ISSN 0350-8773

Praxis Medica
Vol. 48, No. 1

PRISHTINË, 2006

ISS 0350-8773

PËRMBAJTJA – CONTENTS
1. 4. A. Hasani.: ANESTEZIA DHE VDEKJA. Z. Baruti-Gafurri, L. Begolli, V.Topciu, H. Paçarizi, B. Zhubi.: IMUNOGLOBULINAT E SERUMIT TE TË SËMURËT ME GLOMERULONEFRIT AKUT POSTSTREPTOKOKCIK. V. Beqaj-Zhjeqi: FAKTORËT ETIOLOGJIKË TE PARALIZA CEREBRALE NË RAJONIN E PRISHTINËS. N. Hyseni, S. Llullaku, S. Grajqevci, M. Berisha, S. Statovci, G. Ceku, K. Ukperaj, D. Koqinaj, A. Shefkiu, Xh. Ademaj , I. Ademaj, S. Haliti, S. Spahia, Sh. Hasimja: CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT. N. Ramadani: HIV/AIDS NË KOSOVË: PROBLEM I SHËNDETËSISË PUBLIKE. R. DACI, H. RAMADANI, XH. SEJDIU: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE TE FETUSI ME SHTATZËNËSI NORMALE DHE DIABETIKE (NË TERAPI ME INSULINË) Z. Gashi1, Z. Kabashi1, B. Resuli2, R. Hoxha3, A. Haziri1: EFEKTI I TERAPISË SË TREFISHTË TË TË SËMURËT ME ULÇERË L. Kamberi1, N. Rexhepaj1, B. Krasniqi2, R. Hoxha2, Sh. Krasniqi2, B. Neziri B3.: VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE TË EKG NË INFARKTIN AKUT TË MIOKARDIT. Sh. Krasniqi, H. Bytyqi, B. Krasniqi, B. Neziri, L. Kamberi.: ANALIZA VITALE ESENCIALE DHE JOESENCIALE E ANTIBIOTIKËVE TË SHPENZUAR NË KLINIKËN E KIRURGJISË DHE TË ORTOPEDISË TË QKUK P. Buzhala, N. RAMADANI.: EPIDEMIA E SALMONELLOZËS NË REPARTIN PEDIATRIK TË QENDRËS MJEKËSORE NË PEJË NË VITIN 1996. V. Sahatçiu-Meka,1 R. Izairi,2 S. Rexhepi,2 A. Gashi3, K. Pallaska4, S. Manxhuka-Kërliu,5 A. Rexhepi.1: ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES, SIMPTOMAVE PRODROMALE DHE ARTIKULARE TEK ARTRITI REUMATOID SEROPOZITIV DHE SERONEGATIV. R. Sopi1, F. Halili2, K. Bislimi2, M. Jakupaj1: EFEKTI I ACETATIT TË PLUMBIT NË AKTIVITETIN E KATALAZËS NË VESHKA, NË TRU DHE NË ZEMËR TE MINJTË E LLOJIT MUS MUSCULUS-LINJA ALBINE. B. Abdullahu.: STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE I. Fazliu, P. Abrashi, B. Bicaj, S. Zatriqi, F. Zyferi, R. Bajrami, A. Sharku, V. DedushajFazliu, A. Krasniqi.: EFEKTI I EKIPEVE MULTIDISIPLINARE ONKOLOGJIKE NË MJEKIMIN E TË SËMURËVE ME TUMORE MALINJE TË TRAKTIT INTESTINAL TË SIPËRM. S. Sllamniku, C.Bytyçi, B.Ibrahimi, F. Muhadri, G. Jashanica, S.Uka, Xh.Gashi.: TRAJTIMI ORTOPEDIK – KIRURGJIK I ÇRREGULLIMEVE SPASTIKE TE PARALIZA CEREBRALE. R. Daci, R. Kasumaj, Xh. Sejdiu.: ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË ASIMPTOMATIKE NË SHTATËZËNI. M. AVDIU.: ABLAKTACIONI I HERSHËM VUAJTJE PËR FOSHNJAT, SFIDË PËR NËNAT DHE PERSONELIN SHËNDETËSOR. 1 L. Kamberi, 1F. Hima, 1N. Rexhepaj, 2B. Krasniqi.: PARASHIKIMI I VDEKSHMËRISË NË INFARKTIN AKUT TË MIOKARDIT NËPËRMJET PARAMETRAVE TË NDRYSHËM KLINIKË DHE ELEKTROKARDIOGRAFIKË S. Sllamniku, A. Pustina, C. Bytyçi, F. Morina, B. Ibrahimi, A. Tolaj, D. Xhigoli.: OSTEOMA OSTEOIDE SI TUMOR BENINJ I ESHTRAVE B. Abdullahu.: STUDIMI I QЁNDRUESHMЁRISЁ KIMIKE TЁ PARACETAMOLIT NЁ DY FORMULIME TЁ NDRYSHME NЁ TRAJTЁ SHURUPI B. Gjikolli, B. Haxhihasanoviq, F. Dalagija, F. Gavrankapetanoviq, H. Ymeri, Xh. Bicaj, L. Lincender, E. Osmani, V. Gashi, A. Bjorn, H. Klingenstierna.: DILATIMI ME BALONË DHE STENTIMI I ENËVE PERIFERIKE Sh. Dukaj, A. Selmanaj, M.Bala, A.Dukaj.: PREVENTIMI I TIAMINË HIPOVITAMINOZËS (BERIBERIT INFANTIL) TE NJË RAST YNI I DYSHUAR PËR KËTË SËMUNDJE P. Abrashi, I. Fazliu, S. Tmava, I. Zekaj, V. Rexhepi, R. Bajrami, A. Sharku, B. Sermaxhaj, A. Latifaj, M. Hoxha, R. Karanezi, D. Kryeziu, F. Zyferi.: TUMORET E RETROPERITONEUMIT Y. Aliu, S. Tmava, B. Kelmendi, V. Skenderi.: ERCP DHE LAPAROSKOPIA SI METODA TË KOMBINUARA NË ZGJIDHJEN E PROBLEMIT TË KOLECISTOKOLEDOKOLITIAZËS IN MEMORIAM: Dr. Vezir Bajrami, MD INFORMATË. ESPID 2006

PRAXIS MEDICA
2006, Vol. 48, No. 1
Redaktorët e nderit/ Honorary editors: Prim. Dr. Daut MUSTAFA Prof. Dr. Izedin OSMANI Prof. Dr. Sadete MEKULI Prof. Dr. Simë DOBRECI Kryeredaktor / Editor in chief

9. 17.

23. 30.

41. 46.

Binak KASTRATI
Zëvendës kryeredaktor/ Vice editor in chief Osman SEJFIJA Sekretar / Secretary Halil AHMETAJ
54.

59. 64.

Këshilli redaktues-Editorial Board: Osman SEJFIJA, Isuf DEDUSHAJ, Nexhmi HYSENI, Shemsedin DRESHAJ, Halil AHMETAJ, Naser RAMADANI,Gani BAJRAKTARI, Blerim KRASNIQI, Binak KASTRATI Lektor për gjuhën shqipe Ali Llunji Prishtinë, 2006 Adresa e redaksisë / Editorial Board address: Biblioteka e Fakultetit të Mjekësisë, Klinika e ORL-së, QKUK, Prishtinë E-mail: praxismedica@netscape.net praxismedica@msn.com Praxis Medica shtypet në tirazh 800 ekzemplarë

73.

77. 80.

83.

87. 95. 102.

108. 111.

116.

121.

124.

127.

130. 131.

2
UDHËZIME PËR AUTORË
PRAXIS MEDICA boton punime shkencore dhe profesionale të të gjitha fushave të mjekësisë, punime kërkimore, artikuj revyalë, vështrime me interes për mjekësinë, raporte rastesh, njohuri të reja nga mjekësia, letra drejtuar Redaksisë, recensione librash dhe njoftime. Punimet duhet të jenë origjinale dhe të pabotuara më parë diku tjetër. Udhëzimet për autorë mbështeten dhe janë adaptuar sipas rekomandimeve në Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals. N Engl J Med 1991;32A:424-8. 1. TEKSTI I PUNIMIT Punimet botohen në gjuhën shqipe, ose në gjuhën angleze. Punimi shtypet në rreshta të rregultë (deri 60 rreshta në një faqe; të përdoret rrallori 1 i kompjuterit), vetëm në njërën faqe të letrës dhe me margjinë 3 cm përreth. Punimi, pas lekturimit, të rishtypet dhe të dërgohet në 3 kopje (përveç origjinalit, dy të tjerat mund të jenë fotokopje). Punimi duhet të jetë edhe në disketë. Punimet origjinale kërkimore-shkencore, profesionale dhe revyale mund të kenë deri 12 faqe (me të gjitha shtesat), përshkrimi dhe raporti i rasteve interesante deri në 6 faqe, kurse çdo shkrim tjetër (p.sh. raporti nga tubimet shkencore dhe profesionale, recensione librash, njohuri të reja nga mjekësia ose letër redaksisë) 1-2 faqe. 1.1. Përgatitja e punimit. Çdo pjesë e punimit - titulli, rezymea me fjalët bosht, teksti, referencat, tabelat dhe fotografitë - duhet të jenë të veçanta. 1.2. Titulli duhet lë jetë konciz dhe informativ. Të përcillet nga emri dhe mbiemri i plotë i çdo autori, si dhe emri e institucionit ku është bërë punimi. 1.3. Rezymea, pa shënime për autorët, shkruhet në vetën e tretë njëjës, jo më shumë se 150 fjalë (më të shumtën një faqe). Kjo përmban vështrimin e përgjithshëm të temës, qëllimin e punimit, materialin dhe metodat, rezultatet dhe përfundimet krysore (pa të dhëna nga literatura). Në të theksohen aspektet e reja dhe të rëndësishme të studimit ose të· hulumtimit. Rezymea duhet të jetë faktografike, jo përshkruese. Shkurtesat, perveç njësive standarde të matjes, të mos përdoren. Nën rezyme shënohen 2-5 fjalë bosht (ose fraza të shkurtëra), që janë thelbësore për klasifikimin dhe identifikimin e përmbajtjes së punimit. 1.4. Titulli dhe rezymea e punimit shkruhet edhe në gjuhën angleze 1.5. Teksti i punimit duhet të përmbajë hyrjen, materialin dhe metodat, rezultatet, diskutimin dhe përfundimin. 1 5.1. Hyrja, .shkruhet në kohën e tashme, duhet të jetë sa më e shkurtër dhe të paraqesë në mënyrë të qartë e të saktë thelbin e problemit dhe qëllimin e punimit. Referencat që merren me këtë problem të përmenden në mënyrë telegrafike. Të dhënat nga literatura (autorët, referencat), kudo që përmenden në tekst të punimit, duhet të shënohen në kllapa, me shifra arabe, të cilat duhet t'u përgjigjen atyre në regjistrin e literatures. Emrat e barnave shkruhen me emrat e tyre gjenerikë.

ose shenjat e tjera) shpjegohen nën ilustrim. 2.3. Fotografitë parapelqehet të jenë, përveç në disk, në vendin e parapar të tekstit, edhe në letër me shkëlqim të mirë. Përshkrimi i fotografive duhet bërë në fletë të veçantë. Në anën e pasme të fotografisë shkruhet me laps numri i saj dhe titulli i punimit (pa emrat e autorëve). Këto të dhëna mund të shkruhen në një etiketë, që pastaj ngjitet në anën e pasme të fotografisë. Parapëlqehet që vendet e rëndësishme të fotografisë të shënohen me shigjetë. Të sëmurëve, para se të fotografohen, u mbyllen sytë me një shirit të zi për të mos u identifikuar. 2.4. Skica vizatohet në mënyrë profesionale me tush të zi, në paus ose në letër të hardhë. Shkronjat dhe shenjat duhet të jenë të qarta dhe me intensitet të njëjtë, kështuqë, edhe pas zvogëlimit në shtyp, lë jenë të lexueshme. 3. REGJISTRI I LITERATURËS shkruhet në në fund të punimit. Autorët (referancat), të cilët përmenden me shifra arabe në kllapa në tekstin e punimit, në regjistër të literaturës radhiten sikurse janë përmendur në tekst. Shënohet numri rendor arab, pastaj të gjithë autorët e referencës, përveç nëse janë më shumë se 6 autorë, kur do të shkruhen 3 autorët e parë me shkurtesën e b.p. Pika nuk përdoret pas inicialeve të emrave të autorëve. Shkurtesat për revista shënohen sipas regjistrit në Index Medicus. Shembuj për regjistrim të literaturës nga 3.1 Revista Koçinaj Y. Hima F, Rexhepi H, Thaçi A. Sindroma koronare si gjendje urgjente në kardiologji. Praxis Medica 1985; 28: 15-7A. 3.2. Suplementi i revistës Waytt JI, Rathbone BJ. Imumne response of the gastric mucosa to Compylbacter pylori. Scan J Gastroenterol 1988;23 (suppl 142):44-9. 3.3. Libri Kërçiku K. Zhvillimi i shëndetësisë në Shkodër gjatë shek. XVILXX. Tiranë: Mihal Duri, 1962: 137-49. 3.4. Kapitulli i librit Schiebler CL, Van Mierop LHS, Krovetz LJ. Diseases of tricuspid valve. Në: Moss AJ, Adams F, (red.). Heart disease in infants, children and adolescents. Baltimore: Williams and Wilkins, 1968:134-9. 3.5. Monografia Dhimitri Ll. Hepatitet virale. Tiranë: Tetë Nëntori, 1974. 3.6. Përmbledhja e punimeve Disha M. Veprimet anësore dhe toksike të barnave. Përmbledhje e referateve dhe rezymeve të takimit IV Profesional të Mjekëve të Kosovës. Prishtinë, 1986: 29-32. 3.7. Grupi i autorëve Multicentr Postinfarction Rescarch Group. Risk stratifaction and survival after myocardial infarction. N Engl J Med 1983; 309: 331-6. 3.8. Arfikulli anonim Artikull anonim. Coffe drinking and Cancer of the pancreas. Br Med J 1981;283:626. 3.9. Disertacioni Cairns RB. Infrared spectroscopic studies of solid oxygen (Disertacion). Berkeley, California: University of California, 1965, faqe 156. 3.10. Magjistratura Në mënyrë të njëjtë si disertacioni. 3.11. Gazeta Latifi H. Tuberkulozi në Kosovë në periudhën janar-tetor. Bujku 1994 (20 dhjetor);1014: 6. Në një fletë të veçantë, që i bashkangjitet punimit, për çdo autor duhet shënuar shkalla e titullit akademik, fusha e specializimit, institucioni ku ështe bërë punimi, adresa e vendit të punës dhe e banimit, adresa e e-mailit, si dhe numrat e telefonit. NJOFTIM. Punimet që nuk janë në përputhje me udhëzimet, si dhe ato që refuzohen, i kthehen autorit. Punimet i nënshtrohen recensionit. Redaksia e Revistës cakton renditjen e botimit të punimit, rezervon të drejtën si për pakësimin e numrit të ilustrimeve, ashtu edhe për përshtatjen e tekstit të punimit. Punimet nuk paguhen. Autorit mund t’ i jepen falas disa separate të punimit të botuar. .

15.2. Materiali dhe metodat e punës, të shkruara në kohën e kaluar, duhet të parmbajnë të dhënat se çka dhe .si, ku dhe kur është punuar. Metoda e punës përshkruhet qartë, meqë ia bën të munshme lexuesit ta kuptojë punimin. Metodat e njohura nuk përshkruhen, por përmenden nga literatura. 1.5.3. Rezultatet e punimit, të shkruara në kohën e kaluar, duhet renditur qartë dhe saktë; të përdoren njësitë e SI - sistemit internacional (në kllapa mund të shënohet edhe njësia matëse tradicionale). Me rëndësi është përpunimi statistikor i rezultateve. 1.5.4. Diskutimi, i shkruar në kohën e tashme, është interpretimi i rezultateve të përftuara dhe krahasimi i tyre me njohuritë e deritashme e me të dhënat nga literatura.
1 5.5. Përfundimi, që është i thukët, del nga qëllimi i punimit dhe nga diskutimi. Në të autori jep mendimet, sugjerimet dhe propozimet e veta. 1.5.6. Një mirënjohje e shkurtër, kushtuar atyre që e kanë ndihmuar autorin, mund të shënohet në fund të tekstit. 2. ILUSTRIMET

Çdo ilustrim duhet të ketë titullin, pjesën tekstuale, .shënimet ose shpjegimet, të gjitha në gjuhën shqipe dhe angleze. Ilustrimi duhet të jetë i kuptueshëm edhe pa lexuar tekstin e punimit. Shpjegimet (legjenda) shënohen në ilustrim. Parapëlqehet madhësia e ilustrimeve (tabelave, grafikoneve, fotografive. skicave) deri 6x8 cm (maksimum 9x12). Marrja dhe riprodhimi i ilustrimeve nga autorë të tjerë, duhet të bëhet me lejen e botuesit dhe të autorit. Origjinali i çdo ilustrimi dërgohet bashkë me dy fotokopje. Në tekstin e punimit autori duhet të shënojë vendet e parapara për ilustrime përkatëse. Ilustrimet duhet kufizuar në numër të arsyeshëm, meqë këto e shtrenjtojnë botimin. 2.1. Titulll, i shkruar në krye të ilustrimit, duhet të jetë konciz dhe përmbajtësor, ashtu që lexuesi ta ketë të qartë për çka është fjala. 2.2. Tabelat dhe grafikonet duhet të jenë të qarta dhe të kuptueshme lehtë, jo të komplikuara dhe të stërngarkuara me të dhëna. Shkurtesat e përdorura (shifrat romake, shkronjat e mëdha,

Monitorët e sofistikuar me anë të të cilave bëhet vlerësimi i funksioneve vitale të pacientit. Nga anestetikët intravenozë përdorej thiopental.sh. Në sajë të monitorimit të sofistikuar. Standardet ndërkombëtare mbështeten në sigurimin e pajisjeve teknike përkatëse. dhe në çdo 10. the mortality rate has fallen. better training. rritjes së nivelit të edukimit të kuadrove. i cili në vitin 1954 ishte specializant i anestezisë në Universitetin e Pensilvanisë. si dhe mospërvoja e personit që aplikonte anestezinë (kirurgu). e që përfundonte me hipoksi. Hasani. në radhë të parë. The most important result is the increase of interest among anesthesiologists in improving anesthesia outcomes and in patient safety. duke i kushtuar kujdes të posaçëm faktorit njeri. 1-3. Monitorimi përbëhej nga observimi i pulsit. Prishtinë REZYME Anestezia është njëri ndër çastet më sigjifikante në historinë e mjekësisë. përcjelljes më të saktë të informatave lidhur me shkaqet e mortalitetin nga anestezia. Vlen të përmenden përshkrimet e bëra nga Dr. kompetencave dhe orientimit profesional të tij. Ai jepej gjatë tërë operimit. The incidence of death associated with anesthesia over a number of years has shown a reduction in most species. understanding of the physiologic effects of anesthetics and better transmission of information concerning causes of anesthesia mortality. . identifikimit. që jepej gjatë disa minutave. Mortaliteti nga anestezia nis të studiohet nga viti 1950.000. si dhe aftësive organizative dhe aftësive për të vlerësuar dhe parashikuar(1). Intervenimet kirurgjike tash mund të kryheshin në mënyrë shumë më komfore. hiperkarbi dhe hiperventilim. pra ekziston korelacioni njerimakinë. Kompanitë farmaceutike vazhdojnë të prodhojnë anestetikë më të sigurt dhe me efekte anësore më të vogla për organizëm. due to the introduction of sophisticated monitoring devices. respirimeve dhe pupilave. 1 SUMMARY Anesthesia is one of the most significant moments in history of medicine and focuses on patient’s needs and expectations to optimize efficiency of care for individual patients. QKU. ashtu edhe për kirurgun (3). shkalla e mortalitetit është ulur dukshëm. mirëqenjes së tij. Praxis Medica 48-1. HISTORIATI Në vitin 1846 u zbuluan komponimet kimike. gjatë kirurgjisë torakale. However. Shkaqet e vdekshmërisë së lartë ishin anestetikët jo të përsosur. të cilat shkaktojnë humbjen e vetëdijes dhe mosndjeshmërinë në dhembje. luajnë rol të madh.000 pacient të anestezuar (2). Ky zbulim ishte fillimi i një epokë të re në mjekësinë bashkëkohore. mosnjohja e efekteve fiziologjike të anestetikëve. njohjes së efekteve fiziologjike të anestetikëve. 1-3 ANESTEZIA DHE VDEKJA A. Aplikimi i anestetikëve gjatë intervenimeve kirurgjike u përcoll me vdekshmëri të lartë të pacientëve. janë të domosdoshme. Në saje të fakteve të lartpërmendura vdekja nga anesteza është ulur në 5-6 vdekje në 1. Njohja e mekanizmit të veprimit të anestetikëve. aparatura jopërkatëse. Anestezia realizohej me etër dhe 100% N2O.000 pacientë të nënshtruar anestezisë 1 vdiste nga ndërlikimet e anestezisë. Fokusohet në nevojat individuale të pacientëve me qëllim të sigurimit të kushteve optimale për kujdesin e tyre. si për pacientin.Praxis Medica 48-1. të cilat janë njëkohësisht edhe bashkpunëtor i mirë me anesteziologun. Anestezia fiton siguri më të madhe 150 vite pas zbulimit të tij. Njëri ndër çastet më të rëndësishme ndërmjet anesteziologëve është përmirësimi i rezultateve të anestezisë dhe sigurisë së pacientit. Klinika e Anesteziologjisë dhe Mjekimit Intensiv. Incidenca e vdekjeve nga anestezia ka treguar rrënje të theksuar viteve të fundit. Këtë e mundësojnë zbulimi HYRJA Anestezia modern fokusohet në sigurinë e pacientit duke penguar dhe sanuar ndërlikimet e Anestezisë. respektivisht anesteziologut. Zvogëlimi i morbiditetit dhe mortalitetit të shkaktuar gjatë anestezisë arrihet. aplikohej vetëm gjatë disa intervenime si p. prandaj pacientët zgjoheshin me shumë vështirësi. Ellison (4). Intubimi i trakesë nuk ishte i shpeshtë. përgatitja përkatëse e pacientëve për intervenim kirurgjik dhe ngritja e nivelit të kirurgjisë.

arrestin kardiak dhe vdekjen. Por. Roli i anesteziologut. Në rastet e tilla aplikohet një teknikë e posaçme. Reaksioneve alergjike vdekjeprurëse shkaktojnë disa miorelaksant. PSE PACIENTI VDES NGA ANESTEZIA? Ndërlikimet më të shpeshta në anestezi me përfundim fatal janë: Udhëheqja e rrugës ajrore: Është i mirënjohur fakti se mungesa e oksigjenit prej 4-6 minutash. Roli i anesteziologut mbështetet në monitorimin dhe korrigjimin adekuat të hipovolemisë dhe gjakderdhjeve. Vëmendje e madhe i kushtohet latex alergjive. Rastet më të predispozuara për aspirim janë shtatzënat. Ventilimi: Pacienti i pavetëdijshëm. takikardia. prandaj preferohet moskonsumimi i ushqimit dhe lëngjeve 6 orë para aplikimit të anestezisë. si dhe përsosja e aparaturës. Temperatura e lartë. rigjiditeti i muskujve. të sëmurëve me sëmundje përcjellëse. në këto raste bazohet në intervenim të shpejtë dhe adekuat (8). hiperkarbia. tahipnea. janë shenja të hipertrmisë malinje.000 nëse është administruar suksinilkolina dhe 1:200. kurse miorelaksantët paralizën e plotë të muskujve respiratorë dhe aktit të frymëmarrjes. e indukuar nga anestetikët inhalator (halotani) dhe suksinilkolina. Në 80% të rasteve vdekja është e pashmangshme. si dhe stresi e mbingarkesa. Ndërlikimet mund të jenë edhe të natyrës teknike. Ndërlikimet që ndodhin në këto raste janë: vendosja e tubusit në ezofag dhe intubimet e vështira (mos vizuelizimi i laringsit si pasojë e ndryshimeve anatomike tek i sëmuri). me ndikim minimal në funksionet vitale. vdekjen e vetë pacientit. Etiologjia është ende e paqartë. pra anesteziologut. Kolapsi cirkulator mund të jetë pasojë edhe e dozimt të rritur të anestetikëve. shfryrja apo pëlcitja e kafit të tubusit. ndoshta vendimtare e rënies së mortalitetit gjatë ndërhyrjeve kirurgjike. Të gjitha këto mund të sanohen vetëm me zgjuarsinë e anesteziologut dhe të ekipit përreth (6). kurse zgjatja e mëtejme e hipoksisë. Qarkullimi: Kolapsi cirkulator shkakton vdekjen e indeve. Çrregullimet më të shpeshta të ventilimit janë: ekstubimi i pacientit. çrregullimeve të koagulimit të gjakut dhe pacientëve në hipovolemi (7). Incidenca e saj sillet prej 1:60. shkakton vdekjen e trurit. Hipertermija malinje (MH): Është gjendje fulminante hipermetabolike e muskulaturës skeletore. Hasani: ANESTEZIONI DHE VDEKJA komponentë. traumat. Reaksionet alergjike: Anestetikët inhalatorë nuk shkaktojnë reaksione alergjike. tubusi joadekuat ose mosfunksionimi i aparatit të anestezisë (aparati duhet të testohet para çdo përdorimi). anestetikë intravenoz dhe antibiotikë. pengesa në rrugët e frymëmarrjes. Një komplikim tjetër i shpeshtë është edhe aspirimi i përbërjes së lukthit. është aplikimi i tij nga ana e ekspertit të kualifikuar. induksioni i shpejtë apo “crush induction”(5). Gjatë Anestezisë anestetikët shkaktojnë humbjen e plotë të vetëdijes. Kujdes i veçantë gjatë dozimit duhet t´i kushtohet fëmijëve. por dihet se . acidoza metabolike dhe respiratore. si laringoskopi joadekuat. i paralizuar dhe intubuar duhet të ventilohet në mënyrë artificiale me qëllim sigurimi të shkëmbimit përkatës të gazrave.2 A. mundësia e monitorimit të funksioneve vitale të pacientit. i anestetikëve joshpërthyes. aplikimi i anestetikëve lokalë. diskonektimi i cilësdo pjesë të aparatit të anestezisë. respektivisht rastet urgjente dhe obstruksionet intestinale. prandaj rrugët ajrore sigurohen nga ana e tubusit endotrakeal. organeve dhe në fund.000 nëse nuk është administruar suksinilkolina. mosardhja apo shpenzimi i oksigjenit.

9. Cardiac arrest due to anesthesia. Reduction of anesthesia-related events. The 34th Rovenstine Lectures: 40 Years behind the Mask: Safety Revisited. Park Ridge. 7. 470-1. Caplan RA et al. 3 1. Dizajno dhe organizo vendin e punës. 6. Deaths under anesthetics. 5. edukimi dhe mbikëqyrja. Siguria e pacientit është domosdoshmëri e vazhdueshme dhe e pashmangshme për çdo mjek dhe personel shëndetësor. The human factor and anaesthesia outcome. sc. 10. Zbulimi dhe aplikimi i Dantrolenes ka ulur shkallën e mortalitetit nga hipertermia malinje (9). Lang SA et al. 253: 2373-7. Anesthesiology 1990. Rëndësia e problemit në fjalë parashtroi propozimin e masave preventive. Dupuis JC et al. Malignant hyperthermia. 84 (4) 1996: 965-975. American Society of Anestehsiologists. ASA Refresh Courses in Anesth 2003 11. ESA refresher courses. Epidemiology in anesthesia. 1-3. 8. Vepro dhe elimino rreziqet. ASA Refresh Courses in Anesth 2002. Anesthesiology: Vol. Adresa për korrespodencë/ Address of correspondence: Dr. është një sëmundje multifaktoriale gjenetike. Sigurohu në punën e drejtë të ekuipmanit. 38: 1055-64. 1. Ellison C. Prishtinë e-mail: antigona_hasani@hotmail. 1999. Qendra Klinike Universitare. Ato janë: LITERATURA A. Can J Anesth 1991. Monitorimi përkatës dhe vigjilenca. Klinika e Anesteziologjisë dhe Mjekimit Intensiv. 6.Praxis Medica 48-1. Antigona Hasani. Jr. Zbulimi i limiteve që ngrisin performansën individuale. Warden. 2. NSW 1993. M. nga ana e Shoqatës Amerikane të Anesteziologëve (10). Siguria e pacientit nuk është e çastit. 2. Lodhja. 21: 107-36. Lunn JN et al. 3. Br J Anaesth2002. Adverse respiratory events in anesthesia. 3. Keenan RL et al. Br J Anaesth 1948. Ai parandien dhe reagon në çdo ndryshim të shkaktuar nga kirurgu dhe është familjar me ndryshimet e shkaktuara nga preparatet anestetike. Trajnimi. 4.com . Clinical application of cardiac risk indices. Pierce. Ajo nuk është objektivë që duhet të realizohet apo problem që duhet të sanohet. America Sosiety of Anesthesiologists: Ethical Guidelines for the Anesthesia Care of Patients. 72:828-33. 4. pagjumësia dhe stresi gjatë punës mund të ndikojnë në uljen e përqendrimit të anesteziologut. Macintosh RR. 5. Kaplan RF. mr. 1999 Directory of Members. J of Am Med Ass 1985. Faktori njeri: Anesteziologu bashkëkohor është shumë më tepër se administrator i thjeshtë i barnave. 2000. por asnjëherë në uljen e përgjegjësisë së tij. Zbinden. Mirëkuptimi i ekipit dhe sidomos kirurgut janë të mirëseardhura për të dy palët. Borton. 54: 803-809. Alergic reactions during anesthesia.

1%) në krahasim me IgG (61. IgG. The difference between the levels of IgA in the patients and control group didn’t show the high significant in compare with IgM. Dallimi më i madh është në grup moshat 9-11 vj. QKUK Instituti i Biokimisë. In this paper we analyses 100 persons.dhe IgM SUMMARY Glomerulonephritis is a renal inflammation. IgA dhe IgM. IgA gjithashtu rezultojnë të rritura në të dy gjinitë pa dallime. It is important. The aim of this stady was to determinate the levels of imunoglobulins in glomerulonephritis as the consequence of the immunohumorale response. IgG. to observe the levels of imunoglobulins for same months for the prognoses of the disease. . as a consequences of immunoreactions. and 3% of causes.Topciu. Rezultatet:IgM janë të rritura te të dy gjinitë. Glomerulonefriti akut (GNA) poststreptokoksik është inflamacion i veshkave i cili përcillet nga streptokoku i grupit A nefritogjen. derisa dallimi në mes të dy grupeve ka rezultuar me sinjifikancë të konsiderueshme me p< 0.The difference was most important in group of age from 9 to 11 years. Fjalët bosht Glomerulonefriti akut poststreptokoksik ( GNA). IgM.. GNA postreptokoksik është zbuluar së pari si ndërlikim i periudhës së konvaleshencës së etheve të skarlatinës në shekullin XVIII. IgM shows the sensitive increase in the group of the patients. IgM dhe IgA). Lidhja në mes të streptokokut hemolitik dhe glomerulonefritit akut është zbuluar në shek XX. In all the causes we determinate the levels of IgG. Prishtinë REZYME Glomerulonefriti është inflamacion i veshkave i cili vije si pasojë e imunoreaksionit dhe kryesisht atakon glomerulët. Zhubi. IgA. H. We used the method of radial immunodiffusion. Immunoreactions causes the demages after the presence of antigen which makes the immunocomponents cells to product immunoglobulins (IgA. Qëllimi: pasi që glomerulonefriti është sëmundje inflamatore dhe vije si pasojë e çrregullimeve imune është e arsyeshme që në këtë punim të ekzaminohen disa nga parametrat të përgjigjes imune humorale siç janë imunoglobulinat (IgG. Në 5% të rasteve shfaqet te fëmijët nën moshën 2 vjeçare ndërsa në 10% të rasteve edhe mbi moshën 40 vjeçare(43). Conclusions Based on our results.001). which atacts mainly the glomerules. 4-8 Z. B. Atakon fëmijët prej moshës 2-12 vjeçare.001). 50 of them were the patient suffering from post-streptococcal acute glomerulonephritis and the other 50 represents the control group. Paçarizi. Materiali dhe metoda: Në studim janë përfshirë 100 të ekzaminuar prej të cilëve 50 të sëmurë nga glomerulonefriti akut poststreptokoksik dhe 50 persona klinikisht të shëndoshë te të cilët është përcaktuar niveli i IgG. Duke u mbështetur në nivelin e imunoglobulineve mund të përfundojmë se të sëmurët tonë kanë qenë kryesisht në fazën akute të sëmundjes. Vdekshmëria te fëmijët është më e vogël se 1%.001) . Begolli.01). kurse në krahasim me grupin kontroll është fituar dallim i lartë statistikor (p< 0. We find the high levels of IgM. Aim. IgG. Reaksioni imun i cili mund të shkaktojë dëmtimin e glomerulëve fillon pas prezantimit të antigjenit qelizave imunokompetente të cilat sintetizojnë antitrupa qarkullues të krijuara me proliferim klonal të qelizave B dhe me pasojë të sekretimit të imunoglobulinave ( IgG. IgM kanë rezultuar me të rritura (92. ndërsa tek adultët është signifikante( 25%). IgA.IgA dhe Ig M). were in the acute phase of disease. Looking in percentage IgM are higher for 92.3%). Material and methods. without any difference between the males and females. Përcaktimi i imunoglobulineve është kryer me metodën e imunodifuzionit radial.01. V.The levels of IgG was higher in compare with control group and are statistically important (p<0. Baruti-Gafurri. Key words: post-streptococcal acute glomerulonephritis. Baruti-Gafurri:IMUNOGLOBULINAT E SERUMIT TE TË SËMURËT ME GLOMERULONEFRIT IMUNOGLOBULINAT E SERUMIT TE TË SËMURËT ME GLOMERULONEFRIT AKUT POSTSTREPTOKOKCIK Praxis Medica 48-1. HYRJE Glomerulonefriti është inflamacion i veshkave i cili krijohet si pasojë e imunoreaksionit dhe kryesisht atakon glomerulët. Niveli i IgG ka shënuar ngritje të ndjeshme në krahasim me personat klinikisht të shëndoshë dhe është i nivelizuar te të dy gjinitë.4 Z. IgA and IgM. L. for those patients. Results. because the chronic phase can causes severe damages in glomerules. IgM). (p<0. in the both sexes and in compare with control group the differences are statistically important ( p< 0. 1% in compare with IgG which increased in 61. we concluded that the all patients that we stady. Me përcjelljen e nivelit të tyre për disa muaj mund të flasim për prognozën e kësaj sëmundjeje e cila shpesh mund të kalojë në kronicitet dhe të shkaktojë pasoja të rënda.

(Max) Vlera më e ulët. Graf 1970 Rezultatet janë dhënë në g\l si mesatare aritmetike. Të gjithë janë persona të cilët jetojnë në trevën e Kosovës.46 T-testi 8. Grupi kontrollues është sajuar nga personat klinikisht të shëndoshë. Përqendrimi i imunoglobulineve në serumet e ekzaminuara përcaktohet sipas diametrit të fituar. prania e hipertensionit. . (p<0. të krahasuar me diametrin e fituar në serumet standarde në shkallën aritmetikore.40 1. REZULTATET Imunoglobulina M (IgM) rezulton e rritur në krahasim me grupin kontroll. i dërgojnë njeri-tjetrit “signale” përmes substancave solubile. kurse disa kanë ecuri progresive.00 2. Diametri i unazës së precipitimit është në përpjesëtim me sasinë e antigjenit që është i pranishëm në gropëz.Praxis Medica 48-1.96 P= P<0. metabolizmi i kalciumit. T dhe B limfocitet . nëpërmjet anamnezës dhe ekzaminimeve laboratorike. A.001). Mancini. MATERIALI DHE METODA Në studim janë përfshirë 100 të ekzaminuar prej të cilëve 50 të sëmurë nga glomerulonefriti akut Tab1.001 . Kjo shpërndarje vazhdon disa ditë. Faktorët që ndikojnë në ecurinë kronike të sëmundjes janë përgjigjet e ndryshme imune të organizmit (shtëpiakut). Personat e përfshirë në studim i takojnë moshave prej 6-18 vjeç të të dy gjinive. është e arsyeshme që në këtë punim të ekzaminohen disa nga parametrat të përgjigjes imune humorale siç janë imunoglobulinat (IgG. G.05 2. është mënjanuar mundësia e pranisë së ndonjë sëmundjeje.S. Reaksionin e fillojnë makrofagët pastaj angazhohen T qelizat dhe në fund B qelizat ku format e pjekura të saj. Raëe S.(Min) Intervali i variacionit (IV) Devijimi standard (SD) EXP 50 2.D. Marburg. Tek ata. Ato janë monokinet që i tajojnë monocitet dhe makrofaget dhe limfokinet që i tajojnë limfocitet(2). Reaksioni imun i cili mund të shkaktojë dëmtimin e glomerulave fillon pas prezantimit të antigjenit të qelizave imunokompetente të cilat sintetizojnë antitrupa qarkullues të krijuara me proliferim klonal të qelizave B dhe me pasojë të sekretimit të imunoglobulinave ( IgG.G. F. pra sëmundja ndikon në rritjen e konsiderueshme të titrit të IgM Kontr 50 1. formojnë dhe lirojnë antitrupat specifikë ndaj antigjeneve të cilët shkaktojnë reaksionin imunologjik. Hemens: 1965). IgM dhe IgA). 4-8 Glomerulonefriti akut (GNA) manifestohet me hematuri.20 0.G. me bashkëveprimin dhe kooperimin e tyre. proteinuri.(3) QËLLIMI I PUNIMIT Pasi që glomerulonefriti si sëmundje inflamatore është pasojë e çrregullimeve imune. Përcaktimi i imunoglobulineve është kryer me metodën e Imunodifuzionit radial në pllaka Partigen të firmës Behring Werke A. fosfateve dhe marrja e proteinave me ushqim.61 5 poststreptokoksik dhe 50 persona klinikisht të shëndoshë. IgA dhe IgM). Me testimin e dallimit midis këtyre dy grupeve është fituar dallimi i lartë statistikor midis mesatareve të titrit. Formimi i antitrupave specifikë është proces i ndërlikuar i cili kryhet me interakcionin e qelizave të ndryshme.30 1. hipertension Disa lloje të glomerulonefritit eksperimental dhe glomerulo-nefritit human kanë ecuri të shkurtër. strukturat sasiore dhe cilësore të veshkave.80 0. plazma qelizat. Standardet me të cilat jemi shërbyer kanë qenë të të njëjtës firmë të cilat u përgjigjen standardeve ndërkombëtare të Imunoglobulinave humane të Organizatës Botërore shëndetësore D.30 0. Për të bashkëvepruar makrofagët. SRNU (G. Reaksioni kryhet në një pllakë plastike të mbuluar me xhelozë me lartësi konstante mbi të gjithë sipërfaqen e pllakës dhe në të cilën është përzier antiserumi. Vlerat e titrit të IgM (g/L) sipas grupeve Grupi Parametrat statistikorë Numri i rasteve (N) Vlera mesatare (Xb) Vlera më e lartë. Carbonara J. Antigjeni depozitohet në gropëza të vogla dhe duke u nisur prej tyre ai shpërndahet në xhel. Anderson.01 3. si pasojë formohen disqe precipitimi.

20 0.(Min) Intervali i variacionit (IV) Devijimi standard (SD) EXP 50 16. Vlerat e titrit të IgA(g/L) sipas grupeve Grupi Parametrat statistikorë Numri i rasteve (N) Vlera mesatare (Xb) Vlera më e lartë.50 7.00 11.00 2. me titrin mesatar 1.Tab 2 T-testi P= 4.32 2.02 1. 12 .01).(Min) Intervali i variacionit (IV) Devijimi standard (SD) EXP 50 1.74 1.82 1.90 2.26 1.90 0.06 1.8 v. Vlerat mesatare te IgM sipas gjinisë dhe grupeve Vlera msatare 2.(Max) Vlera më e ulët.04 14.5 1 0.78 1. me titër mesatar 1.42.10 0. ka treguar dallim të konsiderueshëm në krahasim me të shëndoshët.00 10. grup-mosha të rriturit Gjithsej 1.20 21.001 .42 2.11 v. në bazë të cilave mund të përfundohet Tab3. Vlerat mesatare tek IgA sipas grupeve 2.98 2.04 1. Baruti-Gafurri:IMUNOGLOBULINAT E SERUMIT TE TË SËMURËT ME GLOMERULONEFRIT Grafiku 1.16 se te të sëmurët paraqitet rritje e konsiderueshme e titrit IgG.50 2.82 te të sëmurët.16 v.82 3.00 6.5 0 F M Gjinia Gjithsej 1.87 Kontr 50 10.42 Imunoglobulina G rezulton e rritur te të sëmurët ky dallim është me sinjifikancë të lartë statistikore.6 Z.5 2 1.01 Grafiku 2.5 Titri mesatar 1.67 2 1.001).01 EXP Kontr Imunoglobulina A (IgA).50 0. (p<0.48 1. Vlerat e titrit të IgG(g/L) sipas grupeve Grupi Parametrat statistikorë Numri i rasteve (N) Vlera mesatare (Xb) Vlera më e lartë.04 P<0.10 P<0.3 1. EXP Kontr 9 .5 1 0. (p<0.95 1.60 1.5 0 6 . Tab2. T-testi P= 12.48 Kontr 50 1.51 Ky dallim tregon sinjifikancë të konsiderueshme midis dy grupeve.06 2.(Max) Vlera më e ulët.

pra për 6.1%. Shkalla e rritjes së titrit të imunoglobulineve IgG dhe IgM te të sëmurët Zvoglimi Kontr 10. .2 7 Të dhënat për shkallën e rritjes së titrit të IgG dhe IgM janë paraqitur në Tab.3% 92. rritja është më e madhe.3%. grup-mosha të rriturit Gjithsej 9.05 në 2. Një ose dy javë më vonë antitrupat sintetizohen dhe formohen imunokomplekset me atigjenet streptokoksike. ose për 0.0 1.6) Gentli dhe bashkëpunëtorët në 32 raste te fëmijët me glomerulonefrit akut streptokoksik kanë gjetur rritje të tri klasave të imunoglobulinave (IgG. shpesh me shërim komplet.96 ose për 92. Në periudhën e hershme të sëmundjes imunokomplekset qarkulluese depozitohen në glomerulë duke shkaktuar glomerulonefritin.(7) . vlerat mesatare të titrit janë rritur nga 10.01.05 absolut 6. EXP Kontr 9 .96 % 61. që në përqindje është 61.20 2.4 9. Tab 4. Ndryshimet renale (dëmtimet renale) arrijnë intensitetin maksimal në periudhën e hershme dhe pastaj dobësohen.1% EXP Kontr DISKUTIMI Glomerulonefriti është inflamacion i veshkave ku reaksionet imunologjike janë me rëndësi esenciale për zhvillimin e sëmundjes. kurse për IgM.28 11.0 16.11 v.04 te të shëndoshët. Te të sëmurët me glomerulonefrit akut ka ndryshime të imunoglobulinave në serum.3 92. IgA dhe IgM ). edhe pse Grupi Parametrat statistikorë IgG IgM Vlera mesatare (Xb) Vlera mesatare (Xb) EXP 16.20. Gjatë infeksionit streptokoksik disa antigjene janë të lira në qarkullim.04 1. Shkalla e rritjes së imunoglobulineve IgG dhe IgM te të sëmurët Vlera mesatare e titrit 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 IgG IgM Imunoglobulina 2.(5.04 10. 12 .Praxis Medica 48-1.89 10.06 10.1 Grafiku 4.2 61. Vlerat mesatare te IgG sipas grupeve Titri mesatar 20 15 10 5 0 6 .616 15. Të IgG.4.16 njësi. 4-8 Grafiku 3.6 16.16 0.16 v. IgA dhe IgM. Pra shkalla e rritjes së imunoglobulineve është më e lartë tek IgM se sa tek IgG.01 vlerat janë dukshëm më të ulëta. Infeksioni me streptokokun e grupit A tipi 12 është shpesh i shoqëruar me glomerulonefrit.(4) Reaksioni imunologjik i cili mund të shkaktojë dëmtim të glomerulëve fillon pas prezantimit të antigjenit qelizave imunokompetente të cilat sintetizojnë antitrupa qarkullues të krijuara me proliferim klonal të qelizave B dhe me pasojë të sekretimit të IgG. nga 1.04 15.6 15. në 16.7 17.8 v.

Das BK.. G. Rubio.G. Quaglia. 11. AliZ. 195-202.: The immunopathology of the kidney.: La patologia delle immunoglobuline nella infanzia. IgM kanë rezultuar me të rritura (92.001) ..Massry SG. Dallimi më i madh është në grup-moshat 9-11 vj. 22:746. E.13:1.1980. me kthim në vlera normale të IgG dhe IgM pas 4 muajve. A.: Carr.. Salvador M. Min. Niveli i imunoglobulinave M është rritur në krahasim me grupin kontroll . In: J. 1997 Apr. A.A. Me përcjelljen e nivelit të tyre për disa muaj mund të flasim për prognozën e kësaj sëmundjeje e cila shpesh mund të kalojë në kronicitet dhe të shkaktojë pasoja të rënda.3%). Ped.(8) Masi me bashkëpunëtorët në 52 raste kanë gjetur rritje të tri klasave të imunoglobulinave.M. Immunoglobulins and circulating immune complexes in nephrotic syndrom . Immunoglobulins and circulating immune complexes in nephrotic syndrom . derisa dallimi me sinjifikancë të lartë (p<0. Perdinazzi. 4.: Dosaggio immunologico di 10 sieroproteine in casi di glomerulonefrite acuta streptococcica della infanzia Min. 6.. B.C. Mishra OP.: Cirkulating immune complexes and serum immunoglobulins inacutew poststreptococcal glomerulonephritis. M.8 Z. me sinjifikancë të lartë statistikore me p <0. Rodriguez-Iturbe. 1977. Garcia.16:101. hematuria.R. The formation complex deposits.1%) në krahasim me IgG (61.. 1: 698-703 2. 43(2):93-7. david.R.001 IgM kanë rezultuar me të rritura (92. te pacientët me GAPS. 10. . M.01 3.: Comportamento del C3 e delle immunoglobuline sieriche nella glomerulonefrite acuta poststrepto-coccica ipocomplementemica della infanzia. Sangalini me bashkëpunëtorët kanë gjetur rritje vetëm të IgG në 30 fëmijë të cilat janë kthyer në vlera normale pas 21-40 ditë. A.C. G. R. Ruben. 1985. Nephrol. AliZ. me përqindje mjaft të lartë. V. 164 (3). R. 1974. ( mex ). A. Ch.L. Niveli i imunoglobulinave A është rritur me një sinjifikancë të konsiderueshme në grupin e të sëmurëve me sinjifikancë p<0.1984. IgA dhe IgG. Rezultatet konfirmojnë rritjen e tri klasave të imunoglobulineve. E. J. IgM janë të rritura te të dy gjinitë kurse në krahasim me grupin kontroll është fituar dallim i lartë statistikor (p< 0. Rabideau. Michels E. Andres. Pathol 1991 Jul.1%) në krahasim me IgG (61. In: Textbook of Nephorolgy. 1970. PËRFUNDIMI Me analizimin e imunoglobulinave të serumit te të sëmurët me glomerulonefrit akut post streptokoksik te 50 të sëmurë ( 57 % meshkuj dhe 43% femra ) mund të përfundohet: 1. Bottone.(9) Rodriguez në 119 pacientë ka gjetur rritje të IgG dhe IgM me vlera normale të IgA.001) paraqitet vetëm në grup moshat 9-11 vj. S. prania e imunokomplekseve qarkulluese (nëse perzistojnë një kohë më të gjatë disa javë ose muaj) janë si tregues të një prognoze të keqe. Mishra OP. Gang R.I... R. 43(2):93-7. Das BK. Gang R.G.. Jglassock RJ : Glomerulonephritis associated with infection .: Tazzari.3%).R.P.. Trop Pediatr. Niveli i IgG ka shënuar ngritje të ndjeshme në krahasim me personat klinikisht të shëndoshë dhe është i nivelizuar te të dy gjinitë.26:297. Niveli i lartë i imunoglobulinave korrespondon me nivelin e lartë të antistreptolizinës. 3. Furness PN.D. Duke u mbështetur në nivelin e imunoglobulinave mund të përfundojmë se të sëmurët tanë kanë qenë kryesisht në fazën akute të sëmundjes.Usha. Niveli i imunoglobulinave G është rritur gjithashtu me sinjifikancë të lartë në krahasim me grupin kontroll me p< 0..14..001 2. Ped. Clin..Arnold 1979. 11.(10) Rezultatet e punimit tonë flasin për një ngritje të nivelit të IgM.B. baldini. 3rd ed. Gentili. machia. 9. T. 5. me vlera të zvogëluara të komponentes C3 të komplementit si dhe me rritje të uresë dhe të kreatininës të cilat indikojnë depozitimin më të madh të imunokomplekseve në veshka. LITERATURA 1. Hugo. Min. J Immunol. 29: 825. Stanzinger W. Mcintosh. J.. R. NO. Baruti-Gafurri:IMUNOGLOBULINAT E SERUMIT TE TË SËMURËT ME GLOMERULONEFRIT Gjithashtu është vërejtur të shtazët eksperimentale se antitrupat kundër antigjenit glomerular janë kryesisht IgM.. 8. Fanny.902.(11) Vlerat e ulëta të komponentëve të komplementit. Sangalini. E. vlerat e rritura të imunoglobulineve. Maduli.Usha... Turk (ed): Current Topics in Immunology. 7. 1997 Apr. Albini.... derisa IgA kanë përzistuar 6 muaj. IgA gjithashtu rezultojnë të rritura në të dy gjinitë pa dallime. R. Masi. Ped. Sorg C Exp.. proteinuria.: Serum immunoglobulins in acute poststreptococcal glomerulonephritis Med. 1995. Trop Pediatr. Brentjens... Manuel.

sipas vlerësimeve të ndërkombëtarëve. edhe familjen dhe rrethin e tij. jetojnë në kushte të varfërisë. 9-16 FAKTORËT ETIOLOGJIKË TE PARALIZA CEREBRALE NË RAJONIN PRISHTINËS Praxis Medica 48-1. Possible etiological factors are: complicated birth and health related problems during and before the pregnancy. psikike. Në strukturën e personave me aftësi të kufizuar vend i posaçëm u takon personave me paralizë cerebrale. gjë që do të thotë se procesi nuk keqësohet me kohë dhe çrregullimet motorike nuk janë të përkohshme. pregnancy and birth characteristics. gjatë shtatzënësisë dhe pas lindjes. Në Kosovë. which makes this a more complex issue in the aspect of detection. psychological. stereognozia. Aftësia e kufizuar nuk e prek vetëm personin. por të përjetshme. kryesisht. gjatë ose pas lindjes. kontraktura e nyjave. nga aspekti i detektimit. izolimit dhe të stigmës. treatment. rehabilitimit dhe integrimit në shoqëri. rehabilitimit. Problemet ortopedike: skolioza.000. (81). Ajo që brengos është se aftësia e kufizuar nuk e prek vetëm personin. Hulumtimi është bazuar në shfrytëzimin e të dhënave nga dy lloje të anketave si: anketa me 81 persona me paralizë cerebrale dhe familjet e tyre. sensorike dhe psikologjike kështu që e bëjnë problematikën edhe më komplekse. 9-16 Beqaj-Zhjeqi V. dëmtimi i të pamurit. numri i personave me aftësi të kufizuara vlerësohet të jetë rreth 150. Our goal was to present. të lindjes së nënave të personave me paralizë cerebrale në regjionin e Prishtinës. Therefore.: Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike REZYME Në Kosovë.1 milionë njerëz me aftësi të kufizuar. large number of family members and bad living conditions. humbja e të dëgjuarit. the impact of disability is greater than the number suggested. gjithashtu. and very rare visits to the counseling services for pregnancy. numri i madh i anëtarëve të familjes dhe i fëmijëve. por. for analyzing the possible etiological factors. is an issue of great concern. SUMARY 9 E In Kosova the number of disabled people is approximately 150. are the people with cerebral palsy that are characterized by multiple problems: physical. Si pasojë e . Çrregullimet shoqëruese të paralizës cerebrale janë problemet neurologjike: retardimi mental. të cilën e karakterizojnë probleme të shumëfishta fizike. Faktorë të mundshëm etiologjikë. por gjithashtu edhe familjen e rrethin. janë problemet shëndetësore para. The research was based in the data collected from three different questioners: questioner for disabled persons and their families. HYRJE Sipas OBSH-së në botë janë 10-15 % persona me aftësi të kufizuar. trajtimit përkatës. të cilat shfaqen para.000. numri i personave me aftësi të kufizuar mund të jetë deri në 150. papunësia e prindërve dhe standardi i ulët i familjes. kështu që e bëjnë problematikën edhe më komplekse. veçoritë e shtatzënisë. rehabilitation and integration in the society. Njerëzit me paralizë cerebrale janë popullatë vulnerabile për shkak të nevojave më të mëdha shëndetësore. Ata mund të jenë edhe arsimimi i ulët i prindërve. Paraliza cerebrale është çrregullim statik i trurit e jo progresiv. Among the disabled. Në strukturën e personave me aftësi të kufizuar vend i posaçëm u takon personave me paralizë cerebrale që i karakterizojnë problemet e shumëfishta fizike. si nga përkatës i detektimit. The risk factors can be: low birth weight. veçoritë socio-ekonomike. epilepsia. trajtimit përkatës. ngecja në rritje.Praxis Medica 48-1. pengesa në gëlltitje. Paraliza cerebrale është koleksion çrregullimesh motorike që rezultojnë prej dëmtimeve në tru. The fact that disability does not involve only one person. kushtet e pavolitshme të banimit. Faktorë rreziku mund të jenë pesha e vogël e foshnjës në lindje dhe lindja në mosha më të shtyra të nënës edhe vizitat e rralla në këshillimore të shtatzënave. sensorial. but also the family and the society.000. questioner with 150 women who have children with no disabilities. Vlerësohet se vetëm në SHBA janë 36. ashtu edhe integrimit të gjithmbarshëm në shoqëri. socio-economical characteristics. dizartri. Qëllim kryesor i punimit është të paraqiten faktorët e mundshëm etiologjikë. (13). aftësia e kufizuar për të mësuar. diskrepanca në gjatësinë e këmbëve dhe efektet dytësore. kështu që ndikimi i aftësisë së kufizuar është më i madh se që supozojnë vlerat e sipërpërmendura. anketa me 150 gra që kanë lindur fëmijë të shëndoshë. Other possible factors can be: poor education of parents. birth in late ages. dislokimi i gjurit. të cilët. psikike. sensorike dhe psikologjike. The region of Prishtina.

në të kaluarën.3 % të femrave.5 % janë nga viset urbane dhe 39. pastaj Fushë Kosova me Podujevën me nga 14.Të vërtetohet a ekziston dallimi sinjifikant në veçoritë socio-ekonomike të familjeve të personave me paralizë cerebrale dhe lehonave që kanë lindur fëmijë të shëndoshë. Prej 81 personave me paralizë cerebrale në regjionin e Prishtinës.1 ) Mosha mesatare e personave me paralizë cerebrale ka qenë 18 vjeç. mesatarja aritmetike. depresioni. MATERIALI DHE METODA Për hulumtim janë shfrytëzuar dy lloje të anketave.8 %. devijimi standard.10 Zhjeqi-Beqaj V. eshtrat fragjile dhe frakturat e shpeshta. Problemet shëndetësore të nënave të fëmijëve me paralizë cerebrale. vendbanimit dhe grup moshës.3 % nuk e kanë definuar llojin e ndërlikimit.8 %. Anketa e dytë përfshin 150 gra që kanë lindur fëmijë të shëndoshë në regjionin e Prishtinës. Me X2 testin është gjetur se nuk ka dallim sinjifikant mes personave të ekzaminuar sipas gjinisë dhe vendbanimit. korrelacioni linear dhe testet si t-testi dhe X2testi.7 % të tyre kanë pasur hepatitin dhe 2. QËLLIMI Qëllim i punimit është të shtjellohen faktorët e mundshëm etiologjikë te paraliza cerebrale veçanërisht : . aktit të lindjes së fëmijës me paralizë cerebrale. lindjes dhe herediteti janë prezantuar në tabelën 2. do të vdisnin.5 % aborte spontane.8 % me pjesëmarrjen më të madhe të meshkujve me 42. Pjesëmarrje më të madhe kanë grup moshat (10-19) vjeç me 35.0 %. 3.Gjatë shtatzënisë. lindjes së nënave të fëmijëve me paralizë cerebrale dhe nënave që kanë lindur fëmijë të shëndoshë. Mosha e të ekzaminuarve sillet prej 1-40 vjeç. (Tab. konstipacioni. . para dhe gjatë shtatzënisë.8 % kështu që. Në të gjitha komunat.4 % të nënave të fëmijëve me paralizë cerebrale kanë pasur ndërlikime. Në hulumtimin tonë është gjetur se raste të ngjashme në familje kanë 18. Pjesëmarrje më të madhe ka pasur nga komuna e Prishtinës me 56. të cilët. Anketa është realizuar në formë të intervistës. pengesa në të ushqyerit dhe gëlltitja që çon kah malnutricioni. inkontinenca dhe dizartria. 16 % kanë pasur lindje të zgjatur dhe 12. pjesëmarrja e meshkujve ka qenë më e madhe.9 % prej të cilëve 32. anketa për personat me paralizë cerebrale dhe familjet e tyre dhe anketa për grupin e kontrollit.Faktorët antenatalë. . Intervista është realizuar nga ana e hulumtuesit dhe një pjesë nga motrat e patronazhit në Qendrën Kryesore të Mjekësisë Familjare. sipas gjinisë më së tepërmi ka pas meshkuj nga qyteti me 62. Para shtatzënisë. 31 kanë qenë femra ose 38.Janë përfshirë nga 5 komunat e rejonit të Prishtinës.6 % dhe Obiliqi (Kastrioti) me 4. çrregullimet në komunikim. Lipjani 8. Vlerësohet se mbi 15 milionë njerëz në botë kanë paralizën cerebrale. Faktorët etiologjikë te paraliza cerebrale në rajonin e Prishtinës kontrollit të dobët të muskujve të qafës. Incidenca e paralizës cerebrale është 2-3/1000. Për nga vendbanimi. në kujdesin obstetrikë dhe pediatrik .5 % të personave me paralizë cerebrale. Për përpunim statistikor janë përdorur këta parametra: Indeksi i strukturës.3 % dhe 50 meshkuj ose 61. 7. këto mund të kenë qenë faktor i mundshëm në shfaqjen e paralizës cerebrale. komunës. 60.0 % dhe (1-9) vjeç me 25. -Të vërtetohet se a ekziston dallimi sinjifikant në veçoritë e shtatzënisë. gjatë këtyre 30 vjetëve të fundit është rritur dhe ka rezultuar me mbijetesën e prematurëve me peshë shumë të ulët. përgjigjet i kanë dhënë vetë personat por edhe prindërit e tyre ose të afërmit në rastet kur personi nuk ka qenë në gjendje të japë përgjigje kualitative. rreth 37 % të grave kanë pasur ndërlikime. REZULTATET Në tabelën 1 janë paraqitur personat e anketuar me paralizë cerebrale. 19 vjeç për femrat dhe 18 për meshkujt. përveç Obiliqit. Megjith progresin në shkencën e mjekësisë.9 %. Në anketën e parë janë përfshi 81 persona me Paralizë Cerebrale prej 112 sa kanë qenë të regjistruar në regjistrin e OJQ-së “Handicap International”. të gojës dhe të gjuhës shfaqen jargitja. natalë dhe postnatalë. sipas gjinisë.5 % nga viset rurale. ndërlikime kanë pasur 19.7 %.

3% ndaj 23. 44.3 Përgatitja shkollore e prindërve ka treguar dallime të konsiderueshme midis grupeve të krahasuara. kushtet e banimit dhe standardi i familjes. që kanë lindur fëmijë të shëndoshë. (p<0. me 73. raportet janë të ngjashme. dominojnë nënat pa shkollë. 9-16 11 Tabela 2.01). vetëm se dallimet janë më të vogla.0%. Niveli i shkollimit ka qenë dukshëm më i ulët në grupin eksperimental. Struktura e problemeve me shtatzënësisë. në grupin eksperimental. Këto ndryshime janë me sinjifikancë të lartë statistikore.Praxis Medica 48-1. në atë eksperimental.5%. të cilat janë prezantuar në tab. për shkollimin e mesëm dhe të lartë 88. rreth numrit të anëtarëve të familjes dhe numrit të fëmijëve. kurse shkollimi i mesëm dhe i lartë dominon te grupi kontrollit.0 % në grupin e kontrollit. Kështu. ndaj . Si veçori socio-ekonomike janë krahasuar të dhënat mbi përgatitjen shkollore të prindërve. lindjet e nënave të fëmijëve meparalizë cerebrale dhe heredite Krahasimi i karakteristikave socioekonomike ndërmjet familjeve të personave me paralizë cerebrale dhe të familjeve të grave.4% ndaj 6. punësimit të prindërve dhe problemet shëndetësore të prindërve dhe të anëtarëve të tjerë të familjes. Edhe për përgatitjen shkollore e babait.

Numri i anëtarëve në familje po ashtu ndryshon sipas grupeve të krahasuara. te grupi i kontrollit.3 në grupin e kontrollit dhe ky ndryshim tregon sinjifikancë të lartë statistikore. kurse. ndaj 34.Mendohet se ky dallim është pasojë e arsimimit më të ulët të prindërve në grupin eksperimental. Faktorët etiologjikë te paraliza cerebrale në rajonin e Prishtinës 56.1-3 kanë qenë më të shpeshta në grupin e kontrollit.3%. kanë dominuar familjet me 1-3 fëmijë. (p<0.3 %. për kategoritë e tjera. kurse.01). (p<0.Numri mesatar i anëtarëve të familjes ka qenë më i madh në grupin eksperimental. ndaj 13. për ata pa shkollë dhe me shkollë fillore. ndaj vetëm 1. edhe ky dallim shpjegohet me shkallën e arsimimit më të ulët te prindërit e fëmijëve me paralizë cerebrale. tek i cili ka zotëruar familja me 4 e më shumë fëmijë. ndaj 13. ato 7-9 anëtarëshe 39.2 % në grupin eksperimental.0 %. kanë qenë dukshëm më të shpeshta në grupin eksperimental.3 fëmijë. Ndonëse në të dy grupet më frekuente ka qenë kategoria e familjeve 4-6 anëtarëshe. . që ka rezultuar me planifikimin e familjes. Familjet me numër të vogël të anëtarëve . 7.3%. në grupin eksperimental 42. 80. (p<0. Numri mesatar i fëmijëve ishte dukshëm më i lartë te grupi eksperimental. ndaj 2.01).Po ashtu. në favor të grupit të kontrollit.0% dhe në atë të kontrollit 56. Ndryshimet paraqesin sinjifikancë të lartë statistikore. dallimet janë më të mëdha. Edhe numri i fëmijëve ishte më i madh në grupin eksperimental. ka pasur pjesëmarrje dukshëm më të madhe në grupin eksperimental. kurse familjet shumanëtarëshe.12 Zhjeqi-Beqaj V. dhe ky ndryshim është me sinjifikancë të lartë statistikore.8 në grupin tjetër. 4.5 %.3 %.01). kurse ato me 10 e më shumë 17.6 % në grupin eksperimental.4 ndaj 5.6 %. 17.0%.

midis grupeve të krahasuara. ndaj 32.05). Këtu ndryshimet ishin të vogla.8 %. kurse. (p>0. ishte më i shpeshtë te etërit. 13 ndaj 12. me standard të ulët. gjë që mund të shpjegohet me numrin më të madh të anëtarëve të familjes dhe papunësinë më të . sa ka qenë në grupin e kontrollit. Kështu.0%. sidomos sakrifikimin e nënës për t’u kujdesur për fëmijën me aftësi të kufizuar.Praxis Medica 48-1. 19. por me ndryshime të konsiderueshme për të dy prindërit. punësimi i nënës.7%. 9-16 Kushtet e banimit janë krahasuar sipas të dhënës se a posedojnë banesë personale apo shfrytëzojnë banesë me qira. se sa ai ndaj fëmijëve me aftësi normale. janë deklaruar 81. diçka më shpesh. në përgjithësi. ka qenë i rrallë. Sipas të dhënave. Standardi i përgjithshëm i familjes është përcaktuar me analizën e të ardhurave dhe kvadraturës për anëtarë të familjes. banojnë me qira grupi eksperimental.01). Kështu.01). edhe pse. është e kundërta. del se standardi ka qenë dukshëm më i ulët te grupi eksperimental.0% por këto ndryshime nuk ishin të konsiderueshme. Me testin përkatës është fituar sinjifikancë e lartë statistikore.7% me 3. vetëm 3. (p<0.7% në favor të grupit të kontrollit. Këto ndryshime ishte me sinjifikancë të lartë statistikore. ndaj 66. 12.9 % të rasteve.7% në atë të kontrollit. punësimi i babait. Ky dallim mund të shpjegohet si pasojë e kualifikimit profesional më të ulët dhe. se sa te nënat. (p<0. ishte në 46. Punësimi i prindërve. në grupin e kontrollit. kurse te standardi i lartë.5%. ndaj 80. në grupin eksperimental.7 %. Kujdesi për fëmijët e tillë është dukshëm më i lartë.

Sa i përket lindjes me ndihmë profesionale është gjetur dallimi me sinjifikancë të lartë statistikore (p<0. ishin dukshëm më të shpeshta te grupi eksperimental. numri më i madh i foshnjave kishin peshën 2. (P<0. Vizitat në këshillimore gjatë shtatzënësisë. kanë ndryshuar shumë sipas grupeve të kontrollit. dallimet janë më të mëdha. në grupin eksperimental. Sipas peshës së foshnjës në lindje.74 vjet . që kanë lindur fëmijë të shëndoshë. ndaj 6. rreth 17. edhe për vëllezërit dhe motrat.6-4. 24. Në grupin e kontrollit. Sipas moshës. janë marrë rastet që kanë pasur lindje paraprake. 65 nga grupi eksperimental dhe 105 nga ai i kontrollit.Për vlerësimin e ndikimit eventual të distancës prej lindjes paraprake. (sipas deklaratës së nënës). Kështu. 2. Për këto raste sinjifikanca shëndetësore ka qenë e konsiderueshme. në 47 raste se 56. këto ndryshime kanë qenë me sinjifikancë të lartë statistikore.7% kanë lindur me ndihmë profesionale ndaj 74.7 % dhe 3.2 vjeç ndaj 26.4). Muaji i shtatzënësisë kur është bërë lindja. në grupin eksperimental. sa ishin në grupin eksperimental.0% të tyre nuk kanë vizituar fare këshillimoren. sidomos për babain (51. ndaj 2. Distanca mesatare ka qenë diçka më e lartë te grupi eksperimental. me 48.2 % kanë pasur lindje të parakohshme. me 30 raste ose 37. në grupin e kontrollit.0% në grupin tjetër. është analizuar për të vërejtur ndikimin eventual të tij në paralizën cerebrale. distanca prej lindjes paraprake. të gjithë janë deklaruar se nuk kanë pasur probleme shëndetësore të anëtarëve të familjes.0%.01) e. Ndërlikimet e shtatzënësisë janë evidencuar në 16 veta të grupit eksperimental ose 19. grup-moshat e tjera ishin më të shpeshta në grupin eksperimental.3% tek ai i kontrollit . vizitat në këshillimore.14 Zhjeqi-Beqaj V. po ashtu. prandaj edhe mosha mesatare.. kështu që.9% dhe në muajin e tetë të shtatzënësisë (12. ndaj 2. ndaj 25.01) pasi që nga grupi i kontrollit. 3.0% të tyre.(tab. ndryshime këto që kanë qenë me sinjifikancë të lartë statistikore.0 kg. Ndonëse grup-mosha më e re. ndërlikimet në shtatzënësi dhe në lindje.(p<0.1% të tyre nuk janë vizituar fare te punëtorët shëndetësorë.91 kg.6-3.05). gjë që paraqet dallim të konsiderueshëm.38 vjet në atë të kontrollit. për grup moshat e tjera.3%). babain.05). Gjendja shëndetësore e anëtarëve të familjes është evidentuar si me dhe pa probleme dhe është analizuar ndaras për nënën.65. 4.3%.7%. ishin më e lartë në këtë grup.2% në grupin e kontrollit dhe ky dallim është i konsiderueshëm. muaji i shtatzënësisë kur është kryer lindja.3%. në grupin e kontrollit. 16.8% të tyre.5 kg. kurse.0% në grupin tjetër. (P<0. dallimi nuk ka qenë i konsiderueshëm(p>0. në 43 raste ose 53.7%. me paralizë cerebrale.4).01). Situatë e kundërt ishte për vizitat te punëtorët joshëndetësorë. kanë qenë më të rralla në grupin eksperimental. ndaj 29.3 % te grupi eksperimental dhe 55. Ndonëse në grupin e kontrollit të gjitha lindjet janë evidentuar në muajin e nëntë. problemet shëndetësore kanë qenë dukshëm më të shpeshta. me pjesëmarrje 59.9%.42 kg. (p<0. vetëm 11 raste ose 7. në të dy grupet krahasuese ka dominuar grup-mosha 25-34 vjeçare.0 kg.7%.5%) dhe për nënën 42.. shpeshta në grupin eksperimental. siç janë mosha e nënës në lindje. dhe këto ndryshime ishin me sinjifikancë të lartë statistikore. dhe 3. Foshnjat me peshë deri në 2. Pesha mesatare e foshnjës në lindje ishte diçka më e lartë në grupin e kontrollit. ndërsa për anëtarët e tjerë.5 kg.01). 3. Ndërlikimet e lindjes kanë qenë edhe më të .01)(tab. 28. (P<0. Vizitat e nënës dhe të fëmijës te punëtorët shëndetësorë brenda muajit të parë ishin dukshëm më të shpeshta te grupi i kontrollit.5 kg.3) Veçoritë e shtatzënësisë dhe të lindjes. 38. 15-24 ka qenë më e shpeshtë në grupin e kontrollit.0%. kurse.61. 31. në grupin eksperimental.1-3. 98.3% në grupin e kontrollit. por pa sinjifikancë statistikore.1-3. praktikisht. kurse në grupin e kontrollit. vëllezërit dhe motrat si dhe për anëtarët e tjerë. Faktorët etiologjikë te paraliza cerebrale në rajonin e Prishtinës lartë te grupi eksperimental.1 % të nënave të fëmijëve me paralizë cerebrale (Tab. ndihma profesionale gjatë lindjes si dhe vizitat te punëtorët shëndetësorë dhe joshëndetësorë. (P<0. në krahasim me vetëm 6 raste ose 4. janë paraqitur në tabelën 4. Ndërlikimet gjatë shtatzënësisë dhe lindjes. kurse. Grupi eksperimental i ka realizuar këto vizita në Këto të dhëna krahasuese për nënat me paralizë cerebrale dhe të lehonave. në grupin eksperimental. Për shqyrtimin eventual të faktorëve prenatalë dhe perinatalë në shfaqjen e sëmundjes janë analizuar disa veçoritë të shtatzënësisë dhe të lindjes. në grupin eksperimental. kurse. Numri mesatar i vizitave në këshillimore ishin dukshëm më i lartë në grupin e kontrollit. ka pasur 4 raste me lindje në muajin e shtatë ose 4. ndaj 1.01). që është me sinjifikancë të lartë statistikore. në 10 raste ose 6.

si shkaktar i paralizës cerebrale është edhe dieta e varfër me Zn dhe vitaminën B6 para dhe gjatë formimit të trurit të fetusit. sidomos arsimimi i ulët i prindërve. këto veçori. 2. Faktorët e rrezikut për paralizë cerebrale për foshnjat: fëmija i parë ose i pestë e më shumë. hipertireoidizëm.4% të nënave kishin probleme. pasi 7. 9-16 59. trauma e nënës gjatë shtatzënisë. ka ndryshime të konsiderueshme midis nënave të fëmijëve me paralizë cerebrale dhe të lehonave me fëmijë të shëndoshë dhe se këto karakteristika mund të jenë faktorë të rrezikut.(tab. Ndërsa sipas (8) infeksionet gjatë shtatzënësisë.sh te pakistanezët. është vërejtur se ajo shfaqet më tepër te disa grupe etnike. sidoqoftë.8% dhe gjatë lindjes 26. njëri prej binjakëve. janë faktorë të mundshëm etiologjikë për shfaqjen e paralizës cerebrale. nënat me proteinuri të rëndë në shtatzënësi. mund të numërohen problemet shëndetësore para shtatzënësisë. sidomos. 3. kujdesi ndaj lëndimeve). nëse i marrim parasysh kushtet materiale të papërshtatshme të shumicës dhe kulturën shëndetësore të ulët të popullatës kosovare në përgjithësi. edhe diabeti. ( p<0. grupe raciale (amerikanët afrikanë) dhe grupe socio-ekonomike (të varfëritë).4) PËRFUNDIMI Si faktorë të mundshëm etiologjikë.3 herë më shumë. ndërlikimet e shtatzënësisë dhe të lindjes. Krijimi i një sistemi të informimit shëndetësor të mirëfilltë. sidomos. vizitat e rralla në këshillimore. Në hulumtimin tonë është gjetur se paraliza cerebrale është e shpeshtë te familjet.(3) gjë që mund të ndërlidhet edhe në punimin tonë. sidomos.Të forcohet kujdesi parësor.Praxis Medica 48-1. Sipas literaturës (7). citomegalovirusi dhe herpes zosteri. mirëpo dihen faktorët e 15 rrezikut për shfaqjen e paralizës cerebrale . për prindërit: nëna më e vjetër se 40 vjeç dhe më e re se 20 vjeç. si choriamnionitis ndjellin rrezikun e dyfishtë për shfaqjen e paralizës cerebrale te fëmijët matur dhe rrezikun e pesëfishtë.01). emboli dhe shkolitje të placentës. te foshnjat me peshë normale nëse i janë ekspozuar infeksionit (chorioamninonitis) në mitrën e nënës. pesha trupore më e vogël se 1500 gr. të ngritët kultura shëndetësore e nënave në parandalimin e sëmundjeve. shtatzënisë së hershme dhe malnutricionit të nënës. te fëmijët prematurë. në kujdesin përkatës për foshnjën. besohet të ndikojë në qarkullimin placental të reduktuar. Propozim i masave 1. ka ndryshime të konsiderueshme midis nënave me fëmijë të sëmurë nga paraliza cerebrale dhe lehonave me fëmijë të shëndoshë dhe se. Më tepër se 90 % të anomalive të lindura janë rezultat i prekoncepcionit. nëse njëri binjak ka vdekur. ndërlikime gjatë shtatzënësisë 19. papunësia e prindërve. Sipas Gilles. mund të jenë faktorë të rrezikut për paralizën cerebrale. është gjetur anemi e lehtë dhe mesatare në 14 % të grave si pasojë e ushqyeshmërisë jopërkatëse (2) ndërsa. toksemia e shtatzënisë.7%. në bashkëpunim me Institutin Kombëtar të Shëndetit Publik. Në bazë të analizës së veçorive të shtatzënësisë dhe të lindjes. rreziku për t’u zhvilluar paraliza cerebrale rritet 9. rubeola. Në bazë të analizës se veçorive socio-ekonomike. toxoplazmoza. kurse grupi i kontrollit vetëm në 12. lindja pa ndihmë profesionale. në literaturë. pesha e vogël e foshnjës së porsalindur. Paraliza cerebrale është përkufizuar si çrregullim jogjenetik.9% prej të cilave 16. Faktorë rreziku janë infeksionet gjatë shtatzënisë (TORCH). të cilat kanë pasur në historinë familjare ndonjë anëtar me çrregullime të ngjashme.0% ishin lindje të zgjatura edhe pse çrregullim jogjenetik është konstatuar se është më i shpeshtë te familjet që kanë pasur çrregullime të ngjashme. të përfshihen të gjitha gratë në këshillimore për nëna dhe fëmijë. Po ashtu. Edhe sipas (4) është vërejtur se faktorët prenatalë luajnë rol dominant në etiologjinë e paralizës cerebrale. (ushqyeshmërinë. por ekziston “Paraplegjia spastike familjare”(6). të përforcuar dhe efikas në përcjelljen dhe mbikëqyrjen e statistikave shëndetësore dhe të gjendjes shëndetësore të popullatës dhe grupacioneve të veçanta të tij. kushtet e pavolitshme të banimit dhe standardi i ulët i familjes.3% të rasteve. p. babai më i ri se 20 vjeç. Zhvillimi i programeve parandaluese parësore dhe dytësore të cilat kufizojnë sëmundjet dhe aksidentet që shkaktojnë aftësi të kufizuar. prematurët. gjakderdhje vagjinale. Mirëpo nuk ekziston ndonjë kombinim i caktuar i faktorëve që do të rezultonin me shfaqjen e paralizës cerebrale. DISKUTIMI Nuk dihet shkaku i shumicës së rasteve me paralizë cerebrale. Trauma. pastaj. shëndeti i nënës dhe fëmijës. posaçërisht. te prindërit dhe fëmijët e tjerë. si dhe problemet shëndetësore të familjes. higjienën. numri i madh i anëtarëve të familjes dhe i fëmijëve. retardim mental ose epilepsi. lindja me prezantim me këmbë dhe lindja e ndërlikuar (1). Në hulumtim (5) është gjetur se te pakistanezët 51 % të martesave kanë qenë mes kushërinjve të brezit të parë. një studimi 11 . Në hulumtimin e realizuar nga UNICEFI. Është e rrallë shumë. (lindjet e parakohshme dhe lindja në mosha më të larta të nënës).

J. foshnjat e lindura mature kanë rrezik për shfaqjen e paralizës cerebrale rreth 1/2000 të porsalindur maturë.2001.16 Zhjeqi-Beqaj V. Shumë prematurë vuajnë nga hemoragjia intraventrikulare. 2. Ozmen M. Cerebral Palsy . rrëzimi ose keqtrajtimi.. 15(3):278-86. Pattenden S. të diagnostikohet me paralizë cerebrale janë: prezantimi me këmbë.Në Irlandën Veriore prevalenca e paralizës cerebrale ishte 2. 8 year clinical experience in CP. Yokoyama Y. J Gynecol. Jul. se fëmijët e lindur pas 36 javëve. Schendel De. 1:27-35. Karplus M. se rezultat i lindjes dhe. është më e shpeshtë te foshnjat me peshë të ulët. 1998: 6. Hayakawa K. Rreth 10-20 % të fëmijëve me paralizën cerebrale e marrin pas lindjes.5. 2002:14. Studimi i statusit mikronutritiv në Kosovë. (12)Sipas studimit të autorëve Yokoyama. e rrallë te foshnjat që peshojn më tepër se 2000gr. Brol. Prevalenca e paralizës cerebrale në trinjakë dhe katërnjakë ka qenë më e madhe se te binjakët (10). 7. Caliskan M. Aapak S. Anoksia gjatë lindjes ndikon mesatarisht 6 % për paraqitjen e paralizës cerebrale.”CP in Northern Irland (1981-1993) Pediar. lindja premature dhe me PUL.(13) LITERATURA 1. që rrisin mundësinë që fëmija. second edition:87-91. Mirëpo. Shmizzu dhe Hayakawa. 12. Faktorët postnatalë. Dolk H.(përkthim) USA. duhanit dhe drogave e tjera si kokaina nga shtatzënat janë dokumentuar si faktorë rreziku për dëmtime te frytit si dhe paralizën cerebrale. 1992. 3. 6. Bachrach S. zhvillojnë paralizën cerebrale dhe të porsalindurit që peshojnë më pak se 1500 gr për 25 herë janë më të rrezikuar. Patkai J.39(1):52-4. Hill N. UNICEF.The incidence of CerebralPalsy. . Dickinson JC. e cila gjithashtu.56 (3):105-8. Prej 5 deri në 8 % të të porsalindurve. Prevalence of Cerebral Palsy in twins. 5. May 1998. lindjet multiple. 10. USA: John Hopkins Paperbacks edition.Geneticks and Cerebral Palsy. triplets and quadriplets. se maturusët dhe rreziku vjen e shtohet me rënien e peshës në lindje. Dr. Të porsalindurit me Abgar testin (më pak se 3 për 20 min janë të rrezikuar prej paralizës cerebrale.21:1-4. 20 herë më tepër janë prekur nga paraliza cerebrale. (Neonatal neurological impact of inflamation in the fetus). Faktorët etiologjikë te paraliza cerebrale në rajonin e Prishtinës vjeçar. Gokcay G. sërish. Miller F.Gynecol. Am.24/1000 të porsalindur.Obstet. është konstatuar se risku relativ për shfaqjen e paralizës cerebrale. Sipas autorëve Parkes. pothuajse gjysma e rasteve të paralizës cerebrale ishte me peshë të ulët të lindjes(<2500 gr) (11). që peshojnë më pak se 1500 gr në lindje. Reprod (Paris) 2001 Feb. Reich D. më së shpeshti nga aksidenti. David W. malformacionet e SN (mikrocefali). Cortey A. AM. Abuzimi i alkoolit. Rreziku i rritur është shfaqur te binjakët me peshë më të ulët trupore (nën 2500 gr) Besueshmëria e shfaqjes së paralizës cerebrale në binjakun e gjallë është 13 herë më e madhe se sa nëse të dy binjakët jetojnë. Rosen MG. për 250 herë më tepër.feb. është vlerësuar se .(10) Prematuriteti dhe PUL kanë korelacion me incidencën e rritur të çrregullimeve specifike . zakonisht. 11. The Alfred L.Med:Womens Assoc.30Suppl. pas meningjitit bakterial ose encefalitit viral ose edhe si rezultat i lëndimit të kokës.Int J Epidemiol. Apgari më i vogël se 3 për 20 minuta. se sa maturusët me peshë më të madhe se 2500 gr. 9. sugjeron se i porsalinduri ka vuajtur asfiksi të rëndë gjatë lindjes. et all. 8. 70 % të personave me paralizë cerebrale janë fëmijë prematurë. nga dëmtimi i trurit. Scope information. lindjet e asistuara me instrumente. pas ekspozimit ndaj traumës. infantet e lindur më të vegjël se 32 javë. Disability issues: Education. Shunwell ES. Is the status of people with disabilities Improving ? Disability Statistics Center. 4. Si pasojë e asfiksisë gjatë lindjes mund të shkaktohet encefalopatia hipoiskemike. Mosha gestacionale e ulët ka rrezik të lartë për paralizë cerebrale. Kaye H S.Sigmund Freud ka qenë përkrahës i idesë se problemet e vërejtura në lindje janë më tepër pasojë e abnormaliteteve para lindjes. Fshatarët e vegjël me paaftësi. ka qenë 1. Parkes I. Faktorët natalë. Perinat. C. TROP PEDIATR 1993. Infection in pregnancy and Cerebral Palsy. por pa dallim sinjifikant. Obstet. Epidemiol. Prematurët janë në rrezik më të madh për zhvillimin e paralizës cerebrale. Sipas autorit Rosen.A complete guide for caregiving. lindjet e ndërlikuara .4.2001:1. Paraliza cerebrale është shfaqur 12 herë më shpesh te shtatzënitë gemellare se te shtatzënsisë me një foshnje. Palsy from the birthing process. Qershor. United Cerebral Palsy of Prince Georges and Montgomery countries. më vonë.Dupont institute:3.167(2):417-23. 13. Miller B Cerebral Palsy : a Guide for Care. Shimizzu T. 2001. përkrahet ideja se paraliza cerebrale është më tepër abnormalitet kongjenital se pasojë e lindjes së ndërlikuar (9). Aug. Dolk dhe Hill. ende nuk dihet se a shoqërohet trauma gjatë shtatzënësisë me efektet neurologjike afatgjate te fëmijët. 1995:943-8. në muajt e parë ose vitet e para pas lindjes. Abgar testi i ulët.

Cist-Mesothelioma ka shtresë mesothelial qelizore dhe është i mundshëm ekscizion direkt (18). Paraovarial cysts and Intestinal Duplication were successfully resected in all cases. S. prej tyre 4 ishin vajza dhe 2 djem. chylous. tërheqjes së mesenterit nga masa cistike ekspansive. DISCUSION&CONCLUSION: Surgical intervention is recommended and resection of adjacent bowel may be nëcessary for complete excision. 3 janë paraqitur në menyrë akute. Haliti. 1/3 e pacientëve me lezionë te tilla janë fëmijë. Sh. Statovci. •Lymphangioma është lesion shumë më invaziv dhe lesion i gjërë prandej ndonjëherëë është e nëvojshme të behët rezekcion shoqërues (konkomitant) i zorrëve të holla. Fëmijët janë paraqitur në menyrë akute me masë abdominale të dhembshme. K. M.19). D. Torsioni Adnexal për shkak të pranisë së cystës paraovariale të fëmijët është jashtëzakonisht i rrallë dhe i vështirë për t’u diagnostikuar para operimit.2. dhe rezultatet histopatologjike të 6 rasteve të paraqitura në spitalin tonë nga viti 1999-2002. Me se shpeshti. Koqinaj. paraovariale. përdredhjes përreth boshtit axial mesenterial ose pedunkulit vaskular përkatës. I. RESULTS: There were 4 female childrens and 2 male childrens aged 1 Mo-5 yr old. A. Përafërsisht 700 raste janë raportuar në literaturën botërore(1. menaxhimin. dhe rezultatet histopatologjike të 6 . Successful minimal access surgery via the laparoscope has been reported and may become more widely applicable.8). Fjalet bosht: Cistat abdominale. dhe mund të përmbajnë në vete gjak. Hasimja Qendra Klinike Universitare. Hyseni. mobile in transverse but not longitudinal planë. Rezultatet: Mosha e pacientëve ishte 1 muaj deri në 5 vjeç. Në të gjitha rastet me sukses është bërë reseksioni i cistës mesenteriale.Praxis Medica 48-1. Xh. Cistat Mesenteriale mund të janë lymphangioma cystike ose mesothelioma. 2 me simptoma kronike dhe një është zbuluar rastësisht. 17-22 CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT N. të përbërë nga fijet muskulare të lëmuara ose indeve limfoide. Ademaj. si shenjë e vetme.000 pranime akute pediatrike. S. Ato zakonisht gjendën në mesenterium të zorrëve të holla 2/3. Key Words: Abdominal Cysts/surgery HYRJE Lezionët cistike mesenteriale janë të rralla. Shefkiu. G. Cistat Mesenteriale dhe omentale mund te janë te thjeshta dhe multiple. Spahia. METHOD: We outlinë the presentation. Reparti i Kirurgjisë se fëmijëve. S. ndërsa rezeksioni i zorrës pranë masës cistike mund të jetë i domosdosëëm për te realizuar një ekscizion komplet. Acute symptoms are related to compression of intra-abdominal organs or stretching of the mesentery by rapid expansion. Shumica janë multiloculare me madhësi te ndryshme prej 3 deri 25 cm. lëng serohemorrhagjik. menaxhimin. Ato mbulohen me endotelium. An abdominal mass. Berisha. Omental. Simptomat akute janë si rezultat i kompresionit të organëve intraabdominale. pediatrike SUMMARY BACKGROUND: Symptomatic abdominal cysts account for only 1 in 100. Mungesa e manifestimeve klinike karakteristike e bënë diagnozën e vështirë. Ceku. ose lëng të inflamuar (8). The childs presented acutely with a painful tender abdominal mass. Diskutimi dhe Përfundimi: Parapëlqehet intervenimi kirurgjik. seroz. ndërsa në mesocolon 1/3 (7. dhe duplikatures intestinale.000 pranime akute të të rriturit ndërsa 1 në 20. S.from 1999-2002. mobile në palpacion transvers por jo edhe në atë longitudinal. Grajqevci. Mesenteric. Qasja kirurgjike minimale përmes laparoskopit është raportuar në literaturë dhe në të ardhmen mund të gjejë aplikim më të gjerë. Prishtinë REZYME Hyrje: Cistat abdominale simptomatike përfshijnë vetëm 1 në 100. Llullaku.000 acute adult and 1 in 20.000 acute paediatric admissions. Cistat Omentale janë gjithashtu lezione të rralla intraabdominale. Materiali dhe Metoda: Në kemi analizuar dhe përmbledhur paraqitjen. 17-22 17 Praxis Medica 48-1. management and histological findings of 6 cases that presented to this hospital. Pikërisht për shkak të incidencës së rrallë ato edhe po raportohën në këtë punim. omentale. MATERIALI DHE METODA: Në kemi analizuar dhe përmbledhur paraqitjen. Te fëmijët Lymphangioma cistike është lezioni cistik predominant. Ademaj . S. 3 presented acutely. Ukperaj.6. gjendet një masë abdominale. 2 with chronic symptoms and 1 were incidental findings.7. uniloculare ose multiloculare. is often the only physical finding.

ndërsa anastomoza primare është bërë në mënyrë terminoterminale. cista mesenteriale . dhe distenzionit abdominal të shfaqura 2 ditë më parë. Foto 2. RTG abdominal ka treguar Foto 1. Cista mesenteriale.Lymphangioma multiloculare Cist Mesenteriale: Fëmijë 4 vjecar i gjinise mashkullore qe per një kohe te gjate vuan nga dhembja kronike abdominale. Segmenti i zorrës se involvuar dhe lymphangioma mesenteriale është rezektuar. Hyseni: CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT segmente multiple intestinale me nivele tipike hidroaerike të cilat sugjeronin abdomenin akut për shkak të obstuksionit akut intestinal. Është pa tumor mesenterial extenziv i cili kishte shkaktuar obstrukcionin intestinal. Në histopatologji është konfirmuar Dg: Lymphangioma. duke u mjekuar në menyrë konservative për më shumë se 2 vjet. vjelljeve. Laparotomya explorative ve në dukje një formacion cistik mesenterial dhe gjendrrave multiple mesenteriale te zmadhuara (foto2).18 N. (foto1). Është bërë laparotomia explorative. rasteve të paraqitura në spitalin tonë nga viti 19992002 Lymphangioma Mesenteriale shoqëruar me obstruksion intestinal: Vajzë 3 vjeçare është pranuar në klinike për shkak të nauzese. Në anamnezë fëmiju kishte manifestuar edhe më herët shenjat e konstipacionit.

Praxis Medica 48-1. Cyst Mesenteriale në mesosigmoid . Duplikaturë cistike enterike sferike Foto 4. 17-22 19 Foto 3.

6 Torzioni adnëxal. ndërsa vetëm 1 (16. në 3 raste ajo ka qenë emergjente per shkak te manifestimeve të abdomenit akut. Operimi ka konsistuar në excizionin komplet të cistave në 4 raste dhe . CT: formacion cistik në hapësirën intraabdominale. Intraoperativ: Torsion Adnexalcist paraovariale.cysta 1 16. intraoperationem gjendet formacioni cistik në omentum. Raporti i numrit dhe perqindjes sipas lokalizimit topografik te cistave abdominale Lokalizimi topografik N0 Perqindja % Mesenteri i zorrëve te 3 50 holla Mesosigmoidi 1 16.20 N. në mesosigmoid 1 rast dhe torsion Adnëxal për shkak të cistës paraovariale të torkvuar 1 rast . Foto 6.6%) ka patur cistë multiple mesenëteriale. Cistat kanë qenë të lokalizuara: në mesenteriumin e zorrëve të holla në 3 raste. Masa palpabile abdominale është zbuluar në 4 raste. Te te gjitha rastet është bërë laparotomia.6 paraovariale Gjithsej 6 100 dhe është parë masa cistike sonolucente te 4 pacientë. Hyseni: CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT Foto 5. CT konfirmon formacionin cistik. Ekografi: vizualizohet formacion cistik sonolucent. Simptoma kryesore e manifestuar ka qenë distenzioni abdominal dhe dhembja. Ekografi e një formacioni cistik sonolucent i cili duket mirë i kufizuar me eho efekt pozitiv të thekësuar. Cistat mesenteriale të thjeshta (simplex) kanë qënë më të shpeshtat 2 (33%). Para operacionit ultrasonografia është bërë në 6 pacientë tab1.6 Omentumi 1 16. ndërsa 3 rastet tjera kanë manifestuar simptiome kronike. REZULTATET Kan qenë 4 fëmijë te gjinisë femërore dhe 2 fëmijë të gjinisë meshkullore të moshës prej 1 muaj deri në 5 vjeç. në omentum në 1 rast.

Në kauzistiken tonë në 1 rast kishim volvulus të segmentit intestinal për shkak të duplikaturës cistike enterale dhe në një rast torsion të adnekseve nga cista paraovariale. Arch Surg 1950. Hyseni: CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT excision complet me rezekcion intestinal në 2 raste tjera Nuk kishte ndërlikime intraoperative ose postoperative. Ndërlikimet e ndryshme mund të shoqërojnë cistat mesenteriale ose ato omentale. masa tumoroze. PERFUNDIMI: Ultrasonografia dhe tomografia e kompjuterizuar janë modalitete diagnostike më të mira preoperative. Trajtimi me adekuat për cistat mesenteriale është ekscizioni kirurgjik komplet.3. por ato përthekohen me omentum (9. Ushqimi i fëmijëve për mes gojës ka filluar ditën e dytë të operimit. 11. Këto formacione cistike kryesisht mund të zbulohen me ultrasonografi prenatale të cilat pasqyrohen si formacione sonolucente (5.10). ascites (18). Rosemond GP. CT përkufizon me çartë shtrirjen e formacioninit cistik në hapësirën intraabdominale.21). torzionin e cistës dhe obstrukcionin e traktit urinar ose biliar. duke përfshirë edhe duplikacionët cistike enterale. infeksionin.6 % (2. indikacioni më i shpeshtë për intervenim kirurgjik është prania e masës abdominale me ose pa shenja të obstrukcionit intestinal. ndërsa të rastet me rezekcion intestinal ditën e pestë. Është thelbësore të thekësohen se nuk ka mortalitet të rastet me cista mesenteriale ose omentale të fëmijët. 50% me dhembje abdominale. 21 % te pacientëve ishin asimptomatik. Te të gjithë pacientët nuk ka patur rioperime si dhe nuk ka patur recidive të cistave të operuara. janë struktura cistike me mure të trasha te cilat ndajnë cistën nga muri i përbashkët me zorrën fqinjë. ose hemorhagjia perbrenda cistës janë manifestimet më të shpeshta klinike. ose ovarii (20). Rekomandohet intervenimi kirurgjik dhe rezeksioni komplet i segmentit enteral qe është i ngjitur për murin e cistës. 21). Ndërsa duplicationët cistike enterale. ndërsa ulrasonografia antenatale është metoda e zgjedhjes . Nguyen LT. DISKUTIMI Cistat mesenteriale janë të ndërtuara nga qelizat endoteliale ose mesoteliale. Diagnostikimi i hershëm dhe trajtimi përkatës i tyre shoqërohet me prognozë të mirë.Në kauzistiken tonë kemi bërë rezekcion segmental të zorrëve të holla në 2(33.18). J Pediatr Surg 1999 Jul. Te këto formacione cistike gjithashtu në ultrasonografi vizualizohet shumë çartë shtresa mukozale (7. 13. Shkalla e ripertërirjës arrin prej 0-13. Megjithatë. rupturën. 115(5): 571-7. Bucher RM: Mesenteric cysts: Report of three cases. 12. Në serinë e rasteve te Spitalit te Fëmijëve Engleston. hemorhagji ose infeksion (2. (18). Diagnoza diferenciale përfshin: duplikacionet cistike enterale. Dhembja abdominale (e tipit kolik). LITERATURA Alqahtani A. obstrukcion akut i zorrëve. megjithatë ajo edhe mund të vlerësojë se mos ndoshta cista ka prejardhje nga organët e tjera siç mund të ketë raste kur ajo vjen nga veshka.17.N. 50% me vjellje dhe 43% me masë abdominale palpabile (8). Bower RJ: Mesenteric cysts in children. 12. pankreasi. 60: 699-706. . Përafërsisht 10% e pacientëve me cista mesenterilae dhe omentale kanë manifestuar një episod të emergjencës abdominale (18). teratoma cistike.5).12). Rezultatet e mjekimit në përgjithësi te fëmijët janë të favorshme. hydronephrosis. Ekzaminimet Ultrasonografike pasqyrohen si struktura cistike të mbushura me lëng. 1. in onë of which a calcified cyst was present. Coffin CM. 16). këto formacione cistike mund të ngatërrohen me cistat e mëdha ovariale fetale ose të i posalinduri. cistat renale. Bliss DP Jr. hemorhagjinë brenda cistës. Mortaliteti ishte 0%. Cistat omentale janë të ngjashme për nga veçoritë histologjike me ato mesenteriale. 2. Në 33% . 3. Burnëtt WE. të shpretkës. 34(7): 1164-8. 12 Në kauzistikën tonë nuk kemi patur raste të diagnostikuara prenatal. cistat e Koledokut.Atlanta. të pankreasit. 16.18).3 %) të rasteve. 12. Flageole H: 25 years' experience with lymphangiomas in children. cistat ovariale. Surgery 1994 May. Rastet më të shpeshta te ripertërirjes (recurrences) kanë të pacientët me cista retroperitoneale ose tek ato raste ku është bërë vetëm ekscizioni parcial (4. vetëm 1 pacient i vdekur është raportuar në literaturë qe nga viti 1950 (7. 71% janë presantuar me distenzion abdominal. cistat hydatidoze. volvulusin.11.. zakonisht të septuara përbrenda dhe nganjëherë me eho efekt të brendshëm që mund të reflektohet nga ciflat e perziera me lëng (debris).5.17).60% te fëmijëve me cista mesenëteriale është e nevojshme të behët edhe rezekcioni segmental i zorrëve të holla (2. Modaliteti bazë i diagnostikës parësore është sonografia abdominale (5. Të fëmijët.

and retroperitonëal cysts: a clinical study of 33 nëw cases. 6. In: Welch KJ. Egozi EI. 119(7): 838-42. Maung M. Philadelphia. Gross RE: The Surgery of Infancy and Childhood. Surg Gynëcol Obstet 1978 Aug. J Pediatr Surg 1991 Nov. Ann Surg 1986 Jan. Vanëk VW. Brandt ML. 4(2): 191-3. 16. Heimann TM. 15. 5th ed. Calabria R. Brown MF. 30(5): 679-81. mesenteric. 7. and retroperitonëal cysts in children: a clinical study of 22 cases. 86(2): 173-6. Ann Surg 1973 Jul. 11. Yin L: Mesenteric cysts and intra-abdominal cystic lymphangiomas. 16(4): 311-4. Gastrointest Radiol 1979 Apr 15. 3: 1851. N. A case report and review. 21. In: Pediatric Surgery. 63(3): 287-90. omental.Autor’s Email: nëxhmih@yahoo. Maudar KK: Mesenteric cyst--an unusual presentation. Tiu CM. Grosfeld JL: Mesenteric cysts in infancy and childhood. Takiff H. 14. Shermeta D: Recurrent retroperitonëal mesenteric cyst. Mortensson W. 1986:921-925. Walker AR. 9. Kosir MA. 18. Lui WY: Mesenteric and omental cysts: an ultrasonographic and clinical study of 15 patients. 12. 71(2): 227-9. 13. Ill: Year Book Medical Publishers. McGeehin KM: Mesenteric. and omental cysts. mesenteric. Gairdnër WT: A remarkable cyst in the omentum. Hyseni: CISTAT ABDOMINALE TË FËMIJËT Chirathivat S. 1953:377-383. Holt J: Mesenteric and retroperitonëal cysts. 20. J Pediatr Surg 1998 May. 33(5): 792-3. Kurtz RJ. J Pediatr Surg 1995 May. Gastrointest Radiol 1991 Fall. Molander ML. Pa: WB Saunders Co. et al. Acta Paediatr Scand 1982 Mar. Arch Surg 1984 Jul. Uden R: Omental and mesenteric cysts in children. Phillips AK: Retroperitonëal.com . Trans Path Soc Lond 1852. Bal RK. Ricketts RR: Mesenteric and omental cysts in children. Mollitt DL. 10. Chung MA. Ricketts RR: Mesenteric and omental cysts. Pediatric Surgery. 19. Sonnino RE. eds.22 4. 8. Ballantinë TV. Am Surg 1997 Mar. 1998:1269-1275. 203(1): 10912. 26(11): 1309-13. Mohanty SK. 147(2): 182-4. Arch Surg 1985 Nov. Saing H: Intestinal volvulus: an experience in a developing country. J Pediatr Surg 1991 Nov. Colodny A: Mesenteric and omental cysts. St-Vil D: Mesenteric cysts in children. 4th ed. South Med J 1993 Feb. Putnam TC: Omental. 26(11): 13068. 17. Hebra A. Chicago. Chou YH. 120(11): 1266-9. 5. Gauderer MW: Pediatric abdominal lymphangiomas: a plea for early recognition. 178(1): 13-9 Email´i autorit`.

Praxis Medica 48-1; 23-29

23

HIV/AIDS NË KOSOVË: PROBLEM I SHËNDETËSISË PUBLIKE Praxis Medica 48-1; 23-29 N. Ramadani Departamenti i Epidemiologjisë, Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës REZYME HIV/AIDS është infeksion viral i përhapur në tërë botën, i shkaktuar nga një lloj retrovirusi. Qëllimi i punimit është të paraqesë veçoritë epidemiologjike të HIV/AIDS-it në Kosovë, i analizuar me metodën epidemiologjike retrospektive. Të dhënat janë grumbulluar në Departamentin e Epidemiologjisë të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës. Gjatë periudhës kohore 1986-2005 në Kosovë janë sëmurë 65 persona prej të cilëve 25 kanë vdekur. Numri më i madh i të sëmurëve me HIV/AIDS në Kosovë është regjistruar në vitin 2001 me gjithsej 12 raste dhe morbiditetin 0.57/1.000.000. Numri më i madh i të vdekurve është regjistruar në vitet 1987, 1992 dhe 1996 (3 raste me morbiditetin 0.15/1.000.000). Numri më i madh i rasteve është regjistruar në komunat: Prishtinë (14 raste), Pejë (8 raste) dhe Ferizaj (4 raste).Numri më i madh i të sëmurëve me HIV/AIDS janë të gjinisë mashkullore (61%) e të gjinisë femërore (39%). Grup-mosha më e prekur është ajo 30-39 vjet (21 të sëmurë e 35%, grupmosha 20-29 vjet (15 raste dhe 25%) dhe grupmosha 40-49 vjet (12 raste 20%). Prevalenca në Kosovë është akoma e ulët. Prevalenca më e lartë është regjistruar në vitin 2005 (0.16/1.000.000). Edhe pse situata epidemiologjike me HIV/AIDS në Kosovë nuk është alarmante, situata mund të keqësohet dhe sëmundja paraqet problem në shëndetësinë publike. Fjalët bosht: HIV/AIDS, Faktorët e rrezikut, Epidemiologjia. SUMMARY HIV/AIDS is a viral infection spreading worldwide. Infection is caused by one of several related retroviruses. The aim of the study is to present epidemiological characteristics of HIV/AIDs in Kosova, analysed using retrospective method. Data were collected in the Department of Epidemiology of the Kosova National Institute of Public Health. During the period from 1986 until 2005 in Kosova has been affected 65 persons while 25 of them has died. The highest number of disease were registered in the year 2001 with 12 and morbidity 0.57/1.000.000. The highest number of death were register in the years 1987, 1992 and 1996 (3 cases and mmorbidity 0.15/1.000.000).The highest number of cases were registered in Prishtina municipality (14 cases), Peja (8 cases) dhe Ferizaji (4 cases). Overal 61% with HIV/AIDS were males and 39% females. The most affected groups were 30-39 years (21 cases with 35%), 20-29 years (15 cases with 25%) and 40-49 years (12 cases with 20%). Prevalency in Kosova is still very low. The highest prevalence is registered in 2005 (0.16/1.000.000). Even the epidemiological situation of HIV/AIDS in Kosova is not alarming, the situation is expected to be worsen and the disease appear to be a problem of public health. Key words: HIV/AIDS, Risk Factors, Epidemiology.

HYRJE HIV/AIDS-i është sëmundje virale e cila po përhapet në tërë rruzullin tokësor me një shpejtësi marramëndëse. Sëmundja është e përhapur në shtetete Afrikës, Azisë, Evropës dhe Amerikës. Në Kosovë rasti i parë regjistrohet në vitin 1986. Në nivelin kombëtar në Strategjinë Shëndetësore për Kosovën të sjellë në vitin 2001 njëri nga synimet e politikës shëndetësore për Kosovën është reduktimi i sëmundjeve ngjitëse përmes promovimit shëndetësor, rregullativave, vrojtimit, kontrollit dhe përfshirjes së bashkësisë. Po ashtu në Ligjin e Shëndetësisë qëndron përkufizimi se për qytetarët duhet të sigurohet dhe zbatohet kujdesi shëndetësor që përfshinë trajtimin e HIV infeksionit dhe sëmundjes së AIDS-it. Mjetet finansiare për luftimin dhe parandalimin e infeksionit janë ende të limituara.

QËLLIMI Qëllim i punimit është të përshkruhen veçoritë epidemiologjke të HIV/AIDS-it në Kosovë, duke analizuar rastet e HIV.AIDS, paraqitjen e numrit të rasteve të sëmura dhe të vdekura, shkalla e morbiditetit, mortalitetit dhe letalitetit nga kjo sëmundje, prevalenca, shtrirja topografike dhe përcaktimi i përparësive për parandalimin e kësaj sëmundje. MATERIALI DHE METODA Metoda e punës është mbështetur në përdorimin e metodës deskriptive epidemiologjike, gjegjësisht komponentën e saj retrospektive duke bërë përshkrimin e veçorive epidemiologjike të kësaj problematike. Burim kryesor i të dhënave për analizën dhe studimin e problematikës së HIV/AIDS-it në Kosovë kanë qenë raportet e sëmundjeve ngjitëse të paraqitura në Departamentin e Epidemiologjisë të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të

24

N. Ramadani: HIV/AIDS NË KOSOVË: PROBLEM I SHËNDETËSISË PUBLIKE fillimi i rastit të parë të regjistruar në vitin 1986 e deri në vitin 2005 janë regjistruar gjithsej 65 raste me AIDS. Numri i personave që janë HIV + është i panjohur si edhe në shumë vende ku sistemi i regjistrimit nuk është i aftë t’i përgjigjet situatës epidemiologjike. Pas paraqitjes së rasteve të para të HIV/AIDS-it në botë askush nuk ka mund të imagjinojë se gjendemi në prag të njërës ndër pandemitë më të rënda që ka goditur njerëzimin në gjysmën e dytë të këtij shekulli, ku me të drejtë sëmundja u pagëzua si "Murtaja e bardhë".

Kosovës. Janë përdorë edhe të dhënat arkivore të Institutit Kombëtar për analizën retrospektive të AIDS-it për një periudhë prej vitit 1986 e deri në vitin 2005. Në masë të madhe për studimin epidemiologjik është përdorë metoda statistikore e studimit duke i njësuar shkallët e sëmundshmërisë, vdekshmërisë, letalitetin por edhe indeksat, paraqitjen grafike, numrat relativë, etj. REZULTATET Sipas të dhënave të raportuara në Institutin Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës nga

Tabela 1. Numri i personave të infektuar me HIV në botë në vitin 2005 Totali 40,3 milionë Të rritur 38,0 milionë Fëmijë nën 15 vjeç 2.3 milionë Gjatë vitit 2005 në tërë botën janë regjistruar milionë kanë qenë të rritur dhe 2.3 40.3 milionë persona HIV (+), prej të cilëve 38 milionë ishin fëmijë (Tabela 1). Tabela 2. Ecuria e HIV/AIDS në Kosovë (1986-2005)
Vitet 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Gjithsej Të sëmurët 2 3 0 0 0 1 3 1 2 2 3 2 1 4 6 12 5 7 7 4 65 Të vdekurit 2 3 0 0 0 1 3 1 2 2 3 2 0 2 1 0 0 1 2 0 25

Në tabelën 2 janë prezentuar të dhënat për lëvizjen e të sëmurëve për periudhën e viteve 1986 – 2005 si dhe trendi i lëvizjes të të sëmurëve. Gjatë kësaj periudhe kohore në Kosovë janë regjistruar gjithsej 65 raste të HIV/AIDS-it prej të cilëve 25 raste të vdekur. Në vitet 1988,1989 dhe 1990 nuk është regjistruar asnjë rast i sëmundjes, kurse numri më i madh i rasteve është regjistruar në vitin 2001

me gjithsej 12 raste, ku po të njëjtin vit nuk është regjistruar asnjë i vdekur nga HIV/AIDSi. Në vitet 2003 dhe 2004 janë regjistruar nga 7 raste, në vitin 2000, 6 raste, në vitin 2002, 5 raste, në vitet 1999 dhe 2005, 4 raste, në vitet 1987, 1992 dhe 1996 nga 3 raste, në vitet 1986, 1994, 1995 dhe 1997 nga dy raste, kurse në vitet 1991, 1993 dhe 1998 nga një rast.

Praxis Medica 48-1; 23-29
T a b e la 3 S ë m u n d ë s h m ë r ia , V d e k s h m ë r ia n g a H I V /A I D S n ë K o s o v ë (1 9 8 6 - 2 0 0 5 ) T ë sëm u rë 2 3 0 0 0 1 3 1 2 2 3 2 1 4 6 12 5 7 7 4 65 G jith s e j V ite t 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 T ë vdekur 2 3 0 0 0 1 3 1 2 2 3 2 0 2 1 0 0 1 2 0 25 M o r b id ite ti 0 .1 2 0 .1 5 0 0 0 0 .0 4 0 .1 5 0 .0 4 0 .0 9 0 .0 9 0 .1 5 0 .0 7 0 .0 4 0 .1 6 0 .2 8 0 .5 7 0 .2 3 0 .3 3 0 .3 3 0 .1 9 M o r ta lite ti 0 .1 2 0 .1 5 0 0 0 0 .0 4 0 .1 5 0 .0 4 0 .0 9 0 .0 9 0 .1 5 0 .0 7 0 0 .0 5 0 .0 4 0 0 0 .0 4 0 .0 9 0

25

Në tabelën 3 është paraqitur sëmundshmëria dhe vdekshmëria nga HIV/AIDS në Kosovë. Shkalla më e lartë e sëmundshmërisë është regjistruar në vitin 2001 me 0.51/1.000.000 banorë, pastaj në vitet 2003 dhe 2004 me 0.29/1.000.000 banorë, kurse shkalla më e ulët është regjistruar në vitet 1998 me
T a b e la 4

0.04/1.000.000 banorë dhe 1991 e 1993 me 0.05/1.000.000 banorë. Shkalla më e lartë e vdekshmërisë është regjistruar në vitet 1987 me 0.16/1.000.000 banorë përkatësisht 1992 me 0.15/1.000.000 banorë dhe 1996 me 0.14/1.000.000 banorë. Sëmundja që nga viti 1999 ka tendencë të rritjes.

R a s te t e H I V /A I D S -it n ë K o s o v ë (s ip a s g r u p m o s h a v e , 1 9 8 6 - 2 0 0 5 ) G ru p m osh a 0 - 9 10 - 19 20 - 29 30 - 39 40 - 49 50 - 59 60+ T ë sëm u rë 0 2 15 21 12 6 4 % 0 3 25 35 20 10 6
Në grup-moshën 0-9 vjet nuk është regjistruar asnjë rast i sëmundjes HIV/AIDS (Tabela 4). Nga numri i gjithmbarshëm i të sëmurëve në periudhën kohore 2000-2005, 25 raste i takojnë

Grup-mosha më e prekur nga HIV/AIDS është ajo 30-39 vjet me 21 të sëmurë apo 35% nga të gjithë të sëmurët si dhe grup-moshat 20-29 vjet me 15 të sëmurë (25%) dhe 40-49 me 12 të sëmurë (20%).

ku janë paraqitur veç e veç rastet e HIV dhe rastet e AIDS. Por rastet e HIV/AiDS janë regjistruar edhe në komunat më të vogla si Lypjani. Grafiku 2) . gjatë viteve 2000-2005 (sipas komunave) 10 5 0 HIV vdekur AIDS HIV vdekur AIDS Pr Pr Vit Th Pe B K B Gj D Sk Dr K V Li 8 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1 1 1 1 1 2 1 1 2 Në grafiku 4 është paraqitur ecuria e HIV/AIDS dhe rasteve të vdekjeve nga HIV/AIDs në periudhën e viteve 2000-2005 sipas komunave. ndikimi i traditës por edhe një ekspozimi më të lartë ndaj sjelljeve që mund të shkaktojnë infeksionin me HIV të gjinisë mashkullore gjinisë mashkullore (61%). Rastet me HIV/AIDS në Kosovë (sipas gjinisë gjatë viteve 2000 . Rastet e HIV/AIDS në Kosovë sipas komunave.000.000 banorë) (Grafiku 5). Burimi.16/1. Dardana. 1986 .26 N. Kastrioti.2005) 39% M F 61% Sipas komunave numri më i lartë i të sëmurëve është regjistruar në komunën e Prishtinës pastaj në Pejë dhe në Ferizaj. etj. Një strukturë e . .2005 16 14 12 10 8 6 4 2 0 14 8 3 1 4 2 1 1 semure 3 2 1 2 2 1 2 2 1 1 1 1 1 P ri sh t P ine ri zr en M itr Pe ov je i Fe ce V riz u a sh j t Li rri pj a S n h ar B r u S rim h ti m D e G ec ja an k B ov es e ia n e D V re iti K na ac s an G ik Th jil S er an ke a nd nd e D raj ar K da as n tr io t Grafikoni 3. Sa i përket llogaritjes së prevalencës. Numri më i madh i të sëmurëve me AIDS në Kosovë janë të gjinisë mashkullore. Ramadani: HIV/AIDS NË KOSOVË: PROBLEM I SHËNDETËSISË PUBLIKE tillë imponohet nga kushtet në të cilat jetohet. Shtimja. kurse si AIDS në Lypian (2 raste). Ecuria e HIV/AIDS-it dhe rasteve të vdekjës në Kosovë. Grafiku 1. Numri më i madh i rasteve të raportuara si HIV në këtë periudhë është regjistruar në Prishtinë (8 raste). Kosova ende ka një prevalencë të ulët të HIV/AIDS-it e cila nuk duhet të na pasivizojë në luftë kundër kësaj sëmundjejë dhe në ndërmarrjen e masave parandaluese. kurse 16 raste gjinisë femërore (39%)(Grafiku 1). Sharri. Prevalenca më e lartë është regjistruar në vitin 2005 (0. Grafikoni 2.

6.6. një komunitet i madh ndërkombëtar.5.12 Sot në Kosovë janë të pranishëm një numër i madh i faktorëve që mund të kenë ndikim në përhapjen e HIV/AIDS-it.4.14 0. 2. Në rend të dytë janë marrëdhëniet seksuale pa mbrojtje (Grafiku 5).15 2005 0.12 0.04 0. me pjesëmarrje të konsiderueshme të meshkujve.06 0. 1. Prevalenca nga HIV/AIDS Kosovë 2000-2005 0.7.1 0. sjelljet dhe praktikat për AIDS-in.16 Në periudhën pas vitit 1999 në Kosovë janë realizuar hulumtime lidhur me dituritë.08 0. Rruga më e shpeshtë e përcjelljes së infeksionit me HIV ka qenë përmes Grafiku 5 injektimit të substancave narkotike. Në Kosovë çdo ditë e më shumë janë duke dalë në skenë grupe të rrezikut dhe grupe vulnerabile si: abuzuesit e drogave.5.04 2001 0. Pastaj ndryshimet e vrullshme sociale përbrenda familjes dhe shoqërisë dhe mentaliteti i popullatës së pas luftës.15 .02 0 27 2000 Prevalenca 0.8.18 0.16 0. popullata mobile. Faktor tjetër që mund të ketë ndikim në shkallën e infektueshmërisë është përqindja e madhe e popullsisë së re (57% nën 25 vjet). etj. sidomos të riatdhesuarit. Rrugët e përhapjes së HIV infeksionit 14% 3% 7% 3% 20% 45% 1% 3% 4% Përqafimit ose përshëndetjes me shtrëngim të duarve Ujit.08 2002 0. Kosova bën pjesë në grupin e vendeve me prevalencë të ulët.7. “gastarbajterët”. Sistemi i mbikëqyrjes epidemiologjike.16 Edhe pse në sistemin e UNAIDS-it për klasifikimin e HIV/AIDS. HIV/AIDS ende mbetet në masë të madhe i padiagnostikuar realisht pasi që numri i personave që jetojnë me AIDS dhe atyre të infektuar me HIV është i panjohur.15. shërbimi i këshillimit dhe testimit vullnetar janë në fazën embrionale të zhvillimit. 23-29 Grafiku 4. punëtorët e seksit komercial.Praxis Medica 48-1. pjesa më e madhe e tyre vijnë nga vendet me prevalencë të lartë të HIV/AIDS.ajrit dhe ushqimit Marrëdhënieve seksuale Gjakut të infektuar me HIV virusin Qëndrimit afër personit të infektuar me HIV Puthjes Shfrytëzimit të të njejtit toalet Qumështit nga nëna e infektuar me HIV Insekteve DISKUTIMI Kosova për një kohë të gjatë është duke vuajtur nga qasja e kufizuar në shërbimet përkatëse shëndetësore (të cilat ende ofrojnë shërbime me cilësi të dobët). punëtorët migrues.13 2004 0.10 2003 0. ka faktorë identifikues që e sjellin popullatën në rrezik nga HIV/AIDS. Përkundër prevalencës së ulët Kosova.1.

000.000 banorë.000 banorë gjegjësisht 1992 me 0. Shkalla më e lartë e vdekshmërisë është regjistruar në vitet 1987 me 0. Rruga më e shpeshtë e përcjelljes së infeksionit me HIV ka qenë përmes injektimit të . Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike dhe OBSH-ja ngritën një komitet për HIV/AIDS i cili komitet në shkurt të vitit 2001 përpiloi dokumentin e emërtuar: “Plani i veprimit për themelimin e programit të gjithanshëm parandalues për HIV/AIDS në Kosovë” në të cilin janë parashtruar tri objektiva kryesorë: 1) Themelimi i sistemit të mbikëqyrjes për HIV/AIDS në Departamentin e Epidemiologjisë të Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike.04/1. Kastrioti. 2. Shkalla më e lartë e sëmundshmërisë është regjistruar në vitin 2001 me 0.2.14/1.6 Kosova ende ka një prevalencë të ulët të HIV/AIDS-it e cila nuk duhet të na pasivizojë në luftë kundër kësaj sëmundjeje dhe në ndërmarrjen e masave parandaluese.000.000 banorë.000 banorë. Por rastet e HIV/AIDS janë regjistruar edhe në komunat më të vogla si Lypiani. 4. Ramadani: HIV/AIDS NË KOSOVË: PROBLEM I SHËNDETËSISË PUBLIKE substancave narkotike.05/1.000 banorë dhe 1991 e 1993 me 0.51/1. ndikimi i traditës por edhe një ekspozimi më të lartë ndaj sjelljeve që mund të shkaktojnë infeksioni me HIV e gjinisë mashkullore. 5. pastaj në vitet 2003 dhe 2004 me 0. 25 raste i takojnë gjinisë mashkullore (61%).000.000.16/1.11 Në periudhën e viteve 1986 deri në vitin 2005 në Kosovë janë raportuar gjithsej 65 raste me HIV/AIDS dhe 25 të vdekur.000.000 banorë.000. 7.000 banorë dhe 1991 e 1993 me 0.9. Por rastet e Në vitin 2000 u ndërmorën hapat e parë institucional në Kosovën e pasluftës në fushën e parandalimit të HIV/AIDs-it. domethënë se nga kjo sëmundje është përfshirë 46. 2) Themelimi i shërbimit për këshillim dhe testim vullnetar.15/1. 25 raste i takojnë gjinisë mashkullore (61%).000 banorë dhe 1996 me 0. Numri më i madh i rasteve të raportuara si HIV në këtë periudhë është regjistruar në Prishtinë (8 raste). Grup-mosha më e prekur nga HIV/AIDS është ajo 30-39 vjet me 21 të sëmurë apo 35% nga të gjithë të sëmurët si dhe grup-moshat 20-29 vjet me 15 të sëmurë (25%) dhe 40-49 me 12 të sëmurë (20%). 3) Ngritja e vetëdijes dhe njohurive për HIV/AIDS në mesin e popullatës së përgjithshme veçanërisht te rinia.29/1. 6.000 banorë. kurse si AIDS në Lypian (2 raste).000.04/1.29/1.000 banorë. Situata epidemiologjike me HIV/AIDS në botë është e rëndë dhe e pasigurt.000. Nga numri i gjithmbarshëm i të sëmurëve në periudhën kohore 20002005.28 N. Numri më i lartë i të sëmurëve është regjistruar në komunën e Prishtinës pastaj në Pejë dhe Ferizaj. sepse sëmundja ka karakter pandemik dhe paraqet një problem të madh për shëndetësinë publike.000. Dardana. 3.16/1. etj. Kosova ende mbetet vend me prevalencë më të ulët në Ballkan dhe tash është koha dhe mundësia më e përshtatshme e veprimit. Ministria e Shëndetësisë. Në Kosovë rastet e para të HIV/AIDS regjistrohen në vitin 1986 dhe deri sot janë regjistruar 65 raste të sëmundjes me 25 të vdekur.000 banorë dhe 1996 me 0. Shtimja. Numri më i madh i të sëmurëve me AIDS në Kosovë janë të gjinisë mashkullore.4. Shkalla më e lartë e vdekshmërisë është regjistruar në vitet 1987 me 0. pastaj në vitet 2003 dhe 2004 me 0.000 banorë).15/1. kurse shkalla më e ulët është regjistruar në vitet 1998 me 0. Në rend të dytë janë marrëdhëniet seksuale pa mbrojtje. Gjatë kësaj periudhe HIV/AIDs është regjistruar në 14 komuna të Kosovës. kurse shkalla më e ulët është regjistruar në vitet 1998 me 0.1.16/1.000. Në grup-moshën 0-9 vjet nuk është regjistruar asnjë rast i sëmundjes HIV/AIDS.000.000.000 banorë përkatësisht 1992 me 0.6% e territorit të Kosovës.000 banorë.000 banorë. 8.000.05/1.14/1. Nga numri i gjithmbarshëm i të sëmurëve në periudhën kohore 2000-2005. Sëmundja që nga viti 1999 ka tendencë të rritjes.000. Numri më i lartë i të sëmurëve është regjistruar në komunën e Prishtinës pastaj në Pejë dhe Ferizaj. Sharri. kurse 16 raste gjinisë femërore (39%). Burimi. kurse 16 raste gjinisë femërore (39%) (Grafiku 1). Prevalenca më e lartë është regjistruar në vitin 2005 (0. për një të ardhme më të sigurt.51/1. Sëmundja që nga viti 1999 ka tendencë të rritjes. Shkalla më e lartë e sëmundshmërisë është regjistruar në vitin 2001 me 0. PËRFUNDIMET 1. Grup-mosha më e prekur nga HIV/AIDS është ajo 30-39 vjet me 21 të sëmurë apo 35% nga të gjithë të sëmurët si dhe grup-moshat 20-29 vjet me 15 të sëmurë (25%) dhe 40-49 me 12 të sëmurë (20%). Kështu. Një strukturë e tillë imponohet nga kushtet në të cilat jetohet.000.

Gashi L.: Mission report-fall 20002. Ramadani N... Të mos merret gjaku për transfusion nga grupet e rrezikut. Sharri. 5. 1999.000. 12. 1986-2005. PROPOZIMI I MASAVE 1. 10. UNFPA and WHO. Shtimja.16/1. 9.000 banorë). 23-29 HIV/AIDS janë regjistruar edhe në komunat më të vogla si Lypiani.. 46(2). . Të sterilizohen dhe dezinfektohen mjetet tekniko-sanitare. 6. Palgrave Publication. 2003. Barnett T. Veçoritë epidemiologjike të AIDS-it në Kosovë. Ahmeti S. Fejza H. 7. Ali MM. European Congress of Epidemiolgy. in XIV International AIDS Conference.C. (55). 12. AIDS in the Twenty-first Century: Disease and Globalisation. 2001-2005. Numri më i madh i rasteve të raportuara si HIV në këtë periudhë është regjistruar në Prishtinë (8 raste). Informimi dhe njohja me sëmundjen. Knowledge. 2004. Barcelona.Praxis Medica 48-1. Dedushaj I. Dedushaj I.. 9. Rruga më e shpeshtë e përcjelljes së infeksionit me HIV ka qenë përmes injektimit të substancave narkotike e në rend të dytë janë marrëdhëniet seksuale pa mbrojtje 29 2. AIDS. brushat për dhëmbë) ngase mund të kontaminohen me gjakun e të sëmurit. AIDS-SIDA. Të mos përdoren mjetet e përbashkëta për higjienë (zhiletat. 11. Humolli I. Testimi rigoroz i gjakut dhe i produkteve të tij. Country Information: Kosovo.: Sexually Transmitted Infections in Kosova. Te kontaktet seksuale me persona të dyshimtë të përdoret prezervativi (kondomi). 1): S251-S272. 2001. 13. 11. Të zbatohet Programi afatgjatë në luftë kundër HIV/AIDS 4. Prevalence of HIV in TB patients in Kosovo. Kryqi i Kuq i Kosovës.. NIPH. Statistical Office of Kosovo. 2004. 6. 2002. 4.. Prevalenca më e lartë është regjistruar në vitin 2005 (0.. Ramadani N. Praxis Medica. Kosova ende ka një prevalencë të ulët të HIV/AIDS-it e cila nuk duhet të na pasivizojë në luftë kundër kësaj sëmundjeje dhe në ndërmarrjen e masave parandaluese. 14. 10. 16. Refugees International. Prishtinë. 7. 8. Prishtina. 2. Entre Nous: The European Magasine for Sexual and Reproductive Health. Porto.: Socio-cultural Aspectss of Sexual and Reproductive Health in Kosovo.. etj. 2002. 42: 49-51. Intensifikimi i punës në edukimin dhe arsimimin shëndetësor të popullsisë. Oladosu M. Mertens TE et al. Mbikëqyrja dhe përcjellja e grupeve të rrezikut. Burimi. Action Plan for the Establishement of a Comprehensive HIV/AIDS Prevention programme for Kosovo. Kosovo and its population. 10. PSI/Kosovo. Të përforcohen laboratoret diagnostikuese për HIV/AIDS në Insitutin Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës. 2003. 15. 2003. London. Duby F. Kastrioti. Departamenti i Epidemiologjisë. 2001.. Jakupi Xh. Dardana. Department of Epidemiology.: Trakti riprodhues dhe infeksionet seksualisht transmisive në Kosovë. veçmas grupet e rrezikut 3. 9 (suppl. Ukaj Xh. 8. LITERATURA 1. Whiteside A.: Epidemiological situation in Kosovo. Goodson J. kurse si AIDS në Lipjan (2 raste). February. sëmundje që vret. 9. 1999. Ramadani N. Praxis Medica. Dreshaj Sh.. Kosovo AIDS Committee-Review of Strategic Plan.. 2002.. HIV/AIDS Prevention in Kosovo. ThPeC7556. Humolli I. D. Të përdoren shiringat dhe gjilpërat për një aplikim.. Gashi L. Raportet e ecurisë së sëmundjeve ngjitëse. Kalaveshi A. Kosovar AIDS committee. Attitudes and Practices related to HIV/AIDS in Kosovo. 1995. USAID. Wennberg JL. Abstract No. 3-15. 3. Washington. Global estimates of HIV infections and AIDS: further heterogeneity in spread and impact. 5.. 11. March 2005. IKSHPK.

Insulin is a medicament which effects the level of pregnancy glycemy to diabetic pregnancy against the metabolic changes which appear to carbohydrate metabolism of diabetic pregnancy. Te shtatzënësia diabetike. RAMADANI. The purpose of the work was to analyse the metabolism of carbohydrate during the second period of pregnancy. The second Group (Group D) there were 8 patients with diabetic pregnancies in insulin therapy. All pregnancies are normal with a baby birth with normal wight that is convinient to gestation week. Në placentë sintetizohen shumë hormone. përveç këtyre faktorëve që përmenden më lart ekziston edhe isuficienca relative e insulinës . lajmërimi i insulinës rezistencës relative dhe insulianzës. shtatzënësia diabetike. yndyrave dhe proteinave. from whom the glycogen level showed the increasing tendency but without any statistic importance (it was not significant). Në shtatzënësi bëhen ndryshime të rëndësishme në metabolizmin e karbohidrateve. H. 30-40 ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE TE FETUSI ME SHTATZËNËSI NORMALE DHE DIABETIKE (NË TERAPI ME INSULINË) R. Hormoni human horiogonadotropin (HCG). to normal and diabetic pregnancy. SEJDIU. Glukoza në . normal pregnancy. Progesteron. SUMMARY During our studies there are included 46 patients. Forty – 38 of them were normal pregnancies (Group N) from which we have noticed that the level of glycemy during the second period of pregnancy showed the falling down tendency. Gjatë shtatzënësisë formohet organi endokrin – placenta e cila luan rol të rëndësishëm në metabolizmin e këtyre materieve. Insulina është medikament efikas në mbajtjen e nivelit të glikemisë te shtatzënësia diabetike përkundër ndryshimeve metabolike që ndodhin në metabolizmin e karbohidrateve te shtatzënësia diabetike. diabetic pregnancy. HCG. fetusi. HCG. decrease of receptor number into insulin also the postreceptor defects. With our work we have verified that it existed a good contral of carbohydrate metabolism to diabetic pregnancy.30 Praxis Medica 48-1. Prej tyre 38 ishin shtatzënësi normale (Grupi N) te të cilat kemi konstatuar se niveli i glikemisë gjatë gjysmës së dytë të shtatzënësisë ka treguar tendencë të rënies. FJALËT BOSHT: Hidratet e karbonit. Punimi ka pasur parasysh të analizojë ndryshimet e metabolizmit të karbohidrateve të cilat ndodhin në shtatzënësi për shkak të paraqitjes së faktorëve diabetogjenë të cilët janë: formimi i placentës e cila sekreton (HPL. KEY WORDS: carbohydrate. te të cilat niveli i glikemisë ka treguar tendencë të rritjes. Estrogjene etj). but without any statistic importance (it was not significant). Me punimin tone kemi verifikuar se ka ekzistuar kontrollë e mirë e metabolizmit të hidrateve të karbonit te shtatzënësia diabetike. Qëllim i punimit ka qenë të analizohet metabolizmi i karbohidrate gjatë gjysmës se dytë të shtatzënësisë të shtatzënësia normale dhe diabetike. 30-40 QENDRA MJEKSORE PEJË . shtatzënësia normale. Praxis Medica 48-1. fetus H Y R J E Shtatzënësia është gjendje e veçantë fiziologjike e femrës në fazën reproduktive. sepse ekziston specifikë stereotipike ndaj D-Glukozës në krahasim më L . Progesteron. XH. zvogëlimi i numrit të receptorëve në insulinë si dhe defektet postreceptore.Glukozën (11). por pa rëndësi statistikore (nuk ka qenë signifikante). Estrogene etc. SPITALI I PËRGJITHSHEM REZYME Në studimin tonë janë përfshirë 46 pacientë. por pa rëndësi statistikore (nuk ka qenë signifikante). Te gjitha shtatzënësitë kanë rrjedhë në formë normale me lindjen e foshnjës me peshë normale që i është përgjigjur javës së gestacionit. This work intended to analyse the changes of carbohydrate metabolism.) the appearance of fetalplacenta shandy. which are: forming of placenta that makes a secretion (HPL. Më të rëndësishmit janë: hormoni human placento laktogjen (HPL). estrogjenet dhe progesteroni të cilët luajnë rol vendimtar në metabolizmin e karbohidrateve dhe lipideve. the appearance of relative insulin resistence and the insulinase. To diabetic pregnancy except the above mentioned exists the relative isuficiance of insulin. Te grupi i dytë (Grupi D) 8 pacientë me shtatzënësi diabetike në terapi me insulinë. which oppears to pregnancy because of diabetic factors. D-Glukoza bartet më shpejt. paraqitja e shantit fetoplacentar. Glukoza e kalon barierën placentare me mekanizmin e bartjat aktiv dhe difuzionin lehtësues (2). DACI.

Hormoni human placentar lactogjen është faktori bazë për zvogëlimin e tolerancës së glukozës gjatë shtatzënësisë. aminoacideve dhe acideve yndyrore në drejtim të fetusit. kortikostereideve. Sinteza e HPL–it është autonome dhe nuk varet prej asnjë faktori . Veprimi i progesteronit posaçërisht është i rëndësishëm në gjysmën e parë të shtatzënësisë. Niveli i glukozës në gjak zvogëlohet më së shumti në javën e l2-të të gestacionit. Deponimi i yndyrave në indet dhjamore në gjysmën e parë të shtatzënësisë është pasojë e rritjes së sensibilitetit në insulinë. Është vërejtur rritja e HPL–it gjatë urisë. e pastaj mbahet në nivel konstant gjer në fund të shtatzënësisë. Rritja e nivelit të HPL–it sqarohet me rritjen e masës placentare te këta pacientë. Nën ndikimin e hormonit somatotrop lirohen yndyrat prej depove periferike dhe në këtë mënyrë rritet përqendrimi i acideve yndyrore në gjak. Estrogjenet e stimulojnë utilizimin e glukozës në qelizë dhe rritin sekretimin e hormonit somatotrop i cili ka veprim kontradiktor me insulinën. rrit nivelin e glukozës në qarkullim e gjakut te shtatzënat. Si pasojë rritet niveli i glukozës në gjak. Hormoni somatotrop stimulon deponimin e glukogjenit në qelizë. Këtë rezistencë e kushtëzon veprimi i hormoneve. Metabolizmi i karbohidrateve jashtë shtatzënësisë rregullohet më ndihmën e këtyre hormoneve: Insulinës.receptore do të shkaktojnë intolerancë në glukozë dhe shfaqjen e diabetit gestagjen. Daci: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE krahasim me heksozat e tjera ka përparësi të madhe në bartjen nëpër placentë. Për këtë arsye rritet niveli i trupave ketonikë si rezultat i oksidimit të acideve të lira yndyrore në mëlçi . Në gjysmën e parë të shtatzënësisë zvogëlohet produksoini i glukozës në hepar dhe niveli i glikemisë në mëngjes. rritet numri i qelizave që sekretojnë prolaktinën. ndërsa bie numri i qelizave që sekretojnë hormonin somatotrop (hormoni i rritjes). stimulon mobilizimin e yndyrave prej depove periferike. Kortizoli e bënë zvogëlimin e receptorëve ndaj insulinës. Në mëngjes për shkak të mosmarrjes së ushqimit gjatë natës uljet niveli të glukozës dhe insulinës në gjakun e nënës dhe njëkohësisht rritet niveli i acideve yndyrore si pasojë e lipolizës. Për shkak të këtyre ndryshimeve rritet bartja e glukozës. Në shtatzënësi ndryshohet sekretimi i këtyre hormoneve kështu që shtatzënësia vepron si gjendje diabetogjene (paraqitja e insulinërezistencës). Në shtatzënësi metabolizmi i karbohidrateve i përshtatet nevojave të fetusit. Hormoni somatotrop e zvogëlon oksidimin e glukozës në qelizë. HPL-i i inhibon edhe proceset e fosforilizimit të cilat insulina i stimulon. Placenta nuk ka receptor për hormonin somatotrop kështu qe ky hormon nuk e kalon barieren placentare.R. Në gjysmën e dytë të shtatzënësisë vlerat e glikemisë janë më të larta për shkak të rezistencës relative ndaj insulinës. njëherit zvogëlohet edhe pragu renal në sekretimin e glukozës (8) paraqitet e ashtuquajtura “Glykozuria relative“ (4). Hormoni horiogornadotropin (HCG). Rregullimin e metabolizmit të karbohidrateve dhe të lipideve e bëjnë një seri hormonesh të cilat sekretohen nga gjëndrat endokrine dhe placenta. Përqendrimi i glukozës është më i ulët në qarkullimin e gjakut te fetusi në krahasim me nivelin e glukozës në gjakun e nënës. rrit bartjen e aminoacideve në qeliza. (12 ). Selnikow më 1971 ka vërejtur rritjen e nivelit të HPL-it te pacientët e sëmurë prej diabetit. hormonit somatotrop dhe hormoneve të gjëndrës tiroide. Acidet yndyrore dhe trupat ketonikë kalojnë nëpër placentë me difuzion dhe i shërbejnë fetusit për nevoja energjetike dhe për sintezën e lipideve (14 ). Ndryshimet e përqendrimit të glukozës ndikojnë në nivelin e HPL–it i (18). Rezistenca në insulinë. prej nënës në drejtim të fetusit. glykagonit. Kësaj gjendjeje i ndihmon edhe paraqitja e shantit fetoplacentar për glukozë. me insuficiencën relative të insulinës cirkulatore si dhe defektet post. Estradioli dhe Estrioli e rritin efikasitetin e insulinës dhe gjithashtu i 31 stimulojnë të gjitha veprimet e insulinës. ndihmon procesin e sterocidogjenezës. Rriten rezervat e glykogjenit dhe shfrytëzimi i glukozës në periferi. e rrit procesin e lipolizës dhe stimulon mobilizimin e lipideve prej depove periferike të yndyrave. Sinteza dhe sekretimi i estrogjeneve në shtatzënësi rritet afër 100 herë . Në gjysmën e parë të shtatzënësisë vlerat e glukozës janë më të ulëta afër (l0 mg/100 ml) për shkak të rritjes së nevojave të fetusit dhe placentës për glukozë. sepse përqendrimi i glukozës është i ulët (10). Progesteroni e rrit sekretimin dhe sintezën e insulinës dhe stimulon hiperplazinë e betaqelizave të pankreasit dhe në këtë mënyrë stimulon të gjitha veprimet e insulinës në metabolizmin e karbohidrateve dhe lipideve.i inhibon proceset e shfrytëzimit të glukozës në periferi. Dihet se hipofiza hipertrofohet në shtatzënësi. HPL . (zvogëlon . HPL-i i mobilizon acidet yndyrore. stimulon sekretimin e progesteronit. zvogëlimi i receptorëve në insulinë në indet periferike. rritet bartja e glukozës nëpër placentë. rrit sintezën e glukozës në hepar dhe zvogëlon veprimin e insulinës në indin dhjamor dhe në muskuj.

Grupin e dytë e përfaqësojnë 8 pacientë me diabet prej të cilave është marrë gjaku në venën kubitale për të përcaktuar glikeminë. Sasia e antitrupave në insulinë dhe komplekseve insulinike në placentë është më lartë te shtatzënësitë me e diabet (7). te fetusi. Vlera maksimale ka qenë 5. b) Ndërlikimet më të shpeshta te fetusi manifestohen me: rritjen e mortalitetit perinatal (1. (19 ). rritet REZULTATET Me analizën e vlerave të glikemisë në gjakun e shtatzënave te grupi N kemi konstatuar se vlera minimale e glikemisë ishte 2. Në periodën e organogjenezës.7%( 3) . Polihidroamnioni shfaqet (2. 1 – Vlerat e glikemisë te shtatzënësia normale (Grupi N) Grupi N Glikemia (mmol/l) min Max vlerat mesatare 2. Me përcaktimin e nivelit te këtyre parametrave (glicemia. rritet numri i mitozave. Makrosomia dhe visceromegalia janë ndërlikime të shpeshta te shtatzënësia me diabet. prej tyre 38 kanë qenë me shtatzënësi normale (grupi N). si dhe ndërlikime në placente . a) Ndërlikimet më të rëndësishme te shtatzënat janë: paraqitja e eklampsisë 4 herë më shumë te shtatzënësitë me diabet se në grupin kontrollues në përqindje 11.26 mmol/l. çrregullimi i metabolizmit të karbohidrateve manifestohet në radhë të pare në saccusin vitelin (vendi parësor i veprimit) e pastaj paraqiten malformacionet e embrionit si ndryshime dytësore (14). rritjen e anomalive kongjenitale (3 deri në 7 % ). distressi respirator gjithashtu është ndërlikim i shpeshtë te shtatzënësitë me diabet. Prolaktina rritet në shtatzënësi afër 19 herë dhe shumë lehtë e antagonizon veprimin e insulinës. ku është marrë gjaku në venën kubitale për të përcaktuar glikeminë dhe trigliceridet.39 ± 0.26 5.6 % . shfrytëzimin e glukozës nga ana e qelizës) dhe kështu rritet bartja prej nenës në drejtim të fetusit. Rëndësia dhe roli i mbajtjes së homeostazës së glukozës në gjendje të kontrolluar mirë në shtatzënësi konsiston në atë se në të gjitha rastet ku kemi pasur çrregullime ne metabolizmin e glukozës janë manifestuar ndërlikime te shtatzënat. c) Ndërlikimet të cilat manifestohen në placentë janë: papjekuria e viluseve terminale. Është verifikuar se ketonemia dhe ketonuria që shfaqen te diabeti mund te shkaktojnë zvogëlimin inteligjencës së foshnjës.39 ± 0. MATERIALI DHE METODAT E PUNES Në analizë janë përfshirë 46 pacientë. QËLLIMI I PUNIMIT Qëllim i punimit është të analizohen nivelet e glikemisë te shtatzënësitë normale dhe diabetike si dhe te fetuset e tyre. 30-40 numri i citotrofoblasteve.95 mmol/l. Glukoza është përcaktuar me metodën e glykozo-oksidozës. Në të dy grupet N dhe D në mënyrë prospektive është përcjell shtatzënësia. Tabela Nr. qelizat citotrofoblastike tregojnë ndryshime degjenerative. Te fetuset me shtatzënësi normale dhe diabetike gjaku për analizë është marrë nga vena umbilikale. Në anën tjetër kemi pasur për detyrë të shqyrtojmë se a ekziston dallimi në nivelin e glikemisë dhe triglicerideve në mes të grupit te shtatzënave me shtatzënësi normale dhe diabetike si dhe te fetuset. defektet e tubës neurale dhe anencefalia janë më të shpeshta te shtatzënësia diabetike. Lindja para kohe është më e shpeshtë me forma të rënda te sindromit distress respirator.32 Praxis Medica 48-1.95 . Trigliceridet janë përcaktuar me TOOS metodën enzime-kolorimetrike.92 4. Anomalitë e zemrës janë 5 herë më të shpeshta te shtatzënësitë diabetike. Abortet spontane janë më të shpeshta te shtatzënësitë me diabet ( 3 ). trashja e membranës bazale e trofoblastit. Ndërsa vlera mesatare ka qenë 4. Hipertensioni kronik është më i shpeshtë te diabeti afër 9.6 deri në 2 %).7 deri në 32 %) te shtatzënësitë me diabet.92 mmol/l. trigliceridet) te shtatzënësia normale dhe diabetike si dhe te fetuset e tyre është e mundshme të analizohet dhe të përcillet metabolizmi i karbohidrateve te shtatzënësia dhe fetusi. Infeksionet janë më të shpeshta të shtatzënësitë me diabet e sidomos infeksionet virale dhe ato të traktit urinar. Hipoglikemia neonatale dhe hiperbilirubinemia është më e shpeshtë te shtatzënësia me diabet. për të përcaktuar glikeminë dhe trigliceridet. Të gjitha shtatzënësitë kanë rrjedhë në mënyrë fiziologjike dhe kanë përfunduar me lindjen e foshnjave me shëndet të mirë dhe peshë i përgjigjet periudhës se gestacionit . Infarktet e placentës janë 5 herë më të shpeshta te format e shtatzënësive diabetike klinikisht të manifestuara (6).

45 mmol/l. 2. Ndërsa vlera mesatare ka qenë 6.05.05.32 ± 3. Ndërsa vlera mesatare te grupi D ka qenë 6. p > 0. dhe kemi konstatuar se niveli i glikemisë gjatë shtatzënësisë te grupi D e shtatzënave tregon tendencë të rritjes.R.32 ± 3. Daci: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE 33 Grafiku Nr.56 Nga tabela vërejmë se vlera mesatare e glikemisë te grupi N ka qenë 4.32 ± 3. koeficienti i korelacionit r = -0. Vlera maksimale ka qenë 13. por pa rëndësi statistikore (rritja nuk ka qenë signifikante).56 mmol/l. 1. – Paraqitja grafike e vlerave të glikemisë gjatë shtatzënësisë normale (Grupi N). 3. Me metodën e koeficientit të korelacionit te grupi N i shtatzënave kemi konstatuar se. dhe kemi konstatuar se niveli i glikemisë gjatë shtatzënësisë tregon tendencë të rënies për pa rëndësi statistikore (rënia nuk është signifikante). – Vlerat e glikemisë të shtatzënësia me diabet (Grupi D) Glikemia (mmol/l) min Max 3.39 ± 0.45 13. .95 6.56 Nga paraqitja tabelare vërejmë se vlera minimale ka qenë 3. Me metodën e koeficientit të korelacionit kemi llogaritur se r = 0.39 ± 0.32 ± 3.95 mmol/l. TABELA Nr. 2.28. – Krahasimi i vlerave mesatare të glikemisë te shtatzënësia normale (Grupi N dhe shtatzënësia diabetike Grupi D) Vlerat e glukozës mmol/l Grupi N D 4.98 vlerat mesatare 6.56 mmol/l.21. ku p > 0.98 mmol/l. GRAFIKU Nr. Tabela Nr. – Paraqitja grafike e glikemisë të shtatzënësitë me diabet (Grupi D) gjatë gestacionit.

Ndërsa vlera mesatare 2. p < 0. 39 .05.78 vlerat mesatare 3.30 mmol/l. Vlera maksimale ka qenë 5. dhe kemi konstatuar se niveli i triglicerideve rritet në mënyrë signifikante gjatë shtatzënësisë (ekziston lidhshmëri me rëndësi statistikore në mes këtyre dy parametrave). 3. 5.88 ± 1.58. – Paraqitja grafike e vlerave mesatare të glikemisë te grupi N e shtatzënave dhe grupi D e shtatzënave.05.88 ± 1.61. – Vlerat e triglicerideve te Grupi D e shtatzënave Grupi D min 1.89 min 1. – Vlerat e triglicerideve te grupi N e shtatzënave Grupi N Trigliceridet (mmol/l) max 5. Përpos glikemisë kemi analizuar edhe nivelin e triglicerideve në gjakun e shtatzënave normale dhe atyre diabetike.89 mmol/l. 4. dhe kemi konstatuar se vlerat e glikemisë te grupi D janë më të larta. 15 ± 0. 4. 30-40 GRAFIKU Nr. TABELA Nr. – Paraqitja grafike e triglicerideve te shtatzënësia normale (Grupi N). 09 Trigliceridet (mmol/l) Max 4.34 Praxis Medica 48-1. Me metodën e T – testit kemi llogaritur se t = 1.27 Nga tabela vërejmë se vlera minimale e triglicerideve është 1. Me metodën e koeficientit të korelacionit kemi llogaritur se r = 0. GRAFIKU Nr.27. por pa rëndësi statistikore (ndryshimi nuk është signifikant).30 Vlerat mesatare 2. ku p > 0. Tabela Nr.

ku p> 0.R.15±0.89 Nga tabela vërejmë se vlera mesatare e triglicerideve te grupi N ka qenë 2. GRAFIKU Nr.88 ± 1. çka do të thotë Kemi analizuar nivelin e triglicerideve gjatë se nuk ekziston lidhshmëri signifikante në shtatzënësisë te shtatzënësia me diabet. . Vlerat e triglicerideve mmol/l Grup N 2.27 mmol/l. dhe kemi vërejtur se niveli i triglicerideve te shtatzënat me TABELA Nr. Ndërsa vlera mesatare e triglicerideve te Grupi D e shtatzënave ka qenë 3.88 ± 1.09 mmol/l.15 ± 0. Me pikëpamje statistikore në mes të këtyre dy metodën e koeficientit të korelacionit kemi parametrave. – Krahasimi i vlerave mesatare të triglicerideve te Grupi N dhe Grupi D e shtatzënave. 6. Vlera maksimale ka qenë 4.78 mmol/l.Paraqitja grafike e vlerave mesatare e triglicerideve te Grupi N dhe Grupi D e shtatzënave. GRAFIKU Nr.52. Me metodën e T – testit kemi llogaritur se t = 0. ku p > 0. konstatuar se r = 0. Daci: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE 35 Nga tabela vërejmë se vlera minimale ka qenë 1.05.89 mmol/l.05 dhe kemi konstatuar se nuk ekziston ndryshim i rëndësishëm në mes të nivelit të triglicerideve në mes të grupi N dhe grupit D të shtatzënave (ndryshimi në mes të këtyre dy parametrave nuk është signifikant në pikëpamje statistikore).15 ± 0. 5. Ndërsa vlera mesatare ka qenë 3. 6.39 mmol/l. – Paraqitja grafike e nivelit të triglicerideve te Grupi D gjatë shtatzënësisë diabet mbahet në nivel konstant. .27 D 3.02.

36 Praxis Medica 48-1. çka do të thotë se niveli i glikemisë në gjakun e fetusit te shtatzënësia normale tregon tendencë zvogëlimi gjatë shtatzënësisë. Vlera maksimale 6.50 vlerat mesatare 3. – Vlerat e glikemisë me gjakun e fetusit te shtatzënësia normale (grupi N) Grupi N min 2.94 mmol/l. Vlera mesatare e glikemisë ka qenë 3. ndërsa vlera mesatare ka qenë 4.50 mmol/l.00 vlerat mesatare 4. 30-40 Vlerat e parametrave biokimikë të fetusi me shtatzënësi normale dhe diabetike TABELA Nr. p > 0.89 Nga paraqitja tabelare vërejmë se vlera minimale e glikemisë ka qenë 2. vlera maksimale ka qenë 10.27 Nga paraqitja tabelare vërejmë se vlera minimale ka qenë 2.Paraqitja grafike e glikemisë në gjakun e fetusit (grupi D) 12 10 8 TRIGLICERIDET 6 4 2 0 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 JA A E G EST V ACION I T 40 . por pa signifikancë statistikore. Grafiku Nr.16.94 ± 2.03 Glikemia (mmol/l) max 6.89. 8.88 ± 0.50 mmol/l.50 Glikemia (mmol/l) max 10. 7.05. Me metodën e koeficientit të korrelacionit kemi llogaritur se r = -0. Grafiku Nr. TABELA Nr. – Vlera e glikemisë në gjakun e fetusit te grupi D Grupi D min 2. 8 . 7 – Paraqitja grafike e glikemisë në gjakun e fetusit gjatë shtatzënësisë ( te grupi N).03 mmol/l.88 ± 0.

TABELA Nr. vlera maksimale 4.11 Trigliceridet(mmol/l) max 4.05. 9. ku p>0.94 ± 2.Paraqitje grafike e nivelit të triglicerideve në gjakun e fetusit të (grupi N) . 10 .89 D 4.82 mmol/l. ndërsa vlera mesatare ka qenë 0. çka tregon se niveli i glikemisë ne gjakun e fetusit te shtatzënat me diabet mbetet në nivel konstant.Paraqitja grafike e vlerave mesatare të glikemisë në gjakun e fetusit te grupi N dhe grupi D.88± 0. 10. – Vlera mesatare e glikemisë në gjakun e fetusit te shtatzënësia normale dhe shtatzënësia diabetike Vlera e mesatare e glikemisë mmol/l Grupi N 3. – Vlerat e triglicerideve në gjakun e fetusit te shtatzënësia normale Grupi N min 0. ku p>0.09. 9 .27 Grafiku Nr.R.05.14 Nga tabela vërejmë se vlera minimale e triglicerideve ka qenë 0.11 mmol/l. dhe konstatojmë se vlerat mesatare të glikemisë në gjakun e fetusit te shtatzënësia me diabet janë më të larta por nuk janë signifikante. Daci: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE 37 Me metodën e koeficientit të korelacionit kemi llogaritur se r = -0.72 ± 0.82 vlerat mesatare 0. Me metodën T – testit kemi llogaritur se t = 1.37. TABELA Nr.72 mmol/l. Grafiku Nr.

44 mmol/l. por pa signifikancë statistikore. – Vlera mesatare e triglicerideve ne gjakun e fetusit shtatzënësia normale dhe shtatzënësia diabetike Vlera e mesatare e triglicerideve mmol/l Grupi N 0.15. – Vlerat e triglicerideve në gjakun e fetusit te shtatzënësia me diabet Grupi D Trigliceridet(mmol/l) max 0.8 0. ndërsa vlera mesatare e triglicerideve në gjakun e fetusit ka qenë 0. Raporti i vlerave të triglicerideve në gjakun e fetusit të shtatzënësia normale dhe shtatzënësia me diabet TABELA Nr.22 ± 1.08. 12.05. por pa signifikancë statistikore. Grafiku Nr.54 Nga paraqitja tabelare vërejmë se vlera mesatare e triglicerideve në gjakun e fetusit te grupi N ka qenë 0.05. 12 – Paraqitja grafike e vlerave mesatare të triglicerideve në gjakun e fetusit te grupi N dhe grupi D T IGL R ICE ID T E F T S R E E U IT 0.2 0 GR P D U I GR P N U I Me metodën e T-testit kemi llogaritur se t = 0.0.22 mmol/l Grafiku Nr.72 ± 1.08 vlerat mesatare 0.22 0.72 mmol/l. TABELA Nr. p>0. ndërsa vlera mesatare ka qenë 0.08 mmol/l.09 D 0. vlera maksimale ka qenë 0. se niveli i triglicerideve në gjakun e fetusit të shtatzënësia diabetike tregon tendencë të uljes.44 min 0. ku p >0. 11. që d.38 Praxis Medica 48-1. .05.th.98.m. çka do të thotë se niveli i triglicerideve në gjakun e fetusit të shtatzënësia me normale tregon tendencë të rënies por mbetet në nivel konstant.22± 0. ku p>0.72 0. 11 – Paraqitja grafike e nivelit të triglicerideve në gjakun e fetusit te (grupi D) Me anën e metodës së koeficientit të korelacionit kemi llogaritur se r = .6 0. me ç’rast kemi konstatuar se vlerat mesatare të triglicerideve në gjakun e fetusit te shtatzënat me diabet janë më të larta në krahasim me vlerat e triglicerideve në gjakun e fetusit te shtatzënësia normale.4 0.22 mmol/l.5 Nga paraqitja tabelare vërejmë se vlera minimale ka qenë 0. 30-40 Me anën e metodës së koeficientit të korelacionit kemi llogaritur se r = 0.

Vlerat e glikemisë në gjakun e fetusit gjatë shtatzënësisë normale. Në këtë mënyrë krijohet substrat i mjaftueshëm për sintezën e triglicerideve. Dihet se niveli i glikemisë të fetusi varet nga niveli i glikemisë në gjakun e shtatzënës. Këtë tendencë të rritjes të glukozës te shtatzënësitë diabetike e kemi sqaruar me veprimin më të fuqishëm të faktorëve diabetogjenë HPL-it. Estrogjenet e rritin sintezën e triglicerideve në hepar . por pa rëndësi statistikore. Për shkak të këtyre ndryshimeve në shtatzënësi shfaqet fenomeni i insulino-rezistencës relative dhe zvogëlimi i tolerancës ndaj glukozës. Autorët (12) kanë gjetur se niveli i glikemisë zvogëlohet në javën e 12-të shtatzënësisë e pastaj mbetet konstant deri në fund të shtatzënësisë . pra fetusit të zhvillohet në formë normale. yndyrave dhe proteinave. Niveli i glikemisë te fetuset me shtatzënësi diabetike është mbajtur në nivel konstant gjatë rritjes së shtatzënësisë. Këto ndryshime që manifestohen si pasojë e ndryshimeve të statusit hormonal si dhe ndryshimeve që paraqiten në sisteme dhe organe të tjera i mundësojnë embrionit. çka do te thotë se niveli i glikemisë te shtatzënat me diabet është kontrolluar në formë efikase. HCG-en.R.m. me rritjen e shtatzënësisë nevojat e fetusit për glukoze rriten. Studimet e shumta argumentojnë se niveli i glikemisë në gjakun e fetusit është ngushtë i lidhur me nivelin e glikemisë në gjakun e shtatzënës(13. e njëkohësisht është i mundshëm edhe shfrytëzimi më i madh i glukozës nga ana e placentës e cila po ashtu rritet gjatë shtatzënësisë. tregojnë tendencë të rënies. Me përcaktimin e nivelit të triglicerideve te fetuset me shtatzënësi normale kemi vërejtur se niveli i triglicerideve është mbajtur konstant me tendencë të rënies. Rezultatet tona kanë treguar se niveli i triglicerideve rritet në mënyre signifikante gjatë shtatzënësisë normale. por pa rëndësi statistikore.th. insulinazës (rritja e masës placentare). estrogjenet. Prania e këtyre faktorëve diabetogjenë që përmendëm më lart si dhe fenomenet e tjera siç janë: zvogëlimi i receptorëve në qelizat target ndaj insulinës. defektet postreceptore si dhe insuficienca relative ndaj insulinës (te shtatzënësitë me diabet) sjellin në ngritjen e nivelit të glukozës në gjak. shpejton sintezën e acideve yndyrore dhe zvogëlon lirimin e tyre prej depove periferike. progesteronin. Aktiviteti i zvogëluar i lipazës lipoproteinemike (LPL) në indet extra hepatike e kryesisht në indin dhjamor do të ndikojë në rritjen e triglicerideve. Këtë rënie të lehtë e kemi arsyetuar me rritjen e nevojave të fetusit për glukozë dhe me rritjen e pragut renal në sekretimin e glukozës çka d. Me krahasimin e vlerave të glikemisë në mes të fetuseve me shtatzënësi normale dhe diabetike. Estrogjenet e zvogëlojnë aktivitetin dhe sintezën e lipazës hepatike dhe lipazës lipoproteinemike në adipocite dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë në rritjen e nivelit të triglicerideve . kortikosteroideve. Te grupi D niveli i triglicerideve është konstant gjatë shtatzënësisë. Në shtatzënësi shfaqen ndryshime në metabolizmin e karbohidrateve për shkak të formimit të placentës e cila sekreton HPL-in. Për shkak të ndryshimit të statusit hormonal është e mundshme të rritet edhe bartja e glukozës nëpër placentë. Përveç këtyre materieve në shtatzënësi sekretohen edhe hormone të tjera në sasi të ndryshuara të cilat janë: kortikosteroidet. Këtë e sqarojmë me faktin se me rritjen e shtatzënësisë fetusi shfrytëzon sasi më të madhe të glukozës. Gjatë analizës së nivelit të glukozës te shtatzënësitë diabetike (te grupi D) kemi konstatuar një tendencë të rritjes së glukozës gjatë shtatzënësisë por pa rëndësi statistikore. Në insuficiencën relative të insulinës bëhet mobilizimi i tyre prej depove periferike dhe rritet niveli i acideve yndyrore në gjak. Mbajtja konstante e nivelit të triglicerideve në gjakun e fetusit sqarohet me faktin se . Këtë e sqarojmë me faktin se te shtatzënësia diabetike faktorët diabetogjenë veprojnë më fuqishëm. Në shtatzënësi normale kemi konstatuar se niveli i glikemisë tregon tendencë të rënies. hormonit somatotrop. Hipergafia në shtatzënësi i kontribuon rritjes së nivelit të triglicerideve në gjak. prandaj niveli i triglicerideve është lehtësisht me i lartë dhe konstant te grupi D. Kjo tregon se niveli i glikemisë te shtatzënësitë me diabet (në terapi me insulin) megjithatë është mbajtur në kontroll. Insulina stimulon bartjen e glukozës në acide yndyrore në hepar. por pa rëndësi statistikore (nuk është signifikant).it në hepar dhe në qarkullim të gjakut. Daci: ANALIZA E MATABOLIZMIT E KARBOHIDRATEVE DISKUTIMI Shtatzënësia është gjendje fiziologjike e femrës në fazën reproduktive e cila manifestohet me ndryshim të metabolizmit të karbohidrateve. e cila përputhet me të dhënat e autorëve (16). kemi konstatuar se vlerat e glikemisë te fetuset e shtatzënësive me diabet janë më të larta. me ç’rast rritet sinteza VLDL. por ekziston mundësia e zvogëlimit të bartjes së glukozës nëpër placentë për shkak të ndryshimeve arteriosklerotike dhe degjenerative në qarkullimin uteroplacentar dhe për këtë shkak pason rritja e lehtë dhe e parëndësishme e nivelit të glukozës te 39 shtatzënësitë me diabet. por pa rëndësi statistikore. Rritja e nivelit të triglicerideve gjatë shtatzënësisë normale sqarohet në lidhje me ndryshimet që ndodhin në indin adipoz në drejtim të lipolizës. të cilat po ashtu ndikojnë në ndryshimin e metabolizmit të karbohidrateve. hormoni somatotrop dhe prolaktina. si dhe enzimin insulinazë(1). Me krahasimin e parametrave biokimikë (glikemisë) te grupi N dhe D kemi konstatuar se te grupi D vlerat e glikemisë ka qenë më të larta por pa rëndësi statistikore. Edhe mungesa relative e insulinës e zvogëlon bartjen e glukozës nëpër placentë.5). të cilët sjellin insulinën me rezistenca relative.

5.Felig P.Selenko HA. 289. 7.Salameh WA. 307.Tyson JE. 33.Some effects of purified placental protein on lipid and carbohydrate metabolism. nuk ka ekzistuar dallim signifikant sa i përket vlerave të triglicerideve në mes të grupit N dhe D.Fox H. 4. al. 15.Kleinzaller A.Ringler J.Mc Donald P. l97. hutsh J.Chinard FP.London. Edhe pse niveli i triglicerideve është rritur gjatë shtatzënësisë normale. et al.Economides DL. Patterns of insulin. Niveli i triglicerideve te grupi N i shtatzënave është rritur në mënyrë signifikante gjatë shtatzënësisë.Rodeck C. 18. 6.Lind T. 132. Br Med J l975. ndërsa niveli i triglicerideve te grupi D i shtatzënave është LITERATURA 1. Biology of trophoblast. Br. Diabetes mellitus. 84. 20 .1988.Coe AM. Thomas P.Davidson JM.Boshart RC. 12. Am J. Përfundojmë se insulina është medikament efikas që përdoret në terapinë e shtatzënësive me diabet edhe pse është e njohur se në këto shtatzënësi ekziston një metabolizëm i ndryshuar i karbohidrateve dhe lipideve. 66-77.Aspillaga M. Nuk ka pasur dallim signifikant në nivelin e glikemisë dhe triglicerideve në mes të fetuseve N dhe D. Eds.Nicolini N. growth hormone.77. Teratology l986.1985. Recce AE.439-448.Cousins L.Gillmer MDG.79:909. et al.London Melbourne. Yuonger D. Coustan DR Churchil Livingstone.Plasma chorionic somatomammotropin levels during starvation in midpregnancy. 19. et al Plasma human placental lactogen profiles over 24 haurs in normal and diabetic pregnancy.Eds. et. Obsted Gynecol l977.Principles and Practice . 16.Pinter E...Bell HP. Me krahasimin e vlerave të nivelit te triglicerideve në mes të fetuseve me shtatzënësi normale dhe diabetike.metabolic changes during normal and diabetic pregnacies . Hartman WL. 2. PËRFUNDIMI Niveli i glukozës në gjakun e shtatzënave te grupi N dhe D ka qenë në kufitë normalë gjatë shtatzënësisë. Rooke FM.Sounders Co. 37 (l). 13. Këto trigliceride i shërbejnë fetusit për të mbajtur homeostazën energjetike menjëherë pas lindjes.Fox H.Fisk NM.Casey L. 17. London l978.Federation Proc 1970. 223-230. The exretion of glucose during normal pregnancy and after delivery. Nuk ka ekzistuar dallim signifikant në nivelin e glikemisë në mes të dy grupeve. Reece AE.40 Praxis Medica 48-1.Riggi JS. 10. Lovedale C.Simpson E.Endrocrinological changes in pregnancy . 14.32:864.J Clin Endocr Met 1971. 3. In: William’s Textbook of Endcrinology.160:385-389. J Physiol 1970. J.Eds. Diabetes l97l . 363-371. 934. 696. Annu Rev Physiol l978 . Clin Obsted and Gynecol l994. 399-408.Nicolaides KH. Pathology of placenta.Maternal-fetal glucose gradient in normal pregnancies and in pregnancies complicated by alloimunistaion and fetal growth retardation. J Obstet Gynecol Br Cwlth 1960.Am J Obstet gynecol 1989. 30-40 mbajtur konstant gjatë shtatzënësisë. 3. 11. Kim JJ.Endinburg. Te fetuset e grupit N dhe D. L988. l37-180.Elsevier Science Publ Oxford.Church ill Livingstone . Jones GS.Unger RH. 363. and placental lactogen release after protein and glicose protein ingestion in pregnancy. Sondres W.Gillmer MDG. . Varma K. Loke YW.Am J obstet Gynecol 1989. Whyte AM. Longo LO. Mastroigiannis DS. Obsted Gynecol l97l. 40. Obstetric complications. kemi konstatuar se niveli i triglicerideve te fetuset me shtatzënësi diabetike është më i lartë por pa signifikancë statistikore.161:924-927.29:802. 81. 1983.New York. New York. Fetuset te shtatzënësia me diabet së pari shfrytëzojnë glukozën e pastaj trigliceridet për nevoja energjetike. Danesino V. ll0. In. The transmission of hoxeses across the placenta in the human and rhesus monkey.Endocrin 1966. Yolk sac failure in embryophaty due to hyperglicemia.Blood glucose and oxygen tension levels in smoll-for –gestational – age-fetuses.Coustan DR. 8.Santolaya J. Diabetes mellitus in pregnancy. Insulin Glucagon and somatostatin secretion in the regulation of metabolism. Corbohydrate metabolism in pregnancy.Hubinont C. Beard RW. Principles and Practice. Patterns of serum immunoreactive human placental lactoges (IR – HPL) and chorionic gonadotropin (IR – HCG) in diabetic pregnancy. In:Diabetes Mellitus in Pregnancy . Në bazë te të gjitha këtyre përfundimeve kemi konstatuar se megjithatë ka ekzistuar kontroll i mirë i metabolizmit të karbohidrateve dhe i lipideve në shtatzënësitë me diabet dhe në terapi me insulinë. In. I Diurnal plasma glykose profile in normal and diabetic women. glikemia dhe trigliceridet janë mbajtur në kufijtë normalë gjatë shtatzënësisë. 455-468. trigliceridet me rritjen e shtatzënësisë deponohen në mëlçi të fetusit dhe në indin dhjamor. Oakley NW. Transport of monosaccharides by placental cells. Ultrastructural analysis of the yolk sac differentiation rat conceptuses under hyperglycemic culture conditions. Beard RW. Laranth C. Jones CJP Pathology of trophoblast. In. Recce AF. 9. Metarnal hyperlipidemia in pregnancy.

shërimi.0 gr and Metronidazol 400 mg. Shërbimi i Gastrohepatologjisë.80 %. The first group of 40 patients was treated with Lansoprazol 30 mg. pylori presence confirmation. Prishtinë1 QSU. OAM 92. përkufizohet si mungesë e H. twice a day (RAM). Grupi i parë prej 40 të sëmurëve është trajtuar me Lansoprazol 30 mg. Z. Amoksicilinë 1. Rabeprazoli) ose bllokator të receptorëve H–2 (Ranitidina më së shumti). twice a day (OAM). Lanzoprazoli. inhibitor të pompës protonike (Omeprazoli. shumë hulumtues preferojnë të vazhdohet me dhënien e terapisë antisekretore. whereas on the aspect of the elimination there is a significant statistical difference in favour of the protocols with Lansoprazol. THE RESULTS: The result of recovery with LAC protocol was at 97. Metronidazol 400 mg dhe Klaritromicinë 250 mg.20 %. There is a confirmed high connection of eliminating effect for H. Të sëmurët janë ndarë në 4 grupe.05). h. me antisekretorët e përmendur. deri te shërimi i plotë i i ulcerës në lukth ose duodenum (4). Nëse nuk trajtohet. R.05). there were 150 patients included (80 diagnosed with UD aged 42. Haziri1 Praxis Medica 48-1.27% dhe RAM 86. KEY WORDS: triple therapy. Reparti Gastroenterologjik. LCM 95. REZULTATET: Rezultati i shërimit me protokollin LAC ishte 97. with a dose cut in half. Tiranë2 QKU. LCM 95. MATERIALI DHE METODAT: Në këtë studim prospektiv. pylori was reconfirmed. Metrodinazol 400 mg and Klaritromicin 250 mg .18% dhe RAM 76.87±13.93%.20 %. pylori. do të bëjnë çrrënjosjen në më tepër se 90 % të rasteve me infeksion me këtë bakterie (2). OAM 92. 41-45 41 EFEKTI I TERAPISË SË TREFISHTË TË TË SËMURËT ME ULCERË Z. Therapeutic treatments lasted for a week. të cilët për një kohë sa më të shkurtër.20%.27 ± 11. pylori. Trajtimet terapeutike kanë zgjatur një javë. Pylori. dy herë në ditë (OAM). OAM 83. Amoxycilin 1. ndonëse ekzistojnë. twice a day (LAC).05). Grupi i katërt prej 35 të sëmurëve është trajtuar me Ranitidinë 150 mg. pylori dhe shërimit të ulcerës (p<0. LCM 87.20 %. pylori do të zgjatë tërë jetën (5).0 gr dhe Klaritromicinë 500 mg. LCM 87.0 gr dhe Metronidazol 400 mg dy herë në ditë (RAM).5 years). MATERIAL AND THE METHODS: In this prospective study. Pantoprazoli. Grupi i dytë prej 40 të sëmurëve është trajtuar me Lansoprazol 30 mg. dy herë në ditë (LAC). and got continued with a dose proper antisecretors for the next 6 weeks.20%. The result of elimination with LAC protocol was 92. Terapitë bashkëkohore të trefishta kanë në vete një bar antisekretor të pazëvendësueshëm. ndërsa Amoksicilina ose Klaritromicina plotësohen me Metronidazolin ose Tinidazolin (3).0 gr and Klaritromicin 500 mg. Eliminimi. The endoscopy was repeated eight weeks later and the status of H. pas përfundimit të terapisë eliminuese me antimikrobikë (1).18 % and RAM 76. Amoksicilinë 1. pylori.05).27±11.27 % and RAM 86. pylori from ulcer. The second group of 40 patients was treated with Lansoprazol 30 mg. Prishtinë3 REZYME QËLLIMI: Të hulumtohet dhe të krahasohet efikasiteti i katër protokollleve të trefishta në shërimin dhe në eliminimin e H.5 vjeç). Pas tetë javësh është përsëritur endoskopia dhe është rikonfirmuar statusi për H. Amoxycilin 1. ndërsa në aspektin e eliminimit ekziston ndryshim sinjifikant statistikor në favor të protokolleve me Lansoprazol. e vërtetuar pas më së paku katër javë. Klinika Interne. Amoxycilin 1. infeksioni me H. OAM 83.pylori nga mukoza e lukthit . The third group of 35 patients was treated with Omeprazol 20 mg. Kërkesa parësore është efikasiteti i barnave.15 vjeç dhe 70 të sëmurë me UG me moshë 51. Kabashi1. sot preferohet për të gjithë të sëmurët me ulcerë peptike e të infektuar me H. recovery. Pas përfundimit të terapisë me antimikrobik në kuadër të skemave. The patients are separated in 4 groups. një herë në ditë. Rezultati i eliminimit me protokollin LAC ishte 92. edhe për 4-6 javë. Instituti i Farmakologjisë. once a day. Amoksicilinë 1. Është konfirmuar lidhshmëri e lartë e efektit eliminues për H.87 ± 13. Fjalët bosht: terapia e trefishtë. Gashi1. 41-45 QKU. twice a day (LCM). pylori and ulcer curing (p<0. ndërkohë që efektet anësore nuk janë aq të shumta. ose edhe më vonë. ndërsa është vazhduar me antisekretorët përkatës edhe për gjashtë javët e ardhshme.95 %. The fourth group of 35 patients was treated with Ranitidin 150 mg.20%.95%. elimination.0 gr dhe Metronidazol 400 mg. Departamenti i Sëmundjeve të Brendshme. dy herë në ditë (LCM). H. janë përfshirë 150 të sëmurë (80 të sëmurë me UD me moshë 42. pylori nga ulcera gastroduodenale. A. me diagnozë endoskopike dhe konfirmim të pranisë së H. HYRJA Terapia e eliminimit. Eliminimi me këtë protokoll sillet rreth 85-90 %. B.80%. Resuli2.me dozë të përgjysmuar.pylori.93 %. CONCLUSION: The differences in effective ulcer treatment with triple protocols do not have significant statistical values (p>0.0 gr and Metronidazol 400 mg. PËRFUNDIMI: Ndryshimet në efektivitetin e shërimit të ulcerës me protokollet e trefishta. nuk janë me rëndësi sinjifikante statistikore (p>0. . eliminimi SUMMARY PURPOSE: To explore and compare the efficiency of 4 triple protocols in recovery and eliminating H. Grupi i tretë prej 35 të sëmurëve është trajtuar me Omeprazol 20 mg .15 years and 70 patients diagnosed with UG aged 51.Praxis Medica 48-1. with endoscopic diagnose and H. me sa më pak efekte anësore dhe më pak shpenzime. Hoxha3.

0 gr.5 vjeç). me ç’rast është marrë edhe biopsia. Kriteret për mosfutje në hulumtim kanë qenë: të sëmurët me sindromën Zollinger Ellison. në të vërtetë pranisë së H.87±13. Gashi: EFEKTI I TERAPISË SË TREFISHTË NË TË SËMURËT ME ULCER QËLLIMI I HULUMTIMIT Në këtë punim janë parashtruar këto qëllime: Të përcaktohen dhe të krahasohen efikasiteti i katër protokolleve të terapisë së trefishtë bashkëkohore në shërimin e ulcerës dhe eliminimin e H. manipulativo . pra pas dy javësh. Të sëmurë janë ekzaminuar në Shërbimin endoskopik të Klinikës Interne dhe ordinancën private shëndetësore “Gastro” në Klinë.15 vjeç dhe 70 të sëmurë me UG me moshë 51. krahasues. lajmërimi i gjendjeve të cilat në mënyrë serioze e kanë rrezikuar jetën dhe shëndetin e të sëmurit dhe mosbashkëpunimi i të sëmurit në drejtim të marrjes së terapisë dhe zbatimit të planit të kontrollit. protokolli numër 4: Ranitidinë.27±11. mëlçisë dhe mushkërive.0 gr Klaritromicinë – dy herë në ditë nga 500 mg II. Protokolli i katërt terapeutik të cilit i janë nënshtruar 35 të sëmurë ka qenë: Ranitidinë – 2 herë në ditë nga 150 mg Amoksicilinë – 2 herë në ditë nga 1. janë përdor metodat e statistikës deskriptive dhe analitike.pylori në të sëmurët me ulcerë gastrike dhe duodenale (protokolli numër 1: Lanzoprazol. . Të gjitha protokollet e trajtimit janë aplikuar në kohëzgjatje një javore. Metronidazol – 2 herë në ditë nga 400 mg.pylori është verifikuar përmes testit të shpejtë të ureazës. ndërrimi i peshës klinike të sëmundjes në drejtim të keqësimit. që do të thotë se më nuk ka ekzistuar as krateri ulceroz dhe as erozioni. Në fund të trajtimit. Në këtë hulumtim janë futur 150 të sëmurë me ulcerë gastrike ose duodenale (80 të sëmurë me UD me moshë 42. barna antireumatike josteroide në periudhën 3 javore para futjes në hulumtim. të sëmurët me tejndjeshmëri në cilin do nga barnat e shfrytëzuar në këtë hulumtim si dhe alkoolistët dhe narkomanët. i randomizuar dhe i kontrolluar. që kanë perzistuar. në fund të së cilës periudhë është përsëritur ekzaminimi endoskopik për të verifikuar statusin e ulcerës dhe eliminimin e H. protokolli numër 2: Lanzoprazol. përkatësisht duodenit. në vendin e ulcerës. Pas trajtimit dy javor. TË SËMURËT DHE METODAT E PUNËS Ky hulumtim është hulumtim klinik prospektiv.pylori. IV. të sëmurët janë alokuar në nëngrupe dhe i janë nënshtruar trajtimit në bazë të protokolleve: I. te të gjithë të sëmurët sërish janë evidencuar ankesat e mundshme. Pas verifikimit të diagnozës dhe të infeksionit me H. Në kuadër të përpunimit statistikor dhe të analizës. përkatësisht bulbusit duodenal. Klaritromicinë dhe Metronidazol. Protokolli i tretë terapeutik të cilit i janë nënshtruar 35 të sëmurë ka qenë: Omeprazol – 2 herë në ditë nga 20 mg Amoksicilinë – 2 herë në ditë nga 1. Ekzaminimet endoskopike dhe biopsitë janë realizuar me endoskop të tipit “Olympus”. Për të gjitha këto patologji janë shfrytëzuar analizat paraprake. ndërsa prania e infeksionit me H. ka qenë: Lanzoprazol – 2 herë në ditë nga 30 mg Amoksicilinë – 2 herë në ditë nga 1. Diagnoza e të sëmurëve është përcaktuar përmes ekzaminimit endoskopik . Si shërim endoskopik është konsideruar epitelizimi i plotë i defektit në murin e lukthit. protokolli numër 3: Omeprazol.terapeutik. Amoksicilinë dhe Metronidazol). Protokolli i parë terapeutik të cilit i janë nënshtruar 40 të sëmurë. Amoksicilinë dhe Klaritromicinë. i është nënshtruar ekzaminimit histopatologjik për të verifikuar karakterin beninj apo malinj të ulcerës gastrike. Metronidazol – 2 herë në ditë nga 400 mg. është vazhduar trajtimi për të sëmurët e të gjitha nëngrupeve me antisekretorët gjegjës edhe për gjashtë javët e ardhshme. zhvillimi evident i ndërlikimeve të sëmundjes. Kriter për futje në hulumtim ka qenë: defekti mbi 5 mm në murin e lukthit apo të duodenit.pylori në sëmundjen ulceroze gastroduodenale. të bëra qoftë në mënyrë ambulantore apo klinike e të konfirmuara me dokument përkatës. Amoksicilinë dhe Metronidazol. të sëmurët me sëmundje kronike të zemrës.makroskopik. si dhe efektet anësore të terapisë së aplikuar. veshkave. Indi i marrë për biopsi nga ulcera gastrike. kortikosteroide. Arsyet e largimit nga hulumtimi ishin: toksiciteti i medikamentit të ordinuar (efektet anësore). Protokolli i dytë terapeutik të cilit i janë nënshtruar 40 të sëmurë ka qenë: Lanzoprazol – 2 herë në ditë nga 30 mg Klaritromicinë – dy herë në ditë nga 500 mg Metronidazol – 2 herë në ditë nga 400 mg III. shtatzënat dhe femrat në laktacion. dhe të sëmurët me moshë më të re se 18 vjeç.pylori në biopsinë e marrur nga mukoza e lukthit.0 gr. me tri deri katër biopsi. të sëmurët të cilët kanë marrë për trajtim ndonjë antibiotik dhe/ose antisekretor.42 Z.

15) (±13.05 p>0. 52 28 43 37 64.Praxis Medica 48-1.33 46.62 49 21 29 41 69.05 ` p>0.93%.04 38 54.27 % 30/35 86.14 75.05 Rezultati i shërimit me protokollin LAC ishte 97. Të dobëta Të mira Anamn. p>0.1 Veçoritë demografike dhe klinike te të sëmurët ulcerozë të hulumtuar. Pylori Efekti LAC LCM N % N % Shërues 39/40 97.07 58.17 12.36 53.38 45.21 12.05 41 28 8 3 47 33 37 43 68 36 16 10 9 51.52 p>0.18 % 26/35 73.67 Diagnoza 80 70 Gjinia Meshkuj 58 72. Peshe Hemor.08 3.87 Mosha (±11. Tab.30 Femra 22 27.43 42. Vjellja Mungesë or. Pozitive Negative Grupi i gjakut “O” “A” “B” “AB” Duhanxhinj Po Jo Alkooli Po Jo Ankesat Dhimbja abd.50) (±DS) Kushtet soc.22 53. LCM 95.20 % Eliminues 37/40 92. Efekti i protokolleve të trefishta (LAC dhe LCM) në shërimin dhe në eliminimin e infeksionit me H. 41-45 43 REZULTATET Veçoritë relevante për të sëmurët që janë përfshirë në këtë hulumtim janë paraqitur në tabelën 1. LCM 87.95%.81 35.50 48.36 58. Efekti i protokolleve të trefishta (OAM dhe RAM) në shërimin dhe në eliminimin e infeksionit me H.96 32 45.95 % Eliminues 29/35 83.80 % Tab.20%.20%.78 84.50 53.20 % 35/40 87.57 46.87 44.2.57 30.21 8.29 10. Efektet e protokolleve në shërimin dhe në eliminimin e infeksionit me H. 3. UD UG Veçoritë N % N % 53.61 10. OAM 83.86 57.05 P<0.20%. Tab.20 % 38/40 95.57 48. OAM 92.00 62.27% dhe RAM 86. Humb.26 35.80%.43 41. pylori janë paraqitur në dy tabelat vijuese.18 46.19 54.27 51.82 41. digj.stast. fam.18% dhe RAM 76.05 p>0.54 20.70 42.96 % .93 5.93 Sinjif.92 26 34 6 4 38 32 30 40 53 44 38 34 9 37.05 p>0. Pylori Efekti OAM RAM N % N % Shërues 32/35 92. Rezultati i eliminimit me protokollin LAC ishte 92.

Neves (10). janë pothuajse identike me ato të autorëve të huaj.7 %.00 Gjithsej Tab. Edhe sot e kësaj dite kërkohet vazhdimisht kombinimi ideal i barnave i cili për një kohë më të shkurtër. me sa më pak efekte anësore.50 20.44 Z. Në studimin e H.00 N 38 2 40 % 100. . Pylori është pa dyshim një nga kërkesat më të rëndësishme të terapisë bashkëkohore antiulceroze.53 50. Pikërisht. me dallim sinjifikant statistikor në mes të këtyre rezultateve (p=0. (8) referojnë rezultatet 81.80 %.00 100.00 Gjithsej Tab. pylori me protokollin RAM Eliminimi Shërimi N PO JO Gjithsej 4 4 6 JO % 12. pylori me protokollin LAC Eliminimi Shërimi N PO JO Gjithsej 3 0 3 JO % 7. Kashimura dhe bashkëp. Raporti i efikasitetit në shërimin e ulcerës duodenale dhe në eliminimin e H.00 N 26 1 29 PO % 87.00 Gjithsej DISKUTIMI I REZULTATEVE Eliminimi i H.00 N 32 3 35 % 100.00 100.00 100.00 N 36 1 37 PO % 92.69 0. Raporti i efikasitetit në shërimin e ulcerës duodenale dhe në eliminimin e H. do të kënaqte kriterin e dhënë që të arrihet eliminimi i H. Rezultatet e studimit tonë në lidhje me eliminimin e infeksionit me H.7. 4.00 100. referon rezultatin pothuajse të njëjtë me protokollin LAC. F. (9) efektiviteti ç’rrënjosës i LAC protokollit ishte 85.00 Gjithsej Tab. 87 %.50 80.9 % (LCM). 92. Bazzoli dhe bashkëp.00 N 30 5 35 % 100.7).20 % përkatësisht 87.31 100 N 39 1 40 % 100.033).37 100 N 29 0 29 PO % 90. Pylori së paku në 90 % të rasteve (6.8 % (LAC) dhe 93. Edhe B. Raporti i efikasitetit në shërimin e ulcerës duodenale dhe në eliminimin e H. i ngjajshëm me rezultatin tonë. Terapia e trefishtë (një IPP dhe dy antimikrobikë) paraqet optimumin në këtë aspekt. Raporti i efikasitetit në shërimin e ulcerës duodenale dhe në eliminimin e H.47 50.63 0. hulumtimi i efektit të katër protokolleve të trefishta ka qenë objektivi i punimit. pylori me protokollin LCM Eliminimi Shërimi N PO JO Gjithsej 4 1 5 JO % 10.6.00 N 34 1 35 PO % 89. dhe me çmim sa më të lirë. Gashi: EFEKTI I TERAPISË SË TREFISHTË NË TË SËMURËT ME ULCER Tab. pylori me protokollin OAM Eliminimi Shërimi N PO JO Gjithsej 3 3 6 JO % 9. Pylori nga ulcera peptike për LAC dhe LCM protokollin. 5.

Pylori nga ulcera peptike. 17. Vreme knjige. Logan RF. Roosendaal R. janë në përputhje me rezultatet e autorëve të tjerë. Efficacy of polaprezinc with lanzoprazole. Lancet 1994. Pylori. 16. 13. Eradication of HP reduces the posibility of rebleeding in peptic ulcer disease. Gut 1995. Bianchi dhe bashkëp. Mc Graw Hill Companies Book. 53:480-532. Bianchi Porro G. A controlled study.1996. Pylori me OAM. Pylori prej 81 %. Humphries. 6:30-35.05). 30:647-651. Tytgat GNJ. Digestion 1998. Zagreb. Pylori. që të njëjtit autorë kanë arritur sukses shumë të mirë me protokollin OAM në spitalin e personave të privuar nga liria.18. serum pepsinogjen I and gastric emptying of liquids over six months from eradication of Helicobacter pylori in duodenal ulcer patients. amoxicillin and clarithromycin in helicobacter pylori eradication. Review article: Treatments that impact favourably upon the eradication of Helicobacter pylori and ulcer recurrence. 6:30-35.Izazov za medicinu. 4. Lancet. New York. 20. Risk assessment after acute gastrointestinal haemorrhage. 83.(11) japin rezultatin e eliminimit të H. Vucelic B. Janë referuar edhe rezultate më të ulëta në studimin e Gisbertit (14) ku suksesi me protokollin OAM në eliminimin e H. por edhe për veprim më efikas të antimikrobikëve. 5:55-59. Scand J Gastroenterol 1998. 1994. Sieminska J.343:508-510. Dzierzanowska D.96 %.05). . 10. Gastrointest Endosc 1995. ku raportohet suksesi i eliminimit të H. Zagreb. ndërsa për eliminimin e H. Sangaletti O. Ndërkohë. Medicus. ishte rreth 90%.20). PËRFUNDIMET Nga aspekti i shërimit të ulcerës.Pylori në 90% të të sëmurëve me ulcerë duodenale. Pylori ajo pH duhet të ngritët mbi 5 (19. Karameris A. 1996. 1996. Pylori dhe shërimit të ulcerës peptike (p<0. Meuwissen SGM. 1996. LITERATURA 1. Helicobacter pylori and azitromicin. Kashimura et al. Pavic D.59(suppl 3):1757. Lin TKW. Behaviour of acid secretion. 2002. 14. Nelis GF. Gastroenterologija i Hepatologija. Përparësia e protokolleve me IPP. Gilligan D. F. që është dukshëm më i ulët se rezultati ynë 83. Duodenal ulcer healing by eradication of Helicobacter pylori without anti-acid teratment: randomised controlled trial.Praxis Medica 48-1. 5. pH rritet deri në 5. por gjithsesi në pengimin e rishfaqjes së ulcerës peptike.33:1144-1151.20. Beograd. Rockal TA. 35:49-76. Gisbert JP. pylori eradication. Long-term sequelae of Helicobacter pylori gastritis. 12. Devlin HB. Pena AS.1 me çka krijohen kushte më të mira për epitelizim më të shpejtë dhe mbyllje të kraterit ulceroz. Coglan JG. 1998. protokollet me Lanzoprazol janë më efikas. Northfeld TC.59(suppl 3):1-757. Nga aspekti i eliminimit të infeksionit me H. i analizuar në 2000 të sëmurë me ulcerë duodenale. Zagreb. në studimin e tyre me protokollin OAM kanë arritur eliminimin në vetëm 67 % që të eliminojnë H. B.16. Medicinska Naklada.18 % dhe 73. Medicinska Naklada. Maconi G. Autorët kroatë (12). 1996. 8.17. Festen HPM. 6. Is Helicobacter pylori infection a real risk factor for gastric carcinoma? Scand J Gastroenterol 1995. Digestion 1998.18 %.5 No 1: 37-41. gastrin release. Vogt E. Vago L. Bogdanska M.41:1-4. Helicobacter pylori . Gut 1996. protokollet me IPP janë më efikase në krahasim me protokollin RAM (p<0. et al. 37: 210-5. ku sipas shumë autorëve (15. Zagreb. që me gjasë tregon për bashkëpunimin më të mirë të këtyre të sëmurëve në kushte të institucionit spitalor të mbyllur.38:316-321. Rezultatet me protokollin RAM në literaturën botërore sillen prej 63-95 %. brenda të cilit rangohet edhe rezultati ynë 73. Minguzzi M. H. 53:480-532. edition. Culig J. Zagreb. ndonëse nuk ka dallim sinjifikant (p>0. ii:1109-1111. Chung SCS et al. Rezultatet e hulumtimit tregojnë se ekziston një lidhshmëri e fortë në mes të shërimit të ulcerës peptike dhe të 45 eliminimit të H. Për shërimin e ulcerës duodenale ose gastrike duhet të rrisim pH e lukthit mbi 3. Efficacy of lanzoprazole in association with claritromicyn and Metronidazole or amoxicillin for H. Anthony SF et al. The teratment of Helicobacter pylori infection with Omeprazole and combined antibiotic therapy. et al. Helicobacter pylori . 1596:1616. 11. Gastroenterologija i Hepatologija. Recurrence of Helicobacter pylori infection after eradication: Incidence and variables influencing it. 3. Zagreb. 14-th. Përparësia e IPP-ve ndaj bllokatorëve të receptorëve H2. Presecki V.59(suppl 3):1-757. Kuipers EJ. Digestion 1998. Mavrogeorgis A et al. Lancet 1987. Bazzoli et al. Medicus. 2002. 7. Konfirmohet lidhshmëri e lartë e efektit eliminues për H. Parente F. 19. Campylobacter pylori and recurrence of duodenal ulcers:a 12-month follow up study. 1995.19. et al. Katicic M. 2. Katicic M. Vucelic B. Uyterlinde AM. me gjasë vjen nga mekanizmi dhe intensiteti i veprimit në sekrecionin gastrik. ndërsa suksesin e eliminimit me Omeprazol dhe placebo në vetëm 1 %. Cure of Helicobacter pylori infection influences peptic ulcer recurrence. shpjegohet me rritjen e pHsë së aciditetit gastrik në mënyrë sinjifikante në krahasim me Ranitidinën. Milosavljevic T. Katicic M. 15. Presecki V. Helicobacter pylori u klinickoj praksi.05). 18. 345:1525-1528. Sipas autorit Tytgat (13). et al. Pylori. Hosking SW. Vol.pylori nga ulcera duodenale është vetëm 56 %. suksesi i eliminimit të H.21).Izazov za medicinu. Muszynski J. Pals G.96 %. 9. Ad Pharmacol Ther 8:359-368. 41-45 Rezultatet tona me protokollin OAM dhe RAM në eliminim e H. Rokkas T. Neves mnet al. Harrison s principles of Internal Medicine.

por edhe prognostik në IAM ka EKG. R. Kjo do të mundësojë përkujdesjen e shtuar ndaj këtij grupi Fjalët kyçe: EKG. METHODS. This will enable better care of this group of patients. Te grupi që ka mbijetuar ST elevacioni gjatë ditëve të para të IAM ka treguar rënie sinjifikante për dallim nga grupi që nuk ka mbijetuar.11 Të sëmurët me çrregullime të konduksionit kanë vdekshmëri më të lartë se ata pa këto çrregullime.2 infarkt i miokardit pa Q. Përcaktimi i vlerës parashikuese të EKG në ecurinë e fazës akute të infarktit të miokardit. ECG changes in patients presenting with acute myocardial infarction are often associated with adverse events such as high mortality rates. In the group that survived. Valët T negative nuk kanë treguar sinjifikancë në mes të grupit që ka mbijetuar dhe atij që nuk ka mbijetuar. Analiza e EKG-ve në fazën akute të infarktit të miokardit mundëson parashikimin e vijueshmërisë së IM.4 5 6 7 Rol me rëndësi të madhe jo vetëm diagnostiko. The number of Q waves had sensitive difference between the two groups. Patients were divided into two groups. Po ashtu janë analizuar edhe EKG-të brenda për brenda grupit të njëjtë. Reparti i Kardiologjisë 2 Praxis Medica 48-1. MATERIALI DHE METODA. REZULTATI. por ky dallim ka qenë sinjifikant ditët pasuese. Elevation of ST segment showed significant difference in acute myocardial infarction between the group that survived and the one that did not survive. those that survived this stage and the others who did not. Ndryshimet në EKG te të sëmurët me infarkt akut të miokardit shoqërohen shpesh me ngjarje të pafavorshme kardiake pra me vdekshmëri më të lartë. thus recognizing from the very beginning the high risk group for mortality. Krasniqi2. Elevacioni i ST segmentit ka treguar dallim sinjifikant në fazën akute të infarktit të miokardit në mes të grupit që ka mbijetuar dhe atij që nuk ka mbijetuar këtë fazë. 46-53 Qendra Klinike Universitare-Kosovë. RESULTS. por vetëm me lokalizim inferior (korrigjuar për madhësinë). PËRFUNDIM.10 12 Dhëmbët Q jonormalë në EKG-në e pranimit janë shoqëruar me vdekshmëri më të lartë në fazën akute të IM te të sëmurët me IAM anterior. Neziri B3.3 dhe angjinë e paqëndrueshme. 1 Qendra Klinike Universitare-Kosovë. Rexhepaj1. Assessment of predictive value of ECG in acute myocardial infarction.10 Vdekshmëria është më e lartë edhe te të sëmurët me elevim të ST segmentit në më shumë derivacione dhe tek ata te të cilët shuma e këtij elevimi është më e madhe veçanërisht kur lokalizimi është anterior. B. Elektrokardiograma është analiza më e shpeshtë dhe me më së shumti vlerë te të sëmurët me dhembje gjoksi që paraqiten në Qendrën Emergjente. L. but this difference was considerable in the following days. Elavacioni i këtij segmenti ka treguar dallim edhe në ditët pasuese. OBJEKTIVI. Instituti i Fizpatologjisë REZYME HYRJE. Janë analizuar. HYRJE Elektrokardiograma është analiza më e shpeshtë dhe me më së shumti vlerë te të sëmurët me dhembje gjoksi që paraqiten në Qendrën Emergjente. the ST elevation during the first days of AMI showed significant reduction compared to the group that did not survive. Kamberi1. N. Infarkti i miokardit përfshirje të ventrikulit të djathtë. Negative T waves did not show significance between groups. ECG. ECG is the most common and useful tool for evaluating patients with chest pain first seen in Emergency Center. Vdekshmëria është më e lartë te të sëmurët me lokalizim anterior të IAM krahasuar me atë inferior edhe pas korrektimit për madhësi të nekrozës. EKG-të ( në dinamikë kohore) të 101 sëmurëve me infarkt akut të miokardit. OBJECTIVES. Depresioni i segmetit ST në ditën e parë nuk ka treguar dallim sinjifikant. Numri i dhëmbëve Q ka qenë me dallim të ndjeshëm në mes të këtyre grupeve. The ECG within the same group were also evaluated. 46-53 VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE TË EKG NË INFARKTIN AKUT TË MIOKARDIT. CONCLUSION. në mënyrë precize. We have evaluated precisely the ECGs of 101 patients with acute myocardial infarction. Sh. Të sëmurët janë ndarë në dy grupe ata që e kanë mbijetuar këtë fazë dhe ata që nuk e kanë mbijetuar këtë fazë.46 Praxis Medica 48-1. The evaluation of the ECGs in the acute phase of myocardial infarction allows prediction of the outcome of myocardial infarction. Ndryshimet në EKG te të sëmurët me simptoma të qarta për sindromë akute koronare shoqërohen shpesh me ngjarje të pafavorshme kardiake. Krasniqi2. KEY WORDS: AMI.1 Rrjedha e ndryshimeve në EKG dhe ecuria klinike përcaktojnë entitetet nozologjike të iskemisë akute të miokardit: Infarkt i miokardit me Q. Ndryshimet e tjera që korelojnë me vdekshmëri më të lartë janë edhe prania e artimive dhe numri i dhëmbëve Q sinjifikant për nekrozë.13 Depresioni i ST segmentit në infarktin akut të miokardit shfaqet në 11% të SUMMARY INTRODUCTION. The depression of ST segment during the first day did not show significant difference. Instituti i Farmakologjisë 31 Qendra Klinike Universitare-Kosovë. por jo edhe tek ata me IM inferior. Hoxha2. duke njohur kështu që në fillim grupin e rrezikuar për vdekje. B.8 9Të sëmurët me IM inferior dhe të ventrikulit të djathtë (gjetur me elevim të ST segmentit në V4R) kanë vdekshmëri më të lartë se të sëmurët pa .

Grupi i parë kanë qenë të sëmurët që nuk kanë mbijetuar fazën akute dhe grupi i dytë ata që e kanë mbijetuar këtë fazë. Vdekshmëria në fazën akute është më e lartë se të të sëmurët me IAM pa depresion të segmentit ST (31% kundrejt 17%.B. Matja ëahtë bërë pasiqë EKG është zmadhuar me qelq zmadhues për 4 herë.39 Në diagramin nr. Elavacioni i segmentit ST në ditën e parë nr mes stdev p Ex 21 3. 2. ST (mm) 4 3 2 1 0 1 0 2 0 3 0 4 0 5 0 6 0 7 0 8 0 9 0 n u m ri i të s ë m u rë v e Gr. i të vdekurve Gr. 80 2. Testimi është bërë me t-test.001 mbij.13 1. Matjet janë kryer me saktësi prej 0.93 JS gjinia M 15 59 21 80 F 6 21 Diabet 13 29 Hipertension 11 33 Duhani 15 40 Infarkt i kaluar 3 15 Në tabelën nr.05mm.15 QËLLIMI I PUNIMIT 1. P <0.1 6 47 MATERIALI DHE METODAT Janë analizuar të dhënat demografike.93 0. Diag. i të mbijetuarve . 1. Vlera prognostike e elevimit ose e depresionit të ST segmentit në përcaktimin e vdekshmërisë në fazën akute të infarktit të miokardit. Dhëmbët Q janë numruar kur kanë qenë sinjifikant për infarkt të miokardit. Mosha mesatare në mes të grupeve nuk ka pasur dallim sinjifikant. ndërsa te të sëmurët te të cilët simptomat janë paraqitur në distancë kohore më të shkurtër se 2 orë prognoza ka qenë pa dallim sinjifikant me tendencë për prognozë më të mirë. Regjistrimet janë bërë me shpejtësi 25mm/s. Kamberi: VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE NË EKG TË MI rasteve. REZULTATET Tabela 1. Segmenti ST është matur në defleksionin maksimal të këtij segmenti para kalimit në valë T.1 është prezentuar mesatarja e elevacionit të segmentit ST në fazën akute të infarktiti të miokardit në mes të grupit të vdekur dhe atij që ka mbijetuar.3 58. i seg. Vlera prognostike e numrit të valëve T-negative në përcaktimin e vdekshmërisë në fazën akute të infarktit të miokardit. Tab. K r a h a s im i i e le v im it të s e g m e n tit S T n ë m e s të g r u p it të v d e k u r d h e g r u p it të m b ije tu a r ( d ita e p a r ë ) 5 p = 0 .0 0 1 Elev. Me të njejtën metodologji është matur edhe depresioni i ST segmentit.01). Paraqitja grafike është kryer me Sigma Plot program.14 Valët T negative në EKG-në e fillimit janë shoqëruar me vdekshmëri më të lartë te të sëmurët te të cilët simptomat kanë qenë prezente 2 orë para pranimit.001). 3. laboratorike dhe në veçanti regjistrimet në EKG të sëmurëve me infarkt akut të miokardit. EKG është testuar paraprakisht për korrektësi të regjistrimit.7 1. nr. Vlera prognostike e numrit të dhëmbëve Q në përcaktimin e vdekshmërisë në fazën akute të infarktit të miokardit.1 janë prezantuar të dhënat e të sëmurëve me infarkt akut të miokardit të ndarë në dy grupe. Janë analizuar 101 të sëmurë të cilët janë mjekuar në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës. Dallimi i elevimit ka qenë me sinjifikancë të lartë (p=0. Të dhënat bazike demografike të vdekur të mbijetuar P (n=21) (n=80) mosha mesatare 64. në Klinikën InterneReparti i Kardiologjisë.

2. dev. të s e g .48 Praxis Medica 48-1.nr.0 0 . nr.21 2. St 3 2 1 0 -1 1 0 2 0 3 0 4 0 50 6 0 7 0 8 0 9 0 n r. st.8 3 depr.839 mbij 80 0. Depr.4 1 0 2 0 3 0 4 0 5 0 6 0 7 0 8 0 9 0 n u m r i i të s ë m u rë v e g r . mes. 21 44 2.43 0. ST nuk ka qenë sinjifikant në mes të grupit të të mbijetuarve dhe atij që nuk ka mbijetuar fazën akute të IM (p=0.4 Ex.83). nr.722 .8 p = 0 .2 1 . Numri i valëve T në mes të grupeve nr i T neg nr stedev mes mbij 80 186 2.0 -0 .4 0.2 0 .2 -0 .4 0 .2 1 .31 2. i t ë m b ije t u a r v e g r.6 0 . Tab. Dallimi i depresionit të seg.3 K r a h a s im i i n u m r it t ë v a lë v e T n e g a t iv e n ë m e s të g r u p e v e ( d ita e p a r ë ) 5 4 p = 0 . i segmentit ST në ditën e parë nr. i të s ë m u rë v e g r 1 n u k k a n ë m b ije tu a r g r 2 q ë k a n ë m b ije tu a r Diagrami nr.2 p=0. S T n ë m e s të g r u p e v e ( d ita e p a r ë ) Diag. p Ex 21 0.7 2 2 mes.51 0. i seg.ST (mm) 0 .62 Diagr. 2. 3. 46-53 K r a h a s im i i d e p r .i të v d e k u rv e Diagr. e nr. T +/-dev. Tab.3. Dallimi i numrit të valëve T negative nuk ka qenë me sinjifikancë të lartë në mes të grupeve të marra në shqyrtim.

Tab. Dallimi i elevimit të seg.44 mbij 72 1.68 5. Dallimi i numrit të dhëmbëve Q ka qenë i ndjeshëm statistikisht në mes të grupeve të analizuara.97 p 0.5 1. i Q st. S T m e s të g ru p e v e p = 0 .B. në mes të grupit që ka mbijetuar dhe atij që nuk ka mbijetuar. 5 nr mes stdev EX 14 2.5 K r a h a s im i i e le v .001 EX 21 112 1. të ( d ita e tr e të ) 5 s e g . 1 q ë n u k k a n ë m b ije t u a r g r 2 q ë k a n ë m b ije t u a r Diagrami nr. ST (mm) 3 2 1 0 1 0 2 0 3 0 4 0 5 0 6 0 7 0 8 0 n u m ri i të g r i të s e m u rë v e v d e k u rv e g r i të m b ije t u a r v e Diagrami nr 5. Kamberi: VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE NË EKG TË MI Diagrami nr.54 p=0.33 Dita e tretë e infarktit të miokardit: Diagrami nr.001 . e numrit të Q+/.4 K r a h a s im i i n u m r it t ë d h ë m b ë v e Q n ë m e s t ë g r u p e v e ( d it a e p a r ë ) 8 49 p = 0 . të dhëmbëve Q nr. 4. nr. st 6 4 2 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 n u m ri i të s ë m u r ë v e G r . mes mbij 80 203 2.41 2.0 0 1 Mes. ST ka mbetur sinjifikant edhe në ditën e tretë të IAM. Tab. 5.0 0 1 4 Elev. Krahasimi nr.dev.4. dev. Shifrat për diagramin nr.18 0.

056 EX D3 14 2. 6.0 7 0 7 2 7 4 7 6 7 8 8 0 8 2 d ita e t r e t ë d ita e p a r ë n u m r i i të s ë m u r ë v e të m b ije tu a r Diagrami nr. Rënia e elev.5 1. të segmentit ST ka qenë sinjifikante brenda grupit të mbijetuar në ditën e tretë dhe në ditën e parë.97 p 0.13 1. i ST (mm) 4 3 2 1 0 1 2 1 4 1 6 1 8 2 0 2 2 n u m ri i të S T s ë m u rë v e e p a rë S T e le v .0 3 . 7 K r a h a s im i i e le v a c io n it të s e g .0 p = 0 .5 0 .44 Diagrami nr.6 6 5 p = 0 .th.S T n ë d itë n e p a r ë d h e t ë t r e të i g r u p it të m b ije tu a r 4 . Rënia e elev. të s e g . Shifrat e detajuara për diagramin nr. 7. 46-53 K r a h a s im i i e le v .5 3 .0 1 . të seg.18 0. ST nuk ka qenë sinjifikante te grupi (brenda grupit) që nuk kanë mbijetuar d.39 Mbij. i ST elev.(mm) 2 .0 0 1 Elev. 7 nr mes st dev Mbij.0 5 6 Elev.7.001 . dita 1 80 2.5 1 .5 2 .. elevacioni ka persistuar. S T b r e n d a n ë d itë n e tr e të d h e n ë d itë n e p a r ë g r u p it q ë n u k k a n ë m b ije tu a r Diagrami nr. 6 nr mes st dev p EX D1 21 3. Tab.50 Praxis Medica 48-1. dita 3 72 1. d it a Diagrami nr.7 1.0 0 . d it a e tre të e le v . Tab. Shifrat e detajuara për diagramin nr.93 0.6.m.

8 nr mes stdev p Mbij.8 0 .B.2 0 .0 2 3 Depr.2 -0 .8 K r a h a s im i i d e p r .4 1 2 1 4 1 6 1 8 2 0 2 2 n u m ri i të s ë m u rë v e d ita e tre të d ita e p a rë Diagrami nr.404 Ex dita 3 14 0.0 0 .4 0 . Shifrat e detajuara për diagramin nr 9 nr mes stdev p Ex dita 1 21 0.62 0. Kamberi: VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE NË EKG TË MI Diagrami nr.42 Diagrami nr. Shifrat e detajuara për diagramin nr. nr 8.8.6 0 . Zvogëlimi i depresionit të segmentit ST brenda grupit të mbijetuar ka qenë sinjifikant. të s e g . i seg. S T b r e n d a g r .51 0.23 0.0 -0 .40 0.023 Mbij. Tab.4 0 . nr 9.8 p = 0 . Zvogëlimi i depresionit të segmentit ST nuk ka treguar dallim statistikor brenda grupit që nuk ka mbijetuar. dita 3 72 0.4 p = 0 .2 1 . Tab. të m b ije tu a r v e 51 1 . i seg ST në mm 7 0 7 2 7 4 7 6 7 8 8 0 8 2 n u m ri i të s ë m u rë v e D ita e tr e të d ita e p a r ë Diagrami nr.0 -0 .2 0 .9.43 .9 1 .0 K r a h a s im i i d e p r . ST në mm 0 . S T b r e n d a g r . dita 1 80 0.6 0 .2 -0 . të s e g .43 0.26 0. q ë n u k k a n ë m b ije tu a r 0 .4 0 4 Depr.

3).1 Konstatimi i autorit Goldman L.kanë treguar se ndryshimet e tjera që korelojnë me vdekshmëri më të lartë janë edhe prania e aritimive dhe numri i dhëmbëve Q sinjifikantë për nekrozë. SHKURTESAT: IAM – Ifarkti Akut i Miokardit. Depresioni i segmentit ST i analizuar nga ne nuk nuk ka treguar sinjifikancë në mes të grupeve të analizuara në ditën e parë të IAM. Në diagramin nr. Kështu analiza e EKG në IAM ka vlerë të lartë parashikuese në veçanti kur EKG analizohet në dinamikë kohore. ka gjetur se dhëmbët Q jonormalë në EKG-në e pranimit janë shoqëruar me vdekshmëri më të lartë në fazën akute të IM te të sëmurët me IAM anterior. Është treguar se elevacioni i segmentit ST korelon me vdekshmërinë e rritur.52 Praxis Medica 48-1. 1994.01). Brand DA. Autorët Kinch JW me bp. Kështu është treguar se elevacioni i segmentit ST është tregues i mirë i vdekshmërisë në fazën akute të infarktit të miokardit. Rënia e elevimit ishte me sinjifikancë të lartë brenda grupit. Vdekshmëria në fazën akute është më e lartë se të të sëmurët me IAM pa depresion të segmentit ST (31% kundrejt 17%. Johnson PA. persisitimi i këtij elevacioni (mosrënia e elvacionit për më tepër se 40%) depresion i cili nuk korrigjohet me kohë. dhe Mukharji J me bp.5 elevimi i segmentit ST edhe më tej ka treguar sinjifikancë të lartë në mes të grupeve të analizuara ( 0. Prediction of the need for intensive care in patients who come to emergency departments with acute chest pain. Në diagramin nr. numri i madh i dhëmbëve Q patologjikë duhet kushtuar kujdes më i madh (trajtim më agresiv: invasiv ose formë tjetër medikamentoze e shtuar) pasiqë janë të sëmurë që bëjnë pjesë në grup me vdekshmëri më të lartë. Në veçanti perzistimi i këtij elevacioni ka koreluar mirë me ngjarje të pavafavorshme-vdekjen. që do të thotë se kur elevimi i segmentit ST bjen ≥ 40% prognoza është e mirë.001) në mes grupit që ka mbijetuar fazën akute të infarktit të miokardit dhe atij që nuk ka mbijetuar këtë fazë. prognoza ka qenë pa dallim sinjifikant me tendencë për prognozë më të mirë. me bp. Është treguar se rënia e elevimit të ST segmentit nuk ka qenë sinjifikante me perzistim të mëtejmë. Depresioni i segmentit ST nuk ka treguar si parashikues i vdekshmërisë ditën e parë të IAM. ka gjetur se valët T negative në EKG-në e fillimit janë shoqëruar me vdekshmëri më të lartë te LITERATURA 1.001). përveç që ka pasur segmentin ST më pak të elevuar. Fibrinolytic Therapy Trialists' (FTT) Collaborative Group. 2. Të sëmurëve me ndryshime në EKG si: elevacion i segmentit ST. Në diagramin nr. në veçanti kur ky elevacion persiston gjatë ditëve. .343:311-322. 1996. Ne propozojmë vlerën prej 40% të rënies mesatare të segmentit ST si vlerë cutt off për parashikim të ecurisë së infarktit akut të miokardit. Autori Birnbaum Y. Rouan. Grupi që ka mbijetuar. Numri i dhëmbëve Q sinjifikantë për IM është tregues i mirë i vdekshmërisë gjatë IAM. i dhënë në NEJM tregohet edhe të të sëmurët të analizuar nga ne. Cook EF. 46-53 të sëmurët te të cilët simptomat kanë qenë prezente 2 orë para pranimit. Numri i dhëmbëve Q ka qenë ndjeshëm më i lartë në grupin që nuk ka mbijetuar fazën akute të infarktit të miokardit ( diagrami nr. por ky depresion ka qenë sinjifikant në ditën e tretë. me bp. Autori Mahon NG. Vlera parashikuese e EKG shtohet në rast se e njëjta analizohet në seri. Goldman L. ndërsa te të sëmurët te të cilët simptomat janë paraqitur në distancë kohore më të shkurtër se 2 orë. P <0. Autori Herz I. Numri i valëve T negative nuk ka qenë ndjeshëm më i lartë në grupin që nuk ka mbijetuar fazën akute të infarktit të miokardit (diagrami nr.334:1498-1504. Indications for fibrinolytic therapy in suspected acute myocardial infarction: collaborative overview of early mortality and major morbidity results from all randomised trials of more than 1000 patients.1 mesatarja e elevimit të segmentit ST ka treguar dallim sinjifikant ( p=0.6 është analizuar dinamika e ndryshimit të segmentit ST brenda grupit që nuk kanë mbijetuar. gjithashtu ka pasur edhe rënie më të shpejtë të tij drejt izolinjës. Lancet. PËRFUNDIM Analiza e EKG në IAM ka vlerë të lartë parashikuese për ngjarje të pafavorshme (vdekjen). por jo edhe tek ata me IM inferior.7 është prezentuar elevimi i segmentit ST dhe dinamika e ndryshimeve të tij brenda grupit të të mbijetuarve në ditën e parë dhe në ditën e tretë. 4). ka gjetur se Depresioni i ST segmentit në infarktin akut të miokardit shfaqet në 11% të rasteve. IM – Infarkti i Miokardit DISKUTIMI Ndryshimet në EKG te të sëmurët me simptoma të qarta për sindromë akute koronare shoqërohen shpesh me ngjarje të pafavorshme kardiake. Në diagramin nr. me bp. por dinamika kohore ka treguar se në rast se ky depresion nuk shkon drejt izolinjës gjatë ditëve pasuese është parashikues i mirë i vdekshmërisë. N Engl J Med.

J Intern Med. N Engl J Med 330:1211–1217. 8.Dispersioni i intervalt QT dhe faktorë të tjerë si parashikues të aritmive malinje dhe të vdekshmërisë gjatë infarktit akut të miokardit. Circulation 100:1016–1030.234:293-301. 5. Chetrit A. Clin Cardiol. 1994. 12. Antman EM. Carter GS. Strasberg B. Herz I. Right ventricular infarction. Am Heart J. Zlotikamien B. Very early risk stratification by electrocardiogram at rest in men with suspected unstable coronary heart disease. Kamberi: VLERA PROGNOSTIKE E NDRYSHIMEVE NË EKG TË MI 53 3. Severi S. 9. Birnbaum Y. Kamberi L. Eur Heart J. Birnbaum Y. Nicod P. 1997. Risk of adverse outcome in patients admitted to the coronary care unit with suspected unstable angina pectoris.B.20(5):477-81 13. Dittrich H. Wagner GS. 1999. Areskog M. 1990.79:528536. Circulation. American College of Physicians: Guidelines for risk stratification after myocardial infarction. Codd MB. 1989. Chetrit A. Brooks NH. 1993. 1997 May. Harris PJ. Olmer L. Wilcox I. Am J Cardiol. Characteristics and outcomes in patients with acute myocardial infarction with ST-segment depression on initial electrocardiogram.64:845-848. Marraccini P. L'Abbate A. et al: 1999 update: ACC/AHA Guidelines for the Management of Patients With Acute Myocardial Infarction: Executive Summary and Recommendations: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines (Committee on Management of Acute Myocardial Infarction).92(2):121-7.9:441-446. Mahon NG. Risk of myocardial infarction and death during treatment with low dose aspirin and intravenous heparin in men with unstable coronary artery disease.and long-term clinical outcomes after Q wave and non-Q wave myocardial infarction in a large patient population. 1999. Barbash GI. 1. . 1988. O'Rorke C. Freedman SB.139(2 Pt 1):311-9. 6. Michelassi C. McCredie RJ. Sclarovsky S. Sclarovsky S. Kelly DT. 1989. 14. McCann HA. Swahn W. Kinch JW. Mukharji J. Short. Murray S. 10. Areskog NH. Wallentin L and the RISC Study Group. 1984. McKenna CJ.336:827830. Orsini E. Temë magjistrature. The prognostic implications of negative T waves in the leads with ST segment elevation on admission in acute myocardial infarction. 4. 6. Gilpin E. Ann Intern Med 126:556–560. Barbash GI. Lewis SE. Ryan TJ. Ryan TJ. 2000 Feb. 2002 Prishtinë. RISC Group. Sugrue DD. Lancet. Abnormal Q waves on the admission electrocardiogram of patients with first acute myocardial infarction: prognostic implications. 7. Cardiology. The basal electrocardiogram and the exercise stress test in assessing prognosis in patients with unstable angina. et al. 11. et al: Is anterior ST depression with acute transmural inferior infarction due to posterior infarction? J Am Coll Cardiol 4:28. Zlotikamien B. Herz I. Nyman I.

Instituti i Fiziologjisë Patologjike. Prej këtyre njësive farmaceutike 46. përmes metodologjisë ABC. Key words: ABC analysis. From total utilized pharmaceutical units. Analiza ABC dhe VEJ janë metoda për identifikimin e barnave me rëndësi të veçantë.93% i kanë takuar kategorisë esenciale. përafërsisht vetëm 50% i takojnë grupit të antimikrobikëve esencialë. Nëpërmjet analizës ABC janë identifikuar 52 forma farmaceutike. mundëson identifikimin e barnave ose grupeve të barnave vitalë. L. Prej tyre brenda një muaji janë të shpenzuara 19264 (99. Neziri. Për aplikimin sistematik të analizës ABC dhe VEJ janë zhvilluar edhe programe kompjuterike që japin informata dhe sinjalizojnë vazhdimisht gjendjen në Institucionet Shëndetësore ku aplikohen. Fakulteti i Mjekësisë.54 Praxis Medica 48-1. Grupi i barnave antimikrobike është grupi më i shpenzuar i barnave. 10 group B and 37 group C. të rëndësishëm në aspektin klinik dhe ekonomik. utilization esenciale joesenciale (VEJ). Këto rezultate vënë në dukje shfrytëzimin joracional të formave farmaceutike antomikrobike. në bazë të të cilave informata janë ndërmarrë masa adekuate. Kamberi. rritjen e shpenzimeve për mjekim dhe ekspozimin e panevojshëm të të sëmurit ndaj veprimit të antimikrobikut joefikas. Through ABC analyses have been identified 52 utilized pharmaceutical forms.54-58 ANALIZA VITALE ESENCIALE DHE JOESENCIALE E ANTIBIOTIKËVE TË SHPENZUAR NË KLINIKËN E KIRURGJISË DHE TË ORTOPEDISË TË QKUK Sh.9-11 Qëllimi i punimit është analiza ABC dhe vitale esenciale dhe joesenciale e antimikrobikëve të Përdorimi i barnave antimikrobikë paraqet një aspekt të rëndësishëm dhe vlerësimi i përdorimit të drejtë në aspektin farmakoterapeutik arrihet përmes informatave kthyese të hulumtimeve të shpenzimit të barnave. që kanë ndikuar në uljen e shpenzimeve të barnave për 20%. 10 grupit B dhe 37 grupit C. janë fituar informata kthyese të dobishme. prej të cilave 5 i takojnë grupit A. Fjalët bosht: analiza ABC. B. me theks të veçantë në përzgjedhjen e terapisë racionale farmakoterapeutike dhe kost efektive. These study results have showed none rationally use of antibiotics drugs. Krasniqi. ka për pasojë rritjen e rezistencës së mikroorganizmave. Bytyqi. in the category Vital have been 19264 (99.54-58 REZYME Analiza e kostos. 2 SUMMARY Cost analysis by ABC methodology gives a possibility to identify the vital drugs or drug groups by clinical and economy means. Të dhënat nga hulumtimet prezantojnë se barnat antimikrobikë.1 Shfrytëzimi joadekuat i antimikrobikëve në spitale. Universiteti i Prishtinës Praxis Medica 48-1. të cilët barna pastaj u nënshtrohen hulumtimeve të utilizimit. përkatësisht identifikimin e barnave sa më efikas farmakoterapeutikë dhe kost efektive.93% are categorized in the essential drugs (essential antibiotics). from which number. Klinika Interne. utilizimi HYRJA Një pjesë e madhe e buxhetit të destinuar për shëndetësi shpenzohet për blerjen dhe sigurimin e barnave të nevojshme për trajtim mjekësor. Approximately. antimicrobics. antimikrobikët.67%) njësi farmaceutike të kategorisë vitale. 46. Qëllim i këtij hulumtimi është identifikimi i grupeve më të rëndësishme të barnave antimikrobikë dhe vlerësimi se a i takojnë ata grupit të barnave esencialë. only 50% of these utilized pharmaceuticals forms belong in essential antibiotics group. Prej këtyre formave. paraqesin grupin më të shpenzuar të barnave në SHBA dhe marrin pjesë përafërsisht me 20-50% të shpenzimit të përgjithshëm të barnave. H. The aim of this study is identifying the most important antibiotics and to evaluate that.3 Të dhënat nga literatura prezantojnë faktet se nga rezultatet e analizës ABC dhe VEJ. Rezultatet e hulumtimit kanë treguar se në Klinikën e Kirurgjisë dhe të Ortopedisë të QKUK-së janë shpenzuar 19327 njësi farmaceutike.4-7 Përmes analizës ABC dhe VEJ synohet të zvogëlohet shpenzimi i barnave duke mos ndikuar në uljen e efikasitetit të këtyre barnave. Krasniqi. are these drugs in essential group of drugs? The results have presented the expenditure of 19327 pharmaceutical units in Surgery and Orthopaedic departments of UCC of Kosova. B. 5 pharmaceutical forms belongs group A. From these pharmaceutical units. Instituti i Farmakologjisë me Toksikologji. Evaluimi i aspektit ekonomik dhe i rëndësisë klinike mund të arrihet kryesisht përmes analizës ABC dhe vitale .67%) units.

20 4. Për analizën VEJ kemi shfrytëzuar listën e barnave esencialë që është zyrtare dhe në fuqi në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës në Prishtinë. kostos dhe rëndësisë klinike është aplikuar ABC analiza. kategoria esenciale sol.kategoria esenciale dhe joesenciale Kategoria: vitale esenciale dhe joesenciale Forma farmaceutike amp. por megjithatë të rëndësishme. Kjo analizë është metodë e hulumtimit përmes së cilës barnat janë të ndarë në 3 grupe në bazë të shpenzimit vjetor të tyre. Analiza është realizuar përmes metodologjisë së analizës ABC dhe VEJ. kategoria joesenciale sol. 3684 2551 957 1878 9070 8559 540 10 1148 10257 (%) 19.13-15 VEJ analiza është sistem i kritereve për seleksionim. E Total amp. N Total Nr. kapsulat me 2.67 . Prej tyre.72 46.07% i kanë takuar barnave joesencialë Në strukturën e antimikrobikëve esencialë. pastaj tabletat me 5.Sh. p. 46. barnat ndahen sipas ndikimit dhe peshës së tyre në shëndet. i kanë takuar kategorisë vitale të barnave.05% (Tab. 19264 (99.06%.2001 deri 31. (vaksinat).08.29%. kurse 53.2001). tab. Në grupin A hyjnë 10-20% e numrit të përgjithshëm të formave të barnave që marrin pjesë me 75-80% të shpenzimit total të barnave. në bazë të të cilave kritere. Barnat esencialë: barnat që janë efektivë ndaj formave të sëmundjes më pak të rënda. kapsulat 13. Krasniqi: ANALIZA VITALE ESENCIALE DHE JOESENCIALE E ANTIBIOTIKËVE shpenzuar në Klinikën e Kirurgjisë dhe të Ortopedisë të QKUK.95 9. Antimikrobikët e shpenzuar sipas kategorisë vitale përparësitë terapeutike.05 5. caps. barnat që kanë efikasitet diskutabil dhe barnat që kanë kosto të lartë në raport me Tabela 1. caps. Në grupin e antimikrobikëve joesencial kanë zotëruar ampulat me 44. Prej 19327 njësive farmaceutike të shpenzuara. REZULTATET DHE DISKUTIMI Rezultatet e këtij hulumtimi të realizuar në Klinikën e Kirurgjisë dhe Ortopedisë kanë treguar se janë shpenzuar 19327 njësi farmaceutike.07 Për analizën e antimikrobikëve më të rëndësishëm sa i përket sasisë.sh.00 19264 99. 55 MATERIALI DHE METODAT Periudha për grumbullimin e të dhënave ka qenë 1 muaj (01.93 % i kanë takuar kategorisë esenciale. në: Barna vitalë: barnat që potencialisht shpëtojnë jetën e të sëmurit.79 0. ampulat janë me 19.94 53. 1) Total V .08. tabletat 9.93 44.29 2.72% dhe tretësirat paranterale 4.67%) njësi. blerje dhe evaluim të barnave. tab.95%.94%. në grupin B hyjnë 10-20% formave të barnave që marrin pjesë me 15-20% në kuadër të shpenzimit të përgjithshëm të barnave dhe në grupin C bëjnë pjesë 60-80% të formave të barnave që marrin pjesë me 5-10% të shpenzimit të përgjithshëm të barnave.20%. 19327 100.06 13.79% dhe tretësirat me vetëm 0. dhe Barnat joesencialë: barnat që përdoren për trajtimin e sëmundjeve jo të rrezikshme. Brenda këtij muaji janë evidencuar 1027 të hospitalizuar dhe prej tyre në 648 të sëmurë ka qenë e ordinuar terapia me antimikrobikë.

) Barnat esencialë (% ndaj grupit) Barnat esencialë (% ndaj totalit) 3 3 60 30 51. 2.2 526 5. Antimikrobikët e shpenzuar në Klinikën e Kirurgjisë sipas ABC kategorisë ABC kategoria Kategoria Numri i antimikrobikëve % ndaj nr.54 48. total A 7 B 10 C 26 60.56 Praxis Medica 48-1.0 9576 100.5 180 5.6 34.4 15 Total 43 100 330 3 100 24 16.3 23. ABC e përgjithshme e barnave antimikrobikë ka qenë 9576 Euro. Analiza e antimikrobikëve të shpenzuar ABC Analyses of utilized antimicrobics Klinika e Kirurgjisë Analiza: Shpenzimi Periudha: 31 ditë VEN: Të gjitha VEN kategoritë 100 (%) kumulative e kostos totale 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 (%) kumulative e barnave Kategoria C (100%) Kategoria B (95%) Kategoria A (80%) Graf. Antimikrobikët e shpenzuar në Klinikën e Ortopedisë sipas ABC kategorisë ABC kategoria Kategoria Numri i antimikrobikëve % ndaj nr. pastaj rangohet grupi B me 17% dhe grupi C me 5%.2 741 9 163 2 Kostoja e antimikrobikëve % ndaj kostos totale 77.0 Tabela 3.5%.1 ndaj totalit) 9. grupit A.) Barnat esencialë (% 4 5 % ndaj kostos totale 77.8 Në Klinikën e Kirurgjisë.0 Barnat esencialë (nr. ABC Analiza e antimikrobikëve të shpenzuar ABC Analyses of utilized antimicrobics Klinika e Ortopedisë Analiza: Shpenzimi Periudha: 31dit ë VEN: Të gjit ha VEN kat egorit ë 100 80 60 40 20 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 C Kategoria (100%) B Kategoria A ( %) Kategoria (80%) (%) kumulat ive e barnave . ndërsa grupit C i takojnë 37 forma.77 36. i takojnë 5 (9.6 19.3 11. me dominim të formave nga Grupi A me 77.6 17.0 25.3 256 1 562 9.35 ndaj grupit) Barnat esencialë (% 57.54-58 Tabela 2.6%) forma të barna antimikrobikë.77 5.0 Barnat esencialë (nr. 1.1 50 57.5 19 Total 52 100. grupit B 10 forma.9 55.5 17. Kostoja Graf.7 5. total Kostoja e antimikrobikëve A 5 B 10 C 37 71.

12 (20.3 48.6%) forma farmaceutike të kategorisë A.4%.1 Total 59 100 Graf.3%) të kategorisë B dhe 39 (66.3 C 39 66. Krasniqi: ANALIZA VITALE ESENCIALE DHE JOESENCIALE E ANTIBIOTIKËVE Në Klinikën e Ortopedisë.2 45. grupi B me 10 (23.6 4 1965 15. ABC Analiza e antimikrobikëve të shpenzuar ABC Analyses of utilized antimicrobics Klinika e Kirurgjisë + Klinika e Ortopedisë Analiza: Shpenzimi Perioda: 31 ditë VEN: Të gjitha VEN kategoritë 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 (%) kumulative e barnave (%) kumulative e kostos totale Kategoria C (100%) Kategoria B (95%) Kategoria A (80%) 100 Rezultatet e analizës ABC kanë treguar se janë shpenzuar 8 (13. Sipas analizës VEJ. Shfrytëzimi i antimikrobikëve nga lista esenciale e barnave nuk është në nivelin e dëshiruar.) Barnat esenciale (% ndaj grupit) Barnat esenciale (% ndaj totalit) 6.6 %. 3 dhe Graf.5%).8 32.3%) forma farmaceutike antimikrobike. 33.3%).3% përkatësisht 48. grupi A ka qenë i përfaqësuar me 7 (16.4.07% atyre joesenciale. Nga antimikrobikët e kategorisë A. (Tab.0 33. Antimikrobikët e shpenzuar në Klinikën e Kirurgjisë dhe të Ortopedisë sipas kategorisë ABC ABC kategoria Kategoria Numri i antimikrobikëve % ndaj nr.1 19 12879 100 27 A 8 13.93% të formave farmaceutike i kanë takuar kategorisë esenciale.8 6. 3). 9-11.16 PËRFUNDIMET 1. kurse 53. për identifikimin e problemeve dhe ndërmarrjen e masave përkatëse. grupi B 17%.Sh. kurse grupi C 5. kurse grupi C me 26 (60. (Tab.7% të barnave. 3. Kostoja e përgjithshme 57 e barnave antimikrobikë ka vlerën 3303 Euro dhe prej kësaj vlere të kostos. Shfrytëzimi i .1%) të kategorisë C.7 10255 79. Tabela 4.6 B 12 20.3 4 659 5. 4 dhe Graf. vetëm 46. 3. grupit A ka strukturë 77. 2). barnave esenciale i kanë takuar 50% kurse kategorisë B dhe C.8 50. Shfrytëzimi i antimikrobikëve joesencialë konsiderohet si terapi joracionale dhe kërkon hulumtime shtesë. total Kostoja e antimikrobikëve % ndaj kostos totale Barnat esenciale (nr.

Objectives of an effective inventory control system. 1997. Can J Hosp Pharm 1986. 10-11.15:16-21.An integrated approach. Medoff G. Berecz R. 6. Burke JP. Tolppanen EM. 9. Acta Radiol 2000. Gopalakrishnan P. O’Conor RW (1987) Estimating worlwide current antibiotic usage: report of Task Force 1. Am J Med 1987. Scand J Infect Dis 1998. Hughes TF. Gilbert JR. Evans RS. Gie BE. Guidelines for Implementing Drug Utilization Review Programs In Hospitals. 83: 817-23. 30 (3): 277-80. Murphy J. 13.1976. New Delhi: Bharat Group of Concerns. J Healthc Resour Manag 1997. 2002-03. Chennai: Sujatha Publications Private Limited. MacKenzie GB. Dahl ML. Rezultatet e analizës VEJ tregojnë për joracionalitet të strukturës së formave farmaceutike të shfrytëzuara. Sundaresan M. Conry I. Direct taxes ready recknoner. Clinical economics-A guide to economic analysis of clinical practices: JAMA 1989.New Delhi: Prentice Hall of India Pvt Ltd. 16th ed. Wettermark B.89:41-7. Rev Infect Dis suppl 3: S232-S243.14:16-9.39:159-63. 3.41:2078-85. Scientific inventory planning in material management. Classer DC. Col NF. Application in pediatric radiological unit. LITERATURA 1. Llerena A. Ballentine R. 11. Hosp Mater Manage. et al. Smith MD. 1985. 7. Pandaw CS. Küvet RA. Eisenberg JM.1:377-82. Nath LM. 12. Rezultatet e analizës ABC dhe VEJ janë rrjedhojë e mungesës së protokolleve të aprovuara për trajtim të sëmundjeve. 41:189-95.com . Adresa për korrespodencë: Autori: Shaip Krasniqi Instituti i Farmakologjisë me Toksikologji Shbk71@gmail.Antibiotics cost savings from formulary restrictions and physician monitoring in a medical school affiliated hospital.54-58 barnave joesencialë ka për pasojë edhe shfrytëzimin joracional të formave farmaceutike. 8. Computer-assisted inventory control utilizing ABC inventory analysis and EOQ in a hospital pharmacy. 16. Laurilla J. Ann Intern Med 1996. Arlington/Moscow. Material management . Kant S. Pillans PI. 14. Savelli T. Dhruv RA.262:2879-86. 1989. Gray JL. 1999.33:552-5. Maimets M. Suramo I. Pharmacoeconomics 1992. 4. 124: 884-90. Implementing antibiotic practice guidelines through computer-assisted decision support: clinical and financial outcomes. ABC inventory analysis and economic order quantity concept in hospital pharmacy purchasing. Zagorski A. Pestotnik SL. Bykov A.1997. 5.58 Praxis Medica 48-1. 25. A management technique for effective management of medical store in hospital. Brommels M. 3. 5th ed. Capital equipment budgeting: changing an art to a science. Am J Hosp Pharm 1984. Activity-based costing in radiology. Moore Th. Yemen S. 2. Am J Hosp Pharm. Antibiotic use in 3 European university hospitals. Tolman ED. 15. duke ndikuar edhe në rritjen e kostos së terapisë me antimikrobikë. Drug cost containment at a large teaching hospital. Woodvard RS. Direct tax laws with tax planning aspects 2000-2001. 10. 2. Manoharan TN. J Acad Hosp Adm 1996. Ravin RL. Sadock J.

Qëllim i këtij punimi është të salmonellosis outbreak in this unit and the përshkruhet ecuria e epidemisë së salmonellozës e measures taken to prevent it. Si material janë laboratory and microbiological tests. transmission was through the cases. BUZHALA. vdes nga sëmundja që ka marrë sot ndodh për shkak të shërimit të zgjatur në spital. futi praktikën e higjienës botës. RAMADANI Ministria e Shëndetësisë.2 % te fëmijët nën moshën 2 shëndetësore. Roli i asanimit më të mirë të mjedisit vjeçare. por kjo nuk spitalore. There were no fatalities in this shëndetësor në repart. infermiere e cila u kalit vetëm tek ne por edhe në vendet më të zhvilluara të në frontet e luftës. On this spitaleve tona për shkak të mosparaqitjes së tyre. The outbreak lasted too long due to pasur raste të vdekjes. me transmetimit të sëmundjeve me origjinë përqindje që sillej në spitale të ndryshme nga nozokomiale është i njohur qysh nga lashtësia . Në këtë epidemi nuk ka outbreak. Me zbulimin e antibiotikëve konsiderueshme frekuencën e infeksioneve këto infeksione dukeshin se u mposhtën. Only one case had diarrhea in janë pranuar në repart për sëmundje tjetër përveç admittance and at the end was identified to be një rasti i cili ka qenë në pranim me diare dhe në the source of infection. 14 of them ere admitted in the unit due to Gjithsej janë sëmurë 15 fëmijë. Prospective and descriptive laboratorike. 59-63 59 EPIDEMIA E SALMONELLOZËS NË REPARTIN PEDIATRIK TË QENDRËS MJEKËSORE NË PEJË NË VITIN 1996 Praxis Medica 48-1. mosndërmarrjes së masave përkatëse nga ana e An acute germ carrier from this outbreak stafit udhëheqës të repartit. Lordi Lister i cili futi antisepsën në fillestare. atje”. Slamonelloza antike. Prishtinë REZYME Infeksionet intrahospitalore (nozokomiale) sot SUMMARY Intra-hospital (nosocomial) infections pose a paraqesin problem në vendet më të zhvilluara të problem even in the most developed countries botës e edhe ne në Kosovë as nuk jemi kursyer e in the world. Është përdorë metoda prospektive dhe deskriptive Outbreak onset was from 18 April until 24 e studimit epidemiologjik. Grensher-i i cili futi teknikën aseptike komplikacione të hospializimit ekzistojnë qysh në dhe kështu reduktoi në mënyrë të formimin e spitaleve.1 Në vitin 1977 në SHBA u raportuan 1 dhe rëndësia e masave higjienike në redukimin e milion e gjysëm raste infeksione spitalore. e cila del në pah pas ndërlikimit të sëmundjes spitalore. Krahas Semelweis-it kujtojmë paraqesin një problem të madh shëndetësor. Deri më sot nuk kemi pasur pasqyrë real picture of these infections in our hospitals reale të zhvillimit të këtyre infeksioneve brenda till today because of lack of reporting.Praxis Medica 48-1. 15 children were affected in total. Materials used in zhvilluar në këtë repart dhe masat e ndërmarra për this study: epidemiological questionnaire. Epidemia është përhapur me rrugë kontakti nga accompanying persons and healthcare workers ana e përcjellësve. Për shkak të një resulted with a household outbreak.6 Sipas Van Igen. occasion we will present salmonellosis Në këtë rast do të paraqesim epideminë e outbreak in Peja Medical Center. methods of epidemiological study are used. and Kosovo as well hasn’t been as që do të kursehemi në të ardhmen nga këto spared of these infections. përkundrazi ato sot përfaqësojnë një nga 1 thoshte “Ai i cili nuk vdes nga sëmundja që ka problemet më të rënda në shëndetësinë publike. We haven’t had infeksione. Infeksionet intrahospitalore si kirurgji. Mjekët e HYRJE shekullit të kaluar kanë qenë veçanërisht aktivë Infeksionet Nozokomiale (intrahospitalore) sot në këtë drejtim. Epidemia ka zgjatur shumë hygienic and sanitary conditions and lack of për shkak të kushteve higjieniko-sanitare dhe proper response from the unit management. Children unit salmonellozës. 59-63 P. që ka shpërthyer në Repartin e for the period April-May 1996. midis viteve 1910mosrespektimi dhe mosndërmarrja e masave 1915 mortaliteti në spitalet e fëmijëve të Njuadekuate higjieniko-sanitare në Institucionet Jorkut ishte 42. më 18 prill dhe ka përfunduar më 24 prill 1996. mikrobartësi akut nga kjo epidemi si pasojë kemi Key words: Intra-hospital infections.1 Archenobad (pediatër francez) ndodhi. ndërsa kohë pas kohe ky problem ngrihet me forcë dhe përsëri harrohet. Kjo sjellë në spital. jo Florence Nightingale. të sëmurëve dhe personeli in the unit. mikrobiologjike dhe vizitat sanitare. N.5. Epidemia është shfaqur May 1996. Salmonellosis Fjalët bosht: Infeksionet intrahospitalore.2. The goal of Fëmijëve të Qendrës Mjekësore në Pejë në prillthis study is to describe the course of maj 1996. Prishtinë. ku 14 prej tyre another disease. The mode of fund është identifikuar si burim i infeksionit. Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike. parandalimin e kësaj epidemie. analizat sanitary checks. and përdorë anketa epidemiologjike. një epidemi familjare.

Panama. E.3 20. pastaj me radhë dhe në shtete të tjera. Kështu nga një studim i kryer në vitin 1982 në 14 vende të botës.3 %).1 Sipas të dhënave nga literatura. Kontribut të madh në përshkrimin e infeksioneve spitalore jep OBSH-ja në botimet e veta. Është përdorur metoda deskriptive e studimit epidemiologjik dhe metoda prospektive. Qendra e parë e studimit të këtyre infeksioneve ka filluar në SHBA në vitin 1970. Me analizën mikrobiologjike të fecesit të kryer në laboratorin ISHP në Pejë. Angli 7% dhe në Kanada 4.Hulumtimi është bërë nga Instituti Rajonal i Shëndetësisë Publike në Pejë. Nga studimet e tjera rezultojnë se në Suedi përbëjnë 12%. Ky i sëmurë ka qëndruar në të njëjtën dhomë me të sëmurin. ndërsa mosha më pak e prekur është ajo mbi moshën 2 vjeçare me 1 rast (një fëmijë 6 vjeçar) apo me vetëm 6. Kllebsiella dhe bakteret G (+) (stafilococus aureus). Pseudomonas Aeruginoza. Vien. S. Në etiologjinë e infeksioneve intrahospitalore në vend të parë janë salmonellat si shkaktaret të këtyre infeksioneve. kjo vlen sidomos për vendet më pak të zhvilluara që ndër këto vende është edhe Kosova. konstatuam se është fjala për një fëmijë. sidomos fëmijë të tjerë me diarre. në SHBA 6-7%.Infantis e së voni S. Viruset (Hepatitis B) etj. I sëmuri ka qenë i shtrirë në Repartin Infektiv të Pejës. REZULTATET Rasti i parë i sëmundjes është raportuar nga ana e infektologut.2 vjet > 2 vjet Gjithsej GJ I N I A Meshkuj Femra 5 6 2 1 0 1 7 8 Gjithsej 11 3 1 15 në Përqindja 73.7 100. Buzhala: EPIDEMIA E SALMONELLOZËS 2-15 % të të operuarve. vizitat sanitare të jashtëzakonshme për gjithë personelin mjekësor në repart dhe përcjellëseve (nënave) të fëmijëve. ku është pranuar me një diagnozë tjetër: Bronkit akut i përcjellë me temperaturë të lartë. duke filluar nga Ghon-i më 1907 duke vazhduar me Hendersonin më 1940. 1996 Mosha 0 – 1 vjet 1 . simptomë të cilën në pranim nuk e ka pasur. Të sëmurët sipas moshës dhe gjinisë Repartin Pediatrik në Pejë.7-17 %. pastaj Barcloy 1960. Edhe te ne Salmonellozat paraqesin problem në shërbimin shëndetësor gjë që del edha nga ky hulumtim. S. Që nga shpërthimi i epidemisë më 18 prill 1996 e deri në përfundimin e saj më 24 prill 1996. si dhe masat e ndërmarra për eliminimin e kësaj epidemie.60 P. me sindromën diarreale janë përfshirë 15 fëmijë. Shkaktarët më të shpeshtë të infeksioneve intrahospitalore janë bakteret G (–): Salmonellat.7 % të rasteve (Tabela 1). coli. Me hulumtim epidemiologjik të rastit. etj.0 .0 6. tek i cili është shfaqur diarrea gjatë mjekimit në Repartin Pediatrik. etj. tek i cili me anketim epidemiologjik mësojmë se në familjen e tij ka pasur edhe të sëmurë. Në repartin Pediatrik. ushqimit të fëmijëve. Mosha më e goditur në këtë epidemi intrahospitalore ishte 0 – 1 vjet me 11 të sëmurë (73. lidhur me frekuencën e këtyre infeksioneve. pastaj neonatologjike. Shigellat. strishoja nga sipërfaqet e objekteve. ka rezultuar se ato përbëjnë 3-15 % (mesatarisht 7% ).Havana.). te dy këta të sëmurë izolohet Salmonella typhimurium. etj. QËLLIMI I PUNIMIT Qëllim i këtij punimi është që të përshkruhet shpërthimi epidemik i Salmonellozës në Repartin Pediatrik në Pejë. S. Mirëpo asnjëherë nuk jepet pasqyrë reale e këtyre infeksioneve për shkak të mosparaqitjes në masë të duhur. enteritidis. (koprokultura. urina). kurse vetëm një prej tyre në pranim ka pasur sindromë diarreale. më 3 prill 1996. analizat laboratorike (gjaku. Prej këtyre 15 të sëmurëve 14 janë pranuar në repart me diagnoza të ndryshme udhëzuese ku më së shumti ka pasur me sëmundje të sistemit respirator. MATERIALI DHE METODA Për hulumtimin e epidemisë së Salmonellozës të shfaqur në repartin Pediatrik janë shfrytëzuar këto materiale: Anketat epidemiologjike e të sëmurëve.1 . analizat mikrobiologjike Tabela 1. typhi murium. Këso lloj infeksionesh në të kaluarën janë përshkruar nga një mori autorësh. infeksionet intrahospitalore më së shpeshti shfaqen në spitalet (repartet) pediatrike.1. S. kirurgji. Myshqet (Candida albicans ). pranohet i sëmuri me diagnozën e lartshënuar ndërsa më 10 prill 1996 të fëmija shfaqen barkqitjet e shpeshta. Nga shumë autorë mësohet se Salmonellat më shpesh të izoluara janë: S. Proteusi. në repartet për fëmijë me retardim dhe sëmundje mentale. i cili pranohet më 5 prill 1996 me barkëqitje të shpeshta dhe temperaturë të lartë. të cilët janë mjekuar në repartin e fëmijëve.2 Karakteristikë e veçantë e këtyre epidemive është se më se shumti goditen fëmijët e vegjël dhe atë nëpër klinikat dhe repartet e fëmijëve ku gjithashtu më së tepërmi izolohet Salmonella.

Tabela 3. ndërsa të eksponuarit e tjerë nuk infektohen. mosrespektimi i masave adekuate higjieniko-sanitare në repart nga ana e personelit mjekësor. por përhapet edhe në dhomat të tjera të repartit të fëmijëve. Shfaqja kronologjike e Salmonellozës në Repartin Pediatrik të Qendrës Mjekësore në Pejë në vitin 1996 MUAJI DATA RASTET 4 10 1 1 PRILL 13 1 19 2 21 1 23 1 25 2 26 1 27 1 MAJ 28 1 3 10 1 1 13 1 GJITHSEJ 15 Grafiku 1 Shfaqja kronologjike e epidemisë së Salmonellozës në Repartin Pediatrik në Pejë në vitin 1996 16 14 12 10 8 6 RASTET 4 2 0 4 P 10 13 R 19 I 21 L 23 L 25 26 27 28 M 3 A 10 J 13 DATAT Në këtë epidemi përveç të sëmurëve të shtrirë në spital kanë qenë të eksponuar edhe përcjellëset e fëmijëve si dhe punëtorët shëndetësorë që kanë punuar në repart. Kjo dëshmon qartë për rrugën e përhapjes së infeksionit. 15 prej tyre infektohen nga Salmonella typhimurium apo 50%. Tabela 2.9 Në tabelën 3 shihet se nga 30 fëmijë të shtrirë në repartin Pediatrik për mjekim nga sëmundja parësore. Të eksponuarit në epideminë e Salmonellozës në Repartin Pediatrik të Qendrës Mjekësore në Pejë. gjë që shihet qartë edhe në tabelën 2 dhe grafiku 1. etj). Edhe pse Salmonella typhimurium nuk izolohet te të eksponuarit e tjerë (përcjellëset e të sëmurëve dhe personeli i spitalit). mungesa e pelenave për fëmijë. ditëve të tjera kemi regjistruar vetëm nga një rast të sëmundjes..Praxis Medica 48-1. megjithatë në duart e motrave medicinale dhe në . etj. deterxhentit. epidemia nuk kufizohet vetëm në dhomën ku shfaqet rasti i parë i sëmundjes. Që nga shfaqja e rastit të parë të sëmundjes më 4 prill 61 e deri te shfaqja e rastit të fundit më 13 maj 1996 epidemia ka pasur një rrjedhë të qetë. pa ekplozivitet. 1996 Të eksponuarit në repart Të shtrirë në repart Përcjellëse të të sëmurëve Personel mjekësor Gjithsej Numri i të eksponuarve 30 30 24 84 Numri i të infektuarve 15 0 0 15 Përqindja 50 0 0 17. ku pos më 19 dhe 25 prill kur regjistrohen nga dy raste të sëmundjes. 59-63 Për shkak të mungesës së kushteve higjieniko-sanitare (mungesa e sapunit. shfrytëzimi i vetëm i një toaleti dhe i një banjoje (ngase të tjerat nuk kanë qenë teknikisht në rregull). pra kemi të bëjmë me përhapjen e infeksionit me kontakt.

Prania e agjensve infektivë të izoluar nga strishot Agjens të izoluar Marrja e Numri i strishove strishove Pozitiv Negativ Bakteret e izoluara Objektet repart Duart personelit shëndetësor në 28 e 14 6 8 E. nga se infeksionet brenda këtij spitali nuk kanë qenë të rralla dhe ndonjëherë me përfundim tragjik për fëmijët e posalindur në repartin akusherik.62 P. 6. PËRFUNDIMI Nga epidemia intrahospitalore e cila ka shpërthyer në Repartin e Fëmijëve në Qendrën Mjekësore në Pejë kemi ardhur në përfundim se: 1. 4.5%) e që përkon me kohën e shpërthimit të Salmonellozës në repartet pediatrike të këtyre rretheve1. pas analizave laboratorike dhe mikrobiologjike të kryera te të sëmurët. DISKUTIMI Epidemia intrahospitalore e Salmonellozës në Repartin e Fëmijëve në Spitalin e Pejës është njëra ndër infeksionet e pakta që është identifikuar nëpër spitalet tona. Rrugë e përhapjes së kësaj epidemie ka qenë kontakti.4 raste 19 9 E.coli – 2 raste. Gjithashtu shkak i përhapjes së epidemisë dhe përfshirjes se madhe të fëmijëve të ardhur për mjekim në këtë repart ishin edhe kushtet tejet të këqija higjieniko-sanitare. Pneumonia Ky është tregues i mjaftueshëm për të vlerësuar gjendjen jo të mirë higjenike në repart dhe për kujdes jo të mjaftueshëm të personelit mjekësor. Me hulumtimin e mëtutjeshëm të epidemisë. Edhe përhapja e epidemisë në dhomat tjera është e ngjashme me epidemitë që i përshkruan ky autor dhe autorët e tjerë. Sipas të gjitha gjasave infeksionin në repart e kanë përhapur përcjellëset e të sëmurëve dhe motrat medicinale. 2. si për burimin e infeksionit (infeksioni sillet në repart përmes personelit mjekësor si dhe përcjellëset e të sëmurëve. personeli mjekësor gjë që konstatojmë se këtu gjendet burimi i mundshëm i infeksionit. Burim i infeksionit ka qenë fëmija i pranuar në repart me sindromë diarreale dhe nuk është diagnostikuar me kohë nga . Sidomos vërehet një papërgjegjësi e stafit udhëheqës të repartit në veçanti dhe Spitalit në Pejë në përgjithësi. Në këtë epidemi nuk ka pasur raste të vdekjes. Me gjithë masat e ndërmarra epidemia zgjat për shkak të mungesës së bashkëpunimi nga ana e udhëheqjes së repartit më Institutin Rajonal të Shëndetësisë Publike në Pejë. qoftë përmes duarve të palara. Shkaktar i infeksionit është Salmonella typhi murium. Në Repartin e Fëmijëve në Pejë është zhvilluar epidemia e shkaktuar nga Salmonella typhimurium prej 5 prill deri më 13 prill 1996. Ecuria e kësaj epidemie është e ngjashme me epidemitë e përshkruara nga autorë tjerë. Epidemia është tipike e kontaktit ngase edhe zgjatja e epidemisë si dhe mosizolimi i shkaktarit në ushqim dhe ujë tregon për këtë rrugë të përhapjes. Stafilococcus. si pasojë shkaktohet epidemi familjare. Në këtë epidemi janë sëmurë 15 fëmijë të shtrirë në repart të moshës 0-6 vjeç dhe nuk janë sëmurë persona të tjerë të eksponuar. Kjo epidemi shfaqet në muajin prill të vitit 1996. 3. Enterobacter Staphylococcus. Kavajë-Durrës (16 %). Klebsiella. Kjo epidemi zgjat shumë për shkak të moskujdesit të duhur dhe neglizhencës së personelit shëndetësor e sidomos në nivelet më të larta udhëheqëse të spitalit. Për shkak të mbetjes së një mikrobartësi nga kjo epidemi. Buzhala: EPIDEMIA E SALMONELLOZËS objektet e spitalit izolohen baktere të tjera kryesisht koliforme. Shkodër (7. Këtu sëmuren 15 fëmijë nga 30 të shtruar në spital apo 50%.coli. përcjellëset e të sëmurëve. e që rastet e tilla janë evidentuar në Fier në vitin 1977 (12 %). Berat (9%). 5. Vetë personeli i pediatrisë mund të shërbejë si përhapës i infeksionit. apo objekteve të ndryshme në repart. Tabela 4.

Praxis Medica 48-1; 59-63 personeli shëndetësor si dhe nuk është bërë izolimi i tij. Infeksioni është shpërndarë edhe në dhomat e tjera të repartit e nuk është izoluar vetëm në dhomën ku ka qenë burimi i infeksionit dhe të sëmurët e parë. Epidemia ka zgjatur shumë për shkak të kushteve të këqija higjieniko-sanitare në repart dhe mosndërmarrjes së masave përkatëse për pengimin e përhapjes së infeksionit nga ana e punonjësve shëndetësorë në repart. Gjatë hulumtimit të epidemisë dhe eliminimit të saj nuk ka pasur fare bashkëpunim mes stafit udhëheqës të repartit të cilët nuk mund të pajtoheshin me realitetin e krijuar në repart dhe silleshin me një mospërfillje. Pas epidemisë është konstatuar një mikrobbartës akut që si pasojë kemi një epidemi familjare me të njëjtin tip të bakteres Salmonella typhimurium.

63 2. Përmirësimi i kushteve higjieniko-sanitare në spitale, rregullimi i nyjave sanitare, etj. 3. Edukimi shëndetësor i personelit të punësuar në repart, pastrimi i duarve pas çdo veprimi mjekësor me pacientin, përdorimi i dorëzave, etj. 4. Mbajtja e mirë e higjienës brenda në reparte. 5. Dezinfektimi profesional dhe i rregullt i sipërfaqeve në repart dhe objekteve të tjera të punës, sterilizimi përkatës i instrumenteve, etj. 6. Duhet të kryhet rregullisht dezinsektimi dhe deratizimi i spitaleve. 7. T’i kushtohet kujdes higjienik i veçantë mënyrës së përgatitjes dhe shpërndarjes së ushqimit në spitale. 8. Raportimi i shpejtë i sëmundjes ngjitëse në mënyrë që menjëherë të merren masat përkatëse kundër epidemike për pengimin e përhapjes së infeksionit në spitale. 9. Funskionimi dhe përkushtimi i komitetit për kontroll të infeksioneve intraspitalore. 10. Të informohet me kohë inspeksioni sanitar, që në rast nevoje të ndërmarrë masa ligjore

7.

8.

9.

10.

PROPOZIMI I MASAVE Me qëllim të parandalimit të infeksioneve intrahospitalore të cilat janë mjaft të shpeshta, është e nevojshme të ndërmerren këto masa: 1. Triazhimi përkatës i të sëmurëve gjatë pranimit në spital dhe rastet e dyshimta në sëmundje ngjitëse të izolohen.

LITERATURA 1. Cika V.: Infeksionet brenda spitaleve dhe masat parandaluese. Monografi. DRIER, Tiranë, 2001. 2. Dedushaj I. Epidemiologjia. Parimet dhe praktika, Fakulteti i Mjekësisë, Prishtinë, 1997. 3. Departamenti i Epidemiologjisë. Raportet e ecurisë së sëmundjeve ngjitëse, IKSHPK, Prishtinë, 2005. 4. Departamenti i Epidemiologjisë. Raportet e epidemive në Kosovë. Prishtinë, 1996. 5. Ramadani N. Shëndetësia Publike&Etika, Shkolla Kosovare e Shëndetësisë Publike, Prishtinë, 2005. 6. Ramadani N.: Epidemiologjia Moderne, Shkolla Kosovare e Shëndetësisë Publike, Prishtinë, 2005.

64

Praxis Medica 48-1; 64-72 Praxis Medica 48-1; 64-72 ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES, SIMPTOMAVE PRODROMALE DHE ARTIKULARE TEK ARTRITI REUMATOID SEROPOZITIV DHE SERONEGATIV. V. Sahatçiu-Meka,1 R. Izairi,2 S. Rexhepi,2 A. Gashi3, K. Pallaska4, S. Manxhuka-Kërliu,5 A. Rexhepi.1

REZYME
Vlerёsimi i tё sёmurit nё fazёn e hershme ёshtё shumё i rёndёsishёm, pёr tё fituar njё pasqyrё reale tё natyrёs sё sёmundjes, ecurisё dhe rezultatit pёrfundimtar tё saj. Te të dy grupet ekzaminuese më shpesh janë paraqitur sëmundjet banale [44(35.2%) seronegativ, 39(31.2%) seropozitiv] dhe trauma psikike [39(31.2% seronegativ, 34(27.2%) seropozitiv], pa ndryshim relevant statistikor. Ënjtja e indeve periartikulare, ka qenё mё e shprehur te tё sёmurёt seropozitivë 70(56%) se sa të ata seronegativë 60(48%), ndёrsa simetriciteti më shumë te të sëmurët seronegativ 112(89.6%) se sa te ata seropozitiv 107(85.6%), pa dallime të rendësishme statistikore. Te tё dy format e sёmundjes kanë dominuar: plogështia [91(72.8%) seronegativ, 92(73.6%) seropozitiv, (x2=0.01, p>0.05)] dhe mpirjet e duarve dhe këmbëve [88(70.4%) seronegativ, 80(64%) seropozitiv, (x2=0.38, p>0.05)] pa ndryshim të rëndësishëm statistikor sipas serostatusit të sëmurët seronegativë 82(79.6%) kanë qenë më të përfaqësuar se ata seropozitivë 71(67.6%), kur ngurtësimi mëngjesor në duar ka zgjatur deri në 120 minuta, ndërsa kur ngurtësimi mëngjesor ka zgjatur mbi 120 minuta, më të përfaqësuar kanë qenë të sëmurët seropozitivë 34(32.4%) ndaj atyre seronegativë 21(20.4%) dhe vlen për të dy klasët funksionale II-III. Ngurtësimi mëngjesor ka qenë më i shpeshtë te të sëmurët seropozitiv te klasa e dytë [68(85%) seropozitiv, 60(75.9%) seronegativ], ndërsa të sëmurët seronegativ te klasa e tretë funksionale [43(93.5%) seronegativ, 37(82.2%) seropozitiv], por këto dallime nuk kanë qenë relevante në aspektin statistikor. Korelacioni në mes kohëzgjatjes së ngurtësimit mëngjesor dhe klasave funksionale ka qenë pozitiv, por i ulët [(r=0.10, y=0.00x+2.37, p>0.05) seronegativ, (r=0.12, y=0.00x+2.30, p>0.05) seropozitiv]. Ndryshim sinjifikant statistikor është gjetur te trauma fizike, për femrat seronegative. Simptomat prodromale dhe artikulare, kanë qenë përafërsisht të shpërndara njësoj sipas serogrupeve. Vlerat mesatare të ngurtësimit mëngjesor, kanë qenë më të larta te të sëmurët seropozitivë, në të dy klasat funksionale. Fjalёt bosht: artriti reumatoid, faktorët provokues, simptomat prodromale dhe artikulare, seropozitiv, seronegativ.

SUMMARY Early estimation of the disease is important in obtaining a real image of the nature of the disease, its progressions and outcome. More frequent were banal diseases [44(35.2%) seronegativ, 39(31.2%) seropozitiv] and psychic trauma [39(31.2% seronegativ, 34(27.2%) seropozitiv] in both groups, but no statistical significance was found. In this sense, without significance, swelling of periarticular tissue was more exspressive in seropositive subjects 70(56%) than in seronegativies 60(48%), while symmetry more in seronegative subjects 112(89.6%) than in seropositive 107(85.6%). Regarding to serostatus, slack [91(72.8%) seronegativ, 92(73.6%) seropozitiv, (x2=0.01, p>0.05)] and hands and legs numbness [88(70.4%) seronegativ, 80(64%) seropozitiv, (x2=0.38,p>0.05)] even with high appearance, distinguished without a statistical significance. Seronegative patients were more present 82(79.6%) when the duration of the morning stiffness was up to 120 minute than seropositive were 71(67.6%). When the duration was longer than 120 minute, more frequent were seropositive patients 34(32.4%) regarding to seronegative 21(20.4%), valuable for both II-III functional classes. Morning stiffness was more frequent in seropositive patients II class [68(85%) seropozitiv, 60(75.9%) seronegativ] and seronegative III class [43(93.5%) seronegativ, 37(82.2%) seropozitiv], and this difference was statistically not important. Correlation between duration of the morning stiffnes and functional classes was positive but low [(r=0.10, y=0.00x+2.37, p>0.05) seronegativ, (r=0.12, y=0.00x+2.30, p>0.05) seropozitiv]. Statistical difference was found in the physic trauma, seronegative female. Regarding to serogrups, prodromal and articular symptoms were equally presented. Average values of morning stiffness were higher for seropositive patients in both functional classes. Key words: rheumatoid arthritis, provocative factors, prodromal and articular factors, seropositive, seronegative.

V. Sahatçiu-Meka: ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES

65

HYRJE
Artriti reumatoid (AR) ёshtё artropati mё e shpeshtё multisistemike, autoimune, inflamatore me etiologji komplekse, multifaktoriale dhe tё panjohur, e cila atakon para sё gjithash indin sinovial tё nyjave periferike me shpёrndarje simetrike (1,2,3,4). Sëmundja paraqet njё spektёr tё gjerё fenotipesh klinike, me poliartrit progresiv, jospecifik dhe destruktiv, i cili shkakton dёmtimet ireverzibile, krijimin e deformimeve dhe invaliditet të rёndё(5,6,7,8,9,10). Femrat atakohen mё shpesh (3/1), me incidencё mё tё madhe nё dekadёn e katёrt dhe tё pestё (11,12,13) Ndonëse etiopatogjeneza e AR ёshtё ende e panjohur (14,15), numri mё i madh i autorёve e pёrkrah teorinё imunologjike, bazat e sё cilёs qёndrojnё nё zbulimin e faktorit reumatoid (FR) (4,7,16,17,18,19,20). FR është antiimunoglobulinë e drejtuar kundёr fragmentit Fc tё molekulёs sё IgG humane(21,22) dhe nuk ёshtё shenjё patognomonike e AR(23), sepse mund tё jetё i pranishёm edhe te personat me çrregullime inflamatore tё ndryshme(24), si dhe te 5%-8% tё njerёzve tё shёndoshё, por mund të konsiderohet si parametër i aktivitetit imunologjik(25). Më shpesh paraqitet te femrat se te meshkujt e shëndoshë(26) dhe më shpesh te popullata urbane se tek ajo rurale(27). Personat pa simptoma, me FR persistent të rritur, e kanë rrezikun e shtuar për t’u zhvilluar AR(28,29). Nё disa studime prodhimi i FR ka qenё i shoqёruar me praninë e aleleve HLA-DR4 dhe DRB1(30). FR mund t’i takojё klasave tё ndryshme të imunoglobulineve (G, A, D dhe E) qё vёrtetohen me ELIZA (“enzym-linkedimmuno-sorbent-assay”)(5,17). Sot, mё shumё shfrytёzohen testet e mbështetur nё principin e aglutinimit (testet Waaler-Rose dhe lateks)(31), qё vёrtetojnё vetёm prezencёn e FRIgM, i cili është pranishëm te rreth 70-80% tё tё sёmurёve me AR, ku sёmundja ёshtё e njohur si artropati seropozitive(32). Faktorёt e jashtёm janё tё njё rёndёsie tё veçantё dhe janë hulumtuar shumë nga shkencëtarë tё ndryshёm(33). Te të sёmurёt me AR shpesh është konstatuar gjendje depresioni, ku si shkaktar llogaritet të jetë vetë sëmundja(34). Shenjat klinike, laboratorike dhe patohistologjike te të sëmurët me AR, na drejtojnë në etiologji infektive(35) por,

pёrpjekjet pёr tё gjetur kёta shkaktarё kanё mbaruar pa sukses(36,37). Ekzistojnё të dhëna se pirja e duhanit ёshtё njё faktor i rrezikut(38) dhe se të sёmurёt qё konsumojnё duhan mё shpesh janё seropozitivë, tё shoqёruar me DRB1*0401(30,39,40,41). Te shumica e tё sёmurёve, sёmundja fillon nё mёnyrё tё fshehtё dhe tё ngadalshme, me shenja jokarakteristike(14). Sёmundja mё rrallё fillon hovshёm, duke atakuar mё shumё nyja dhe me simptoma tё pёrgjithshme(35,42,43). Sёmundja, afёrsisht nё 1/3 e rasteve, mund tё fillojё nё njё ose dy nyja dhe mё vonё mund tё pёrhapet nё nyjat e tjera, duke marrё karakter simetrik(44), por prekja e nyjave mund tё mbetet edhe asimetrike(45). Në kёtë studim prospektiv, komparativ janë analizuar faktorёt e mundshёm provokues gjatё fillimit tё sёmundjes, shenjat prodromale dhe artikulare si dhe frekuenca dhe lloji i nyjave tё atakuara nё fillim tё sёmundjes, ne mes tё AR “seronegativ” (ARSN) dhe AR “seropozitiv” (ARSP) me qёllim tё qartёsimit tё dilemave se a paraqesin format seropozitive dhe seronegative të AR spektёr tё njëjtё tё sёmundjes, apo janё dy forma tё ndryshme tё saj. Duke u nisur nga fakti se kjo analizë nuk është punuar në trevën tonë, konsiderojmë se ky synim yni është i qëlluar. METODOLOGJIA E PUNËS Në studim prospektiv në periudhën e viteve 19912004 janë hulumtuar 250 të sëmurë me formën e ARSN dhe ARSP që janë mjekuar nё Ambulancën e Mjekёsisё Fizikale në Qendrën e Mjekësisë Sportive në Prishtinë dhe nё Shёrbimet Internistike tё Qendrave Mjekёsore tё Kosovёs. Të sëmurët kanë qenë me formё klasike tё AR dhe i kanё plotёsuar kriteret e reviduara diagnostike tё ARA(149). Nё grupin hulumtues janë zgjedhur 125 tё sёmurё (93 femra dhe 32 meshkuj) me ARSN, tё cilёt e kanё pasur testin Waaler-Rose negativ, përkatёsisht me titёr mё tё vogёl se 1/64. Si grup komparativ kanё shёrbyer po ashtu 125 tё sёmurё (93 femra dhe 32 meshkuj) me ARSP, tё cilёt e kanё pasur testin Waaler-Rose pozitiv, me titёr 1/64 ose mё tё lartё. Janё marrё nё trajtim tё sёmurёt qё i kanё takuar klasёs sё dytё dhe tё tretё funksionale sipas Steinbrocker. Raporti pёr nga gjinia, te të dy grupet e hulumtuara ka qenë (F:M /2.9:1).

39(31.2%)seronegativ. Faktorët e tjerë provokues kanë qenë më rrallë të prezantuar.8 Nr 27 P>0.05 13.9 P>0.340 X =1.63/47.66 Praxis Medica 48-1.05.6 17.60 17 X =8. Lidhshmёria ndёrmjet dukurive ёshtё njehsuar me koeficientin e korelacionit “Pointbiserial”. funksionin e vёshtirёsuar dhe simetricitetin.78 16 X =0. Edhe pse është gjetur një ndryshim i theksuar në përqindje i faktorëve fizikë te meshkujt seropozitivë 15(46. Frekuenca e faktorëve tё mundshëm provokues.2 10.05). Faktorët e mundshëm provokues trauma psikike trauma fizike sëmundjet banale lindja menopauza Femra ARSN Nr 33 X2=0.8 28. devijimi standard (SD). dhembjen artikulare.05 Nr 6 % 18.6 9.1 Nr 7 15 11 % 21. prevalenca. Ndryshim sinjifikant sipas gjinisë është gjetur vetëm te trauma fizike (x2=8.2 20. p<0.05 46.9 P>0. Nga shenjat klinike kemi zgjedhur: shenjat artikulare.05 31. Nga tё dhёnat anamnestike kemi regjistruar: faktorёt e mundshёm provokues nё fillim tё sёmundjes.9%) ndaj atyre seronegativë 9(28.05 35 X =0.05 12 P>0.1 X =0.1 18. 64-72 Tё gjithё tё sёmurёt i takonin moshёs 25-60 vjeç. p>0.01).2 P>0.2% seronegativ.05 17 P>0.50 9 2 X2=0. me incidencё mё tё madhe nё moshёn 55-60 vjeç.03 10 X =0.05 4 28 P>0. simptomat prodromale (simptomat tё cilat i kanё paraprirё sёmundjes. Pёr kohёzgjatje tё sёmundjes ёshtё marrё periudha prej shfaqjes sё simptomave tё para tё sёmundjes.2 2 X2=0.30).05. qё vlen pёr tё dy grupet ekzaminuese (ARSN/ARSP.3 37.5 18.05 34. numri mё i madh i tё cilёve ka pasur kohёzgjatje tё sёmundjes prej 1-5 vjet.2%)seropozitiv].05 % 31. sipas seroreaksionit dhe gjinisё tek AR.2%)seropozitiv] dhe trauma psikike [39(31. me T-test dhe X2-test. ku femrat seronegative 17(18. ёnjtjen e indeve periartikulare.3 P<0.6 % 35.01 dhe p<0. kohёzgjatjen e ngurtёsimit mёngjesor nё minuta. .30 12.2 P>0.1%). qё vlen pёr tё dy grupet e ekzaminuara (ARSN/ARSP.8 35.8 8 28. Shkalla e besueshmёrisё ёshtё njehsuar me p<0.05 15.50. Xb=6.45/6. kjo nuk ka rezultuar me sinjifikancë statistikore (x2=1. Tabela 1.01 30. Xb=46. korelacionin ndёrmjet kohёzgjatjes sё ngurtёsimit mёngjesor dhe klasave funksionale (II-III Steinbrocker). koeficienti (CV%) dhe intervali i variacionit (Rmax-Rmin).4 P>0. Pёrcaktimi i ndryshimeve ndёrmjet faktorёve ose tipareve ёshtё bёrё. Kohëzgjatja e sёmundjes te tё gjithё të ekzaminuarit ka qenë prej 1-30 vjet. 34(27.3%) kanë dominuar në krahasim me ato seropozitive 4(4.09 44 16 10 X =0. deri te momenti i ekzaminimit.08 X =1. pa ndryshim relevant statistikor (tabela 1).2 P>0.9 9 2 Gjithsej ARSP ARSN Nr 39 26 2 ARSP Nr 34 19 39 17 12 % 27.3 12.20 Nё prezantimin e rezultateve tё punёs janё pёrdorur kёta parametra statistikorë: struktura. qё supozohet se paraqiten 6 muaj ose mё shumё para fillimit përfundimëtar tё sёmundjes). mesatarja aritmetike (Xb). REZULTATET Te të dy grupet ekzaminuese më shpesh janë paraqitur sëmundjet banale [44(35.36).3%).18 2 2 2 2 Meshkuj ARSP ARSN % 29 4.

4 X2=0.05 X2=0.1 26 81.05 P>0.00x+2.98 P>0.5 7 21.6 13 35.5 54 58.8 92 73.12 ARSP Të ekzaKohëzgjatja NMD* Xb 130 167 143 SD 129 173 146 Gjithsej Të ekzaminuar Nr 128 80 208 t= r= % 80.05 X2=0.27 P>0.34 .02 P>0.99 0.9 83.4 23 18. sipas seroreaksionit dhe gjinisё Femra Meshkuj Gjithsej ARSN ARSP ARSN ARSP ARSN ARSP N % N % N % N % N % N % 75 80.5 5 15.05 X2=0. Simptomat prodromale plogështia (lodhja) humbja e oreksit humbja në peshë ndryshime psikike ndryshime v.7 7 21.05 X2=0.6 45 36 X2=0.05 *vazomotorike.05 X2=0.4 24 64.6 44 35.4 34 32.4 40 43 12 37. Korelacioni në mes të kohëzgjatjes së ngurtësimit mëngjesor të duarve (NMD*) në minuta.00 P>0.89 P>0.3 47 69.5 1 3.8 7 5. Klasa Ngurtësimi ARSN ARSP funksionale mëngjesor Nr % Nr % deri 120' 50 83.05 X2=1.64 P>0.05 32 34.4 23 18.4 3 9.8 30 24 X2=0.9 9 28.08 P>0.05 X2=0.2 45 36 X2=0.05 X2=0.1 88 70.9 31 24.45 P>0.82 P>0.1 II >120' 10 16.05 P>0.32 P>0.5 87.* Fenomeni Raynaud dhembjet e p.2 1.5 20 21.05 X2=0.05 X2=0.21 P>0.05 X2=2.05 27 29 23 24.3.7 21 30. Sahatçiu-Meka: ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES 67 Tabela 2.1 deri 120' 82 79.05 X2=2.05 P>0. ** të padiferencuara Tab.6 70 56 X2=0.30 Y=0.4 17 53.00x+2.05 P>0.00 P>0.05 46 49.05 X2=0.6 Gjithsej >120' 21 20.05 40 43 36 38.9 93. III (Steinbrocker) dhe seroreakcionit tek AR.7 19 59.9 deri 120' 32 74.05 20 21.71 0.9 1.05 69 74.02 P>0.38 P>0.00x+2.05 P>0.38 P>0.1 6 4.2 84 1.1 Kohëzgjatja NMD* Xb 123 151 134 SD 130 140 134 t 0.6 X2=0.05 X2=0.44 0.05 T-testi P>0.2 63 67.09 P>0.6 67 72 16 50 25 78.7 4 12.05 X2=0. ARSN Të ekzaKlasa funksionale II III Gjithsej T-testi Korelacioni Regresioni minuar Nr 60 43 103 t= r= % 75.4 Tab.4 0.05 P>0.25 P>0.11 P>0.3 16 50 72 57.00 P>0.01 P>0. sipas klasёve funksionale II.4.1 Kohëzgjatja NMD* Xb 114 137 124 SD 131 106 121 minuar Nr 68 37 105 t= r= % 85 82.05 Y=0.12 0.01 P>0.1 1 3.** mpirja e duarve Simptomat prodromale tek AR.1 47 37.25 P>0.37 Y=0.05 P>0.6 X2=0. Ngurtësimi mëngjesor i duarve (në minuta) në raport me klasat funksionale II-III (Steinbrocker) tek AR.1 91 72.05 5 5.04 P>0.4 80 64 X2=0.05 X2=0.88 P>0.9 III >120' 11 25.4 6 6.5 3 9.6 71 67.5 82.05 p P>0.V.

02 P>0. (r=0.03 P>0.8 79 84.8 104 83. Korelacioni në mes kohëzgjatjes së ngurtësimit mëngjesor dhe klasave funksionale ka qenë pozitiv.3 15 46. y=0. P>0.6%).00x + 2. por jo në nivelin e sinjifikancës statistikore.00x + 2. Vlerat mesatare të ngurtësimit mëngjesor kanë qenë më të larta te të sëmurët seropozitiv. 92(73.3 108 86.22 Ënjtja e indeve 42 45.5%) seronegativ.2 Dhembja artikulare P>0.00x+2.05)] pa ndryshim të rëndësishëm statistikor sipas seroreaksionit (tabela 2).6 107 85. (x2=0. p>0.02 P>0.11 P>0.05 X2=0. ndёrsa simetriciteti më shumë te të sëmurët seronegativë 112(89.30 y R2 0.4 109 87. por i ulët [(r=0.4%) dhe vlen për të dy klasët funksionale II-III (Steinbrocker).30 = = 0.01.37 y R2 0. 60(75.21. p>0.30.9 29 90.9 26 81.22 P>0.10.6 Simetriciteti X2=0. y=0.8 83 89. ndërsa të sëmurët R=0.2 55 59.4 79 84.27 P>0.9%)seronegativë].05 te ata seronegativë 60(48%).2).01 R2 = 0.00x + 2. por këto dallime nuk kanë qenë relevante në aspektin statistikor.05 X2=0. Ngurtësimi mëngjesor (tabela 4) ka qenë më i shpeshtë te të sëmurët seropozitivë te klasa e dytë funksionale [68(85%)seropozitivë.5. 64-72 Tab.05).05 X2=0.2 vështirësuar X2=0.01 Klasa Klasa funksionale funksionale 2 0 0 Diagrami 1 60 120 180 240 300 360 420 60 120 180 240 300 360 420 Ngurtësim i m ëngjesor(m in) Ngurtësim i m ëngjesor(m in) Klasa Klasa funksionale funksionale 2 2 0 0 Diagrami 2 60 120 180 240 300 360 420 60 120 180 240 300 360 420 Ngurtësim i m ëngjesor(m in) Ngurtësim i m ëngjesor(m in) Te tё dy format e sёmundjes kanë dominuar: plogështia [91(72. p>0. DISKUTIMI Vlerёsimi i tё sёmurit nё fazёn e hershme ёshtё shumё i rёndёsishёm.05 X2=0.4%) ndaj atyre seronegativë 21(20. Të sëmurët seronegativë 82(79.6%) se sa tek ata seropozitivë 107(85.6%) kanë qenë më të përfaqësuar se ata seropozitivë 71(67.05 X2=0.10.44 P>0. F M Gjithsej Simptomat ARSN ARSP ARSN ARSP ARSN ARSP Artikulare Nr % Nr % Nr % Nr % Nr % Nr % 77 82.05)seronegativ.12. kur ngurtësimi mëngjesor në duar ka zgjatur deri në 120 minuta (tabela 3).77 P>0. më të përfaqësuar kanë qenë të sëmurët seropozitiv 34(32. në të dy klasat funksionale.1 18 56. T=1.6 25 78. pёr tё fituar njё pasqyrё reale . Rritja e kohëzgjatjes së ngurtësimit mëngjesor nuk është shoqëruar me paaftësinë funksionale (diagrami 1.37.37 = = 0.2 31 96. Simptomat artikulare te tё sёmurёt me AR gjatë kohës së ekzaminimit sipas seroreaksionit dhe gjinisё. pa dallim të konsiderueshëm statistikor sipas seroreaksionit (t=1.2%) seropozitivë].9 60 48 70 56 periartikulare X2=1.05 X2=0.68 Praxis Medica 48-1.05 X2=0.01 2 Korelacioni dhe regresioni Korelacioni dhe regresioni Klasa funksionale-ngurtësim i m ëngjesor(m in) Klasa funksionale-ngurtësim i m ëngjesor(m in) ARSP ARSP 3 3 y = 0. Ënjtja e indeve periartikulare (tabela 5).1 106 84.9 27 84. ka qenё mё e shprehur te tё sёmurёt seropozitivë 70(56%) se sa R=0.8%) seronegativ.4%) seronegativ.47.6%)seropozitiv.00 P>0.05 Funksioni i 77 82. T=1.38.5 112 89.05 seronegativë kanë qenë më të shpeshtë në klasën e tretë [43(93. p>0.01 R2 = 0. Janë evidencuar dallime nëpër serogrupe për nga gjinia.4 28 87.05 X2=0.05)seropozitiv]. 80(64%) seropozitiv.05.05 85 91.74 P>0.30 P>0.00x + 2. Parametrat e tjerë kanë qenë përafërsisht njësoj të përfaqësuar te të dy grupet ekzaminuese. 37(82.05 X2=0. P>0. p>0.05 Korelacioni dhe regresioni: Korelacioni dhe regresioni: Klasa funksionale-ngurtësim i m ëngjesor(m in) Klasa funksionale-ngurtësim i m ëngjesor(m in) ARSN 3 ARSN 3 y = 0.6%).05)] dhe mpirjet e duarve dhe këmbëve [88(70. ndërsa kur ngurtësimi mëngjesor ka zgjatur mbi 120 minuta.00x+2. (x2=0.12.

pasqyra klinike nuk ёshtё mё e lehtё. deri mё sot. posaçërisht te femrat seropozitive. nuk ka dalluar për nga serostatusi. . neurastenike.V. mё tё ёnjtura nyjat e sipёrme se sa homologet e tyre seronegative. mund të provokojnë.54). andaj me tё drejtё thuhet se duart janё “vizitkartё” e AR(7. por jo aq. te 9-15% të rasteve.01)(57) kanë vërejtur se të sëmurët seronegativë kanё treguar më shumë vullnet për të kontrolluar reaksionet në situatat e stresit(58) nuk kanë gjetur dallime sipas seroreaksionit. nga faktorët e mundshëm provokues. që është në pajtim me të dhënat tona se. në pasqyrën klinike dallojnë. PËRFUNDIM • Trauma psikike dhe simetriciteti janë shfaqurmë shpesh te të sëmurët seronegativ. ngurtёsimi mëngjesor dhe ënjtja e nyjës janë pasqyrё karakteristike dhe e mjaftueshme klinike(62. Dhembja mund tё jetё e rёndё. Nga simptomat artikulare. se sa tek ata seropozitivë. nga të dhënat tona gjejmë se simetriciteti është më i shprehur te të sëmurët seronegativë.52. Përderisa nuk kanë gjetur ndryshime pёr nga simetriciteti i atakimit tё nyjave(66. kanë gjetur reaksione hipohondrike. trauma psikike është paraqitur më shpesh te të sëmurët seronegativë. stresi.61). Nё aspektin e pranisё sё stresit para fillimit tё sёmundjes(55. apatike.05. Shumё autorё kanё pohuar se nё predispozitёn ekzistuese.48).50. Simptomat prodromale në literaturë janё vlerёsuar nё mёnyrё sporadike dhe nuk u është dhënë vlerё prediktore(46. por pa ndonjë dallim sinjifikant statistikor dhe se të sëmurët seropozitivë kanë pasur kohëzgjatje më të madhe të ngurtësimit mëngjesor në duar. ënjtja periartikulare ka qenё mё e shprehur te tё sёmurёt seropozitivë. që përputhet me të dhënat e Masi AT e bp. nuk janë të theksuara. • Ënjtja periartikulare dhe kohëzgjatja më e madhe e ngurtësimit mëngjesor në duar.67). • Dallimet për nga gjinia.52). ndërsa përfaqësimi i faktorëve të tjerë provokues.51. sa për t’i diferencuar si dy forma të ndryshme të sëmundjes. Te tё sёmurёt me AR. • Te tё sёmurёt seronegativë. Sa i përket inflamacionit. simptomat prodromale kanë qenë përafërsisht njëjtë të përfaqësuara te grupet ekzaminuese. e kombinuar me dobёsim muskular dhe paaftёsi funksionale. Në të dhënat tona. Sahatçiu-Meka: ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES 69 tё natyrёs sё sёmundjes.56). autoagresivitet dhe rigjiditet të profilit psikik. kanë gjetur frekuencë më të madhe te tё sёmurёt seronegativë. në të dy klasat funksionale. por pa ndryshim relevant statistikor.59). te të sëmurët me AR. me disa përjashtime.63). për këtë problem nuk është dhënë sqarim shkencor(49. si pasojë e gjendjes psikike ёshtё shkaktuar invaliditeti(53. Relacioni nё mes tё stresit dhe AR ёshtё ende i paqartё dhe i padefinuar(11). qё motivon tё sёmurin tё kёrkojё ndihmё mjekёsore(64). nё mёnyrё sinjifikante. Manifestim i hershëm tek AR është atakimi i nyjave tё vogla tё duarve dhe tё kёmbёve. Dallim sinjifikant kemi gjetur te përfaqësimi më i shpeshtë i traumës fizike te femrat seronegative (x2=8. janë mё të shprehur te tё sёmurёt seropozitiv. trauma ose intervenimet kirurgjike.1976(65) që pohojnë se femrat e bardha seropozitive në fillim të sëmundjes kanë pasur. AR seropozitiv dhe seronegativ.60). ose të precipitojnё manifestimin e AR por. p<0. ecurisё dhe rezultatit pёrfundimtar tё saj(47. por mund të jenë tё dobishme pёr diagnostikim tё hershёm tё AR dhe të shёrbejnё si parametёr i aktivitetit tё AR(4. sipas seroreaksionit. • Simptomat prodromale janë përafërsisht njëjtë të përfaqësuara te të dy grupet ekzaminuese. por pa ndryshime nё reekzaminimin e dytё dhe nё pёrfundim tё studimit.

at al. Rev Prat 47(18):2017-21. Rev Clin Esp 197(4):232-6. 3. Rheumatoid factor testing in 8. Rodriguez LC. London. Schmidt KL (1987) Mjesto seroloških pretraga u DD konceptu reumatoloških bolesti (eksc. Orv Hetil 143(35):2019-26. Halldorsdottir HD. Badini A. Arthritis rheum 34(8):951-60. Fransisco HF.Clin Biochem26(2):75-84. GB:132-140. Fisher J.Pathol Biol30(8):719-26. Feldman M (2002) Development of anti-TNF therapy for rheumatoid arthritis. Ojeda BS. Pasquali JL & Carson DA (1982)Rheumatoid factors. Br J Rheumatol 34(12):146-50. follow-up and prognosis of rheumatoid polyarthritis. Combe B (1997) Course.. Arch Immunol Exp 47(5):307-11. Arthritis Rheum 15:47(4):403-7. Muller W (1980) Klinicki aspekt imunoloske dijagnostike u reumatologiji (eksc. 4. Maini RN (1978) The clinical and pathogenetic significance of rheumatoid factors. Mattey DL. 14. Hughes LB & Moreland LW (2001) New therapeutic approaches to the management of rheumatoid arthritis. Paimela L. Skinner A & Piercy J (2000) Tidy`s physiotherapy: twelfth edition. Mordvinov GV & Mordvinova IV (2000) Prevalence of rheumatoid factor in the healthy population of Moldova Republic. 5. McCarty DJ & Wiliams CR (1985) Clinical picture od Rheumatoid Arthritis. J Womens Health 6(6):627-38. Philadelphia lea & Febiger: 605-19. Prete C. 22. new treatment. Aust N Z J Med 8 (suppl 1):51-6. Cardiol 85(1):89-99. A preliminary survey. 7. 27. 2. Walsmith J & Roubenoff R (2002) Cachexia in rheumatoid arthritis. 24. Williams RC Jr (1996) Autoimmune mechanisms involved in the pathogenesis of rheumatoid arthritis. 16.287 rheumatic disease patients. Thomson A. Në McCarty DJ (red). Helve T & Aho K (1995) Prognostic value of quantitative measurement of rheumatoid factor in early rheumatoid arthritis. Wolfe F. Brownfield A. 6.Williams & Wilkins (Waverly company). 10. 9. 29. 25. 21. Thomson W. 8-35. Ann N Y Acad Sci 876:419-25. Stroebel G (1986) Tehnicke mogucnosti reumatološke dijagnostike (eksc. Geriatrics 48(6):2831. J. Leirisalo-Repo M. 8. Sulli A. Cathey MA & Roberts FK (1991) The latex test revisited. Rodriguez GT.70 Praxis Medica 48-1. personality. 26. 23. 19. 13. 20. Singal DP. Palosuo T. Feldman M & Maini RN (2001) Anti-TNF alpha therapy of rheumatoid arthritis: what have we learned? Annu Rev Immunol 19:163-96. 17. Dawes PT. Rajkovich B & Poor G (2002) Prognostic factors in rheumatoid arthritis. Moore TL & Dorner RW(1993)Rheumatoid factors. Newkirk MM (2002) Rheumatoid factors: host resistance or autoimmunity? Clin Immunol 104(1):1-13. Arthritis and Allied Conditions.) Reumatizam 27(5):162-64. 11. Reumatizam 45(1):5-12. 18.) Reumatizam 34(1-6):67. Butterworth Heinemann. Adv Dent res 10(1):47-51. Magi E & Cutolo M (1999) Rheumatoid arthritis. Kalsi J & Isenberg D (1993) Rheumatoid factor: primary or secondary event in the pathogenesis of RA? Int Arch Allergy Immunol 102(3):209-15. Kranjc I (1997) Autoantitijela i autoimune reumatoloske bolesti. smoking and rheumatoid factor production in rheumatoid arthritis. Sanchez GF & Bilbao CA (1997) High titers of rheumatoid factor: clinical significance. 15. Marcenaro M. (2000) A prospective study off incidence of rheumatoid arthritis among people with persistent increase of rheumatoid factor. 12. Naranjo A. Koopman WJ (1996) Arthritis and Allied conditions (Textbook of Rheumatology) 13th Edition. 64-72 LITERATURA 1. Int. 30. Haajeer AH & Ollier WE (2002) Relationship among the HLA-DRB1 shared epitope. Li J & Zhu Y (1999) Genetic basis for rheumatoid arthritis. Clarke S. Grossman JM & Brahn E (1997) Rheumatoid arthritis: current clinical and research directions. Bio Drugs 15(6):379-93. Nat Rev Immunol 2(5):364-71. stress response style and coping with illness.) Reumatizam 33(5-6):165. 28. Ann Rheum Dis 59(2):149-51. Botimi i 10-të. . Jonsson T. American College of Rheumatology Ad Hoc Committee on Clinical Guidelines for the management of rheumatoid arthritis (1996) Arthritis Rheum 39:713-22. Miller-Blair DJ & Robbins DL (1993) Rheumatoid arthritis: new science. Klin Lab Diagn 12:33-5.

36. Strube S & Vogt KH (1990) Detection of IGM rheumatoid factors using ELISA and agglutination tests with new latex. laboratory and radiographic status in rheumatoid arthritis. 57. Kaplan SR. Zagreb. 52. Arth. 44. 56. Reumatizam 42(2):10-15. 43. Becker C. Morales Suarez VM. Hospital Trust Leeds. 45. Manfredsdottir V. Sahatçiu-Meka: ANALIZA KOMPARATIVE E DISA FAKTORËVE PROVOKUES 71 31. 32. Healey LA. Zaitseva TV & Bagirova GG (2000) Quality of life in rheumatoid arthritis patients. 38. Folsom AR & Saag KG (2002) Coffee. Aho K & Isomaki HA (1995) Mortality in rheumatoid arthritis. 55. Curr Opin Immunol 4(6):766-9. Jumena.V. Kjeldsen-Kragh J (1996)The influence of psychological factors on the immune system and immunological diseases. Llopis Gonzales A & Ferriol Casar V (1998) Prevalence and depression degree in patients with rheumatoid arthritis. 39. Myllykangas RA. "Lek" Lubljana. Cerhan JH. 40. Rheum Dis Clin North Am 26(4):737-63. 48. Weyand CM & Goronzy JJ (1995) Inherited and noninherited risk factors in rheumatoid arthritis. 53. 47. Mathies H (1989) Psihosocijalna “klima” u jednoj reumatoloskoj klinici. Harris ED Jr (1990) Rheumatoid arthritis. Curkovic B. Medicinska knjiga.Rheumat 31(3):315-24. 33. "Razgovori o reumatskim bolestima". Med Clin Oct 3:111(10):361-6. Z Gesamte Hyg 36(6):323-5. Rheumatology in Europe (suppl 2) 151-4. Ter Arkh 72(12):38-41. 49. Tidsskr Nor Laegeforen 116(26):3102-7. tea and caffeine consumption and risk of rheumatoid arthritis: results from the Iowa Women’s Health study. Psychother Psychosom Med Psychol 44(5):169-71. Z Rheumatol 54(5):319-23. Arthritis Rheum 46(1):83-91. Kopp M & Gunther V (1995) Coping with stress and rheumatoid factor-a comparative study. Zagreb. 37. Dürrigl Th e Vitulic (1982) Reumatologija. Cooper NS. 42. Mur E & Koop M (1994) Differential stress management pattern of seropositive and seronegative polyarthritis patiens. Rheumatol 21: 28. Jonsson T. rheumatoid factor isotypes and severity of rheumatoid arthritis. Emery P (2000) How to Manage Rheumatoid Arthritis. (eksc) Reumatizam 36(1-6):64. van der Heide A. Edworthy SM. Pastor Oliver JF.11-34. Arnett FC. 41. United Kingdom: 3-47. Criswell LA. Dürrigl Th e Ivaniševic G (1996) The prognosis of rheumatoid arthritis. Scholmerich J & Straub RH (2000) Stress and rheumatoic diseases. Young DL (1992) Psychological factors in rheumatoid arthritis. Bach GL (1973) Da li je pojava reumatoidnog faktora specificna za reumatoidni arthritis. Herrmann M. 46. Kammerer WH (1974) Dijagnostika pocetnog reumatoidnog artritisa. Reumatizam 20(6):223-33. Jacobs JW.) Reumatizam 26(2):61. Gunther V. Sandow D. A brief comment on the publication. McShane DJ. Wolfe F (2000) The effect of smoking on clinical. J Rheumatol 27(3):630-7. Mikuls TR. Zvaifler NJ (1995) Current concepts of pathogenesis of joint destruction in rheumatoid arthtritis. Paulke BR. 54. Semin Arthritis Rheum 26(3):193-202. Rheumatology 39(11):1202-5. Burma M. Vikingsson A. . Curr Opin Rheumatol 7(3):13-206. Journal of Consulting and Clinical Psyhology 60(4):619-27. Patophysiology and omplications for therapy. Bloch DA. Gohler H.”Polyarthritis patiens with and without detected rheumatoid factor: a psychological personality comparison”. 34. 51. Merlino L. Masdottir B. Mur E. Schumacher K (1979) Što pruzaju laboratorijsko-medicinski parametri u kontroli i ocenji toka upalnih reumatskih bolesti (eksc. New Engl J Med 18:1277-88. Liang MH & Luthra HS et al (1988) The American Rheumatism Association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Babic-Naglic B. 50. Wallace DJ(1988)Uloga stresa i traume u etiologiji RA i SLE (eksc)Reumatizam 35(1-6):130-1.15-31. Rosmus K. 10-137. Knak A. Jajic I (1995) Reumatologija. Wordsworth P (1992) Rheumatoid arthritis. 35. Brekkan A & Valdimarsson H (2000) Smoking. Hellthaler G. Mudano AS. Fries JF. Van Albada Knipers G et al (1994) Physical disability and psychological well being in recent onset rheumatoid arthritis: J.

Br J Rheumatol 26(3):172-80. Beograd-Zagreb 153-68. Radiology 168(2):517-20. Fassbender HG (1982) Struktura i mehanizmi reumatoidnog artritisa. Kaplan SB. 63. Emery P. 60. 62. Griffin J. Masi AT. Bushnell WJ (1986) The pain of rheumatoid arthritis. 64. 64-72 58. Creed FH & Symmons DP (1994) Life events and the onset of rheumatoid arthritis. Konecni J. A prospective study in 400 patients with rheumatoid arthritis. Hawley DJ & Wolfe F (1988) Anxiety and depression in patients with rheumatoid arthritis. 59. 67. Kathol MH. van den Berg WB & Bresnihan B (1999) Pathogenesis of joint damage in rheumatoid arthritis: evidence of a dominant role for interleukin-I. Celinska E. Mitchell DM. Feigenbaum SL & Chandler RW (1976) Prospective study of the early course of rheumatoid arthritis in young adults: comparison of patients with and without rheumatoid factor positivity at entry and identification of variables correlating with outcome. Grahame R. Panay GS. 61. Reumatizam 29(5-6):185-86. The American Journal of medicine 80(suppl 3a):88. Baillieres Best Pract Res Clin Rheumatol 13(4):577-97. el-Khoury GY. Berbaum KS & Furst DE (1988) Seronegative and seropositive rheumatoid arthritis: radiographic differences. Maldonado-Cocco JA. 66. e bp (1984) Klinicka reumatologija. Sherrer YS. Arth Rheum 26:500-44. 65. J Psychosom Res 38(8):837-47. Young DY & Fries JF (1983) The development of disability in rheumatoid arthritis. Welsh KI. Bloch DA. Semin Arthritis Rheum 4(4):299-326. Conway SC.72 Praxis Medica 48-1. . Larson RK. Gibson T (1987) Seronegative and seropositive rheumatoid arthritis: similar diseases. Journal of Rheumatology 15:932-41. Medicinska knjiga.

01) increase of the catalase activity on kidney and heart. kidney. catalase. Universiteti i Prishtinës REZYME Në këtë hulumtim janë përcjellë ndryshimet në aktivitetin e katalazës në veshka. Aktiviteti i katalazës është përcaktuar në bazë të ml të O2 të liruar për 1 gram peshë të indit për 3 minuta (mlO2/1gr/3’). 73-76 1 Fakulteti i Mjekësisë.R. brain and heart to rats of species Mus musculus-albine line. e kemi parë të arsyeshme dhe me interes që të hulumtojmë efektin e acetatit të plumbit në aktivitetin e katalazës në veshka. në tru dhe në zemër te minjtë e intoksikuar.after their intoxication with lead acetate (50mg/kg dose). Jakupaj1 Praxis Medica 48-1. Key words: lead acetate. Në bazë të rezultateve tona mundë të përfundojmë se ekziston një lidhshmëri e ngushtë në mes të intoksikimit me plumb dhe aktivitetit të katalazës. Veprimi toksik i metaleve të rënda. Fjalët bosht: acetat plumbi. përmes veprimit të tyre në mekanizmat rregullues enzimatikë të metabolizmit. Halili2. e në veçanti plumbit shprehet para së gjithash. tru.4). In this experiment we have used twenty rats wich have been devided into two groups: control group (A) and experimental group (B).01) të aktivitetit të katalazës në veshkë dhe zemër të minjve të grupit provë. veshka. F. Për eksperiment janë shfrytëzuar njëzet minj të ndarë në dy grupe: grupi kontroll (A) me dhjetë individë dhe grupi provë (B) me dhjetë individë.05) on comparation with control group. NË TRU DHE NË ZEMËR TE MINJTË E LLOJIT MUS MUSCULUS-LINJA ALBINE R. K. B.05) në aktivitetin e katalazës në tru në mes grupit provë dhe atij kontroll. we can conclud that exist a closely link between lead intoxication and catalase activity. prandaj kjo mund të shërbejë edhe si një prej parametrave indikatorë të intoksikimit akut me plumb.patologjike si rezultat i të cilave manifestohen sëmundje të ndryshme. pastaj ndryshime histopatologjike dhe fiziologjike në veshka dhe në organe të tjera(2). Universiteti i Prishtinës 2 Fakulteti i Shkencave Matematike-Natyrore. zemër. brain. e posaçërisht në enzimet oksidoreduktuese edhe ate duke u lidhur për grupet -SH(3. në tru dhe në zemër te minjtë e llojit Mus musculus-linja albine pas intoksikimit të tyre me acetat të plumbit (50mg/kg). but brain catalase has not significantly changed (p>0. heart. Based on our resalts. katalaza. During the experiment we have detected a significantly (p<0. por nuk është vërejtur ndonjë ndryshim sinjifikant (p>0. Catalase activity is determined by ml of O2 released by one gram wieght of tissue for 3 minutes. Meqenëse efektet e dëmshme të metaleve të rënda e në veçanti të plumbit (Pb) vijnë në shprehje së pari në nivelin biokimik e pastaj për rrjedhojë ka edhe efktet destruktive anatomiko. . Sopi1. Është vërejtur një ngritje sinjifikante (p<0. HYRJE Hulumtimet e ndryshme tregojnë se efektet e metaleve të rënda manifestohen me simptoma të ndryshme në organizëm siç është hipertensioni(1). SUMMARY We have studied changes on catalase activity in kidney. M. Bislimi2.Sopi: EFEKTI I ACETATIT TË PLUMBIT NË AKTIVITETIN E KATALAZËS 73 EFEKTI I ACETATIT TË PLUMBIT NË AKTIVITETIN E KATALAZËS NË VESHKA.

në kohëzgjatje prej 10 ditësh ka pasur pasojë ngritjen sinjifikante të aktivitetit të enzimit në veshka në krahasim me minjtë e grupit kontroll (tabela 1. fig. Metoda e përcaktimit të aktivitetit të katalazës Aktiviteti i katalazës është përcaktuar sipas metodës së Mazhaev-it(5). Në të njëjtën kohë minjve nga grupi kontroll-A u është dhënë po ashtu në mënyrë intraperitoneale sasi e njëjtë e tretësirës fiziologjike (0. temperatura e mjedisit.8 68. 73-76 biretës. devijim standard (Std Dev) dhe sinjifikansë (P). Duke e hapur rubinetin dyanësor është rregulluar niveli i ujit në zeron empirike të 120 100 ml O2/1gr/3’ 80 60 116. Shtazët kanë qenë gjithashtu të moshës së njëjtë Për hulumtim janë shfrytëzuar dy grupe të shtazëve me nga 10 ekzemplarë. H2O2 është zbërthyer në ujë dhe oksigjen.9% NaCl ). Homogjenati është vendosur në katalazer. Gjatë kësaj kohe katalaza në homogjenat ka zbërthyer substratin d. Të gjitha rezultatet janë përpunuar statistikisht dhe janë shprehur në vlera mesatare aritmetikore (X). Sakrifikimi i mive është bërë dhjetë ditë pas intoksikimit të tyre dhe atë së pari është bërë anestezioni i shatazëve me eter dhe më pas sakrifikimi. REZULTATET Në bazë të rezultateve të fituara shohim se intoksikimi intraperitoneal i minjve provë me dozë të njëfishtë të acetatit të Pb (doza 50mg/kg ).7 40 20 0 kontrolla prova Fig.p) në krahasim me kontrollin . Regjimi i ushqimit. Gjatë 3 minutave sa edhe zgjati veprimi i enzimit.74 Praxis Medica 48-1.i. përsëri një minutë është përzirë. pastaj është homogjenizuar me homogjenizatorë. me ç’rast nga shtazët janë nxjerrë organet e cekura më lart (veshkat. të cilit ind i është shtuar shkumës po aq sa pesha e tij si pufer për rregullimin e pH-së dhe kësaj përzierjes i është shtuar edhe 20 ml ujë të destiluar. Mënyra e intoksikimit dhe sakrifikimi i shtazëve . mandej rubineti dyanësor është mbyllur dhe nëpërmjet mbyllësit të gomës përzierjes në fjalë në katalazer me anë të shiringës i është shtuar 5ml H2O2 3%. truri dhe zemra). e njohur si metodë volumetrike dhe është shprehur në ml O2/1gr/3’. 2004. Hulumtimi është realizuar në laboratorin e Biologjisë Eksperimentale –FSHMN. Indi është peshuar dhe është shprehur në mg.1. të trurit dhe të zemrës pas intoksikimit të mijve të gjinisë Mus musculus me acetat plumbi. të seksit mashkullor.m. Aktiviteti i katalazës (ml O2 / 1gr/ 3’) në veshka të mijve 10 ditë pas intoksikimit intraperitoneal me acetat Pb (doza 50mg/ kg . si dhe ndërrimi i regjimit ditë natë ka qenë i njejtë për të dy grupet e shtazëve. me peshë trupore (2040gr).Rënia e nivelit të ujit në biretë tregon vëllimin e O2 të liruar të shprehur në ml/gr/3’. me ç’rast filloi procedura e matjes. Njëri grup ka qenë grupi kontroll (A) dhe tjetri grupi provë (B).linja albine. gjithsejtë 20 individë janë përfshirë në ekperiment. Gjatë krahasimit të dy grupeve të shtazëve është shfrytëzuar testi i studentit.Intoksikimi i minjve të grupit B është bërë me injektimin e acetatit të plumbit (50mg/kg) në mënyrë intraperitoneale. përmbajtja në katalazer është përzirë një minutë.1) QËLLIMI I PUNIMIT Qëllim i këtij punimi është të konstatohet nëse ka ndryshime në aktivitetin e katalazës së qelizave të veshkave. MATERIALI DHE METODA Në këtë hulumtim si objekt studimi kanë shërbyer minjtë laboratorikë të llojit Mus musculus.th. një minutë pastaj ka qëndruar në qetësi.

9±13.4±4.5 37 36.4±24.9 kontrolla prova Fig. mandej në hemolimfën e kërmijve dhe gjendrën albuminore të tyre(3). pastaj më vonë bie aktiviteti i katalazës si pasojë e inhibimit të enzimit nga metalet e rënda e në rastin tonë nga plumbi.2.1).5 kontrolla prova ml O2/1gr/3’ shkallë sinjifikante (P>0.3. tab. ml O2/1gr/3’ . Organet e analizuara Grupi i shtazëve Veshka Truri Zemra X±StdDev Kontrolli (A) Prova ( B) p 68.8 37. nga tabela 1. dhe figura 2.4 Fig.05 ) në krahasim me ata kontrollë. Aktiviteti i katalazës (ml O2/ 1gr/ 3’) në zemër të minjve.Sopi: EFEKTI I ACETATIT TË PLUMBIT NË AKTIVITETIN E KATALAZËS Tabela 1. e me këtë rritet edhe sasia e metabolitëve të dëmshëm njëri prej të cilëve është H2O2.7±0.6 (10) A:B p>0.3.6 (10) 101. Një rritje e tillë e nivelit të metabolizmit dhe aktivitetit të katalazës në mënyrë paralele vazhdon për një kohë. Rritja e aktivitetit të katalazës te shtazët e intoksikuara me acetat plumbi sqarohet me rritjen e nivelit të metabolizmit.2 (10) 116. kurse niveli i metabolizmit mbetet ende i ngritur dhe rritet sasia e H2O2 e me këtë fillon dëmtimi struktural i indit-organit (2).4 (10) A:B p<0. që rezulton me rritjen e katalazës si enzim i cili e zbërthen këtë substrat. konstatimet tona që shënojnë ngritjen e aktivitetit të këtij enzimi në veshka dhe në zemër 10 ditë pas intoksikimit të minjve të llojit Mus musculus të linjes albine me acetat Pb mund të ndërlidhen me konstatime të ngjashme të ngritjes së aktivitetit të katalazës në gjakun e minjve laboratorikë të llojit Mill hill(6).5 (10) 37.5 38 37. Paraqitja tabelare e aktivitetit të katalazës (ml O2 /1gr / 3’) në veshka.R.4 94. brenda kohës së cekur ndonëse jo në DISKUTIMI Kur është fjala për katalazën si enzim oksidoreduktues. Aktiviteti i katalazës (ml O2/ 1 gr/ 3’) në trurin e minjve. Përkundrazi.8±38.05 X±StdDev 94.1 A:B p<0. del se intoksikimi me .01 75 39 38. B.8±24. krahasuar me ata kontroll (fig. tru dhe në zemër të minjve të intoksikuar me acetat Pb (50mg/kg) në krahasim me kontrollin.acetat Pb i minjve provë ka pasur pasojë rënien e aktivitetit të enzimit në tru.10 ditë pas intoksikimit intraperitoneal me Pb-acetat (doza 50 mg/ kg) në krahasim me kontrollin. Aktiviteti i katalazës është ngritur edhe në zemër të minjve të intoksikuar. Rezultate të ngjashme kanë fituar edhe autorë të tjerë në modele të ndryshme shtazore si në gjakun e breshkave.10 ditë pas intoksikimit intraperitoneal me acetat Pb (doza 50mg/ kg) në krahasim me kontrollin 102 101 100 99 98 97 96 95 94 93 92 91 101.01 (10) X±StdDev 38. 38.

Lin C Y. Alcohol 1999. Biological Trace Element Research 2004. 73-76 pjesëve të ndryshme të trurit. Elezaj I.Tretujakova. 8). Sanchis. Kanwar S. Sindhu R K. -Vërehet rënie josinjifikante në trurin e minjve dhjetë ditë pas intoksikimit me acetat plumbi krahasuar me ata kontroll (p>0. -Pas intoksikimit të minjve me acetat plumbi ngritet aktiviteti i katalazës në veshka dhe në zemër në shkallë sinjifikante në krahasim me grupin kontroll (p<0. Physiologycal alterations in rat kidneys in intoxication with lead.76 Praxis Medica 48-1. PËRFUNDIMI Në bazë të rezultateve të fituara në këtë hulumtim mund të përfundojmë se: -Ekziston një lidhshmëri e ngushtë në mes të intoksikimit me plumb dhe aktivitetit të katalazës. N-acetylcysteine exposure on lead –induced lipid peroxidative damage and oxidative defense system in brain regions of rats. -Katalaza mund të shërbejë si një prej parametrave indikatorë për intoksikime akute me Pb. andaj edhe faza inhibuese në këtë sistem paraqitet më herët në krahasim me indet. Rënia e aktivitetit të katalazës në trurin e minjve të grupit eksperimental (të trajtuar me Pb) sqarohet me atë se pas fazës nxitëse të aktivitetit të enzimeve antioksidative pason faza e inhibimit të aktivitetit të këtyre enzimeve. Correa M.N.05). Hormigo D. 3(2): 93-94 7. N. Rozhaja D A. catalase. Blood catalase activity in rats exposed to industrial air pollution.Red. por më vonë pason rënia e aktivitetit të tyre për shkak të dëmtimit të mekanizmave mbrojtës të cilët i kundërvehen stresit oksidativ në qelizë (7. Halili F.01).s 134 6. Acta Biologiae et Medicinae Experimentalis 1984. Superoxide dismutase. 101 (3): 257-264 8. Rozhaja D A et al.Segura C et al. Bronet F.Vaziri N D. Nehru B.organet e tjera. 9(1): 5-7 5. Effects of chronic lead administration on etanol-induced locomotor and brain catalase activity. 63(1): 186-94 2. Halili F. Pasi që efektet e hershme të intoksikimit me plumb vërehen me ndryshime të enzimeve të sistemit nervor. Acta Biologiae et Medicinae Experimentalis 1978. 2003. ku simptoma të dukshme janë manifestuar në lokomocion. kështu pas intoksikimit intraperitoneal me acetat plumbi te minjtë Swiss – Webster në ditët e para ngritët aktiviteti i enzimeve antioksidative: superoxid dismutazë dhe katalazë. 19 (1): 43-49. glutathione peroxidae and NADPH oxidase in lead-induced hypertension. Activity of aspartat aminotransferase in the hemolimph of snails (Helix pomatia L) exposed to pollutants of lead metalurgy. “Kolos” Moskva. Acta Biologiae et Medicinae Experimentalis 1984.(1982): “Opredelenija aktivnosti katalazi v ustitelnih objektaha. The Journal of Physiology 1990. Elezaj I. in praktikum po fiziologii rastenij”. Një fenomen i tillë është konstatuar edhe nga autorë të tjerë në hulumtimet e tyre. Miquel M. 99(4): 344-48 3. 9(1): 27-30 4. Catalase activity in snails (Helix pomatia) exposed to the pollutants of lead metallurgy. Mozaeva L V.Kidney In. . Më pas ndodh ndryshimi i sjelljeve të shtazëve për shkak të dëmtimit struktural të LITERATURA 1. Marquina I and Corpas I. Rozhaja D A. Farmand F. sidomos të cerebellumit dhe cerebrumit.

FORMULIMI I STRATEGJISË NACIONALE TË BARNAVE Megjithëse komponentët janë të rëndomtë për çdo vend. Prioritet çdo herë merren komponentët e strategjive që kanë për qëllim zgjidhjen e problemeve kyçe të një vendi. Nuk ka ndonjë recetë magjike. Vendet duhet te zgjedhin komponentët më të domosdosëëm për situatat e tyre. . Abdullahu STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE B. HYRJE Strategjia Nacionale e Barnave (National Drug Policy) është udhërrëfyes për veprime. furnizuesit dhe prodhuesit e barnave. METODA E PUNËS • Strategjinë Nacionale të Barnave për Kosovë e kemi ndarë në tri faza: 1. e cila përmban qëllimet e vendosura prej qeverisë për sektorin farmaceutik. • Monitorimi dhe evoluimi. • Seleksionimi i barnave. strategjisë afatshkurtë si dhe strategjisë afatmesme. ato dallojnë në objektiva dhe në qasje. Formulimi dhe implementimi i strategjive nacionale të barnave është një proces që kalon nëpër disa faza dhe paraqet një kompleks negociatash. KOMPONENTËT E STRATEGJISË NACIONALE TË BARNAVE • Legjislacioni dhe Kontrolli i cilësinë.B. qendrat shëndetësore. Siguron një kornizë për koordinimin e aktiviteteve të pjesëmarrësve në sektorin farmaceutik: publik dhe privat. barnat. • Përdorimi racional i barnave. Fjalët Bosht: strategjia nacionale. • Furnizimi dhe financimi i barnave. medications. • Bashkëpunimi teknik ne mes të shteteve. STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE Përgjegjësit dhe pjesëmarrësit kryesor në strategjinë nacionale të barnave: Përgjegjësit: Qeveritë përkatëse. • Mungesa e ligjeve dhe e rregulloreve për prodhimin. Megjithëse strategjitë nacionale të barnave në shumë aspekte duken të ngjashme. Pjesëmarrësit: organizatat farmaceutike. Kriza Emergjente Humanitare e viteve 1999 – 2000. në relacion me resurset humane dhe financiare. Indikatorët e formulimit dhe implementimit të strategjisë nacionale të barnave për Kosovë i kemi ndarë në periudhën e krizës emergjente. Universiteti i Prishtinës REZYME Qëllim i këtij punimi është krahasimi i strategjisë nacionale të barnave të Kosovës me komponentët e strategjive nacionale botërore. kriza emergjente. prioritetet duhet te përcaktohen. Abdullahu Dega e Farmacisë. • Hulumtimi i barnave. Indicators of formulation and implementation of national drugs policies for Kosova we have divided in period of emergency cries. importin dhe qarkullimin e barnave. • Arritje e sasive te mëdha te donacioneve humanitare të barnave. emergent crisis. • Sasi e madhe e barnave të ndryshëm janë gjetur në spitale dhe barnatore të menaxhuara nga sistemi i kaluar. 77-79 ABSTRACT Purpose of this work is comparison of Kosovas national drug policies with components of world national drug policies. Strategjia Nacionale e Barnave: Afatshkurtër e viteve 2000 – 2003. organizata joqeveritare. • Strategjitë ekonomike për barna. 77 Praxis Medica 48-1. por përkrahja politike dhe komunikimi efektiv janë përbërësit kryesorë të suksesit. konsumatorët dhe shoqatat e ndryshme aktive në sektorin farmaceutik si pjesë e sistemit shëndetësor. 2. Strategjia Nacionale e Barnave: Afatmesme vitet 2003. 3. KRIZA EMERGJENTE HUMANITARE (1999 – 2000) Në korrik të vitit 1999 është bërë për herë të parë vlerësimi i Sektorit Farmaceutik në Kosovë dhe gjendja ishte: • Sektori privat total i rrënuar (plaçkitur). donatorëve të ndryshëm dhe pjesëmarrësve të tjerë. Key words: national strategy. short – term policy and middle – term policy. • Resurset humane. përkatësisht Ministria e Shëndetësisë dhe institucionet farmaceutike janë përgjegjëse për formulimin dhe implementimin e strategjive nacionale te barnave. barnatoret.

77-79 • Mungesa e fondeve publike për barna esencialë dhe strategjive financiare. financimi i barnave dhe përdorimi i barnave. distribuimin dhe dispensimin e barnave esencialë nga organizma vendorë. • Përpilimi i Strategjisë për prokurimin. . Rregullativa dhe Kontrolli. • Menaxhment i dobët ne ciklin e furnizimit me barna esencialë në qendra shëndetësore. Themelimi i Korporatës Farmaceutike të Kosovës. Rregullativa dhe Kontrolli. • Qarkullim i barnave me cilësisë së dyshimtë si pasoje e mungese te laboratorit për kontroll të cilësisë së barnave. STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE NË KOSOVË AFAT . • Koordinimi i Barnatoreve Qendrore Spitalore (Hospital Pharmacy Co-ordination). Përqindje e mjaftueshme e barnave esencialë në dispozicion për popullatën. • Fuqizimi i Udhërrëfyesit për Donacione të Barnave. • Mungese e sinkronizimit të distribuimit të donacioneve. • Komiteti Implementues i Projekteve (Project Implementation Committee). bëhet evoluimi formal për një pasqyrë më të qartë për fazën zhvillimore: • Fuqizimi i rregullores për qarkullues të barnave si dhe inkorporimi i amendamenteve. • Projekt propozimi për themelimin e laboratorit për kontrollin dhe analizën e cilësisë së barnave si dhe rregullorja për regjistrimin e produkteve medicinale për qarkullues në Kosovë. • Koordinimi i OJQ-ve qe merren me barna (NGO Drug Co-ordination). Furnizimi dhe Financimi. • Themelimi i Divizionit Farmaceutik në kuadër të Ministrisë se Shëndetësisë për menaxhment të barnave si dhe strategjia kontraktuese me Korporatën Farmaceutike të Kosovës për menaxhimin e distribuimit dhe dispensimit të barnave esencialë. KRIZA EMERGJENTE HUMANITARE (1999 – 2000) Komponentët e Strategjisë Nacionale të Barnave për Kosove për Krizën Emergjente janë përpiluar nga këto grupe punuese: • Grupi Punues per Barna dhe Furnizim Medicinal (Task Force on Drugs and Medical Supplies) me nëngrupet: Seleksionimi dhe Përdorimi Racional. • Sigurimi i fondeve për barna esencialë relativisht i mirë nga buxheti i konsoliduar i Kosovës. • Rishqyrtimi i listës esenciale te barnave si dhe publikime dhe fletushka te ndryshme për përdorimin racional dhe edukim shëndetësor.78 Praxis Medica 48-1. Furnizimi dhe Financimi. • Koordinimi i Strategjisë Farmaceutike (Pharmaceutical co-ordination strategy). • Mungesa e sistemit të furnizimit dhe financimit publik të barnave. Në fund të viti 2000 vlerësimi formal i sektorit farmaceutik paraqet këta indikatorë të implementimit: • Përpilimi i Listës Esenciale të Barnave për Kosovë.SHKURTE (2000 – 2003) Grupi Punues per Barna dhe Furnizim Medicinal (Task Force on Drugs and Medical Supplies) të cilët vlerësuan komponentët e implementuar të krizës emergjente dhe paraqiten këta indikatorë: • Rritje e vazhdueshme e barnatoreve dhe qarkullueseve ilegale. imunosupresiv etj. Përfundime • Gjatë tri periudhave të formulimit dhe implementimit të strategjisë mund të theksohet se këta komponentë kryesorë janë përpunuar: furnizimi me barna. • Numër i madh i barnatoreve pa farmacistë apo ilegale. Komponentët e Strategjisë Nacionale të Barnave për Kosovë për periudhën afat-shkurte janë përpiluar nga këto grupe punuese: • Grupi Punues për Barna dhe Furnizim Medicinal (Task Force on Drugs and Medical Supplies) me nëngrupet: Seleksionimi dhe Përdorimi Racional. Me themelimin e Ministrisë se Shëndetësisë. rregullativa dhe kontrolli i barnave. Mungesë e shfaqur për barna me kosto të lartë: cytostatic. • Probleme të theksuara në përdorimin racional të barnave. • Hartimi i rregullores për prodhimin. importin dhe qarkullimin e barnave si dhe themelimi i Agjencionit Rregullativ të Barnave në Kosovë (KDRA). • Përdorimi i Listës Esenciale të Barnave në sistemin e furnizimit me barna në kujdesin parësor dhe dytësor. • Komiteti Udhëheqës (Steering committee) – pjesëmarrës të zyrtarëve vendorë me donatorë të ndryshëm. • Mungese e shfaqur në resurse humane kryesisht për farmacistë.

• Implemetimi parcial i ligjeve dhe i rregulloreve. 1994. • Strategjia e aplikuar për prokurim.Regulation of pharmaceuticals in developing countries. këta komponentë mbetën të papërpunuar: • Strategjitë ekonomike për barna. D. • Sasi e madhe e barnave me kadencë. 1993. bari te pacienti.Jayasuriya . 1992.B. Abdullahu STRATEGJIA NACIONALE E BARNAVE • Megjithë mungesën e ligjeve dhe rregulloreve mund të thuhet se strategjia e krizës emergjente është menaxhuar në mënyrë efikase. (WHO) – Guidelines for Developing National Drug Policies. 1995. 1998. pacient. financimi. • Papërgjegjësia. 9. distribuim dhe dispensim të barnave esencialë është në përputhshmëri me përvojat dhe opsionet e preferuara botërore. • Numër i madh i barnatoreve dhe qarkulluesve ilegalë. 1992. • Numër i madh i barnave me cilësi të dyshimtë. H. legjislacioni dhe përdorimi racional kanë krijuar bazën themelore të një sistemi të qëndrueshëm farmaceutik në drejtim të strategjive nacionale të barnave afatmesëm dhe afatgjate. 1985.Forstner – The world’s pharmaceutical industries. në baza vetjake i institucioneve farmaceutike.Hodgkin.Rankin – Engaging the private sectore in the public pharmaceutical system. 2. LITERATURA 1. R. 8.Jakobowicz. • Hulumtimi i barnave. 4. S. • Mungesa e koordinimeve të ciklit farmacist. (WHO) – Indicators for Monitoring National Drug Policies. J.Hogerzil.Bennett. • Mungesa e materialeve për edukim shëndetësor të popullatës. . R. • Në krahasim me vendet e tjera kriza emergjente dhe menaxhimi i strategjisë afat-shkurtër në drejtim të transferimit të kompetencave nga sistemi ndërkombëtar në vendor është kryer për një periudhë të shkurtër. Përfundimi kryesor mbetet ndryshimi i mentalitetit nga sistemi i kaluar: jo pacienti te bari. • Treg jostabil dhe konkurrencë jolojale. mjek. 1997.Ballance. distribuim dhe përdorim. (MSH) . Quick. 2000. 3. 1995. burokracia dhe korrupsioni. C. • Monitorimi dhe evoluimi. • Mungesa e trajnimeve profesionale. kryesisht formulim dhe implementim kaotik. përkundër vonesave dhe burokracive administrative. D. World Health Organization (WHO) – Public/Private collaboration for health. • Bashkëpunimi teknik në mes të shteteve.Pogany and H. 7. por në drejtim të sistemit. • Resurset humane. • Komponentët e aplikueshëm të strategjisë: furnizimi. • Mungesa e bashkëpunimi teknik drejt strategjisë globale.Laing. J. • Mungesa e strategjive opcionale për financim të barnave. Edhe pse janë bërë përpjekje të mjafteueshme për implementimin e strategjisë.Health Policy and Planning. . J. 79 Evoluimi i Strategjisë Afatmesme • Mungesa e grupeve punuese për strategji afatmesme.Dakpallah. • Ndarja e buxhetit për barna në kuadër të qeverisë ka siguruar financim kontinual për barnat esencialë edhe pse jo në sasi të mjaftueshme. • Mungesa menaxhuese në furnizimin me barna esencialë kryesisht në zona rurale. • Ajnshtajni thotë: më lehtë zbulohet atomi se sa të ndërrohet një mentalitet. 10.Rainhorn. f56. 5. 6. • Aprovimi i legjislacionit për barna ka themeluar bazën ligjore të sektorit farmaceutik. prokurim. G. B.Managing Drug Supply. Management Sciences for Health (MSH) – Rapid Pharmaceutical Management Assessment. • Koncepti i listës esencialë të barnave është treguar efektiv me përqindje të mirë të funksionimit në ciklin e menaxhimit të barnave: seleksionim. Health Action International (HAI) – Developing Essential Drug Policies “A Guide for NGO’s”.

shumica e ndërhyrjeve janë kurative. Fjalët bosht: ekip multidisiplinar paliativ. Prishtinë REZYME Ndërhyrja kirurgjike kurative për dallim nga ajo paliative është marrë si kriter i efektit të trajtimit në raport me prognozën përfundimtare të të sëmurëve me kancer të traktit të sipërm gastrointestinal. Zyferi. P. multidisciplinary team kurativ përkundër atij paliativ është marrë si bazë e efektshmërisë së trajtimit në mes të dy ekipeve nga dy qendra të nivelit terciar: QËLLIMI Qëllim i këtij punimi është analiza e rezultateve dhe efektshmërisë së mjekimit të të sëmurëve me malignoma të traktit të sipërm gastrointestinal në mes të dy ekipeve të nivelit terciar me dhe pa protokolle obligative. kurative. në periudhën kohore 20022004. Ndërhyrja paliative drejtohet drejt simptomave dhe ndërlikimeve. protokoll.). . heparit . QKUK. A. Sharku. Bajrami.05. Bicaj. Intent of this study is to present obligatory multidisciplinary access (team I) vs. V. shumica janë paliative(2). S. Abrashi.11). B. These reports emphasize importance of obligatory protocolary cooperation for better treatment results. Fazliu: EFEKTI I EKIPEVE MULTIDISIPLINARE ONKOLOGJIKE Praxis Medica 48-1. Dedushaj-Fazliu. all related to final prognosis. në tumoret me qasje të mirë kirurgjike si kanceri i Sigmës. Klinika e Kirurgjisë. Zatriqi. curative. Fazliu.traktit biliare. Të dhënat nga literatura flasin për diferenca substanciale në mes të qendrave të ndryshme e që sillën nga 81% (City of Hope National Centre . Analiza e këtyre rezultateve edhe një herë tregoi rëndësinë e protokolleve të obliguara të bashkëpunimit të ndërsjellë në rezultatet finale të mjekimit. ndërsa tek ato të ezofagut. Për krahasim të përafërt janë marre në studim 273 raste onkologjike të punuara në BRI ku është kryer ndërhyrja kirurgjike për malinjitete të traktit të sipërm gastrointestinal (karcinoma të ezofagut . Për këtë jemi shërbyer me analizën e protokolleve operatore të 187 rasteve të cilat janë krahasuar me rezultatet e 273 intervenimeve kirurgjike të kryera në BRI Bristol UK(1). F. pankreasit dhe duodenit). më ç´ë rast fituam dallim sinjifikant statistikor (p<0. 80-82 EFEKTI I EKIPEVE MULTIDISIPLINARE ONKOLOGJIKE NË MJEKIMIN E TË SËMURËVE ME TUMORE MALINJE TË TRAKTIT INTESTINAL TË SIPËRM I.05). Nga 187 raste të operuara në QKUK Prishtinë 49(26%) ishin kurative dhe 138(74%) paliative për dallim nga BRI ku 123 raste (45%) ishin kurative dhe 150 (55%) ishin paliative. METODA Janë analizuar 187 raste të operuara në QKUK me malinjitete nga trakti i sipërm gastrointestinal.sh. We used operative protocols of 187 of our cases which we compared with the results of 273 surgical procedures performed in British Royal Infirmary Bristol (BRI) UK. A. Efikasiteti është matur duke e marrë në shqyrtim përqindjen e ndërhyrjeve kurative.CA) si kurative. On the other hand 123 (45%) cases operated in BRI were curative in their intent vs 150(55%) that where palliative. Results of this work recommend creating of multisciplinary teams with obligatory cooperation protocols Key words: palliative. R. during 2002-2004 period. diagnostike dhe intraoperatore. HYRJE Numri i operimeve kurative dhe atyre paliative është i ndryshëm nga qendra në qendër dhe ato ndryshojnë edhe nga fakti se kufiri në mes paliatives dhe kuratives nuk është shumë qartë i përkufizuar. kriteri i interventit SUMMARY Surgical curative procedure in difference of palliative one was taken as a standard of efficiency of treatment in patients with upper gastrointestinal malignancy. Po ashtu raporti kurative /paliative ndryshon dukshëm nga lokalizimi i patologjisë p. Duke marrë parasysh se kriteret kirurgjike e operatore janë në përgjithësi fikse dhe ato mbështetën në të dhëna të ngjashme klinike. Unobligatory (team II).4). Këto terme janë përkufizuar në masë të madhe pas punimit të Mc Cahill dhe procedura kurative përkufizohet si çdo ndërhyrje kirurgjike që me apo pa terapi adjuvante pritet të çojë në shërimin potencial të pacientit. në <20% në disa spitale(10. lukthit.80 I. Krasniqi. In 187 cases operated in QKUK Prishtina 49(26%) were curative in their intent and 138(74%) were palliative. Për këtë rezultatet e këtij punimi rekomandojnë formimin sa më të shpejtë të ekipeve multidisiplinare me protokolle obligative. Statistical significance (P<0. Qëllim i punimit është të prezantohen rezultatet e qasjes multidisiplinare të obliguar (ekipi I) dhe jo të obliguar (ekipi II) gjatë viteve 2002-2004(1.

12). Ekipet e marra në shqyrtim janë nga Klinika e Kirurgjisë. Vendimet e trajtimit final merren me konsensus në mes të ekipit. qendër kjo e nivelit terciar në Bristol të UK ku ekziston ekipi multidisiplinar onkologjik me protokoll strikt të kooperimit(1. . përfundohet se ekipi i emëruar multidisiplinar onkologjik ka përparësi të theksuara në trajtimin e rasteve onkologjike(3.5. 49 (26%) ndërhyrje ishin potencialisht kurative.14). REZULTATET Nga 187 rastet e operuara në Klinikën e Kirurgjisë në QKUK.7). Nga 273 rastet e operuara në BRI 123 (45%) ishin ndërhyrje potencialisht kurative dhe 150 (55%) paliative. Ndërhyrjet kurative dhe paliative në QKUK Kurative Paliative Grafiku 2.Praxis Medica 48-1. i cili domosdo ka ndikim te rëndësishëm në prognozën përfundimtare të këtyre të sëmurëve(13. ndërsa rezultatet janë prezantuar në mënyrë tabelare dhe grafike. por trajtimi i të sëmurëve kryhet nga specialistë te nivelit terciar pa protokoll te obligueshëm te këshillimit te ndërsjellë dhe British Royal Infirmary (BRI). Ndërhyrjet kurative dhe paliative në BRI Kurative Paliative DISKUTIMI Duke konsideruar se momenti i ndërhyrjes paliative ose kurative. Intervenimet kurative Intervenimet paliative p>0. 80-82 Për përpunimin e rasteve jemi shërbyer me metodën epidemiologjike deskriptove. ndërsa 138 (74%) paliative.05 QKUK Prishtinë 49(26%) 138 (74%) BRI Bristol UK 123 (45%) 150 (55%) Grafiku 1. Kjo reperkutohet në prognozën finale të të sëmurëve me malinjitete të traktit te sipërm gastrointestinal(8). Vetëm në 8 raste 81 nga 273 është ndërruar trajtimi për shkak të gjetjeve intaoperatore. Nga krahasimi i lartpërmendur dhe nga rezultatet e fituara. Vendimet e ekipit multidisiplinare janë implementuar në 85 % të rasteve. si një pikë kyçe në trajtimin kirurgjik. QKUK në Prishtinë ku nuk ekziston ekip onkologjik i emëruar. Tabela 1 Raporti i intervenimeve kirurgjike kurative përkundër atyre paliative ne dy qendra terciare të trajtimit kirurgjik.6.

UK. 5. Piccirillo JF. Improving outcomes in upper gastro-intestinal cancers. 10. Silvestri GA. J Clin Oncol 2004. 777. Zafirellis KD. Fazliu: EFEKTI I EKIPEVE MULTIDISIPLINARE ONKOLOGJIKE Dallimi kaq i madh i intervenimeve kurative në mes të QKUK dhe BRI (26% vs45%) lë hapësirë të shumtë për ndërmarrjen e masave për përmirësimin e trajtimit të të sëmurëve onkologjike në tre nivelet e shëndetësisë në Kosovë (9). Stiggelbout AM. Creech CM. The NHS Plan and Services. Wilson. J Clin Oncol 2005. Evaluation of POSSUM in patients with esophageal cancer undergoing resection. Sue-Ling HM. Executive NHS. Zequeira R. Borrill CS. Martin IG. 128: 1172–1179. Analysis of clinical decision making in multidisciplinary cancer teams . Page NC et al. M Blazeby. Fountoulakis A. 4.OXFORD JOURNALS. Zoller JS. Br J Surg 1998. 8. PO Box. Tierney RM. 22: 3099–3103. Review of determinants of patients' preferences for adjuvant therapy in cancer. Rees A. Spitznagel EL. Griffin SM. The Manual 2001. 7. London SE1 6XH. The NHS Cancer Plan. Otten W. 777. Kjo ardhje e vonuar do të rezultojë në trajtimin paliativ të më shumë rasteve. London. Piccirillo JF. Rietjens JA et al. Voogt E. LITERATURA 1. Ward J. Department of Health. Haward RA. 11. London. është edhe rezultat i një sërë faktorësh që nuk mund të lihen pa u përmendur: 1. McCulloch P. Guidelines for the management of esophageal and gastric cancer. London SE1 6XH. Attitudes of patients with incurable cancer toward medical treatment in the last phase of life. si formë më sipërore e trajtimit. Stein HJ. Metcalf .82 I. 85: 840–844. Shapiro D. 327: 756–761. Read WL. Siewert JR. Br J Cancer 2003. Bartels HE. Knittig S. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2002. Basu A. 89: 1150– 1155. Differential prognostic impact of co morbidity. 14. Importance of faith on medical decisions regarding cancer care. Team working and effectiveness in health care. Br Med J 2003. J Clin Oncol 2004. Gut 2002. Br J Surg 2002. 3. Annals of Oncology Allum WH. 12. 6: 364–371. Johnston AS. 2000. UK. Jansen SJ. J Reg Management 1999. 9. PO Box. Preoperative risk analysis and postoperative mortality of oesophagectomy for respectable esophageal cancer. Tekkis PP. që është prezantuar më lart. organizimi i ekipeve të emëruara onkologjike do të rriste cilësinë e trajtimit dhe si rezultat do të ulej diferenca që ekziston në mes të dy qendrave me trajtimin kurativ të të sëmurëve me sëmundje malinje të traktit të sipërm gastrointestinal. J Clin 2006 17(3) . Investimet në sferën e mjekësisë per capitam dallojnë dukshëm në mes të Kosovës dhe të UK. Kjo rezulton me staf më pak të trajnuar te ne. Br J Health Care Manage 2000. Mortality and morbidity in gastro-oesphageal cancer surgery: initial results of ASCOT multicentre prospective cohort study. 23: 2012–2019. L. 6. Anderson S. Dexter SP. Dolan K. PËRFUNDIM Edhe përkundër shumë vështirësive objektive te ne. Pacientet onkologjikë për shkak të mos organizimit përkatës të nivelit parësor dhe dytësor si dhe mungesës se resurseve në këto nivele në përgjithësi vijnë në trajtim në fazë më të vonë. C. J. 22: 3181–3190. përveç organizimit të ekipeve onkologjike. Development of a new head and neck cancerspecific co morbidity index. Puna e pamjaftueshme në mjetet e informimit publik në promovimin e shëndetit që rezulton me një popullatë të painformuar rreth çështjeve te parandalimit si dhe të zbulimit me kohë te sëmundjeve malinje. West MA. Inclusion of co morbidity into oncology data registries. 3. Department of Health. 50 (Suppl 5): v1–23 2. Using service guidance to shape the delivery of cancer services: experience in the UK. 89 (Suppl 1): S12–S14. Nietert PJ. 26: 66–70. Dallimi në mes të dy qendrave. 13. van der HA. Lacy PD. 2. Watson A. Colin-Jones D.

The status is estimated before and after surgical intervention by clinical examination and improvement of gait. The aim of this paper is to show indications and surgical interventions in lower extremity soft tissues at children with cerebral palsy. athetotic. gjatë ose pas lindjes. Sipas disfunksionit neurologjik dallojmë format spastike. jo vetëm të shputës (ekuinus. Shkaktar i kontrakturave është disbalanci muskulor përkatësisht në duar janë të përfshirë fleksorët. hemiparezën spastike. Jashanica. Te fëmijët e vegjël po ashtu duhet të SUMMARY Cerebral palsy is a static encephalopaty in growing child. Fjalët bosht : paraliza cerebrale.kirurgjik. Adductors are released. 83-86 TRAJTIMI ORTOPEDIK – KIRURGJIK I ÇRREGULLIMEVE SPASTIKE TE PARALIZA CEREBRALE S. atonic and mixed types. 11). kurse një ka qenë i moshës 40 vjeç. 7. lower extremities ekzaminohen reflekset tonike të shputës e që janë refleksi i kapjes së gishtave.Gashi Klinika Ortopedike e Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë REZYME Paraliza cerebrale është encefalopati statike e fëmijëve në rritje e sipër. Surgical intervention is perform to decrease motoric deficiency and to restore muscle equally with decreasing of aferent harmful coming impulses from periphery. B. Key words : cerebral palsy. Para dhe pas intervenimit kirurgjik është vlerësuar gjendja me anë të ekzaminimit klinik. Te fëmijët me paralizë cerebrale mund të zgjasin disa vite ose tërë fëmijërinë.S. 6. është zgjatur tetiva e Akilit. G. atonike dhe format e përziera. tetraparezën spastike si dhe format më të rralla monopareza dhe tripareza (1. Intervenimi kirurgjik bëhet që të zvogëlohet deficiti motorik dhe të rivendoset baraspesha e muskujve me zvogëlimin e ardhjes së impulseve aferente të dëmshme nga periferia.Uka. Spastic type presented as more frecuent clinicaly and also is object of treatment. Forma spastike është manifestimi klinik më i shpeshtë dhe objekt i trajtimit ortopediko . surgical intervention. Sipas manifestimit klinik të formës spastike kemi diparezën spastike (Mb Little). Sllamniku. In this study are included 23 patients between 3 and 19 age and one was 40 age. QËLLIMI Qëllim i punimit është të tregojë indikacionet dhe intervenimet kirurgjike në indet e buta të ekstremiteteve të poshtme te fëmijët me paralizë cerebrale. medial hamstrings are lengthened and their combination. refleksi i inverzionit. 4. Nëse një ose disa nga këto reflekse mbeten pjesërisht mund të zhvillohen deformitetet refleksive të induktuara të shputës. Këto reflekse te lezioni i trurit mund të jenë shkaktarë të deformiteteve. muskuli gastroknemius. kurse në këmbë muskujt e antigravitacionit. subluksacioni dhe luksacioni duhet të dyshohet për lezionin e mundshëm të trurit. i everzionit dhe ai i dorzifleksionit të shputës të cilat normalisht humbin deri në vitin e parë pas lindjes. According to neurological disfunction appeared spastic. Lower extremities are included more frequently and seriously than upper extremities. F. hamstringsët medialë si dhe kombinimet e tyre. Intervenimi mirë i zgjedhur e përmirëson funksionin e muskujve spastike pra e zvogëlon kontrakturën. Achil tendon. Sllamniku: TRAJTIMI ORTOPEDIK – KIRURGJIK I ÇRREGULLIMEVE 83 Praxis Medica 48-1. Në këtë punim janë përfshirë 23 pacientë të moshës 3 deri 19 vjeç. At these patients were done interventions in soft tissues of lower extremities. Well selected intervention improves spastic muscle function respectively decrease contracture. 3. por edhe të gjurit dhe kërdhokullës (kontraktura fleksore. Xh. intervenimi kirurgjik. ataxic. Ekstremitetet e poshtme janë të përfshira më shpesh dhe më rëndë se ato të sipërmet. Te këta pacientë janë kryer intervenime në inde të buta të anësive të poshtme. Janë liruar aduktorët. 5. S. Sipas disfunksionit neurologjik dallojmë format spastike. Qëllim i punimit është të tregojë indikacionet dhe intervenimet kirurgjike në indet e buta të ekstremiteteve të poshtme te fëmijët me paralizë cerebrale. Forma spastike është manifestimi klinik më i shpeshtë dhe objekt i trajtimit. varus). ataksike. 9). gastrocnemius muscle.Ibrahimi. Muhadri. C. 2. 4. atetotike. atonike dhe format e përziera. atetotike.Bytyçi. 10. dhe përmirësimit të ecjes. Tek abduksioni i kufizuar i kërdhokullave që paraqitet te displazioni. coxa valga dhe anteverzioni i rritur i kokës dhe qafës së femurit) (3. . ekstremitetet e poshtme HYRJA Paraliza cerebrale te fëmijët është dëmtim jo progresiv i trurit i cili është paraqitur para. 8. ataksike.

3. Intervenimet e kryera në indet e buta të anësive të poshtme 1. Medial Hamstrings release .66%) 6(22. Kombinimit të tyre.40%) 1(3. Lirimi i aduktorëve (adductorotenotomia).): Achilotenoplast ica 12 10 8 6 4 2 0 10 8 5 3 2 Adductorotenot omia Trans.92%) 7(25. 83-86 moshës 40 vjeç tek i cili është kryer Achilotenotomia dhe artrodeza e nyjës T/C. Këto intervenime janë kryer në gjymtyrët e poshtme (Grafiku 1.40%) 2(7. MATERIALI DHE METODAT Në këtë punim janë përfshirë 23 pacientë të trajtuar në periudhën 3 vjeçare.40%) Hemiparesis spastica 2(7.tibialis anterior Op sec Strayer Intervenimet Grafiku 1. 2. Zgjatja e muskulit gastroknemius (operacioni sipas Strayer – aponeurotomia). 5. pra pamundësia e bashkëpunimit me pacientin. ataksisë.74%) (Mb Little) Pes equinus spasticus 4(14. kurse 1 pacient ka qenë i Tabela 1.40%) Gjithsej 18(66. REZULTATET Intervenimi kirurgjik bëhet që të zvogëlohet deficiti motorik dhe të rivendoset baraspesha e muskujve me zvogëlimin e ardhjes së impulseve aferente të dëmshme nga periferia. Format e rënda të atetozës.) .11%) 2(7.84 Praxis Medica 48-1.21%) janë meshkuj dhe 8 (34. Pacientët kanë qenë të moshës 3 – 19 vjeç.tendo m. 2. rigjiditetit dhe atonisë. 1. Zgjatja e tetivës së Akilit (Achilotenotomia).40%) 27(100%) Kundërindikacion për operim kanë qenë : 1.74%) 7(25.70%) Pes equinovarus spasticus 3(11.11%) Gjithsej 11(40.78%) femra.81%) 2(7. 4. Zgjatja e muskujve Hamstrings (zakonisht atyre mediale). Prej tyre 15 (65. Koeficienti i inteligjencës (IQ) më i ulët se 40. Mungesa e motivimit dhe dëshirës për lëvizje. janar 2002 deri janar 2005.92%) 2(7. 3. Indikacionet dhe anët e çrregullimeve spastike Anët Indikacionet bill dex sin Paraparesis spastica 11(40. Pacientët kanë qenë të trajtuar për shkak të një ose disa çrregullimeve spastike në ekstremitetet e poshtme (Tab.22%) 3(11.

A. Rritë aftësinë për komunikim. Kurse në ekstremitetet e poshtme për shkak të : 1.V. 7. New York: Lange medical books / Mc Graw Hill. 2. Lehtëson trajtimin postoperator me terapi fizikale. Po ashtu mundësitë e korrigjimit të funksionit statik dhe dinamik të ekstremiteteve të poshtme janë më të mëdha se korrigjimi i funksioneve precize të duarve (1. kontrakturës fleksoroaduktore si dhe pozitës varus dhe të anteverzionit të kërdhokullës. Zgjatja e muskulit gastrocnemius (operacioni sipas Strayer – aponeurotomia). me ose pa gishta të flektuar. Campbell’s Operative Orthopedics. Numri më i madh i pacientëve i është nënshtruar intervenimit kirurgjik sipas Strayer – it gjatë të cilit është bërë aponeurotomia ose zgjatja e muskulit gastroknemius. 6. Mund të thuhet se kohë optimale. second edition. fleksionit të gjurit. 2000. 2. 4. 2003. PËRFUNDIM Indikacioni dhe intervenimi mirë i zgjedhur : 1. Kombinimit të tyre. 7. 5. Zgjatja e muskulit Iliopsoas (miotomia ose tenotomia). Zgjatja e tetivës së Akilit (Achilotenotomia). 7). 85 4. 3. Lirimi i aduktorëve (adductorotenotomia). për intervenim në ekstremitetet e poshtme pas trajtimit fizikal të pasuksesshëm është mosha 3 vjeç edhe pse mund të intervenohet edhe më herët. Korrigjimit dhe stabilizimit të nyjës R/C (artrodeza). lëvizje të pavarur dhe socializim. Zgjatja e muskujve Hamstrings (zakonisht atyre medial). Kontrakturës plantare (ekuinus) të shputës. 2. 10. Indikacionet për intervenim kirurgjik janë individuale te paraliza cerebrale. Trajtimi postoperator është bërë me imobilizim me gjips dhe terapi fizikale. Përmirëson funksionin e muskujve spastik. 4. Ekzaminimi klinik postoperator ka treguar përmirësim të kontrakturës dhe funksionit të ecjes. Ekzaminimi klinik tregon për zvogëlim të fleksionit plantar dhe pozitës varus të shputës. Kombinimit të tyre. 2. 4. 5. 8. Ekstremitetet e poshtme janë të përfshira më shpesh dhe më rëndë se ato të sipërme. . 2855 – 2875. Mosby Company.S. Kontrakturës fleksoroaduktore të kërdhokullës (më shpesh vetë aduktore). 11). 5. pra e zvogëlon kontrakturën. LITERATURA : 1. ninth edition. Current diagnosis & treatment in Orthopedics. Mobilizimit të polleksit nga shuplaka. 3. Kontrakturës volare të shuplakës me devijim ulnar. Kontrakturës pronatore të parakrahut. H. Harry B Skinner. St louis: The C. RTG e parë bëhet 6 muaj pas lindjes e pastaj ato kontrolluese çdo 6 muaj mundësisht gjatë qëndrimit në këmbë 1. Në gjymtyrët e poshtme mund të kryhen këto intervenime : 1. Kontrakturës fleksore të gjurit. 3. 6. 2. Në ekstremitetet e sipërme kohë optimale është mosha 5 – 7 vjeç sepse këtu duhet bashkëpunimi postoperator edhe përkundër inteligjencës së ruajtur si dhe raportet statiko-dinamike janë më të favorshme pra forcat e gravitacionit veprojnë më pak e për këtë arsye deformitetet paraqiten më pak dhe progredojnë më ngadalë. 5. Osteotomia intertrohanterike varizuese derotative e femurit proksimal. Nuk ka qëndrim për moshën e caktuar kur duhet të intervenohet me operim. Kombinimit të tyre. Para dhe pas intervenimit kirurgjik është vlerësuar gjendja me anë të ekzaminimit klinik. DISKUTIMI Operacionet në ekstremitetet e poshtme janë më të shpeshta mbi 90% te forma spastike. pra testeve klinike për spasticitet të muskujve si dhe përmirësimit të ecjes. Coxa valga antetorta. Ndërhyrjet operatore në ekstremitetet e sipërme bëhen për shkak të : 1. Pengon paraqitjen e kontrakturave dytësore me trajtimin e atyre parësore. 3. 3. Crenshaw. Sllamniku: TRAJTIMI ORTOPEDIK – KIRURGJIK I ÇRREGULLIMEVE Të gjitha deformitetet në gjymtyrë janë kryer në një akt sepse trajtimi fizikal postoperator është më i mirë dhe vetë shërimi më i lirë. 641 –2.

Nov 2001. Richard C. W. Bone Density and Metabolism in Children and Adolescents With Moderate to Severe Cerebral Palsy. by Richmond Paine. May 2003. Peter Rosenbaum. 245 – 6. 114: 1106 . Andrew Koman et al. Manual of Orthopedics – 5 th ed.29:605-616 Pediatrics. Providing a Primary Care Medical Home for Children and Youth With CerebralPalsy. 5. 108: 1062 . 326: 970 – 974 11. 2001. Pediatrics. 2005. 4. L.72. Jul 2002. Marko Peqina me bp. Efficacy of Constraint-Induced Movement Therapy for Children With Cerebral Palsy With Asymmetric Motor Impairment. Jul 1998. 10.312. Cerebral palsy: what parents and doctors want to know. On the Treatment of Cerebral Palsy: The Outcome of 177 Patients. 1962. 102: 233 . Symposium on developmental and behavioral disorders – II. 9. Arnold J. 98 – 100. Open-Label Clinical Trial. 74 Totally Untreated. BMJ. Feb.1113. Marc F.AMERICAN ACADEMY OF PEDIATRICS: Pediatrics.1071.86 Praxis Medica 48-1. Pediatrics. 6. 83-86 3.Pediatrics. MD. 2004. Zagreb 2000. Recent advances in management of cerebral palsy. Pediatrics.234. Capute. 8. 113: 305 . Carl Cooley and Committee on Children with Disabilities. Swiontkowski. Baltimore : Lippincot Williams & Wilkins. Botulinum Toxin Type A Neuromuscular Blockade in the Treatment of Equinus Foot Deformity in Cerebral Palsy: A Multicenter. Henderson et al. 11: 969 .The Indian journal of pediatrics. Ortopedia.973 . Vol. Edward Taub et al. 110: 5. 7. Oct 2004.

PEJË R E Z Y M E A: Në studimin tonë janë përfshirë 110 shtatzëna te SUMMARY 110 pregnancies are included in our study where të cilat është analizuar prezenca e bakteriurisë is analyzed the presence of significant asimptomatike sinjifikante. 8) kanë gjetur se në periudhën pas pubertetit frekuenca bakteriurisë asimptomatike është prej 2 deri në 10%. staza. ka qenë Anemia gravidare has been the most frequent ndërlikimi më i shpeshtë. Kasumaj. në 40% të rasteve do të zhvillohen simptomat akute të infeksionit të traktit urinarë. It is concluded that bakteriuria asimptomatike sinjifikante është paraqitur me frekuencë prej 25. Key Words: Asymptomatic bacteriuria. të anomalitë e traktit urinarë. Sejdiu Qendra Mjekësore. Bakteri më e significant asymptomatic bacteriuria has shpeshtë që është paraqitur në studimin tonë ka appeared at a frequence of 25. Shumica e femrave bartës të bakteriurisë asimptomatike gjatë shtatzënësisë kanë pasur bakteriuri asimptomatike edhe para shtatzënësisë. Autorët (10. Për të eliminuar këtë dukuri. Spontaneous abortions and preeklampsia also are introduced dhe preeklampsia gjithashtu janë paraqitur më with a higher frequency at significant bacteriuria. Duke u bazuar në të complication in the analyzed pregnancies. në krahasim më significant asymptomatic bacteriuria compared with the pregnant women who had sterile urine shtatzënat të cilat kanë pasur urino kulturë sterile/bakteriuri josinjifikante. growing stagnation of (FMU) dhe ngecja në rritje e fetusit (IUGR) janë fetus (IUGR) have appeared twice more at paraqitur dy herë më shpesh te bakteriuria asimptomatike sinjifikante. whereas the less frequent appeared frekuencë më të ulet ka qenë citrobacter. edem dhe vazodilatacioni. Përveç bakteriurisë (sinjifikante) ekziston edhe bakteriuria asimptomatike e parëndësishme (jo sinjifikante) nëse prania e baktereve është në numër të vogël. Bakteriuria asimptomatike e rëndësishme për diagnostikim dhe për shërim është bakteriuria e cila. gravidare të shtatzënat e analizuara. pregnancy. Të disa femra me prag të ulët të ngacmimit të epitelit për estrogjene. Xh. R.000 baktere. shpesh të bakteriuria sinjifikante. glomerulonephritit. Sa i përket In addition to pyelonephrit. dhembje në regjionin e vezikës urinare.45%. te sëmundjet autoimune etj. Frekuenca e paraqitjes së bakteriurisë asimptomatike është 5 12 %. polakizuria etj. Anemia in significant asymptomatic bacteriuria cases. Abortet spontane culture (insignificant bacteriuria). Ndërsa (1) më 1989 ka verifikuar se nëse bakteriuria asimptomatike nuk shërohet. ndërsa bakteri qe është paraqitur me was E coli. 87-94 87 ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË ASIMPTOMATIKE NË SHTATËZËNI Praxis Medica 48-1. Është konstatuar se asymptomatic bacteriuria. Me ç’rast manifestohen simptomat e përmendura. Prej ndërlikimeve të analizuara në studimin tonë: was citrobacter bacteria. The most frequent bacteria that appeared during our study qenë E. në të gjitha rastet e . lajmërohen efektet. siç janë: hiperemia. 87-94 R. Fjalët bosht: Bakteriuria asimptomatike. vdekja intra-uterine e fetusit complications during our study: premature birth. Based on all this we conclude that significant gjitha këto të dhëna mund të përfundojmë së bakteriuria asimptomatike sinjifikante duhet të asymptomatic bacteriuria should be diagnosed as diagnostikohet sa më herët në mënyrë që të behët soon as possible in order to have an adequate treatment.45%. intrauterine death (FMU). të imunodeficiencat parësore dhe dytësore. në 1 ml urinë përbën më shumë se 100. From the analyzed lindja para kohe. Është verifikuar se te prania e bakteriurisë sinjifikante në shtatzëni paraqiten ndërlikime të shtatzëna e po ashtu edhe të fetusi. Kjo shpjegohet se te një numër i shtatzënave në fillim të shtatzënësisë lajmërohen disa simptoma si: disuria. Kjo shpjegohet me atë se epiteli i trekëndëshit të vezikës urinare është receptiv ndaj estrogjeneve. Reparti Gjinekologjik Obsetrik.Praxis Medica 48-1. Diagnostikohet me anën e analizës se urinës në mikrobe (urinokulturës) gjatë shtatzënësisë. 2% prej tyre do të kenë “urinokulturë sterile”. Daci. hipertensionit. glomerunolonephrit pyelonephritit. sëmurjeve të veshkave. dhe cistitit and cystitis these complications are present only këto ndërlikime janë paraqitur vetëm në rastet me bakteriuri asimptomatike sinjifikante. Duhet cekur se ne 40% të shtatzënave me këto simptoma akute. shtatzënësia HYRJE Bakteriuria asimptomatike është prania e baktereve në urinë por pa prani të simptomave të infeksionit. trajtimi adekuati sajë. Spitali i Përgjithshëm. coli. Në këto raste bëhet fjalë për një entitet të ashtuquajtur cistalgjia me origjinë endokrine. Bakteriuria asimptomatike gjatë shtatzënësisë më së shpeshti paraqitët të femrat te cilat vuajnë prej diabetit.

Nga tabela dhe grafiku nr. RE ZULTATET. Paraqitja tabelare e bakteriurisë në popullatën e shtatzënave Urinokultura Përqindja Numri % Sterile 77 70 % Bakteriuria Sinjifikante Bakteriuria Jo sinjifikante Gjithsej: 28 5 110 25. në 20 deri në 40% të rasteve paraqitet pyelonefriti akut. ndërsa pjesa tjetër prej 10 deri në 30% shkaktohen nga proteusi.55 % 100 % 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1 4.55% 25. me ç’rast është bërë ekzaminimi komplet i tyre. pyelonefriti akut si dhe ndërlikimet tjera fetomaternale.Të gjitha shtatzënat janë ekzaminuar dhe janë monitoruar në mënyrë kontinuele. MATERIALI DHE METODAT Në studimin tonë janë përfshirë 110-të shtatzëna të cilat janë zgjedhë sipas metodës së zgjedhjes se rastit. gjatë shtatzënësisë dhe gjatë lindjes . Daci: ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË dyshimta duhet të behët një diagnostikim i kujdesshëm me përsëritje të analizës.88 R. colit. në pyelon. analiza të merret me anën e kateterit. dhe është bërë vlerësimi i gjendjes shëndetësore te nënës dhe neonatusit . lindjet para kohe. Gjatë tërë kohës është bërë përcjellja dhe evidentimi i ndërlikimeve fetomaternale të paraqitura gjatë shtatzënësisë . Të gjitha shtatzënat janë hospitalizuar në Spitalin regjional të Pejës në repartin Gjinekologjik – Obstetrik.Shtatzënat janë monitoruar edhe gjatë aktit të lindjes. 70% bakteriurisë në Tabela 1. anemia. Leximi i urinokulturave është bërë në departamentin e mikrobiologjisë në Pejë . Infeksionet ne sistemin urinar mund të jenë lokale në vezikën urinare. si dhe infeksioni mund të përfshijë terë sistemin urinarë. 1 vërejmë se bakteriuria sinjifikante paraqitet më përqindje prej 25. Dihet se bakteriuria asimptomatike nuk manifestohet me simptoma klinike dhe nëse nuk shërohet. analiza të behët pas dezinfektimit të regjionit periuretral dhe ostiumit të vagjinës. Është verifikuar se të shtatzënat te të cilat lajmërohet bakteriuria simptomatike janë të rrezikuara nga paraqitja e pyelonefritit akut ose kronik si dhe glomerulonefriti akut ose kronik. Përveç kësaj qëllimi tjetër ka qenë që të analizohet frekuenca e bakteriurisë asimptomatike në shtatzëni. Në këtë grup të shtatzënësive të rrezikuara më shpesh lajmërohen abortet spontane. hipertensioni. Duhet pasur parasysh faktin se sasia e vogël e baktereve në urine nuk benë fjalë për bakteriuri të vërtetë. Shtatzënat te të cilat është diagnostikuar bakteriuria simptomatike sinjifikante i janë nënshtruar terapisë antimikrobike sipas antibiogramit. si dhe frekuenca e paraqitjes së këtyre ndërlikimeve. paraqitën ndërlikimet nga ana e sistemit urinar. Grafiku 1. Prej kësaj vërejmë se sa e rëndësishme është shërimi adekuat i bakteriurisë asimptomatike. Në studim janë përfshirë shtatzënat prej vitit 2000 gjerë në fillim të vitit 2003 . Për analizë duhet të merret mesi i rrjedhjes se urinës.45% Sterile Bacteriuria Signifikante Bacteriuria jo Signifikante . në veshka.45 % në popullatën e shtatzënave të ekzaminuara.45 % 4. pas përgatitjes së mëparshme të pacientit me dezinfektimin e ostiumit te vagjinës dhe uretrës Ekzaminimit i janë nënshtruar shtatzënat prej javës së 13-të të gestacionit e deri në javën e 40të të gestacionit. ndërsa analizat tjera hematologjike dhe biokimike janë bërë në ‘’Spitalin e Përgjithshëm’’ në Pejë në laboratorin biokimik .Për analizë mikrobiologjike është pranuar rrjedhja e mesme e fluksit të urinës. Autoret (1) kanë gjetur se infeksionet urinare shkaktohen 70 deri në 90% prej E. si dhe paraqitja e këtyre baktereve sipas llojit . të cilat shoqërohen me shenja klinike. klebsiella. Nëse bakteriuria asimptomatike nuk shërohet. pseudomonasi. ngecja në rritje (IUGR) . stafilokoku. Paraqitja grafike e popullatën e shtatzënave. QËLLIMI I PUNIMIT Qëllimi i punimit ka qenë të analizohet roli dhe rëndësia e bakteriurisë asimptomatike në paraqitjen e ndërlikimeve fetomaternale. ndërsa në disa raste flora bakteriale është e përzier prej dy ose më shumë baktereve. Materiali për analizë mikrobiologjike është përgatitur në mënyrë sterile .

03% 3.00% 45.03% 3. Grafiku 2-2.09 Nga tabela 2. Paraqitja grafike e bakteriurisë sipas llojit të mikrobeve 50. 2 1 3 % 6.03 9. 1 0 1 % 3. në (45. 45 Nr. Grafiku 2-1.0 6 Staph. aureus Nr. Bacteriuria Sinjifikante Bacteriuria jo sinjifikante Gjithsej 0 2 2 % 0 6.06 Enterococcus Acinetobacter calcoaceticus Nr.00% 15.45% 12.03 15. 2 0 2 % 6.00% 40.06% 3.00% 45.0 3 3. Lloji i mikrobeve Urinokultura Staphylococcu s epidermidis Nr.00% 30.00% 35. Bacteriuria Signifikante Bacteriuria Josinjifikante Gjithsej 15 0 15 % 45. 1 1 2 % 3.03% 3.06 0 6.0 3 6.00% 10.03 Nr.Praxis Medica 48-1.03 %).45%).09% 6. 3 0 3 % 9.12% 6.15 89 Klebsiella N r.06 Citrobacter Nr. Paraqitja tabelare e bakteriurisë sipas llojit të mikrobeve.09 0 9.06 3. 87-94 Tabela 2-1 paraqitja tabelare e bakteriurisë sipas llojit të mikrobeve.00% 0.03% 0% 0% 0% Bacteriuria Signifikante Bacteriuria jo Signifikante .12 3. 10% 8% 6% 4% 2% 0% Staphylococcus epidermidis Enterococcus Acinetobacter calcoaceticus Citrobacter 0% 6. coli mirabilis Nr.06% 0% 3.03% Escherichia coli Proteus mirabilis Staphylococcus aureus Klebsiella Bacteriuria Signifikante Bacteriuria jo Signifikante Tabela 2-2. 4 1 5 % 12.00% 20.1 vërehet se infeksioni me E. coli ishte me i shpeshti.06% 9.1 dhe grafiku 2.00% 25.03 0 3.00% 5. 45 0 45. Paraqitja grafike e bakteriurisë sipas llojit të mikrobeve.06 6.09 Nga tabela dhe grafiku 2-2 vërejmë se mikrobi citrobakter prezanton në përqindje më të ulet (3. Urinokultura Lloji i baktereve Proteus E.

71% 6.69 14.48 28.82 Nga tabela 3.1 dhe grafiku 3-1 vërejmë se abortet spontane paraqiten më shpesh te bakteriuria asimptomatike sinjifikante.69% 14.00% 8.18 ngecja në rritje e fetusit (IUGR) Nr 4 3 0 7 % 5.00 21.57 20. Ndërlikimet fetomaternale Urinokultura Sterile Bakteriuria sinjifikante Bakteriuria jo sinjifikante Gjithsej Pyelonefriti 77 28 5 110 Nr 0 6 0 6 % 0 21.19 10.82 Lindja parakohe Nr 5 4 0 9 % 6.18 Anemia Nr 15 8 1 24 % 19. Paraqitja grafike e ndërlikimeve fetomaternale gjatë shtatzënësisë te bakteriuria asimptomatike sinjifikante 16.57% 1.49 14.00% 4.00% 10.29 0 8.30% Abortet spontane Lindja parakohe Ngecja në rritje e fetusit (IUGR) Vdekja interauterine e fetusit (FMU) Sterile Bacteriuria Signifikante Tabela 3-2.29% 10. Daci: ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË Tabela nr.00% 0. Ndërlikimet fetomaternale Urinokultura Abortet spontane Nr Sterile Bakteriuria sinjifikante Bakteriuria jo injifikante Gjithsej 77 28 5 11 0 9 4 0 13 % 11.49% 5.29 0 11.91 Preeklompsia Nr 6 3 0 9 % 7.00% 12.86 0 4. Paraqitja tabelare e ndërlikimeve feto-maternale gjatë shtatzënësisë te bakteriuria asimptomatike sinjifikante.57 0 0. Lindja para kohe.30 3.29% 11. Grafiku 3-1.82 .00% 14.36 Vdekja intrauterine e fetusit (FMU) Nr 1 1 0 2 % 1.71 0 6. Paraqitja tabelare e ndërlikimeve fetomaternale gjatë shtatzënësisë te bakteriuria asimptomatike sinjifikante.00% 2.90 R.00% 6.57 0 1.00% 14.45 Cistiti Nr 0 5 0 5 % 0 17. 3-1. ngecja në rritje e fetusit dhe vdekja intrauterine e fetusit paraqiten dy herë më shpesh te bakteriuria asimptomatike sinjifikante.55 Glomerulonefriti Nr 0 1 0 1 % 0 3.19% 3.43 0 5.71 0 8.79 10.

29 2 7. Paraqitja grafike e ndërlikimeve feto-maternale gjatë shtatzënësisë te bakteriuria asimptomatike sinjifikante 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Pyelonefriti Cistiti Glomerulonefriti Preeklompsia Anemia 3. 87-94 Grafiku 3-2. cistiti dhe glomerulonefriti paraqiten vetëm në rastet me bakteriuri asimptomatike sinjifikante.00% 0% 0% 7.00% 25. % Ampicillin 2 7.14 Cephalexin 5 17. Tabela nr 4.00% Eschherichia coli Proteus mirabilis Staphylococcus aureus Klebsiella Nga tabela 4.57 2 7.14% 7.14% 3.14% Cephtriaxon 0% 0% 0% 0.85 2 7.2 vërejmë se pyelonefriti. Paraqitja grafike e ordinimit te medikamenteve sipas antibiogramit 28.48% 17. Paraqitja tabelare e ordinimit te medikamenteve sipas antibiogramit.14% 17.14 2 7. % Nr.14 Grafiku 4. Lloji i mikrobeve Staphylococcus Medikamenti Eschherichia coli Proteus mirabilis Klebsiella aureus Nr.00% 15.57% 0% 21.14 Cephtriaxon 8 28.1.2 vërehet se Cephtriaxoni është antibiotiku më shpesh i përdorur në mjekimin e shtatzënave më bakteriuri asimptomatike sinjifikante.00% 10.2 si dhe grafikët 4.57% 30.1.00% 5. % Nr.1 dhe 4. % Nr.1 dhe 4. . Anemia gravidare është ndërlikimi më i shpeshtë.57 1 3.86% 10.79% 0% 0% Sterile Bacteriuria Signifikante Nga tabela 3-2 dhe Grafiku 3.43% 91 28.85% Ampicillin Cephalexin 7.14 Gjithsej 15 53.57% 19. ndërsa ampicilina është antibiotiku i dytë i përdorur në mjekimin e këtyre infeksioneve.00% 20.57 4 14.Praxis Medica 48-1.71% 7.57% 7.57 1 3.

Medika Enterococcus calcoacetic Citrobacter Epid.92 R. 8) te cilët në studimin e tyre kanë paraqitur këtë frekuence të bakteriurisë asipmtomatike ( 5 deri në 10% ). Këtë përqindje më të lartë të bakteriurisë asimptomatike në shtatzënësi e kemi shpjeguar me faktin se në shtatzënësi ndryshohet statusi hormonal i cili luan rol të rëndësishëm në ndryshimin e proceseve metabolike dhe imunologjike. Ndjeshmëria ndaj infeksionit rritët për arsye se bëhet suprimimi i imunitetit humoral .2. Faktor tjetër i rëndësishëm për shpjegimin e frekuencës më ulët të E. Deficiti me materie proteinike shkakton supresion të imunitetit celularë duke bërë inkibimin e fagocitozës. Duhet cekur edhe rolin e kortikosteroideve të cilat po ashtu rritën në shtatzëni. Prandaj edhe rritja e estrogjeneve në shtatzëni ne përmes të sistemit imunitar mund të ndikojë në rritjen e incidencës të infeksioneve ne shtatzëni . si dhe në mbajtjen e higjienës në regjionin e ostiumit vaginal dhe uretral. colit në punimin tonë. Autoret (1) kanë gjetur përqindjen prej (70 deri në 90%) të E.57 Grafiku nr. 4. Dihet se në shtatzënësi në mënyrë progresive rritet përqendrimi i progesteronit dhe estrogjeneve.57 xon Gjithsej 0 0 3 10. Lloji i mikrobeve Acinet. Është i njohur fakti se trajtimi i gjatë i anemive me preparate të hekurit e rritë frekuencën e infeksioneve urinare e sidomos infeksionet me E. Poashtu dihet se estrogjenet kanë veprim suprimues në sistemin imunitarë dhe zvogëlojnë reaksionin lëkuror të tuberkulinës. Po ashtu është vërtetuar se dhënia e estrogjeneve e inkibon hedhjen e homograftit korneal . Ampicill 0 0 1 3. Coli pasi që hekuri është element i rëndësishëm i metabolizmit të sajë. Është i njohur fakti se kortikosteroidet në doza të mëdha zvogëlojnë efektin e fagocitozës dhe prodhimin e antitrupave.14% 7. Ne bazë të këtyre të dhënave mund të përfundojmë se edhe faktori nutritiv është shumë i rëndësishëm për zhvillimin normal të shtatzënësisë dhe për pengimin e infeksioneve. colit në studimin tonë shpjegohet me mbajtjen më te mirë të higjienës në regjionin e perineumit .14 1 3. Nëse këto materie përdoren në sasi të vogla do të shkaktojnë çrregullime në metabolizëm . % Nr.57 0 0 0 0 in Cephalex 0 0 0 0 0 0 0 0 in Cephtria 0 0 2 7. dhe kemi vlerësuar se frekuenca e bakteriurisë asimptomatike te shtatzënat e hulumtuara ka qenë dy herë më e lartë (25.57% Ampicillin Cephalexin Cephtriaxon DISKUTIMI Në studimin e bërë kemi analizuar frekuencën e bakteriurisë asimptomatike në shtatzënësi. % r. Ne studimin tonë kemi vërejt se infeksioni me E. 4.14 2 7. dhe inkibimin e aktivizimit të komplementit. Përveç materieve proteinike është vërtetuar se edhe lipidet nëse përdoren në sasi të vogla gjatë shtatzënësisë e rritin ndjeshmërinë ndaj infeksionit . Paraqitja tabelare e ordinimit te medikamenteve sipas antibiogramit. duke mundësuar stazë urinare dhe bartje të infeksioneve ashendentë. menti us N Nr. coli është më i shpeshti dhe prezanton me 45% të rasteve me bakteriuri asimptomatike . është se shumica e pacientëve të cilat kërkojnë trajtimin e anemive me preparate të hekurit lajmërohen me vonesë dhe nuk trajtohen si duhet.45%) në krahasim me të dhënat e autorëve (10.2. Dihet se burim i infeksionit të E. Materiet tjera si: acidi folik.14 1 3.71 2 7. Është e qartë se ushqyeshmëria e dobët është shkaktar i imunodeficiencës dytësore. % % Nr.57% 3. Paraqitja grafike e ordinimit të 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% Staphylococcus Enterococcus Acinetobacter calcoaceticus Citrobacter 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 0% 7. ekziston mundësia ti shmangen . Progesteroni me efektin e vetë në muskulaturën e lëmuar bënë inkibimin e peristaltikës dhe dilaton ureteret. Përveç faktorit hormonal rol të rëndësishëm duhet ti kushtojmë edhe faktorit nutritive. acidi pantotenik dhe piridoksina janë materie shumë të nevojshme për metabolizmin qelizor. Staph. Duke u bazuar në këto fakte mund të përfundojmë se rritja e frekuencës se bakteriurisë asimptomatike në shtatzëni është më e lartë . Daci: ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË Tabela nr. colit. dhe në të njëjtën kohë do të sjellin gjerë te inkibimi i imunitetit celularë dhe humoral. Meqenëse shtatzënat tona nuk i nënshtrohen këtij regjimi me preparate të hekurit. Mungesa e lipideve e shkakton destabilizimin e membranës së lizozomit të limfociteve. Përqindja më e ulët e E. Deficiti i lipideve e pengon edhe përgatitjen e antigjeneve të cilat duhet fagocituar nga ana e makrofagut.14% 3. Efekt të njëjtë ka edhe në vezikën urinare më ç’rast zvogëlon tonusin dhe vështirëson zbrazjen e sajë duke favorizuar në këtë mënyrë në shtimin e gjasave për infeksione urinare . Dihet se ushqyeshmëria e dobët manifestohet edhe me ndërlikime tjera te shtatzëna dhe fetusi. coli janë fecesi dhe urina .

Prania e lartë e këtij mikrobi në krahasim me mikrobet tjera.03%. ka verifikuar se funksioni i veshkave dobësohet te shtatzënat të cilat kanë pasur hypertension të prolonguar. Autori(6). me veprim direkt në miofibrile. Bakteri që është paraqitur me frekuencë me të ulët në materialin tonë ishte Citrobakteri në 3. Edhe abortet spontane në materialin tonë janë paraqitur me frekuencë më të lartë te bakteriuria simptomatike sinjifikante. Dihet se te rastet e rënda më pyelonefrit akut dhe me hipertension të cilat shoqërohen edhe me bakteriuri sinjifikante paraqitet ngecja në rritjen e fetusit që shpjegohet me faktin se hipertensioni i zgjatur mund të shkaktojë dëmtimin e endotelit të enëve të gjakut në qarkullimin uteroplacentarë dhe mund të sjellë gjerë te hipoksia e fetusit. glomerulonefritit dhe cistiteve. Kjo përqindje e lartë e tij në materialin tonë shpjegohet më atë se te shtatzënat tona kemi të bëjmë më një imunitet të zvogëluar (për shkak të faktorit nutritiv) e që është karakteristikë për infeksionet e shkaktuara me këtë baktere .57%. Ky fenomen mund të shpjegohet me veprimin e endotoksinave në fetus. Ngecja në rritje (IUGR ) manifestohet dy herë më shpesh në rastet me bakteriuri sinjifikante në krahasim me shtatzënat që kanë pasur urinokulturë sterile. Një mekanizëm tjetër për shpjegimin e këtyre fenomeneve bazohet në veprimin endotoksinave të baktereve gram negative në inicimin e kontrakcioneve të mitrës. Në studimin tonë anemia ka qenë ndërlikimi më i shpeshtë me përqindje prej (21. më ç’rast shkaktohet një korioamnionit i rëndë dhe sepsisi fetal i cili sjellë gjerë të vdekja e fetusit. andaj rrjedha e urinës shumë vështirë mund ti largoj. ndërsa glomerulonefriti me frekuencë shumë më të ulët (3. Sipas disa autorëve te bakteriuria asimptomatike mungojnë imunoglobulinat vagjinale përgjegjëse për antigjenin “O” të E. ndërlikimet janë rrjedhojë e pirogenëve të cilat mund të iniciojnë kontrakcionet e mitrës dhe lindjen para kohe. i cili mund te shoqërohet edhe me hypertension . Mekanizmi tjetër bazohet në atë se në rastet e rënda me bakteremi nuk përjashtohet mundësia e bartjes se baktereve më rrugë transamniale. ka qenë diç më i lartë se në të dhënat nga literatura (1. Paraqitja e pyelonefritit në popullatën e përgjithshme të shtatzënave me frekuencë prej (5. Frekuenca e anemisë ka qene më e lartë te shtatzënat me . të veprojnë direkt në hipotalamus dhe të bëjnë lirimin e oksitocinës e cila pastaj inicion kontrakcionet ne mitër. Sa i përket ndërlikimeve fetomaternale ne studimin tonë kemi verifikuar se lindjet para kohe paraqiten me frekuencë dy herë më të lartë te bakteriuria asimptomatike në krahasim me shtatzënat qe kanë pasur urinokulturë sterile (pa prezencë sinjifikante të baktereve në urinë). Autorët (5) kanë verifikuar se lindjet para kohe janë dy herë më të shpeshta të bakteriuria asimptomatike sinjifikante. Frekuenca më e ulët e citrobakterit shpjegohet me atë së higjiena personale është mbajtur ne mënyrë adekuate. colit në shtatzënat me bakteriuri asimptomatike. Në raste të rënda të pyelonefritit akut endotoksinat e liruara prej nënës bartën në fetus dhe sjellin gjerë të vdekja e fetusit. coli me fimbrijet e veta që posedon në sipërfaqe ka afinitet ndaj receptorëve të hidrateve të karbonit në membranat qelizore të epitelit të traktit brinarë. Acinetobacter calcoaceticus në punimin tonë ishte i pranishëm në 6. këto janë paraqitur vetëm në rastet ku kemi pasur bakteriuri asimptomatike sinjifikante. Edhe autorët e tjerë (5) kanë gjetur frekuencë të njëjtë. Vdekja intrauterine e fetusit është paraqitur me frekuencë dy herë më të lartë të bakteriuria 93 asimptomatike. Dihet se rastet e rënda të bakteriurisë asimptomatike kalojnë ne pyelonefrit akut të shoqëruar me preeclampsi. 87-94 shfrytëzimit të hekurit nga ana e këtij mikrobi.5 deri ne 3%). colit dhe në këtë mënyrë mungojnë reaksionet mbrojtëse leukocitare ndaj sajë.06%. sqarohet se E.Praxis Medica 48-1. Mekanizmi i aborteve spontane mund të shpjegohet nëpër mes te veprimit të këtyre substancave (interleukineve) të cilat iniciojnë kontrakcionet e mitrës. në krahasim me grupin e shtatzënave të cilat kanë pasur urinokulturë sterile.45%). Preeclampsia është paraqitur më frekuencë më të lartë të bakteriuria asimptomatike. të cilat mund të shkaktojnë ndryshime degjenerative në organizmin e fetusit . Kjo shpjegohet me atë se diagnostikimi i bakteriurisë asimptomatike bëhet me vonesë . Është e mundur që këto substanca (interleukine). Edhe ky fakt mund të shërbej si element i rëndësishëm për sqarimin e një frekuence kaq të lartë të E. Në materialin tonë glomerulonefriti ishte i pranishëm në 3. Endotoksinat aktivizojnë fosfolipazën e cila zbërthen fosfolipidet e membranës qelizore dhe mundëson prodhimin e prostaglandinave të cilat veprojnë në miofibrile dhe iniciojnë kotrakcionet .82%). Pyelonefriti është paraqitur me frekuencë më të lartë (21. Sa i përket paraqitjes së pyelonefritit. Mekanizmi tjetër është se ngecja në rritje mund të shkaktohet edhe nga veprimi i endotoksinave në doza të vogla për një kohë më të gjatë. Autoret (7.45%). Këtë e kemi shpjeguar me atë se të shtatzënat me bakteriuri asimptomatike sinjifikante. 4) ka verifikuar se shtatzënia e keqëson gjendjen e glomerulonefritit kronik.57%). Një përqindje e tillë nuk është takuar në literaturën e autorëve tjerë. Autori (8) ka verifikuar së rastet e rënda të pylonefritit mund të shoqërohen edhe me sindromin e distressit respiratorë..

. W.Gilmore . infect Dis. 3.. Revvis.45%). Daci: ROLI DHE RËNDËSIA E DIAGNOSTIFIKIMIT TË BAKTERIURISË bakteriuri sinjifikante krahasuar me shtatzënat te të cilat urinokultura ishte sterile. P. in: Burrow. Pyelonefriti . 10.J.R. M.A. 2 nd ed. Saunders. Davison .D:Pregnancy in renal transplant .: Effect of pregnancy on natyral hystory of kidnay disease. Ndërlikimi më i shpeshtë në studimin tonë ka qenë anemia gravidare. Cephtriaxioni është medikamenti i cili është përdorur në përqindja më të lartë për trajtimin e bakteriurisë sinjifikante.N. 1443-48. (Eds). J. Ferrisi TF. 1970.:>Mechanismof sodium diuresis after saline infusion in the dog. 7.Rev. FT.Ultrasonographic study and clssificatin of asymptomatic women . M.: Bacteriuria and renal diseose.and Kass .C.Report . 135.03%). ngecja ne rritje e fetusit (IUGR).J. 282.: The natyral histori of recurrent bakteriuria in school girls. L.1963. J. 1980.W. Medical compli ations During pregnancy. 8. . 1982. 2:821-838. 42. Freid . Coutrib. C.N.Durr. 1968.M. ka qenë dy herë më e lartë te shtatzënat me bakteriuri sinjifikante .94 R. LITERATURA 1.:Altered osmotic thresholds for vasopressinsecretion and thirst in human pregnancy . 27:613-621. F. and Lindheimer . ne krahasim me shtatzënat qe kanë pasur urinokulturë sterile (bakteriuri josinjifikante)..Am. Philadelphia.A.J.. coli paraqitet me frekuencë më të lartë me përqindje prej (45. Davison . Prej mikrobeve të analizuara vërejmë se E.. 4.E. 120. vdekja intrauterine e fetusit (FMU).C. 1982. Bakteri që është paraqitur me frekuencë më të ulët është mikrobi Citrobacter me përqindje prej (3. Levinski . B.Med. Lindja para kohe .Med .N. Med. se sa te shtatzënat me urinikulturë sterile (bakteriuri josinjifikante).J. 2. 1066-70.. 19.E. 1o5-109.and Lalone .. 1979. Gynecol . Duke u bazuar ne të gjitha këto konkluzione mund të përfundojmë se bakteriuria asimptomatike në shtatzëni shoqërohet me ndërlikime fetomaternale me frekuencë për afërsisht dy herë më të lartë se sa te grupi i shtatzënave qe kanë pasur urinokulturë sterile . Faivley K. Exp. 9. Kunin C. Am.Prandaj për të bërë evitimin e këtyre ndërlikimeve fetomaternale duhet bërë diagnostifikimi me kohë dhe trajtimi adekuat i bakteriurisë asimptomatike . Kass E. Annu . Katz A. Kjo shpjegohet me faktin se në rastet e rënda dhe të pa shëruara te bakteriurisë sinjifikante mund të paraqiten forma të rënda të pyelonefritit te shoqëruara me anemi. Norden . Chlin.:Bacteriuria of pregnancy – a critical reappraisal . Hyperten. A.: Mesangial IgA nephropathy in pregnancy. Nephrol. 1984.: Renal diseases.recipients .M.Smith P.. Hayselft J. Davison J. glomerulonefriti dhe cistiti janë paraqitur vetëm te shtatzënat me bakteriuri sinjifikante.J.J. Engl. 25:53-60. Zinner S.Invest . 431-470. 6. 5.Obstet. Ne shqyrtimin e ndërlikimeve të paraqitura gjatë shtatzënësisë ne materialin tonë kemi konstatuar se të gjitha ndërlikimet fetomaternale të analizuara janë paraqitur me frekuencë më të lartë te grupi i shtatzënave me bakteriuri sinjifikante.Clin. PËRFUNDIMI Në studimin tonë kemi vërejt se frekuenca e paraqitjes se bakteriurisë asimptomatike është dy herë më e shpeshtë se sa të dhënat e gjerë tanishme te paraqitura në literaturë. 1969.246.J. 27.. 1981..G. Whitworth J. Cincaid.H.. H. Physiol . N.M.:Hydronephrosis of pregnancy .1261-71. H.

with a free method of choice. funksionimi me profesionalizëm i këshillimoreve për gra shtatzëna dhe i Këshillimoreve për nëna e fëmijë. 0-1 muaj. maternal illnesses (3.55%). the presence of pediatrics and obstetrics doctors and their harmonic distribution. MATERIALI DHE METODAT. prematurity (3. 2-3 muaj.11%). e sotit. Objektiv i shoqërisë kosovare duhet të jetë shkollimi i nënës. The aim of the study: to analyze the causes of cessation from breastfeeding during the first three months of life. Janë marrë në shqyrtim fëmijët e moshës 0-3 muaj. vetë e la…(7. the function of health centers for pregnant mother and mother and a child. niveli me i lartë i edukimit shëndetësor. Fjalët kyq: ablaktacioni i hershëm. duhet të merret i hendikepuar çdo fëmijë dhe secila nënë. si dhe funksionimi përkatës i Shërbimit të patronazhit. dhe përfundimisht 0-3 muaj.9%). convinced mother in lack of breast milk (5.12. në bazë të një ankete paraprakisht të përgatitur. Because of the large number of the cases with nonestabilished breast feeding at all. patologjinë e majës dhe të gjirit (10. in witch one can we influence to minimize its negative effects. Sipas ËHO-s. si dhe të shikohet të cilët prej tyre mund të kenë ndikim të minimizohet ndikimi negativ i tyre.është bërë ndarja në grupe moshore: Fare ne gji.). The objective of kosovar society is to educate the mother. nuk e ka marrë gjirin (2. Meqë është i madh numri i rasteve që nuk janë vënë fare në gji. 95-101 95 ABLAKTACIONI I HERSHËM VUAJTJE PËR FOSHNJAT.nënat e të cilëve janë anketuar. refused the breast feeding (2.83%). gjiri. Qëllim i punimit është të analizohen shkaktarët e ndarjes prej gjirit në 3-mujorin e parë të jetës. QKUK. si dhe të shihet në cilët prej tyre mund të kemi ndikim.(7.79%) . failed breast milk supply (24. We have analyzed infants group-age 0-3 month and conduct a poll of the mother’s that have cassata their infants from the breastfeeding during the first three months of life. The study was carried out in Health Center-Podujeve. icterus fortae (2. Mbajtja në gji e fëmijës është lidhja më e drejtpërdrejtë e nënës me fëmijën. SFIDË PËR NËNAT DHE PERSONELIN SHËNDETËSOR Praxis Medica 48-1. SUMMARY Breastfeeding the infant is the continuation of the biologic connection mother-child estabilished during the intrauterine life. Studimi ka karakter kliniko-epidemiologjik. The causes of early ablactation (n-704) are: agalactio (13.55%). high level of health education.të cilat në pyetjen se kur i kanë ndarë fëmijët prej gjirit janë HYRJE.65%). prani më e madhe e pediatërve dhe e akusherëve dhe shpërndarja e tyre në mënyrë më harmonike. 0-1 month. është qumështi i vetëm i cili në aspektin nutricionistik deri në ditët . and finally 0-3 month. Studimi është kryer në Shtëpinë e shëndetit në Podujevë.sipas metodës së zgjedhjes së lirë. Anketa është përgatitur paraprakisht.83%). te të cilët ushqimi natyral është i komprometuar në tre muajt e parë të jetës. Të analizohen shkaktarët e ndarjes prej gjirit në tremujorin e parë të jetës. The questionnaire was prepared based .83%).1%). cracked nipples (10. prematuritetin (3. përshtypja e nënës se nuk ka mjaft gji(5. icterus fortae (2.9%). infant has gave up from breast feeding (7. nuk ka patur gji (24. adequate function of public health nursing.1%).85%). we have splinted them into a group age: non established breast feeding. Janë marrë për shqyrtim fëmijët e moshës 0-3 muaj. Qumështi i nënës. Ushqimi më i mirë për fëmijën.nënat e të cilëve janë anketuar. sëmundjet e nënës (3. AVDIU. 2-3 month. muajve të parë të jetës është mbajtja në gji. 1-2 muaj. Klinika e Pediatrisë në Prishtinë REZYME Mbajtja në gji e fëmijës është vazhdim i lidhjes biologjike nëna-fëmija e vendosur që në jetën intrauterine.ndërsa secili muaj i ka specifikat e veta. në mënyrë që të minimizohet ndikimi negativ i tyre. nëse në anamnezë janë deklaruar se e kanë ndarë prej gjirit fëmijën në tremuajshin e parë të jetës.Praxis Medica 48-1. and has included 704 cases.84%). 95-101 M.79%).84%). Ndër shkaktarët e ablaktacionit të hershëm (n=704) numërojmë: agalakcionin (13. The study has clinical-epidemiological features. lidhje e vjetër sa edhe vetë njeriu.85%). QËLLIMI I PUNIMIT. nuk është arrirë e lëre më të tejkalohet. është vazhdim i lidhjes biologjike të tyre. Key Words: Early Ablactation.65%).83%). ka zënë t’i japë me shishe (10. ndërsa në të janë përfshirë 704 raste. Një ndër funksionet kryesore të gruas është edhe roli i saj prej nënës. and because each month has its specifics. has started with bottle feeding (10.11%) etj.

47 18. Te dhënat janë përpunuar në tabela.75 13. asisoj që disa përgjigje janë gati të përafërta.98 8.78 78.81 7.75 43.26 12.56 PËRG.32 41.01 8. nga fshati 476 (67.84 42.Sa i takon përgatitjes shkollore kemi këtë gjendje: të pa shkollë janë 201(22.03 49.42 1.39%). 2-3 muaj dhe 0-3 muaj në total. 1-3 ditë.MESME PROFESIONI FAKULTET AMVISE NEPUNESE DITËT E KEL.6 12.vendin ku është kryer lindja.7 80.28 7. Primipara ishin 308(43.85 10.81%).ndërsa studimi ka karakter klinikoepidemiologjik.51 22. PUNETORE 3-Jan 7-Apr >7 DITE VENDI KU ËSHTË KRYER LINDJA NE SHTEPI NE MATERN.55 17.64%) dhe me fakultet 9 (1.28 43.56 75. me 4-klasë të fillores 122 (17.19 11.32%). janë 315 (44. NE KLINIK NUMRI I FËMIJËVE 1 5-Feb >5 PESHA NË LINDJE <2500 >250 >2500 .4 15.6%). nëpunëse 11 (1. Prematurë janë lindur 121 foshnja (17. me 2-5 fëmijë 307 (43. Përgjigjet për shkakun e ndarjes së fëmijës prej gjirit përbëjnë boshtin e punimit. 0-1 muaj.45 5.88%).85 3.56 2. përgatitjen shkollore të saj.89 24.74 9. me shkollë te mesme të mbaruar 82 (11.88 1.56%).89 46 40.18 75. Avdiu: ABLAKTACIONI I HERSHËM REZULTATET Numri i nënave të anketuara është 704. NË LINDJET.56 11. përgjigjur se këtë e kanë bërë në 3 mujorin e parë. 1-2 muaj. Përmes anketës është përfunduar për moshën e nënës. 26-35 vj.27%).26 47.19%).51%).(Tabela 1). koha e kaluar në lindëtore .4-7 ditë 119 (16.55%).75%).94 5.56 14.profesionin.18%). Të moshës 16-25 vj. SHKOLLORE PA SHKOLLE 4-KLASE 8-KLASE SH. Grupacionet moshore janë formuar: Fare ne gji. ndërsa saktësia statistikore është provuar me Ttestin e studentit. me 8 klasë të fillores 290 (44.28%).e të plotësuar nga Gjuric. paritetin dhe peshën në lindje të fëmijës. Metoda është sipas zgjedhjes së lirë.profesioni .69%). TABELA 1.46 18.74). Përgjigjet e tyre nuk janë prejudikuar.68 7.35 3.92 39.23 17.94 78. në lindëtore kanë qëndruar 517 nëna (73.ditët e qëndrimit në lindëtore. Punimi është realizuar në Shtëpinë e shëndetit në Podujevë.47%) dhe në klinikë 354(50.64%).64 17.përgatitja e tyre shkollore .94 NUMRI 704 322 315 67 201 122 290 82 9 675 11 19 517 119 55 51 229 354 308 307 89 121 532 532 % 100 45.43%).73 44. Mosha e nënave të anketuara.16 19.42 48.61%) e nga qyteti 228 (32. Anketa është përgatitur sipas të dhënave të autorëve Mardesic-Kacic.94 73. grafikë.69 73.91 51.29 30.11 7.07 90. vendi ku është kryer lindja në raport me vendbanimin (fshat-qytet). ndërsa mbi 2500 gramë kanë lindur 532 foshnja (75. dhe mbi 5 fëmijë 89 nëna (12.43 16.47 50.24 42.42 98.8 46. por janë origjinale.26 70.27 95. në maternitet 229 (42.94 NUMRI 228 99 111 18 56 32 90 43 7 206 9 13 183 28 17 12 109 107 89 113 26 36 180 180 % 100 43. ndërsa të moshës 36-45 vj.85 73. Amvise janë 675 (95.”0-3 muaj” Vendbanimi Fshat Qytet Gjithsej NUMRI Numri i nënave MOSHA 16-25 26-35 36-45 476 223 204 49 145 90 200 39 2 469 2 6 334 91 38 39 190 247 219 194 63 85 352 352 % 100 46.56) dhe punëtore 19(2.64 1.9 42.19 0.03 39.9 7.19 39.24%). Në shtëpi janë kryer 51 lindje (7.73%).52 0. janë 322 (45. janë 67 nëna (9.96 M.9%) dhe mbi 7 ditë 55 nëna (7.

n=156. e kështu me radhë. (n=24.7.22.0 6 3.4 23.0 139 159 7. nuk ka patur gji (n=175. (n=14.4 40.5.52%.5 20 12. përshtypja e nënës se nuk ka mjaft gji (n=36.19.92 14 1.11 13 7. icterus fortae (n=20.4 2.76 14 4 66 24 2.4 8 5.9%). në 20 raste(8.73%). përshtypja e nënës se nuk ka gji(n=13.35%).46 11 144 164 87.98 15 9.65 4 2.84 3.27 95.16%).387). në 25 raste (10. nuk e ka marrë gjirin (n=27.85%).23.84%).55%). etj.36%) etj. icterus fortae. ka zënë t’ i japë me shishe (n=75.41%.76%).74%).9 majës dhe e gjirit Icterus gravis 20 8.63%). Shkaktarët e ablaktacionit të hershëm Shkaktarët e Pa gji 0-1 ablaktacionit N % N % Agalactio 98 42. vetë e ka lënë (n=9.1 100.7 51 32.79%). ka nisur t’ i japë me shishe. (n=66. prematuritetin (n=25 raste.7 30 19.83%).27 5.57 10. Te grupacioni moshor 1-2 muaj (n=164. Te grupacioni moshor “0-1 muaj” (n=155.51%).7.45 Ndër shkaktarët e ablaktacionit të hershëm (n=704).5.14.83 10.32. patologjia e majes dhe e gjirit (n=76. agalactio.ka nisur t’ i japë me shishe(n=27.10. përshtypja se nëna e ka qumështin e dobët (n=7.0 155 97 1-2 N % 2-3 N % 0-3 N 98 25 27 76 % 13.01%).9 Sëmundjet e 15 6.8 140 229 100.1 1. Secili grupacion moshor i ka veçoritë e veta.55 2.56 31.9 Nuk e mori 24 10.5.15%.05%).53%).10. vetë e la (n=50. prematuriteti. patologjia e gjirit dhe e majës(n=9.31.12.32.1%).2.7.9%). të cilat do t’i shohim në tabelat dhe grafikët vijuese.65%).91%).11%). sëmundjet e nënës (n=27. 95-101 Tabela 2.9 nënës Sëmundjet e 10 4.5 9 5.3. . (n=49.8.4. patologjia e gjirit dhe e majës (n=30.13.92%). kemi këtë gjendje:nuk ka patur gji. është konstatuar në 98 raste (42. patologjia e majës dhe e gjirit.92 23 14. sëmundjet e fëmijës (n=6.35 Prematuriteti 25 10.79 14 8.83 3.40.8 100. sëmundjet e nënës (8.55%).83%).24. Te grupacioni moshor “2-3 muaj”.15.e kështu me radhë. përshtypja se nuk patur mjaft gji (n=23(14.etj.38%).0 16 672 704 2. nuk e ka marrë gjirin.6 4 49 27 2.2 14. Te grupacioni “fare në gji” n=229.Praxis Medica 48-1.3 7 14.79%). vetë e ka lënë (n=24.29%) kemi këto përgjigje: nuk ka patur gji.30%).4 17.zëvendësimi i një racioni me ushqim artificial(n=5. vetë e ka lënë (n=15.05 89.2 gjirin Patologjia e 23 10. në 24 raste (10.8%).3.4 fëmijës Nuk pati gji 9 Ka nisur 9 ushqimin me shishe Përshtypja e qumështit të dobët Vetë e la gjirin Nuk pati mjaft gji Përshtypja se nuk pati mjaft gji Zëvendësimi i një racioni 215 93. numërojmë: agalakcionin (n=98.9 3.24%).4 3 1.2.17.48%).22.4 50 9 36 7. zëvendësimi i një racioni (n=11.14%).3.92).9. patologjia e majës dhe e gjirit ne 23 raste (10.14 24 15.” ka nisur t’ i japë me shishe” (n=20. dominojnë përgjigjet:” “nuk ka patur gji” (n=51.5.3 20 27 24 166 75 2. në 10 raste(4.04%). sëmundjet e nënës 15 raste (6. ndërsa sëmundjet e fëmijës.04%).

98 M. Avdiu: ABLAKTACIONI I HERSHËM .

Agalactio. nëna e humb durimin. Lj.) (1) prej 600 primiparave. 2. ‘Nuk ka patur gji’ (24.98%) është përshtypje e nënës. e futur brenda. Mbizotërojnë lindjet në klinikë. enormë e madhe). Prematuriteti. Nuk kemi patur rast të ketë lindur nën 18 vjeç. ne në Kosovë nuk kishim para vetes ndonjë studim të veçantë. ose nuk ka patur as për fëmijët e tjerë”. Në strukturën profesionale mbizotërojnë maksimalisht amviset. Ndër ne (veçmas në Llap ku është bërë studimi) bien në sy specifika si këto: ende nuk është në nivel shkollimi i femrës dhe niveli i arsimimit të saj në përgjithësi. në Evropë dhe në republikat e ish. të cilën gjë e konsiderojmë fakt të mirë. Prematuriteti mbetet akoma i lartë (17. ndërsa ai i hershmi në veçanti. Patologjia e majës dhe e gjirit (10.85%). Grafiku 3 lugë.6%. Është një problem i pranishëm në të tre muajt e parë të jetës së fëmijës.Jugosllavisë trendet e ablaktacionit i kanë emërtuar herët dhe i kanë identifikuar ato.52%.79%). Mosha e nënës e cila hyn në bashkëshortësi është e kënaqshme. kanë ndikim në mosvënien e foshnjës në gji.79%. por edhe në përmasa botërore. të galaktoforitit. Kur bëhet fjalë për shkaktarët e ablaktacionit mund të themi se këta janë të shumtë dhe të llojllojshëm. sëmundjet e nënës dhe të fëmijës.22. Ende në Kosovë ka shumë lindje. e cila ndërlidhet me displazitë e majës së gjirit në rend të parë (maja e gjirit e rrafshët. dhe ky vazhdimisht mbetet një fakt brengosës për mjekësinë kosovare. ose në mosmarrjen e gjirit nga ana e saj. icterus fortae. dhe grupacioni me 2-5 fëmijë është i pranishëm në masën 43. janë një shkaktar të cilin duhet parashikuar gjithësesi. dhe nis t’i japë me shishe e me biberon. dhe është i pranishëm në muajin e parë dhe në muajt vijues (Tab. ndërsa nuk është i lartë as numri i nënave që kanë lindur mbi moshën 35 vjeç (9.7%. por edhe e grave të tjera në rrethin ku nëna jeton. 95-101 99 DISKUTIMI Ablaktacioni në përgjithësi. ndërsa bashkë me të edhe sfidën që quhet laktacion. Ende kryhen lindje në shtëpi (7.ndërsa qëndrimi në lindëtore 1-3 ditë veçmas te primiparat. Xhamajkë e gjetiu). Në fakt qumështi i nënës duket me i hollë (“më i lig”) se ai i lopës.24%). Përshtypja se nëna e ka qumështin e dobët. Abramovic-Savic.51%).ndërsa Najdanovic (1) konstaton përqindje të lartë të foshnjave që nuk vihen fare në gji. (1. Ato i nënshtrohen shkuarjes në shtëpi pa u vendosur laktacioni. e lën pra këtë. te ne bën pjesë me 42. manifestohet në formë të ragadeve. kur dihet se qumështi i gjirit tek ato vjen ditën e tretë deri të katërt të pas lindjes. të mastitit. paraqet jo vetëm për ne në Kosovë. kur nëna”nuk e ka asnjë pikë gji. Kjo për nënat është hendikep. të cilin shkaktar e ndërlidhim për strukturën anatomo-fiziologjike të gjirit.18%) (Tabela 1). infundibuliforme. Foshnja në këtë mënyrë e merr ushqimin më lehtë dhe e “humb” ndjenjën ta marrë gjirin.76%.32. etj dhe secila prej këtyre gjendjeve është e rëndë e me prognozë të keqe për laktacionin. ose jo me kritere rigorozisht shkencore.Praxis Medica 48-1. mbizotëron profili i nënës me shkollë fillore të mbaruar. ky nivel me të vështirë mbizotëron elementet e edukimit shëndetësor. Derisa të tjerët në botë(SHBA. të rendit të parë. Veçmas është i madh numri i foshnjave të cilat nuk vihen fare në gji =229. dhe ky mund të jetë një shkak për të ndodhur ablaktacioni. të dytë e të tretë. ndërsa kjo bën me dije për nivelin e lartë të papunësisë dhe të emancipimit të gruas në përgjithësi. është një shkaktar që shpjegohet me mospasjen gji nga ana e nënës. Në muajin e parë. ditëve të para të paslindjes. nuk është i mjaftueshëm. agalakcionin e konstaton në 20. problem të karakterit socialmedicinal.por . (Sarajevë.

ragadet përmenden në 7. Autorët Raic e Votava (15). (4) në 2/3 e rasteve për ablaktacion akuzon hipogalakcionin. ndërsa ajo sugjeron se mbi këtë bazë. KONKLUZAT 1. se fëmija nuk po përparon mirë.100 M. edhe për ne në Kosovë. nëse konstatohet me matjet për peshë. Kemal.ose po bie prej një percentili më lart në një percentil më poshtë për një kohëzgjatje prej 2 javësh.(18). D. mosfunkcionimi gati fare i këshillimoreve për gra shtatzëna. e cila vazhdimisht nëpër muaj vjen duke u rritur dhe gjithmonë ka konotim të pashpjegueshëm. Hipogalaktinë e akuzon më së shumti për ablaktacion.5% të rasteve. për të mos thënë pediatrit më shpesh. është përgjigje e shpeshtë (7. Grobenski. niveli jo përkatës i organizimit të shërbimit shëndetësor. pra lën vend për komentim.5% të rasteve. në 61% të rasteve. 3. sipas tyre përmbushen kriteret e pediatrisë bashkëkohëse. (11) konstaton se nënat nga fshati i mbajnë më gjatë fëmijët në gji në 3 mujorin e parë të jetës së fëmijës. Djuric (Nish)(3) për ablaktacion të hershëm në rend të parë akuzon patologjinë e majës dhe të gjirit (20. në 10.6% të rasteve sëmundjet e nënës. në një studim në të cilin janë përfshirë 1993 fëmijë të moshës 0-24 muajsh.niveli i pakënaqshëm i edukimit shëndetësor të popullatës. Avdiu: ABLAKTACIONI I HERSHËM ose të disfunksionit hormonal. flet për përgatitjet për gjidhënie të cilat duhet të fillojnë më së voni gjatë shtatzënësisë.”. Fanconi. sëmundjet e nënës në 14.dhe fare i pakët i këshillimoreve për nëna e fëmijë. Waller (Britani).32. flet për ushqimin plotësues në 6-mujorin e dytë të jetës së fëmijës. duhet sugjeruar shtim të ndonjë racioni me kusht që gjithçka që i jepet fëmijës duhet dhënë me lugë ose edhe më mirë me gotë. Përshtypja se nuk kishte mjaft gji (5.5% të rasteve. aspekti i shkollimit të femrës. në 1/5 e rasteve faktorët socialë dhe ¼ e rasteve afekcionet në gjinjtë. “Zëvendësimi i një racioni në gji me ushqim artificial”. Bebeci.mund t’ i ushqejnë ata me gji në masën 95%. ragadet i konstaton si shkaktarë të ablaktacionit në 16. (10) akuzojnë hipogalaksionin për ablaktacion.J. në të dytin 55% e në të katërtin 40%(19).52%..2%. (Zagreb). Mayer (SHBA). sepse është një përgjigje subjektive.si dhe një shërbim patronazhi i cili nuk është aspak mirë i organizuar. Është i madh numri i foshnjave që nuk vihen fare në gji (n=229.6%). ekskluzivisht në gji në muajin e parë të jetës ishin 70% e foshnjave. p<0. është vendim i nënës dhe i rrethit drejtpërdrejt.. (8) në 40% të rasteve për ablaktacion akuzon mjedisin spitalor dhe personelin mjekësor në spitale. është veçmas e pranishme në muajin e parë të jetës së kjo është vetëm një përshtypje që nuk qëndron as shkencërisht as në praktikë. Është gjë e ditur se duhet të insistohet. zëvendësimin e një racioni në gji me një racion në ushqim artificial. Osmani me bashkëp. mbulimi i pamjaftueshëm dhe në mënyrë joharmonike i territorit me pediatër dhe akusherë. e papërgjegjshme.te mbingarkesat fizike e psikike. përmendin hipogalakcionin si një pengesë më të shpeshtë dhe më serioze ndaj gjidhënies. (14) për ablaktacionin akuzon moszbrazjen e gjirit ditëve të para të paslindjes. por edhe te të gjithë faktorët që lidhen për patologjinë e majës dhe gjirit. ndër shkaktarët e ablaktacionit përmendin në 13. Chaieka (Poloni). Patologjia e majës dhe e gjirit(10. vetë e la në 9. J (Zagreb.(6).7%). ndërsa mbajtjen në gji e konsideron edhe më tutje ushqim bazë.2-6 muaj dhe 6-12 muaj. ”Vetë e la. (2) propozon mbrojtjen e nënës. vitin e parë të jetës së fëmijës e periodizon në 0-2 muaj.5%. (Prishtinë).ndërsa sëmundjet e fëmijës në 6. Në raportin për monitorimin e praktikave të ushqyerjes me gji të foshnjave dhe fëmijëve të vegjël në Shqipëri (2003). (3) sugjeron përpjekjet më të shtuara të personelit shëndetësor si edhe të punëtorëve socialë. Cueman (Holandë). T=8. 2.Për probleme të ngjashme flasin edhe mjekët pa kufi. Ai konstaton se 95 % e grave të afta për të lindur fëmijë.27%).ndërsa periodën 0-2 muaj e konsideron kohë të vendosjes së suksesshme të laktacionit. dhe me këtë. etj.1%.(16). Ablaktacioni i hershëm është problem social-medicinal.01). është një shkaktar fajin për të cilin në rend të parë e kanë punëtorët shëndetësorë. e cila vjen si parësore në rast se nuk është e zhvilluar parenkima e gjëndrës së gjirit . Filipovic.0%.Te patologjia e majës dhe e gjirit. (2.17). mastiti në 4. kur kihet parasysh statusi social i popullatës. veçmas të primiparës për 4 muaj rresht nga ana e pediatrit dhe e akusherit.duhet të ndodhë edukimi shëndetësor në shkolla në moshën e rinisë. Pansini me bashkëp. dhe dytësore te rasti i mungesës së ushqimit kualitativ e kuantitativ.1%).11%).069.

2.Kapetanovic.01.:Pediatria. p<0. 17. 1988. Fanconi-Ëalgren :Udjbenik pedijatrije. Newton.T=10.1%) dhe “ përshtypja e nënës se nuk kishte mjaft gji” (5. 19.12.D. 1969.:Rezultati ispitivanja uzroka rane ablaktacije .57%).Popovic.Z.M.01.1988. 6.. 5.:Pedijatrijska gastroenterologija. 98.1950.T=1.I sur. I sar.Naklada lijevak.Tiranë.mars.05 LITERATURA: 1. Osmani.2003 . Raporti i monitorimit të praktikave të ushqyerjes së foshnjave dhe fëmijëve të vegjël në Shqipëri. 2-3.4. 14.por edhe gjatë gjithë 3 mujorit të parë të jetës. Zagreb. Gyn. 1973. ”ka zënë t’i japë me shishe” (10. 1967.3.Peric.:Pedijatrija. 3. 7.Lj.Zbornik radova VI-Pedijatrijskih dani Nisa.798. p<0.Zbornik radova Jugoslovenskog simpozijuma o problemu ishrane u decjem uzrastu.J.and col.Naucna knjiga . XVIII.. bën me dije se është mjaft i pranishëm në grupacionin moshor “ Fare në gji”. J. ndërsa te “sëmundjet e nënës “është i pranishëm.F. Pansini. :Lactation. Bebeci.79.:Clinical.39. 13. Djuric.Zagreb.et col:L’ alimentation du nourrisson.M. 12.D.Courrier.K.D.p<0. 324.Aleksinac.. 5.1976. 101 4.81.11%). 10.. Mardesic.1977.F. I sur.M. AZMD.N. 11.2006. Te “sëmundjet e fëmijës” në moshën 03 muaj nuk ka signifikantitet statistikor. 14.i sur.:Najcesci uzroci rane ablaktacije u nasoj sredini.Ëaller. 95-101 fëmijës.035. 8.The Lancet.Zagreb.p<0.biochemical and experimental Studies on lactation.Journal of Medecine.Nikpalj.I.Nis. Kemal. përbëjnë masën prej 47.Tiranë.conception and the nutrition of the nursing mother and child. Chaieka.P.:Psychologic aspects of Lactation.:Greske I posledice nepërkatësne ishrane u odojcadi lecene tokom 1987 godine u Decijoj klinici Medicinskog fakulteta u Pristini. 4.J.1968. 53-56. Filipovic. T=9. 18.T. ”vetë e la…” (7. :Procena uticajnih faktora na laktaciju zene. Zergollern.2002.Praxis Medica 48-1.Disertacija.mars 2006.V. 15. Am..1967. Obs.V.Clinical Pediatrics. 14.65).efekti negativ i të cilëve do të mund të korrigjohej në mënyrë të konsiderueshme në rrethanat e qëndrimit pozitiv ndaj laktacionit.:Brest feeding in the United States.B I sur. Abramovic_Savic.:Pedijatrija. The Journ.01.:Dodatna ishrana u dece u prvoj godini zivota. ”Nuk pati gji”.H.. Tresohlova:Dojenje odojcadi u CSSR.Hodjic.ITN. T=2.. Raic. Agalactio. dallimi është signifikant në favor të ekzistimit të shkaktarëve . Meyer.71%.Lj..Jellife.Zbornik radova Jugoslovenskog simpozijuma o problemu ishrane u decjem uzrastu.. 1.. 37.7.2001.Newton.1968.Lazic.The Neë Eng.Beograd-Zagreb.42.1994 16. (23.:The early of human milk and its reaction to the security of Lactation. Aleksinac. Grobenski.:Dojenje.Ped.D. 9.H. 1179.Medicinska knjiga.ITN.Zagreb. Jellife B.2005.1972.180.

Kamberi. diabetes are only a few of the factors which can predict the outcome of AMI. Kjo është pasojë e rupturës së pllakës aterosklerotike dhe e formimit të trombit në arterien koronare. Though there are contradictions regarding the role of QT interval and the derived indices from this interval. të shkallëve të ndryshme. në veçanti te ne. high blood pressure. gender and prior disease (high blood pressure. INTRODUCTION The rate of malignant arrhythmias (VF/VT) and mortality in patients that suffer AMI is high. while 91 were healthy subjects. such as QT interval. gender. AIM OF THE STUDY: Investigation of different factors in patients with AMI such as: age. 101 of which sufferd AMI. Materiali dhe metoda:Janë analizuar të sëmurët të diagnostikuar me IAM (KNS-10 shifra I21). Dispersioni i intervalit QT vetëm në raste të insuficiencës së shprehur kardiake ka treguar dallim sinjifikant në rastin me dhe pa hipertension arterial nuk ka treguar dallim si dhe në rastin me insuficiencë më të lehtë kardiake akute. diabeti janë vetëm disa nga faktorët përmes të cilëve mund të parashikohet ecuria e IAM. Qëllimi: Hulumtimi i faktorëve të ndryshëm të të sëmurëve me IAM si: mosha. which served as a control group. 1N. diabeti melit dhe dislipidemitë). Instituti i Farmakologjisë REZYME Shkalla e aritmive malinje (FV/TV) dhe e vdekshmërisë nga IAM është e lartë. gender. lokalizimi i infarktit. gender are features that influence considerably the outcome of acute myocardial infarction. frekuenca kardiake.102 Praxis Medica 48-1. të zemrës dhe QTd me hipertension arterial krahasuar me ata pa HTA. diabeti melit. particularly in our region. CONCLUSIONS: Old age. dispersioni i këtij intervali te grupe speciale të IAM (me HTA dhe me insuficiencë akute kardiake). 102. as indicators of the prognosis of AMI. që çon në zvogëlimin e vaskularizimit të pjesës së miokardit të ushqyer nga kjo arterie. Rezultatet: Mosha e shtyer. 2B. such as: age. gjinia. tensioni arterial si dhe disa parametra të derivuar nga EKG si intervali i QT. HYRJE Infarkti akut i miokardit (IAM) paraqet zhvillim të shpejtë të nekrozës së miokardit që shkaktohet nga çrregullimi i shprehur i baraspeshës ndërmjet furnizimit dhe kërkesës për oksigjen të miokardit. prezenca e diabetit melit. vdekshmëria. In case of patients with arterial hypertension and the ones without.107 PARASHIKIMI I VDEKSHMËRISË NË INFARKTIN AKUT TË MIOKARDIT NËPËRMJET PARAMETRAVE TË NDRYSHËM KLINIKË DHE ELEKTROKARDIOGRAFIKË Praxis Medica 48-1. QT disperssion interval (QTd) in AMI complicated with acute heart failur of different degrees was studied as well as QTd in patients with Arterial Hypertension compared to those without. gjinia janë faktorë që ndjeshëm ndikojnë në ecurinë e infarktit akut të miokardit. 1 . kurse 91 të shëndoshë. dibetes mellitus. 1F. të cilët kanë shërbyer si grup kontrolli. Disa të dhëna demografike dhe indekse të EKG janë të vlefshëm në stratifikim të të sëmurëve me IAM të rrezikuar për ngjarje negative: aritmi malinje dhe vdekje.107 1 L. Reparti i Kardiologjisë 2 Qendra Klinike Universitare-Kosovë. dyslipidemia). 1 Qendra Klinike Universitare-Kosovë. Është analizuar dispersioni i intervalit QT (QTd) në IAM i ndërlikuar me pamjaftueshmëri akute. Konkluzionet: Mosha e shtyer. diabetes. there were no differences as well as in the case of mild heart failure. location of the infarct. Hima. Lethality. Demographic data were taken into consideration with the intention of testing variations between groups. gjinia dhe sëmundjet e mëparshme (hipertensioni arterial. REZULTS: Old age. Key Words: AMI. 102. Disperssion of QT interval only in case of severe heart failure showed significant difference. Por ekzistojnë të dhëna kundërthënëse për rolin e intervalit QT dhe indekseve të derivuara nga ky interval si indikatorë të prognozës gjatë IAM. Është bërë analiza e 192 subjekteve nga të cilët 101 kanë qenë me IAM. Në shqyrtim janë marrë të dhënat demografike me qëllim testimi të variacionit ndërmjet grupeve krahasuese si: mosha. gjinia. Fjalët kyçe: IAM. its disperssion in special groups of AMI (with high blood pressure and with acute heart failure). Rexhepaj. Some demographic data and ECG indices are important in stratifying patients with acute myocardial infarction at high risk for adverse effects: malignant arrhythmias and death. hipertensioni arterial. 192 subjects were assessed. METHODS: Patients diagnosed with AMI were evaluated (KNS-10 code I21). heart rate. diabetes. Krasniqi. blood pressure as well as few data derived from ECG.

testimi invaziv elektrofiziologjik. si angjinë postinfarktale. Konkluzione të njejta parashtrojnë edhe autorët e tjerë. gjinia dhe sëmundjet e mëparshme (hipertensioni arterial. Rritja e heterogjenitetit të ripolarizimit ventrikular favorizon shfaqjen e aritmive malinje ventrikulare. Kamberi: PARASHIKIMI I VDEKSHMËRISË NË INFARKTIN AKUT Vlerësimi i rrezikut konsiston në analizimin e të dhënave demografike. zgjerim të zonës së infarktuar dhe insuficiencë kardiake. (101 të sëmurë) është analizuar dispersioni i intervalit QT te të sëmurët me IAM dhe relacioni me aritmitë malinje (TV/FV).6 Kjo mund të jetë pasojë e aterosklerozës së shtuar ose karakteristikë tjetër e shkaktuar nga diabeti p. Është bërë analiza e 192 subjekteve nga të cilët 101 kanë qenë me IAM.3 Veçoritë e tjera elektrokardiografike që flasin për prognozë të keqe janë: persistimi i depresionit të segmentit ST qoftë me formë horizontale ose me formë zbritëse. 18 aritmitë të induktuara nga medikamentet. infarkti inferior i shoqëruar me infarkt të ventrikulit të djathtë.22 insuficiencë kongjestive kardiake. 2. kurse 91 të shëndoshë. 19 efikasitet të mjekimit të aritmive. elektrokardiografike në seri. se rritja e dispersionit të QT reflekton: aritmitë malinje dhe vdekjen e papritur. Përcaktimi i dallimeve të dispersionin të QT dhe QTcd brenda nëngrupit të paracaktuar me IAM dhe HTA dhe atij me IAM pa HTA. të cilët kanë shërbyer si grup kontrolli. lokalizimi i IAM. të fragmentuar në zonën e infarktuar) dhe matja e variabilitetit të frekuencës kardiake ose vlerësimi i 15 sensitivitetit barorefleksiv.matja e dispersionit të intervalit QT (QTd).10 depresioni i segmentit ST në derivacionet e përparme te të sëmurët me infarkt inferior. rrit rrezikun e mortalitetit për tri deri katër herë. dhe në qoftë se është kryer. 17 Disa studime kanë treguar.L. QËLLIMI I PUNIMIT 1. mosha. monitorimi me Holter për gjetjen e aritmive ventrikulare. madhësia e infarktit. edhe i të dhënave nga kateterizimi kardiak. kanë mortalitet më të lartë. Disa faktorë demografikë dhe disa të dhëna anamnestike janë indikatorë të prognozës së keqe gjatë IAM ku përfshihen gjinia femërore. (3) zvogëlohet te të sëmurët e trajtuar me trombolitikë. në veçanti. 5 Diabeti melit. 11 12 Në periudhën pas IAM. por që vuajnë nga diabeti melit kanë ndërlikime më shumë. 4 angjina pektoris e mëparshme dhe infarkti i mëparshëm i miokardit. Të sëmurët me elevacion të segmentit ST në më shumë derivacione si dhe me vlerë më të lartë të shumës së segmentit ST. Në të gjtha këto raste QTd ka qenë parametër i mirë vlerësues.sh. 23 sëmundje valvulare 24 dhe toksicitet të shkaktuar nga barnat. testeve joinvazive.20 ishkemi të miokardit. Në shqyrtim janë marrë të dhënat demografike me qëllim testimi të variacionit ndërmjet grupeve krahasuese si: mosha.3 prezenca e diabetit melit.2 mosha e shtyer mbi 70 vjet. monitorimit të të dhënave hemodinamike.8 Po ashtu. Analizimi i disa të dhënave demografike dhe i faktorëve të tjerë si: gjinia. të sëmurët janë të rrezikuar nga vdekja e papritur si pasojë e aritimive malinje në periudhën prej 1 deri në 2 vite. diabeti melit dhe dislipidemitë). Është analizuar dispersioni i intervalit QT (QTd) në IAM i ndërlikuar me pamjaftueshmëri akute. me bp.14 regjistrimi i EKG-së së mesatarizuar. të zemrës dhe QTd me hipertension arterial krahasuar me ata pa HTA. në veçanti. matjes së markerëve kardiakë në serum. frekuenca kardiake dhe tensioni arterial sistolik në ecurinë e sëmundjes (IAM). 9 dhëmbi Q patologjik në më shumë derivacione. .19 hipertrofi të ventrikulit të majtë. 4 Rol të rëndësishëm për trajtim si dhe për prognozë te të sëmurët me IAM ka edhe prania ose mosprania e elevacionit të segmentit ST. të cilët hyjnë në grupin me rrezik të lartë për vdekje të papritur: . edhe ata që e mbijetojnë IAM. (4) rritja shoqërohet me rritje të aritmive ventrikulare. të shkallëve të ndryshme. Mënyra e matjes së rritjes së dispersionit të ripolarizimit është matja e dispersionit të QT. 13 Përdoren disa metoda për stratifikimin e të sëmurëve pas IAM-në lidhje me jostabilitetin elektrik.16 Në studimin e kryer nga Ciolli A. (2) arrin maksimumin në orët e hershme pas fillimit të simptomave. 18 disbalans të elektroliteve. kur infarkti është anterior. 7 por që nuk është sqaruar dhe nuk njihet mirë. Këta autorë kanë gjetur se dispersioni i QT: (1) rritet gjatë IAM. 103 Dispersioni i intervalit QT reflekton ndryshueshmëri lokale të ripolarizimit ventrikular.19 Këta të sëmurë kanë pasur rrezik më të lartë për aritmi malinje dhe për vdekshmëri. duhani. MATERIALI DHE METODA Janë analizuar të sëmurët të diagnostikuar me IAM (KNS-10 shifra I21). 21 infarkt akut të miokardit.

HTA 11 (52.46 0.87 ± 10. ka qenë më e shprehura me 54. Sa i përket moshës ndërmjet Në grupin me infarkt akut të miokardit (IAM) grupeve (grupit me IAM dhe grupit të shëndoshë) kanë qenë 101 të sëmurë. me rritje të rrezikut relativ për vdekje për 10% kur i sëmuri ka qenë i gjinisë femërore (RRR=-0. letalis me 15/21 (71.82) 54%.66%).186.27%) nuk ka pasur dallim sinjifikant në moshë (p>0.87. (RRR=-1.73.0001.41. ndërsa mosha mesatare në Tab. F): Ttesti = 0.1 deri 9. shëndoshë nga të cilët meshkuj kanë qenë 37 (40.58%. me ndikim sinjifikant në shkallën e vdekshmërisë.53 ± 10. 1.3) Rreziku relativ për vdekshmëri është rritur për 141% kur mosha e të sëmurit ka qenë mbi 70 vj. Analiza e ecurisë së sëmundjes është bërë deri në numrin rendor 40 të të sëmurëve.56) Dislipidemi 19 (18. Të dhënat demografike të të ekzaminuarve Grupi me IAM n = 101 Të dhëna demografike Gjinia§ Meshkuj (M) Femra (F) Mosha Mosha mesatare ± SD Mosha mesatare ± SD: (M) (F) 62.73) 37 54 (40.38%).28.9%).05 ± 10.107 grupin e personave të shëndoshëve 62 vite REZULTATET (61.52 60.11 0.58) HTA 44 (43. (OR=3. Mosha ka paraqitur një faktor të rëndësishëm.87±10. MEAN (IAM vs. MEAN ( M vs.56%.26 62.81%. nga të cilët 74 (73. MEAN (M vs. p > 0.3). Ttesti = 0.29%).26). murit të përfshirë me zonë të infarktuar dhe sipas ecurisë Grupi me IAM n = 101 (%) Historia Diabet melit 42 (41. 95% CI=1. p < 0.12. sa kanë qenë edhe me shok kardiogjen. HTA 43. 102.34) 0. .79 66. Mosha mesatare e të sëmurëve ka qenë 62 vite (62.05±10.46%. 2 kemi prezantuar faktorët e rrezikut. Shkalla e rrezikut për përfundim fatal të IAM ka qenë më e lartë te gjinia femërore (OR=1. Në grupin kontroll kanë qenë 91 të (Tab.25. Pirja e duhanit si faktor rreziku. dislipidemi 3 (14. GK dhe gjinisë): F = 2. Përpjesa e rrezikut ka qenë 2.4). IAM sipas faktorëve të rrezikut.27) (26.104 Praxis Medica 48-1. Në tab.81) Duhan 55 (54.52). p >0. muret e përfshira dhe dekursin e sëmundjes te të sëmurët me IAM. lateral 55%. Diabeti melit ka shtuar vdekshmërinë – përpjesa e rrezikut është vlerësuar në 2.9 74 27 (73.11± 10. DM 13 (61.1). Me exitus letalis kanë përfunduar 7/40 (17. rreziku relativ për vdekshmëri te gjinia femërore ka qenë 110% më i lartë krahasuar me gjininë mashkullore (RR=1.9) meshkuj. Si faktor rreziku duhani ka qenë më së tepërmi prezent në grupin me ex. Me aritmi malinje (FV/TV) kanë qenë 4/40 (10%).66) (59. p < 0.0001 (%) Grupi kontroll n = 91 (%) p § ChiTesti = 20. diabeti melit 41. posterior 10%.5%).63 61. SIZ i mëparshëm 17. Kështu.22 ± 8.85. me shtim të rrezikut relativ prej 128% (Tab.9.46) SIZ i mëparshëm 18 (17. 2.09 61. inferior 59%.10).41).12.43%). Përqindja e lokalizimit të infarktit te të sëmurët me IAM ka qenë: anterior 59%. apikal Tab.11. F): Ttesti = 2.1-diagramet 1 dhe 2).70 ± 10.4 deri 3. dislipidemia 18. Në mënyrë të veçantë kemi analizuar ndikimin e faktorëve të rrezikut në shkallën e vdekshmërisë.007. p > 0.03. septal 56%. 95% CI: 0.82%.

Inf 3. m e IA M p a H T A K r a h a s im i i g r .47 5.3.15 RRR -0.41 -1.8 32. OR = Odds Ratio. m e IA M : m e H T A d h e E x d h e m e H T A 1 4 0 q ë k a m b ije tu a r p = 0 .3 34. K r a h a s im i i të Q T d i të s ë m u r ë v e m e IA M : m e H T A d h e p a H T A 1 3 0 1 2 0 1 1 0 p = 0 .03 AR(%) 8.1 2.707 Insuficienca akute kardiake e vlerësuar me shkallën Killip 1 deri 4 ka treguar dallim josinjifikant në mes K1-K2. 1 0 0 9 0 8 0 7 0 6 0 5 0 4 2 4 4 4 6 4 8 5 0 5 2 5 4 5 6 5 8 n u m ri i të s ë m u rë v e n r m e IA M d h e H T A k ra h a s u a r n r.43 -0.78 58.1 .L. Të dhënat tabelare e diagr.St.25 2.7 0 7 QTd +/+Dev.43 1.6 .28 -0.4 .3 p 0.07 -0.15 ARR -0.82 13. RRR = Relativ Risk Reduction.3.23 RR = Risk Ratio.33 OR 1. ARR = Absolut Risk Reduction.74 0.4) (1. . Kamberi: PARASHIKIMI I VDEKSHMËRISË NË INFARKTIN AKUT Tab. të mësipërm.1 JO 57 86. dallimi ka qenë sinjifikant në mes K1-K4.89 0.19 29. St. K1-K3 por.41 2.20 (95% CI) (0.3) (1.dev HTA PO 44 89.57 1.9) (0. DM HTA SIZ i mëparshëm 105 RR 1. 1 0 0 8 0 6 0 4 0 5 1 0 1 5 2 0 2 5 3 0 3 5 X G ru p e t: H T A m e E x D a ta q ë k a m b ije t u a r k ra h a s u a m e H T A Tab.23 23. AR% = Atributiv Risk.9.28 1.4 .3 7 8 1 2 0 QTd+/-Dev.10 -1. M) Mosha > 70 vj. Nr QTd St.86 1.12 3. Ndikimi i faktorëve të rrezikut në shkallën e vdekshmërisë Faktorët e rrezikut për vdekshmëri Gjinia (F vs.44 56.6) Lokalizimi i infarktit ANT vs. nr.02 -0.17 -0. CI = Confidence Interval.4.22 -0. 4.7.2) (0. 3.0 .

102.8 DISKUTIMI Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (SHBA) afërsisht 1.1. prapëseprapë IAM mbetet patologji fatale për rreth 1/3 e të sëmurëve.4 33. me reduktim relativ të rrezikut për -0. Autorët Bueno H me bp.6 4 15 72. Edhe pse përqindja e vdekjes nga IAM ka rënë për 30% në dekadën e fundit. është 1.1 Në Njësinë Koronare të Klinikës Interne në periudhën njëvjeçare (janar-dhjetor 2001) janë hospitalizuar 343 të sëmurë me IAM. në rast se i sëmuri është i gjinisë femërore. nr.4 20.1 2 20 84 36.Dev. 4 5 6 Analiza e materialit të marrë në shqyrtim ka treguar se diabeti melit ka shtuar rrezikun relativ për 2.5 mil. ku konstatohet se rreziku relativ për vdekshmëri.28 me OR=2.25%).12 që tregon se gjinia femërore per se paraqet faktor që ndjeshëm shton vdekshmërinë. Diabeti melit.25. Të dhënat tabelare e të dhënave të mësipërme nr QTd St.107 Tab.10 dhe odds ratio=1. dhe Toefler me bp dhe autorë të tjerë konstatojnë se disa faktorë demografikë janë indikatorë të prognozës së keqe gjatë IAM ku përfshihen gjinia femërore dhe mosha e shtyer mbi 70 vjet. Killip 1 59 93.41 me reduktim relativ të rrezikut prej -1. Mosha e shtyer mbi 70 vjet është faktor edhe më i madh rreziku me rrezik relativ prej 2. Analiza e materialit tonë ka treguar se dispersioni i intervalit QT (QTd) në rastin e IAM nuk ka treguar dallim sinjifikant te grupi me hipertension arterial krahasuar ma ata pa hipertension arterial si dhe brenda atyre me HTA .41 dhe me odds ratio prej 3. nga të cilët kanë vdekur 66 (19.4 32. te të sëmurët me IAM. njerëz vuajnë nga IAM në vit. 5.1 3 7 85. 2 3 Kjo vërtetohet edhe nga analiza e materialit tonë.86.106 Praxis Medica 48-1. raportohet se rritë vdekshmërinë për 3 deri 4 herë.

1995. E. Kraemer.. 18. J.. 107 të lehtë kardiake dhe të mesme por. Koistinen MJ. J. Buja G.74:550-553 22... Mukharji. Richards. F. Am. Amiodarone therapy after sotalol-induced torsadespointes: prolonged QT interval and QT dispersion in differentiation of pro-arrhythmic effects Zeitschrift fur Kardiologie 1994. D. Pellicioni PR. Lang CC. J. Cardiol. 4:28. 1984. et al. Holter monitoring and clinical variables for prediction of arrhythmic events in survivors of acute myocardial infarction in the thrombolytic era. P.: Myocardial infarct size and mortality in diabetic patients.50(3):209-15. 1993.. 11. DeCamilla. 8. A. QT dispersion and early arrhythmic risk during acute myocardial infarction. 14. J. Dallas. Melacini P. Heart J.. G. H. R. B. Parafati MA.. Am. T. . 1993. Marcus. Moss AJ. 1985.et al: Influence of sex on the short-term outcome of elderly patients with a first acute myocardial infarction. 16. Coll... Med.. Bevilacqua U.83:887-890.. 55:1629. Comparison of QT dispersion in hypertrophic cardiomyopathy between patients with and without ventricular arrhythmias and sudden death. C. Am J Cardiol 1994.. Le Cessie S. Di Lorenzo M. M. 52:1161. Fibrinolytic Therapy Trialists (FTT) Collaborative Group: Indications for fibrinolytic therapy in suspected acute myocardial infarction: Collaborative overview of early mortality and major morbidity results from all randomised trials of more than 1000 patients. Rennert. Influence of electrolit abnormalities on interlead variability of ventricular repolarization times in 12-lead ECG. Bevilacqua U. Nava A. Engl. 12. Saltz-Rennerts. 73:37-40.. Yli-Mayry S. 1984.. Stone. K. 10. A. Smith. pp. et al. Ross. 24.: Prognosis of patients with diabetes mellitus after acute myocardial infarction.. K. et al. and Nash. 21:1419. Dispersion of ventricular repolarization and arrhythmic cardiac death in coronary artery disease. G Ital Cardiol 1999 Dec. 21. 1985. Lie KI.. Am J Ther 2001. QT dispersion and sudden unexpected deat in chronic heart failure. 13. Wiesfeld AC. J. Hohnloser SH. Rossi F. Am. Cardiol. 330:1211. S. Somberg JC. sinjifikanca ka qenë e ndjeshme në mes të grupit me IAM pa insuficiencë kardiake krahasuar me ata me insuficiencë të shprehur. Byth.: Ventricular ectopic beats and their relation to sudden and nonsudden cardiac death after myocardial infarction. et al. S. J. Bates. Gwilt. A.: Stepwise risk stratification soon after acute myocardial infarction. Am. Yelamanchi VP. Davis.. et al. 20. J. Miorelli M. Am. 71:1025. Almazan.: What is the best predictor of spontaneous ventricular tachycardia and sudden death after myocardial infarction? Circulation 83:756. P. 23. Turrini P..: Precordial ST segment depression predicts a worse prognosis in inferior infarction despite reperfusion therapy: The Thrombolysis and Angioplasty in Myocardial Infarction (TAMI) Study Group. Lo sardo G. Struthers AD.. E. S. 2. 54:466. 1979. I. et al. J.. 343:327-329. Cardiol.. American Heart Association: Heart and Stroke Facts: 1996Statistical Supplement. 1996. Clemmensen. J. R. Posma J.. Murray. W. 1989.72:973-976. Cardiol. M. et al. Klingenheben T.: Value of signal-averaged electrocardiography. Serokman. QT dispersion and early risk during acute myocardial infarction. H. Freeman M. 54:718. Zareba W. Am. 14:49. Huikuri HV. Hamer HP. Cardiol. 6. K. Fidati R. M. Muller. Adgey. Naas A. Angiology 1999 Mar. Cardiol.. Am. 4. J. DeBusk.L. J. Wanderman. Kamberi: PARASHIKIMI I VDEKSHMËRISË NË INFARKTIN AKUT që kanë mbijetuar krahasuar me ata që nuk kanë mbijetuar. D. and Ryan.. Am J Cardiol 1993. Lewis. Barr CS. H. 1994. 1994. P. Califf. J.: Right ventricular infarction. van de Loo A. H. Lancet 1994. 19. 9. Dispersion of QT interval in patients with and without susceptibility to ventricular tachyarrhthmias after previous myocardial infarction.. Lancet 343:311. 1983. C.. Tieleman RG. A. Paventi S. American Heart Association. tripi M. J Am Coll Cardiol 1995. J.. F. Molnar J. Increased dispersion of refractoiness in the absence of QT prolongation in patients with mitral valve prolapse and ventricular arrhythmias. Hartwell. et al.. T. L. Moss. Di Luzio E. E. B.8:117-122. E. et al. J. Palamara A. L. N. Br Heart J 1995. Cardiol. T. M. Lopez-Sendon. Freedman. Kinch.. R. radionuclide ventriculography. D. Ciolli A. W. J.Killip 4.: Size of acute myocardial infarcts in patients with diabetes mellitus. 1990. Po ashtu dispersioni i QT nuk ka qenë sinjifikant te të sëmurët me IAM pa insuficiencë akute kardiake krahasuar me ata me insuficiencë LITERATURA 1. Bueno. Ranade V. Bautovich. Coll.. Circulation 60:998.26:174-179. Perkiomaki JS. Coll. R. McClements. Br. 1-23. 7.: The effect of diabetes mellitus on prognosis and serial left ventricular function after acute myocardial infarction: Contribution of both coronary disease and diastolic left ventricular dysfunction to the adverse prognosis.. Wong. Cardiol.. Coll.: Mechanism and significance of precordial ST-segment depression during inferior wall acute myocardial infarction associated with severe narrowing of the dominant right coronary artery. Lewis. 29(12): 1438-44 17. 3. G. 5. Petri. Circulation 92:1133.: Is anterior ST depression with acute transmural inferior infarction due to posterior infarction? J. Crijns HJ. A. 16:1538. G. W. Am.. J. H.. J. 1991 15.

surgical treatment. stres frakturat . It contents nidus less than 10 mm in diameter surrounded by sclerotic bone tissue. osteoma. Surgical adequate intervention with nidus removal definitevely medicate osteoid osteoma. tomografisë së kompjuterizuar (CT). D. Në shumicën e rasteve janë të lokalizuara në metafizë dhe diafizë të eshtrave të gjata ( 73%).09%) janë femra të moshës 1. 7. scintigrafisë së eshtrave. Xhigoli Klinika Ortopedike e Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë ABSTRAKTI Osteoid osteoma si tumor beninj përbën 11-12% të të gjithë tumoreve beninje të eshtrave. osteoblasteve dhe shtresave të holla të osteoidit. 108-110 OSTEOMA OSTEOIDE SI TUMOR BENINJ I ESHTRAVE S. rezonancës magnetike (MRI). Sëmundja e Perthesit. dhe shuplakës e shputës (12%) (6). The characteristic symptom is persistent pain which make worse night. Kurse shumica e të sëmurëve janë nën moshën 30 vjeçare (1. 4). nidusi HYRJE Osteoid osteoma është tumor beninj dhe përmban nidusin me diametër më të vogël se 1 cm të rrethuar prej indit të dendur ashtëror sklerotik. Analizat laboratorike të gjakut si dhe ato të urinës janë normale. Pustina. Në pamje makroskopike nidusi ka ngjyrë të kuqe dhe i rrethuar me asht të dendur të bardhë të krijuar prej disa kanaleve.09%) and females 9 (40. kurse skuqja dhe temperatura e rritur lokale nuk janë karakteristike. abscesi i Brodit. kanal medular ose në rajonin subperiostal. Simptomë karakteristike është dhimbja persistente e cila keqësohet gjatë natës. 2 ditë para operimit si dhe përdorim të llambës fluorescente (2. metastazat ashtërore. Tha aim of this paper is to show importance of adequate surgical treatment. 5. Meshkujt janë të atakuar më shpesh se femrat dhe atë në raportin 2 : 1. Morina. All patients after surgical intervention with block resection and curretage had withdrawal of pain except one who had reintervention because of primarily failed nidus complete excision. nekroza avaskulare. artriti infektiv.108 Praxis Medica 48-1. Key words: Osteoid osteoma. mënjanimit kirurgjik të nidusit me anë të bllok reseksionit dhe kiretazhës. Simptomë karakteristike e sëmundjes është dhimbja e mërzitshme e cila keqësohet gjatë natës. . kurse 9 (40. males are 13 (59. Prej tyre 13 (59. Përbëhet prej nidusit i cili është me diametër deri 10 mm dhe indit ashtëror sklerotik që e rrethon. 8. Paraqitet në 11 – 12 % të rasteve të të gjitha tumoreve beninje të eshtrave. limfoma. 11). 10. They range from 1. A. C. 108-110 Praxis Medica 48-1. trajtimi kirurgjik. B. Qëllim i këtij punimi është të tregojë për rëndësinë e intervenimit kirurgjik përkatës.5 to 49 years. There are included 22 patients treated in orthopedic departement of Prishtina medical school in period from January 2002 to December 2004. 2).09%) janë meshkuj. 9. Sllamniku. Kjo dhimbje mendohet të jetë për shkak të lirimit të prostaglandineve që krijohen në nidus (2). 6. Të gjithë pacientët pas intervenimit kirurgjik me bllok resekcion dhe kyretazhë kanë pasur tërheqje të dhembjes përveç njërit te i cili është reintervenuar për shkak të mosënjanimit parësor të plotë të nidusit. osteomieliti sklerotizans. Flajët bosht: Osteoid osteoma. F. Edema dhe rritja e ndjeshmërisë janë po ashtu prezente. Amongst them. Treatment is conservative and surgical. Trajtimi i osteoid osteomës bëhet në mënyrë konservative me anë të Aspirinës ose analgjetikëve josteroidë për një periudhë 2 – 4 vjet derisa nidusi plotësisht të osifikohet (mënjanon intervenimin kirurgjik). Janë përfshirë 22 pacientë të trajtuar në Klinikën Ortopedike të Fakultetit të Mjekësisë në Prishtinë në periudhën janar 2002 dhjetor 2004. Ibrahimi.5 deri 49 vjeç. SUMMARY Osteoid osteoma as benign tumor accounts 1112% of all benign bone tumors. nidus radiografisë native. Në diagnozë diferenciale bëjnë pjesë: osteoblastoma. ultrazërit me anë të Doplerit (ECHO Doppler) dhe angiografisë (10). sinoviti jospecifik ( tek osteoid osteoma intraartikulare) dhe sifilizi (2. Diagnostikimi i osteoid osteomës bëhet përmes testit të Aspirinës . Trajtohet në mënyrë konservative dhe kirurgjike. radioterapisë perkutane përmes temperaturës 90º për 60 minuta.9%). Bytyçi. Tolaj. 3. Zakonisht paraqiten në korteks. cistat aneurizmatike. A. Gjetja e nidusit mund të lehtësohet në mënyrë intraoperative me marrje të tetraciklineve 4 mg/kg 4 herë në ditë. sarcoma Ewing. boshtit kurrizor (14%). Intervenimi përkatës kirurgjik me largimin e nidusit trajton definitivisht Osteoid osteomën. 4.

72 % dhe kiretimi i ashtit sklerotik rrethues me mënjanim të nidusit te 6 të sëmurë ose 27.09 %) 9(40. me lokalizim në eshtra të ndryshëm (Tbl. Dhembja e cila si veçori e këtij tumori shpeshherë gjatë natës keqësohet.63%) Gjithsej 19(86. Diagnostikimi është bërë përmes testit të Aspirinës.27 %) 16 (72.72 %) 22 (100 %) histopatologjik të gabuar në favor të Sarkomës Ewing. Lokalizimi i osteoid osteomës Lokalizimi Metafiza Diafiza Gjithsej Tibia 7(31. Trajtimi kirurgjik i Osteoid osteomës Kiretimi Blok resekcioni Gjithsej ashtëror 6 (27.27 %.27%) 6(27. bllok reseksionit ashtëror dhe kiretimit në anestezi të përgjithshme (Foto 1.9 % të moshës prej 1.5 deri 49 vjeç. Sipas literaturës lokalizimi më i shpeshtë është në pjesën proksimale të femurit. por me marrjen e salicilateve zvogëlohet (testi i Aspirinës është pozitiv). Sllamniku: OSTEOMA OSTEOIDE SI TUMOR BENINJ I ESHTRAVE QËLLIMI Qëllim i këtij punimi është të tregojë për rëndësinë e intervenimit kirurgjik përkatës me mënjanim të nidusit ashtu që të mos kemi recidiv të sëmundjes. Te ky rast gjatë intervenimit kirurgjik kemi menduar se kemi të bëjmë me osteomielit sklerotizans. Tabela 1. Ka disa raportime të paraqitjes së osteoid osteomës pa dhembje (2). Gjatë viteve kemi pasur rritje të numrit të të sëmurëve gjë që është paraqitur në grafikun 1. 2.9 %) Femuri 6(27. kurse në këtë punim është në pjesën proksimale të tibies. Nëse lokalizimi është afër nyjës mund të paraqitet edema dhe shtangimi i nyjës. Te asnjë rast nuk është përdorur grafti ashtëror ose fiksimi i brendshëm.81 %) 2(9. duke përfshirë edhe rastin ku kemi kryer riintervenimin kirurgjik.). Nuk janë shënuar raste të transformimit malinj të këtij tumori. Trajtimi është bërë përmes intervenimit kirurgjik. dhe Tbl.S. Incidenca më e lartë është në dekadën e dytë.54 %) 4(18.63 %) 3(13.18 %) Fibula 3(13. Te një pacient kemi pasur rezultat të ekzaminimit Ky tumor përbën rreth 5 % të të gjitha tumoreve parësore të eshtrave. Një i sëmurë ka pasur reintervenim për shkak se fillimisht ka dështuar mënjanimi i plotë i nidusit. Te të gjithë pacientët e tjerë kemi pasur tërheqje të dhembjes. Te fëmijët mund të paraqitet mbërritja dhe defomitetet këndore të eshtrave. . 11). ngarkesë të pjesshme ose kufizim të aktiviteteve për 2 – 6 javë. radiografisë dhe tomografisë së kompjuterizuar (CT) REZULTATET Bllok resekcioni ashtëror është përdorur për të trajtuar 16 të sëmurë ose 72. Prej tyre meshkuj kanë qenë 13 ose 59. 1. Kurse janë raportuar raste të rralla të paraqitjes së sërishme edhe pas ekscizionit komplet të këtij tumori (1.36 %) 3(13.27 %) Humerusi 3(13. DISKUTIMI Foto 1.09 % dhe femra 9 ose 40.). Largimi i nidusit përmes intervenimit kirurgjik Të gjithë të sëmurët pas intervenimit kirurgjik janë trajtuar me mosngarkesë.63 %) 1(4. Tabela 2. 109 MATERIALI DHE METODAT Në këtë punim janë përfshirë 22 të sëmurë të trajtuar në Klinikën Ortopedike të Qendrës Klinike Universitare të Prishtinës në periudhën janar 2002 dhjetor 2004.63 %) 22(100 %) Simptomë kryesore e këtyre pacientëve ka qenë dhembja gjatë ditës e ndonjëherë e keqësuar edhe gjatë natës.

V. German. Benign bone tumors in the growth years – osteoid osteoma and osteoblastoma. pathologic and differential considerations. Ann Acad med Singapore. PËRFUNDIM 1. Intervenimi kirurgjik përkatës me mënjanim të nidusit përfundimisht e shëron osteoid osteomën. Current diagnosis & treatment in Orthopedics. 2003. second edition.5.2 Praxis Medica 48-1. A.5 : 1 që përputhet me të dhënat e literaturës. 3 dhe 49 vjeç të cilët përshkruhen rrallë në literature (7). Dis. St louis: The C. Walker AP.6 2. Goldberg VM. diagnosis and treatment of cervical osteoid osteoma. Benign bone forming lesions: osteoma. JA Black. The presenation. Lokalizimi i nidusit gjatë intervenimit kirurgjik është i domosdoshëm. 20 (2) : 120 . 56 (660): 724 -9 . Osteoid osteoma and benign osteoblastoma in childhood. ninth edition. 10 2004 Vitet 2003 2002 7 5 Numri Nën moshën 30 vjeçare kanë qenë 80 % të të sëmurëve. 24 (1): 24 – 8 5. Campbell’s Operative Orthopedics. 260 – 1 3. Crenshaw. 1975 Jan – Feb. Jacobs B. 5. Osteoid osteoma of the hip in children. 1993 Oct.1995 Feb. 25 (5): 769 – 70 8. and WJ Sharrard. Clin Orthop Relat Res. osteoid osteoma and osteoblastoma.5 12. RK Levick. 1995 Jul. Orthopade. J Ped Orth. Mosby Company. Thiagarajan P et al. 54: 459 . Jun 1979. Ped Radiol. Bremer R et al. Skeletal radiol. Oseoid osteoma in a three – year. Të trajtuar kemi pasur pacientë të LITERATURA 1. Bllok reseksioni ashtëror ka qenë metodë e zgjedhur operative. 108-110 Grafiku 1. Numri i pacientëve gjatë iteve moshës 1. kurse raporti i meshkujve ndaj femrave ka qenë 1. 1980 Oct. Eur J Radiol. H. Bhat I et al. 2000. Clinical.old child – a case report. 754 .464. 1996 Sep. Thompson GH et al. Davidson RS et al. Unusual presentation of osteoid osteoma mimicking osteomyelitis in a 27 month old infant. 6.. Harry B Skinner. 2003 Jun: 33 (6): 425 –8 10. 1989 Jun. New York: Lange medical books / Mc Graw Hill. Nondiaphyseal osteoid osteomas in the pediatric patient. 4. Unusually located osteoid osteomas. (106): 41 – 7 6. Child. imaging. Postgrad Med J. 2. Tumori më së paku është lokalizuar në diafizën e eshtrave. Magnetic resonance imaging of an osteoid osteoma of the proximal femur: a potentially confusing appearance. 4. Aplikimi i graftit ashtëror dhe fiksimi i brendshëm pas intervenimit kirurgjik nuk është i domosdoshëm. Arch. Clin Orthop Relat Res. 1990 Nov – Dec. 3. 2 2(7): 485 – 500 7. (243): 230 – 4 9. Dhembja si simptomë karakteristike pas mënjanimit të nidusit humbet. 10 (6): 800 – 4 11 Pikoulas C et al. Greenspan A.

(EP. të cilat i përmbushin kërkesat e literaturës zyrtare të specialitetit (EP. BP. popullaritet vetëm në vitin 1949. stability. Samples of paracetamol syrup with trajtë shurupi. Dega e Farmacisë.Praxis Medica 48-1. USP. immediately after the preparation and kristalizim sheqeri. pasi u zbulua se përbënte metabolitin kryesor HYRJE veprues. Universiteti i Prishtinës ABSTRACT REZIME In this work activity experimental results have Në këtë punim kemi prezantuar rezultatet been gain on the study of stability of eksprimentale për qëndrueshmërinë e paracetamol in different formulation in form of paracetamolit në formulime të ndryshme në syrup. Whereas. spektrofotometria. erë. spectrophotometry. në zonën ultra-vjollce (UV). ashtu edhe të • Paracetamoli është rrjedhës i parafenacetinës. Pharmazeutische Wirkstoffe. Engel me titull: siç janë p. të dy autorëve gjermanë A. Samples of syrup e metodës spektrofotometrike. BP).5% stored in environmental temperature for period (125mg/5ml) u ruajtën në temperaturë të of 6 (six month) and observed with caution for mjedisit për një periudhë gjashtë mujore dhe u organoleptic possible changes (changes in mbikëqyrën me kujdes ndryshimet e color. .. si të acetanilidit. smell. Stuttgart 1988 por që prej vitesh janë hequr nga [16]. Kampionet e did not had any organoleptic changes. • Paracetamoli (N-acetil-p-aminofenoli) është përdorur për herë të parë në mjekësi nga Von Mering me 1893. 111-115 B. 111-115 111 STUDIMI I QЁNDRUESHMЁRISЁ KIMIKE TЁ PARACETAMOLIT NЁ DY FORMULIME TЁ NDRYSHME NЁ TRAJTЁ SHURUPI Praxis Medica 48-1. mundshme organoleptike (për ngjyrë. USP. Acetanilidi dhe Fenacetina. përdorimi për shkak se japin efekte të shumta anësore. kohë të gjatë si analgjetikë dhe antipiretikë Kleeman dhe J. Kampionet e shurupit të concentration 2. USP). BP).5% (125mg/5ml) has been paracetamolit në përqendrim 2. qëndrueshmëria. Analiza e paracetamolit dhe produktit përfundimtar (shurupit) është bërë me metodën spektrofotometrike. Abdullahu Fakulteti i Mjekësisë. etj). Ndërsa menjëherë pas in the intervals of one month content of përgatitjes dhe në intervale një mujore u paracetamolit has been determined with përcaktua përmbajtja e paracetamolit më anën spectrophotometric method. parashtron literatura farmaceutike zyrtare Key words: paracetamol. sugar crystallization etc). Fjalët bosht: paracetamoli. whereas shurupit nuk patën ndryshime organoleptike. aminofenolit dhe në këtë grup bëjnë pjesë • Sinteza e paracetamolit trajtohet në tekstin barna që janë përdorë gjerësisht dhe për një tashmë klasik. Megjithatë ai fitoi MATERIALI DHE METODAT Për realizimin e studimit tonë janë marrë në përdorim lëndë të para (paracetamol dhe lëndë ndihmëse).sh. content of analyzed paracetmol it’s fully under ndërsa përmbajtja e paracetamolit të analizuar the requirements applied from official është plotësisht brenda kërkesave që pharmaceutical literature (EP.

Këto rezultate përfaqësojnë mesataren aritmetike të 3 përcaktimeve.9 g 0. PASQYRA 1: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit (në përqindje).5% (125mg/ 5mL) të përgatitura nga ana jonë. një muaj pas . ndërsa në intervale mujore është analizuar përmbajtja e paracetamolit. çka tregon se janë respektuar me përpikëri të dyja formulimet (1 dhe 2).2 g 0. në dy formulime të ndryshme të shurupit (2.5 g 300 g 1000 mL vetëm dy prej tyre.112 B. Përcaktimi i përmbajtjes së paracetamolit në dy formulimet e ndryshme të shurupit (formulimet 1 dhe 2). Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic. ne eksperimentuam Formulimi 1. që i menduam si më të përshtatshmet nga çdo pikëpamje dhe që jepen më poshtë në (formulimet 1 dhe 2).8 g 0.478 1. erës. tejdukshmërisë.) si dhe qëndrueshmërisë kimike (ulja e përmbajtjes së paracetamolit). Paracetamol Glicerine Propilenglikol Alkool Nipagine Nipazol Fosfat natriumi monobazik (NaH2PO42H2O) Fosfat natriumi bibazik (Na2HPO4) Sheqer Ujë i distiluar deri në 25 g 200g 100 g 100 g 0. Ekzaminimi i kujdesshëm i të dy mostrave të shurupit për një periudhë 6 mujore tregoi se në to nuk u vërejt asnjë ndryshim i veçorive organoleptike.5% i kemi ndjekur gati çdo ditë për sa i përket ndryshimit të veçorive organoleptike.5%) (menjëherë pas përgatitjes). (CV%) Formulimi 1 24. Rezultatet e analizave për përmbajtjen e paracetamolit në dy formulimet e ndryshme (1 dhe 2). në dy formulime të ndryshme të shurupit (2.78 0.43 Rezultatet e paraqitura në pasqyrën e mësipërme tregojnë se: përmbajtja e paracetamolit në dy formulimet është brenda normave të parashikuara. Abdullahu: STUDIMI I QЁNDRUESHMЁRISЁ KIMIKE TЁ PARACETAMOLIT REZULTATET DHE DISKUTIMI I TYRE Nga 6 (gjashtë) formulime të hulumtuara në literaturën e specialitetit. menjëherë pas përgatitjes dhe në intervale mujore paraqitet në pasqyrat e mëposhtme.92 përgatitjes dhe që paraqiten në pasqyrën 2.88 0. PASQYRA 2: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit (në përqindje).1 g 15 g 2. tregon fare qartë se nuk ka asnjë për ndryshim të përmbajtjes së paracetamolit në këto dy formulime. sipas dy formulimeve të mësipërme (Formulimi 1 dhe 2) janë analizuar për sa i përket ndryshimit të veçorive organoleptike (ndryshimet e mundshme të ngjyrës. Formulimi 2 24.5%) (1muaj pas përgatitjes). Formulimi 2.3545 1. Variac.2 g 1000 mL 25 g • • Mostrat e shurupit të paracetamolit 2. Paracetamol Alkool Sorbitol Glicerine (85%) Nipagine Nipazol Sakarinate natriumi Ujë i distiluar deri ne Paracetamol • 25 g 357 mL 100 g 450 g 0. fundërrimit etj. Të dy mostrat e shurupit të paracetamolit 2.

546 113 PASQYRA 3: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit.68 tregojnë se përmbajtja e lëndës vepruese (paracetamolit) nuk ka pësuar asnjë ndryshim.285 1. Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic.77 PASQYRA 6: • Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit. Variac.803 .497 1. se të dy formulimet e propozuara dhe të përgatitura nga ana jonë i përmbushin plotësisht kërkesat e literaturës së specialitetit. (CV%) Formulimi 1 25. Variac.33 në dy formulime të ndryshme të shurupit (25mg/mL) (3 muaj pas përgatitjes). Variac.387 1.081 0.318 1. (CV%) Formulimi 1 25.422 1.08 0. 4 muaj dhe 5 muaj pas përgatitjes dhe që paraqiten përkatësisht në pasqyrat 3.98 0. 3 muaj.02 0. Formulimi 2 25. Formulimi 2 24.078 0. (CV%) Formulimi 1 25.14 në dy formulime të ndryshme të shurupit (25mg/mL) (2 muaj pas përgatitjes).99 PASQYRA 4: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit.327 1.05 0.015 0. 5 dhe 6.445 1.45 1. Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic. 4. Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic. në dy formulime të ndryshme të shurupit (25mg/mL) (5 muaj pas përgatitjes). Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic.27 në dy formulime të ndryshme të shurupit (25mg/mL) (4 muaj pas përgatitjes). • Edhe rezultatet e përftuara nga përcaktimi spektrofotometrik i paracetamolit në dy formulimet e ndryshme të shurupit (25mg/ml).81 PASQYRA 5: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit.97 0. Variac. Formulimi 2 24.452 1. 2 muaj.33 1.075 0. (CV%) Formulimi 1 25. Variac.89 0. çka tregon më së miri. 111-115 Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic.306 Formulimi 2 25. (CV%) Formulimi 1 24.Praxis Medica 48-1. Formulimi 2 25.

afat vlefshmërie) së paku 24 muaj. apo të vlerës nominale të deklaruar në etiketë) përgatesat farmaceutike konsiderohen të qëndrueshme dhe praktikisht të përdorshme [ 7 ].07 0. Dihet se ky tregues statistikor (koeficienti i variacionit) vlerëson shkallën e ndryshueshmërisë së vlerave të rezultateve të analizës. BP. 6 muaj pas përgatitjes arrijmë në përfundimin se edhe pas kësaj periudhe ruajtjeje. Në rastin tonë ky koeficient luhatet nga 1. formulimet 1 dhe 2). Kampionet e përgatitura u ruajtën në kushte të përshtatshme. sepse ka një kosto më të ulët se formulimi tjetër. në Treguesit statistikorë Mesatarja (X ) Shmangia standarde (σ) Koefic.14% deri në 1.3. veç vlerave të shmangies standarde flasin edhe vlerat e njësuara të koeficientit të variacionit të dhëna në pasqyrat e mësipërme (pasqyrat 1. 2. tejdukshmëri. Duke analizuar rezultatet e përmbajtjes së paracetamolit në dy formulimet e ndryshme të shurupit (25mg/mL. formulimet e propozuara dhe të përgatitura nga ana jonë.464 dy formulime të ndryshme të shurupit (25mg/mL) (6 muaj pas përgatitjes). çka do të thotë se ndryshueshmëria e rezultateve të analizës nga një mostër në tjetrën është pothuajse e papërfillshme. Siç shihet vlera e këtij koeficienti është relativisht e vogël. Sa më e vogël të jetë vlera e tij. aq më i vogël është edhe ndryshimi i rezultateve të analizës të përsëritur në disa mostra paralele. sipas rekomandimeve të literaturës së specialitetit (EP. Nga ana tjetër jemi të bindur se edhe pas kalimit të afatit 6 mujor të ruajtjes.374%. nuk kanë ndonjë ndryshim në përqendrimin e paracetamolit.114 B.62 Për saktësinë e metodës analitike të zbatuar nga ana jonë.5. Veç kësaj dihet se edhe në qoftë se përmbajtja e lëndës vepruese ulet me 10% (arrin vlerën 90% të përmbajtjes fillestare. erë. 18. shije) dhe u analizuan për sa i përket identifikimit të lëndës vepruese dhe përcaktimit sasior të kësaj lënde.6 dhe 7). Kampionet e shurupeve u ndoqën çdo ditë. me një vlerë mesatare 1. për 6 muaj për sa u përket ndryshimeve të mundshme organoleptike (ngjyrë. përmbajtja e paracetamolit vështirë mund të pësojë ulje. Në rastin tonë shurupi i paracetamolit mund të konsiderohet i qëndrueshëm dhe rrjedhimisht i lejuar ligjërisht për t’u përdorur. . edhe sikur përmbajtja e paracetamolit të jetë jo 25mg/ml. një pH të stabilizuar me anën e sistemit buferik fosfatik (përzierje e fosfatit monobazik me fosfatin bibazik) dhe një shije mjaft të pëlqyeshme dhe pra të pranueshme nga ana e fëmijëve.68%.063 0. por 22. përkatësisht të paracetamolit në shurup.4. Formulimi 2 25. USP). Është fakt i mirënjohur që përgatesat industriale duhet të kenë afat ruajtjeje (afat përdorimi. Variac. në disa prova të përsëritura. pra aq më të besueshme janë edhe këto rezultate [ 9. 22 ].405 1. Për sa u përket dy formulimeve të studiuara nga ana jonë (formulimet 1 dhe 2) mendojmë se formulimi 1 është më i përshtatshëm për t’u zbatuar në praktikë.367 1. Abdullahu: STUDIMI I QЁNDRUESHMЁRISЁ KIMIKE TЁ PARACETAMOLIT PASQYRA 7: Rezultatet e përpunimit statistikor të të dhënave për përmbajtjen e paracetamolit.5mg/mL.2. PЁRFUNDIME 1. por afati kohor për këtë temë magjistrature prej 6 muajsh është plotësisht i mjaftueshëm për të krijuar një mendim për qëndrueshmërinë e lëndëve vepruese në përgatesat e ndryshme farmaceutike. (CV%) Formulimi 1 25.

446. W. 728. 3. 834. K.72. shtator 2003. 4. f. 12.95. Përmbajtja e paracetamolit në të dy formulimet e shurupit të eksperimentuar nga ana jonë. 7. D.: Evaluation and Optimization of Laboratory Methods and Analytical Procedure.49. et al. 5. 4. f. 2000. 8. Koshy. 32nd ed. f.1141. Massart. Tiranë 1980. Metoda spektrofotometrike e zbatuar nga ana jonë për përcaktimin e përmbajtjes së paracetamolit.372. Bennett.. 6. në dy formulimet e ndryshme të shurupit rezultoi precize.L. Farmacopea Romana ed. United (The) States Pharmacopoeia XXIV. f.: “General Analgesics” në Drug Evaluations. R. një pH të stabilizuar dhe një shije mjaft të pëlqyeshme dhe rrjedhimisht të pranueshme në praktikën pediatrike. et al. J. 801.108. Shurupet e përgatitura sipas të dy formulimeve rezultuan të qëndrueshme për sa u përket veçorive organoleptike. 11. ashtu siç u vërtetua edhe nga përpunimi i treguesve statistikorë (shmangia standarde dhe koeficienti i variacionit. të cilat karakterizohen nga vlera mjaft të ulëta). f. Farmacopea Ufficiale della Republica Italiana XI. mendojmë se formulimi 5 është më i përshtatshëm për t’u zbatuar në praktikën e përditshme.: J. 113 – 115.. f. Dhimitri.58. 10. 9. Kume. duke bërë përndryshimet e duhura.R. f. 6th ed.Praxis Medica 48-1. X-A. 6. .: Statistika matematike në kimi. Lach. LITERATURA 1. European Pharmacopeia 1997. 2001. New York 1978.ed). 111-115 menjëherë pas përgatitjes dhe pastaj në intervale mujore. f. W. Nga dy formulimet e eksperimentuara nga ana jonë. Saunders Company 1986. British Pharmacopoeia 2001.73. Paracetamoli në përgatesat tona (në shurup) u identifikua dhe u përcaktua nga ana sasiore sipas metodikave që përshkruhen në literaturën farmaceutike zyrtare. Editura Medicala 1993. Sci. 3. K. Durrësi S: Komunikim personal. f. 1961. 832. D. f. 50(2). Martindale. Prishtinë.: Metodat e statistikës matematike në zootekni.B. 7. nuk pësoi asnjë përndryshim edhe pas një afati kohor ruajtjeje prej 6 muajsh.1001.Pharm. 5. cituar nga The Pharmaceutical Codex (Lund. f. sepse ka një kosto më të ulët. çka tregon se këto dy formulime janë të përshtatshme për t’u zbatuar në praktikën farmaceutike të përgatitjes së formave farmaceutike.T.341. The Pharmaceutical Press 1994. Tiranë 1977. The Complete Drug Reference. The Pharmaceutical Press 1999. 2. të cilat 115 edhe me kalimin e kohës (të paktën 6 muaj) nuk pësuan asnjë ndryshim. 989.

Patient 56 years old. Ateroskleroza është sëmundje sistemike e cila dëmton arteriet në të gjitha pjesët e trupit dhe nuk SUMMARY On January 03. Haxhihasanoviq.I.116 Praxis Medica 48-1. During the interventional radiological procedure. me diabet tipi 1. duke përfshirë traumën intimale.2005 për herë të parë në Kosovë. A.) në Prishtinë u realizua një procedurë radiologjike minimale invasive terapeutike e trajtimit të ndryshimeve intra-arteriale pa intervenim kirurgjik. H. Realizimi i këtyre procedurave intervente radiologjike është imperative. diagnosed five days ago with diagnostic digital subtraction angiography (DSA) five days earlier. H. stenti i vetëzgjerueshëm. Fjalët kyçe: rikanalizimi i qëllimtë subintimal. 2. Klingenstierna. 2005 for the first time in Kosova (at QRIZ Prishtinë) an complex minimally invasive therapeutic radiological procedure was performed during which intra-arterial changes are treated without surgical procedure. përgjegjen autoimune dhe infeksionin 1. Radiologjia intervente nëpërmjet teknikës së Seldinger-it është alternativë e mirë e procedurave kirurgjike (1. balloon dilatation of sub-occlusion and stenosis along the left femoral superficial artery and selfexpandable stent implantation with dimensions 9x60 mm in the left external iliac artery performed. Me këtë prezantim rasti dëshirojmë të përshkruajmë realizimin e parë të këtyre procedurave radiologjike minimale invasive terapeutike në Kosovë. self-expandable stent. balloon dilation. Procedure realized in cooperation with expert from KCU Sarajevo. Gjikolli. Ekzistojnë një disa teori mbi shkaktarët. Ndryshimet në arteriet e ekstremiteteve të poshtme janë problem i përditshëm dhe ateroskleroza është njëri ndër shkaktarët kryesorë. (në Q. Because of heavy atherosclerotic changes balloon dilatation of above mentioned levels had be repeated several time in order to achieve if possible the highest possible dilatation of treated arteries and all times this was checked by control DSA. Her complains are rest pain in her left foot with expressed atherosclerotic changes and heavy calcifications in the vasculature of both legs more expressed in the left side up to sub-occlusion. B. and changes in the distal abdominal aorta. Stentimi dhe dilatimi me balonë janë momentalisht metodat jokirurgjike më të rëndësishme dhe më . L.01. përveç nëse ato i ekspozohen shtypjes dhe qarkullimit arterial për një periudhë kohore më të gjatë.R. Ka dhembje në qetësi në shputën e majtë. diabetes TYPE I. Xh. intentional subintimal recanalization and balloon dilatation of left popliteal artery achieved. F. që sjellë ndryshime steno okluzive në enët e gjakut. Procedura u realizua në bashkëpunim me ekspertë nga QKU në Sarajevë. procedurave të rekanalizimit. Osmani. Bjorn. Pacientja 56 vjeçare. Index terms: intentional subintimal recanalization. ABSTRAKTI Me 03. Ymeri. ndryshime të theksuara aterosklerotike dhe kalcifikime në tërë vaskulaturën e të dy gjymtyrëve të poshtme më shumë të shprehur në anën e majtë deri në subokluzione si dhe të shprehura në pjesën distale të aortës abdominale – diagnostifikuar pesë ditë më parë me angjiografi digjitale subtraksionale (ADS) diagnostike.Z. 3). Me vendosje të gëzhojës me valvulë në arterien femorale është mundësuar të hyhet me telat udhëheqës dhe kateterët me qëllim të realizimit të procedurave radiologjike diagnostike dhe atyre terapeutike të rekanalizimit. Dalagija. dilatimi me balonë. dilatimit me balonë dhe stentimit (vendosja intra arteriale e gypit me mure të formuara nga rrjeti i fijeve të nitinolit ose çelikut). që duhet të arrihet sa më parë edhe në Kosovë. Intervenimet e realizuara përmirësuan qarkullimin e gjakut në këmbën e majtë pa pasur ndërlikime as gjatë e as pas realizimit të procedurës. F. 116-120 (Prezantim rasti) B. V. Gashi. Zgjerimi me balonë në nivelet e lartpërmendura është dashur të përsëritet disa herë në mënyrë që të arrihet zgjerimi sa më i madh i mundur i arterieve të trajtuara duke kontrolluar çdo herë rezultatin me ADS kontrolluese. HYRJE Sëmundjet stenotike-okluzive të enëve të gjakut të ekstremiteteve janë patologji që në botë trajtohen në radhë të parë me procedura jo-kirurgjike si alternativë e trajtimit kirurgjik. Bicaj. Those performed procedures improved blood flow in the left leg and there were no complications during and after realization of the procedure. me ndryshime gangrenoze në shputën e majtë. Faktorët e rrezikut për shfaqjen e aterosklerozës përfshijnë faktorët gjenetikë dhe ambientalë. 116-120 DILATIMI ME BALONËË DHE STENTIMI I ENËVE PERIFERIKE Praxis Medica 48-1. E. Gjatë procedurës intervente radiologjike është aritur rekanalizimi subintimal i qëllimtë dhe dilatimi me balonëë i arteries popliteale të majtë. dilatimi me balonëë i subokluzionit dhe stenozave përgjatë arteries femorale sipërfaqësore dhe asaj femorale të përbashkët të majtë dhe është vendosur stenti i vetëzgjerueshëm në arterien iliake të jashtme me dimensione 9x60 mm. with gangrenous changes in her left foot. dilatimit me balonë dhe vendosjes së stentit intra-arterial. shfaqet në vena. Gavrankapetanoviq. Lincender.

Vendosja e stentit bën presion kalues të zgjerimit të murit të enës së gjakut. . dilatimi me balonë dhe vendosje të stentit në mënyrë që të përmirësohet qarkullimi i gjakut dhe të ndihmohet të lehtësohet shërimi i plagës pas amputimit të pjesës së shputës. Proliferimi i shprehur i qelizave të muskulaturës së lëmuar vaskulare dhe migrimi nëpër hapësirat e rrjetës së stentit bashkë me formimin e neointimës hiperplastike mund të sjellin ngushtimin e sërishëm të lumenit të enës dhe restenozën e saj 1. Bashkë me eksperten e ftuar nga Sarajeva u bënë përgatitjet e duhura për realizimin e procedurës radiologjike intervente terapeutike. duke përdorur teknikën e Seldingerit dhe gëzhojën me valvulë prej 6F (2. tromboza e sërishme e hershme dhe hiperplazioni intimal stenozues vazhdojnë të jenë faktorë kufizues. që aktivizon qelizat e muskulaturës së lëmuar dhe qelizave endoteliale dhe inicon një proces inflamator e proliferativ të 117 riparimit të enës. mbyllje të arteries femorale sipërfaqësore të majtë dhe është udhëzuar të bëjë angjiografinë digjitale subtraksionale (ADS) diagnostike me teknikën e Seldingerit. DILATIMI ME BALONË DHE STENTIMI I ENËVE PERIFERIKE shumë të përdorura në trajtimin e lezioneve aterosklerotike të ekstremiteteve të poshtme 4. Nëpërmjet utratingullit me Doppler janë gjetur ndryshime të theksuara aterosklerotike në arterien iliake të jashtme të majtë (stenozë mbi 50%). dhe ka ndihmuar.3). të theksuara më shumë në anën e majtë. (Seri e imazheve) Të gjeturat e ADS tregojnë për ndryshime aterosklerotike në pjesën distale të aortës abdominale dhe në të gjitha enët e vizualizuara. 1. në radhë të parë. Lidhur me prognozën afatgjate sidoqoftë. Për shkak të lëvizjeve të pakontrolluara të gjymtyrës së majtë të pacientes nuk ka qenë i mundur vizualizimi i pjesëve distale të enëve të nëngjurit të majtë dhe të shputës përkundër shumë tentimesh. Pas vendosjes së kateterit në pjesën proksimale të arteries iliake të përbashkët të majtë u bë angjiografia e gjymtyrës së majtë. Gjikolli. Rezultatet e fituara me ADS vërtetuan diagnozën udhëzuese dhe u vizualizuan ndryshimet në tërë vaskulaturën e ekstremiteteve të poshtme të shprehur amë shumë në anën e majtë. arterien e përbashkët femorale dhe në atë sipërfaqësore të majtë me okluzion të arteries popliteale të majtë dhe rikonstruktim të degëve magjistrale në pjesën e tyre proksimale. ka rezultuar me trajtimin e stenozave të kalcifikuara. të përmirësohet teknika dhe suksesi klinik i angjioplastikës perkutane 1. lezioneve ekscentrike dhe diseksioneve.B. Me insistimin e familjarëve të pacientes dhe me aprovimin e vetë kirurgut vaskular u organizua të tentohet trajtimi i ndryshimeve aterosklerotike të gjetura me intevenim radiologjik minimal invasiv të rikanalizimit. Rezultatet afatgjate të vendosjes së stenteve në arteriet iliake janë vlerësuar në disa studime si të kënaqshme. Fig. që obstruojnë qarkullimin e gjakut. PREZANTIMI I RASTIT Pacientja me diabetes melitus tip 1 ka amputuar katër javë më parë gishtin e pestë të shputës së majtë. që nga përdorimi i tyre për herë të parë nga ana e Dotter-it më 1969. Kirurgu vaskular ka rekomanduar të bëhet by passi iliako-femoropopliteal dhe amputimi i pjesës së shputës. 2. Zhvillimi i stenteve. Ka ndryshime gangrenoze në gishtin e tretë dhe të katërt të të njejtës këmbë dhe dhembje në qetësi. Fig. Subkluzione në arterien iliake të jashtme (AIE) të majtë. U përdor qasja retrograde përmes arteries femorale të djathtë. Shfrytëzimi i kateterëve intraarterialë me balonë ka mundësuar trajtimin e stenozave dhe subokuzioneve të enëve të gjakut në të gjitha nivelet e tyre në gjymtyrët e poshtme.

Së pari u bë rikanalizimi i qëllimtë subintimal i arteries popliteale në tërë gjatësinë e saj deri në trunkun tibioperoneal dhe e njëjta u zgjerua me balonë 6x40 mm. 3. Zgjerimi me balonë i arteries femorale sipërfaqësore të majtë në tërë gjatësinë e saj. Fig. Pastaj u zgjerua me balonë 6x40mm edhe stenoza prej 1.118 Praxis Medica 48-1.5 mm e pjesës distale të arteries femorale sipërfaqësore të majtë si dhe më proksimale. 2. atë femorale sipërfaqësore dhe okluzion i plotë i arteries popliteale në segmentin e saj mbi projeksionin e hapësirës artikulare të gjurit. stenozë ne arterien femorale të përbashkët. rezultatet e së cilave dilatime ishin evidente menjëherë ( Fig. Fig. 116-120 Fig. Suobkluzion i arteries iliake të jashtme majtas. 4. Rezultati i fituar u vizualizua menjëherë me mjet kontrasti. . 4). 3 (seri e imazheve). (seri e 5 imazheve): Rikanalizimi i qëllimtë subintimal i arteries popliteale të majtë dhe zgjerimi i saj me balonë kateter. Fig. U bë trajtimi me balonë 8x40 mm i stenozës në arterien femorale të përbashkët të majtë.

u përsërit angjiografia dhe rezultati i procedurave të realizuara në nivelet e lartpërmendura ishte i dukshëm ( Fig. Fig. Angiografia përfundimtare ku shihet lumen i rregullt i arterit iliake të jashtme dhe asaj femorale të përbashkët të majtë si rezultat i stentimit dhe i dilatimit me balonë të realizuar. Fig. Pastaj u vendos stenti i vetëzgjerueshëm (self expandable) 9x60 mm. Për të vlerësuar rezultatin e fituar. 7. . që pas aktivizimit të saj hap lumenin e saj vet 5 dhe u bë zgjerimi shtesë i saj me balonë kateter. 6. Gjikolli. 6).7). 5) Fig. ajo është udhëzuar te kirurgu vaskular ordinues për trajtimin e gishtave të gangrenizuar bashkë me terapinë medikamentoze të ordinuar nga ana e jonë. Kirurgu vaskular ka vërtetuar gjatë kontrollit me Doppler ultrazë përmirësimin e qarkullimit të gjakut në pjesët distale të arterieve magjistrale të nëngjurit si rezultat i procedurës intervente radiologjike minimale invasive të realizuar. DILATIMI ME BALONË DHE STENTIMI I ENËVE PERIFERIKE 119 (Fig. 5. Pas trajtimit të pacientes me procedurat e lartshënuara. Pacientja pas arritjes së lumenit maksimal të stentit menjëherë ndjeu se këmba i është ngrohur (Fig. Balonë dilatimi i arteries së përbashkët femorale me balonë kateter 8x40mm. Vendosja e stentit të vetëzgjerueshëm që u dilatua shtesë me balonë për të fituar rezultatin e menjëhershëm maksimal. gjë që është vërtetuar pas një jave gjatë trajtimit kirurgjik të gishtave gangrenozë.B.

116-120 • • • • Teknikisht të suksesshme. John A. Kaufman & Michael J. Halit Ymeri-t katedra dhe Instituti i Radiologjisë. Stockel D. 1-26. Dr. • Komfore për pacientin. dilatimit me balonë dhe të stentimit të parë në Kosovë mund të themi se këto procedura janë: • Të sigurta. Hans Klingenstierna dhe Dr.120 Praxis Medica 48-1. Besima Haxhihasanoviq. LITERATURA 1. Churchill Livingstone reprinted 2000. Pelton A. Self expanding nitinol stents: material and desing considerations. Mosby 2002. 222: 37-43. Eur Radiology 2004 14: 292-301 Mirënjohje dhe falënderim Këto procedura komplekse intervente radiologjike minimale invasive për herë të parë të realizuara në Kosovë: rikanalizimi subintimal i qëllimtë. Lee. 385-14 3. Herman Holzer. Bosnjë dhe Hercegovinë. Lugmayr. QKUK në Prishtinë. first edition. Herbert F. Aruny. Oregon. Radiology 2002. 83-36. Treatment of Complex Arteriosclerotic Lesions with Nitinol Stents in the Superficial Femoral and Popliteal Arteries: A Midterm Follow-up . Me mundësi të fitohen menjëherë rezultatet e procedurave të realizuara. dhe me rastin e realizimit të rikanalizimit të qëllimtë subintimal. Faris Gavrankapetanoviq-it. Harald Riedelsberger. . Handbook of interventional radiologic procedures. Duerg T. drejtor gjeneral i QKU në Sarajevë. Faruk Dallagija-s shef i Institutit të Radiologjisë në QKUS. Dr. me përkrahjen e Prof. 407-38 2. 673-70 4. Me nevojë shumë të shkurtër për rehabilitim (6-24 orë). 1-2 6. i realizova në bashkëpunim me Dr. New York. Me mundësi t’u ndihmohet pacientëve që operimet pasuese të shërohen më lehtë. Dr. third edition. Prof. Àke Bjorn nga Suedia. Vascular and interventional radiology. balonë dilatimi dhe stentimi i arterieve të gjymtyrës së poshtme. PËRFUNDIM Si përfundim nga përvoja jonë modeste në realizimin e procedurave të këtilla në Qendrën Klinike të Universitetit në Sarajevë. 5. Lippincot Williams&Wilkins 2002. Organizatës Ndërkombëtare për Migrim (ONM-IOM)– zyret në Prishtinë dhe Sarajevë si dhe Prof. Sutton David and al. Manfred Kastner. volume1 and 2. sixth edition. Krishna Kandarpa & John E. Dr. London. Textbook of radiology and imaging.

trajtimi i lehtë. trajtohen me timinë..2005. e ushqyer me gji. Also. vitamin B1. shpëton jetën. qysh në mëngjesin e ardhshëm. born on 09.2005 në Spitalin e Pejës. Mother complains that the child cries. Untreated. E pa trajtuar. Dukaj. Simptomat fillestare janë shpesh shumë të shpejta dhe mortaliteti është i lartë.Bala. the therapy with thiamine and B complex. A. looks drowsy. Paraqitja është shpesh e papritur. Nëna ankohet se fëmija qan. high mortality. This studies aim is presentation of the TD to infant 6 months-old. Child EA. SUMMARY Infantile Thiamine Deficiency(TD) presentation to infants breast-feed by woman having deficient thiamine levels. Klinika. mortaliteti i lartë. 16 o’clock. temperatura normale. Failure to consider diagnosis. A. Prezantimi tipik klinik është përshkruar në Azi (10). saves the life. The disease started the same day. Qëllim i punimit është prezantimi i TD te foshnja 6 muajshe. On 31. Për çdo eventualitet shkroi një udhëzim spitalor me diagnozë deskriptive-Hypotonia. the anamnesis of the food diet of the mother was exactly taken and the present symptoms for TD. është si në gjumë. Dispanseri për mbrojtjen shëndetësore të nënës dhe fëmijës. She started rapidly with therapy on the EA. Fjalët kyçe:deficienca e tiaminës. me terapi filloi menjëherë. sepse dyshimi në këtë sëmundje dhe terapia e menjëhershme.10. After labs tests. M. fëmija i pestë nga shtatzënësia e pestë. konsultimit me internisten dhe neuropsikiatrin. Internistic and Neuropsychiatric consult. the mother and child should be treated with thiamine. her sister and her mother.Praxis Medica 48-1: 121-123 121 PREVNTIMI I TIAMINË HIPOVITAMINOZËS (BERIBERIT INFANTIL) TE NJË RAST YNI I DYSHUAR PËR KËTË SËMUNDJE Praxis Medica 48-1: 121-123 Prezantim rasti Sh. e motra dhe nëna e tyre. Po ashtu është marrë anamneza e saktë për ushqyerjen e nënës dhe simptomat prezentë të TD te nëna. zhvillimi psikomotorik i rregullt.2005. Nuk pati nevojë për hospitalizim. both.05. në ora 16. Përmirësimi ishte dramatik. areflexia. terapia me timinë dhe B complex është ordinar edhe te nëna. She has signed the documents to send the patient to Hospital with descriptive diagnose-Hypotonia for every eventuality. të dytë. fifth child from fifth pregnancy breast-fead. Me këtë e vërtetoi diagnozën e dyshuar. i vjen të vjellë. easy treatment. ndërsa format rudimentare janë vërejtur te foshnjat në Evropë(3). shpesh në dukje normal. The improvement was so dramatic in the next morning. may lead to death. Pas gjetjeve laboratorike. nëna dhe fëmija. in authors ambulance came the worried mother with EA. almost is fatal. The onset of the symptoms is often very rapid and the mortality is very high. Dyshimi në TDI lindi pas anamnezës së hollësishme për simptomat dhe shkakun e vdekjes së fëmija tjetër të po kësaj nëne. In clinical examination dominates hypotonia. because considering this disease and rapid therapy. good psychomotorik develop. vjellje të rralla. Me datën 31.2005 in Hospital in Peja BW=3160 gr. Selmanaj. The suspicion for ITD came after detailed anamnesis about symptoms and cause of death of her sister. Tek EA. somnulentia. vdekja ndodh për disa ditë pas shfaqjes së simptomave të para.10. Në ekzaminim klinik dominon hipotonia. Pejë. nuk thithë mirë. leukocitet e qeta. e prek veshin e djathtë. në ambulancën e autores paraqitet nëna e brengosur me EA. Fëmija EA. maybe first reported case in Kosova. has anorexia. was started to the mother too. and normal leucocytes. Spitali Rajonal. and touches her right ear. AD profilaksa dhe imunizimi i rregullt. e lindur me 09. shpie te vdekja. If beriberi occurs in a breastfeeding infant. The hospitalization was not needed. mungesa e reflekseve. ndoshta rasti i parë i raportuar në Kosovë. Nëse TD ndodh te infantil me ushqim gjiri. qarje dhe parehati (5). Infanti. Vitamina B1. HYRJE TDI haset rrallë në ditët e sotme. good AD profilax and immunization. The suspected diagnose was proven with this improvement. death often occurs within a few days of the onset of detected symptoms. shfaq shkallë të ndryshme opstipacioni. has nausea. normal temperature. gjithmonë është fatale. PL=3160 gr.. REZYME Tiaminë deficienca infantile(TDI) paraqitet tek infantët e ushqyer me qumësht gjiri nga nënat me vlera të ulëta të tiaminës dhe infantët e ushqyer me sasi jopërkatëse të tiaminës.Dukaj Ish. Key words: thiamine deficiency. . Sëmundja ka filluar të njëjtën ditë.05. Dështimi të konsiderohet diagnoza.

ataksi dhe tonus të reduktuar të TGI(14). Shenja e parë shfaqet ngjashëm me kolike. edhe me dy kg peshë më tepër. efekti i shpejtë jetëshpëtues i tiaminës deri në shërim të plotë.9. Për shkaqe praktike. qepari i rritur. fiton një kilogram në peshë. harresë. Raporti Varësisht nga mosha.122 Sh.fillon me çjerrje. Sëmundjet e rënda te nëna trajtohen me 50100mg/IV si dozë goditëse dhe vazhdohet me doza të njëjta si tek infanti. R=32/min. me vetëdije të errët. Kur është TDI te fëmija me ushqim gjiri. Prezantimi i analizave i tejkalon suazat e këtij punimi. Është raportuar që kjo formë përgjigjet dramatikisht në dhënie të tiaminës. hipotoni. Forma afonike. edemë pulmonare. nganjëherë e quajtur pseudomeningeale. opistotonus. Trajtimi. me gjëmim. Shprehet me apati. Prezanton me simptomat e përmendura në rezyme. e shqetësuar.shqetësim.11). frymëmarrja e ashpërsuar dyanshëm. Forma akute kardiake (pernicioze) haset më tepër në moshën 1-3 muaj. vlerësimi klinik pas dhënies së tiaminës.5mg/d tiaminë. normo kardi. pagjumësi. edema. referohet për QKUK. gjendja është ende e rëndë. konvulsione. Mund të përzihet me të gjitha format e meningjitit dhe encefalitit.8. gjëmon. është raportuar të shkaktojë letargji.nga qumështi i gjirit.07. nervozë. zbehje . po i citoj më poshtë simptomat dhe ecurinë e sëmundjes në bazë të historisë së sëmundjes 92/2004. Fëmija vdes për disa orë prej IZ. nëna dhe fëmija. Fillimisht pranohet në Spitalin e Pejës në gjendje prekomatoze. pa edema. Fare në fund të ditës.13): 1. qëndron testi më i mirë për deficiencë të tiaminës (1. progredon për disa ditë me shqetësim. afebrile. me datën 31. Ditën e katërt zhvillon kriza të apnesë çdo një orë. afebrile.11. hepatomegali. Vaji është shumë karakteristik. mbi nivelin e kraharorit. PREZANTIMI I RASTEVE Fëmija EA e moshës 6 muajshe. etj. jepet 25-100 mg timinë IV shumë ngadalë. e lindur më 17. e sëmurë pak orë përpara. fontanela e balonuar mbi kockë të kalvaries. shenjat meningjeale negative.6. dispne. përgjegjës për manifestimet klinike. Kjo progredon në insuficiencë të zemrës (IZ). Parandalimi. dispne. që prevenojnë TD janë 0.5. rrahje të zemrës. gjëmon.2. dhe 3-5mg/ditë/PO për 6 javët e vijuese. Tek infantët me IZ. Ditën e tretë është pa vetëdije. Fëmijët më në moshë kanë simptoma të ngjashme si adutët (6). terapisë IV dhe ordinimit të klizmës. 2. Edhe pse nuk kishim konfirmim kimik tek EA. gjendja është e njëjtë. dispne dhe vdekje. oliguri. Vdes ditën e pestë me edema të gjeneralizuara. Reflekset provokohen vetëm me ngacmime të thella. në doza >400mg/d. Pas analizave rutine. Çdo njëra nga këto forma mund të takohet në gjendje të tjera që duhet përjashtuar!! Defekti biokimik. bebëzat reagojnë në dritë. edema. qan pa zë fare. somnolencë.2005 (protokolli 5209/05). Pas disa orësh zhvillon cianozë. Gjithmonë të merren të dhënat për ushqimin e nënës. Dukaj: PREVENTIMI I TIAMINË HIPOVITAMINOZËS Prognoza është e mirë kur intervenohet me kohë.të dytë.12). takikardi. jashtëqitje ujore. .2003) për diagnostifikim të EA dhe për shkaqe didaktike (mendoj se AA zhvilloi pasqyrë tipike klinike për TDI). Krahas EA. testit terapeutik dhe analizave biokimike. hepatomegali. pasqyrës klinike. abdomeni tejet i distenduar. në stepor. Diagnoza. Përcaktohet sipas anamnezës. matet aktiviteti i transketolazës në Er. mosha e fëmijës. fontanela pulsative. kokëdhembje. konvulsione ose komë.E dhënë IV.2. e lindur më 1970 ankohet për lodhje. reagon në ngacmime të thella. duhet të trajtohen me timinë. fontanelë të fryer. vazhdohet me 10 mg/IM/ditë për një javë. 3. E pa trajtuar.përmirësimi i ushqimit të nënës ose dhënia e 1. Tiamina (Vitamina B1) është praktikisht jotoksike PO.anoreksi dhe vjellje. më shpesh në moshën 46 muaj zëri i fëmijës ndryshon. zhvillon kriza të apnesë. Nëse duhet konfirmimi laboratorik. P=148/min. diagnoza e saktë rrallë caktohet.3-0.niveli i tiaminës e methylglyoksal në urinë. nga arkiva e QKUK në Prishtinë. abdomeni i butë.4.9. SA. abdomeni i distenduar. niveli i tiaminës. Edhe pse doza e rekomanduar për infantil 0.10. për kohë të gjatë. e bënë diagnozën shumë të sigurt. më shpesh në moshën 6-12 muaj. nevojat minimale. Për shkak të rëndësisë së AA (e motra e EA. Forma encefalitike. Me rastin e pranimit në klinikë.Mund të perzistojnë deficitet neurologjike(6. sillet në ambulancën time.11).3. Ditën tjetër. mavijoset. i ndijshëm në palpim. prezantimi klinik karakteristik. gjithmonë me B complex vitamina të tjera (1. ka jashtëqitje. paraqiten edema në ekstremitetet e poshtme. acidit piruvik e laktik në gjak. cianozë. Terapia tjetër mbështetëse dhe përmirësimi i ushqimit. mbi nivelin e toraksit.4 mg/d.17mg/d (5).paraqitet në 3 forma klinike(1.9. edematoze. është i panjohur(9). është ekzaminuar dhe trajtuar edhe e ëma në konsultim me internisten dhe neuropsikiatrin. cianoza periorale. i ndijshëm në palpim.

reflekton problem në shëndetin e popullatës dhe thërret për vlerësim. në pajtim me të gjithë autorët e cituar. L Arturo Batres. Analizat laboratorike në kufi të normales. • Të angazhohen të gjitha strukturat relevante për përmirësimin e statusit nutricional të popullatës. Clinical Features of Infantile Thiamin Deficiency (Infantile Beriberi). përveç vlerave të ulëta të Hgb. vitaminske ovisnosti i hipovitaminoze. Beri-beri: the major cause of infant mortality in Karen refugees. WHO/NHD. Mardešić. Gorjana Gjurić: Hipovitaminoze. 2005. • Pasqyra e rëndë klinike tek infantili është pasojë e vlerave të ulëta të tiaminës dhe intoksikimit me produktet toksike nga qumështi i nënës. 7. Sarah Pressman Lovingen. 13. DISKUTIMI • Përmirësimi i EA në dhënie të tiaminës është i shpejtë. Merck and Co.në Lj. 2000. 3. 2002. prova e Rombergut pozitive me sy të mbyllur. f. Suspect Beriberi. të konsiderohet TDI. Ruajtja dhe përparimi i shëndetit të fëmijës është obligim moral e ligjor i shoqërisë sonë. Joel B. 6. Aberdeen University. 2000. Të dhjetën ditë të terapisë (vetëm timinë + B complex) vërehet përmirësim i dukshëm. Thiamine Deficiency And Dependency. Lewis AB: Vitamin Deficiencies and Excesses. Geneva. Boston. Effusio pericardialis. 2002. Busschots.Praxis Medica 48-1: 121-123 internistik: Dg. 2002. 21th ed. 5. • Të avancohen praktikat prevenuese në kujdesin shëndetësor të popullatës. 1999. by the Gale Group. 977. 3. Përmirësimi i plotë i EA ndodhi kur fillon terapia e nënës. Maternal Thiamin deficiency still a problem in some World Communities. Consenquences of altered mocronutrient status in: Goldman Benett. • Pyetje për diskutim: -A sëmuren nga TD fëmijët e nënave me TD. Feder Raić. Pedijatrija. 14.1994. Mike Goldon. tremor statik në duar. Curran JS. sensibiliteti i vibracionit i ulur. The Medical Algoritmus Project. i hasur në popullatë. Gjetjet klinike te popullata e refugjatëve Karen(7. Index B.10). INC. 16th ed. Maron.2003. 2. 9. ch. Beriberi. 2003. 8. 123 2. 1. Diagnosing Beriberi in Emergency situations. Ana Votava-Raić. Cecil Textbook of Medicine. Beriberi(Thiamin Deficiency). • Edukimi nutricional i popullatës. 179. 4. Canada. për shkak të metabolizmit të çrregulluar (TDI është quajtur edhe “Intoksikim me qumësht gjiri”)(5). in Nelson Textbook of Pediatrics. Roger F. 11. University Michigen. Anaemia secondaria. Zergollern. Thiamin Deficiency and its prevention and control in major emergencies. . 2002.2002. Disease-beriberi. f. 1173. 2003. në D. Beriberi. Christina Luxemburger. Pedijatria 2. 12. The Merck Manual. Kjo për dy arsye madhore: 1. 2000 f. 10. që nuk reagojnë në terapi konvencionale. Zita Weise Prinzo.295-296. f. që nuk ushqehen me qumësht gjiri?! -A mund të jetë TDI shkak i vdekjes(bile për disa) te Sindroma e vdekjes së papritur tek infantil (SIDS)(10)?! PËRFUNDIMI • Te gjendjet e rënda akute tek infantët. 1-52. Statusi neurologjik (nga raporti i neuropsikiatrit): reflekset miotatike më të gjalla. sec. LITERATURA 1. Ginette V.. f. Montreal. Gale Encyclopedia of Medicine. Vitamini topljivi u vodi. Butterworth. Zagreb. Karen Ericson. • Një rast i vetëm i TD klinike.

3KG Dg HP: Angiolipoma borderline). Prishtinë. I. Fazliu. Bajrami. They can develop at a large size before any symptoms occur. (3. He was operated three times in the Surgical Department. First time the patient arrives because of the enlarged abdominal mass. Key words: Retroperitoneum. Për shkak të ndërtimit specifik të anatomisë së retroperitoneumit neoplazmat e këtij lokacioni mund të mbërrijnë përmasa të mëdha deri të japin simptomat e para(2. Fjalët kyçe: Retroperitoneumi. dhimbjes së barkut dhe të shpinës. Pacientët lajmërohen për shkak të masës se madhe në abdomen. Sharku. HP Fibromyoma). stomach and back ache. nervat etj(4. abdominal pain and backache. Pacienti mund te ketë fillimisht ndjenjën e rëndësisë. Herën e tretë pacienti lajmërohet pas dhjetë muajsh me një masë tumorale në regj. 124-126 P. mezoderma apo të jenë të tipit me qeliza te përziera.5. Ekzaminimi fizik në shumicën e rasteve tregon masë të madhe abdominale. QKUK.8).8). weakness and fatigue. tumor excision from retroperitoneum the aorta wall. Hp Fibromyoma). Latifaj. We are presenting a 62 years old patient with a giant retroperitoneal tumor. Sermaxhaj. A. (1. I. REZYME Tumoret parësore të hapësirës retroperitoneale janë te rralla në materialin tone. dhimbjes në bark dhe shpinë.3. simptomave gastrointestinale. Karanezi. shpinës.11). 2 raste në 100 000 banorë SHBA (1. Kryeziu.4 KG ). Rexhepi. Eksplorimi kirurgjik rezulton me një ekscidim komplet të masës tumorale. Ato mund të jenë të vetme apo multiple. B. Patients may present initially with a history of an enlarging mass in the abdomen. The second time he comes back after fifteen months with a tumor mass retroumbilikaly firmed and fewer symptoms. simptomave gjenitourinare. M. Ngjyra e tumorit mund të ndërrojë prej të bardhës (fibroma) në të verdhë (lipoma) apo në të kuqe (sarcoma) etj.12). Diagnostically treatment is made and a successful surgical exploration. Tomografia e kompjuterizuar dhe rezonanca magnetike mund të japin përgjigjen përfundimtare(2. Pas përpunimit diagnostik bëhet eksplorimi kirurgjik dhe ekscidimi komplet i masës gjigante tumorale. plogështisë. F. R. lodhjes dhe molisjes. soft tissues HYRJE Tumoret e retroperitoneumit janë të rralla dhe paraqesin varitet të llojeve me tretman dhe prognozë të ndryshme ( 1% ne numrin e tumoreve në materialin tonë. cistike apo të kombinuara. fryrjes dhe lodhjes e pastaj dhimbjes së barkut. Surgical exploration results in a complete excision on the tumor mass (1. enët e mëdha të gjakut. mbiveshkoret. After the diagnostic treatment. tumors. Zyferi. mayor surgical exploration is made and also the complete excision of the tumor mass (16. Tumoret mund të jenë solide. Tmava. veshkat. Bëhet përpunimi diagnostik dhe eksplorimi kirurgjik i suksesshëm. Ato mund të arrijnë përmasa të mëdha para se të japin simptoma. Diagnoza e tumoreve retroperitoneale din të jetë e vështirë pasi që simptomat janë produkt i presionit qe bën masa tumorale ne indet përreth.13). Abrashi. Herën e dytë lajmërohet pas pesëmbëdhjetë muajsh me një masë tumorale të vendosur retroumbilikal dhe me simptoma më të pakta. weakness. indet e buta SUMMARY Primary retroperitoneal tumors are rare neoplasms. A. Ndërtimi histologjik është veçoria kryesore e cila determinon prognozën. Tumoret beninje dhe malinje të retroperitoneumit fillojnë nga indet pavarësisht nga organet retroperitoneale siç janë pankreasi. Zekaj. 2 Kg Dg. S.(16. Ileocekal. tumoret. Ekzaminimet e ndryshme radiologjike pa dhe me kontrast mund të tregojnë dislokimin e organeve të ndryshme. V. molisjes. Herën e parë lajmërohet për shkak të masës se madhe abdominale. etheve etj (4. 4 Kg) The third time the patient comes after ten months with a tumor mass in the Ileocekal region. por jo gjithmonë edhe masën tumorale. Hoxha. mund të peshojnë edhe deri në 18kg .124 Praxis Medica 48-1. Në punim është prezantuar pacienti 62 vjeçar me tumor gjigant të retroperitoneumit i cili operohet tri herë në klinikën tonë.2kg Dg. 124-126 TUMORET E RETROPERITONEUMIT (Prezantim rasti) Praxis Medica 48-1. D. Klinika e Kirurgjisë. Ato mund të kenë origjinë nga ektoderma.3KG Dg HP Angiolipoma borderline).5. R. varësisht nga indet qe mbizotërojnë. eksidimi i tumorit retroperitoneal nga muri i aortës (3. lodhjes.

P. Abrashi: TUMORET E RETROPERITONEUMIT (1,3,10). Tretmani duhet të jetë operativ me përgatitjet paraprake të pacientit (pastrimi mekanik dhe përgatitja me antibiotikë e traktit gastrointestinal nëse bëhet resekcioni i ndonjë segmenti). PREZANTIMI I RASTIT Prezantohet pacienti mashkull (H. B.) 62 vjeçar Nr i hist. 5658 me një masë të madhe në abdomen, me dhimbje barku dhe shpine, vjellje të kohëpaskohshme plogështi dhe lodhje të theksuar. Në anamnezë ka rreth një vit që ka filluar t’i rritet barku, por nuk ka pasur pengesa te mëdha për të cilat do të kërkonte ndihmën e mjekut. Pacientit i

125 bëhen përgatitjet përkatëse preoperatore (ekzaminimet komplete laboratorike, rëntgenologjike dhe tomografia e kompjuterizuar) dhe pasi diagnostikohet tumori i madh i retroperitoneumit, pacienti operohet. Më prerje mediale dhe prerje ndihmëse prej umbilikusit djathtas hapet hapësira retroperitoneale dhe largohet tumori masiv solid, i cili kishte përfshirë të gjithë hapësirën retroperitoneale. Tumori ishte me ngjyre të kuqe në të verdhë i përberë nga katër lobuse te lidhura mes veti.

Tumori nuk i përkiste asnjë organi retroperitoneal, por për shkak të masës së madhe gjatë operimit ekzistonte mundësia e lëndimit të ndonjë prej organeve apo enëve të mëdha të gjakut. Më sukses është eksidua komplet masa tumorale e cila peshonte 16,3 kg. Rezultati histopatologjik erdhi: Angiolipoma borderline. Pas pesëmbëdhjetë muajsh pacienti

hospitalizohet (Nr i hist. 8218) për shkak të një mase tumorale të lokalizuar retroumbilikal me madhësi të kokës se fëmijës dhe simptoma të njëjta si herën e parë . Pacientit i bëhen përgatitjet preoperatore përkatëse dhe me ekzaminim US dhe CT diagnostikohet një formacion tumoral retroperitoneal pjesërisht solid,pjesërisht cistik në afërsi të aortës. Me prerje mediale hapet muri abdominal dhe pastaj hapësira retroperitoneale. Gjendet një tumor

126

Praxis Medica 48-1; 124-126
lokalizimin, ta determinojnë invadimin në organet e tjera dhe t’i përshkruajnë specifikat patologjike të cilat `cilat do t’i ndihmojnë ekipit kirurgjik të bëj planin operativ dhe të zgjedhë qasjen përkatëse varësisht prej rastit. Pas tretmanit kirurgjik të gjitha tumoret malinje duhet të trajtohen me radioterapi dhe kimioterapi(6,14,15). Zgjatja e jetës varet nga disa faktorë si radikaliteti i operimit, tipi i tumorit, diagnostifikimi i hershem etj. PËRFUNDIMI Tumoret e retroperitoneumit kanë llojllojshmëri në paraqitjen e tyre. Në materialin tonë, në rastin e prezantuar dhe literaturën botërore të shfrytëzuar shohim se shumica e rasteve diagnostifikohen vonë apo gjatë operimit. Simptomatologjia e pakët në fillim të sëmundjes dhe mosprania e dhimbjes e bënë që shumica e pacientëve të lajmërohen vonë. Në 39% të rasteve tumori diagnostikohet intraoperativ. Prandaj te simptomat e lartpërmendura sado të pakta të jenë preferohen ekzaminimet rëntgenologjike si pyelografia retrograde intravenoze dhe pasazhi i zorrëve ku shihet qartë dislokimi i organeve intraabdominale, ultrasonografia, angiografia, tomografia e kompjuterizuar e abdomenit me kontrast oral dhe intravenoz CT helike, rezonanca magnetike (me imazhe tridimenzionale dhe ekzaminimi me galiumin si kontrast), komponentët specifikë të tumoreve si alfa-fetoproteini, CEA, CA 19-9, betah CG , aspirimi paracentik etj. në mënyrë që të arrijmë te diagnoza e saktë dhe intervenimi kirurgjik me kohë.

pjesërisht solid dhe .pjesërisht cistik i cili ishte i ngjitur për murin e aortës. Gjatë eksidimit të masës tumorale shkaktohet një lezion i vogël i aortës i cili mbyllet pa problem. Tumori i eksiduar peshonte 3,4 kg dhe për shkaqe teknike nuk na kthehet rezultati histopatologjik. I njëjti pacient na lajmërohet dhe hospitalizohet (Nr. i hist,6640)pas dhjetë muajsh me një tjetër masë tumorale ketë herë në regjionin ileocekal të përcjella me dhimbje barku, shpine dhe dhimbje në këmbën e djathtë. Përsëri i nënshtrohet përgatitjeve përkatëse preoperatore. Në ekzaminimin US dhe CT gjendet një masë tumorale solide e retroperitoneumit. Me prerje pararektale të djathtë hapet muri abdominal dhe pastaj retroperitoneumi ku na paraqitet masa tumorale me ngjyre hiri e cila eksidohet në tërësi. Tumori i eksiduar peshonte 1,2 kg rezultati histopatologjik erdhi: fibromioma. DISKUTIMI Neoplazmat parësore të retroperitoneumit janë grup i tumoreve beninje dhe malinje të cilat fillojnë nga indet e kësaj hapësire, por jo nga organet retroperitoneale si pankreasi, veshkat, gjëndrat mbiveshkore, enët e mëdha të gjakut, nervat etj. Sarkomat janë tumoret më të shpeshta të këtij regjioni 43%, pastaj limfomat 23%, tumoret beninje 11%, tumoret e padiferencuara 11%, karcinomat 8%, tumoret embrionale 4% (1,3,7,9)etj. Radiacioni terapeutik dhe kontakti me disa agjentë kimikë si vinil kloridi dhe torium dioksidi etj mund të provokojnë paraqitjen e tumoreve retroperitoneale. Disa sëmundje si Gardner Sy. Pastaj retinoblastoma familiare, neurofibromatoza, Li-Frauman Sy janë të shoqëruara me tumore malinje apo beninje të retroperitoneumit (5,11,12,13). Diagnostikimi i saktë është sfidë për radiolog pasi që duhet ta precizojnë

LITERATURA:
1. 2. 3. 4. 5. 6. Ackerman I.V. Peritoneum and retroperitoneum, related structures in Rosai. Surgical pathology 7th ed. St. Louis Mosby 1989 cha.26 Barker CD Brown JJ; MR imaging on the retroperitoneum. Top. magn Imagin 1995 PinsonCW, Re Mine SG Long term result seal tumors Arch. Surg.124:1168 1989 Nakashima J ,Ueno M ,Nakamura K Department of Urology University School of Medicine Tokyo Japan 1977 Int. J Urol. Vlasov PV, Kotlarov PM Complex radiation diagnosis of retroperitoneum tm and tumor like states Moskow esearch nst. Diagn. and Surgery Cl. Hospital Moscow Mizuki Nishino,Katsumi Hajakawa, Manabu Minami, Akira Yamamoto,Hiroyuki Ueda and Kosho Takasu Primary Retroperitoneal Neoplasms CT and MR Imaging Finfings with Anatomic and Pathologic Diagnostic Clues Tokyo February 2002 De Vita VT, Hellman S, Rosenberg SA Cancer: Principles and practice anal. 3th ed Philadelphia Lippincott 1989 Cohen RH, Dumnick NR The retrop. Computed tomography and magnetic resonance 3th ed St. Luis Mosby 1994 C.W. Pinston S. G.Re Mine W.S. Fletcher and Depart. Of Surgery Oregon Health sc Univers. Portland Ali Nawaz Khan Except from liposarcoma soft tissue London 1999 Haime Abc,Tahni Tani Masashi Kaduma Retroper. Germ cell tm Case report Frst Dep. Surgery Tokyo Japan 2003 Jeffry h.Peters ,Tom De Meester Principles of surgery 7th ed Nyhus l, Baker R, Fischer J Mastery of surgery 3th ed Univers. Of Illinois Chicago 1997 Krugly M, Emanuel B, Smallberg W, Veiga Retroperitoneal xantogranuloma S Mount Sinai Hosp.Chicago8Illinois 2004 Dede M, Yagci G, Cemal M, Gorkulu S Retrop. Benign schwannoma :Report of three cases and analysis of Clinical-Radiological findings Gulhane Military Ac. Ancara Turkey 2003.

7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.

Praxis Medica 48-1: 127-120

127

ERCP DHE LAPAROSKOPIA SI METODA TE KOMBINUARA NE ZGJIDHJEN E PROBLEMIT TE KOLECISTOKOLEDOKOLITIAZES Praxis Medica 48-1:127-129 (prezantim rasti) Y. Aliu, S. Tmava, B. Kelmendi, B. Bicaj, I. Fazliu. Klinika e Kirurgjisë. QKUK-Prishtinë SUMMARY REZYME Obstructive icterus is surgical emergency which Ikteri obstruktiv është gjendje alarmante në kirurgji që need urgent and adequate solution. This kërkon qasje serioze dhe zgjidhje përkatëse pasi që pathology very often is associated with severe shoqërohet me ndërlikime serioze që përkeqësojnë complications and which influenced direct in the gjendjen e përgjithshme të organizmit. ERCP sot zen outcome of patients. ERCP today is the best way vend me rëndësi në zgjedhjen e koledokolitiazës dhe to solve choledocholythiasis, and also with this mundëson që me aparaturë të sofistikuar të behët method is possible to solve the problem with “per ndërhyrja ‘për viam naturalis’. Qëllim i punimit është viam naturale”. The aim of this study is to present të prezantohet e sëmura NN tek e cila me anën e ERCP patient NN where with ERCP was intervene in është intervenuar në kanalet biliare për shkak të ikterit billiary tree to remove gallstones. With this act obstriktiv. Më ketë rast është arritur largimi i gurëve we remove gallstones with decomprimation of në rrugët biliare si dhe është bërë dekomprimi i pemës the biliaropancreatic tree. One week later in same biliopankreatike. Pas intervenimit, që nga momenti i patient was done laparoscopic cholecystectomy. evitimit të shkakut filloi rrjedhja e bilës dhe This case is good example how to solve normalizimi dalëngadalë i vlerave të bilirubinës. Një complicated problems with new endosurgical jave pas tërheqjes së zverdhjes dhe normalizimit të methods. ERCP combined with laparoscopy, analizave biokimike e sëmura i nënshtrohet contrary to classical laparotomy, give possibility kolecistektomisë laparoskopike për shkak te gurëve në with minimal incisions to remove gallstones. In tëmth. Ky rast edhe një herë dokumenton rëndësinë e the same time recovery and post surgical përdorimit të metodave bashkëkohëse endokirurgjike rehabilitation are shorter compared with në zgjedhjen e rasteve te ndërlikuara. Kjo metodë për conventional intervention. pos që mundëson shërim më të shpejtë me incizione Key words: ERCP, Laparoscopy, minimale, po ashtu rehabilitimi post operator është Cholecystochodelodocholythiasis. shumë më i shkurtër se të intervenimi konvencional. Fjalët kyçe: ERCP, Laparoskopia, kolecistokoledokolitiaza

HYRJE Kolelitiaza është padyshim sëmundja më e shpeshtë kirurgjike e traktit hepatobiliar. Gurët në fshikëzën e tëmthit janë formacione anormale të formuara të cilat më rrallë janë prezent në kanalet ekstrahepatike ose ato intrahepatike. Edhe pse në Kosovë nuk ka të dhëna të sakta lidhur me frekuencën e pranisë së gurëve në fshikëzën e tëmthit, duhet llogaritur se çdo e dhjeta femër dhe çdo i njëzeti mashkull vuajnë nga kjo patologji (2). Prevalenca e kolelitiazës varet nga shumë faktorë duke përfshirë racën, etnicitetin, seksin, problemet shëndetësore, fertiliteti dhe ushqyshmerinë jo racionale. Në SHBA, rreth 20 milion njerëz (10-20 % të adultëve)vuajnë nga gurët biliar. Çdo vit 1-3% të njerëzve i zhvillohen gurët dhe rreth1-3% të njerëzve vuajnë nga kolelitiaza simptomatike. Hispaniket Amerikan janë më të rrezikuarit nga kolecistokoledokolitiaza. Në një studim Italian, 20% të femrave kanë konkremente biliare, ndërsa vetëm 14% të meshkujve vuajnë nga kjo patologji. Në një studim tjetër Danez, shpeshtësia e kolelitiazës në grup-moshën 30 vjeçare ishte 1.8% për meshkuj dhe 4.8% për femra. Ndërsa shpeshtësia e kolelitiazës në grup-moshën 60 vjeçe ishte 12.9% për meshkuj dhe

22.4% për femra. Rreth 5-10% të popullatës në SHBA konsiderohen të jenë të rrezikuar nga formimi i konkrementeve në fshikëzën e tëmthit (1). Në 15% të njerëzve me kolelitiaze zhvillohen gurët edhe në kanalet ekstrahepatike. Deri më 1987 kolecista largohej në mënyrë klasike kurë për herë të parë behët e mundur largimi i saj me laparoskop, ndërsa ERCP si metodë më e avancuar mundësohet me 1968.

Kjo procedurë i lehtëson punën si kirurgut po ashtu edhe pacientit. në vjellje. më që rast në imazhin radiologjik verifikohen dy konkremente në koledok të cilat në të njëjtën kohë largohen. e cila mundëson largimin e fshikëzës së tëmthit përmes katër incisioneve të vogla.128 Y. si dhe spazmolitik (buskopan amp). DISKUTIMI Zanafilla e ekzaminimeve endoskopike daton herët që nga mjeku arab Abulkasim në shekullin e IX i cili duke shfrytëzuar rrezet e dritës së dëbuar bëri dizajnimin e instrumentit për ekzaminimin e laringut. prurit lëkuror dhe në zverdhje të lëkurës dhe sklerave si dhe kohë pas kohe kishte episode të etheve. Edhe një herë verifikuam kalueshmërinë e rrugëve intra dhe ekstrahepatike duke injektuar një sasi kontrasti. të cilën e bëmë në drejtim të orës 11. Kolecistokoledokolitiaza përpara është realizuar me prerje klasike. më që rast rehabilitimi pasoperatorë . Pasi vërtetuam këtë bëmë papillotominë. Pastaj pacientes i vendosëm puls oksimetrin për të mbikëqyrur çrregullimet eventuale kardiorespiratore. Kur u siguruam se nuk ka ndonjë rest kalkulus atëherë procedurën e përfunduam. Vendosëm sondën e tipit Dormie me të cilën larguam konkrementet duke i nxjerrë në duoden. Një javë pas realizimit të ERCP-së. pranohet pacientja NN e lindur me 1954 e cila tre muaj më herët ishte e planifikuar për kolecistektomi laparoskopike. Me futjen e ERCP në përdorim fillon një epokë e re e endoskopisë intervente përmes së cilës bëhet diagnostikimi dhe intervenimi endoskopik. E sëmura është evaluar për një vit dhe nuk kishte asnjë ankesë.3. Pas anestezionit orofaringeal me 10% Xylocain spray futëm fiberduodenoskopin. . Pas disa manipulimeve me kanulë kanuluam papillen e Vaterit dhe përmes se njëjtës injektuam 7ml kontrast OMNIPAQUE. Pas ekzaminimit klinik dhe analizës së rezultateve laboratorike të sëmurës i preferohet paraprakisht ekzaminim endoskopik (ERCP) për të vërtetuar diagnozën. E tërë procedura mund të zgjasë 15-60 minuta dhe kjo varet nga stadi i inflamacionit 1. vendosëm që të bëjmë kolëcistektomin laparoskopike për shkak të pranisë së konkrementeve edhe në fshikëzën e tëmthit. Tri javë më herët e sëmura kishte filluar të ankohej në mundim. Vlerat e SE. fosfatazës alkaline dhe kolinesterazës ishin të larta. Aliu: ERCP DHE LAPAROSKOPIA SI METODA TE KOMBINUARA PREZANTIMI I RASTIT Në mes të majit të vitit 2005.5. QKUK në maj të vitit 2005. dhe erdhi në përfundim se laparoskopia diagnostike është një standard i artë minimal invasive. Pasi që të e sëmura behët Ultrazëri i barkut konstatohen gurët në koledok. Kalk bëri publikimet e tij të para të laparoskopisë diagnostike duke marrë mostrat për biopsi nga mëlçia. Në pjesën e koledokut hasëm në pengesë të kalimit të kontrastit dhe në monitor në imazhin radiologjik u prezantua defekti në mbushje që fliste për prani të gurëve në koledok. paraprakisht i ordinuam midazolam për premedikim për të seduar. Duke e përcjellë me kujdes kalimin e kontrastit nëpër kanalet ekstrahepatike prezantuam kompletë pemën biliare. me sukses (2). bilirubinës. Fillimi i mbarë i hulumtimeve dhe zbulimeve epokale mundësoi që më 1929 Heinz Kalk të fillon aplikimin e laparoskopisë diagnostike. METODA E PUNËS Pas përgatitjes së pacientit duke i plasuar në vijën venoze infuzionin. Pasi arritjes deri te pylori me pas disa manipulime hymë në pjesën descendente te duodenit për te vizualizuar papillën e cila u gjind përballe pjesës optike nën këndin 90o në raport me endoskopin. Pacienten e vendosëm në pozitë të shtrirë barkas në anën e majtë. Kjo metodë për herë të parë te kjo e sëmurë është realizuar në Klinikën e Kirurgjisë.

Ann intern Med 1991. ngjashëm si edhe rastet e prezantuara më herët në literaturë (1. Nickl N: Endoscopic sphincterotomy complications and their management : An attempt at consensus.115:783-785. Rastet me ikter të theksuar për një kohë të gjatë paraqisnin problem si për kirurgun po ashtu edhe për anesteziologun pasi që rastet me ecuri fatale ishin të shpeshta. Pra endokirurgjia paraqet një revolucion të vërtetë diagnostik dhe terapeutik.53:336-338. Russell RCG. Kawai K. Sarantonio G. Aliperti G.Giardiello C.Cristiano S.32(5):933-50 [Medline] . Geenen JE. Cotton PB. Rasti ynë i prezantuar. Zeman RK: Acute diseases of the gallbladder and biliary ducts. Tada M.16(1):113-6. Francica G. Kohli Y.3. Nakajima M: Endoscopic sphincterotomy of the ampulla of Vater.2. 6.4. 7. Weltman DI. Përparësia e ERCP është se paraprakisht dekomprimon pemën bilo-pankreatike.20:148-151. Murakami K. Finelli R. Gastrointest Endosc 1991. futja në përdorim e kësaj metode.11(2):273-94[Medline]. Lehman G. Në rastet me ikter të theksuar dhe çrregullim të faktorëve të koagulimit. Endoscopic and medical management. Toouli J: Laparoscopic cholecystectomy and management of bile duct stones. PËRFUNDIM Ikteri obstruktiv si gjendje alarmante në kirurgji deri para tri vitesh është trajtuar në klinikën tonë vetëm me intervenim të hapur.37:383-393. Deri para tri vitesh në Kosovë është bërë vetëm koledokotomia klasike. duke prevenar rrezikun e paraqitjes së pankreatitit.Gastrointest Endosc 1974. 5. Angelone G.duke plasuar T-dren sipas Kechr-it për të bërë dekomprimimin e pemës biliare dhe eliminimin e bilës përmes saj. Ashley SW: Combined endoscopic sphincterotomy and laparoscopic cholecystectomy in patient ëith choledocholithiasis and cholecystolithiasis.5). World J Surg 1992 Jan-Feb. discussion 116-7[Medline]. 3.Praxis Medica 48-1: 127-120 ishte i gjate. Cohen SA. Vennes J. Siegel JH:Biliary tract emergencies. ka lehtësuar zgjidhjen e kësaj patologjie.Radiol Clin North Am 1994 Sep. plaga ishte e madhe si dhe shpenzimet e mjekimit të larta. verifikon se këto metoda mundësojnë zgjedhjen e kësaj patologjie e cila vite me parë ishte problem i veçantë. Ndonëse me vonesë kohore të konsiderueshme. Fabre JM.Gastrointest Endosc 2001. Edmundow 2icz SA.Pyda P. Iodice G. Akasaka Y. Crit care Clin 1995 Apr. 2. Soper NJ. Kombinimi i ERCP dhe laparoskopisë është zgjedhja më optimale pasi që me incizione minimale invasive mundëson eliminimin e shkaktarit dhe të simptomave të cilat mund të jenë fatale për të sëmurin. Tash me 129 kombinimin mes ERCP dhe Laparoskopisë intervente rritën gjasat dhe mundësitë diagnostiko dhe terapeutike.Meyers WC. Falë zbulimeve të fundit të instrumentariumit dhe aparaturës së sotme endoskopike kjo metodë mundëson mjekimin e suksesshëm të këtyre rasteve. Dig Endosc 1997.9:48-50 4. LITERATURA 1. që e kanë rrezikuar të sëmurin ku qasja klasike kishte kufizime evidente. sot ERCP paraqet revolucion të vërtet. Liguory C. ndërsa nga fillimi i vitit 2005 është i mundur aplikimi i ERCP-së e cila paraqet një zgjedhje fatlume si për të sëmurin e njëkohësisht edhe për kirurgun.de Seguin des Hons C: Evaulation of the laparoscopic cholecystectomy.patient with simple and complicated cholecystolithiasis. Tramontano G: Single-step treatment of gallbladder and bile duct stones: A combined endoscopic-laparoscopic technique. 8. Rasti në fjalë prezanton indikacionin tipik kur me sukses përmes të kombinimit të dy metodave bashkëkohore mundësohet zgjedhja optimale kirurgjike.

Praxis Medica 48-1: 130 IN MEMORIAM: DR. Më vonë aktivitetin e tij profesiona Veziri e ushtroi në Petrovë të Komunës së Shtimes me përgjegjësi të lartë profesionale dhe kombëtare. Binak Kastrati Dr. Gjimnazin e filloi në Shtime dhe e përfundoi në Ferizaj në vitin 1976. Veziri u lind më 02. kurë masat e dhunshme të instaluara nga pushteti serb e transferuan për punë të përkohshme në Shterpcë nga ku largohet nga puna në vitin l991. poashtu ishte edhe baba dhe prin i mirë. ndërsa më vonë punën e mjekut e vijon në ambulancën private “Nora Medicus” në fshatin e lindjes. Që nga viti 1992 fillon të punojë si mjek në praktikën private në shtëpinë e vetë. Dr. Veziri emërohet edhe si Drejtor i Drejtoratit për Shëndetësi në asamblenë e KK të Shtimes të cilën detyrë e krey me përgjegjësi dhe përkushtim të lartë. Pas çlirimit të Komunës së Shtimes dr. Veziri filloi punën si drejtor i Shtëpisë së Shëndetit në Shtime i emëruar nga Qeveria e përkohshme e Kosovës. Nga viti 1982 fillon punën si mjek i praktikës së përgjithshme në Shtëpinë e shëndetit në Shtime ku punoi deri në vitin 1990. Vitin 2001. kombi dhe Komuna e Shtimes kishin më së shumti nevojë për profesionalizmin dhe përkushtimin e tijë për çështje madhore të përgjithshme. Fillimi i rezistencës së armatosur në Kosovë dhe paraqitja e UÇK-së dr. Për aktivitetin e tij profesional dhe kombëtar e njeh si opinioni kosovar e poashtu edhe ai ndërkombëtar. Fatmir Xhelili . 2006 tragjikisht humbi jetën në kohën kur Kosova. Në ditën 02. VEZIR BAJRAMI Vezirin e gjet duke ushtruar punën e mjekut në fshatin e lindjes ku pacient të tij ishin si popullata civile e po ashtu edhe prestarët e UÇK-së. Aktiviteti i tij profesional dhe kombëtar u shpreh edhe më shumë gjatë ditëve të masakrës së Raçakut. Dr. 04. Prof. Veziri përpos që ishte mjek i përkushtuar dhe aktivist i denjët për çështjen kombëtare. Dr. Veziri pas vetës la katër djem dhe një vajzë dhe bashkëshorten. Dr. Studimet i filloi me 1976 në Fakultetin e Mjekësisë në Prishtinë dhe të cilin e mbaroi me sukses në vitin 1982. Për shkak te aktivitetit të tij politik dhe organizativ në ketë komunë Dr. Veziri përfundoi specializimin e Mjekësisë Interne dhe nga ky vit fillon punën si Internist në Shtime.05.1957 në fshatin Raçak ku e kreu edhe shkollën fillore. Dr.

LLR. Poashtu u prezantua edhe e arritura e madhe në parandalimin e infeksioneve me pneumokoksike me vaksinën 7 valente të konjuguar e cila garanton sukses të shkëlqyeshëm në mbrojtje nga këto infeksione. • Menaxhimi i limfadenopatisë cervikale dhe. ID.B. Ass. Risitë e këtij tubimi ishin Workshop-et të cilat sjellën informata praktike në menaxhimin e: Infeksioneve të SNQ. B. • Linja e parë e antibiotikëve në mjekimin e infeksioneve në komunitet. Kështu revolucion të vërtetë paraqet zbulimi i vaksinës për rotaviruse e cila aktualisht është në shtije nga katër prodhues me emra trivial si:Rotatrix.Praxis Medica 48-1: 131 Praxis Medica 48-1: 131 Mbledhja e 24-të e Shoqatës Evropiane për Sëmundje Infektive Pediatrike u mbajt në Bazel të Zvicrës nga 3-5 maj 2006 me temat boshte për infeksionet në moshën e fëmijës ku morën pjesë rreth 1000 pjesëmarrës me 600 punime të prezantuara. punim këto të cilat zgjuan interesim dhe u mirëpritën nga pjesëmarrësit e tubimit. MD. Sci Shemsedin Dreshaj.ID me bp. • Infeksionet me kërpudha. prezantimet orale dhe prezantimet poster. Dr. Në fillimin e çdo dite nga ora 7 e mëngjesit fillonin seminaret e caktuar me interes te posaçëm. Risitë e prezantuara për modifikimet e bëra në vaksinën ndaj meningokokut C ishin mbresëlënëse pasi që sukseset e arritura nga mjekët Australian me ketë vaksinë në uljen e incidencës së kësaj sëmundje ishin më shumë së sinjifikante. Schaad. Hulumtimet e bëra treguan se kjo vaksinë mund të jepet si e ndarë dhe si e kombinuar më të gjitha vaksinat tjera ekzistuese pa e ulur efektin mbrojtës të sajë. ku janë prezantuar tema me rëndësi shkencore dhe profesionale.. Kjo më së miri u dokumentua te Herpes encefaliti nga shkencëtarët Francez të përfaqësuar nga Casanova me bp. përdorimin racional të antibiotikëve dhe menaxhimin e limfadenopative cervikale. Prezantimet orale përbenin një pjesë të konsiderueshme dhe të rëndësishme të takimit e cila kishte për bazë të arriturat e fundit. Prezantimet para programit ( te sponsoruara nga fabrikat farmaceutike): janë prezantuar te dhënat e fundit për të arriturat në mjekësi e theks të posaçëm në zbulimin e vaksinave te reja. Për parandalimin e infeksionit me rotaviruse RotaTeq jepet në tre doza ndërsa Rotatrix në dy doza. Prezantimet posterë përbenin pjesën dominuese të prezantimeve. RotaTeq. Rotashield. U. Janë prezantuar 4 seminare me nga 200 pjesëmarrës ku u prezantuan: • Menaxhimi i infeksioneve urinare. etj. Kosova u prezantua me dy punime posterë: “Ndikimi i shkallës së dëmtimit te BHE në ecurinë e meningjitit purulent” dhe “Etiologjia ecuria e meningjitit purulent në Kosovë” të prezantuara nga Shemsedin Dreshaj. Risi në ketë prezantim ishte lidhshmëria në mes të sëmundjeve infektive dhe predispozitës gjenetike të të sëmurit. Ronald Dagan. Në ketë tubim si pjesë e posaçme ishin kaptinat diskutabile në Infektologji ku u bë debat i gjerë rastet individuale të paqara si dhe për gjasat e përdorimit të risive të fundit në infektologjinë pediatrie. infeksioneve të traktit urinar. Fritzzel. MD. . Programi përbehej nga ekspozimet e sponsoruara nga firmat farmaceutike. Në ketë mbledhje prezantuan emra të mëdhenj të mjekësisë botërore si: Stanley Poltkin. Andy Pollard.

ISSN 0350-8773 .