Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop

KSB

Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting 19 juni 2008

CONCEPT
Vergadering Vergaderdatum Verslag vastgesteld Discussiebijeenkomst vrijheid van meningsuiting van de Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Donderdag 19 juni 2008 van 20.00 tot 21.30 uur in zaal 0239 van het stadhuis

Gespreksleider: de heer De Greve Portefeuillehouder: wethouder Gehrels Commissiegriffier: mevr. De Haan Verslaglegging: de heer Van Reenen (Notuleerservice Nederland) Aanwezige commissieleden: mevr. Hoogerwerf (D66), de heer Ivens (SP), mevr. Mahrach (PvdA), de heer Mulder (PvdA), de heer Nederveen (VVD), mevr. Ulichki (GrLi) Afwezige commissieleden: de heer Van Drooge, de heer Van der Meer Overige aanwezigen: de heer Kemper, mevr. Maureau, de heer Terstall

1. Opening De GESPREKSLEIDER, de heer De Greve, opent de discussiebijeenkomst om 20.00 uur. Het feit dat debat nodig is over de vrijheid van meningsuiting is treurig, maar het is wel belangrijk om er een mooi debat van te maken. Vanavond wordt wel een politiek debat gehouden, maar geen partijpolitiek debat. 2. Inleiding Mevrouw HOOGERWERF, die aangedrongen heeft op het houden van het debat over de vrijheid van meningsuiting, krijgt gelegenheid om haar zegje te doen. Het idee is ruim een jaar geleden ontstaan vanuit persoonlijke interesse. Bij de vrijheid van meningsuiting gaat het om het terrein van de kunstenaar, politiek en publiek. In de jaren zestig van de twintigste eeuw ontstond er ophef over een proces tegen godslastering van Gerard Reve. Mies Bouwman, die later zo populair werd, werd in die periode beschimpt vanwege haar opvattingen. In een brief werd ze bedreigd met de dood. In die kantelende tijd gingen de kunstenaars door en zochten ze de grenzen van de wet op met hun maatschappijkritiek. Op dit moment is er opnieuw sprake van een zo'n tijd. Spreekster maakt zich zorgen over kunstenaars, die naar haar gevoel steeds meer onder kritiek komen te staan. Mensen gaan steeds sneller bij belediging naar de politie. Dat is ook vrijheid van meningsuiting. Een voorbeeld van onverdraagzaamheid was de moord op Theo van Gogh, enkele jaren geleden. Een ander voorbeeld is een cartoonrelletje op een Nijmeegse 1

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

school, waarbij de cartoons van de muur gerukt werden. Onlangs werden de foto's van mevrouw Hera niet tentoongesteld in het Haags Gemeentemuseum, omdat men beducht was voor onrust. Cartoonist Nekschot zat dertig uur in een politiecel, omdat hij cartoons maakte die naar de mening van een aantal mensen de vrijheid van meningsuiting zouden overschrijden. De vraag is of kunstenaars in deze stad kunnen creëren wat ze willen en exposeren waar het moet. Kunst komt in een spanningsveld te staan op het punt van de vrijheid van meningsuiting. Belemmert de sfeer de kunstenaars om hun mening te geven? In de zestiger jaren van de vorige eeuw gingen de kunstenaars door, maar het is de vraag wat ze nu doen. Het doel van het debat is om ervoor te zorgen dat de vrijheid van meningsuiting in de samenleving goed vormgegeven wordt, zodat mensen hun mening kunnen uiten. Centrale vragen in de discussie zijn: Hoe kunnen we in Amsterdam openstaan voor de vrijheid van meningsuiting van kunstenaars en hoe gaan we om met spanningen die ontstaan als gevolg van bepaalde uitingen? Zijn er voor de kunstenaars grenzen aan hun uitingen? Moet Amsterdam die grenzen bewaken of moet Amsterdam juist kunstenaars beschermen en/of faciliteren die grenzen op te zoeken? 3. Probleemstelling De GESPREKSLEIDER laat een afbeelding zien van Karel Appel: Vragende kinderen. Ambtenaren op het stadhuis in de jaren vijftig vonden het schilderij wreedheid en baldadigheid uitstralen. Vervolgens komt een advertentie van het kledingmerk Benetton van iemand die is overleden aan aids. Het beeld van de gestorven man riep destijds veel reactie op. De Groninger plasseksposters Een volgende afbeelding is van de Amerikaanse fotograaf Andres Serrano, die in 1997 een fototentoonstelling had in het Groninger Museum. Zijn poster van plasseks die op veel plaatsen in de openbare ruimte te zien, was riep heftige reacties op en er kwam een rechtszaak. Juist daarom besloot de directie van het museum de affiches te verwijderen. De heer KEMPER, deken van de Orde van Advocaten te Amsterdam, was destijds bij de rechtszaak betrokken. Hij zegt dat christelijke groeperingen protesteerden tegen de plasseksposter. Voordat de zaak op de spits gedreven werd, werd er een compromis bereikt en werden de afbeeldingen weggehaald. De posters hadden toen al enige tijd in Groningen gehangen en er was al publiciteit geweest. Spreker kan er zich iets bij voorstellen dat mensen er moeite mee hebben dat een dergelijke affiche op de straathoeken te zien is. Zijn kinderen waren destijds zes en acht jaar. Hoe zou hij het hun kunnen uitleggen? Er was ook een juridische reden om te stoppen. De stelling was om ermee op te houden omdat het schokkend was voor het publiek. De beoordeling daarvan is een taak van het Openbaar Ministerie (OM) en niet voor het publiek. Spreker voelt nog steeds voor dat uitgangspunt, wat overigens iets anders is dan neuzen tellend beslissen. 2

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

Het was een compromis. Je kunt je afvragen wat aanstootgevend is. Bij discussies over de vrijheid van meningsuiting is het niet mogelijk om vooraf een set definities neer te leggen. Het is niet altijd vast te stellen of het gaat om kunst of niet. De rechter moet uitmaken of een uiting aanstootgevend of discriminerend is. Tegenwoordig zijn de reacties van de mensen heftiger en schakelen ze eerder de politie en de rechter in. De rechters zijn voorzichtiger in hun oordeel of iets al dan niet door de beugel kan. Vorige week waren er zes gevallen van een beledigingzaak bij de rechtbank. In vijf van de zes gevallen ging het over kwetsende tot grove teksten. De rechters willen er niet aan beginnen, maar het OM wil eerder optreden. Over dit onderwerp is pas de laatste dertig jaar nagedacht. Spreker kwam er pas twintig jaar geleden achter dat er een Europees Verdrag over de vrijheid van meningsuiting bestond. De Hoge Raad heeft hier tien jaar geleden een uitspraak over gedaan en heeft in die uitspraak aangesloten bij het Europese verdrag (artikel 10 van de vrijheden), dat aanzienlijk verder gaat dan de Nederlandse tekst. De heer TERSTALL zegt dat de vrijheid van meningsuiting absoluut is, zelfs als daardoor mensen gechoqueerd worden. De heer MULDER merkt op dat de uitspraak van het Europese Hof niet in lijn is met het Nederlandse grondwetsartikel over beledigen. De heer KEMPER is die mening ook toegedaan. Tien jaar geleden heeft de Hoge Raad vastgesteld dat de betekenis van het Europese verdrag over de vrijheid van meningsuiting bijna letterlijk moest worden genomen. De Hoge Raad dwong rechters om op grievende, discriminerende en beledigende uitingen geen sancties toe te passen. De GESPREKSLEIDER vraagt of het betekent dat de kunstenaar nu meer rechten heeft. De heer KEMPER zegt dat dat niet in de zin van de wettekst het geval is. De kwestie is dat een uiting van een kunstenaar niet geïsoleerd bekeken mag worden, maar dat de rechter moet kijken naar de context, naar het totaalplaatje. Wat bedoelde degene die iets schreef? In het verleden heeft de rechter op een dergelijke manier gekeken naar teksten van Theo van Gogh. Er kan bijvoorbeeld een hakenkruis in de hoek van een schilderij staan, maar wat betekent het? Roosje van Rombout Oomen Mevrouw MAUREAU was in 2004 stadsdeelvoorzitter van Oud-West, toen de opschudding over Roosje ontstond. Roosje is een product van het buurtproject Jacob van Lennepstraat, waarbij het ging om het opfleuren van de buurt. Kunstenaar Rombout Oomen, die in de Jacob van Lennepstraat woonde, heeft een muurschildering gemaakt van het gedicht 'Aan een Roosje' van de negentiende eeuwse schrijver Jacob van Lennep. De buurt kreeg eerst gelegenheid om een maquette van het schilderij te zien en ging akkoord. Het is dus op een democratische manier tot stand gekomen. Daarna nam een groep buurtbewoners die recht tegenover de muurschildering woonde, er aanstoot aan. Het ging om twee islamitische gezinnen met opgroeiende 3

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

kinderen. De ouders wilden niet dat hun kinderen daar tegenaan zouden kijken. De stadsdeelvoorzitter kreeg het verzoek om de dame aan te kleden. Ze heeft geprobeerd om uit te leggen hoe het zat. De schildering was een ode aan een mevrouw. Het naakt was niet erotisch maar functioneel. De schilder legde daar zijn visuele impressie overheen. Ook de kunstenaar is bij de betreffende families op bezoek geweest. Spreekster heeft niet overwogen om de schildering weg te laten halen. Ze heeft ook niet voorgesteld om Roosje aan te kleden. Wel heeft ze de families geld aangeboden om hun ramen aan te kleden. Er is veel commotie over geweest. Nadat het kunstwerk beklad was, kwam er nationale media-aandacht. De mensen die verantwoordelijk waren voor de bekladding, zijn nooit gepakt. De stadsdeelvoorzitter vond het een moeilijke kwestie. Het kunstwerk was democratisch gekozen, maar de affaire eiste wel drie weken al haar tijd op en de straat kreeg zelf ook veel last van al die media-aandacht. Een dieptepunt werd bereikt toen een politieke partij, die meende dat deze dame een aantasting van de goede zeden was, een vlaggetje voor het kruis van Roosje plaatste. Spreekster had het idee dat er toen iets onwelgevoeglijks gebeurde. De muurschildering is een vorm van kunst en geen lustobject. Vergelijk het kunstwerk maar met billboards waarop vrouwen als lustobject te zien zijn. Er was voor de stadsdeelvoorzitter niet zozeer sprake van politieke moed en het recht houden van de rug als wel het zoeken naar een oplossing. Het schilderij was beklad en moest opnieuw geschilderd worden. Er ontstond discussie of de dame aangekleed moest worden. Spreekster hoopte dat het zo zou blijven. De kunstenaar heeft besloten om het kruis van Roosje met pixels te vullen. Toen was de rust hersteld, voor de mensen in de straat erg prettig. Mevrouw HOOGERWERF vraagt zich af waarom de kunstenaar het schilderij aanpaste. Mevrouw MAUREAU zegt dat er geen sprake van bedreiging was. De kunstenaar was wel verweten dat hij het voor de mensen in de straat had verpest en dat hij niet aan de bewoners had gedacht. Oomen zei er later niet veel van, wel dat het hem zo beter leek en dat het nog erotischer was. Het manifest van Terstall De heer TERSTALL, cineast, heeft het over een zorgelijke ontwikkeling van de laatste jaren. Hij noemt de dood van Theo van Gogh en de reactie van minister Donner van Justitie die een aantal jaren geleden artikel 147 van de Wet op de godslastering wilde toepassen. Van der Laan van D66 wilde toen dat artikel helemaal afschaffen. Het is niet doorgegaan, omdat de linkse partijen het toen het moment niet vonden. Spreker vond het bij uitstek het moment. De Partij van de Arbeid wilde niet gaan voor rechtsgelijkheid van alle ideologieën. Hij heeft toen gezegd uit de partij te zullen stappen als zich nog een keer iets dergelijks zou voordoen. Minister Donner antwoordde op vragen over het optreden van Madonna in de Arena dat hij het zou verbieden als hij de mogelijkheid had. Het leek spreker belangrijk dat de kiezer kennis zou nemen van wat hij daarvan vond. Daarom heeft hij samen met twee anderen een manifest opgesteld over de vrijheid van meningsuiting. Hij heeft aan bekende mensen van politieke partijen gevraagd om het manifest te ondertekenen. Vertegenwoordigers van christelijke partijen ondertekenden 4

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

het niet. Zijn manifest is later als motie door Wout Bos ingediend en aangenomen. Het onderwerp zelf blijft een heikel punt. Wat er nu gebeurt is een herhaling van zetten van wat in de jaren zestig gebeurde. Het is noodzaak om de spelregels te benoemen en daar pal voor te staan. Het is nodig om op de scholen uit te leggen dat we in een open samenleving leven en dat mensen gezag moeten kunnen relativeren. Willekeurige onderwerpen moeten niet buiten het debat gehouden worden. 4. Discussie De heer KEMPER begrijpt wel iets van die verontrusting. Er zijn ontwikkelingen in de samenleving gaande die maken dat mensen zich niet zo snel geschokt voelen. Anderzijds zijn er ook mensen die zich wel geschokt voelen. Een politicus heeft daar zorg over. De overheid mag wel optreden als de vrijheid van meningsuiting een schending van de openbare orde dreigt op te leveren. Nu kan er onrust ontstaan over uitspraken die vijf jaar geleden geen onrust zouden veroorzaken. De vrijheid van meningsuiting is niet absoluut. Het is goed denkbaar dat er tien jaar geleden geen onrust zou ontstaan bij het zien van de plaatjes van kunstenaar Nekschot. De officier van justitie zal daarom nu anders tegen zaken aankijken. De heer MULDER zegt dat de rechterlijke macht tegenwoordig interpreteert dat er veel onrust onder moslims is, waardoor een gevaar voor de openbare orde ontstaat, terwijl het misschien niet zo is. Dit preventief optreden van de rechterlijke macht kan gevaarlijk zijn. De heer KEMPER zegt dat de vrijheid van meningsuiting niet absoluut is en door de overheid beperkt kan worden. Die beperking mag uitgevoerd worden als wettelijk voorschrift. Het Europees Verdrag stelt dat ook. In een viertal gevallen mag de rechter ingrijpen, namelijk als het gaat om de veiligheid van de staat, de openbare orde, de reputatie van mensen en de geheimhouding van personen. De GESPREKSLEIDER zegt dat het mogelijk is dat iemand kan dreigen om de openbare orde in gevaar te brengen. Hoe wordt de kunstenaar beschermd? De heer KEMPER merkt op dat er momenten zijn waarop iemand niet beschermd wordt. Dat is ook te zien bij een demonstratie die verboden kan worden. Als de burgemeester meent dat de orde door een bepaalde demonstratie verstoord wordt, kan hij een demonstratie verbieden. De GESPREKSLEIDER vraagt of het kabinet op de goede weg zat door de mogelijkheden tot een verbod van de film Fitna van Geert Wilders te onderzoeken. De heer KEMPER zegt dat een bestuurder zoekt naar mogelijkheden om iets te doen aan dreigende maatschappelijke onrust. Of het wijs is om iets dergelijks te doen en of het kan, is een tweede. Preventief optreden van de overheid in deze zaak is ontoelaatbaar. Spreker kan zich evenwel voorstellen dat de overheid niet zomaar zegt machteloos te staan. Wethouder GEHRELS zegt dat je er niet aan moet denken dat de overheid op 5

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

voorhand iets kan verbieden. Er is wel sprake van een dilemma. De overheid zegt geen oordeel over kunst te hebben, maar de politiek heeft het intussen wel. Het is mooi zoals het met de film van Wilders gegaan is. Het preventieve optreden van het kabinet heeft goed gewerkt. De onrust zowel in Nederland als in het buitenland viel mee. Het gaat hier om de diepst gewortelde waarden van mensen. Spreekster zou zich wel drie keer bedenken voor ze als kunstenaar een naakte vrouw op de voorgevel van een huis zou zetten. Het college heeft een verantwoordelijkheid die verder gaat dat de vrijheid van meningsuiting, namelijk het handhaven van de openbare orde. Iemand heeft pas echte vrijheid als hij of zij de grenzen van de ander respecteert. De GESPREKSLEIDER vraagt of de grenzen aan het schuiven zijn. Wethouder GEHRELS kan daar niet direct antwoord op geven. Er bestaat nu commotie over andere dingen dan in de jaren zestig. Soms leidt ook een samenloop van omstandigheden tot commotie. In het geval van de museumdirecteur die de foto's niet wilde ophangen, ging het niet over de overheid. Het was een persoonlijke beslissing van die man. Er ontstond commotie over, maar diezelfde foto's hadden in de Mozes- en Aaronkerk gehangen en toen was er niets te doen. De GESPREKSLEIDER vraagt of de Amsterdamse kunstenaar onder druk staat. De heer IVENS is van mening dat de Amsterdamse kunstenaar wel degelijk onder druk staat. De maatschappij verandert en bevolkingsgroepen worden mondiger. Kunstenaars krijgen een grotere rol om zelf veranderingen te duiden en grenzen te zoeken en zo de maatschappelijke ontwikkelingen te analyseren. De wet blijft statisch en is aan interpretatie onderhevig. De GESPREKSLEIDER vraagt of de gemeente kunstenaars moet faciliteren om de grenzen op te zoeken. De heer IVENS stelt dat de maatschappij aan het schuiven is en dat de culturele voorhoede ruimte moet krijgen. Mevrouw MAUREAU zegt dat het vroeger het voorrecht van de kunstenaar was om te beledigen. De afgelopen jaren zijn er steeds meer mensen gekomen die zeggen wat ze vinden. Het maatschappelijk verkeer is harder geworden. Hierdoor schuurt het vaker en voelen mensen zich soms permanent beledigd. Het is nodig om de voorhoede te beschermen. Het recht van de kunstenaar heeft te maken met de maatschappij, die hier iets mee moet. Politici moeten goed nadenken hoe zij staan tegenover het recht om te beledigen. De heer NEDERVEEN begrijpt het dilemma. Een politicus kan in conflict komen tussen zijn eigen gedachten ergens over en het algemeen belang van een zaak. Hij of zij kan een groot liefhebber van seks zijn en zich tegelijkertijd zorgen maken over de erotisering van de openbare ruimte. In de jaren zeventig en tachtig was er consensus over wat mogelijk was, maar toen hebben de beleidsmakers verzuimd om het Wetboek van Strafrecht op te schonen. Regelgeving is niet helemaal statisch. 6

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

De discussie van nu gaat over religiositeit en religie. Sommige religieuze mensen zeggen dat ze aanstoot nemen aan de homoseksuele praxis. Homoseksuelen zijn beledigd, omdat hun de ruimte ontnomen wordt. Spreker is een groot liefhebber van kunst en vindt dat kunst een bijzondere positie inneemt. Hij zal zich inspannen dat kunst zich vredig zal uiten, maar het is niet mogelijk om kunst te verbijzonderen tot een maatschappelijk veld, waarin meer mogelijk is. Mevrouw MAHRACH zegt dat kunstenaars vrij zijn om te maken wat ze willen. Ze maken kunst voor zichzelf en voor het publiek. Kunstenaars willen altijd hun boodschap uitdragen. Sommige kunstenaars kiezen daarbij voor de grenzen, andere niet. Zolang zij zich bewegen binnen de perken van de wet, heeft de politiek niets over hen te zeggen. Een politicus heeft een andere verantwoordelijkheid dan een kunstenaar. De samenleving heeft een oordeel over een vorm van expressie en mensen kunnen naar de rechter stappen. Als een kunstenaar zich bedreigd voelt, is de politiek aan zet, maar de politiek oordeelt niet. Onlangs verzeilde spreekste tegen haar wil in een discussie over de uitleg van de Koran. Ze heeft de les geleerd dat de woorden van een politicus een grote weerslag kunnen hebben op de samenleving. Een volgende keer zal ze zich niet meer op glad ijs begeven door zich niet meer uit te laten over de interpretatie van religie. Het is haar taak niet om uitleg te geven over een bepaalde korantekst. In het algemeen zegt ze dat bepaalde foto's voor haar aanstootgevend zijn, maar als raadslid voor de PvdA oordeelt ze anders. Ze kan ervoor kiezen niet naar de afbeeldingen te kijken. Een AANWEZIGE zegt dat de maatschappij veranderd is, maar dat die maatschappij in andere landen soms nog niet veranderd is. Een foto met een vrouw in bikini is in Istanbul nog steeds verboden. Dingen die tien jaar geleden in Nederland geen probleem waren, zijn dat nu wel. De GESPREKSLEIDER vraagt of er behoefte aan is dat de politiek de voorhoede meer gaat beschermen. De heer TERSTALL zegt dat er bepaalde basisverworvenheden zijn als de vrijheid van meningsuiting en de scheiding tussen kerk en staat. Het is niet goed om aan die basisverworvenheden te gaan tornen, maar dat gegeven kan wel suggereren dat mensen met andere opvattingen zich tweederangs burgers voelen. Wethouder GEHRELS merkt op dat de overheid geen beoordelaar van kunst is, al heeft een politicus wel een oordeel. In de jaren zestig was (vrouwen)emancipatie een belangrijk onderwerp. De onderwerpen verschuiven, maar het debat is van alle tijden en dat is niet zorgelijk. De voorhoede wordt in Amsterdam beschermd. Zo faciliteert het gemeentebestuur schrijvers uit minder democratische landen. De samenleving verandert en daarmee bijvoorbeeld ook de positie van de homo. De laatste drie, vier jaar is er niet schokkend meer veranderd dan in de jaren ervoor. Mevrouw ULICHKI begint over de verwevenheid van de politiek met de kunst en noemt de film die Ayaan Hirsi Ali samen maakte met Theo van Gogh. Het is een nare film over de rol van de vrouw in de islam. Hirsi Ali had politieke bedoelingen met 7

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

de film, net zoals Geert Wilders die met zijn film had. Hier werd politiek bedreven door middel van kunst en cultuur. Spreekster wordt niet goed van een aantal van de beelden uit de film van Hirsi Ali. Er zit een agenda achter en die is belangrijk voor de samenleving. De film van Wilders moet in die context geplaatst worden. Het is te gemakkelijk om te zeggen dat er vrijheid van meningsuiting is. De politiek speelt een rol in de handhaving van de openbare orde en het beschermen van bepaalde groepen in de samenleving en moet daarbij oog hebben voor de politieke agenda's. Een kunstenaar staat niet op zichzelf, maar hij beïnvloedt de samenleving en wordt erdoor beïnvloed. Mevrouw HOOGERWERF vindt de uitspraken van Donner richtinggevend in het publieke debat. De politiek is aan het opschuiven. Tien jaar gelden zei men dat de vrijheid van meningsuiting het belangrijkste was, tegenwoordig sluipt er vanuit de politiek moraliteit in. De politiek moet een klimaat creëren waarin kunstenaars maatschappelijke processen verder kunnen brengen. De heer TERSTALL zegt dat Hirsi Ali een mening over bepaalde zaken heeft en dat iedereen een mening mag hebben. De GESPREKSLEIDER vraagt of de politiek iets moest doen tegen de film van Hirsi Ali. Mevrouw ULICHKI merkt op dat sommige mensen zeiden dat moslims niet tegen kritiek kunnen. De andere kant is dat mensen een vrouw gebruiken als object in de film om te zeggen dat de islam een achterlijke religie is. Waarom moet een politicus een film maken? Mevrouw MAHRACH zegt dat politici hun mening niet op theologisch maar op maatschappelijk gebied moeten geven. Hirsi Ali heeft de film niet als kunstenares gemaakt, maar omdat ze de emancipatie van de vrouwen in de islam wil bevorderen. Spreekster wil een politieke discussie over de plaats van de vrouw in de maatschappij, maar niet met de Koran als uitgangspunt. De theologische discussie daarover hoort thuis in de kerk en de moskee. Mevrouw HOOGERWERF merkt op dat de film een manifestatie is van de kunstenaar. De film van Van Gogh is de aanleiding geworden voor het vermoorden van de filmmaker. Mevrouw MAHRACH zegt te spreken over Hirsi Ali. Op het moment dat iemand kunst aangrijpt om een ander doel te bereiken, moet je daar vraagtekens bij zetten. Spreekster zou zelf geen provocerende kunst gebruiken om een boodschap uit te leggen maar vooraf nadenken over het maatschappelijk effect. De heer MULDER maakt zich er zorgen over dat kunstenaars overgaan tot zelfcensuur. De moord op Theo van Gogh heeft grote impact gehad op kunstenaars. Spreker vreest dat kunstenaars overgaan tot zelfcensuur, omdat ze bang zijn voor de dreiging van moslims. Mevrouw MAUREAU merkt op dat Mokum TV een uitzending over Roosje 8

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Kunst en Cultuur, Lokale Media, Sport en Recreatie, Bedrijven, Deelnemingen en Inkoop Verslag discussiebijeenkomst Vrijheid van meningsuiting, 19 juni 2008

KSB

heeft gemaakt vanuit een creatieve invalshoek. De muur is gefotoshopt en op de plaats van Roosje stond mevrouw Maureau bloot op het kunstwerk. Salto heeft toen besloten om de film in beslag te nemen en de film niet meer te vertonen. Het is mooi dat Salto die stappen gezet heeft, want ze kwamen aan mevrouw Maureau zonder dat ze er om gevraagd had. Sluiting De GESPREKSLEIDER bedankt iedereen om 21.30 uur voor zijn of haar inbreng. Als we waakzaam blijven, komt het goed, is zijn afsluitende stelling. Mevrouw ULICHKI geeft mevrouw Maureau en de heren De Greve, Kemper en Terstall een fles wijn van het merk Expressie.

9