1

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑΣ ΥΛΗs

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΟΜΟΣ Α:

Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος στην

Αρχαία Ελλάδα
Κεφάλαιο Ι

1)Πότε

χρονολογείται η διαμόρφωση της αρχαίας ελληνικής πόλης ως

ανεξάρτητου και αυτόνομου κοινωνικοπολιτικού οργανισμού. [σελ. 26] Με
ποιο τρόπο ο οικονομικός παράγων συνέβαλε στην εξέλιξή της (ανάπτυξη
πρωτόγνωρων

βιοτεχνικών

δραστηριοτήτων,

καθιέρωση

νομίσματος,

εκπατρισμός, ναυσιπλοΐα και εμπόριο). [σελ. 27-28, πρβ. σελ. 121-122] 3)Τα
χαρακτηριστικά της ελληνικής πόλης σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τον
Αριστοτέλη, πώς εννοούσαν την ενότητα της πόλης. Πώς εννοούσαν ο
Πλάτων και ο Αριστοτέλης την αυτάρκεια της πόλης
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Η διαμόρφωση της αρχαίας ελληνικής πόλης ως οργανωμένου ανεξάρτητου και
αυτόνομου κοινωνικοπολιτικού οργανισμού και όχι απλώς ως κοινότητας αναγκαίας ανθρώπινης
συμβίωσης άρχισε τον 8ο αι.π.Χ., σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των περισσότερων ιστορικών. Η
κοινωνικοπολιτική εξέλιξη συνεχίστηκε κατόπιν, με γρηγορότερους ρυθμούς για να φθάσει ο
θεσμός της πόλης στο αποκορύφωμά του στα μέσα του 5ου αι.π.Χ. και συνεχίστηκε και τον 4ο αι.
Ωστόσο Αθήνα, Σπάρτη και άλλες πόλεις στις αρχές του 6ου αι.λειτουργούσαν ήδη ως πολιτικοί
οργανισμοί, με πολιτειακά όργανα και νομοθεσία.
Στην εξελικτική πορείαα του θεσμού της πόλης συνέβαλαν τρείς κυρίως παράγοντες : Η
ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων, ο εκπατρισμός , και η άνθηση του θαλάσσιου
εμπορίου.
Με ποιο τρόπο ο οικονομικός παράγων συνέβαλε στην εξέλιξή της
(α) ανάπτυξη πρωτόγνωρων βιοτεχνικών δραστηριοτήτων,

β) καθιέρωση

νομίσματος,
γ) εκπατρισμός, δ) ναυσιπλοΐα και ε) εμπόριο). [σελ. 27-28, πρβ. σελ. 121122]

1

2
ΑΠΑΝΤΗΣΗ

:

Η

ενασχόληση

με

βιοτεχνικές

δραστηριότητες

αποτελεί

πηγή

πλουτισμού.΄Εμποροι και τεχνιτες εισρέουν στα αστικά κέντρα αναζητώντας καλύτρεη τύχη. Η
καθιέρωση του νομίσματος είναι το κατεξοχήν εργαλείο ανάπτυξης εμπορίου και προσδίδει
κυριαρχικό ρόλο στο θεσμό της ακίνητης περιουσίας.Τέλος η πόλη αποκόμισε οφέλη από την
καθιέρωση του χρήματος αφού το νόμισμα χρησιμοποιείται για είσπραξη φόρων, δωρεών
χορηγιών(κύρια πηγή κρατικών εσόδων).Η χρήση του νομίσματος διευκόλυνε την αποθήκευση
πλούτου και τη μεταφορά του. Στον εκπατρισμό οδήγησαν η στενότητα καλλιεργήσιμης γής, η
διάδοση δανεισμού «επί σώμασι» , εσωτερικές αναταραχές που σημειώθηκαν σε εύπορες
περιοχές, η ανακάλυψη εύφορων περιοχών και η ανάπτυξη βιοτεχνίας.Η ναυσιπλοϊα και το
εμπόριο έκαναν τους πληθυσμούς πιο ευκίνητους , ωθήθηκε η αστυφιλία , αυξήθηκε η γεωργική
παραγωγή που ανταλλασσονταν με μέταλλα, είδη διατροφής είδη πολυτελείας, από άλλες
περιοχές.Με το εμπόριο ασχολήθηκαν ξένοι, πολλοί πολίτες, ακόμη και αριστοκάτες.Αυτό που
ουσιαστικά δημιουργείται είναι μια νέα τάξη ανθρώπων, που βελτιώνει τη θέση της και
διαμαρτύρεται για τον αποκλεισμό της από την πολιτική εξουσία.
Τα χαρακτηριστικά της ελληνικής πόλης σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τον
Αριστοτέλη,
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Πλάτων (Πολιτεία)Η πόλις γεννήθηκε επειδή κανείς δεν έμαθε να είναι
αυτάρκης και επειδή η ανάγκη ενός πράγματος υποχρέωνε τον έναν να καταφύγει στη συδρομή
του άλλου τον άλλον στη βοήθεια ενός τρίτου οι πολλές ανάγκες οδήγησαν πολλούς να ζούν
μαζί στο ίδιο μέρος για να βοηθιούνται μεταξύ τους.Σ΄αυτόν το συνοικισμό δώσαμε το όνομα
πόλις.Αριστοτέλης (Πολιτικά). Η πόλις είναι μια κοινωνία η οποία προέκυψε από την
συνένωση των οίκων και των γενών και δημιουργήθηκε για να εξασφαλίσει στα μέλη της μια
ευτυχισμένη ζωή. Τελικός σκοπός της πόλης είναι ο πλήρης και αυτάρκης βίος.Με άλλα λόγια
για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλεη η πόλη αποτελεί8 φυσική εξέλιξη της ανθρώπινης
συμβίωσης που δημιουργήθηκε από την αδυναμία των δύο προγενέστερων βασικών μορφών του
οίκου και του γένους, να ικανοποιήσουν πλήρως τις αυξημένες ανάγκες των μελών τους.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ είναι Ενότητα, αυτάρκεια, αυτονομία
Πώς εννοούσαν την ενότητα της πόλης, Πλάτωνας και Αριστοτέλης?
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ενότητα σημαίνει άμεση επικοινωνία μεταξύ των πολιτών
γνωριμία του ενός με τον άλλο και δράση σύμφωνα με τα κοινά ήθη, τους

2

3
κοινούς θεσμούς και τους νόμους. Αυτά είναι απαραίτητη προΥπόθεση
ύπαρξης μιας πόλης , διαφορετικά η διάσπαση και η διχόνοια είναι υπαίτιες
για όλα τα μεγάλα δεινά.
Τι γνωρίζετε για τη σχέση ενότητας και μεγέθους της πόλης [σελ. 28-30,
και για την ταύτιση πόλης και πολίτη? (σελ.28-30 πρβ.μέγεθος ιδανικής
πόλης σελ.32)
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ο Πλάτωνας στην Πολιτεία θεωρεί ότι οι άρχοντες πρέπει να επιτρέπουν να
μεγαλώνει μια πόλη μέχρι του σημείου που αυτή μπορεί να διατηρεί την ενότητά της, παραπέρα
όχι. Ο Αριστοτέλης λέει στα Πολιτικά του ότι είναι πολύ δύσκολο σχεδόν αδύνατο να
κυβερνάται σωστά μια πολυπληθής πόλη διότι η καλύτερη πόλις είναι κατ΄ανάγκη εκείνη η
οποία συνδέεται με το μέγεθός της.Επειδή το καλό προκύπτει από τη σχέση αρμονίας των
πολιτών με το μέγεθος. Η πόλη δεν μπορεί να είναι πολύ μικρή γιατί δεν μπορεί να είναι
αυτάρκης, και δεν μπορεί να είναι πολύ μεγάλη γιατί δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην
λειτουργικότητα της πολιτικής κοινωνίας. Μπορούμε συνεπώς να πούμε ότι η ενότητα και η
συνοχή και η επικοινωνία μεταξύ των κατοίκων προάγουν τη δημιουργία φιλικών δεσμών.Η
ιδεατή όμως μορφή της ενότητας προχωρεί παραπέρα, μέχρι την πλήρη ταύτιση του ανθρώπου
και της πόλης .Ο Πλάτωνας στην ιδανική πολιτεία θεωρεί ότι όταν μια πόλη είναι τυραννούμενη
και δούλη τότε και ο πολίτης είναι ανελεύθερος και τα μέρη της ψυχής του είναι
υποδουλωμένα.)
Υποστηρίζει ο Πλάτων ότι η ταύτιση της πόλης και του πολίτη είναι δεδομένη αφού οτιδήποτε
καλό ή κακό συμβαίνει σε ένα πολίτη αφορά και την πόλη η οποία συμμερίζεται την
ευχαρίστηση ή τη λύπη του. Παράδειγμα του χτυπήματος ενός δακτύλου, που πονάνε όλα τα
μέρη του σώματος και της ψυχής.
Πως εννοούσαν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης την αυτάρκεια της πόλης?
ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Για τον Πλάτωνα αυτάρκης είναι η πόλις που εξασφαλίζει στους κατοίκους της
τα προς το ζήν .Ο Αριστοτέλης προχωρεί και λέει ότι η αυτάρκεια είναι ο τελικός σκοπός και το
τέλειο αγαθό και οδηγεί στο «ευ ζήν» που προκύπτει από την εξασφάλιση τόσο της
ικανοποίησης των βασικών αναγκών όσο και της δυνατότητας να οργανώνει και να
διαμορφώνει ο πολίτης ελεύθερα κατά βούληση τη ζωή του.Κατά συνέπεια η πόλη μόνο με την

3

Στην κορυφή του λόφου το φρούριο ή η ακρόπολη. αυτοδιάθεσης. Δραστηριότητα 1β [σελ. οι ελληνικές πόλεις συνεργάζονταν μεταξύ τους εναντίον εχθρικών επιδρομέων μόνο όταν απειλούνταν η αυτονομία τους.χλμ. Η αυτονομία δεν ήταν απλώς μια κατάσταση.Κατά τον Ιππόδαμο τον Μιλήσιο η ιδανική πόλη έπρεπε να είχε πληθυσμό 10000 κατοίκους (Αριστ.χιλμ. Μεγαλύτερη η Σπάρτη που με την κατάκτηση της Μεσσηνίας είχε 8. ελευθερία) [σελ.440 τετρ. Δεύτερη η Αθήνα που με την Σαλαμίνα και Ωροπό είχε 2.Πολιτικά). ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Η λέξη αυτονομία χρησιμοποιούταν ως σύνθεση των όρων της αυτοκυριαρχίας.4 επίτευξη της αυτάρκειας μπορεί να λειτουργήσει ως οργανισμός και να αποκτήσει οργανισμική πληρότητα. Να εξηγήσετε την ευρύτερη έννοια της αυτονομίας της αρχαίας ελληνικής πόλης (αυτοκυριαρχία. 33 για τον αριθμό των ενεργών πολιτών-χωρίς τις οικογένειές τους. . και ελευθερίας.στην Αθήνα και στη Σπάρτη] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι περισσότερες κτισμένες στις παρυφές ενός λόφου.Η σημασία της αυτονομίας για τις ελληνικές πόλεις φαίνεται από την αντίσταση που πρόβαλαν οι πολίτες της Μήλου στους Αθηναίους όταν οι δεύτεροι έφθασαν με πολλαπλάσιες δυνάμεις και το άλλο.28] 2) Γεωγραφική θέση. η Σπάρτη χωρίς τείχη.Περιορισμένη η έκτασή της. κρατική ανεξαρτησία. σε κοντινή απόσταση από θάλασσα.Το ζητούμενο της ιδεώδους πόλης να παρέχει ασφάλεια και προστασία στους κατοίκους σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης.Μικρότερες οι νησιώτικες πόλεις. αλλά ένα αίσθημα βαθιά ριζωμένο στη συνείδηση των Ελλήνων το οποίο οι αρχαίοι ΄Ελληνες ονόμαζαν αίσθημα υπεροχής. 31-32. χωροθέτηση (=καθορισμός συγκεκριμένης θέσης/ ορίων συγκεκριμένου χώρου) και μέγεθος της αρχαίας ελληνικής πόλης [σελ. πρβ. 28-31]. . Οι περισσότερες με τείχη. σελ. αυτοδιάθεση.650 τ. Ο Πλάτων καθορίζει τον επαρκή πληθυσμό σε 5040 σύμφωνα με ένα πυθαγόρειο συλλογισμό 4 . κρατικής ανεξαρτησίας.

προνόμια και υποχρεώσεις των πολιτών. Κρήτη και θεσσαλικές πόλεις αντίστοιχα) [σελ.΄Ηταν υπεύθυνοι για τη χρηματοδότηση της άμυνας της πόλης. Απεφευγαν την χειρονακτική εργασία θεωρώντας την κάτι που πρέπει να κάνουν οι δούλοι. οι πάροικοι και οι είλωτες. Αριθμός πολιτών (χωρίς τις οικογένειές τους) στην Αθήνα και στη Σπάρτη [σελ. τους πολίτες.5 θεωρώντας ότι πρέπει να έχει τόσο πληθυσμό που να γνωρίζονται μεταξύ τους καθώς και τους άρχοντες που θα επιλέγουνΟ Αριστοτέλεης λέει ότι πρέπει η πόλη να είναι αυτάρκηςΤον 5ο αι. 3)Η τυπική κοινωνική δομή των αρχαίων ελληνικών πόλεων (Προσοχή! οι είλωτες. Και οι ξένοι.Στην Κρήτη τους δούλους τους ονομάζουν κλαρώτες ενώ στιες θεσσαλικές πόλεις πενέστες.000. αποφάσιζαν για ειρήνη ή πόλεμο και για οτιδήποτε άλλο αφορούσε τη ζωή της πόλης. ενώ τον3ο αι. των θρησκευτικών τελετών και των αγών. 33] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Στις περισσότερες ελληνικές πόλεις οι πηγές μιλούν για τρείς πληθυσμιακές ομάδες. Εξέλεγαν τις αρχές.Στην Σπάρτη είναι οι πολίτες. 3437].. τους μέτοικους και τους δούλους.η Σπάρτη είχε 9-10. οι κλαρώτες και οι πενέστες=η τρίτη πληθυσμιακή ομάδα σε Σπάρτη. 5) Κοινωνική δομή (=πληθυσμιακές ομάδες) της Αθήνας και των περισσότερων ελληνικών πόλεων-εκτός των ελευθέρων πολιτών [σελ.. ΑΠΑΝΤΗΣΗ 5 . 4) Βασικά χαρακτηριστικά του ελεύθερου πολίτη. 33] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Τρία ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά του ελεύθερου πολίτη : α) H κατοχή γής β) η κατοχή πολιτικών δικαιωμάτων γ) η συναφής με αυτά καταγωγή από πολίτες γονείς Προνόμιο των πολιτών είναι ότι καθόριζαν την τύχη της πόλης.εμφανίζονται και οι δούλοι.

είχε εξασθενήσει. Οι ενεργοί πολίτες τον 5ο αι..000 κάτοικο. δεν μπορούσαν να καταλάβουν δημόσια αξιώματα. Βοιωτία 145.Η κύρια υποχρέωσή τους ήταν η καταβολή του μετοικίου. καταγωγή.Την καταγωγή τους πρόδιδε και η λατρεία θεοτήτων.000.000-15.Υπηρετούσαν στο πεζικό. ένας φόρος που πλήρωναν άνδρες και γυναίκες. ασκούσαν ορισμένα λειτουργήματα. Θράκη νησιά. α.Συμμετείχαν στις λειτουργίες όπως οι εύποροι πολίτες με αξαίρεση την τριηραρχία. στην Αθήνα . Οι μέτοικοι είχαν κοινά με τους πολίτες τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις.Ασία. στην Αθήνα ήταν 40.Δεν ψήφιζαν ούτε εκλέγονταν.6 Οι πολίτες αποτελούσαν την μειοψηφία στις πόλεις.000-130.΄Ηταν αποκλεισμένοι από θρησκευτικές τελετές. γιατρούμ εργολάβου κλπ. αριθμός μάχιμων μετοίκων στην Αθήνα. [σελ.Της Σπάρτης 8. από χορούς με αξαίρεση τον χορό των Λήναιων.000.000-95.000 και με τις γυναίκες και παιδιά 100.΄Ηταν γραμμένοιστα μητρώα ενός δήμου σε ξεχωριστούς καταλόγους.000. αν και ο θεσμός αυτός τον 4ο αι.Ελάχιστοι μέτοικοι απέκτησαν πολιτικά δικαιώματα για προσφορά οπικονομικών και πολεμικών υπηρεσιών στην πόλη.Βοιωτοί την ίδια περίοδο 28. 35] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Μέτοικοι ονομάζονταν οι ξένοι που ήταν εγκαταστημένοι στην πόλη και ήταν από άλλες πόλεις.Οι περισσότεροι ΄Ελληνες.000 και με τις οικογένειές τους 12. Συρία.Σημαντική η συνεισφορά τους στην κοινωνικοοικονομική ζωή. δεν είχαν όμως πολιτικά δικαιώματ.Σπάρτη 190.οοο με 15.000 και με τις οικογένειές τους 85. ενώ μπορούσαν να μυηθούν στα Ελευσίνια μυστήρια.οοο και με τις οικογένειές τους 25000 με 35000 ενώ στη Βοιωτία συνολικά 5000-10000. 6 . από Μ. στο στόλο αλλά αποκλείονταν από το ιππικό.000-9.00030.Απο αναφορές του Θουκυδίδη και του Αθήναιου υπολογίζουν τους μάχιμους άνδρες μετοίκους της Αθήνας λίγο πριν τον Πελοποννησιακό πόλεμο 10.000-165. πρόσφεραν συχνά ευεργεσίες στον λαό.Στην Αθήνα συνολικός πληθυσμός με μετοίκους και δούλους 250. υποχρεώσεις και συνεισφορά τους.Μπορούσαν να αποκτήσουν κινητή περιουσία και δούλους όχι ακ΄΄ινητη εκτός και αν τους είχε απονεμηθεί το δικαίοωμα αυτό το οποίο ονομαζόταν έγκτησις.000.000 μαζί με τους περίοικους και είλωτες. 34-35] Δραστηριότητα 4 [σελ. όπως το αναφέρει ο Ξενοφών στους Πόρους. δικαιώματα.΄Οφειλαν να έχουν έναν πολίτη ως προστάτη που θα τους αντιπροσώπευε στην επικοινωνία τους με τις αρχές. οι μέτοικοι: σημασία ονομασίας.

και είχαν κάποια ανεξαρτησία να εργάζονται και από τα έσοδά τους πλήρωναν μια πάγια αποφορά στον κύριό τους. Μπορούσε ακόμη ο κύριός του να του στερήσει την οικογένειά του χωρίς να μπορεί να αμυνθεί. Απελευθέρωση : Οι δούλοι αποκτούσαν την ελευθερία τους στις εξής περιπτώσεις : Εξαγορά της ελευθερίας τους από τον κύριό τους με τις οικονομίες που συγκέντρωναν σιγά σιγά.Χ· σημασία του όρου έμψυχο κτήμα. η απελευθέρωσή τους για κάποια αξιέπαινη συμπεριφορά. και συχνά αμείβονταν για τις υπηρεσίες τους. Ο κύριός του ήταν υποχρεωμένος να αποφεύγει τη βία . αφού νομικά δεν ήταν αναγνωρισμένη. ως πράξη γενναιοδωρίας από τον κύριό 7 . οδοκαθαριστές.Μια Τρίτη κατηγορία είναι οι δημόσιοι δούλοι που εργάζονταν ως αστυνομικοί. Οικιακοί δούλοι (υπηρέτες) που βοηθούν τον κύριο στα χωράφια ή στα εργαστήρια και τον βαρύνουν.Η πιο υποβαθμισμένη ήταν η κατηγορία των δούλων τους οποίους οι κύριοό τους εκμίσθωναν ως κωπηλάτες στο στόλο ή στα μεταλεία(ανδράποδα μισθοφούντα)Ο κύριος τους εισέπραττε την αμοιβή και οι εργοδότες τους αναλάμβανε την υποχρέωση της διατροφής τους.συνεπώς δεν είχε δικαίωμα ιδιοκτησίας. της ανόδου του του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. «οι χωρίς οικούντες» που δεν διέμεναν στο σπίτι του κυρίου τους.Ο δούλος δεν είχε νομική υπόσταση. απελευθέρωση. οι δούλοι: η αρχαιότερη μαρτυρία για το θεσμό· παράγοντες εξάπλωσης της δουλείας τον 5. γραμματείς. κλητήρες. αριθμός δούλων στην Αθήνα. Κατηγορίες δούλων . αυξανόμενης συμμετοχής των πολιτών στα κοινά περιφρόνηση της χειρωνακτικής εργασίας και το γεγονός ότι η τιμή αγοράς τους ήταν προσιτή για όλους. αι. H σημασία του όρου «έμψυχο κτήμα» επειδή ο δούλος ήταν αντικείμενο ιδιοκτησίας . δεν έπαυε όμως να είναι άνθρωπος. [σελ. 3537] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Oι δούλοι ήταν η μεγαλύτερη πληθυσμιακή τάξη. Παράγοντες εξάπλωσής τους : Ο θεσμός της δουλείας γνωστός από τον ΄Ομηρο. εξαιτίας της ανάπτυξης του εμπορίου και της βιομηχανίας. Καταγωγή και κατηγορίες δούλων.π. στην πραγματικότητα όμως μπορούσε να τον ανταμείψει και να τον τιμωρήσει.7 β. Εξαπλώθηκε όμως τον 5ο αι.

8 τουςκαι η απελευθέρωσή τους από την πολιτεία λόγω προσφοράς προς αυτήν εξαιρετικών υπηρεσιών. σελ. 76τρίτη παράγραφος. υποχρεώσεις. πολιτικά και οικονομικά προνόμια από άλλους(οι βασιλείς και όσοι ανήκαν στους βασιλικούς οίκου. Αρμενία και με πόλεις με τις οποίες οι Αθηναίοι διατηρούσαν εμπορικές σχέσεις. βλ. προνόμια [σελ. 49. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Με τον όρο όμοιοι δηλώνεται ο σπαρτιατικός δήμος και προσδιορίζονται οι πολίτες με πλήρη πολιτικά δικαιώματα. όσοι δηλαδή είχαν το δικαίωμα να εκλέγουν και να εκλέγονται στις αρχέ της πόλης.Ο Πλάτων (Νόμοι) και ο Πολύβιος αναφέρουν ότι οι πολίτες κατείχαν ίσους κλήρους που ανήκαν στην πόλη ενώ ο Πλούταρχος 8 . Θεωρητικά η ισότητα ξεκινά από το καθεστώς ιδιοκτησίας γής .000 δούλοι από την Αθήνα όταν Σπαρτιάτες κατέλαβαν τη Δεκέλεια. 6) Κοινωνική δομή (=πληθυσμιακές ομάδες) της Σπάρτης [σελ. Για τον αριθμό των δούλων μόνο υποθέσεις κάνουμε . δικαιώματα. Καταγωγή Θράκη Φρυγία Συρία . το σώμα των ιππέων. (πολίτες. 37 και 173). είλωτες) α.000 δούλων στην Αττική τον 5 ο αι.Στη συνέχεια ωστόσο διαπιστώθηκε ότι ορισμένοι απολάμβαναν περισσότερα κοινωνικά .000 δούλοι εγκαταστημένοι στην Αττική. ενώ σήμφωνα με τον Αθήναιο ( Κτησικλής) υπήρχαν 400. γέροντες που αποτελούσαν τη Γερουσία και τα μέλη των οικογενειών τους. περίοικοι. σελ. ΄Εγκυροι ερευνητές καταλήγουν σε έναν αριθμό 100. πρβ.Στην πράξη αυτό να ίσχυε μόνο στην αρχή όταν εγκαθιδρύθηκε το σύστημα. σελ. 37. Οι όμοιοι (πολίτες με πλήρη πολιτικά δικαιώματα): γιατί ονομάζονταν έτσι. οι πλουσιότεροι). 37-38] Στη Σπάρτη οι κοινωνικές ομάδες ήταν τρείς .Το γεγονός ότι οι Σπαρτιάτες ονομάζονταν "όμοιοι" δηλώνει θεωρητικά τουλάχιστον ότι δεν υπήρχαν διακρίσεις μεταξύ τους. σελ. 177-178)· ποιο τμήμα της Λακωνικής κατοικούσαν (Σπάρτη=προέκυψε από τον συνοικισμό αρχικά τεσσάρων αργότερα πέντε χωριών. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη ( Ιστορία)λιποτάκτησαν 20.

πειθαρχία και επαγγελματική στρατιωτική ικανότητα.σχεδιασμένο να εμφυσήσει υπακοή. Κυνοσούρας. έκαναν λιτή ζωή και κοινοκτημοσύνη. και έπειτα μεταβίβαζε σε όποιον επιθυμούσε.Ως όμοιοι μοιράζονταν έναν κοινό τρόπο ανατροφής. Απείχαν από κάθε οικονομική δραστηριότητα. Η κατοχή κλήρου στόχο είχε να απαλλάξει τον όμοιονα συντηρεί τον ίδιο και την οικογένειά του και να τον απαλλάξει από κάθε επικερδή εργασία ή απασχόληση που θα του επέφερε πλούτο ώστε να αφοσιωθεί απόλυτα στα πολιτικά και στρατιωτικά του καθήκοντα.(όμοιοι). Λιμνών.9 (Λυκούργος) διευκρινίζει ότι κατείχε ο καθένας τόσο κλήρο που επέτρεπε να έχει το ίδιο εισόδημα με τους άλλους. 9 . αν και καμμιά νομική διάταξη δεν απαγόρευε ασχολίες που απέφεραν κέρδη.Πηγές ωστόσο της κλασικής εποχής αναφέρουν ότι κάθε όμοιος ήταν ιδιοκτήτης του κλήρου του τον οποίο μάλιστα από τον 5ο αι.Οι Σπαρτιάτες ήταν εγκαταστημένοι στην πόλη της Σπάρτης που προέκυψε από τη συνένωση πέντε χωριών (Πιτάνης.Θεωρούνταν όλοι ίσοι μεταξύ τους.Οι ελεύθεροι πολίτες μετά τα 30 του συμμετείχαν στην Απέλλα και μετά το 60οστό . Μεσόας .Οικονομική ασφάλεια και πλήρη ελευθερία στις οικονομικές φροντίδες παρέχονταν από δύο διαφορετικές κατηγορίες υποτελών.Αντίθετα η απόκτηση πλούτου εξασφάλιζε στον Σπαρτιάτη την παραμονή του και των μελών της οικογενείας του στο σώμα των ομοίθων. ανδρεία.Η ζωή τους ήταν μάλλον δημόσια στηρίζονταν στην οιμοιομορφία και στον αντι- ατομικισμόΑσκούσαν αποκλειστικά το επάγγελμα του οπλίτη στρατιώτη ή αξιωματικού αφού ολόκληρη η κοινωνία τους ήταν στρατοκρατικά οργανωμένη. Ο Σπαρτιάτες ήταν ελεύθεροι πολίτες. Συνεκτικά στοιχεία ήταν : . στη γερουσία. τους είλωτες και τους περίοικους. αυτοί που καθόριζαν τις τύχες της πόλης Ο κάτοχος της στρατιώτης"πλήρους ιδιότητας του απασχόλησης" πολίτη ήταν ταυτόχρονα και υπό τις διαταγές κληρονομικών βασιλέων οι οποίοι ασκούσαν την εξουσία σε συνεργασία με τα ισόβια μέλη της Γερουσία και τους ετήσια εκλεγμένους εφόρους.Οι αναφορές των αρχαίων σε πλούσιους Σπαρτιάτες ή οι επικρίσεις τους για πλουτισμό ή χρηματισμό δηλώνουν πως δραστηριότητες οικονομικού ενδιαφέροντος απασχολούσαν τους Σπαρτιάτες.

στη "πολιτική χώρα" όπου κατοικούν οι Σ[παρτιάτες και την περιοικίδα(χώρα των περιοίκων). σελ 185 για τη σημασία του όρου περίοικος και σελ. τη κτηνοτροφία.Συμμετείχαν στην κατανομή της λακωνικής γής(σύμφωνα με τον Πλούταρχο πήραν 30.10 Αμυκλών)Η γή όμως δεν επαρκούσε για όλους και η ΣΠΆΡΤΗ ΕΣΤΡΆΦΗ προς ΤΗΝ μΕΣΣΗΝΊΑ όπου εμπλέκεται σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο από τον οποίο βγαίνει νικήτρια. πρβ. απασχόληση και προνόμια· ποιο τμήμα της Λακωνικής κατοικούσαν: πώς λειτουργεί η περιοικίδα χώρα σε σχέση με την (ανοχύρωτη-ως την ελληνιστική εποχή) Σπάρτη· αριθμός περιοίκων σύμφωνα με τον αριθμό των μερίδων στις οποίες μοιράστηκε από τον Λυκούργο η γη αυτών που υποδουλώθηκαν (ειλώτων) [σελ.΄Ηταν ξυλουργοί.Ωστόσο η εξάρτησή τους από τη 10 .Οι περίοικοι δεν εκδήλωσαν ποτέ εχθρικές διαθέσεις προς τους ομοίους αλλά συνυπήρχαν αρμονικά μαζί τους. σιδεράδες και ασχολούνταν με το εμπόριο9. την αλιεία καθώς και με άλλα επαγγέλματα τα οποία θεωρητικά απγορευόταν στους ομοίους. Οι περίοικοι: γιατί ονομάζονταν έτσι. συμμετοχή που συνιστούσε τη σημαντικότερη ίσως προσφορά τους.Με την προσάρτιση της κοιλάδας Παμίσου αποκτά μεγάλες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και μοιράζει τη χώρα στα δύο.Συμμετείχαν ως ισότιμα μέλη στις πολεμικές επιχειρήσεις.Ο όρος άλλωστε Λακεδαιμόνιοι περιλαμβάνει τους Σπαρτιάτες και τους περίοικους. α. υποχρεώσεις. 186 για τη σχέση των περιοίκων με τους Σπαρτιάτες. για τη σημασία του όρου Λακεδαιμόνιοι και για την οργάνωση και οικονομική δραστηριότητα των περιοίκων) ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι περίοικοι ήταν η δεύτερη κατηγορία κατοίκων της Λακωνίας και η λέξη περίοικος δεν δηλώνει τον υποτελή αλλά αυτόν που ζεί στην περιφέρεια .000 κλήρους) και κατοικούσαν στην περιφέρεια της πόλης της Σπάρτης όπου διατηρούσαν δικές τους αυτόνομες κοινότητες με δική τους τοπική οικονομία και δικό του τοπικό δίκαιο. τη γεωργία. 37-38. δικαιώματα.

Μετά την υποδούλωση των ειλώτων οι Σπαρτιάτες κατέσχεσαν και μοίρασαν τη γή τους σε κλήρους και τους υποχρέωσαν να την καλλιεργούν για λογαρισμό τους.Οι Σπαρτιάτες χρησιμοποίησαν τους περίοικους έξυπνα ως όργανο για να κυριαρχήσουν στην περιοχή..Ζούσαν από την καλλιέργεια της γής και εργάζονταν ως έμποροι και τεχνίτες. Τα εδάφη θεωρούνταν Σπαρτιατικά και οι περίοικοι Λακεδαιμόνιοι. β. Ποιοι ήταν οι είλωτες: της Λακωνίας και της Μεσσηνίας ΑΠΑΝΤΗΣΗ Αρχαίοι (κάτοικοι της Λακωνίας υποδουλωμένοι από παλιά στους Σπαρτιάτες) και της Μεσσηνίας/ Μεσσηνιακοί (κάτοικοι της Μεσσηνίας που υποδουλώθηκαν μετά το δεύτερο Μεσσηνιακό πόλεμο.Οι περίοικοι δεν συμμετείχαν ενεργά στην πολιτική ζωή της Σπάρτης .Χ).Μπορούμε να πούμε ότι είχαν κάποια οικονομική και διοικητική αυτονομία. υπηρετούσαν όμως στο στρατό.11 Σπάρτη δεν τους επέτρεψε να αναπτύξουν μια δική τους μεγάλη οικονομική δραστηριότητα.Οι είλωτες δεν είχαν πολιτικά και αστικά δικαιώματα και η νομική τους θέση δεν διέφερε και πολύ από αυτή των δούλων των άλλων πόλεων από τους οποίους ξεχώριζαν σε δύο σημεία : στο ότι είχαν τη δυνατότητα δικής τους οικογένειας και στο ότι αποτελούσαν περιουσία της πόλης και όχι των πολιτών Οι διαφορές τους από τους δούλους: 11 . 640-620 π. Περίοικοι ήταν οι κάτοικοι που κατοικούσαν στις περιοχές γύρω από τις τέσσερες κώμες στις οποίες είχαν εγκατασταθεί οι Σπαρτιάτες.Τους χρησιμοποίησαν ως πρόχωμα ενάντια σε κάθε επιδρομή που συνέβαλε στην ανάδειξη της Σπάρτης σε μεγάλη δύναμη.Χωρίς την εδαφική και στρατιωτική ενοποίηση των περιοίκων η Σπάρτη δεν μπορούσε να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στον Ελλαδικό χώρο.Μπορούσαν να γίνουν και αξιωματικοί επειδή ο πληθυσμός των Σπαρτιατών είχε μειωθεί λόγω πολέμων.Πάντα όμως βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο των Σπαρτιατικών αρχών.΄Όταν οι Σπαρτιάτες κατέλαβαν τη γή των περιοίκων δεν τη μοιράστηκαν αλλά την άφησαν σ΄αυτούς να την καλλιεργούν.

Χ. να εξαγοράσουν την ελευθερία τους)-. αι. ως κανονικοί μάχιμοι (οπλίτες). δεν αποτελούν ιδιωτική περιουσία των ομοίων αλλά κοινό περιουσιακό στοιχείο της πόλης (μόνο αυτή τους απελευθερώνει.Οι αρχές της πόλης είχαν απόλυτη δικαιοδοσία επάνω τους και μπορούσαν να τους ανταμείψουν.Αυτό σε θέματα διαβίωσης τους επέτρεπε να συντηρούνται και να μην εξαρτώνται από τους ομοίουςκυρίους τους και ενεδχομένως να πλουτίζουν.Με το ανήκουν λοιπόν στηνπόλη και όχι σε κάποιο άτομο δεν ήταν εκετεθιμένοι στην αυθαίρετη συμπεριφορά Αναπαράγονται και στις φυσιολογικά-έχουν ιδιοτροπίες δική τους του ιδιοκτήστη. Η σχέση ειλώτων και Σπαρτιατών ΑΠΑΝΤΗΣΗ .΄Εξω μάλιστα από τα σύνορα της στρατιωτικής επικράτειας (Λακωνία . να τους καταδικάσουν ή να τους απελευθερώσουνΕχουν ομοιογένεια. υπηρετούν στο στρατό ως(ψιλοί) βοηθητικοί/συνοδοί των οπλιτών και κωπηλάτες/ από το τελευταίο τέταρτο του 5. Ομιλούν την ίδια γλώσσα. π. δίνουν ένα μέρος της παραγωγής στον κάτοχο του κλήρου.Πολλοί αρχαίοι συγγραφείς έγραψαν για μαζικές εξοντώσεις ειλώτων Λέγεται ότι οι Σπαρτιάτες εκπαίδευαν τους νέους τους με την εξόντωση ειλώτων (κρυπτεία)Οι έφοροι .12 ΑΠΑΝΤΗΣΗ δημόσιοι δούλοι. και ήταν σε θέση να εξαγοράζουν την πλήρη ελευθερία τους. οικογένεια. δεν μπορούν να πουληθούν. κυρίως στον Πελοποννησιακό πόλεμο Σε όσους προσέφεραν σημαντικές υπηρεσίες στην πόλη παρέχονταν πολιτικά δικαιώματα.Η σχέση τους με τους Σπαρτιάτες ήταν μόνιμα εχθρική εχθρική (ιδιαίτερα των Μεσσηνίων). κρατούν το υπόλοιπο). οι είλωτες αντιμετωπίζονται από τους άλλους ΄Ελληνες ως ελεύθεροι. Οι είλωτες είναι δημόσιοι δούλοι. είναι προσκολλημένοι στη γη που καλλιεργούν. κατά την έναρξη της ετήσιας θητείας τους κήρυτταν τον πόλεμο εναντίον των ειλώτων.Η ετήσια κήρυξη πολέμου είχε δύο αποδέκτες αφενός απευθύνονταν στους 12 . Μεσσηνία.

7) Ποιους εννοεί ο Θουκυδίδης με τη φράση του «άνδρες γαρ πόλις» [σελ.000 ]. 39] Διαφορά δούλων και ειλώτων ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι είλωτες αποτελούσαν κοινό περιουσιακό στοιχείο της πόλης ενώ οι δούλοι ιδιωτική περιουσία των πολιτών Οι είλωτες είχαν την δυνατότητα δημιουργίας δικής τους οικογένειας ενώ οι δούλοι κατά κανόνα . 38.13 Μεσσηνίους για να τους θυμίζει ότι η γη αυτή τους ανήκει αλλά και στους Σπαρτιάτες ώστε να μην παραιτηθούν εθελοντική προσφορά ωστόσο από τις διεκδικήσεις τους. 40] και τι συνεπάγεται η φράση αυτή για τη σχέση πόλης και πολιτών. Ο συνολικός αριθμός των ειλώτων υπολογισμένος κατά προσέγγιση [σελ.. ΑΠΑΝΤΗΣΗ 13 . Δραστηριότητα 5 [σελ. Η σχέση Σπαρτιατών . όχι Οι δούλοι μπορούσαν να εξαγοράσουν την ελευθερία τους. οι είλωτες όχι μόνο η πολιτεία μπορούσε να τους απελευθερώσει.Η χιλιάδων ειλώτωνστο πλευρό των Σπαρτιατών(Πελοποννησιακός πόλεμος). 187-188 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές για τον αριθμό των ειλώτων Επικρατέστερη άποψη τους υπολογίζει 140. σελ. πρβ.ειλώτων ήταν μόνιμα εχθρική.000-200. η σχέση κυρίου-δούλου όχι. όταν το σώμα των ομοίων είχε μειωθεί είναι στοιχεία που συνθέτουν την εικόνα μιας λιγότερο τεταμένης εχθρικής σχέσης μεταξύ ομοίων και ειλώτων.

14 Ο Θουκυδίδης βεβαίως εννοούσε τους πολίτες. η οποία εξελισσόταν δημοσίως στην Αγορά. [σελ. Ο πολίτης προτάσσει το συμφέρον της πόλης έναντι του δικού του διότι η ελέυθερη και αυτόνομη ύπαρξή του είναι άμεσα συνδεδεμένημε αυτήν της πόλης. Θεσμός της αντιπροσώπευσης ΄(έμμεσης δημοκρατίας)και της επαγγελματοποίησης της πολιτικής ήταν άγνωστος. ορισμό ή κλήρο) κατά κανόνα για ένα χρόνο. Η αρχαία πόλη ήταν μια πολιτική κοινότητα μια κοινωνία πολιτών με κύριο γνώρισμα την ταύτιση αρχόντων και αρχομένων –τη δυνατότητα ανάληψης των αξιωμάτων και ανάπτυξη πολιτικής δράσης. άγνωστος.Η πόλη ταυτίζεται με τον πολίτη και είναι μια σχέση κυβερνμώντων και κυβερνωμένων και όχι κυβερνώντων και υποτελ Πόσα και ποια είναι τα πολιτειακά όργανα της αρχαίας πόλης πώς νοείται ο θεσμός της αντιπροσώπευσης.στην πιο προοδευτική της μορφή ενώ στη Σπάρτη και σε άλλες ολιγαρχικές πόλεις σε συντηρητικότερη μορφή. Η ταύτιση αυτή ίσχυε ως καθοδηγητική ιδέα σε όλους τους τύπους των πολιτευμάτων και περιόριζε ακόμη και την προσωπική ζωή των πολιτών. Ο θεσμός της αντιπροσώπευσης ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ο θεσμός της αντιπροσώπευσης ήταν μια έννοια με περιεχόμενο τελείως διαφορετικό από το σημερινό. 14 . Δεν υπήρχε.Κατ’ εξαίρεση γινόταν με εκλογή η ανάδειξη σε αξιώματα που «εδέοντο εμπειρίας και τέχνης».. Την πολιτειακή αυτή δομή τη συναντούμε στην δημοκρατική Αθήνα του 5ου αι. όπως στην περίπτωση των δέκα στρατηγών. 39-41] ΑΠΑΝΤΗΣΗ α) Η πολυμελής συνέλευση των ελεύθερων πολιτών β) ένα πολυμελές ή ολιγομελές βουλευτικό σώμα γ) μια ομάδα αξιωματούχων που αναδεικνυόταν (με εκλογή. στη Συνέλευση των Πολιτών και στις τελετές και στους αγώνες.

Αστοί θεωρούνταν οι ελεύθεροι πολίτες που τους είχαν αφαιρεθ7εί τα πολιτικά δικαιώματα για κάποιο σοβαρό αδίκημα που διέπραξαν . 44Τι γνωρίζετε για την ταύτιση πολίτη και οπλίτη (=στρατιώτη) στη Σπάρτη και στην Αθήνα. Οι γιοί των αστών όπως και οι γιοί των πολιτών γίνονταν πολίτες με την εγγραφή τους στους καταλόγους του δήμου και αποκτούσαν αυτόματα δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή της πόλης. πολίτης δεν είναι ο κάτοικος ενός καθορισμένου τόπου ούτε ο υπαγόμενος σε μια τάξη νόμων που ρυθμίζουν τις βιοτικές του σχέσεις αλλά εκείνος ο οποίος μετέχει στις βουλευτικές και δικαστικές αρχές της πόλης. [σελ. [σελ.Αστός ήταν αυτός που δεν είχε δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή. 43]· ΑΠΑΝΤΗΣΗ Κατά Αριστοτέλη. β.15 8) Οι δύο τρόποι με τους οποίους προσδιορίζεται ο πολίτης στα Πολιτικά του Αριστοτέλη [σελ. 58-59] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Πολίτης ήταν αυτός που είχε και ασκούσε πολιτικά δικαιώματα. [σελ.Χ. Σε τι διέφεραν οι αστοί από τους πολίτες. στην Αθήνα από το 451 π. τα ανήλικα παιδιά των πολιτών(αγόρια και κορίτσια) μέχρι την εγγραφή τους στους καταλόγους των πολιτών του δήμου στον οποίο ανήκαν και οι σύζυγοι των ελεύθερων πολιτών. α. εκείνος που κατέχει και ασκεί το δικαίωμα του άρχειν και του άρχεσθαι(Αριστοτελης Πολιτικά). 15 . ποιες κατηγορίες πολιτών θεωρούνταν αστοί. 9) Ποια ήταν η σχέση καταγωγής και πολιτικής ιδιότητας. και μετά. όπως προδοσία και λιποταξία. 47]. παρόλο που προέρχονταν από την τάξη των ελεύθερων πολιτών. 43-44] Γιατί περιφρουρήθηκε η ιδιότητα του πολίτη σε όλες τις μορφές πολιτευμάτων των ελληνικών πόλεων. [σελ. στις ελληνικές πόλεις γενικότερα. Οι κόρες παρέμεναν αποκλεισμένες από την πολιτική κοινότητα.

Μέγαρα.Με ελάχιστες εξαιρέσεις απονεμήθηκε η ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη σε άτομα ή ομάδες εξαιτίας της ελάττωσης του ανδρικού πληθυσμούμετά απόπολέμους.( για γνωστούς λόγους). Η Σπάρτη διαφύλαξε με πάθος την ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη και αντιμετώπισε με καχυποψία κάθε ξένο στοιχείο προς το σώμα των πολιτών της κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο.Χ.Το ίδιο συνέβη και σε άλλες πόλεις.16 Στις ελληνικές πόλεις για να αποκτήσει κανείς την ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη έπρεπε να είχε γεννηθεί κάποιος από γονείς που και οι δύο ήταν ελεύθεροι πολίτες. ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο απαραίτητη προυπόθεση για την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη ήταν η καταγωγή από γονείς Αθηναίους πολίτες.που έδειξαν μεγάλη ανελαστικότητα σε θέματα απονομής ή σφετερισμού της ιδιότητας του πολίτη. [σελ. όπως Αίγινα. μέτοικους. 44] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ο κυριότερος λόγος για τον οποίος η ιδιότητα του πολίτη περιφρουρήθηκε σε όλες τις μορφές πολιτευμάτων των ελληνικών πόλεων ήταν ότι η ιδιότητα αυτή αποτελούσε το κυριαρχικότερο προνόμιο που άνοιγε το δρόμο στην απολαβή μιας σειράς άλλων προνομίων και στην κατάληψη μιας σειράς τιμητικών αξιωμάτων. Θήβα. Γιατί περιφρουρήθηκε η ιδιότητα του πολίτη σε όλες τις μορφές πολιτευμάτων των ελληνικών πόλεων. Μάλιστα σε μερικές πόλεις απαιτούνταν καταγωγή τριών γενεών από γονείς πολίτες. Λίγες πληροφορίες έχουμε για άλλες πόλεις και μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε Μια αόριστη αναφορά κάνει ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά ότι σε ορισμένες πόλεις αρκούσε η ιδιότητα του πολίτη του πατέρα για να θεωρηθεί κανείς πολίτης και σε κάποιες δημοκρατικές πόλεις αρκούσε μόνο η ιδιότητα του πολίτη από την πλευρά της μητέρας.Τα προνόμια (στοιχεία της 16 .Στην Αθήνα η Εκκλησία του Δήμου ενέκρινε το 451 π. Για υτό και το σώμα των ελεύθερων πολιτών παρέμεινε κλειστό και αυτοδιαιωνιζόμενο. γιό του Περιξκλή από τηννΑσπασία δόθηκε η ιδιότητα του πολίτη.Πηγές ωστόσο αναφέρουν ότι στην Αθήνα σε ορισμένες περιπτώσεις σε συμμάχους .

[σελ.Στη Σπάρτη ενώ η καλλιεργήσιμη γη ήταν μοιρασμένη σε τόσους κλήρους όσοι ήταν οι ελεύθεροι πολίτες. όχι γυναίκες.17 ιδιότητας του πολίτη). όχι ανήλικες όχι διανοητικώς καθυστερημένοι.Στη Σπάρτη και αλλού η συμμετοχή των ποιτών εκδηλωνόταν στη Συνέλευση του Δήμου. νομικό. Ποια προνόμια παρείχε σε αυτόν που την κατείχε. το δικαίωμα παράστασης σε δικαστήρια.που παρείχε η ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη είχαν οικονομικό.Το προνόμιο αυτό απολάμβαναν μόνο ενήλικες πολίτες . Βουλή.Στην Αθ΄ηνα η συμμετοχή αυτή εκφραζόταν στρη Συνέλευση (Εκκλησία) του ΔΉΜΟΥ. και την καλλιεργούσαν οι είλωτες για λογ/σμό των Σπαρτιατώνι β) Το νομικό κριτήριο(προνόμιο) Είχαν τη δυνατότητα σύναψης οποιασδήποτε δικαιοπραξίας. Ηλιαία και στο σώμα των αρχόντων. Καμμιά άλλη κοινωνική τάξη δεν είχε δικαίωμα απόκτησης ακίνητης περιουσίας. 44-46]( Χαρακτηριστικά της ιδιότητας) α )Το οικονομικό κριτήριο (προνόμιο) Δικαίωμα απόκτησης και κατοχής γής και ακινήτων και η απαλλαγή από οποιονδήποτε σταθερό άμεσο φόρο. το δικαίωμα εμφάνισης ως κατηγόρου (όπως σε καταγγελίες για κατάχρηση δημοσίου χρήματος). 17 .Η γή θεωρείται σύμβολο της ιδιότητας του ελεύθερου πολίτη..στα πολιτικά θεσμικά όργανα. στρατιωτικό και θρησκευτικό περιεχόμενο. γ )Το προνόμιο των πολιτικών δικαιωμάτων Η πολιτική δραστηριότητα ήταν η κύρια δραστηριότητα του ελεύθερου πολίτη. πολιτικό. στη Γερουσία ή στο Συμβούλιο των Αρχόντων.Στην Αθήνα μόνο οι ελεύθεροι πολίτες μπορούσαν να κατέχουν γή έστω και αν δεν την εκμεταλλεύονταν άμεσα οι ίδιοι. αυτή δεν ανήκε ουσιαστικά στους πολίτες αλλά στην πόλη. το δικαίωμα σύνταξης διαθήκηςκαθώς και τα κάθε μορφής κληρονομικά δικαιώματα. η συμμετοχή δηλ.

χαλάρωσε αφενός επειδή η ιδιότητα του πολίτη επεκτάθηκε και σε εκείνους που δεν είχαν την οπλιτική ικανότητα.χ.Μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο η σχέση πολίτη .α) Οι Σπαρτιάτες ουσιαστικά ήταν περισσότερο στρατιώτες παρά πολίτες δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους το περνούσαν στα στυρατόπεδα.Η είσοδος του μελλοντικού πολίτη στην πολιτική κοινότητα συνοδευόταν από τελετουργίες προς τιμή του Δία και της Αθηνάς.Μάλιστα κατά την άποψη πολλών αρχαίων συγγραφέων την πολιτική ιδιότητα έπρεπε να κατέχουν μόνο εκείνοι που είχαν δυνατότητα να υπερασπιστούν την πόλη.π.του πολίτη να προμηθεύεται πλήρη οπλισμό ήταν πλήρως συνδεδεμένες.Τον 5ο αι. Τέλος με τον όρκο που έδινε ο μελλοντικός πολίτης διαπιστώνεται ότι η είσοδος στην πολιτική ζωή αποτελούσε όχι μόνο πολιτική αλλά και θρησκευτική πράξη. ε) Το θρησκευτικό κριτήριο Στην Αθήνα οι πολίτες όφειλαν να συμμετέχουν στις τελετές όπως όφειλαν να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή. τοξότες Κρήτες.Η συμμετοχή τους στη Συνέλευση είχε τυπικό χαρακτήρα για να επικυρώσουν τις αποφάσεις που έπαιρναν τα άλλα όργανα. 18 .στρατιώτη χαλαρώνει γιατί κατέφυγαν σε μισθοφόρους ή εξειδικευμένους .β) Στην Αθήνα η ταύτιση πολίτη στρατιώτη διατηρήθηκε μέχρι την εποχή του Κλεισθένη. αφετέρου επειδή η Αθήνα έζησε για μεγάλο διάστημα χωρίς πόλεμο.Κάθε άλλη δραστηριότητα τους ήταν απαγορευμένη. ΄Όπως μεταξύ πόλης και στρατού υπήρχε πλήρης αντιστοιχία έτσι μεταξύ πολίτη και στρατιώτη υπήρχε πλήρης ταύτιση .18 δ) Το στρατιωτικό κριτήριο Η ιδιότητα του πολίτη και η οπλιτική ικανότητα η δυνότητα δηλ.χ.Ξένοι και δούλοι πολεμούσαν ως οπλίτες και κωπηλάτες. π.

κουρά των μαλλιών του νεαρού αγοριού και αιματηρή θυσίακούρειον.19 Περιγραφή και ονομασίες τελετουργιών και διαδικασιών για την είσοδο και σταδιακή ένταξη στην πολιτική κοινότητα των παιδιών (αγοριών) των Αθηναίων: α. [σελ. 297 για εορτή Απατουρίων και σελ. πρβ. 56 για την τήρηση του καταλόγου των δημοτών-πολιτών από τους δήμους. τελετουργική θυσία-μείον + εγγραφή του νεογέννητου ή πολύ μικρού αγοριού στους καταλόγους της φρατρίας-αναγνώριση ως μέλους της φρατρίας.Η μέρα αυτή λεγόταν Κουρεώτις. (α και β. Η αποδοχή του παιδιού από τη φρατρία αποτελούσε ουσιαστικά τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του και σηματοδοτούσε την πρόσβαση στην πολιτική κοινότητα. β. 47-48. σελ.Η κουρά των 19 . εγγραφή των αγοριών που είχαν συμπληρώσει το 18. σελ. Με την τελετουργική θυσία μείον την προσέφερε ο πατέρας την επομένη της χρονιά στην οποία γεννιόταν το παιδί δηλώνονταν τα παιδιά που είχαν γεννηθεί ή θιοθετηθεί από γονείς πολίτες και γινόταν η είσοδος των μικρών αγοριών στη φρατρία ( η εγγραφή του νεογέννητου στους καταλόγους της φρατρίας). Ακόμη σημαντικότερη ήταν η θυσία ζώου που συνόδευε την τελετουργική κουρά των μαλλιών του αγοριού και λεγόταν κούρειον. Κατά τη διάρκεια της τελετής ο πατέρας του παιδιού έδινε όρκο ότι αυτό το παιδί γεννήθηκε από νόμιμο γάμο με Αθηναία.επίσημη είσοδος και αναγνώρισή του ως μέλους της φρατρίας. την τρίτη ημέρα της φθινοπωρινής εορτής των Απατουρίων) γ. 313-314 για μείον και κούρειον] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι σημαντικότερες τελετουργίες ήταν το μείον και το κούρειον για τα αγόρια Οι τελετουργίες διεξάγονταν κάθε χρόνο την Τρίτη μέρα της γιορτής των Απατουρίων ( εορτή κατά την οποία οι φρατρίες λάτρευαν τον φράτριο Δία και την Φρατρία Αθηνά) στις κατά τόπους φρατρίες στα μέρη δηλαδή που συγκεντρώνονταν η συγγενική ομάδα στην οποία ανήκε η οικογένεια του πατέρα ή του συζύγου. έτος της ηλικίας στους καταλόγους των δημοτών-ένταξη στο πολιτικό σώμα.

εάν οι δημότες καταψήφιζαν κάποιον ως μη ελεύθερο αυτός είχε το δικαίωμα να κάνε έφεση στο δικαστήριο.π. . ενώ σε αντίθετη περίπτωση η πόλη τον πούλαγε ως δούλο.20 μαλλιών συμβόλιζε τη μετάβαση του αγοριού από την παιδική ηλικία στην εφηβεία. πρόβλημα. Μέγαρα.Σε αντίθετη περίπτωση. ποια ήταν αυτή. Χαλκιδα. [μόνον σελ. [σελ. Μετά τη λήξη της υποχρεωτικής αυτής θητείας εισέρχονταν οριστικά στο σώμα των ενεργών πολιτών. Λίγο μετά το κούρειον ο έφηβος παρουσιαζόταν στο δήμο του πατέρα του για να εγγραφεί ως Αθηναίος πολίτης.Ποιον ιδιαίτερο χαρακτήρα παρουσιάζει η ιδιότητα του πολίτη στη στρατοκρατικά οργανωμένη Σπάρτη.Κατά τον χρόνο της εγγραφής οι δημότες έπαιρναν όρκο ότι έχουν κατάγονται την απαιτούμενη από πραγματοποιούνταν νόμιμη χωρίς ηλικία ότι είναι ελεύθεροι γέννηση.Σε περίπτωση δικαίωσής του ήταν υποχρεωμένοι οι δημότες να τον εγγράψουν στους καταλόγους. δηλαδή εκείνη της οποίας η περιουσία ξεπερνούσε ένα συγκεκριμένο όριο. Κόρινθο. 49] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η ΙΔΙΌΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΊΤΗ ΣΤΗ Σπάρτη είχε ιδιαίτερο χαρακτήρα καθώς αυτός ήταν ταυτόχρονα αι στρατιώτης "πλήρους απασχόλησης" υπό τις 20 . Η δεύτερη εγγραφή στους καταλόγους των δημοτών πραγματοποιούνταν με τη συμπλήρωση του 18 ου έτους της ηλικίας τους και αποτελούσε την κατεξοχήν πράξη ένταξης στο πολιτικό σώμα.(Αριστοτέλης Αθηναίων Πολιτεία) 10) Σε ποια πολιτεύματα γενικότερα υπήρχαν δύο τάξεις πολιτών από τις οποίες μόνο μία είχε πλήρη δικαιώματα. ενώ συγχρόνως υποβαλλόταν σε στρατιωτική εκπαίδευση . Λέσβο. Σε η περίπτωση λίστα των που πολίτες και η εγγραφή νεοεγγραφέντων υποβαλλόταν για έλεγχο στη Βουλή.Η περίοδος αυτή ονομαζόταν εφηβεία. 49] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Γενικά στα ολιγαρχικά πολιτεύματα των ελληνικών πόλεων υπήρχαν δύο τάξεις πολιτών από τις οποίες πλήρη δικαιώματα και ουσιαστικά εξουσία είχε μόνον η μία.χ.Μετά την εγγραφή στον δήμο ο νέος υπηρετούσε ως φρουρός.

όπως οι άρχοντες εκλέγονταν από τη συνέλευση του δήμου. 134] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Συμπληρώνουμε : α)Ο Σόλωνας κατάργησε τα χρέη των φτωχών αγροτών επέτρεψε σε όσους Αθηναίους είχαν μεταναστεύσει λόγω αδυναμίας πληρωμής των χρεών τους να επιστρέψουν και απαγόρευσε τη σύναψη δανείων με σωματική εγγύηση(σεισάχθεια) β) Διαίρεσε τους πολίτες με βάση το αγροτικό εισόδημα σε τέσσερες τάξεις και στις δύο ανώτερες έδωσε πρόσβαση στα ανώτερα αξιώματα. α.21 διαταγές κληρονομικών βασιλέων οι οποίοι ασκούσαν την εξουσία σε συνεργασία με τα ισόβια μέλη της Γερουσίας και τους ετήσια εκλεγμένους εφόρους και στην Απέλλα που συμμετείχαν επικύρωναν τις αποφάσεις των άλλων οργάνων.Στο νομοθετικό επίπεδο αποδίδονται στον Σόλωνα και ορισμένες νέες ρυθμίσεις.Εξάλλου από την παιδική τους ηλικία διαπαιδαγωγούνταν σε υπακοή.γ) Στις δύο κατώτερες ζευγίτες και θήτες εξασφάλισε τη συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου. σελ.στρατιώτες να αντιταχθούν σε προτάσεις των ανωτέρων τους. 11) Με ποιούς τρόπους συνέβαλαν οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνος στην έναρξη της διαδικασίας εκδημοκρατισμού της Αθήνας. β. 5051.. και δεν ήταν εφικτό απλοί πολίτες . Θέσπισε νέο θεσμό τη Βουλή των 400 στην οποία κληρώνονταν 100 μέλη από κάθε φυλή. έδωσαν πρόσβαση στα ανώτερα αξιώματα στις δύο ανώτερες τάξεις που δημιουργήθηκαν από τη διαίρεση των πολιτών σε 4 εισοδηματικές τάξεις ανάλογα με το ετήσιο αγροτικό εισοδήμά τους[1] γ. πρβ. και τον θεσμό του δικαστηρίου της Ηλιαίας 21 . κατάργησαν την υποδούλωση που προερχόταν από δανεισμό. εξασφάλισαν στους θήτες συμμετοχή στην εκκλησία του δήμου) [σελ.

Όσο για τους "νεοπολίτες" δύσκολο να εντοπιστεί η προέλευσή τους.Η δημιουργία των νέων φυλών αποσκοπούσε α) στην αποδυνάμωση της τοπικής επιρροής των παλαιών οικογενειών β)στην συσπείρωση στην ίδια κοινότητα κατοίκων των αστικών. και να παραχωρήσουν περισσότερα δικαιώματα στις δύο κατώτερες τάξεις των πολιτών. Παράδειγμα 2. 51.Νέα αρχή της πόλης. στις οποίες ανήκαν οι Αθηναίοι με βάση τη συγγένεια αίματος. των νεοπολιτών. επίσης πρβ. 140-142. β) Με τη νέα οργάνωση των εξουσιών: οι δήμοι . Πολιτεία). για απονομή της ιδιότητας του πολίτη επί Κλεισθένη.Στόχος του Κλεισθένη . η κατοχή γής δεναποτελούσε προυπόθεση πλέον για να είναι κάποιος πολίτης. πιστοποιούσαν τώρα την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη και όριζαν τους αντιπροσώπους στη Βουλή των Πεντακοσίων και στην Ηλιαία [σελ. 64. ενισχύοντας τον αστικό δήμο.ΟΚλεισθένης ανατρέποντας τις παραδοσιακές δομές της αριστοκρατικής πόλης έθεσε τις προυποθέσεις για μια πολιτική δημοκρατία. ακόμη και των δούλων (Αριστοτέλης. σελ.Κάθε μία από τις 10 φυλές περιλάμβανε 3 τριττύες και 10 δήμους. Με ποιο τρόπο πέτυχε ο Κλεισθένης τη διεύρυνση του σώματος των πολιτών στην Αθήνα.22 12) Σε τι αποσκοπούσαν οι μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη ΑΠΑΝΤΗΣΗ Να περιορίσουν την εξουσία των αριστοκρατικών οικογενειών. σελ.Συνολικά δημιουργήθηκαν 30 τριττύε και 100 δήμοι. . το 5ο7.] και όχι οι παλαιές φυλές. α ) Με την αναδιοργάνωση του πολιτικού σώματος-ενσωμάτωση στην πόλη νέων πολιτών δηλ. ήταν να διευκολύνει την ενσωμάτωση των νέων πολιτών.σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. πρβ. στους οποίους υποδιαιρέθηκε εδαφικά η Αθήνα. Ο Κλεισθένης λέγεται ότι επέτρεψε να εγγραφούν στους καταλόγους των δήμων μεγάλος αριθμός μετοίκων. Επίσης κατένειμε τους πολίτες σε 10 φυλές αντί 4 που ήταν . μετοίκων ή δούλων. αγροτικών και παράλιων περιοχών γ) στην ανάπτυξη αισθήματος ενότητας μεταξύ των μελών της ίδιας φυλής τα 22 .

Διατήρησε ωστόσο ο Κλεισθένης την κατανομή των πολιτών στις 4 εισοδηματικές τάξεις του Σόλωνα οι οποίες καθόριζαν τις στρατιωτικές υποχρεώσεις. πλέον θεσμικά όργανα. του Περικλή ? ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ο Περικλής με μια σειρά μέτρων. προσέδωσε στην ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη μοναδικό χαρακτήρα και περιεχόμενο.) η εφαρμογή των αρχών της ισονομίας και της ισηγορίας κ. όπως η μισθοφορά το σημαντικότερο θεσμικό μέτρο του Περικλή ( καθιέρωση της αμοιβής των μελών της Ηλιαίας και της Εκκλησίας του Δήμου.Χ. Η επιλογή των 23 . στα οποία αντίθετα είχαν συμμετοχή όλοι οι πολίτες).ά. και β. 13) Πώς ολοκληρώνεται η διαδικασία εκδημοκρατισμού στην Αθήνα με τα μέτρα: α.Oi δικαιοδοσίες του Αρείου Πάγου ήταν κυρίως θρησκευτικές και δικαστικές. ενώ με την πάροδο του χρόνουκαταργήθηκε σιωπηρά η εφαρμογή των μέτρων που απέκλειαν τους θήτες από τις κληρωτίδες. του Εφιάλτη ? Αφαιρέθηκαν οι περισσότερες εξουσίες του Αρείου Πάγου=αριστοκρατικού συμβουλίου με ισόβια μέλη-εκτός από όσες αφορούσαν θρησκευτικά ζητήματα.Η δε Εκκλησία του δήμου είχε εξουσια για εγκλήματα που ενείχαν θανατική ποινή ή μεγάλα πρόστιμα πάνω από 500 δρχ. και μεταφέρθηκαν στην Εκκλησία του Δήμου. Μεταφέροντας κατ΄αυτόν τον τρόπο τη διαδικασία προετοιμασίας και λήψης πολιτικών και λοιπών αποφάσεων στα λαικά. Οι δήμοι είχαν τη δική τους τοπική αυτοδιοίκηση.τροποποίησε τους όρους και τις προυποθέσεις διευθέτησης των πολιτικών αποφάσεων και αντιθέσεων. Στην δε δημιουργία της Βουλής των 500 είχε αποδοθεί το δικαίωμα των αρχόντων και ίσως της εκκλησίας. τους ναυκράτορες ως αξιωματούχους του στόλου και τις φρατρίες. στην Ηλιαία και στη Βουλή των 500. εκλόγιμοι για το αξίωμα των αρχόντων γίνονται και οι ζευγίτες.23 οποία στον πόλεμο πολεμούσαν δίπλα δίπλα. (από το 457 π. και μπορούσε να αποφασίζει για θέματα ειρήνης ή πολέμου.

219-220]Τα δημόσια αξιώματα καταλάμβαναν πολίτες άνω των τριάντα ετών με κλήρο για θητεία ενός έτους.Μετά τη λήξη της θητείας τους λογοδοτούσαν στη Βουλή. ανάλογα με τον πληθυσμό τους) και έπειτα κληρωνόταν ένας από τους δέκα για κάθε φυλή· καθιέρωση της μισθοφοράς [σελ. την ονομαζόμενη δοκιμασία.και εξασφάλιζε στον κάτοχό του πολιτική επιρροή. επικύρωναν συμφωνίες με άλλες πόλεις.Πριν την ανάληψη των καθηκόντων τους υποβάλλονταν σε εξεταση. Στον Εφιάλτη απέδωσαν το θεσμό γραφής παρανόμων .Ο πολέμαρχος αρχιστράτηγος του στρατού μετά τους περσικούς πολέμους μεταβίβασε τις αρμοδιότητές του στους δέκα στρατηγούς και ο ίδιος διατήρησε μόνο θρησκευτικά καθήκοντα.Τα κυριότερα δημόσια αξιώματα ήταν αυτά των 9 αρχόντων: του επώνυμου άρχοντα.Ο επώνυμος άρχων αρμόδιος για υποθέσεις οικογενειακού κληρονομικού δικαίου. και για υποθέσεις μετοίκων..Ο βασιλέας φροντίδα της δημόσιας λατρείας και εκδίκαζε τις σχετικές με αυτή υποθέσεις. Βουλή. πρώτα κληρώνονταν δέκα πολίτες για κάθε θέση (οι 10 θέσεις κατανέμονταν μεταξύ των δήμων της οικείας φυλής. σύμφωνα με τον οποίο επιτρεπόταν σε οποιονδήποτε ποιλίτη να εναντιωθεί σε ένα μέτρο που έκρινε πως ήταν αντίθετο με τους νόμους της πόλης. σελ. Ηλιαία. 146] Κείμενο 12 [σελ. οι διαχειριστές του δημόσιου χρήματος. γίνεται τώρα για κάθε αξίωμα με κλήρωση μεταξύ (10) κληρωτών ανά φυλή (και όχι μεταξύ προκρίτων όπως παλαιότερα): δηλ.Οι έξη θεσμοθέτες προέδρευαν στα δικαστήρια. πρβ. η «γραφή παρανόμων». Έπειτα καθιερώθηκε ειδική αγωγή κυρώσεως «ψηφισμάτων» που έρχονταν σε σύγκρουση με «νόμους».΄Ολοι οι πιο πάνω εκλέγονταν από την Εκκλησία του Δήμου με χειροτονία. στους οποίους από το 487 εκλόγιμοι ήταν και οι ιππείς. 91 για εκλογή στα κυριότερα δημόσια αξιώματα με κλήρωση ή χειροτονία και πλαίσιο Διευκρινίσεων στα Παροράματα] Δραστηριότητα 14 [σελ.Με εκλογή δια ανατάσεως χειρόςμόνο οι ταμίες. και φροντίδα δημόσιων εορτών και τελετών..Οι στρατηγοί είχαν απεριόριστο δικαίωμα εκλογής. 52.24 αρχόντων. Αυτή όμως η αγωγή δεν περιοριζόταν μόνον στην ακύρωση ενός «ψηφίσματος»: συνεπαγόταν επίσης Βαρύτατες κυρώσεις εναντίον του 24 . οι στρατιωτικές αρχές και ο προιστάμενος της υπηρεσίας ύδρευσης. του πολέμαρχου και των έξη θεσμοθετών. ΕΦΙΑΛΤΗΣ Πέρασε ένα νόμο σύμφωνα με τον οποίο αφαιρούνταν οι περισσότερες σχεδόν εξουσίες του Αρείου Πάγου(αποτελούνταν απόι ισόβια μέλη) και διατήρησε τις αρμοδιότητες για θρησκευτικά ζητήματα και μεταφέρθηκαν στην Εκκλγησία του Δήμου.

γέννηση παιδιών. Τι ήταν η φυλή και πόσες βασικές ομάδες φυλών γνωρίζουμε ή μπορούμε να αναγνωρίσουμε στα γραπτά κείμενα· ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι φυλές ήταν συνενώσεις φρατριών και διαδραμάτισαν σημαντικό ποιλιτικό ρόλο .Στο μεγαλύτερο διάστημα λειτούργησε ως θρησκευτικό σωματείο . Ποια ήταν η σημαντικότερη λειτουργία τους στην πολιτική ζωή της Αθήνας [σελ.Οι αποφάσεις 25 . καθώς και εναντίον του προέδρου της «εκκλησίας του Δήμου»..Κάθε φυλή είχε τον αρχηγό της τον φυλοβασιλέα. υιοθεσία . 53]. όπως η σημερινή ενορία. Μίλητο.Στην κλασική Αθήνα οι φατρίες διαδραμάτιζαν ουσιαστικό ρόλο σε κάθε πράξη που σχετιζόταν με τη ζωή του ελεύθερου πολίτη. μύηση εφήων στην πολιτική ζωή.΄Ηταν η μεγαλύτερη αυτοδιοικούμενη οργανική μονάδα με δικά της διοικητικά όργανα και δική της εδαφική περιοχή. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι φατρίες ήταν μια συνάθροιση συγγενικών γενών που συνενώθηκαν . έγινε επικίνδυνη ακόμη και μία πρόταση να αλλάξει ένας παλαιός «νόμος» που κρινόταν γενικά απαρχαιωμένος ή Βλαβερός ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΒΑΣΙΣΤΗΚΕ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΗΤΑΝ ΤΟ ΓΕΝΟΣ.Οι φρατρίες υπήρξαν ο πρωταρχικός πυρήνας στον οποίο στηρίχθηκε η οργάνωση της πόλης ως πολιτικού οργανισμού. κηδεία κλπ.Ορισμένες της λειτουργίες όμως είχαν σημαντικό πολιτικό περιεχόμενο. γάμου.25 πολίτη που εισηγήθηκε το πάσχον «ψήφισμα».Ενδιάμεσο όργανο μεταξύ του φυλοβασιλέα και της συνέλευσης ήταν το συμβούλιο της φυλής που το συγκροτούσαν οι αρχηγοί των γενών και των φατριών. Έτσι. όπως Δήλο.Ανώτατο όργανο ήταν η συνέλευση των ανδρών που μπορούσαν να φέρουν όπλα.Το ίδιο κι σε άλλες πόλεις . αν άφησε να διαπραχθεί κάποια Οικονομική παρατυπία. Η ΦΑΤΡΙΑ Η ΦΥΛΗ 14) Τι είναι οι φρατρίες.

απέστελλε 50 βουλευτές-που είχαν ορισθεί από τους δήμους-στη Βουλή των 500. [σελ. ενώ συμμετείχε αναλογικά στη σύνθεση της Ηλιαίας. 54-55] 15) Τι ήταν αρχικά οι δήμοι (γεωγραφικές υποδιαιρέσεις) και ποιος ήταν ο ρόλος που ανέλαβαν (αυτοδιοικούμενες κοινότητες-πυρήνες κοινωνικοπολιτικής οργάνωσης της πόλης) μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Εξέλεγε έναν στρατηγό από κάθε φυλή/υποδείκνυε χορηγούς στους διαγωνισμούς τραγωδίας και των Διονυσίων.. οι ιωνικές(4 επι μέρους )και οι δωρικές ( 3 επί μέρους) Ποια ήταν η βασική λειτουργία κάθε μιας από τις 10 τεχνητές φυλές στην Αθήνα ?(ο Κλεισθένης τις αύξησε σε δέκα για να αποδυναμώσει τον πολιτικότους ρόλο) ΑΠΑΝΤΗΣΗ Εξέλεγε έναν άρχοντα. Μετά τις μεταρρυθμίσεις ο ρόλος των δήμων ήταν πλέον διττός ΄Εγιναν αυτοδιοικούμενες κοινότητες με δημοκρατική δομή και οργάνωση αλλά ταυτόχρονα αποκεντρωμένες μονάδες εφαρμογής των κατευθύνσεων της κεντρικής εξουσίας και πυρήνες 26 . Ποιος ο ρόλος της φυλής στον στρατιωτικό/οικονομικό τομέα.Από τους ιστορικούς γνωρίζουμε ότι υπήρχαν δύο βασικές ομάδες φυλών . όπου κάθε φυλή ασκούσε την πρυτανεία μια φορά το χρόνο.26 λαμβάνονταν από τον φυλοβασιλέα σε συνεργασία με το συμβούλιο της φυλής και εγκρίνονταν ή απορρίπτονταν από τη συνέλευση των πολεμιστών. Δεν είχαν πολιτικό ρόλο και συνεπώς δεν ασκούσαν πολιτική εξουσία. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Μέχρι την εποχή του Κλεισθένη οι δήμοι αποτελούσαν γεωγραφικές υποδιαιρέσεις της εδαφικής επικράτειας της πόλης στις οποίες ήταν εγγεγραμμένοι οι πολίτες που έμεναν στην εκεί περιοχή.

Περιγράψτε συνοπτικά την οργάνωση και τις αρμοδιότητες των δήμων [σελ. ποια παιδιά θεωρούνταν νόθα και σε τι μειονεκτούσαν σε σχέση με όσα 27 .΄Ηταν αρμόδιοι για την είσπραξη των δημόσιων φόρων και οφειλών των δημοτών τους. το Δημοτικό Ταμείο. 55-57] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι δήμοι επέβαλλαν και εισέπρατταν φόρους διοργάνωναν πολιτιστικές εκδηλώσεις και τηρούσαν την λίστα των υπόχρεων προς στράτευση πολιτών.Η κυριότερη όμως αρμοδιότητα των δήμων ήταν η τήρηση του καταλόγου των δημοτών-πολιτών στην οποία ήταν καταχωρημένοι όλοι οι νόμιμοι ενήλικες πολίτες . κατένειμε δηλ.27 παραγωγής κεντρικής πολιτικής.. 16) Ποιο ρόλο έπαιζαν η καταγωγή και η νόμιμη γέννηση στην απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη στην Αθήνα πριν και μετά το ψήφισμα του 451 π. η Δημοτική Αστυνομία και το Δημοτικό ΙερατείοΥπέυθυνος για τη διοίκηση του Δήμου ήταν ο Δήμαρχος αλλά ανώτατο όργανο η Συνέλευση των δημοτών .Χ. ΄Ετσι διέλυσε τις παραδοσιακές προσωπικές και οικογενειακές επιρροές λίγων οικογενειών. χωρίς την ύπαρξή τους ίσως η μετάβαση στη συμμετοχική δημοκρατία να μην είχε πραγματοποιηθεί. οπότε δίπλα στο όνομά τους δεν χρησιμοποιούσαν πλέον το όνομα του γένους αλλά το τοπωνυμίο της περιοχής τους. ο Δήμαρχος. Μπορούμε να πούμε ότι οι δήμοι λειτούργησαν ως σχολεία που προετοίμαζαν τους πολίτες στη διαχείριση των κοινών.Η παρέμβαση στη διαμόρφωση της κεντρικής πολιτικής πιστοποιούνταν και από το γεγονός ότι οι δήμοι όριζαν αναλογικά από κάθε φυλή τους βουλευτές της Βουλής των 500 και τους δικαστές της Ηλιαίας. που είχε σε κάθε απόφαση τον τελευταίο λόγο.(αποφυγή τυραννίας) Κάθε δήμος είχε τα δικά του διοικητικά όργανα που ήταν η Συνέλευση των Δημοτών. καθώς και για την εφαρμογή του μέτρου της κατάσχεσης για δημόσιες οφειλές. Αρχικώς οι τομείς της πολιτικής δραστηριότητας μεταφέρθηκαν από τις παραδοσιακές φυλές στους δήμους.το πολιτικό σώμα με βάση τα εδαφικά κριτήρια.

Αντίθετα οι κόρες παρέμειναν αποκλεισμένες από την πολιτική κοινότητα. [σελ.Η γέννηση από γονείς πολίτες ή αστούς ήταν η κύρια οδός πρόσβασης στην πολιτική κοινότητα.Χ. 58-61] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η καταγωγή αποτελούσε το πρωταρχικό κριτήριο απόκτησης της ιδιότητας του πολίτη. ενεέκρινε -ύστερα από πρόταση του Περικλή.χ. και συμμετείχαν στην πολιτική ζωή . ποιοι χαρακτηρίζονταν ως μητρόξενοι. Νόμιμη γέννηση θεωρούνταν μόνον αυτή που προέκυπτε από τον γάμο ενός Αθηναίου πολίτη ή αστού με την κόρη ενός άλλου Αθηναίου πολίτη /αστού.ψήφισμα. Συνεπώς η μητέρα μπορούσε να είναι ξένη. Αστοί θεωρούνταν α) οι ελεύθεροι πολίτες που τους είχαν αφαιρεθεί τα πολιτικά δικαίωματα για κάποιο σοβαρό αδίκημα π.Οι γιοί των αστών .λιποταξία .Μέχρι τότε φαίνεται ότι αρκούσε η κατοχή της ιδιότητας του πολίτη από τον πατέρα.* Ο πολίτης ήταν αυτός που ασκούσε τα πολιτικά δικαιώματα.Η Εκκλησία του Δήμου όμως το 451 π.28 προέκυπταν από νόμιμη γέννηση. σύμφωνα με το οποίο για να θεωρηθεί κάποιος Αθηναίος πολίτης έπρεπε να κατάγεται από Αθηναίους γονείς 28 . αναφέρετε τρία παραδείγματα· τι προϋποθέσεις ίσχυαν αντίθετα για την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη σε κάποιες άλλες δημοκρατικές πόλεις σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.β) και τα ανήλικα παιδιά των πολιτών ( αγόρια και κορίτσια) μέχρι την εγγραφή τους στους καταλόγους του δήμου στον οποίο ανήκαν και οι σύζυγοι των ελεύθερων πολιτών. Η προυπόθεση καταγωγής από 2 γονείς πολίτες ως κριτήριο απόκτησης της ιδιότητας του πολίτη ίσχυσε στην Αθήνα από τα μέσα του 5ου αι. Τα νόθα παιδιά δεν αποκτούσαν την ιδιότητα του πολίτη και δεν είχαν δικαίωμα στην πατρική κληρονομιά. για να θεωρηθεί κάποιος πολίτης. όπως και οι γιοί των πολιτών.Αντίθετα οι ατοί δεν είχαν δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή παρόλο πουθ προέρχονταν από την τάξη των πολιτών. γίνονταν πολίτες με την εγγραφή τους στους καταλόγους του δήμου. Κάθε άλλη γέννηση που προέκυπτε από άλλη σχέση θεωρούνταν μη νόμιμη τα δε παιδιά νόθα.

σταδιακά. πρώτα αυτούς που προέρχονταν από δούλο πατέρα ή μητέρα και στη συνέχεια τους μητρόξενους.η απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη.Δεν γνωρίζουμε περιπτώσεις που να άρθηκε ο αποκλεισμός των άλλων κατοίκων από την έγγεια ιδιοκτησία. ποια ήταν η πολιτική της Αθήνας στο θέμα αυτό επί Σόλωνος. όταν λιγόστυε ο αριθμός των γνήσιων πολιτών.(Πολιτικά) 17) Τι ήταν η έγκτησις. ενώ σε κάποιες άλλες την αποκτούσανακόμη και τα νόθα παιδιά των πολιτών. τη Θράκη και το ΄Αργος αντίστοιχα. Στις άλλες πόλεις ωστόσο όπως μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης. Δυσκόλεψε δηλ. ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΄Εγκτησις ονομαζόταν η κατοχή γής και ακινήτων . να μην είναι ξένη. ορισμένες δημοκρατικές πόλεις αρκούσε ακόμα και η ελεύθερη καταγωγή της πολίτιδας μητέρας για να αποκτήσει κανείς την ιδιότητα του ελεύθερου πολίτη. ποιοι αποκλείονταν από αυτήν [σελ. του Κίμωνα και του Θεμιστοκλή. πότε η έγγειος περιουσία πέρασε σε δεύτερη μοίρα για την πιστοποίηση της ιδιότητας του πολίτη.Σε ποια κατηγορία ανήκαν οι πόλεις που προστάτευσαν το δικαίωμα της έγκτησης με απαγορευτικά μέτρα και για ποιους λόγους? 29 . προνόμιο των ελεύθερων πολιτών. 61]. [σελ. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του Κλεισθένη. οι μητέρες των οποίων κατάγονταν από την Σικυώνα.Ο ίδιος πάλι ισχυρίζεται ότι όταν αυξανότα πάλι ο πληθυσμός άρχιζαν να διαγράφουν από τις λίστες των πολιτών. πώς συνδεόταν με την ιδιότητα του πολίτη. άμεσα συνδεδεμένο με την ιδιότητα του πολίτη Σε όλες τις ελληνικές πόλεις δημοκρατικές και ολιγαρχικές η γαιοκτησία ήταν ταυτόσημη με την ιδιότητ6α του πολίτη . .29 πολίτες ή αστούς.Θεωρητικά στην ίδια πόλη υπήρχε η δυνατότητα παραχώρησης του διακιώματος της έγκτησης σε μετοίκους και ξένους μόνο με ειδικό ψήφισμα της Εκκλησίας του Δήμου.Ο Πεισίστρατος είχε αποκτήσει 2 γιούς από την Αργιεία Τιμώνασσα.Μητρόξενοι ονομάζονταν αυτοί που είχαν γεννηθεί από πατέρα πολίτη ή αστό και μητέρα ξένη. ή μητέρα δηλ.

όπως Θήβα. η έγγεια ιδιοκτησία και η περιουσία πέρασαν σε δεύτερη μοίρα.διότι μόνο οι κατέχοντες γή είχαν συμμετοχή στα κοινά.΄Εκτοτε για την απόκτησή της δεν απαιτούνταν ούτε εισόδημα ούτε κατοχή γής.Σε όλες τις ολιγαρχικές πόλειςη σχέση έγγειας ιδιοκτησίας-ιδιότητας του πολίτη ήταν ιδιαίτερα στενή. ενώ σε πολλές από αυτές την τύχη καθόριζαν οι μεγαλοκτηματίες. [σελ. Λευκάδα ίσχυε απαγόρευση πώλησης των κλήρων .Την κατώτερη τάξη εξάλλου πολιτών την αποτελούσαν πολίτες που δεν είχαν ούτε περιουσία ούτε σταθερό εισόδημα.Η σχέση έγγειας ιδιοκτησίας και ιδιότητας του πολίτη δεν ήταν πολύ διαφορετική ούτε στην Αθήνα μέχρι την εποχή του Κλεισθένη. να είναι συνάρτηση της κατοχής έγγειας περιουσίας και περιουσίας. 62? ΑΠΑΝΤΗΣΗ Μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη. 62]? 30 .Σε πολλές μάλιστα .30 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι ολιγαρχικές πόλεις ήταν εκείνες που προστάτεψαν το δικαίωμα της έγκτησης με ιδιαίτερο ζήλο . ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η απαγόρευση πώλησης γής υπήρχε τουλάχιστον μέχρι την εποχή του Σόλωνα. Πότε η έγγειος περιουσία πέρασε σε δεύτερη μοίρα για την πιστοποίηση της ιδιότητας του πολίτη. Ποια ήταν η πολιτική της Αθήνας στο θέμα αυτό επί Σόλωνος.Το ίδιο ίσχυσε και στη Σπάρτη όπου η γή βρισκόταν υπό τον έλεγχο της πόλης. ο οποίος απαγόρευσε την είσοδο στην αγορά στους πολίτες που είχαν κατασπαταλήσει τον πατρικό τους κλήρο. -Πότε παύει η απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη και η συμμετοχή στα κοινά. από τότε δηλαδή που η ιδιότητα του πολίτη πιστοποιούνταν από την εγγραφή στους καταλόγους του δήμου. [σελ. Κόρινθο .

63-65] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Οι ξένοι ή μέτοικοι στους οποίους η ίδια η πόλη απένειμε την ιδιότητα του πολίτη ως ανταμοιβή για διακεκριμένες υπηρεσίες τους στον στρατιωτικό ή οικονομικό τομέα. ο αριθμός των Αθηναίων πολιτών ανερχόταν σε 30.31 ΑΠΑΝΤΗΣΗ Με τις αλλαγές του Εφιάλτη και του Περικλή η στάση αυτή παγιώθηκε με αποτέλε4σμα . η προυπόθεση κατοχής γής και περιουσίας για την απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη επανίσχυσε περί το τέλος του 3ου αι. αι.Ιστορία) Αν κάποιος πολίτηςέστω και φτωχός μπορεί να ωφελήσει την πόλη με τη δράση του. δεν εμποδίζεται από την ασημότητα της κοινωνικής του θέσης.000 ακτημόνων πολιτών το 403 π. 61-63] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Στο διάταγμα του Φορμίσιου (403) προτεινόταν να αποκλειστούν από την πολιτική κοινότητα όσοι δεν κατείχαν γή. 62) -Τι προτεινόταν στο διάταγμα του Φορμίσιου (403 π. τα οποία συνδέονται με γνωστά σε σας ιστορικά γεγονότα.Χ.Χ. η συμμετοχή στα κοινά να μην είναι συνάρτηση της κατοχής περιουσίας και της κοινωνικής θέσης. Αναφέρετε δύο παραδείγματα ομαδικής απονομής της ιδιότητας του πολίτη και ένα παράδειγμα ατομικής.) και τι συμπεραίνει κανείς από την καταγραφή 5.και αυτοί εξομοιόνονταν 31 . ονομάζονταν ποιητοί πολίται. στην Αθήνα σε σχέση με το γεγονός ότι στις αρχές του 4.000. 18) Ποιοι ήταν οι κατ’ απονομήν ή ποιητοί πολίται.Χ. η απόκτηση της ιδιότητας του πολίτη και συνακόλουθα . [σελ.Αν και το διάταγμα του Φορμίσιου δεν ευδοκίμησε. καυχιέται ο Περικλής στον Επιτάφιο.( θουκιδ. εάν αναλογιστούμε τις απώλειες που αυτός προκάλεσε στην τάξη των πολιτών. Ο αριθμός των ακτημόνων πολτών θα πρέπει να ήταν πριν από τον Πελοποννησιακό πόλεμο πολύ μεγαλύτερος. αλλά της προσωπικής αξίας του καθενός. Η επιγαμία [σελ. π.

μόνο δεν μπορούσαν να εκλεγούν άρχοντες και να αποτελέσουν μέλη του ιερατείου της πόλης.Η απονομή της ιδιότητας του πολίτη μπορούσε να έχει είτε ατομικό είτε ομαδικό χαρακτήρα. 66] Ο νόμος που ψηφίστηκε το 451 π. Η επιγαμία ΑΠΑΝΤΗΣΗ Κατά τα τέλη του Πελοποννησιακού πολέμου οι Αθηναίοι αντί για απονομή πολιτικής ιδιότητας αναγνώρισαν στους Ευβοείς.Ο Περιλκής ζήτησε και πέτυχε να απονεμηθεί στον γιό του η ιδιότητα του πολίτη μετά τον θάνατο των νόμιμων γιών του από το λοιμό.Β) Εςπί Κλεισθένη ο οποίος λέγεται ότι επέτρεψε να εγγραφούν στους καταλόγους των δήμων μεγάλος αριθμός μετοίκων και δούλωνΓ) Οι Αθηναίοι επένειμαν την ιδιότητα του πολίτη στους συμμάχους τους Πλαταιείς μετ΄την καταστροφή της πόλης τους από τους Βοιωτούς Δ). την επιγαμία.Αποκτούσαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι. 66-67] Αναφέρετε τις δύο βασικές κατηγορίες ατιμίας (ολική.32 σε όλα με τους εκ καταγωγής πολίτες. και έλεγχος των καταλόγων των πολιτών σε τακτά διαστήματα. με αποτέλεσμα τα παιδιά που προέρχονταν από αυτούς να αποτελούν μέλη της αθηναικής πολιτικής κοινότητας. Παραδείγματα Α) Επί Σόλωνα πραγματοποιήθηκε η πρώτη ομαδική απονομή όταν επέτρεψε να επιστρέψουν στην Αθήνα και να επανκτήσουν τα πολιτικά τους δικαιώματα όσοι εγκατέλειψαν την Αθήνων λόγω χρεών. Δραστηριότητα 18 [σελ. με τους οποίους είχαν παραδοσιακά καλές σχέσεις . τι συνεπάγονταν για τον καταδικασμένο οι δύο 32 .Χ. 19) Τι ήταν η ατιμία. μερική).Μ ε την επιγαμία αναγνωρίζονταν οι μικτοί γάμοι μεταξύ Αθηναίων και Ευβοέων ως νόμιμοι. [σελ.Η πρώτη ατομική απονομή αφορά τον γιό του Περικλή που απέκτησε με την Ασπασία από την Μίλητο.

Η μερική ατιμία συνεπαγόταν περιορισμένη μείωση των πολιτικών δικαιωμάτων και την επέφεραν αδικήματα όπως κατασπατάληση της πατρική περιουσίας.Συνηθέστερη ήταν η ολική σχετική ατιμία με την οποία ο πολίτης έχανε ορισμένα από τα πολιτικά του δικαιώματα .του δικαιώματος συμμετοχής στην πολιτική ζωή της πόλης. μη εξόφληση προστίμων προς την πόλη. Με την ολική απόλυτη ατιμία έχανε απολύτως τα πολιτικά του δικαιώματα. του Ξενοφώντα και του Σωκράτη για το ρόλο και τη φύση της γυναίκας. προσπάθεια κατάργησηςν ή τροποποίησης της νομοθεσίας. 68-67] ΑΠΑΝΤΗΣΗ 33 . Με την ποινή αυτή τιμωρούνταν οι πολίτες οι οποίοι κρίνονταν ανάξιοι της τιμής να ανήκουν στο σώμα των πολιτών.Την εποχή του Σόλωνα ήταν ποινή ιδιωτικού ποινικού δικαίου στην κλασική όμως εποχή αποτελεί ποινή και του και του δημόσιου ποινικού δικαίου. δωροδοκία δικαστών κλπ. η συμμετοχή των γυναικών στη ζωή της κοινότητας [σελ. Την ποινή της ολικής σχετικής ατιμίας την επέφεραν πράξεις όπως η μη εξόφληση χρεών προς το δημόσιο. 20) Ο αποκλεισμός της γυναίκας από την πολιτική κοινότητα. εξαπάτηση πολίτη δίνοντας του γυναίκα ξένη που την παρουσίασε ως αστή . Τι αδικήματα επέσυραν την ελαφρότερη μορφή ατιμίας. δηλ. η υποβαθμισμένη νομική της θέση· οι απόψεις του Περικλή.Την ολική ατιμία επέσυραν σοβαρά αδικήματα όπως.33 βαρύτερες μορφές της (απόλυτη. διατηρούσε όμως το δικαίωμα ψήφου.Δεν είχε λόγο στην Εκκλησία του Δήμου. σχετική). τα περιουσιακά του στοιχείακαι του απαγορευόταν να παραμείνει στο έδαφος της πόλης.Η ατιμία διακρινόταν σε ολική και μερική Η ολική ατιμίαμπορούσε να είναι είτε απόλυτη είτε σχετική. φόνος προσώπου στο οποίο η πόλις είχε εγγυηθεί το απαραβίαστο. επιδίωξη εγκαθίδρυσης τυραννικού καθεστώτος. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ατιμία ήταν ποινή που επέφερε στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων .κλπ.

Ουσιαστική ήταν η συμμετοχή της στα Θεσμοφόρια. Και από νομική άποψη ήταν το ίδιο υποβαθμισμένη.Θεωρούνταν ιδιότηταςέπαιξαν ελεύθερου σημαντικό πολίτη.Δεν ασκούσε καμμιά πολιτική δραστηριότητα και απουσίαζε ολοκληρωτικά από την πολιτική σκηνή. είχαν διαμορφώσει μια καθόλου κολακευτική άποψη για τη γυναίκα.το οποίο έπρεπε να υπακούει στον άνδρα.34 Πέρα από την εγγραφή της στους καταλόγους της φρατρίας .Απέναντι στην πόλη ενφανιζόταν κάποιος άνδρας φορέας των δικαιωμάτων της.μια εγγραφή που αποδείκνυε την ελεύθερη καταγωγή της.Ως ρόλοστη μεταβίβαση άλλα γυναίκα η κάτοχοι της αυτής της ιδιότητας του παρέμενε πολιτικά μη χειραφετημένη..Τη θεωρούσαν από τη φύση της πνευματικά ένα όν πιο αδύναμο.ακινήτων και κινητών πραγμάτων.΄Οσο αφορούσε την κοιθνωνική ζωή η γυναίκα ήταν λιγότερο αποκλεισμένη. Αντίθετες οι απόψεις του Σωκράτη καθώς θεωρούσε ότι η 34 .Συμμετείχε στις κυριότερες θρησκευτικές γιορτές και τελετές .Συνεπώς δεν είχε τη δυνατότητα κατοχής γής.Κατά τα όμως αστές. καθώς και στις τελετές της οικγένειας.Σε όλες αυτές τις γιορτές η συμμετοχή της ήταν υπηρετική. Οι ΄Ελληνες και ιδιαίτερα οι θηναίοι έχοντας επηρεαστεί κατά πάσα πιθανότητα από τους λαούς της Ανατολής. σύζυγός της ή ο μεγαλύτερος γιός της. της φρατρίας και της φυλής .η γυναίκα δε είχε καμμιά ανάμειξη στα πολιτικά δρώμενα. γιορτή αφιερωμένη στην παντρεμένη γυναίκα με την οποία τιμούνταν οι θεές της γονιμότητας. αδελφός της. Δεν ανήκε στην πολιτική κοινότητα και δεν είχε συμμετοχή στα κοινά.Δεν είχε δικαίωμα υπογραφής συμβολαίων και παράστασης στα δικαστήρια ούτε δικαίωμα κληρονομιάς του θανόντος συζύγου.Η υποβαθμισμένη πολιτική και νομική θέση της γυναίκας δεν ήταν παρά απόρροια της γενικότερης κοινωνικής της θέσης. Οι γυναίκες δεν γράφονταν στους καταλόγους των πολιτών και δεν θεωρούνταν πολίτες με την έννοια που έδιναν οι αρψχαίοι ΄Ελληνες.Αυτός ήταν ο πατέρας της. Απόψεις για το ρόλο της γυναίκας Περικλής στον Επιτάφιο "Μεγάλη είναι η τιμή της γυναίκας για την οποία γίνεται όσο το δυνατόν λιγότερος λόγος για τα προτερήματα ή τα ελαττώματά της μεταξύ των ανδρών" Ο Ξενοφώντας τόνιζε τον ρόλο της γυναίκας ως καλής συζύγου και νοικοκυράς που έπρεπε να διαχειρίζεται το νοικοκυριό καθώς η προκοπή του σπιτιού εξαρτιόταν από τη νοικοκυροσύνη της γυναίκας.

Δραστηριότητα 20α και β (σελ. 70) ΑΠΑΝΤΗΣΗ δραστηρ. η στρατιωτική οργάνωση της κοινωνίας.Γυμνάζονταν για να αποκτούν υγιή παιδιά.Οι Σπαρτιάτισσες δεν ήταν κλεισμένες στο σπίτι . δημιουργούνται εύλογα ερωτηματικά αν η Σπαρτιάτισσα απολάμβανε μια ευρύτερης μορφής δικαιπρακτική ικανότητα από ότι η γυναίκα στις άλες πόλεις.Συμπόσιο) 21 ) Η ιδιαίτερη θέση της γυναίκας στη Σπάρτη [69-70] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Στη Σπάρτη η θέση της γυναίκας παρουσίαζε διαφορές κυρώς ως προς την κοινωνική της θέση διότι και στη Σπάρτη η γυναίκα δεν ανέπτυξε πολιτκή δραστηριότητα. έτρεχαν έριχνα δίσκο και ακόντιο. εμφανίζονταν στο γυμναστήριο και στις δημόσιες τελετές και πομπές γυμνές. Η σύνδεση της ιδιότητας του πολίτη με 35 ..Είχαν επικοινωνία οι γυναίκες μεταξύ τους. ( Ξενοφ. αφού αυτή ήταν προνόμιο των ανδρών. 22) Τι ήταν η πολεμική φάλαγγα. τα ήθη και η αγωγή. στην άποψη για την ευγονία.Κατά τον Αριστοτέλη τα δύο πέμπτα της συνολικής γης της Σπάρτης ανήκαν στις γυναίκες διότι αυτό υποδηλώνει ότι στο θέμα της έγγειας ιδιοκτησίας η γυναίκα είχε δικαιπρακτική ικανότητα. η μεγαλύτερη ελευθερία. πότε καθιερώθηκε. ποιες θεμελιώδεις αλλαγές επήλθαν με την καθιέρωσή της.Για υτό το λόγο ο Αριστοτέλης επικρίνει τους Σπαρτιάτες αποκαλώντας τους γυναικοκρατούμενους. χωρίς να έχει κάτι το αισχρό η γύμνωση.35 γυναίκα δεν ήταν από τη φύση της υποδεέστερη από τον άνδρα αφού άνδρες και γυναίκες έχουν τις ίδιες καταβολές και τις ίδιες ικανότητες.Η νομική θέση της Σπαρτιάτισσας ήταν διαφορετική.Ωστόσο οι Σπαρτιάτισσες απολάμβαναν μεγαλύτερη ελευθερία από ότι στις άλλες πόλεις και ασκούσαν επιρροή στους άνδρες.Και βέβαια αφού είχε τη δυνατότητα να κατέχει γή. Η νομική θέση .

Κανείς από τους οπλίτες της φάλαγγας δεν ήταν αναντικατάστατος ενώ όλοι ήταν ίσοι. περιορίζεται η εξουσία ευγενών και αριστοκρατών.όπου οι μονομαχίες παραχώρησαν τη θέση τους στην παράταξη κατά στοίχους.Εμπλέκονται πλέον και τα μεσαία στρώματα στη διαδικασία οπλίτες. Η αντιστοιχία των δύο αυτών ιδιοτήτων διατηρήθηκε στις 36 .Περιορίστηκε λήψης μερικώς η αοφάσεων εξουσία που των υπηρετούσαν ευγενών και ως των αριστοκρατών και η λήψη αποφάσεων .Ξενοφ. κρατώντας στο αριστερό τους χέρι την ασπίδα και στο δεξί τους το δόρυ. [σελ. Β) Η σύνδεση της ιδιότητας του πολίτη με την ιδιότητα του οπλίτη απέβη καταλυτική για το μέλλον της αρχαίας πόλης διότι είχε προφανείς πολιτικές προεκτάσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και κατ΄επέκταση στη διαχείριση της πολιτικής εξουσίας.Σύμφωνα με ερευνητές η σύνδεση των δύο ιδιοτήτων του πολίτη συνέβαλε γενικότερα στην ανάπτυξη της ιδέας της ισότητας στις ελληνικές πόλεις διότι η ισότητα στον στρατιωτικό τομέα κατέστησε δυνατό το πέρασμα στη διανομή και της πολιτικής εξουσίας.Οι πολίτες από 20 -60 χρομών ήταν υπόχρεοι θητείας.Αυτή ακριβώς την περίοδο συνδέεται η ιδιότητα του πολίτημε την ιδιότητα του οπλίτη Σύμφωνα με Αριστ.η ιδιότητα του πολίτη έπρεπε να ανήκει μόνο σε εκείνους που μπορούσαν να υπερασπιστούν την πόλη τους. όχι μόνο στη μάχη αλλά και στη μοιρασιά των λαφύρων και της κατακτώμενης γής.Οι πολεμιστές μάχονταν σε συμπαγή μάζα ο ένας δίπλα στον άλλο αλληλοπροστατευόμενοι. πάντα στη διάθεση της πόλης.Η νέα πολεμική τεχνική απαιτούσε περισσότερους πολεμιστές.36 την ιδιότητα του οπλίτη: ποια είναι η σημασία της για την αρχαία ελληνική πόλη (τα μεσαία στρώματα που υπηρετούν ως οπλίτες εμπλέκονται στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στη διαχείριση της εξουσίας. συμβάλλει στην ανάπτυξη της ιδέας της ισότητας) Πότε εξασθενίζει η σχέση πολίτη-οπλίτη στις ελληνικές πόλεις γενικότερα. 71-74] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Α) ΄Ηταν μια πολεμική τεχνική που καθιερώθηκε στα μέσα του 7ου αι.ΘουκΥδ.Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στους πολίτες των μεσαίων και κατώτερων στρωμάτων οι οποίοι είχαν οπλιτική ικανότητα να προσφέρουν στρατιωτική υπηρεσία στην πόλη.

73] ΑΠΑΝΤΗΣΗ Η επικράτηση της άποψης ότι η ιδιότητα του πολίτη έπρεπε να ανήκει μόνο σε εκείνους που μπορούσαν να υπερασπιστούν την πόλη. Το έδαφος για την εμφάνιση λκαι επικράτηση της νέας δύναμης με νέα ιδανικά.Κατά τον Πελοπονησ. διότι αυτός πρώτος αποσύνδεσε την ιδιότητα του οπλίτη από την ιδιότητα του πολίτη. ΑΠΑΝΤΗΣΗ ] Οι ανακατατάξεις που εισήγαγε ο Κλεισθένης στο σώμα των πολιτών το 509 ειχαν καθοριστική επίδραση στα στρατιωτικά πράγματα της Αθήνας.Η αφοσίωση και η πίστη στην ιδέα της πόλης είχαν υποχωρήσει αισθητά .εξελίχθηκε σε δυσφορί.Η διαχείριση της εξουσίας μόνο από το σώμα των ελεύθερων πολιτών. οι συνεχείς εκστρατίες είχαν κουράσει τους πολίτες κλπ κλπ.πόλεμο οι εχθρικές προς την Αθήνα πόλεις χρησιμοποίησαν μισθοφορικά στρατεύματα.37 περισσότερες πόλεις περίπου δυόμιση αιώνες(αρχές 7ου-μέσα 4ου Γ) Από τα τέλη του 5ου αι.Η ανάπτυξη της ιδέας της ισότητας στην πολιτική ζωή(στη στρατιωτική ζωή η ισότητα ήταν δεδομένη) 23) Με ποια μέτρα αλλά και εξαιτίας ποιων γεγονότων συντελείται η αποσύνδεση της ιδιότητας του οπλίτη από την ιδιότητα του πολίτη στην Αθήνα. Με τα μέτρα του Κλεισθένη όχι μόνο τα κατώτερα και ανώτερα στρώματα υπηρετούν ως οπλίτες αλλά και οι θήτες που ανήκουν στη 37 .η σχέση πολίτη-οπλίτη άρχισε να εξασθενεί. Δραστηριότητα 21 [σελ.Οι πόλεις μίσθωναν πλέον επαγγελματίες στρατιώτες για τις ανάγκες τους.Η συμμετοχή του κατόχου της στη διαχείριση της πολιτικής εξουσίας.Αε πολλές πόλεις επικρατούσε απροθυμία για στράτευση η οποία τον 4ο αι. της Μακεδονίας είχε προετοιμαστεί.

εκείνο του οπλίτη-στρατιώτη. [ ΑΠΑΝΤΗΣΗ Στη Σπάρτη υπήρχε απαγόρευση άσκησης άλλου επιτηδεύματος ή επαγγέλματος εκτός από αυτό του στρατιώτη. στο στόλο) αφού η Αθήνα είχε εξελιχθεί σε ισχυρή ναυτική δύναμη. Η κλασική Σπάρτη ήταν μια στρατοκρατικά οργανωμένη πόλη.Κύριο στοιχείο της στρατιωτικής οργανωμένης ζωής ήταν η ισότητα. ένα μόνο επάγγελμα. τα έσοδα των ελληνικών πόλεων προ΄ρχονταν κατά κανόνα από την εκμετάλλευση της "κρατικής"ιδιοκτησίας (ενοικίαση γής και 38 . υποχρεωτική ανατροφή (αγωγή)αποτέλεσαν τα συνεκτικά στοιχεία του σπαρτιατικού οικοδομήματος της κλασικής περιόδου. 77] Η στρατιωτική υπηρεσία αποτελούσε τιμή για τους πολίτες των δύο πόλεων κλπ κλπ 24) Σε τι διέφεραν οι πηγές δημόσιων εσόδων της Αθήνας από αυτές των άλλων πόλεων. Χ. στην οποία η ταύτιση του στρατού και της πολιτικής κοινότητας ήταν απόλυτη. επάνω στα οποία στηρίχτηκε η επιτυχία του.Η οπλιτική ιδιότητα υπερίσχυε της πολιτικής. Δραστηριότητα 22 α και β [σελ. ΑΠΑΝΤΗΣΗ Από τα μέσα του 6ου αι. Για ποιους λόγους η ιδιότητα του πολίτη και η ιδιότητα του οπλίτη ήταν απόλυτα ταυτισμένες στη Σπάρτη ως τις τελευταίες δεκαετίες του 5. Διότι η αγωγή που λάμβαναν οι Σπαρτιάτες αποσκοπούσε στο να γίνουν πρώτα ικανοί στρατιώτες και ύστερα υπάκουοι πολίτες. π. υποχρεωτικό τρόπο ανατροφής . τυποποιημένο.. αι.Η απαλλαγή από κάθε επαγγελματική ασχολία και η κοινή. Ως όμοιοι μοιράζονταν έναν κοινό. από τους πολίτες-οπλίτες.΄Ολοι οι Σπαρτιάτες ήταν από στρατιωτικής πλευράς ίσοι (όμοιοι) .38 φτωχότερη τάξη υπηρετούν ως ναύτες-κωπηλάτες.

η Ηλιαία. 78-81] 25) Πώς πραγματοποιείται η ιδέα της ταύτισης πόλης και πολίτη στην Αθήνα και στη Σπάρτη.. ποιούς επιβάρυνε. δέκα ταξίαρχοι. Οι εισφορές αυτές άρχισαν να καταβάλλονται από τις συμμαχικές πόλεις αμέσως μετά τους Μηδικούς πολέμους. τι ήταν. εκμετάλλευση των ορυχείων αργύρου του Λαυρίου)σημαντική πηγή εσόδων αποτέλεσαν καθόλη την διάρκεια του 5ου αι.39 ακινήτων.Χ. 84] 26) Πολιτειακά όργανα και δημόσια αξιώματα της Αθήνας (σύσταση. οι εννέα άρχοντες (επώνυμος άρχων. καθιερώνεται ο βουλευτικός και ηλιαστικός μισθός). για αποκατάσταση των ζημιών του πολέμου Τι ήταν οι «εισφορές» (ετήσιος φόρος που πλήρωναν οι σύμμαχοι): το συνολικό ποσό των εισφορών λίγο πριν από τον πελοποννησιακό πόλεμο ήταν 600 τάλαντα. ( Πνύκα=λόφος στα νοτιοδυτικά της 39 . δέκα ίππαρχοι κ. πώς εκφραζόταν η συμμετοχή των πολιτών. 85] Πίνακα 1 και Δραστηριότητα 24 [σελ. πολέμαρχος. ρόλος): η εκκλησία του δήμου.Εκτός από τα έσοδα που προέρχονταν από την εκμετάλλευση της κρατικής ιδιοκτησίας(ενοικίαση γής και ακινήτων σε στήμονες πολίτες και σε μετοίκους. με ποια μέτρα και πότε η συμμετοχή των πολιτών φθάνει στο αποκορύφωμά της (επί Περικλή οι ζευγίτες αποκτούν πρόσβαση στο αξίωμα του άρχοντα-457 π. πότε εγκαινιάσθηκε και πότε αναδιοργανώθηκε ως θεσμός. οι εισφορές των πόλεων της Αθηναικής συμμαχίας. λειτουργία. ο Άρειος Πάγος. βασιλέας. η Βουλή των 500. αρμοδιότητες. [σελ. έξι θεσμοθέτες+γραμματέας των θεσμοθετών) και άλλα αξιώματα πολιτικά ή στρατιωτικά όπου εκλέγονταν δέκα για κάθε αξίωμα. όπως σε πολεμικές περιόδους . ορυχεία κλπ) και από φόρους που επιβάλλονταν στην ακίνητη περιουσία ή στο εισόδημα των ευπορότερων πολιτών.χ.λπ. δέκα στρατηγοί. [σελ.Στην Αθήνα οι πηγές των δημόσιων εσόδων ήταν περισσότερες. Η εισφορά.Οι δεύτεροι επιβάλλονταν μόνο όταν η πόλη χρειάζονταν σημαντικά ποσά χρηματων .. Η τριηραχία (κόστος: 3 έως 6 χιλιάδες δραχμές)-συντριηραρχία η αντίδοσις. αρχικά οικειοθελώς. [σελ. ποιος ανοίγει το δρόμο για την άμεση (συμμετοχική) δημοκρατία. 82-83] Ποιες είναι οι θέσεις του Μαρξ για την αθηναϊκή δημοκρατία και ποια είναι τα σύγχρονα αντεπιχειρήματα. δέκα αστυνόμοι. π. Οι λειτουργίες. δέκα επόπτες εμπορίου.

87 και 152. δοκιμασία) [σελ.90] και Δραστηριότητα 27 [σελ. γραφή παρανόμων. 95] και Δραστηριότητα 30 [σελ. 93-100. σελ. βλ. 100] Κεφάλαιο 2 28) Πολιτειακά όργανα. για εκλογή αξιωμάτων με χειροτονία. σελ. προβουλεύματα. πρβ. σελ. θήτες) και κοινωνικές τάξεις (ευπατρίδες. πρυτανεία. 91. βλ.Χ. σελ. πολιτική διαίρεση της κοινωνίας (ιππείς. 92 και 157 και για δημοψήφισμα για τη διεξαγωγή οστρακοφορίας. επιστάτης των πρυτάνεων. 122-123 για τις 40 . σελ. η Γερουσία. η Απέλλα. 151-159. προβουλεύματα (Γερουσία) [σελ. 87 και 152. 92 και 157 (στρατιωτικές αρχές και αυτοί που διαχειρίζονταν δημόσια χρήματα) για προβουλεύματα. χειροτονία. 144] Δραστηριότητες 25 [σελ. ψηφίσματα. λειτουργία και αρμοδιότητες):οι δύο βασιλείς. δημιουργοί. 156. οι γέροντες. για πολέμαρχο σε δικαστήριο του Παλλάδιου. η λεγόμενη Μικρή Εκκλησία (=οι δύο βασιλείς. σελ. σελ. 86-92. σελ. Θόλος=κτήριο δίπλα στο Βουλευτήριο όπου διανυκτέρευαν οι πρυτάνεις και ο επιστάτης. σύσταση. γεώμοροι) στην Αθήνα του 7. ζευγίτες. για ψηφοφορία αποφάσεων με χειροτονία=ανάταση του χεριού. ο τόπος συνεδριάσεων εκκλησίας του Δήμου. αντίθετα για μυστική ψηφοφορία. πρβ. η Γερουσία και οι έφοροι). ηλιαστές.40 Ακρόπολης. για αξιώματα που εκλέγονται δέκα. σελ. σελ. 87] Δραστηριότητα 26 [σελ. σελ. εκκλησιαστικός μισθός. 131-132. ηλιαστικός μισθός. πρβ. αι. βλ. οι πέντε έφοροι. π. βουλευτικός μισθός. βλ. 175-177. Βουλευτήριο-κτήριο συνεδριάσεων της Βουλής στη δυτική πλευρά της Αγοράς. Έγκριση/αποδοκιμασία αποφάσεων ή εκλογή δια βοής (στην Απέλλα). 152. βλ.· ποιοι κατέφευγαν στο δανείζειν επί σώμασι και ποιοι ήταν οι εκτήμοροι (σελ. 131 και 158. για Άρειο Πάγο. πρυτάνεις. 145. βλ. για τον γραμματέα των θεσμοθετών. η Μεγάλη Ρήτρα. βλ. σελ. Πίνακας 2 [σελ. 92] 27) Πολιτειακά όργανα και αρχές της Σπάρτης (προέλευση. βλ. βλ.

Χ. 133136.41 επιπτώσεις στους αγρότες από τη χρήση του νομίσματος και για τη γενικότερη αγροτική κρίση στα τέλη του 7. παραχώρηση δικών για φόνο.136-138). των ρυθμίσεων που του αποδίδονται [σελ. και η απαγόρευση της εξαγωγής σιτηρών)· οι ρυθμίσεις με επιπτώσεις στην κοινωνική και πολιτική κατάσταση των πολιτών που αποδίδονται στον Σόλωνα (διαίρεση των πολιτών ανάλογα με το ετήσιο αγροτικό/φορολογητέο εισόδημα. η προέλευση των νεοπολιτών· η σημασία των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη (αναδιοργανώνει τον «πολιτικό χώρο» σύμφωνα με τον «γεωγραφικό χώρο»)· σε τι συγκεκριμένα αποσκοπούσε ο Κλεισθένης με την ενσωμάτωση των δήμων στις φυλές και με τη δημιουργία των νέων φυλών [σελ. 212] Αποτελέσματα: α. αι. εκλογή των αρχόντων από την εκκλησία του Δήμου στην οποία συμμετείχαν οι Αθηναίοι άνω είκοσι ετών. 140. υποσημείωση] Κείμενο 8 [σελ. π. αι. όρκος βουλευτών. 140-143] Μέτρα για την προστασία της αθηναϊκής δημοκρατίας [σελ. απαγόρευση αυτοδικίας/ανθρωποκτονίας για εκδίκηση) από τη νομοθεσία του Δράκοντος (τέλος 7. 74. π. τέταρτη παράγραφος] Κείμενο 9 γ [σελ.. για το τι είναι ο μέδιμνος και ο μετρητής ή αμφορέας. πρβ. το δικαστήριο της Ηλιαίας (ταυτίζεται με εκκλησία του Δήμου) που συνερχόταν σε σώμα με δικαστική εξουσία [σελ. 139. σελ. εκλογή των αρχόντων (από το 487 π.Χ. ποια είναι η σημασία της (σελ. βλ. π. τέταρτη παράγραφος. 217] 30) Τα αιτήματα που επικρατούν στην Αθήνα στα τέλη του 7. 132-133) Κείμενο 7 δ [σελ.) με κλήρωση 41 . σελ. η Βουλή των 400 (προβούλευση). των σημαντικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων του Σόλωνος. 216-217] 29) Σε ποια σημεία τροποποιείται το πολίτευμα των Αθηνών (πολιτικό δικαίωμα τοις όπλα παρεχομένοις. (η κατάργηση του δανείζειν επί σώμασι και των χρεών προς το δημόσιο και τους ιδιώτες-σεισάχθεια.Χ.Χ. 218] 31) Ο στόχος των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.Χ).Χ. και β. Οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνος–άρχων το 594 π. αι. διαχωρισμός φόνου εκ προμελέτης από ακούσιο. 217] Δραστηριότητα 24 [σελ.) [σελ. Η επίλυση της αγροτικής κρίσης με οικονομικά μέτρα προστατευτισμού του Πεισιστράτου (546527 π. η οποία συνδέεται με την ιδιοκτησία της γης και την κατάργηση των χρεών που οδηγούσαν στην υποδούλωση των αγροτών) Κείμενο 7 γ και δ [σελ. 143-146]: οστρακισμός (παλαιότερη εφαρμογή το 487). εμπρησμό και απόπειρα κατάλυσης του πολιτεύματος στον Άρειο Πάγο.

143] Κείμενο 10 [σελ.Χ. Πώς κατανοείται η πληροφορία του Αριστοτέλη ότι κάθε φυλή έδινε έναν από τους 9 άρχοντες αφού οι φυλές ήταν 10. Δραστηριότητα 15 (σελ. ποια ήταν η σημασία του θεσμού. [156-157] Δικαστήρια. όρκος ηλιαστών) [σελ. 147): η μισθοφορά. 220) Κείμενο 15 [σελ. 219] Κείμενο 14 [σελ. δημόσιες συνεδριάσεις. σύνθεση δικαστηρίου. προεδρεύει στο δικαστήριο του Παλλάδιου για τους ξένους) αύξηση της δικαιοδοσίας των 10 στρατηγών. 143] Κείμενο 11 [σελ. 151] Οι εξουσίες και ο ρόλος της Εκκλησίας του δήμου (εκλέγει τους άρχοντες.Χ. δημοσιεύει ψηφίσματα που έχουν ισχύ νόμου) [153-154] Η Βουλή των 500 κατά τον 5.Χ. 149-150] 34) Οι αρχές της ισονομίας.Χ) και των Τριάκοντα Τυράννων (405-404 π.κατηγορία και διαδικασία της εισαγγελίας. δικαστικό σώμααρμοδιότητες που είχε κληρονομήσει από Άρειο Πάγο).)· ο θεωρικός μισθός (από το τέλος 5ου αι. στους οποίους συμπεριλαμβάνονται τώρα και οι ιππείς· παρακμή του θεσμού των αρχόντων (ο πολέμαρχος διατηρεί θρησκευτικές+δικαστικές αρμοδιότητες. 221-222] 33) Οι απόπειρες για κατάργηση της μισθοφοράς και μείωση του σώματος των πολιτών από τα ολιγαρχικά καθεστώτα των 400 (411 π. και ο εκκλησιαστικός μισθός (4ος αι. διαμορφώνει την εξωτερική πολιτική. Χ. 159) Κείμενο 20 (σελ. οι κληρουχίες..224) Δραστηριότητα 25 (σελ. δικαστικός μισθός) Ηλιαία (σύνθεση. π. [154-155] Άρχοντες που κληρώνονταν και άρχοντες που ψηφίζονταν με χειροτονία. καθημερινή κλήρωση του επιστάτη)· οι αρμοδιότητες της Βουλής (βουλευτικό σώμα και εκτελεστικό όργανο των αποφάσεων της Εκκλησίας. 158-159] Δραστηριότητα 21 (σελ. π. οι δίκες συκοφαντών εναντίον πλουσίων και η παραπομπή τους για συκοφαντία [σελ.). π. δίκες και γραφές (διαδικασία. Δραστηριότητα 13 [σελ. (πιθανόν η τελευταία φυλή έδινε τον Γραμματέα των Θεσμοθετών) Η γραφή παρανόμων Δραστηριότητα 12 [σελ. ισοτιμίας και ισηγορίας στις οποίες στηριζόταν η πολιτική ισότητα των Αθηναίων. [σελ. 220-221] 32) Θεσμικά μέτρα του Περικλή με πολιτικές και κοινωνικές επιπτώσεις (σελ. 168) 42 . και όχι προκρίτων. 219]. προεδρίες πρυτάνεων. αι. 148) Κείμενο 13 (σελ. δικάζει θέματα που αφορούν την ασφάλεια του κράτους. (κλήρωση βουλευτών.42 μεταξύ 10 κληρωτών ανά φυλή.

Δραστηριότητα 29 [σελ. 247-248 για οβελούς] Δραστηριότητα 30 [σελ. Πολύβιος) σχετικά με την ισότητα των κλήρων.Χ. 166-168. 177-179. Πλούταρχος. 173) Κείμενο 25 [σελ. [σελ. πότε θεσπίζονται τα κριτήρια που σχετίζονται με την αγωγή (και τα συσσίτια) και γιατί· η σπαρτιατική αγωγή: πώς υλοποιείται. πρβ σελ. 177] 39) Η θεωρητική ισότητα των ομοίων (=πολιτών με πλήρη πολιτικά δικαιώματα) και οι αντιφάσεις των πηγών (Πλάτων. 179183) Κείμενο 28α-γ [σελ. η κύπρια Αφροδίτη και η αιγυπτία Ίσιδα) [σελ. 179] Κείμενο 27 [σελ. σε τι αποσκοπεί. του Διονύσου και της Δήμητρας στην Αθήνα. στ [σελ. οι φιλόσοφοι που έπεσαν θύματα της γραφής ασεβείας.43 35) Οι λατρείες. 175-177.) [σελ. 172-173] Δραστηριότητα 27 (σελ. 173-175] 38) Ποια είναι η έννοια της ρήτρας. πρβ. Κατά πόσον ενδιέφερε τους ομοίους η απόκτηση πλούτου ή η ενασχόληση με βαναυσικές δραστηριότητες. πόσο διαρκεί ως θεσμός· τα συσσίτια και η μεταβολή τους από θεσμό που σφυρηλατούσε πνεύμα ισότητας και αλληλεγγύης σε κριτήριο διάκρισης [σελ. τι είναι η Μεγάλη Ρήτρα (το περιεχόμενό της γνωστό από τον βίο του Λυκούργου του Πλουτάρχου) ποια είναι τα κύρια όργανα του σπαρτιατικού πολιτεύματος και σε ποιες από τις αρμοδιότητές τους αναφέρεται: Ποιο αντιλαϊκό μέτρο περιορίζεται με την εμφάνιση των εφόρων [σελ. τα ιερά και οι εορτές της πολιούχου Αθηνάς. 229-230] 43 . Πότε οι Σπαρτιάτες έκοψαν νόμισμα που αντικατέστησε τους οβελούς. 227] 37) Η μεταβολή της Σπάρτης από κοινωνία των αρίστων σε κοινωνία οπλιτών και ο χωρισμός του πληθυσμού σε ομοίους. 227-228]. σελ. τι ενδείξεις έχουμε από πότε χρονολογούνται. 139 για τον Πεισίστρατο και την εορτή των Παναθηναίων/την αγροτική λατρεία του Διονύσου Ελευθερέως ] 36) Η δημιουργία της πόλης της Σπάρτης [σελ. η ανοχή προς τις θεότητες των ξένων κατοίκων της Αθήνας (η θρακική Βενδίδα. 227] 40) Οι προϋποθέσεις που έπρεπε κανείς να πληροί για να είναι όμοιος. Κείμενο 30 α-β. περιοίκους και είλωτες μετά τον 2ο Μεσσηνιακό πόλεμο (640-620 π.

(Ισοκράτης. Ο νόμος του Επιταδέα και οι συνέπειές του. (σελ. Έφορος) για την καταγωγή και τη θέση των περιοίκων. αισθητής από το 464 π. 185-186] Κείμενο 30β [σελ. σύγχρονα ερωτήματα. Πώς διακαιολογείται από τις πληροφορίες των πηγών ο πλουτοκρατικός/αριστοκρατικός χαρακτήρας της σπαρτιατικής κοινωνίας του 4ου αι. 189] Κείμενο 29 [σελ. η μαρτυρία του Αριστοτέλη ότι κάθε χρόνο οι έφοροι κήρυσσαν πόλεμο στους είλωτες [σελ. (σεισμός στη Λακωνική). Πώς έκριναν οι αρχαίοι Έλληνες τη σχέση ειλώτων και ομοίων. π. ο διαφορετικός χαρακτήρας του θεσμού της βασιλείας και του θεσμού των εφόρων [σελ. 186-188] Δραστηριότητα 33 [σελ. δ. «Μεσσηνιακοί»). η βασιλεία. με τοπική οικονομία και τοπικό δίκαιο). τι πληροφορίες έχουμε γι’ αυτούς. 197-204] Οι 4 πύθιοι. «αρχαίοι» και είλωτες Μεσσηνίας. Οι νέες κοινωνικές τάξεις και ο τρόπος που δημιουργήθηκαν. Αντιστοιχία του κοινωνικού καθεστώτος των ειλώτων και των εκτημόρων.44 41) Οι αντιφατικές παραδόσεις του 4ου αι. 191-193. λειτουργία.Χ. 208]. οι έφοροι: σύσταση.Χ. τι υποδηλώνει ο όρος Λακεδαιμόνιοι (ισότιμα μέλη στις πολεμικές επιχειρήσεις) οι δραστηριότητές τους [σελ. καταγωγή των ειλώτων (είλωτες Λακωνίας. στ [σελ. η σχέση των περιοίκων με τους Σπαρτιάτες. 205] 45) Η απουσία της λατρείας του Διονύσου και η έμφαση της λατρείας του Απόλλωνος και της Άρτεμης στη Σπάρτη [σελ. αρμοδιότητες. 228-229] 43) Ποιά είναι τα αίτια και οι συνέπειες της ολιγανθρωπίας. 195-197) Δραστηριότητα 30 [σελ. Τι δηλώνει ο όρος νεοδαμώδεις. εξουσίες εφόρων. οι αρμοστές και η αρχή του ναυάρχου [σελ. Τα προνόμια και οι εξουσίες των βασιλέων σε καιρό ειρήνης και σε καιρό πολέμου· εκλογή γερόντων και εξουσίες γερουσίας. 229] 42) Προέλευση του ονόματος είλωτας(=υποδουλωμένος) και του θεσμού της ειλωτείας.. Η δημιουργία και το καθεστώς των περιοικίδων πόλεων (αυτόνομες κοινότητες γύρω από την πόλη της Σπάρτης. 229] 44) Η Απέλλα. Κεφάλαιο 4 44 . 179] Κείμενο 30γ.

η κατοικία γενικότερα. Η εκ των προτέρων κληρονομιά ως προίκα. το νοικοκυριό)· τα παλαιότερα γνωστά γαμήλια έθιμα (ομηρικά)· νομοθέτες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε θέματα γάμου στην Αθήνα και στη Σπάρτη. η πατριαρχική οικογένεια. 285] Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 1 [σελ. η αρχή της ενδογαμίας και ο βαθμός συγγένειας στο γάμο μεταξύ συγγενών στην Αθήνα και στη Σπάρτη. ένα δωμάτιο που βλέπει στην αυλή. 280-281. η προικοδότηση των χηρών και των φτωχών επικλήρων. η ηλικία γάμου των ορφανών κοριτσιών. η αποδοχή της νύφης από τη φρατρία (=η ευρύτερη ανδρική 45 .45 46) Τι είναι ο οίκος (α. ποιος τη διαχειριζόταν και την καρπωνόταν. Δραστηριότητα 4 [σελ. 285 για τον Κώδικα της Γόρτυνας και σελ. 290] 50) Τι ήταν η προίκα. Η έκδοση. οι διαδικασίες. ο Κώδικας της Γόρτυνας [σελ. γ. [σελ. χωρίς τη μεσολάβηση αγώνα. στη Σπάρτη. η ονομασία του αντίστοιχου ινδικού έθιμου (τρία παραδείγματα. Η εγγύη και η επιδικασία. οι πατρωιώκοι και οι πατρούχοι. σελ. τελετουργίες και τα έθιμα που τη συνοδεύουν: ο μήνας γάμου. δύο ελληνικά και ένα ινδικό)· πότε γίνεται επιλογή γαμπρού από την ίδια τη νύφη. 288-290): Ο τρόπος και ο στόχος του αρχαϊκού γάμου στον οποίο η νύφη δίδεται ως έπαθλο στον γαμπρό. σε ποιον κατέληγε όταν χώριζε το ανδρόγυνο ή πέθαινε η σύζυγος. β. Πώς ορίζεται στις αρχαίες πηγές η ιδεώδης ηλικία γάμου της γυναίκας και του άνδρα. στην Κρήτη. 311 την έννοια του οίκου] 47) Ποια ήταν η κοινωνικά αποδεκτή ηλικία γάμου στην Αθήνα και στη Σπάρτη. 282-284] Δραστηριότητα 1 (σελ. 286. 283) 48) Ποιες ήταν οι επίκληροι. 292-293] 51) Οι διαδικασίες για τη σύναψη και ολοκλήρωση γάμου στην Αθήνα. πρβ. κληρονόμων του πατέρα και ο τρόπος με τον οποίο κληρονομούσαν (έμμεσα) τον κλήρο του πατέρα στην Αθήνα. δ. 287] 49) (σελ. η αρχαιότερη μαρτυρία. [σελ. Αιτιολογείστε τη θεσμικά κατοχυρωμένη ηλικία γάμου στις περιπτώσεις αυτές [σελ. Σε τι οφείλονται οι διαφορετικές απόψεις των αρχαίων φιλοσόφων. ο χώρος όπου συγκεντρώνεται καθημερινά η οικογένεια μέσα στο σπίτι.

τι είναι και πού βρισκόταν η εστία. Η μεταφορά της νύφης. 305-309 και 319] Δραστηριότητα 10 [σελ. Η θυσία με την οποία άρχιζε ο γάμος ως ιεροτελεστία. το γαμήλιο γεύμα. 304]. σε τι αποσκοπούν [σελ. 324. οι δύο σημασίες της λέξης λουτροφόρος (το αγγείο. 313) 55) Να περιγράψετε την εξωτερική και εσωτερική διαρρύθμιση της κατοικίας των Αθηναίων.325] Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 2 [σελ. η παρουσίαση του βρέφους σε ναό προστάτιδας θεότητας. τα αμφιδρόμια και η δεκάτη. 301] 52) Ο σπαρτιατικός γάμος (302-303 και σελ. η μεταφορά του νερού η Εννεάκρουνος. Για ποιους άλλους ινδοευρωπαϊκούς λαούς μαρτυρείται το ίδιο έθιμο. 303] Κείμενα 6 και 7 [σελ 324] Δραστηριότητα 9 [σελ. παραδείγματα [σελ. Το έθιμο της έκθεσης (απόθεσης) των νεογέννητων. δύο μυθικά παραδείγματα [σελ. σχετικές τελετουργίες. τι δηλώνουν οι λέξεις. ο παις αμφιθαλής η αποκάλυψη του προσώπου της νύφης στον γαμπρό. 319) Περιγραφή του σπαρτιατικού γάμου με (συμβολική) αρπαγή της νύφης. το βασικό γνώρισμα που τον διακρίνει από τον αντίστοιχο μυθικό γάμο [είναι κρυφός]. Τι είναι και πώς πραγματοποιείται το συνοικείν: τα καταχύσματα. οι πυξίδες. η σημασία της. ένα μυθικό παράδειγμα. 311-312] 46 . 295-301] Δραστηριότητα 7 [σελ. Η ανακοίνωση του φύλλου του νεογέννητου. 309] Κείμενα 9 και 10 [σελ.. 304] Κείμενα 7 και 8 [σελ. το επιθαλάμιο. η τελετουργία τραβεστισμού της νύφης και οι ερμηνείες της· ένα ιστορικό παράδειγμα γάμου με πραγματική αρπαγή της νύφης· τι γνωρίζετε για το έθιμο της πολυανδρίας στη Σπάρτη και στο ινδικό έπος Μαχαμπαράτα. Σε τι διέφερε η έκθεση από την βρεφοκτονία. 309-310] Δρασστηριότητα 11 (σελ. ο παράνυμφος ή πάροχος. Δραστηριότητα 8 [σελ.46 συγγενική ομάδα στην οποία ανήκε η οικογένεια του γαμπρού ). 53) Πού διεξαγόταν ο τοκετός και ποιες ήταν οι εθιμοτυπικές και τελετουργικές διαδικασίες που τον συνόδευαν. το προγαμιαίο λουτρό της νύφης και του γαμπρού. 325] 54) Ο καθαρμός του νεογέννητου. οι δύο σημασίες της λέξης επαύλια [σελ. η κοπέλα που το μετέφερε) η φιάλη.

οι Αποθέτες (σελ. γαμηλία 57) Σπαρτιατικές πρακτικές ευγονισμού που σχετίζονται με τη γέννηση και την αναγνώριση των βρεφών. κούρειον.47 56) Οι τελετουργίες που συνόδευαν την αναγνώριση από τη φρατρία των αγοριών και των κοριτσιών στην Αθήνα [σελ. η adoratio (προσκύνηση). η αποτελεσματικότητά της και οι επιπτώσεις της σε σχέση με τον αυτοκρατορικό θεσμό. η σημασία των επωνυμιών Jovius και Herculius.) μετά το θάνατο του Μάρκου Αυρήλιου (180 μ. η τροφός/τιθήνη. 21] Δραστηριότητα 1β [σελ. η μαρτυρία της επιγραφής από το Δυρράχιο. 313-315]: μείον. μ. 22] Δραστηριότητα 1γ. [σελ. η πρώτη τετραρχία. αι. 23] 47 . 314-315 και 319) 58) Η ανατροφή και διαπαιδαγώγιση του παιδιού στην Αθήνα και στη Σπάρτη.Χ. [σελ. εκτός αν δηλώνεται διαφορετικά) 1) Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της πολιτικής κρίσης που απείλησε τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία επί δύο αιώνες (2.). Η σημαντικότερη επίπτωσή της στον αυτοκρατορικό θεσμό. η προς πάτωρ τροφός.Χ. η Αρτεμις Κορυθαλία και τα Τιθηνίδια [316-318] ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΤΟΜΟΣ Β: Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος στον Βυζαντινό και Μεταβυζαντινό Κόσμο Κεφάλαιο Ι (εξαιρούνται όλοι οι αριθμημένοι πίνακες. 20-21] 2) Το σύστημα της τετραρχίας στη διακυβέρνηση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας: ο θεμελιωτής. 23] 3) Η αναβάθμιση του αυτοκρατορικού θεσμού στην περίοδο ανάμεσα στον Διοκλητιανό και στον Κωνσταντίνο: οι χαρακτηρισμοί θείος και ιερός. και 3. ο παιδαγωγός.η έναρξη και σημασία της απεικόνισης του αυτοκράτορα με φωτοστέφανο [σελ. η Λέσχη. Δραστηριότητα 2 [σελ.

29] 7) Η Constitutio Antoniniana (212 μ.Χ.Χ. 26] 6) Η ίδρυση σκοπιμότητες της (πώς Κωνσταντινούπολης: πλεονεκτήματα προβάλλεται της έναντι γηραιάς (τοποθεσίας). Οι παράγοντες που αναδείχθηκαν ενοποιητικοί για τη βυζαντινή αυτοκρατορία (αρχικά η χριστιανική θρησκεία.).Χ. 27-29] Δραστηριότητα 4α [σελ.Χ. 210] Δραστηριότητα 3γ [σελ. σελ.) και η σημασία της. συνέπειες (σε σχέση με το κέντρο βάρους της αυτοκρατορίας). η επιδίωξη του Κωνσταντίνου για ενότητα της Εκκλησίας [σελ. πρβ. πρβ. η επέμβαση του Κωνσταντίνου (αρχή της ανάμιξης της κοσμικής εκκλησίας στα εκκλησιαστικά πράγματα) οι επιπτώσεις σε πολιτικό (φαινόμενο του καισαροπαπισμού) και θρησκευτικό επίπεδο (διαμόρφωση του χριστιανικού δόγματος-το Σύμβολο της Πίστεως). πρωτεύουσας). 23-26. Τα μέτρα που συνετέλεσαν στη συνοχή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων του Διοκλητιανού (συγκεντρωτική άσκηση της κρατικής διοίκησης) και του Κωνσταντίνου (μονοκρατορία). Δραστηριότητα 1 [σελ.). 209] Δραστηριότητα 3β [26-27]. 25-26. [σελ. 209-210] 5) Η Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας (325 μ.Χ.· μετά την ήττα του Λικίνιου το 324 μ. πρβ.48 4) Η επιδίωξη στην υστερορωμαϊκή εποχή αφενός για ενιαία θρησκεία. και αφετέρου για θεϊκή (αυτοκρατορική κατοχύρωση λατρεία): η της διαφορετική αυτοκρατορικής θρησκευτική εξουσίας πολιτική του Διοκλητιανού από του Κωνσταντίνου (πριν και μετά τη νίκη στη Μουλβία γέφυρα το 312 μ.). αργότερα και η ελληνική γλώσσα) [σελ.Χ. που εγγυάται την ασφάλεια και ευημερία του κράτους.): το αντικείμενο και η αρχική εστία της θεολογικής διαμάχης. 28-29] Δραστηριότητα 4β [σελ. [σελ. το διάταγμα του Μεδιολάνου (313 μ. 29] 48 . σελ. η σημασία του διατάγματος του Γαλερίου (311 μ.

η έναρξη απεικόνισης της προσκύνησης του θεού από τον βυζαντινό αυτοκράτορα [σελ. Κωνσταντίνο (αυτοκράτωρ θεός-αυτοκράτωρ εκλεκτός του (âλέ�ω) θεού). οι περιορισμοί στην άσκηση της αυτοκρατορικής εξουσίας (κυρίως ηθικοί και δεοντολογικοί-δεν υπήρχαν συνταγματικοί περιορισμοί ή κοινοβουλευτικός έλεγχος-ωστόσο πολιτικοί παράγοντες και η Εκκλησία επέβαλαν κατά καιρούς περιορισμούς ή επηρέασαν τις εξελίξεις). χρονική περίοδος κατά την οποία χρησιμοποιήθηκαν. κυβερνήτης της ανθρωπότητας. Οι αρετές που συνιστούν το πρότυπο του βυζαντινού χριστιανού αυτοκράτορα (επίγεια εικόνα του θεού. Οι επιβιώσεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής λατρείας στο Βυζάντιο (=η προσκύνηση του αυτοκράτορα και των αυτοκρατορικών εικόνων): οι ερμηνείες των βυζαντινών χριστιανών συγγραφέων και των συγχρόνων ιστορικών. 30-32. ο ρόλος του αυτοκράτορα. σελ. τον οποίο ακολουθούν με σειρά «συγγενείας» τα «πνευματικά τέκνα» του) αλλά και της μίας και μοναδικής νόμιμης αυτοκρατορίας (κανείς άλλος ηγεμόνας δεν έχει τον τίτλο του «βασιλέως»=αυτοκράτορα). 29-30] Δραστηριότητα 5 [σελ. 42 για προσκύνηση αξιωματούχων] 10) Η ιδέα της οικουμένης ως οικογένειας λαών και ηγεμόνων (με επικεφαλής τον βυζαντινό αυτοκράτορα. Παλάτι των Μαγγάνων. Αυτοκράτορες που συνέβαλαν στην οικοδόμηση ή ανοικοδόμησή τους και περιγραφή της ψηφιδωτής ιστορικά/θρησκευτικά διακόσμησής γεγονότα και τους ιδεολογικά που παραπέμπει πρότυπα. διέπεται από τις ίδιες αρχές). 32] 9) Η μεταβολή στη θεώρηση της αυτοκρατορικής εξουσίας ανάμεσα σε Διοκλητιανό και Μ. Η μεταβολή στη ρωμαϊκή δυαρχική αντίληψη για την πηγή της αυτοκρατορικής εξουσίας (η εκλογή του αυτοκράτορα από το στρατό και τη σύγκλητο/το λαό της πρωτεύουσας-ως παρεμβολή του Αγίου Πνεύματος και αποκάλυψη της θείας θέλησης). 49 . σε Λειτουργία. Παλάτι των Βλαχερνών). Παλάτι του Βουκολέοντος. ενεργεί κατά μίμησίν του. [σελ. [σελ.49 8) Ο χαρακτήρας του βυζαντινού πολιτεύματος (απόλυτη μοναρχία). 37 για προσκύνηση πρεσβευτή και σελ. 32] 11) Ονομασία και τοποθεσία των βυζαντινών ανακτορικών συγκροτημάτων και ανακτόρων στην Κωνσταντινούπολη (Μέγα ή Ιερόν Παλάτιον. πρβ.

50
περιγραφή, διακόσμηση και ερμηνεία της ονομασίας (όπου αυτή είναι
γνωστή) των εξής οικοδομημάτων ή οικοδομικών συγκροτημάτων του
Μεγάλου Παλατίου: της Χαλκής (=μνημειώδης είσοδος) της αίθουσας των
δεκαεννέα ακκουβίτων (τραπεζαρία), της Δάφνης (συγκρότημα κατοικιών),
της Χρυσοτρίκλινου αίθουσα του θρόνου-καθημερινών ακροάσεων, και
επισήμων

τελετών),

του

Καινούργιου

(πτέρυγα

κατοικιών)

και

της

Μαγναύρας (αίθουσα επίσημων ακροάσεων και υποδοχής πρεβευτών. [σελ.
33-38, πρβ. για καθημερινές ακροάσεις σελ. 42].
Δραστηριότητα 6 [σελ. 39]
12) Η έννοια της τάξεως: θεμελιώδης αρχή της αυτοκρατορικής πολιτικής
και

της

παλατινής

τελετουργίας

(αντικατόπτριζε

την

αρμονία

του

σύμπαντος· η αταξία, χαρακτηριστικό των βαρβάρων και των αιρετικών).
Το Έκθεσις περd βασιλείου τάξεως του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου
πηγή πληροφοριών για την παλατινή τελετουργία και εθιμοτυπία των
Μακεδόνων. [σελ. 39-40, πρβ. σελ. 32 για την ευταξία, δηλ. την αρχή της
θεϊκά καθορισμένης τάξης, χάριν της οποίας οι υπήκοοι οφείλουν να
υπακούουν στους διορισμένους από τον αυτοκράτορα άρχοντες, σελ. 98 για
την αποκατάσταση της έννομης τάξης μέσω των ποινών, σελ. 106 για την
ευταξία στις κοινωνικές σχέσεις και στην ιδιωτική ζωή των ανθρώπων, σελ
116 για την έννοια της τάξης στην οποία στηριζόταν η κοινωνία με τον
αυτοκράτορα στην κορυφή και τους υπηκόους στη βάση]
Δραστηριότητα 8 [σελ. 46]
13)

α. Αναγόρευση και στέψη του αυτοκράτορα: η σταδιακή απώλεια του

στρατιωτικού

χαρακτήρα/επίδραση

του

χριστιανισμού

κατά

την

πρωτοβυζαντινή εποχή και η μεταβολή της στέψης σε αυθύπαρκτη τελετή.
Η τελετουργία της στέψης στην Αγία Σοφία, πριν από τη θεία λειτουργία,
στη μέση βυζαντινή περίοδο (επί Μακεδόνων). Η υιοθέτηση του χρίσματος
στη στέψη των αυτοκρατόρων της Νίκαιας (μετά το 1204 μ.Χ. ). Η στέψη
και το χρίσμα ως αναπόσπαστο μέρος της θείας λειτουργίας στα χρόνια των
Παλαιολόγων. Η πρόκυψις (=η επίδειξη του αυτοκράτορα πάνω σε εξέδρα),

50

51
τελετουργία μετά

τη

στέψη στην περίοδο

των

Κομνηνών

και

των

Παλαιολόγων. β. Η διαδικασία της καθημερινής ακρόασης του αυτοκράτορα
επί Μακεδόνων [σελ. 40-42, πρβ. σελ. 31 και σελ. 59 για προσκύνηση του
αυτοκράτορα]
Δραστηριότητα 7 [σελ. 42]
14)

Οι τελετές

αναχώρησης (εξιτήριον), υποδοχής (απάντησις) και

θριάμβου του βυζαντινού αυτοκράτορα (υποδοχή έξω από τα τείχη,
θριαμβευτική πομπή με κατάληξη την Αγία Σοφία και το Μέγα Παλάτιο,
αθλητικοί αγώνες και δρώμενα στον Ιππόδρομο. [σελ. 43-44]
15)

Η οργάνωση στο παλάτι του λειτουργικού δρώμενου του Νιπτήρος τη

Μ. Πέμπτη [σελ. 44]
16)

Η εθιμοτυπική και τελετουργική δραστηριότητα του αυτοκράτορα το

Μ. Σάββατο. [σελ. 44-45]
17)

α. Η γέννηση του διαδόχου (1η ημέρα ευχή Πατριάρχη και

συγχαρητήριες επισκέψεις, 4η ημέρα ιππικοί αγώνες στον ιππόδρομο και την
επόμενη δημοσιοποίηση του ονόματος του νεογέννητου, 8η ημέρα μεταφορά
του βρέφους στην εκκλησία για ευχές του ιερέα και στην επιστροφή
εθιμοτυπική επίσκεψη των γυναικών με τον τίτλο της ζωστής πατρικίας και
άλλων. β. Η βάπτιση του διαδόχου από τον Πατριάρχη, επιστροφή με πομπή,
μοίρασμα υπατείας. [σελ. 47-48]
18)

Ο βασιλικός γάμος: α. Η ανεύρεση, η άφιξη, η υποδοχή της νύφης, το

νυμφαγώγιον (επιγαμικοί δεσμοί-ο πρώτος επιγαμικός δεσμός βυζαντινού
αυτοκράτορα με ξένη νύφη· η εκλογή της νύφης τον 8. και 9. αι. μ.Χ.)· τα
σπόνζα (το βάπτισμα της ετερόθρησκης νύφης), το στεφάνωμα από τον
Πατριάρχη, η συνοδεία των νεονύμφων στο ονοπόδιον και στον παστόν, το
γαμήλιο συμπόσιο· η συνοδεία του ζεύγους στον παστόν. β. το λουτρό της
νύφης. γ. οι φιλοτιμίαι [σελ. 48-52]

51

52
19)

Η ιδιαίτερη εθιμοτυπία στην κηδεία και ταφή των βυζαντινών

αυτοκρατόρων:
στρατιωτικά

στολισμός
υποδήματα

του

νεκρού

από

τους

με

πολύτιμα

υπαλλήλους

ενδύματα
του

και

βασιλικού

ιματιοφυλακίου, έκθεσις της σορού μέσα σε πολύτιμο φέρετρο πάνω σε
υψηλό ικρίωμα, μεταφορά του νεκρού από τους πρωτοσπαθάριους (επί
κεφαλής των σωματοφυλάκων) με πομπή στην είσοδο του παλατιού-ο
τελευταίος ασπασμός, έξοδος από το ανάκτορο και μεταφορά της νεκρικής
κλίνης στο ναό για τη νεκρώσιμη ακολουθία και την ταφή [σελ. 53-54]
Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 3 [σελ. 55]
20)

Οι δύο κατηγορίες στις οποίες εντάσσονταν οι υψηλές θέσεις της

κρατικής/ στρατιωτικής διοίκησης και τα τιμητικά αξιώματα (αξίαι δια
λόγου, οφφίκια-διορισμός με προφορική διαταγή για τρία συνήθως χρόνια/
αξίαι δια βραβείου-ισόβια αλλά όχι κληρονομικά, για βαρβάτους-εξαιρείται
το αξίωμα της πατρικίας ζωστής- και για ευνούχους, εξαγοράσιμα κατά τη
μεσοβυζαντινή περίοδο). Οι στρατείαι, οι άπρατοι και οι λιτοί. Τι ήταν και
πώς απονεμόταν το βραβείο, τι ήταν και πώς πληρωνόταν η ρόγα (σε όσους
κατείχαν κρατικά +και τιμητικά αξιώματα ) [σελ. 58-62, πρβ. σελ. 47 και 51
για γυναίκες με αξίωμα πατρικίας ζωστής]
21)

Η διοίκηση του παλατιού. α. Κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο: οι

προϊστάμενοι (αρχικά ευνούχοι) του βασιλικού υπνοδωματίου και της
ιματιοθήκης

του

αυτοκράτορα

και

της

προσωπικής

του

υπηρεσίας

(πραιπόζιτος του ιερού κουβουκλίου, πριμικήριος ή παρακοιμώμενος), ο
τελετάρχης της αυλής (μάγιστρος οφφικίων, σελ. 72). β. κατά τη
μεσοβυζαντινή περίοδο: ο παρακοιμώμενος αναβαθμίζεται σε προϊστάμενο
του βασιλικού κοιτώνα-κοιμάται δίπλα σε αυτόν κατά τη νύχτα· τελετάρχης
της αυλής είναι ο επί της καταστάσεως· διαχειριστής της προσωπικής
περιουσίας και ιματιοθήκης του αυτοκράτορα γίνεται ο πρωτοβεστιάριος· οι
επικεφαλής των γευμάτων και του οίνου (ο επί της τραπέζης του
δεσπότου/της αυγούστης και ο πιγκέρνης του δεσπότου/της αυγούστης), ο
επί κεφαλής της ασφάλειας, συντήρησης καθαριότητας του ανακτόρου και
φύλαξης πολύτιμων σκευών (ο παπίας του Μεγάλου Παλατίου- στην

52

κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο: το ιερόν κονσιστώριον (οι κόμητες. αριστερή στήλη). φρούραρχοι. επαρχίες διοικήσεις (κριτές. πίν 4. 54 για πρωτοσπαθάριους] Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 5 [σελ. επί κεφαλής αυτοκρατορικοί Ιουστινιανού κατάργηση της επίτροποι. ο επικεφαλής των σωματοφυλάκων και αγγελιαφόρων του αυτοκράτορα (πρωτοσπαθάριος) [σελ. 72-77) Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 7 [σελ. βλ. 63-64. οι κανδηλανάπται. 66] 22) Η διοίκηση της Κωνσταντινούπολης [σελ. [σελ. εγκαινίαση 53 . του δρόμου και των αγελών. το σιλέντιον). στρατιωτικού. σελ. πρβ. ο μάγιστρος των οφφικίων (με προσωπικό τους μαγιστριάνους) ο κόμης των θείων θησαυρών (επί κεφαλής των δημόσιων οικονομικών) και ο κόμης της ιδικής περιουσίας (επικεφαλής υπηρεσίας για τα κτήματα του στέμματος)/ αργότερα είναι ο κόμης ιδικής κτήσεως β. 71] 23) Η διοικητική κρατική μηχανή: α. 94 για τη δικαστική αρμοδιότητα του επάρχου της πόλεως στην πρωτεύουσα και στην περιοχή της] Δραστηριότητα 12 [σελ. Επί (βικάριοι/κόμης υπατικοί. οι λούσται. αρμοδιότητές τους στον πίν. 4.53 υπηρεσία του είναι οι διαιτάριοι ή εβδομάριοι. 78] 24) Η επαρχιακή διοίκηση κατά την πρωτοβυζαντινή εποχή (χωρισμός της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία): υπαρχίες (έπαρχοι του πραιτωρίου). Ανατολής). κυβερνήτες). σελ. 70-72. οι καμηνάδαι και οι ωρολόγοι)· οι προϊστάμενοι των υπηρεσιών για τη φρούρηση του παλατιού και την προστασία του αυτοκράτορα (δομέστικος των σχολών. πρβ. κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο (διάσπαση των πιο πάνω υπηρεσιών σε μικρότερες με έντονο δημοσιονομικό χαρακτήρα): τα λογοθέσια και οι λογοθέται (γενικού. δρουγγάριος της βίγλης)· ο επικεφαλής της ανακτορικής φρουράς (εταιρειάρχης). αριστερή στήλη) επί κεφαλής του ταμείου του κράτους και ελεγκτής των δημόσιων οικονομικών ο βασιλικός σακελλάριος (βλ. βικάριου.

οι δύο πρώτες παράγραφοι] 26) Το υγρόν πυρ. της ερμηνείας και ακύρωσης των νόμων) είναι έμψυχος νόμος. αι.54 συγκέντρωσης πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας σε ένα πρόσωπο: έξαρχος Ιταλίας και έξαρχος Αφρικής. Η οργάνωση και απονομή της δικαιοσύνης: α) στην Κωνσταντινούπολη-το αυτοκρατορικό δικαστήριο με πρόεδρο (κατά την απουσία του αυτοκράτορος)τον έπαρχο της πόλεως.τι επιτάσσει έχει ισχύ νόμου (είναι πηγή της νομοθεσίας. Στρατιωτικές υποδιαιρέσεις του θέματος (τούρμα. εξαιρείται των νόμων. 86. και μετά)· οι εφέσεις (δεήσεις) στον αυτοκράτορα (μέσω του επί των δεήσεων). δρούγγος. εμφάνιση θεμάτων με επικεφαλής στρατηγούς. Επί Μακεδόνων: αποστρατιωτικοποίηση (εξαγορά της στρατιωτικής θητείας. 83-84 για τάγματα στην Κωνσταντινούπολη και Μ. 27) Η αντιφατική σχέση του αυτοκράτορα με το νόμο. πρβ.Χ. 91-92]. Τα θρησκευτικά καθήκοντα του στρατού και η εμψύχωση των στρατιωτών πριν από τη μάχη [σελ. αλλά ο νόμος υπεράνω αυτού. αιώνα [σελ. 81-82] 25) Η συγκρότηση του πρώτου μεγάλου στόλου των Βυζαντινών και η αιτία που οι Βυζαντινοί απέκτησαν πολεμικό ναυτικό μόλις τον 7. οι αιτίες του φαινομένου [σελ. Μεσοβυζαντινή περίοδος: αναδιοργάνωση (βαθμιαία στρατιωτικοποίηση. Επί Κομνηνών: αποκατάσταση του συστήματος των θεμάτων (επί κεφαλής δούκες=διοικητές των στρατιωτικών δυνάμεων). αργότερα τον δρουγγάριο της βίγλης (μέγα δρουγγάριο)· το δικαστήριο του επάρχου της πόλεως. οι βικάριοι. Ασία και σελ. β) στις επαρχίες-οι διοικητές των επαρχιών (πρωτοβάθμια). συγκέντρωση στρατιωτικής και πολιτικής εξουσίας) της επαρχιακής διοίκησης. μισθοφορικά τάγματα για την άμυνα). βάνδον) στις οποίες εντάσσεται ο στρατός (ντόπιοι χωρικοί). 82 για δούκα επικεφαλής στρατού συνόρων] Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 8 [σελ. οι ύπαρχοι 54 . μ. το δικαστήριο του κοιαίστωρος και το δικαστήριο επί των κρίσεων (από τον 11. παρακμή εθνικού στρατού. ό. σελ. 78-80. ο έλεγχος των αποφάσεων των επαρχιακών δικαστηρίων από το επί των κρίσεων· οι ξενώνες για διαδίκους.

Χ. 101] 29) Η θρησκευτικότητα των Βυζαντινών: α. αργότερα οι πραίτωρες και οι στρατηγοί. 98-100] Δραστηριότητα 16 [σελ. η τάση για μοναχισμό. αγορεύσεις δικηγόρων χωρίς δευτερολογίες. έμπρακτοι ημέραι (επέτειοι γέννησης και ανόδου στο θρόνο του αυτοκράτορα) [σελ. 114] 55 . 98] 28) Η αρχή της υπαιτιότητας· κατηγορίες αξιόποινων πράξεων· η ποινή του θανάτου και οι ποινές ακρωτηριασμού («εκβαρβαρισμός» του ρωμαϊκού ποινικού δικαίου. περσικό και ιουδαϊκό κόσμο [σελ. ο εγκλεισμός των υποδίκων σε μοναστήρια· το έγκλημα καθοσιώσεως [σελ. σε σχέση με τον ελληνιστικό. ανάμεσα στη μαγεία και στη χριστιανική θρησκεία (θαύματα)· γιατί ο τρόπος με τον οποίο η Ζωή Πορφυρογέννητη προέβλεπε το μέλλον χαρακτηρίζεται «υπερβολική ευλάβεια». η λατρεία των ιερών λειψάνων και η πίστη στις θαυματουργές ιδιότητές τους και στις θαυματουργές επεμβάσεις των αγίων και της Παναγίας. 112-113] Δραστηριότητα 20 [σελ. αλλά και η πρόβλεψη του δαιμονικών δυνάμεων από ορισμένα μέλη της εκκλησίας (η ερμηνεία του φαινομένου)· η διάκριση. παραδείγματα.55 (δευτεροβάθμια). η εκκλησίας απέναντι μέλλοντος/ο στη έλεγχος αρνητική/εχθρική στάση της μαντική/μαγεία. 110] -Ο φόβος των Βυζαντινών για το άγνωστο και το μέλλον: α. ημέρες ολικής και μερικής αργίας δικαστηρίων. (δίκες τρεις φορές την εβδομάδα. αι.)· ο σωματικός κολασμός. Μέτρα για τη βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης τον 12. εκδίκαση ποινικών υποθέσεων σε δύο χρόνια. Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 11 [σελ. [σελ.93-96]. μ. 97] Δραστηριότητα 15 [σελ. β. αστικών σε τρία χρόνια. β. η φυλάκιση. πώς οι Βυζαντινοί αντιλαμβάνονταν τους δαίμονες. η απαγόρευση της μαγείας στη νομοθεσία των Μακεδόνων. όπως ορίσθηκε από την εκκλησία των πρωτοχριστιανικών χρόνων. 107-111] Δραστηριότητα 19 [σελ.

116-120] β. το πλήθος του αστικού πληθυσμού: εργάτες. σελ. σελ. σελ. πρβ. Οι κατηγορίες των ατόμων που ανήκαν στη μεσαία (ή στη μέση «αστική» τάξη) και στην κατώτερη τάξη [σελ. Οι κατηγορίες των honestiores (συγκλητικοί. άτομα με ευκαιριακές ή ακαθόριστες ασχολίες. προσωπική αξία) και οι κατηγορίες της (η τάξη των συγκλητικών. Δραστηριότητα 11. 133 για τη νομικά καθορισμένη κοινωνική ομάδα των επάρχων του πραιτωρίου (να διορθωθεί: οι έπαρχοι του πραιτωρίου) και των βουλευτών των πόλεων. σελ 48 για άνοδο στο θρόνο γυναικών κατώτατης τάξης/σελ. [σελ. 120-122. Η «κοινωνική κινητικότητα» (ξαφνική ανάρρηση στην ανώτερη τάξη). για άνοδο στο θρόνο ανδρών κατώτατης ή μέσης τάξης. Η «άρχουσα τάξη» των Βυζαντινών: τα κύρια χαρακτηριστικά της (ευγενική καταγωγή. δούλοι) οι σημασίες των λατινικών όρων. η ρευστότητα (αστάθεια παραμονής σε ανώτατο αξίωμα) και η απουσία κληρονομικής κατοχύρωσης της ανώτερης τάξης εμπόδια στη συγκρότηση «κλειστής» αριστοκρατικής κοινότητας· ανδρικά και γυναικεία παραδείγματα της κοινωνικής κινητικότητας [σελ. περιουσία. άσκηση ανώτατων αξιωμάτων. η «πολιτική» αριστοκρατία στην Κωνσταντινούπολη). 120. Άσκηση Αυτοαξιολόγηση 12. 122] 32) Οι επικρατέστερες γλώσσες στη βυζαντινή αυτοκρατορία κατά την πρώιμη περίοδο: λατινικά στο δυτικό τμήμα.56 30) α. 117-118. καθορισμένη με νόμο· ωστόσο ανέλιξη οικονομικά ευπόρων). ο ανώτερος και ο ανώτατος κλήρος) και των humiliores (αγρότες ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης. βουλευτές των πόλεων. πρβ. η «στρατιωτική» αριστοκρατία. Δραστηριότητα 21 α. λατινικά κι ελληνικά στην Κωνσταντινούπολη. όλοι οι κρατικοί αξιωματούχοι που ασκούσαν ανώτερα και ανώτατα δημόσια ή τιμητικά αξιώματα. ελληνικά στη διεκπεραίωση της επαρχιακής διοίκησης.. 57 για τις περιπτώσεις του Μιχαήλ Ψελλού και του Αλεξίου Απόκαυκου. 56 . 66 για έκπτωση από το ανώτατο αξίωμα του προέδρου της συγκλήτου και δήμευση περιουσίας] 31) Το κύριο χαρακτηριστικό της πρωτοβυζαντινής κοινωνίας (αυστηρή ιεράρχηση των κοινωνικών ομάδων. σελ.

Χ. Κατηγορίες ατόμων που ζούσαν στις πρωτοβυζαντινές πόλεις. πόλεις.. 135]. ελληνικά στην Αλεξάνδρεια. Η επικράτηση της ελληνικής ως μόνης επίσημης γλώσσας τον 7. αι. χριστανική εκκλησία-καθεδρικός ναός. οι αιτίες του φαινομένου. Η ελληνική της καθημερινής ζωής των βυζαντινών (πρώιμη μορφή της νεοελληνικής.57 συριακά στην ύπαιθρο και πόλεις της Συρίας. αυτοκρατορικό ανάκτορο-παλάτι της Δάφνης.. αι. ως τα μέσα του 9. 244 για θρησκευτικό ρόλο επισκόπου στην πρώιμη βυζαντινή εποχή. Η γλώσσα της Αγίας Γραφής και των λειτουργικών βιβλίων (ελληνιστική κοινή) και η κατανόησή της. η αναβάθμιση του ρόλου των επισκόπων. αραμαϊκά και αραβικά στη Μεσοποταμία και Παλαιστίνη. 127129] Δραστηριότητα 24 (σελ. Οι curiales και ο ρόλος τους στη διοίκηση των πόλεων. χαρακτηριστικά που οφείλονται στην επιλογή της ως πρωτεύουσας (μεγάλη έκταση. Οι αιτίες παρακμής του ρόλου των βουλευτών (των βουλευτηρίων) των πόλεων ανάμεσα στον 4. μ. πρβ. («σκοτεινοί» χρόνοι) εξαιτίας συγκεκριμένης αιτίας (Αθήνα. εξέλιξη της κοινής με επιπρόσθετες αλλαγές: αντικατάσταση της προσωδιακής από τονική προφορά.μ. Η διαφορά της αστικής από την αγροτική ζωή. 130-135. η αρνητική στάση της Εκκλησίας προς αυτήν. σελ. [σελ. συριακά. και 6.Χ. μ. σελ.Χ. κοπτικά στην υπόλοιπη Αίγυπτο. Η χρησιμοποίηση της διαλέκτου των αττικιστών της ρωμαϊκής περιόδου (μίμηση της αττικής διαλέκτου) σε λογοτεχνικά κείμενα κοινωνικής και πνευματικής ελίτ. μεγάλη πλατεία μπροστά από το παλάτι-Αυγουσταίον. 57 . 129) 33) Οικιστικά χαρακτηριστκά χαρακτηριστικά της των πρώιμων Κωνσταντινούπολης κοινά βυζαντινών με άλλες πόλεων. Δραστηριότητα 26 [σελ. αι. Δραστηριότητα 25. 136]. συγχώνευση μέσης και παθητικής φωνής εξαφάνιση ευκτικής έγκλισης και δοτικής πτώσης)· οι κατηγορίες των κειμένων που διασώζουν δείγματά της. το κτήριο της Συγκλήτου. 34) Βυζαντινές πόλεις που παρήκμασαν από το τέλος του 6. [σελ.κοντά στο παλάτι). 135] Δραστηριότητα 25 [σελ.

123 για την εμφάνιση της «μέσης αστικής τάξης» στην Κωνσταντινούπολη. απουσία κοινόχρηστων χώρων (εξαίρεση οι εκκλησίες) και κεντρικών πλατειών. ενώ τμήματά τους γίνονται νεκροταφεία ή βιοτεχνικές εγκαταστάσεις. Δραστηριότητα 28 και 29.). Μετακίνηση πληθυσμών από την ύπαιθρο στις πόλεις. μ. οικονομία και κοινωνική διαστρωμάτωση: αφάνεια βουλευτών. 78 για τον έπαρχο του πραιτωρίου. έκλειψη αξιώματος του επάρχου του πραιτωρίου. εγκατάσταση ξένων εμπόρων (10. κατάργηση Βουλής των πόλεων.): Ρώσων. και 12. ιδιωτικός χαρακτήρας αστικής ζωής. σελ. σελ. σελ. 58 . και των πόλεων-κάστρων (οικοδόμηση και ανάπτυξη σε φυσικά οχυρά σημεία.Χ. 245 για την ένδεια των επισκόπων. Οικιστική διαμόρφωση των υστεροβυζαντινών πόλεων. Ο οικιστικός χαρακτήρας των βυζαντινών πόλεων κατά την περίοδο της ανάκαμψης (μέσα 9. ανάληψη πολιτικών καθηκόντων των βουλευτών από τον διοικητή του θέματος (στρατηγό). αι. 11. Αλλαγές σε διοίκηση. ανυπαρξία πολεοδομικού σχεδιασμού. και 12. 144] 36) α. β. απώλεια μνημειακού χαρακτήρα. 79 για τα πολιτικά καθήκοντα του διοικητή του θέματος. κοιμητήρια μέσα στην πόλη στους περιβόλους εκκλησιών. 137-140] 35) α. 141-144. δεν αναπτύχθηκε η έννοια του καθεδρικού ναού. μοναστήρια και νεκροταφεία εντός των τειχών. Εμφάνιση «μέσης αστικής τάξης». Έφεσος-Σάρδεις-Πέργαμος-Άγκυρα. τείχη κτισμένα από τα ερείπια κτηρίων. αι.Χ. μείωση οικονομικών της εκκλησίας λόγω αστικής συρρίκνωσης και προσφοράς δωρεών στα μοναστήρια. μικρές κινστέρνες (δεξαμενές νερού) αντί για τα παλαιά υδραγωγεία [σελ. σελ.58 Κύζικος. γειτονιές με μικρές εκκλησίες και ιδιωτικά παρεκκλήσια. Ιταλών. εντός των τειχών εγκατάλειψη αρχαίων δημόσιων κτηρίων ή χρησιμοποίησή τους για κτίσιμο πρόχειρων καταλυμάτων.Ο οικιστικός χαρακτήρας τυπικής πόλης: οχυρωμένος χώρος κάλυπτε μικρό τμήμα της πρωιμότερης πόλης. Τον 11. έως 1204 μ. τοπικά συμβούλια). Βενετών (Κωνσταντινούπολη και άλλες βυζαντινές πόλεις) Πισατών και Γενουατών [σελ. πρβ σελ.Χ. μορφές αυτοδιοίκησης στις επαρχιακές πόλεις (τοπικοί άρχοντες. μ. Κωνσταντινούπολη). στα ερείπια εκκλησιών κτισμένες μικρότερες εκκλησίες.

ορισμένες φορές οχυρωμένες). έως τον 9. άνω και κάτω πόλη-στην άνω πόλη. έχει ως αποτέλεσμα τον θεσμό της παροικίας. ενώ στις κατώτερες παρυφές. δηλ. πρβ. εξαθλίωση δημόσιων οικονομικών και μεσοαστικών και μικροαστικών στρωμάτων.Χ. μοναστήρια. 37) Κοινωνική και οικονομική σύνθεση των υστεροβυζαντινών πόλεων (13. Οι αλλαγές στην κατανομή και εκμετάλλευση της γης από τον 7. οι κυριότερες εκκλησίες. ακρόπολη και σπίτια πλουσίων. [σελ. αποθήκες. επαναστάσεις σε Θεσσαλονίκη (Ζηλωτές). όχι άνετες συνθήκες διαβίωσης. 148]. κ. παραδείγματα [σελ. συνοικίες των αλλοεθνών ή αλλόθρησκων ομάδων πληθυσμού. δηλ. 145-146] β. πρβ. 59 .. εργαστήρια. αι μ. μ.Χ. αι. 153] 38) Η κύρια οικονομική απασχόληση των Βυζαντινών. σελ. Εκτεταμένη παραχώρηση προνομίων στις εμπορικές παροικίες των βυζαντινών πόλεων. οι αιτίες.59 ενίσχυση με τείχη. Περιγραφή των κτισμάτων σε Μυστρά και Μονεμβασιά. της παραχώρησης εκτεταμένων κρατικών γαιών. λιμάνι.α. 122-123 για τους «δυνατούς» ] Δραστηριότητα 30 [σελ. Αδριανούπολη. το διοικητικό κέντρο της πόλης. οδικοί άξονες που συνέδεαν με άλλες περιοχές.): κέντρα εμπορίου (συγκέντρωση. Διαφοροποίηση μισθοφόρων κοινωνικής (φρουρές) και σύνθεσης ιταλών από την εμπόρων εγκατάσταση που ξένων αναλαμβάνουν το εξωτερικό εμπόριο-οι έλληνες έμποροι συνεργάτες ή πράκτορές τους ή αναλαμβάνουν το εμπόριο στο εσωτερικό. η αγορά. 147-148. οι κωμαρχίες. Περιγραφή των διοικητικών χαρακτηριστικών των πόλεων: πολιτική και διοικητική αυτονομία εξαιτίας εμφάνισης «δεσποτών» και τοπικών αριστοκρατικών οικογενειών («δυνατών») που ελέγχουν διακυβέρνηση και οικονομία. Η κύρια μορφή κατοχής γης στην πρώιμη περίοδο.. οικήματα των δημοσίων υπαλλήλων. μεταποίηση και εξαγωγή σε άλλες περιοχές/στο εξωτερικό των προϊόντων ενδοχώρας). στενοί και περιορισμένοι οι κοινόχρηστοι χώροι (πλατείες) και οι δρόμοι. και 15. τα σπίτια μεσαίων αστικών στρωμάτων-στην κάτω πόλη.[148-150. παραχώρηση προνομίων σε αριστοκράτες/μεταβολή κατάστασης των καλλιεργητών της γης (ο θεσμός της πρόνοιας. των εξαρτημένων καλλιεργητών που προσέφεραν αγγαρείες).

η εισαγωγή της μεταξοτροφίας και η ανάπτυξη της βιοτεχνίας μεταξωτών. δύο παραδείγματα πονών για την παραχάραξη χρυσών και χάλκινων νομισμάτων κατά την πρωτοβυζαντινή και μεσοβυζαντινή εποχή . 164. η μαρτυρία του κτηματολογίου Θηβών.60 Η περίοδος ανατροπής της ισορροπίας ανάμεσα στη μικρή και μεγάλη ιδιοκτησία. οι απόψεις τους. 165-168]. 166 για κωλυόμενα αγαθά) Δραστηριότητα 32 [σελ. τα βαφεία υφασμάτων.Χ). Η κοπή χρυσών και χάλκινων νομισμάτων. [σελ. 158-161. η αγγαρεία. Τα βασιλικά εργαστήρια. το όνομα των οικουμενικών συνόδων/αυτοκρατόρων που τις αντιμετώπισαν/συγκάλεσαν και η διακήρυξη (=το ομούσιο και αδιαίρετο των προσώπων της Αγίας Τριάδος). τα κωλυόμενα αγαθά.οι δύο τελευταίοι παράγραφοι. η βιοτεχνία υφασμάτων στην πρωτοβυζαντινή περίοδο. Τρόποι παραχάραξης. Η χρονολογία 60 . αι. Κεφάλαιο ΙΙ 42) Οι λεγόμενες τριαδολογικές αιρέσεις (τα δογματικά ερωτήματα για τη φύση ενός από τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδας και της μεταξύ των σχέσης): οι εκπρόσωποι. οι πάροικοι. σελ. ο τόπος. 153] 39) Η παρεμβατική πολιτική της κεντρικής εξουσίας στην άσκηση του βυζαντινού εμπορίου: οι συντεχνίες. 151-153] Δραστηριότητα 31 [σελ.165] 41) Ο χαρακτηρισμός του βυζαντινού νομίσματος ως δολάριου του Μεσαίωνα. 160] 40) Το τέλος του βυζαντινού εμπορίου κατά την Παλαιολόγεια περίοδο. πρβ. μ. Τι είναι και πώς λειτουργεί η οικουμενική σύνοδος. Η περίοδος κυριαρχίας της μεγάλης ιδιοκτησίας. προνόμια και νομικές δεσμεύσεις των συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης (10. το Επαρχικό Βιβλίο ως πηγή πληροφοριών για αριθμό. είδη. . υποχρεώσεις. η ταπητουργία. το δηλωτικό του νομισματοκοπείου [σελ. (σελ. [σελ. ο χρόνος. 163 για εισαγωγή μεταξοτροφίας και σελ.

221].Χ. Ιουδαίων και ειδωλολατρών (εθνικών). Ο χαρακτηρισμός μοναχομαχία για την πρώτη και δεύτερη φάση της εικονομαχίας. απόψεις σύνοδοι που τις αντιμετώπισαν. 61 . η χρονική περίοδος και οι ενέργειες των δύο πρώτων εικονομάχων βασιλέων. 214-215] 44) Μέτρα του Ιουστινιανού εναντίον αιρετικών. ο σπουδαιότερος αντίπαλος των εικονομαχικών ιδεών. Η τελική αναστήλωση των εικόνων (842 μ.) στη Βιθυνία (αυτοκράτειρα Ειρήνη Αθηναία/πρόεδρος: Πατριάρχης Ταράσιος) και οι επιπτώσεις της. εκπρόσωποι. τα ονόματα. [215-216] 45) Η συμβιβαστική διδασκαλία του μονοθελητισμού (για τη μία μόνο θέληση. διατυπώσεις των συνόδων (=το δόγμα των δύο τέλειων. 216-217] 46) Οι καταβολές της εικονομαχίας. του Χριστού) και η οικουμενική σύνοδος που την αντιμετώπισε. Το Ενωτκόν και το πρώτο Σχίσμα [σελ. Οι επιπτώσεις της απαγόρευσης της λατρείας των εικόνων μετά τη σύνοδο της Ιερείας (τόπος και χρόνος συνόδου) [σελ.. η διατύπωση της συνόδου (=το δόγμα των δύο θελήσεων και ενεργειών του Χριστού)· η καταδίκη ειδωλολατρικών εθίμων στην Πενθέκτη ή εν Τρούλλω Σύνοδος [σελ. αυτοκράτειρα Θεοδώρα/Πατριάρχης Μεθόδιος) και η σημασία της [σελ. 218-219] Δραστηριότητα 4 [σελ.61 και το όνομα του βυζαντινού αυτοκράτορα επί της βασιλείας του οποίου ο χριστιανισμός γίνεται η επίσημη κρατική θρησκεία του Βυζαντίου. τα αίτια της επίσημης υιοθέτησής της. 219]. αδιαίρετων/ασύγχυτων φύσεων του Χριστού). 217-218] 47) Η πρώτη αναστήλωση των εικόνων στη Ζ οικουμενική σύνοδο της Νίκαιας (787 μ. Συρίας-μονοφυσίτες). Δραστηριότητα 7 [222].Χ. [212-213] 43) Ο νεστοριανισμός και ο μονοφυσιτισμός (δογματικά ερωτήματα για τη σχέση θείας και ανθρώπινης φύσης του Χριστού/ η Μαρία ως χριστοτόκος): κοιτίδα. Συνέπειες συνόδων Εφέσου (για τη διάδοση λατρείας Παναγίας) και Χαλκηδόνος (αποξένωση Αιγύπτου. Άσκηση Αυτοαξιολόγησης 1 [σελ. πρβ.

[σελ. πολέμιοι. σελ. 269 για την προσθήκη του filioque. 219-220. η stabilitas loci. Η στάση του ασκητή. Οι κατηγορίες των αγιολογικών κειμένων. 213-214. η διάδοσή τους στην Παλαιστίνη. να διορθωθεί η χρονολογία επιστολής σε 1054] 49) Το κίνημα του ησυχασμού ως μέσον της θεολογικής αντιπαράθεσης ανατολικής και δυτικής εκκλησίας στην υστεροβυζαντινή εποχή: ησυχαστική θεωρία. Η πρώτη χριστιανική βιογραφία [σελ. η χαμευνία. η κοινωνική και εθνική καταγωγή αυτών που αποσύρθηκαν στην έρημο της Αιγύπτου και της Ιουδαίας. η διοίκηση του κοινόβιου. τα αίτια. η αγρυπνία. 229] 51) Η κοιτίδα των δύο βασικών μορφών του μοναχισμού. Κείμενο 1. Τα ιδιόρρυθμα μοναστήρια και η περίοδος άνθησής τους [σελ. Οι πολιτικοί. Συρία και Μικρά Ασία. 229) 52) Ο ιδρυτής. 238-242] 62 . Η Αίγυπτος γενέτειρα και πατρίδα του μοναχισμού.62 48) Ο βυζαντινός ουμανισμός και ο κυριότερος εκφραστής του. 229-232 και 235-237] Δραστηριότητα 10 (σελ. η τοποθεσία και η οργάνωση του πρώτου κοινόβιου. 227]. δογματικοί (filioque) και λατρευτικοί λόγοι που οδήγησαν στο οριστικό σχίσμα. Δραστηριότητα 10 [σελ. Τα κίνητρα. Το σχήμα κοινοβίτης-αναχωρητής-ιδρυτής κοινοβίου. 222) 50) Τα λογοτεχνικά είδη που πρωτοεμφανίζονται στην πρώιμη βυζαντινή εποχή και η σκοπιμότητά τους. Οι δύο τύποι κοινοβιακού μοναχισμού και καθημερινής ζωής των μοναχών Η ιδρυτική πράξη μίας νέας μονής. η ακηδία. πρβ. ο κυριότερος απολογητής [220-221] Δραστηριότητα 7 (σελ. αργότερα στην Ελλάδα. οι βασικές πηγές για τους πρωταγωνιστές και την οργάνωση του αναχωρητικού και του κοινοβιακού μοναχισμού. τα επιτίμια (ποινές). Τα διακονήματα (εργασίες). τα όνειρα της ερήμου [σελ. 225-227] Δραστηριότητα 9 [σελ.

σελ. Η audentia episcopalis. αι. και μετά. 269 για αγαμία και συμμετοχή στον πόλεμο] 55) Οι δεσποτικές και θεομητορικές εορτές και η συμμετοχή του αυτοκράτορα σε αυτές (στις εκκλησίες Αγία Σοφία/Θεοτόκου των Βλαχερνών αντίστοιχα. πρβ. [σελ. 44 για συμμετοχή του αυτοκράτορα και 163 για εμποροπανήγυρη] 56) Οι βυζαντινές «συλλογές θαυμάτων» (εμφάνιση.Χ. 245-247. 251-253] 57) Οι αρχαίες καταβολές χριστιανικών λατρευτικών πρακτικών: α. βλ. διαφορές από δυτικούς ιερωμένους.αγίων Κοσμά και Δαμιανού. 266) 53) Η έδρα και οι αρμοδιότητες του επισκόπου από τον 4. αι. θαυματουργές θεραπείες -με εγκοίμηση. Παροράματα). Απόπειρες ερμηνείας: εκχριστιανισμός προσκυνήματος/ειδωλολατρικής λατρευτικής πρακτικής ή υποκατάστασή του/της με μυστική ή φανερή κληροδότησή της 63 . Ζεύγη θεραπευτών αγίων που χαρακτηρίζονται ως άγιοι Ανάργυροι. μ. Οι αλλαγές στο χώρο και στον τρόπο θεραπείας μετά τον 8. [σελ. [σελ. σύνδεση με ενορία. Δραστηριότητα 16 (σελ. 242) Απάντηση σε Δραστηριότητα 12 (σελ. Οι πανηγύρεις και τις λιτές. πρβ. σελ. αντικείμενο) η χριστιανική πρακτική της εγκοίμησης (περιγραφή. υποδιάκονοι και αναγνώστες: ηλικία χειροτονίας. 269-270] 54) Πρεσβύτεροι ή ιερείς. Η διαφορά του επισκόπου της πρωτοβυζαντινής εποχής από τους επισκόπους των σκοτεινών χρόνων.. 241]. περίοδος διάδοσης και επικράτησής της)· η θεραπεία μέσω των θεραπευτικών ιδιοτήτων του νερού (δύο παραδείγματα). 248-251. διάκονοι/διακόνισσες. Κύρου και Ιωάννη.χρονολογία καταγραφής τους· β. μετακομιδή και λατρεία λειψάνων-χρονολογία διάδοσης της πρακτικής.63 Ασκηση Αυτοαξιολόγησης 4 [σελ. Οι πανηγύρεις της Αγίας Θέκλας και του Αγίου Δημητρίου. καθήκοντα. οι πηγές που τις περιγράφουν [σελ. κείμενο 1. Αρτεμίου. 241 και 267) Δραστηριότητα 17 (σελ. 244-245] Κείμενο 2 (Παράρτημα 2) [σελ.

οι ζιμμί και ο ειδικός κεφαλικός φόρος (cizye). 260-261. τα Ροζάλια. 277-285] Δραστηριότητα 2 (σελ. 256 για τον χαρακτηρισμό Έλληνες με τον οποίο ήταν γνωστοί οι κάτοικοι της Μάνης] Δραστηριότητα 25 [ σελ 262] Κεφάλαιο ΙΙΙ 59) Οι μουσουλμάνοι και μη μουσουλμάνοι υπήκοοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η αρχαιότερη μνεία μετακομιδής λειψάνων [σελ. 256-257] 58) Επιβιώσεις ειδωλολατρικών εορτών και εθίμων: η σημασία των όρων εθνόφρονες και Έλληνες στο περί αιρέσεων του Ιωάννη Δαμασκηνού. πρβ. διερμηνείς της Υψηλής πύλης/διοικητές στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες (Φαναριώτες).64 σε χριστιανό άγιο. φόρος άλεσης καφέ. Ποιες κατηγορίες ειδωλολατρικών εθίμων είχαν επιβιώσει επί Δαμασκηνού. φόρος καπνού. αι. η παιδεία ή η έλλειψη παιδείας των κληρικών [σελ. φόρος εγκλημάτων και ανθρωποκτονιών. Ποια σύνοδος τα είχε καταδικάσει έναν αιώνα πριν. πρβ. σελ. οι φόροι κατά τον 18. 284). 279 μόνον τα εξής: χαράτσι. τι δήλωνε αρχικά η λατρεία των χριστιανικών λειψάνων. 288) 61) Η δικαστική και αστυνομική δικαιοδοσία της Εκκλησίας [σελ. 285) 60) Οι αρμοδιότητες του Οικουμενικού Πατριάρχη και η δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η κάσα του κοινού. Οι Καλένδες. σελ 332) φοροεισπρακτική τακτική από τον 17. αι. 299-302] 64 . κρυπτοχριστιανοί. φορολογικές αυθαιρεσίες και τρόποι μετριασμού των αυθαιρεσιών: έλληνες διπλωματικοί ή εμπορικοί αντιπρόσωποι ευρωπαϊκών χωρών. τα Βρουμάλια. δραγομάνοι [σελ. Τα άλματα πάνω από φωτιές κατά τις νουμηνίες (το έθιμο του κλήδονα κατά το θερινό ηλιοστάσιο) [σελ. το Πατριαρχικό ντιβάνι. φόρος μύλων. και μετά. ο Καπού κεχαγιάς και ο Μέγας Λογοθέτης. 285288] Δραστηριότητα 3 (σελ. 296-297] 62) Η κοινωνική πρόνοια της Εκκλησίας και της κοινότητας [σελ. δικαίωμα γάμου. ιστηράς. Το παιδομάζωμα. εξωμότες. τα έσοδα του Πατριαρχείου. (από τον πίνακα 1 στη σελ. Ασκηση Αυτοαξιολόγησης 1 (σελ. φόρος μεταβίβασης γης.

65 Δραστηριότητα 8 (σελ. Οι αστικές και οι αγροτικές κατοικίες. Τα συναισθήματα των Ελλήνων απέναντι στους ξένους περιηγητές [σελ.Οι θήτες ήταν όλοι οι υπόλοιποι ελεύθεροι πολίτες κάτω των 200 μεδίμνων. νέες πόλεις και οικιστικά κέντρα. όσοι είχαν 200-300 μεδίμνους. το ενδιαφέρον τους για την αρχαιότητα και τις αρχαιότητες. 321-323+την τελευταία παράγραφο στη σελ 325 έως και τη δεύτερη παράγραφο στη σελ. 323-325]. οι μαρτυρίες και η αντίληψη των ξένων περιηγητών για τους σύγχρονους Έλληνες. 302) 63) Η θέση των παιδιών. η οικιστική διαμόρφωση των πόλεων [σελ. η ενδυμασία και η διατροφή [σελ. 331) 65) Η ιδιότητα.Συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου και στο στρατό ως ψιλοί 65 . 328-334] Δραστηριότητα 14 (σελ. οι απαιτήσεις τους για φιλοξενία και διευκολύνσεις. 308-314] Δραστηριότητα 10 (σελ. Οικονομική και κοινωνική σύνθεση της κοινωνίας επί τουρκοκρατίας [σελ. εισόδημα αντίστοιχο με 300-500 μεδίμνους Είχαν δικαίωμα α εκλέγονται σε ανώτεςρα αξιώματα και υπηρετούσαν ως ιππείς-Οι ζευγίτες ή διακοσιομέδιμνοι. ειχαν δικαίωμα σε κατώτερα αξιώματα. 326]. 311) 64) Νέοι παράγοντες εξέλιξης των πόλεων κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας. των εφήβων και της γυναίκας-η πατρική εξουσία [σελ. 340345 [1] Πεντακοσιομέδιμνοι εισόδημα αντίστοιχο με το ποσό 500 μεδίμνους ( Μόνο αυτοί εκλέγονταν στο αξίωμα του άρχοντα και στη στρατιωτική διοίκηση– ιππείς ή τριακοσιομέδιμνοι .