zavarivanje - Vrši vođenje elektrode (za izradu korjena vara i njegovu popunu) u horizontalnoj, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni , u koritastom i nadglavnom - Demonstrira položaju i vrši zavarivanje cijevi u popunu šava položajima: - Vrši kontrolu - Cijev miruje, zavarenog spoja pištolj za - Koristi sredstva zavarivanje zaštite na radu pokreće zavarivač - Vrši pripremu cijevi (zavarivanje cijevi tankog i debelog debljina zida do 6 zida mm i cijevi veće - Vrši izbor elektrode debljine zida ) i parametara - Cijev se okreće zavarivanja (rotira) pištolj za - Pripaja djelove za zavarivanje miruje zavarivanje u određenom - Vrši izradu položaju korijenskog zavara - Zavarivanje cijevi u svim položajima (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni i kosi položaj ose cijevi sa okretanjem cijevi i ako cijev miruje - Vrši kontrolu zavarenog spoja - Koristi sredstva zaštite na radu Elktrootporno zavarivanje

Informativni ciljevi i sadržaji učenik ugaono zavarivanje REL postupkom zavarivanja limova u svim položajima i popunu vara

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik samostalnog planiranja i izvođenja rada

Preporuke za izvođenje nastave - Zavarivanje ugaonih spojeva limova u svim položajima zavarivanja (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan, nadglavni položaj, lijevom i desnom rukom) - Alat pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, dodatni materijal, pribor za stezanje

vježbe: - Zavarivanje cijevi u svim položajima zavarivanja : slučaj da cijev miruje ili da se okreće - osa cijevi u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalnovertikalnoj ravni, u kosom i nadglavnom položaju, lijevom i desnom rukom, uz pomoć ogledala - Alat pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, cijevi, dodatni materijal, pribor za stezanje

60

učenik - Razlikuje postupke tačkastog, linijskog i šavnog zavarivanja - Razlikuje djelove uređaja za elektrootporno zavarivanje - Priprema materijal i uređaje - Rukuje uređajem za elektrootporno zavarivanje - Prepoznaje tehnološke postupke elektrootpornog zavarivanja - Primjenjuje mjere zaštite pri radu - Koristi sredstva zaštite na radu Gasno rezanje i zavarivanje - Demonstracija - Razlikuje boce za gasnog rezanja gasove: kiseonik, - ručno acetilen, vodonik, - automatsko propan-butan gas, prirodni gas - Razlikuje crijeva za gasove (po boji), - Razlikuje vrste gorionika (za grijanje i rezanje) - Pali plamen, razlikuje vrste plamena i slučaj povratnog udara plamena - Rukuje gorionikom i pravilno ga vodi - Razlikuje vrste gorionika za automatsko - Demonstracija rezanje gasnog zavarivanja: - Primjenjuje mjere zaštite pri radu - sučeono - Koristi sredstva zavarivanje zaštite na radu - Priprema materijal za zavarivanje - Određuje dodatni

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Demonstrira: - tačkasto, - linijsko, - šavno zavarivanje

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik - Razvija samouvjerenost i pouzdanost u radu

Preporuke za izvođenje nastave Vježbe: - Zavarivanje limova elektrootpornim zavarivanjem - Tačkasto , linijsko i šavno zavarivanje - Alat pribor i materijal: - Uređaj za elektrootporno zavarivanje, limovi

- Navikava se na racionalno i pažljivo izvođenje zadataka

vježbe: - Ručno rezanje limova različitih debljina i cijevi gasnim postupkom - Alat, pribor i materijal: - Limovi različitih debljina, boce za kiseonik i acetilen, Mgorionik vježbe: - Automatsko rezanje limova različitih debljina gasnim postupkom - Alat, pribor i materijal: - Limovi različitih debljina, boce za gasove, gorionik i automat za njegovo vođenje

- Razvija osjećaj sigurnosti i preciznosti u radu

61

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik materijal za zavarivanje u zavisnosti od debljine materijala i hemijskog sastava iz tablica Vrši paljenje, podešavanje i gašenje plamena Razlikuje zone i temperature plamena Rukuje opremom za gasno zavarivanje Vrši sučeono zavarivanje limova u horizontalnom, vertikalnom i horizontalnovertikalnom i nadglavnom položaju Kontroliše tačnost i kvalitet zavara Koristi mjere zaštite pri zavarivanju Priprema materijal za zavarivanje Određuje dodatni materijal za zavarivanje u zavisnosti od debljine materijala i hemijskog sastava iz tablica Vrši paljenje podešavanje i gašenje plamena Razlikuje zone i temperature plamena Rukuje opremom za gasno zavarivanje Vrši sučeono zavarivanje limova u horizontalnom, vertikalnom i horizontalno-

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave vježbe: - Sučeono zavarivanje limova različitih debljina gasnim postupkom, lijevom i desnom rukom - Alat, pribor i materijal: - Limovi različitih debljina, boce za kiseonik i acetilen, gorionik

-

- Ugaono zavarivanje

-

- Demonstrira zavarivanje cijevi gasnim zavarivanjem -

vježbe: - Ugaono zavarivanje limova različitih debljina gasnim postupkom, lijevom i desnom rukom - Alat, pribor i materijal: - Limovi različitih debljina, boce za kiseonik i acetilen, gorionik

62

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik vertikalnom i nadglavnom položaju Kontroliše tačnost i kvalitet zavara Koristi mjere zaštite pri zavarivanju Priprema materijal za zavarivanje Određuje dodatni materijal za zavarivanje u zavisnosti od debljine materijala i hemijskog sastava iz tablica Vrši paljenje podešavanje i gašenje plamena Razlikuje zone i temperature plamena Rukuje opremom za gasno zavarivanje Vrši zavarivanje cijevi u horizontalnom, vertikalnom i horizontalnovertikalnom kosom i nadglavnom položaju ose cijevi Kontroliše tačnost i kvalitet zavara Koristi mjere zaštite pri zavarivanju Razlikuje postupke gasnog zavarivanja i lemljenja Na osnovu poznatog sastava materijala bira dodatni materijal za zavarivanje ili lemljenje Razlikuje boce za gasove (acetilen, propan-butan,

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

-

- Stiče osjećaj o potrebi sistematičnosti u radu

-

vježbe: - Gasno zavarivanje cijevi u svim položajima zavarivanja, lijevom i desnom rukom, uz pomoć ogledala - Alat, pribor i materijal: - Limovi različitih debljina, cijevi, dodatni materijal, boce za kiseonik i acetilen, pribor za stezanje

- Demonstrira gasno zavarivanje i lemljenje obojenih metala (aluminijum, bakar, mesing, bronza)

-

-

63

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Demonstrira spajanje djelova mekim i tvrdim lemljenjem - Demonstracija mekog lemljenja - Demonstrira: - Tvrdo lemljenje -

Formativni ciljevi učenik kiseonik) Prepoznaje vrste plamena i gorionika Prepoznaje vrste praška za čišćenje u zavisnosti od vrste materijala, kao i potrebu za predgrijavanjem Vrši pripremu materijala za zavarivanje ili lemljenje Vrši zavarivanje ili lemljenje Kontroliše tačnost i kvalitet zavarenog (zalemljenog ) spoja Koristi sredstva zaštite pri zavarivanju Razlikuje postupak mekog i tvrdog lemljenja Vrši meko lemljenje Vrši izbor i pripremu osnovnog materijala, izbor dodatnog materijala i sredstava za čišćenje i praška za lemljenje (paste) Pravilno postavlja djelove za lemljenje i izvor zagrijavanja Kontroliše tačnost i kvalitet spoja Primjenjuje mjere zaštite pri lemljenju Poznaje postupak tvrdog lemljenja Razlikuje dodatne materijale za tvrdo lemljenje, sredstva za čišćenje i prah

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave vježbe: - Gasno zavarivanje obojenih metala (aluminijuma, bakra, mesinga, bronze) - Alat, pribor i materijal: - osnovni materijalobojeni metali, gasovi, sredstva za čišćenje, dodatni materijal, gorionici za zavarivanje i ostali pribor, pribor za stezanje vježbe: - Gasno lemljenjenje obojenih metala (aluminijuma, bakra, mesinga, bronze) - Alat, pribor i materijal: - osnovni materijalobojeni metali, gasovi, sredstva za čišćenje, dodatni materijal, gorionici za lemljenje i ostali pribor, pribor za stezanje vježbe: - Meko lemljenje - Alat, pribor i materijal: - Pribor za lemljenje, materijal, dodatni materijal, prašak za lemljenje (pasta), sredstva za čišćenje, izvor zagrijavanja

-

-

- Navikava se da samostalno planira i izvodi pojedine zadatke

-

-

64

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Rukuje uređajem za topljenje legura i zagrijavanje materijala - Pravilno postavlja djelove za lemljenje - Vrši lemljenje - Kontroliše tačnost i kvalitet spoja - Primjenjuje mjere zaštite pri lemljenju

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave vježba: - Tvrdo lemljenje - Alat, pribor i materijal: - Pribor za lemljenje, materijal, dodatni materijal, prašak za lemljenje, izvor zagrijavanja

65

Razred: TREĆI Informativni ciljevi i Socijalizacijski Formativni ciljevi sadržaji ciljevi učenik učenik učenik Zavarivanje električnim postupkom u zaštitnoj atmosferi - Objašnjava izbor - Rukuje uređajem - Razvija osjećaj dodatnog za MAG postupak sigurnosti i materijala i zavarivanja preciznosti u rad parametre - Uočava zavarivanja karakteristike - Objašnjava djelove zaštitnih gasova i uređaja za način njihovog zavarivanje MAG korišćenja postupkom - Razlikuje postupke - Demonstrira zavarivanja limova zavarivanje sa jedne ili obje sučeonih zavara u strane svim položajima - Vrši pripremu MAG postupkom materijala - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Pripaja djelove za zavarivanje - Izvodi korijen ( ako je potrebno i vrši popunu šava ) - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Pospješuje - Primjenjuje mjere saradnju u grupi zaštite pri zavarivanju - Demonstrira - Priprema alat, zavarivanje ugaonih pribor i opremu za zavara u svim elektrolučno položajima MAG zavarivanje MAG postupkom iz postupkom jednog ili više - Odabira dodatni prolaza materijal - Čisti i priprema ivice osnovnog materijala - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačina struje, brzina žice, ugao nagiba elektrode)

Preporuke za izvođenje nastave vježbe: - Sučeono zavarivanje tankih limova u horizontalnoj ravni, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni i nadglavnom položaju, lijevom i desnom rukom vježbe: - Sučeono zavarivanje debelihh limova u horizontalnoj ravni, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni i nadglavnom položaju ("V", "X", "K" zavar)

- Alat, pribor i materijal: - zaštitni gas, limovi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje - Vježba: - Ugaono zavarivanje limova u horizontalnoj ravni, vertikalno, horizontalnovertikalnoj ravni i nadglavnom i koritastom položaju - Alat, pribor i materijal:

66

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Pripaja djelove za zavarivanje - Radi korjen (ako je potrebno) - Vrši popunu šava - Vrši termičku obradu prije ili poslije zavarivanja (ako je potrebna) - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Vrši izbor elektrode i parametara zavarivanja - Vrši pripremu cijevi tankog i debelog zida - Pripaja djelove za zavarivanje - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačina struje, brzina žice ugao nagiba elektrode) - Izrađuje korijen zavara - Zavaruje cijevi u svim položajima (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni i kosi položaj ose cijevi) za slučajeve da cijev miruje i slučaj da cijev rotira oko svoje ose - Vrši kontrolu zavarenog spoja - Primjenjuje mjere

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje

- Demonstrira zavarivanje cijevi MAG postupkom u položajima: - cijev miruje, pištolj za zavarivanje pokreće zavarivač (zavarivanje cijevi malih debljina do 6 mm) - cijev se okreće (rotira) a pištolj za zavarivanje miruje u određenom položaju

- Navikava se na racionalno i pažljivo izvođenje zadataka

vježbe: - Zavarivanje cijevi u svim položajima zavarivanja (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni i kosi položaj ose cijevi, lijevom i desnom rukom, uz pomoć ogledala - Alat pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, cijevi, dodatni materijal, pribor za stezanje i zaštitni gas

vježba: - Zavarivanje limova u svim položajima zavarivanja - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje,(zaštit

- Razvija osjećaj o potrebi zaštite na radu

67

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Demonstrira zavarivanje punjenom žicom

Formativni ciljevi učenik zaštite pri zavarivanju Rukuje uređajem za postupak zavarivanja punjenom žicom Vrši pripremu materijala Uspostavlja i održava zavarivački luk Pripaja djelove za zavarivanje Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave ni gas), limovi, punjena žica, pribor za stezanje

-

- Demonstrira elektrolučno zavarivanje MIG postupkom: - MIG postupak zavarivanja visokolegiranih čelika - MIG postupak zavarivanja visokolegiranih čelika ugaonih spojeva -

- Demonstrira MIG postupkom zavarivanja cijevi u položajima: - cijev miruje, pištolj za zavarivanje pokreće zavarivač (zavarivanje cijevi debljina zida do 6 mm i cijevi veće debljine zida ) - cijev se okreće (rotira) pištolj za zavarivanje miruje u određenom položaju

- Rukuje uređajem za MIG postupak zavarivanja - Uočava karakteristike zaštitnih gasova i način njihovog korišćenja - Razlikuje postupke zavarivanja limova sa jedne ili obje strane - Vrši pripremu materijala - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Pripaja djelove za zavarivanje - Izvodi korijen ( ako je potrebno i vrši popunu šava ) - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Priprema alat, pribor i opremu za elektrolučno

- Jača samouvjerenost i samosvjesnost

vježbe: - Sučeono zavarivanje visokolegiranih limova različitih debljina u horizontalnoj, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni i nadglavnom položaju ("V", "X", "K" zavar) - Alat, pribor i materijal: - visokolegirani čelični limovirazličite debljine, ,zaštitni gas, dodatni materijal, pribor za stezanje vježba: - Ugaono zavarivanje limova u u horizontalnoj ravni, vertikalno, horizontalnovertikalnoj ravni i nadglavnom položaju i koritastom položaju - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi

68

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Demonstrira MIG postupak zavarivanja obojenih metala - Demonstrira elektrolučno zavarivanje TIG WIG postupkom - zavarivanje visokolegiranih čelika - obojenih metala - Sučeono zavarivanje TIG postupkom - Ugaoni spojevi TIG zavarivanjem

Formativni ciljevi učenik zavarivanje MIG postupkom - Odabira dodatni materijal - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Čisti i priprema ivice osnovnog materijala - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačina struje , brzina žice i nagib elektrode) -Vrši pripremu materijala - Pripaja djelove za zavarivanje - Radi korjen (ako je potrebno) - Vrši popunu šava - Vrši termičku obradu prije ili poslije zavarivanja ( ako je potrebna) - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Vrši Izbor elektrode i parametara zavarivanja - iz tablica - Vrši pripremu cijevi tankog i debelog zida - Pripaja djelove za zavarivanje - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačina struje, brzina žice, ugao nagiba elektrode)

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje

vježbe: - Zavarivanje cijevi u svim položajima MIG postupkom zavarivanja, lijevom idesnom, uz pomoć ogledala - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi,cijevi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje - Projektni rad (tema-sto za zavarivanje,50 časova) - (metod radanastava orjentisana ka aktivnostima) - Cjelokupan postupak se izvodi kroz niz faza: - analiza uslova(namjera, tema, sredstva,

- Demonstrira zavarivanje TIG postupkom zavarivanja cijevi u položajima: - cijev miruje, pištolj za zavarivanje pokreće zavarivač (zavarivanje cijevi debljina zida do 6 mm i cijevi veće debljine zida )

- Stiče osjećaj o potrebi sistematičnosti u radu

69

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - cijev se okreće (rotira) pištolj za zavarivanje miruje u određenom položaju

Formativni ciljevi učenik - Uspostavlja i održava električni luk - Izrađuje korijen zavara - Zavaruje cijevi u svim položajima (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni i kosi položaj ose cijevi) za slučajeve da cijev miruje i slučaj da cijev rotira oko svoje ose - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju i zaštitnoj atmosferi - Priprema alat, pribor i opremu za elektrolučno zavarivanje MIG postupkom - Odabira dodatni materijal iz tablica na osnovu određenog sastava osnovnog materijala - Čisti i priprema ivice osnovnog materijala - Pripaja djelove za zavarivanje - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanje za određene spojeve (napon, jačinu struje i brzinu žice) - Uspostavlja i održava električni luk - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave metode) - Samo rješavanje zadatka se izvodi kroz šest faza: -informisanje -planiranje -odlučivanje -realizacija -kontrolisanje -procjena vježbe: - Zavarivanje obojenih metala MIG postupkom zavarivanja - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi obojenih metala različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje

- Demonstrira TIG postupak zavarivanja obojenih metala

- Razvija osjećaj za očuvanje životne sredine

Vježbe: - Sučeono zavarivanje visokolegiranih čelika u horizontalnoj, vertikalnoj, horizontalnovertikalnoj ravni TIG postupkom - Alat, pribor i materijal: - Limovi različite debljine, zaštitni

70

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Rukuje uređajem za TIG postupak zavarivanja sa ili bez dodatnog materijala - Uočava karakteristike zaštitnih gasova i način njihovog korišćenja, odabira dodatni materijal iz tablica - Razlikuje postupke zavarivanja limova sa jedne ili obje strane - Vrši pripremu materijala - Razlikuje volframove elektrode i njihovo oštrenje u zavisnosti od osnovnog materijala - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Pripaja djelove za zavarivanje - Izvodi korijen ( ako je potrebno i vrši popunu šava ) - Vrši termičku obradu po potrebi prije i poslije zavarivanja - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Priprema alat, pribor i opremu za elektrolučno zavarivanje TIG

Socijalizacijski ciljevi učenik - Razvija pravilan odnos prema očuvanju materijalnih dobara

Preporuke za izvođenje nastave gas, dodatni materijal, pribor za stezanje vježbe: - Zavarivanje ugaonih spojeva TIG zavarivanjem obojenih metala - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje vježbe: - Zavarivanje cijevi u svim položajima (horizontalnom, vertikalnom, horizontalnovertikalnom, kosom i nadglavnom položaju ose cijevi, lijevom i desnom rukom) - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi i cijevi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje

- Razvija osjećaj o potrebi zaštite na radu

vježba: - Sučeono i ugaono zavarivanje aluminijuma u svim položajima, lijevom i desnom rukom

71

Informativni ciljevi i sadržaji učenik -

Formativni ciljevi učenik postupkom Razlikuje volframove elektrode i njihovo oštrenje u zavisnosti od osnovnog materijala Čisti i priprema ivice osnovnog materijala Odabira dodatni materijal iz tablica na osnovu poznatog sastava osnovnog materijala Uspostavlja i održava zavarivački luk i pravilno vodi dodatni materijal Koristi propisanu tehnologiju zavarivanje za određene spojeve (napon, jačina struje , brzina žice i nagib elektrode) Pripaja djelove za zavarivanje Radi korjen (ako je potrebno) Vrši popunu šava Vrši termičku obradu prije ili poslije zavarivanja - ako je potrebna Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju Vrši izbor elektrode i parametara zavarivanja - iz tablica na osnovu poznatog sastava osnovnog materijala Razlikuje volframove

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave - Alat, pribor i materijal: - Aparat za zavarivanje, zaštitni gas, limovi različite debljine, dodatni materijal, pribor za stezanje

-

-

- Stiče naviku da vrši samokontrolu

-

-

- Navikava se na red i urednost

-

-

- Pospješuje saradnju u grupi i kooperativan rad

72

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik elektrode i njihovo oštrenje u zavisnosti od osnovnog materijala Vrši pripremu cijevi tankog i debelog zida Pripaja djelove za zavarivanje Uspostavlja i održava zavarivački luk Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačina struje, brzina žice i nagib elektrode) Izrađuje korijen zavara Zavaruje cijevi u svim položajima (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni i kosi položaj ose cijevi) za slučjeve da cijev miruje i slučaj da cijev rotira oko svoje ose Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju Priprema alat, pribor i opremu za elektrolučno zavarivanje TIG postupkom Odabira dodatni materijal iz tablica na osnovu određenog sastava osnovnog materijala

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

-

-

-

-

73

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi učenik - Razlikuje volframove elektrode i njihovo oštrenje u zavisnosti od osnovnog materijala - Čisti i priprema ivice osnovnog materijala - Pripaja djelove za zavarivanje - Koristi propisanu tehnologiju zavarivanja za određene spojeve (napon, jačinu struje, brzina žice i nagib elektrode) - Uspostavlja i održava električni luk - Vrši termičku obradu prije i poslije zavarivanja -ako je potrebno - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju - Na osnovu određenog sastava čelika određuje dodatni materijal i termičku obradu ( iz tablica) - Vrši pripremu materijala za zavarivanje - Vrši pripajanje djelova (pozicija za zavarivanje) - Vodi pravilno elektrodu (za izradu korjena vara i njegovu popunu) - Vrši kontrolu zavarenog spoja - Primjenjuje mjere

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Demonstrira zavarivanje visokolegiranih čelika - REL postupkom zavarivanja

- Navikava se na racionalno i pažljivo izvođenje zadataka

vježba: - Zavarivanje limova u svim položajima zavarivanja (horizontalna, vertikalna i horizontalnovertikalna ravan i nadglavni položaj - Alat pribor i materijal: - Uređaj za zavarivanje, limovi, dodatni materijal, pribor za stezanje,izvor toplote za zagrijavanje i otpuštanje

74

Informativni ciljevi i sadržaji učenik - Demonstrira zavarivanje sivog liva - REL postupkom zavarivanja

Formativni ciljevi

učenik zaštite pri zavarivanju - Na osnovu određenog sastava sivog liva određuje dodatni materijal i termičku obradu ( iz tablica), hladno zavarivanje ili toplo zavarivanje - Vrši pripremu materijala za zavarivanje - Vodi pravilno elektrodu - Vrši kontrolu zavarenog spoja (prije, u toku i poslije zavarivanja)vizuelno penetrantima i kontrolu na nepropustljivost - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju Rad na automatima za zavarivanje sa prahom - Opisuje rad na - Prepoznaje djelove - Navikava se na automatima za aparature za EPP: kooperativan rad zavarivanje pod (ispravljač, prahom komandni ormarić, glava, kolica,( ili okretni sto), rezervoar za prašak i peć za sušenje praha) - Primjenjuje propisanu žicu i prašak u zavisnosti od hemijskog sastava i debljine osnovnog materijala i vrši regeneraciju praha - Priprema i čisti površine za zavarivanje - Pričvršćava lim na podloške ili na pozicioner

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave vježba: - Zavarivanje sivog liva - Alat, pribor i materijal: - Uređaji za zavarivanje, materijal-sivi liv, dodatni materijali, pribor za stezanje - izvor toplote za zagrijavanje i otpuštanje, čekići, bušilice, elektrode za žljebljenje

vježbe: - Navarivanje automatima pod prahom - Alat, pribor i materijal:limovi, automat za zavarivanje, osnovni materijal, dodatni materijal, prašak

75

učenik - Zavaruje sučeono spojeve "I", "V", "K". sa podmetačima od bakra ili praška - Prepoznaje moguće greške zavarivanja, uzroke i posledice - Demonstrira rad grešaka punjenom žicom - Primjenjuje mjere zaštite pri radu - Razlikuje djelove i zadatak uređaja za zavarivanje - Rukuje uređajem za zavarivanje - Vrši pripremu materijala, i određuje potrebu za zaštitnim gasom - Uspostavlja i održava zavarivački luk - Pripaja djelove za zavarivanje - Kontroliše tačnost i kvalitet zavara i otklanja greške - Primjenjuje mjere zaštite pri zavarivanju Zavarivanje ostalim postupcima - Nabraja ostale - Razlikuje postupke postupke: zavarivanja aluminotermijsko zavarivanje, hladno, frikciono, indukciono, ultrazvučno zavarivanje, zavarivanje laserom, elektronskim snopom, plazmom, podvodno zavarivanje, zavarivanje eksplozijom Kontrola zavarenih spojeva - Opisuje kontrolu - Kontroliše prije, kontrolu u pripremljene toku zavarivanja i žljebove za
76

Informativni ciljevi i sadržaji učenik

Formativni ciljevi

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave

- Stiče naviku da koristi stručni jezik

vježbe: - Sučeono i ugaono zavarivanje punjenom žicom u svim položajima - Alat, pribor - materijal: - limovi-osnovni materijal, punjena žica

- Stiče osjećaj o sistematičnosti u radu

vježbe : - Posjeta radnim organizacijama koje se bave ovim postupcima zavarivanja

- Uviđa važnost očuvanja kvaliteta

Vježba: - Kontrola zavara prije, u toku i

Informativni ciljevi i sadržaji učenik poslije zavarivanja -

Formativni ciljevi

-

- Opisuje kontrole bez razaranja - Opisuje kontrole razaranjem -

- Otklanjanje grešaka u zavarenom spoju -

-

-

učenik zavarivanje Kontroliše pripojene djelove i pripremu za zavarivanje Kontroliše parametre zavarivanja (prema uputstvu) Kontroliše upotrebu dodatnog materijala, žice, praha Kontroliše tehniku rada Vizuelno kontroliše oblik i kvalitet zavara i prepoznaje greške Ispituje varove na nepropustljivost i vrši ispitivanje - Jača penetrantima samouvjerenost i Razlikuje samosvjesnost u ispitivanja na: radu kidanje, savijanje, žilavost i tvrdoću Prepoznaje vrste i uzroke grešaka u zavaru, kao i postupak - Navikava se na sprečavanja samokontrolu grešaka i nastajanje napona Prepoznaje greške i način njihovog otklanjanja Brusi, elektrolučno ili gasnim postupkom žljebi mjesta grešaka u zavaru Otklanja greške odgovarajućim postupkom zavarivanja

Socijalizacijski ciljevi učenik

Preporuke za izvođenje nastave posle zavarivanja

vježba: - Vizuelna kontrola zavarenih spojeva - Sredstva: - penetrante - zavareni uzorci

- Posjeta firmi koja se bavi ispitivanjem i kontrolom zavara

77

5. Okvirni spisak literature i drugih izvora - Opšta mašinska praksa za I razred mašinske škole: Nikola Prgomelja, Nebojša Pribićević- Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995. god. - Osnovi mašinstva za I i II stepen stručne spreme mašinske struke OOUR "Stručna knjiga", Beograd, 1982.god. Šojić Pavle i Pribićević Nikola - Elektrolučno zavarivanje u zaštiti inertnog i aktivnog gasa (MIG- MAG), Murska Sobota 1981. god. Bogoljub Bajić - Tehnološke osnove MAG postupka zavarivanja, DUZ Srbije, Beograd, 1987.god. Bogoljub Bajić - Priručnik: Suština i tehnika postupaka električnog zavarivanja topljenjem metala i njihovih legura: Bogoljub Bajić, Darko Bajić, "Varstroj"d.d. Lendava, "Montavar metalna nova" d.o.o. Maribor, "Bajić- GBB" o.d. Podgorica, 2005.god. - Tehnologija rada zavarivač- rezač gasom za I i II raz. dvogodišnje mašinske škole: Lazar Filković , Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1999. god. - Zavarivanje volframovom elektrodom -TIG- , DUZ Srbije , Beograd, 1987.god. Božidar Delić - Zavarivanje obloženom elektrodom , DUZ Srbije , Beograd, 1987.god. M. Nikolić - Zavarivanje i srodni postupci , DTZ SRH , Zagreb, 1980.god. Živčić Milan 6. Materijalni uslovi za izvođenje nastave - Radionica sa radnim mjestima za struganje, glodanje, bušenje, brušenje; - Radionica sa radnim mjestima za zavarivača; - Modeli, uzorci alata i pribora, šeme, skice. 7. Obavezni načini provjeravanja i ocjenjivanja znanja učenika U toku klasifikacionog perioda učenik treba da ima najmanje dvije ocjene, od kojih jedna treba da bude sa usmene provjere znanja. Ocjena na kraju klasifikacionog perioda izvodi se iz: - usmenih odgovora i aktivnosti učenika na časovima; - provjere praktičnih znanja (razumijevanje poslova i zainteresovanost učenika, urednost, preciznost, tačnost, odgovoran odnos prema alatu, materijalima, instrumentima, opremi i poštovanju propisa zaštite); - redovnosti i kvaliteta vođenja dnevnika. Zaključna ocjena izvodi se na osnovu svih ocjena dobijenih u klasifikacionim periodima. 8. Uslovi za napredovanje i završetak predmeta - Prelazna ocjena na kraju školske godine. 9. Profil stručne spreme nastavnika i stručnih saradnika - Viša stručna sprema iz područja mašinstva i obrade metala, uz prethodno obrazovanje za zavarivača, VKV, V stepen ili majstorski ispit odgovarajućeg smjera.

78

10. Povezanost predmeta Znanja - Radionički crteži - Dozvoljeni naponi, deformacije i stepen sigurnosti - Zavarivanje i lemljenje - Vrste materijala za - Tehnologija zavrivanje i njihova zavarljivost - Površinska zaštita (vrste i materijali) - Pribor za stezanje - Oprema (tarnsformator, - Uređaji za zavarivanje ispravljač, rotacioni pretvarač, agregat, invertor) - Uređaji za MIG,MAG,TIG, elektrootporno, gasno i aluminotermijsko zavarivanje Povezanost sa predmetom Predmet Znanja - Osnove mašinstva - Tehnički crteži - Naponi i deformacije - Nerazdvojivi spojevi Uvod u zavarivanje Metali i legure Površinska zaštita Ispitivanje materijala

- Primjena uređaja za zavarivanje

79

2. ISPITNI KATALOG Tip ispita: USMENO Nastavnik/aktiv sastavlja detaljan spisak ispitnih pitanja na osnovu ispitnog kataloga. Na ispitnom listu treba da budu tri pitanja, kombinovana po složenosti na odgovarajući način iz različitih taksonomskih kategorija i iz različitih tematskih oblasti. Kandidat ima pravo da se pripremi za usmeni ispit 10 minuta. Usmeni ispit traje najviše 20 minuta. Ocjenu na usmenom ispitu oblikuje ispitna komisija, na prijedlog ispitivača. Naziv predmeta: TEHNOLOGIJA Ciljevi ispita Na ispitu ocjenjujemo: - sposobnost učenika da poveže praktična i odgovarajuća teorijska znanja; - znanja o metodama i postupcima rada u zavarivačkim poslovima; - znanja o karakteristikama i primjeni alata, pribora i uređaja koji se koriste u zavarivačkim poslovima; - znanja o svojstvima materijala koja se koriste u zavarivačkim poslovima; - da li učenik zna da čita tehničku dokumentaciju; - upotrebu odgovarajućih mjernih i kontrolnih postupaka; - poštovanje propisa iz oblasti zaštite na radu i zaštite okoline; - racionalno korišćenje energije, materijala i vremena. Standardi znanja koji se ocjenjuju na završnom ispitu Sadržaj Znanja i vještine Svojstva - Razlikuje svojstva materijala kao funkciju vrste atoma i hemijske materijala veze - Analizira dijagram zatezanja dobijen ispitivanjem epruvete statičkim dejstvom sile - Analizira mehanička svojstva materijala - Određuje zateznu čvrstoću materijala statičkim metodama - Određuje tvrdoću materijala statičkim i dinamičkim dejstvom sile - Određuje tehnološko-metalurška svojstva materijala (zavarljivost, lemljenje) Struktura metala - Poznaje osnove kristalografije i proces kristalizacije i legura - Koristi fazne dijagrame - Analizira svojstva legura u zavisnosti od mikrostrukture Tehničko gvožđe - Poznaje dijagram stanja legura u sistemu Fe-C - Prati liniju očvršćavanja legure - Razlikuje vrste gvožđa - Uočava uticaj stalnih i legirajućih elemenata na svojstva čelika - Poznaje i upoređuje vrste čelika Obojeni metali i - Razlikuje i upoređuje svojstva i primjenu obojenih metala legure - Razlikuje legure obojenih metala - Poznaje aluminijum i legure aluminijuma - Razlikuje legure za lemljenje Plastične mase i - Poznaje pojam makromolekula gume - Uočava značaj i upotrebu plastičnih masa - Uočava značaj i upotrebu guma

80

Sadržaj Goriva i maziva Kompozitni materijali Spajanje razdvojivim vezama

Znanja i vještine - Razlikuje gasovita goriva i poznaje njihovu upotrebu - Uočava svojstva i poznaje zadatak maziva - Razlikuje kompozitne materijale Poznaje vrste razdvojivih veza, njihov značaj i primjenu Zna spajanje vijcima i navrtkama Zna spojeve pomoću klinova i čivija Zna spojeve pomoću žljebova i ozubljenja Poznaje spojeve pomoću konusnih površina Poznaje spojeve čvrstim nalijeganjem Poznaje spojeve opružno – zateznim prstenovima Poznaje vrste zakovanih spojeva i način zakivanja Zna greške pri zakivanju Poznaje vrste zakovica i materijal od koga se izrađuju Zna da čita tehničko-tehnološku i radnu dokumentaciju Poznaje postupak izvođenja zakivanja Poznaje alate, pribore i opremu za zakivanje Poznaje meko lemljenje Priprema lemljene spojeve Čisti lemljene spojeve (mehaničko i hemijsko) Poznaje vrste lemova i dodatne materijale Zna temperaturu pri mekom lemljenju Poznaje tvrdo lemljenje Zna uređaje za tvrdo lemljenje Zna dodatne materijale za tvrdo lemljenje Razlikuje meko i tvrdo lemljenje Poznaje osnovna svojstva zavarenih spojeva Objašnjava formiranje zavarivačkog luka Objašnjava postupak REL zavarivanja, opremu i uređaje Poznaje i objašnjava MIG postupak zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava MAG postupak zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava TIG postupak zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava EPP postupak zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava postupak elektrootpornog zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava postupak gasnog zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava ostale specijalne vrste zavarivanja, opremu i uređaje Objašnjava vrste i oznake elektroda Zna označavanje zavarenih spojeva Zna dimenzionisanje šavova prema debljini materijala Zna pripremu elemenata za zavarivanje i oblike žljebova Objašnjava način vođenja elektroda Objašnjava različite položaje zavarenih spojeva Zna pojam navarivanja Poznaje metode ispitivanja zavarenih spojeva bez razaranja Poznaje metode ispitivanja zavarenih spojeva sa razaranjem Poznaje pojmove elastične i plastične deformacije Poznaje materijale i alate za obradu deformacijom Navodi podjelu i objašnjava vrste obrade deformacijom Objašnjava pojam mehaničkog rezanja, opremu i uređaje Objašnjava pojam gasnog rezanja, opremu i uređaje Objašnjava postupak rezanja elektrodama, opremu i uređaje Objašnjava postupak rezanja plazmom, opremu i uređaje Poznaje značaj termičke obrade
81

Spajanje zakivanjem

Spajanje lemljenjem

Spajanje zavarivanjem

Oblikovanje deformisanjem Obrada rezanjem

Termička i

Sadržaj termohemijska obrada

Računari u tehnologiji za zavarivanje Automatizacija i mehanizacija u zavarivanju

Znanja i vještine - Zna primjere i primjenu termičke obrade u praksi - Zna tehnološke postupke izvođenja termičke i termohemijske obrade - Zna primjenu parametara (temperatura, vrijeme izvođenja, dodatni materijali i oprema) u termičkoj obradi - Zna postupke, opremu i uređaje i dodatne materijale za zaštitu metalnim prevlakama i plakiranjem - Poznaje mogućnosti upotrebe računara u mašinstvu i zavarivanju - Zna i objašnjava automatske linije i uređaje za: elektrootporno, EPP, MIG, MAG, TIG i ostale vrste zavarivanja

Dozvoljena pomagala - Tabele, katalozi, šeme veza, slike, modeli i crteži elemenata, uređaja i postrojenja. Literatura i drugi izvori - Za kandidate je preporučena literatura i drugi izvori dati u katalogu znanja i godišnjem planu rada nastavnika.

82

Naziv predmeta: UREĐAJI ZA ZAVARIVANJE Ciljevi ispita Na ispitu ocjenjujemo: - sposobnost učenika da poveže praktična i odgovarajuća teorijska znanja; - znanja o metodama i postupcima rada u zavarivačkim poslovima; - znanja o uređajima i njihovim karakteristikama koja se koriste u zavarivačkim poslovima; - znanje i objašnjenje principa rada uređaja; - znanje i vještinu izbora metala za spajanje i potrebnog alata; - znanje tehnološkog postupka spajanja i rezanja; - poštovanje propisa iz oblasti zaštite na radu i zaštite okoline; - racionalno korišćenje energije, materijala i vremena; - da li učenik zna da čita tehničku dokumentaciju; - upotrebu odgovarajućih mjernih i kontrolnih postupaka; - poštovanje propisa iz oblasti zaštite na radu i zaštite okoline; - racionalno korišćenje energije, materijala i vremena. Standardi znanja koji se ocjenjuju na završnom ispitu Sadržaji Znanja i vještine Uređaji za ručno elektrolučno - Definiše šta je elektricitet, objašnjava atomsku zavarivanje strukturu, princip provođenja elektriciteta kroz metale, provodnike - Prepoznaje suštinu rada transformatora i generatora, vrste struje kao i vrste talasa naizmjenične i jednosmjerne struje - Vrši poređenja spoljne karakteristike različitih uređaja - Objašnjava specifičnosti zavarivačkog luka - Zna šta je napon praznog hoda, zna šta su režimi rada pri zavarivanju, izvora za napajanje - Vrši klasifikaciju izvora napajanja, zna šta je direktni i obrnuti polaritet - Poznaje izvore naizmjenične i jednosmjerne struje za napajanje - Definiše pojam ručnog elektrolučnog zavarivanja, njegove prednosti kao i nedostatke - Upoznaje se sa dodatnim materijalom za zavarivanje, odnosno elektrodama za REL zavarivanje - Razlikuje vrste elektroda, njihov sastav i oblogu - Poznaje podjelu i označavanje REL zavarivanja i elektroda, prema standardima - Navodi osnovne izvore struje za REL zavarivanje, odnosno osnovnu klasifikaciju izvora napajanja - Prepoznaje uređaje u praksi - Objašnjava rad transformatora, njegove prednosti i mane kao i mogućnosti primjene - Obrazlaže rad ispravljača za zavarivanje - Definiše rad pretvarača i agregata, kao i mogućnosti i ograničenja njegove primjene - Objašnjava invertere za zavarivanje, ograničenja i prednosti u upotrebi, upotreba elektronike kod aparata za zavarivanje - Vrši poređenje rada naizmjeničnom i jednosmjernom
83

Sadržaji Uređaji za elktrolučno zavarivanje u zaštitnoj atmosferi Uređaji za elektrootporno zavarivanje Uređaji za gasno zavarivanje -

Znanja i vještine strujom, kao i njihova primjena u različite svrhe, Obrazlaže osnovne djelove uređaja i pribora za REL zavarivanje Poznaje mogućnosti multifunkcionalnih uređaje za zavarivanje Definiše pojam elektrolučnog zavarivanja u zaštitnoj atmosferi, kao i njihovu osnovnu podjelu Poznaje podjelu i označavanje kako postupka zavarivanja tako i dodatnog materijala prema standardima Prepoznaje suštinu postupka MIG-MAG-TIG zavarivanja, kao i njihove bitne karakteristike Definiše osnovne sastavne elemente uređaja za MIG-MAG zavarivanje Vrši poređenje primjenjenih žičanih elektroda kao i zaštitnog gasa za MIG-MAG zavarivanje, zna šta je mješač gasova i mogućnosti njegove upotrebe Pravi razliku između naizmjenične i jednosmjerne struje kod TIG zavarivanja Objašnjava sastavne djelove aparata za TIG zavarivanje Shvata suštinsku razliku navedenih postupaka i opredjeljuje se za onaj za koji ocijeni da će dati najviši kvalitet u zavisnosti od zahtjeva Definiše osnovne vrste prenosa dodatnog materijala pri zavarivanju Nabraja zaštitne gasove, zna njihove osobine i mogućnosti upotrebe Nabraja sastavne djelove i opisuje uređaje i pribor za zavarivanje Objašnjava mogućnosti mehanizacije i automatizacije zavarivanja Definiše pojam elektrootpornog zavarivanja u zaštitnoj atmosferi, kao i njihovu osnovnu podjelu Poznaje podjelu i označavanje kako postupka zavarivanja tako i dodatnog materijala prema standardima Prepoznaje suštinu postupka elektrootpornog zavarivanja, kao i njihove bitne karakteristike Definiše osnovne sastavne elemente uređaja za elektrootporno zavarivanje Navodi elektrode i razlikuje upotrebu u zavisnosti od parametara rada Definiše struju kod uređaja za zavarivanje Shvata suštinsku razliku između uređaja za zavarivanje i opredjeljuje se za onaj za koji ocijeni da će dati najviši kvalitet u zavisnosti od zahtjeva Analizira uticaj režima zavarivanja na kvalitet spoja Određuje parametre za tačkasto, linijsko ili šavno zavarivanje Definiše pojam gasnog rezanja i zavarivanja, zna njegove oznake prednosti i nedostatke, kao i mogućnosti upotrebe Navodi gorive gasove i njihove osobine, poznaje suštinu gorivih gasova Poznaje načine prenošenja toplote, zna šta je

84

Sadržaji Uređaji za hladno zavarivanje -

Uređaji za aluminotermijsko zavarivanje

Frikciono zavarivanje Ultrazvučno zavarivanje

Znanja i vještine sagorijevanje, zna vrste plamena Upoznaje se sa čitavim sistemom kao i baterijama za gas, poznaje gorionik za rezanje Upoznaje da upotrijebi redukcioni ventil i ventil za povratni udar, kao i suštinu njihovog rada Razlikuje boce kiseonika i acetilena, kao i opasnosti pri njihovom rukovanju, zna primjenu boca za gasove kiseonik i actilen Zna primjenu manometra, redukcionog ventila za boce, zna da upotrijebi višenamjenski ključ za otvaranje ventila Obrazlaže upotrebu baterija za gasno rezanje i zavarivanje, kao i velikih rezervoara, zna šta je razvod gorivih plinova Uočava značaj nepovratnog ventila Definiše pojam aluminotermijskog zavarivanja kao i mogućnosti njegove primjene Nabraja materijal za zavarivanje, kao i obrazlaže svaku pojedinu stavku Razlikuje moguću prednost AT zavarivanja u odnosu na druge postupke za zavarivanje šina Objašnjava postupak pripreme i samog zavarivanja AT postupkom, poznaje osobenosti kod zavarivanja skretnica i raskrsnica (ukrštanja) Poznaje osobitosti pri AT zavarivanju različitih šina (materijala), kao i zna da upotrijebi sav pripadajući alat i pribor Upoznaje opremu za AT zavarivanje i nabraja i obrazlaže svaku pojedinačnu stavku Interpretira osnovni princip zavarivanja na hladno Određuje potreban alat za spajanje Razlikuje metale kod kojih se primjenjuje Zna mogućnosti primjene Zna parametre i postupak Shvata kako se ostvaruje kontakt djelova Interpretira faze procesa Interpretira osnovni princip Interpretira uređaj i njegove sastavne djelove Razlikuje metode primjene Interpretira osnovni princip Interpretira proces spajanja Određuje primjenu Analizira i interpretira osnovni princip Određuje gdje se primjenjuje Interpretira efekat “dubokog zavarivanja” Analizira i interpretira osnovni princip zavarivanja laserom Određuje primjenu, prednosti i nedostatke postupka Analizira i interpretira osnovni princip zavarivanja plazmom Određuje gdje se primjenjuje Zna suštinu rezanja plazmom Objašnjava mogućnosti i ograničenja primjene rezanja

Zavarivanje livačko Zavarivanje elektronskim snopom Zavarivanje laserom i plazmom

85

Sadržaji

Znanja i vještine plazmom - Zna da odredi parametre (amperaža, protok gasa i plazme, rastojanje dizne od materijala) rezanja plazmom

Dozvoljena pomagala -Tabele, katalozi, šeme veza, slike, modeli i crteži elemenata, uređaja i postrojenja. Literatura i drugi izvori - Za kandidate je preporučena literatura i drugi izvori dati u katalogu znanja i godišnjem planu rada nastavnika.

86

Ispitni katalog praktičnog dijela završnog ispita Naziv predmeta: PRAKTIČNA NASTAVA Ciljevi ispita Na ispitu ocjenjujemo: - sposobnost učenika da poveže praktična i odgovarajuća teorijska znanja; - znanja o tehnološkim postupcima obrade materijala i izrade djelova; - da li zna planirati i pripremiti postupak rada, da li može prekontrolisati i ocijeniti kvalitet rada; - da li se učenik osposobio za izvođenje osnovnih postupaka REL zavarivanja, MAG, MIG, i TIG postupaka zavarivanja, gasnog zavarivanja i rezanja i navarivanja; - da li se učenik osposobio za izvođenje lemljenja; - da li je učenik stekao osnovna znanja iz kontrole zavarenih spojeva i otklanjanja nastalih grešaka; - da li učenik zna da čita tehničku dokumentaciju; - sposobnost učenika da koristi odgovarajuće mjerne i kontrolne postupke; - sposobnost učenika da odabere odgovarajući postupak prilikom obavljanja praktičnih zadataka; - poštovanje propisa iz oblasti zaštite na radu i zaštite okoline; - racionalno korišćenje energije, materijala i vremena. Spisak zadataka za završni ispit Zavarivanje čeličnih limova i cijevi sučeono sa izradom korjena i ugaono u različitim ravnima - REL postupkom zavarivanja - obloženom elektrodom (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje čeličnih limova i cijevi sučeono sa izradom korjena i ugaono u različitim ravnima - MAG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje austenitnih čeličnih limova i cijevi sučeono sa izradom korjena i ugaono u različitim ravnima - MIG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna

87

- vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje austenitnih čeličnih limova i cijevi sučeono sa izradom korjena i ugaono u različitim ravnima - TIG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje obojenih metala sučeono i ugaoni spojevi u horizontalnom i vertikalnom položaju - MIG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje obojenih metala sučeono i ugaoni spojevi u horizontalnom i vertikalnom položaju - TIG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje sivog liva- reparaturno zavarivanje (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje aluminijuma TIG postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju

88

- termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Zavarivanje aluminijuma - REL postupkom zavarivanja (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - vođenje elektrode u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - termička obrada (ako je potrebna) - kontroliše zavareni spoj Gasno rezanje - ručnim postupkom (na osnovu crteža) - priprema materijala za rezanje - paljenje plamena - rukovanje gorionikom za rezanje - koristi sredstva zaštite pri radu Gasno rezanje - automatskim postupkom (na osnovu crteža) - priprema materijala za rezanje - paljenje plamena - rukovanje gorionikom za automatsko rezanje - koristi sredstva zaštite pri radu Gasno zavarivanje limova i cijevi (na osnovu crteža) - priprema materijala za zavarivanje - izbor dodatnog materijala i parametara zavarivanja - pripajanje pozicija za zavarivanje - izvođenje korjena vara i njegova popuna - paljenje plamena - rukovanje gorionikom za zavarivanje - vođenje dodatnog materijala- u horizontalnoj, vertikalnoj i horizontalno vertikalnoj ravni i koritastom i nadglavnom položaju - kontroliše zavareni spoj - koristi sredstva zaštite pri radu Uputstva za sprovođenje završnog ispita Praktični rad na završnom ispitu obuhvata samostalan rad na proizvodu ili usluzi sa odbranom, uz odgovarajuću tehničko-tehnološku dokumentaciju. Konkretan sadržaj praktičnog zadatka za završni rad definiše se i određuje na osnovu okvirnog spiska zadataka, datih u ispitnom katalogu. Ispitni odbor za svaki pojedinačni zadatak propisuje uslove rada: da li se kompletan zadatak radi pred komisijom ili je zadatak moguće do određene faze, uz odgovarajuću tehničkotehnološku dokumentaciju, uraditi prije ispita a da se finalizacija zadatka uradi na samom ispitu. Ako se dio zadatka radi prije ispita, član ispitnog odbora treba da ima uvid u tok rada. Tehničko-tehnološka dokumentacija radi se pod nadzorom mentora, kao i sam zadatak, što mentor garantuje svojim potpisom.

89

Znanja i vještine koje se provjeravaju i ocjenjuju na ispitima Na ispitima provjeravamo praktična znanja i spretnosti koje su učenici dobili u procesu praktičnog obrazovanja: jednim individualnim ispitnim radom na završnom ispitu; sa do tri zadatka (rada) na međuispitu, po odluci ispitne komisije; odbranom rada. Kandidat priprema dio rada prije ispita, u zavisnosti od vrste zadatka, po odobrenju ispitne komisije. Na ispitu se radi finalizacija rada. Međuispit traje do šest sati i uključuje izradu ispitnog rada, tehničke dokumentacije i usmeni odgovor (odbranu). Završni ispit traje do četiri sata. Usmeni odgovor (odbrana) traje najviše 20 minuta. Ispitna komisija priprema kriterijume za ocjenjivanje, pri čemu za pojedinačne zadatke poštuje sljedeće odnose: Područje ocjenjivanja Priprema zadatka Stručnost i izvođenje (kvalitet) Tehnička dokumentacija Odbrana Ukupno Udio 20-40% 40-60% 0-20% 10-20 100%

Kandidat je ocijenjen ocjenom nedovoljan ako je pri izradi (provođenju) rada nezainteresovan, nesamostalan, treba stalnu pomoć nastavnika ili člana komisije, čak i pri rješavanju jednostavnih problema, ako često krši propise o zaštiti na radu ili radne postupke – operacije izvodi nepravilno, odnosno neodgovarajućim redosljedom, kao i kad je upotreba materijala mnogo veća od potrebne, a predviđeno vrijeme za rad prekoračuje za više od 20%. Dozvoljena pomagala Na praktičnom dijelu završnog ispita dozvoljena su sljedeća pomagala: - mašine, alati, uređaji u skladu sa katalogom znanja; - priručnici, udžbenici; - pribor za crtanje, kalkulator. Literatura i drugi izvori - Za kandidate je preporučena literatura i drugi izvori dati u katalogu znanja i godišnjem planu rada nastavnika. 3. OBAVEZNI NAČINI PROVJERAVANJA ZNANJA Red. br. 1. 2. 3. 4. 5. Naziv predmeta Tehnologija Opšte mašinstvo Praktična nastava Uređaji za zavarivanje Preduzetništvo Obavezni načini provjeravanja znanja Usmeno i pismeno (test) Usmeno i pismeno (radovi na vježbama) Ocjena praktičnog rada, usmeni odgovori Usmeno Usmeno i pismeno

90

4. USLOVI ZA NAPREDOVANJE I ZAVRŠETAK OBRAZOVNOG PROGRAMA U redovnom obrazovanju učenici napreduju u viši razred ako su iz svih predmeta tekuće godine postigli prelaznu ocjenu, realizovali slobodne aktivnosti i obavili profesionalnu praksu. Za završetak srednjeg stručnog obrazovanja u trogodišnjem trajanju - obrazovni program Zavarivač – potrebno je završiti zadnju godinu obrazovanja sa pozitivnim ocjenama iz svih predmeta, odraditi sve slobodne aktivnosti, obaveze iz praktičnog obrazovanja u procesu rada i završni ispit. Završni ispit se sastoji iz: - pismenog ispita iz Maternjeg jezika i književnosti, - usmenog ispita iz stručno-teorijskog predmeta i - praktičnog rada sa odbranom. O tipu ispita iz maternjeg jezika i književnosti odluku donosi Zavod za školstvo, odnosno nadležni Savjet. Kao stručno-teorijski predmet učenik polaže Tehnologiju ili Uređaje za zavarivanje. Standardi znanja, razvrstani po taksonomskim stepenima i način provjeravanja dati su u ispitnom katalogu. Uslov za izlazak na ispit je priložen ovjeren dnevnik rada praktične nastave za sve tri godine. 5. NAČIN PRILAGOĐAVANJA UČENICIMA SA POSEBNIM POTREBAMA U skladu sa Zakonom o usmjeravanju djece sa posebnim potrebama, škola bi izradila individualni program (nacrt) uzimajući u obzir odluku o usmjerenju. Individualni program omogućava prilagođeno izvođenje kako bi učenici dostigli propisani stručni standard u svim predmetima. 6. NAČIN PRILAGOĐAVANJA PROGRAMA OBRAZOVANJU ODRASLIH Programi iz stručnog obrazovanja koji su pripremljeni za mlade izvode se i za odrasle u skladu sa polaznim osnovama za prilagođavanje izvođenja obrazovnih programa obrazovanju odraslih tako da: - iz nastavnog plana izostavljaju se predmeti Fizičko vaspitanje i slobodne aktivnosti, koji time prestaju biti uslov za završetak obrazovanja. Škola je obavezna da odraslima ponudi sportske aktivnosti kojima se odrasli mogu dobrovoljno priključiti; - škola izradi prilagođen program praktičnog obrazovanja s obzirom na poslove i zadatke koje obavlja učesnik obrazovanja; - za odrasle ne vrijede uslovi za napredovanje koji su određeni u programima nego uslovi koje utvrdi škola u nacrtu izvođenja obrazovnog programa za odrasle; - provjeravanje znanja izvodi se putem ispita pri, čemu se uzimaju u obzir načini provjeravanja znanja (usmeno, pismeno, vježbe, praktični rad) određeni obrazovnim programom; - odrasli ne polažu međuispit kod dualnog obrazovanja. 7. PROFIL STRUČNE SPREME NASTAVNIKA I STRUČNIH SARADNIKA Red. Naziv Profil stručne spreme – Izvođač nastave Stručna sprema br. predmeta područje rada Mašinstvo i obrada 1. Tehnologija Nastavnik Visoka metala Opšte Mašinstvo i obrada 2. Nastavnik Visoka mašinstvo metala

91

Red. br.

Naziv predmeta

Izvođač nastave Nastavnik

Stručna sprema Viša Srednja

3.

Praktična nastava Instruktor

Srednja

4. 5.

Uređaji za zavarivanje Preduzetništvo

Nastavnik Nastavnik

Visoka Visoka

Profil stručne spreme – područje rada Mašinstvo i obrada metala, prethodno obrazovanje za zavarivača Majstorski ispit za zavarivača VKV – V stepen zavarivač Majstorski ispit za zavarivača VKV – V stepen zavarivač Mašinstvo i obrada metala Ekonomija

8. OBLIK ORGANIZACIJE IZVOĐENJA OBRAZOVNOG PROGRAMA Obrazovni program može da se izvodi u školskom ili dualnom obliku 9. BROJ ČASOVA PO GODINAMA OBRAZOVANJA I VRSTAMA NASTAVE Red. br. 1. 2. Naziv predmeta Tehnologija Razred I II I II II III III I II III Ukupno časova 72 72 108 108 72 66 33 360 432 660 Vrste nastave T 56 56 72 72 56 52 33 360 432 660 360 432 660 V 16 16 36 36 16 14 P Broj časova kod kojih se odjeljenje dijeli na grupe T V P

Opšte mašinstvo

3. 4. 5.

Uređaji za zavarivanje Preduzetništvo Praktična nastava

T- teorijska nastava V- vježbe P- praktična nastava 10. SLOBODNE AKTIVNOSTI Slobodne aktivnosti učenika sastavni su dio nastavnog plana i obrazovnog programa. Koncepcija slobodnih aktivnosti zasniva se na tome da doprinose kako rekreaciji i opštekulturnom uzdizanju učenika, tako i upotpunjavanju stručnog znanja. Slobodne aktivnosti sadrže obavezne i sadržaje po izboru učenika.

92

Program slobodnih aktivnosti priprema škola, polazeći od utvrđenog broja časova u nastavnom planu (u I i II razredu po 36 časova godišnje, a u trećem razredu 33 časa godišnje). Program slobodnih aktivnosti sastavni je dio godišnjeg plana rada škole i to: Obavezni sadržaji vezani za opšteobrazovno područje: - dani sporta, - ekološke aktivnosti, - filmske, pozorišne, muzičke predstave i likovne izložbe, - posjeta istorijskim spomenicima, muzejima, sajmu knjiga i dr. Obavezni sadržaji vezani za stručno-teorijsko područje: - posjete institucijama i preduzećima koja su stručno vezana s obrazovnim programom koji se realizuje, - posjete sajmovima informatike, tehnike i nastavne tehnologije, - učešće na stručnim predavanjima i takmičenjima u poznavanju određenih oblasti. Sadržaji po izboru učenika: - učešće u raznim sekcijama (sportska, dramska, literarna, muzička, likovna, - informatička, prva pomoć, saobraćajni propisi, tehnički i internet klub i dr.), - socijalni rad učenika; - organizovanje dopunske i dodatne nastave i dr. Uspješnost učenika na slobodnim aktivnostima se ne ocjenjuje, ali su učenici obavezni da realizuju sadržaje slobodnih aktivnosti jer je to uslov za napredovanje u viši razred, kao i za završetak obrazovnog programa. 11. PROFESIONALNA PRAKSA Učenici I i II razreda obavljaju profesionalnu praksu nakon završetka nastavne godine, u skladu sa nastavnim planom. Profesionalna praksa izvodi se u odgovarajućim preduzećima ili objektima škole. Za izradu programa profesionalne prakse i njenu realizaciju zadužena je škola. Program profesionalne prakse mora biti u korelaciji sa programom stručnoteorijskih predmeta. O realizaciji programa profesionalne prakse učenik je obavezan da vodi dnevnik profesionalne prakse u koji upisuje sadržaje rada po danima, uz priložene skice, šeme ili neke druge elemente tehnološko-tehničke dokumentacije. Dnevnik profesinalne prakse potpisuje lice zaduženo za realizaciju programa. Podatke o profesionalnoj praksi (ime i prezime učenika, mjesto i vrijeme izvođenja) evidentiraju se u posebnim rubrikama u odjeljenskim knjigama. Profesionalna praksa se ne ocjenjuje, ali je uslov za završetak razreda.

93

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful