แบบบันทึกบทเรียนในโครงการ…..........................................

หน่วยงานรับผิดชอบ..........................................................
วันเดือนปีที่ถอดบทเรียน......................................................
รายชื่อผู้รว่ มถอดบทเรียน......................................................................................
รายชื่อทีมงานถอดบทเรียน...................................................................................
รายชื่อผู้อำานวยกระบวนการ..................................................................................
วัตถุประสงค์ของการถอดบทเรียน.........................................................................
รายละเอียดของโครงการ...............................................................................
วิธีปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน......................................................................
วิธีปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติงานของโครงการ...........................................
เปรียบเทียบความแตกต่างของวิธีปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียนกับวิธี
ปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติงานของโครงการ...................................................
สิ่งที่ทำาได้ดีจากการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน............................................
สาเหตุที่ทำาได้ดี....................................................................................
ข้อเสนอแนะวิธีปฏิบัติงานต่อไปให้ดีขึ้น.................................................................
อุปสรรคในการปฏิบัติงาน...................................................................................
สาเหตุของการเกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงาน.......................................................
ข้อเสนอแนะวิธีป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงาน..................................
ข้อเสนอแนะสิ่งที่ควรกระทำาเพิ่มเติมในการปฏิบัติงานที่ผ่านมา............................
คะแนนความพึงพอใจของผู้ร่วมถอดบทเรียน.......................................................
วิธีการปฏิบัติงานที่จะทำาให้คะแนนความพึงพอใจเพิ่มขึน้ ในการปฏิบัติงานต่อไป

As so ci at e Prof es so r Dr .Ma rut Da mc ha- om
24/30 Moo 5 Thambon Khaoroopchang
Amphour Muang Songkhla 90000
Mobile Phone: o840992867
Email: marut.d@thaimail.com

การดำาเนินการถอดบทเรียน

การดำาเนินการถอดบทเรียนเป็นกิจกรรมที่สำาคัญที่สุดในการถอดบทเรียน ผลที่ได้
จากการดำาเนินกิจกรรมนี้จะทำาให้ทีมงานถอดบทเรียนและผู้ร่วมถอดบทเรียนเกิดการเรียนรู้จาก
ประสบการณ์ในการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน และได้แนวคิดใหม่ที่เป็นประโยชน์ในการ
ปฏิบัติงานต่อไป
การดำาเนินการถอดบทเรียนอยู่ในขั้นตอนที่ 2 ของการถอดบทเรียนโครงการพัฒนา
ประกอบด้วย การถอดบทเรียน และการบันทึกผลการถอดบทเรียน

การดำาเนินการถอดบทเรียน

ทีมงานถอดบทเรียนควรแจ้งกำาหนดการ ระยะเวลาและสถานที่จะดำาเนินการถอด
บทเรียนให้กลุ่มเป้าหมายให้ทราบล่วงหน้า เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายได้เตรียมความพร้อมและเข้าร่วม
การถอดบทเรียนครบทุกคน
การถอดบทเรียนมีขั้นตอนที่สำาคัญ 5 ขั้นตอน ดังนี้
1. การสร้างบรรยากาศในการถอดบทเรียน
2. การกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียน
3. การจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง
4. การเข้าสู่ประเด็นสำาคัญของการถอดบทเรียน
5. การสรุปผลการถอดบทเรียน
ซึ่งสามารถอธิบายรายละเอียดขั้นตอนในการถอดบทเรียนได้ดังนี้
1. การสร้างบรรยากาศในการถอดบทเรียน
การสร้างบรรยากาศให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนเกิดความผ่อนคลายและมีความเป็น
กันเองเป็นสิ่งจำาเป็นอย่างยิ่งในการเริ่มต้นการถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการต้องดำาเนินการ
สร้างบรรยากาศดังกล่าวให้เกิดขึ้นเมื่อทีมงานถอดบทเรียนและผู้เข้าร่วมถอดบทเรียนอยู่พร้อมหน้า
การเริ่มต้นสร้างบรรยากาศในการถอดบทเรียน ควรใช้เกมหรือเพลงประกอบท่าทาง
ในการละลายพฤติกรรมของผู้เข้าร่วมถอดบทเรียนและทีมงานถอดบทเรียน เพื่อให้ทุกคนเกิดความ

สนุกสนานและได้มีส่วนร่วมในกิจกรรม

ขั้นตอนต่อไป ผู้อำานวยกระบวนการต้องอธิบายให้ผู้เข้าร่วมถอดบทเรียนทราบว่า
ทุกคนที่เข้าร่วมถอดบทเรียนมีความเสมอภาคกัน หมายความว่าต่อไปนี้จะไม่มีใครเป็นหัวหน้า เป็น
ผู้บริหาร เป็นลูกน้อง เป็นนายก อบต. หรือเป็นชาวบ้าน แต่ทุกคนมีสิทธิเท่าเทียมกันทั้งหมด
หากผู้อำานวยกระบวนการสามารถทำาให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนทุกคนกลับไปเป็นเด็กได้
จะเป็นเรื่องที่ดี เพราะจะทำาให้เกิดบรรยากาศมีความเป็นอิสระมากขึ้นและลดบรรยากาศที่เป็น
ทางการ ซึ่งจะส่งผลให้ผู้รว่ มถอดบทเรียนเกิดความคิดสร้างสรรค์ในการตั้งคำาถามแปลกๆเกิดขึ้นใน
ระหว่างการถอดบทเรียน
นอกจากนี้การเรียกเฉพาะชื่อของผู้ร่วมถอดบทเรียนจะช่วยให้บรรยากาศที่ผ่อน
คลายมากกว่าการเรียกตำาแหน่งของผู้ร่วมถอดบทเรียน อีกทั้งเป็นการกระตุ้นให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนมี
ส่วนร่วมในกิจกรรมมากขึ้น
2. การกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียน
การกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียนมีเป้าหมายเพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนเข้าใจใน
หน้าที่ของตนเอง สร้างบรรยากาศที่ดีในการถอดบทเรียน และทำาให้การถอดบทเรียนเกิดความ
ราบรื่น
วิธีการกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียน ผู้อำานวยกระบวนการควรให้ผู้ร่วมถอด
บทเรียนมีส่วนร่วมในการกำาหนดกติกาเพื่อให้ทุกคนเกิดความสบายใจในระหว่างการถอดบทเรียน
ประเด็นสำาคัญที่ควรกำาหนดในกติกาการถอดบทเรียน ได้แก่
2.1 เป้าหมายการถอดบทเรียน เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนเกิดการเรียนรู้จากการ
ปฏิบัติกิจกรรมที่ผ่านมา
2.2 วิธีการถอดบทเรียน ใช้การระดมความคิดของผู้ร่วมถอดบทเรียน เน้นการ
แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ไม่เน้นการโต้เถียงหรือการทะเลาะวิวาท
2.3 หน้าที่ของผู้ร่วมถอดบทเรียน ทุกคนต้องให้ข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ในการ
ปฏิบัติงานทุกคนต้องยอมรับความเป็นจริงที่เกิดขึน้ และเสนอแนะแนวทางการปรับปรุงวิธีการ
ปฏิบัติงานให้ดีขึ้น

2.4 ข้อพึงระวังในการถอดบทเรียน ต้องไม่มีการตำาหนิบุคคลใดๆที่เข้าร่วมถอด
บทเรียนและไม่มีการประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน
เมื่อผู้รว่ มถอดบทเรียนได้ร่วมกันกำาหนดกติกาเรียบร้อย ผู้อำานวยกระบวนการควร
บันทึกกติกาดังกล่าวลงในกระดาษฟลิปชาร์ตและติดไว้บนผนังห้องให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนมองเห็นทั่ว
ทุกคน
3. การจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง
ผู้อำานวยกระบวนการต้องชี้แจงให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนเกิดความเข้าใจในวัตถุประสงค์
และวิธีการดำาเนินกิจกรรม เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้ทบทวนความทรงจำาจากการเข้าร่วมกิจกรรม
ที่ผา่ นมา
วิธีการจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง ผู้อำานวยกระบวนการควรเตรียมการเขียนวัตถุประสงค์
และวิธีการดำาเนินกิจกรรมอย่างเป็นขั้นตอนลงในกระดาษฟลิปชาร์ตไว้ล่วงหน้า และนำามาใช้
ประกอบการชี้แจงให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้เกิดความเข้าใจ ซึ่งจะนำาไปสู่ผลลัพธ์ที่ต้องการจากการ
ถอดบทเรียน
4. เข้าสู่ประเด็นสำาคัญของการถอดบทเรียน
ในการเริ่มต้นการถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการต้องอธิบายขั้นตอนการสกัด
ความรู้จากผู้ร่วมถอดบทเรียน และเป้าหมายของการถอดบทเรียนคือรายงานผลการปฏิบัติงานและ
บทเรียนจากการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน และกระตุ้นให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้ร่วมถอด
บทเรียนตามลำาดับขั้นตอนต่อไปนี้
4.1 การเล่าประสบการณ์จากวิธีการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน
4.2 การเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างวิธีการปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติ
งานกับวิธีการปฏิบัติงานจริง
4.3 การวิเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่ทำาได้เป็นอย่างดีของผู้ร่วมถอดบทเรียน
4.4 การให้ข้อเสนอแนะวิธีการปฏิบัติงานต่อไปให้ดีขึ้นของผู้ร่วมถอดบทเรียน
4.5 การวิเคราะห์อุปสรรคที่เกิดขึ้นระหว่างการปฏิบัติงานผู้ร่วมถอดบทเรียน
4.6 การให้ข้อเสนอแนะวิธีการป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงานของผู้ร่วม
ถอดบทเรียน
4.7 ข้อเสนอแนะในสิ่งที่ควรทำาเพิ่มเติมในการปฏิบัติงานที่ผ่านมาของผู้ร่วม
ถอดบทเรียน
4.8 การประเมินความพึงพอใจผลการปฏิบัติงานที่ผ่านมาของผู้ร่วมถอดบทเรียน

หน้าที่ของผู้จดบันทึกในระหว่างการถอดบทเรียนทั้ง 8 ขัน้ ตอน ผู้จดบันทึกต้อง
ดำาเนินการจดบันทึกรายละเอียดข้อมูลทั้งหมดของผู้ร่วมถอดบทเรียน บันทึกเสียงการถอดบทเรียน
ทุกขั้นตอนและสังเกตบรรยากาศในระหว่างการถอดบทเรียนพร้อมจดบันทึกไว้ประกอบการจัดทำา
รายงานการถอดบทเรียน
วิธีการดำาเนินงานในขั้นตอนการถอดบทเรียน มีรายละเอียดดังนี้
4.1 การเล่าประสบการณ์จากวิธีการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนการเริ่มเปิดประเด็นให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนเล่าประสบการณ์จาก
วิธีการปฏิบัติงาน ซึ่งควรใช้วิธีการแสวงหาอาสาสมัครที่จะเริ่มต้นเล่าประสบการณ์เป็นคนแรก ถ้าไม่
มีใครสมัครใจ ผู้อำานวยกระบวนการรีบดำาเนินการปรับแผนโดยการต้องระบุชื่อผู้ร่วมถอดบทเรียน
ซึ่งอาจจะใช้ชื่อที่เริ่มต้นด้วยพยัญชนะ ก เป็นผู้เล่าประสบการณ์เป็นคนแรก หรืออาจจะเลือกผู้ที่มี
อายุมากเป็นผู้เริ่มต้นเล่าประสบการณ์ เป็นต้น
ระหว่างการเล่าประสบการณ์ของผู้ร่วมถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการควรเปิด
โอกาสให้ผู้เล่าประสบการณ์มีความอิสระในการเล่าประสบการณ์ หากมีความคิดเห็นหรือ
ข้อเสนอแนะในการปฏิบัติงานที่ผ่านมา สามารถสอดแทรกประเด็นดังกล่าวได้ในระหว่างการเล่า
ประสบการณ์
หากผู้เล่าประสบการณ์ในลำาดับต่อมากล่าวว่า ประสบการณ์ในการปฏิบัติงานของ
ตนเองเหมือนกับประสบการณ์ของคนก่อนหน้านี้ ผู้อำานวยกระบวนการต้องตั้งคำาถามทันทีว่า
ประสบการณ์ที่เหมือนกันมีเรื่องอะไรบ้าง การตั้งคำาถามดังกล่าวทำาให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้มีโอกาส
เล่าประสบการณ์ของตนเอง ซึ่งสอดคล้องกับกติกาที่กำาหนดไว้ในขั้นต้น
4.2 การเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างวิธีการปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติ
งานกับวิธีการปฏิบัติงานจริง
ก่อนที่จะดำาเนินการในขั้นตอนนี้ ผู้อำานวยกระบวนการต้องเขียนขั้นตอนการ
ดำาเนินงานตามแผนปฏิบัติงานลงในกระดาษฟลิปชาร์ตไว้ล่วงหน้า
ผู้อำานวยกระบวนการสรุปขั้นตอนการดำาเนินงานของผู้ร่วมถอดบทเรียนจากการเล่า
ประสบการณ์ที่ผ่านมาลงในกระดาษฟลิปชาร์ตติดไว้บนกระดานด้านหน้า เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียน
สามารถมองเห็นได้ทุกคน
ผู้อำานวยกระบวนการนำากระดาษฟลิปชาร์ตซึ่งมีรายละเอียดขั้นตอนการดำาเนินงาน
ตามแผนปฏิบัติงานนำามาติดใกล้กับกระดาษฟลิปชาร์ตที่สรุปขั้นตอนการดำาเนินงานของผู้ร่วมถอด
บทเรียน เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้ศึกษารายละเอียดขั้นตอนการดำาเนินงานทั้ง 2 ส่วน
ผู้อำานวยกระบวนการเปิดประเด็นการสนทนาให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนวิเคราะห์

เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างขั้นตอนการดำาเนินงานตามแผนปฏิบัติงานและขัน้ ตอนการ
ดำาเนินงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนการควรสร้างบรรยากาศที่ดีให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนแสดงความ
คิดเห็นเกี่ยวกับขั้นตอนการดำาเนินงานอย่างอิสระ
4.3 การวิเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่ทำาได้เป็นอย่างดีของผู้ร่วมถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนการนำาข้อมูลขั้นตอนการดำาเนินงานของผู้ร่วมถอดบทเรียนที่เขียน
ไว้ในกระดาษฟลิปชาร์ตมานำาเสนออีกครั้ง เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้วิเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่
ทำาได้ดี และค้นหาสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำาให้การปฏิบัติงานประสบผลสำาเร็จ
ผู้อำานวยกระบวนการสรุปประเด็นจากการวิเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่ทำาได้ดีและ
สาเหตุที่ทำาให้การปฏิบัติงานประสบผลสำาเร็จลงในกระดาษฟลิปชาร์ต
4.4 การให้ข้อเสนอแนะวิธีการปฏิบัติงานต่อไปให้ดีขึ้นของผู้ร่วมถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนการนำาข้อมูลสรุปประเด็นจากการวิเคราะห์ผลการปฏิบัติงานที่ทำา
ได้ดีและสาเหตุทที่ ำาให้การปฏิบัติงานประสบผลสำาเร็จที่เขียนลงในกระดาษฟลิปชาร์ตให้ผู้ร่วมถอด
บทเรียนได้ศึกษาและค้นหาวิธีการปฏิบัติงานต่อไปให้ดีขึ้นกว่าเดิม
ผลลัพธ์ที่สำาคัญในขั้นตอนนี้คือ ต้องได้ข้อเสนอแนะหรือข้อสรุปแบบเฉพาะเจาะจง
ซึ่งสามารถนำาไปใช้ประโยชน์กำาหนดแนวทางการปฏิบัติงานที่เป็นประโยชน์ในอนาคต
4.5 การวิเคราะห์อุปสรรคที่เกิดขึ้นระหว่างการปฏิบัติงานผู้ร่วมถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนการนำาข้อมูลขั้นตอนการดำาเนินงานของผู้ร่วมถอดบทเรียนที่เขียน
ไว้ในกระดาษฟลิปชาร์ตมานำาเสนออีกครั้ง เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้วิเคราะห์อุปสรรคที่เกิดขึ้น
ระหว่างการปฏิบัติงานและค้นหาสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำาให้การปฏิบัติงานไม่บรรลุเป้าหมาย
ผู้อำานวยกระบวนการสรุปประเด็นจากการวิเคราะห์อุปสรรคที่เกิดขึ้นระหว่างการ
ปฏิบัติงานและค้นหาสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำาให้การปฏิบัติงานไม่บรรลุเป้าหมายลงในกระดาษฟลิป
ชาร์ต
4.6 การให้ข้อเสนอแนะวิธีการป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงานของผู้ร่วม
ถอดบทเรียน
ผู้อำานวยกระบวนนำาข้อมูลสรุปประเด็นจากการวิเคราะห์อุปสรรคที่เกิดขึ้นระหว่าง
การปฏิบัติงานและค้นหาสาเหตุหรือปัจจัยที่ทำาให้การปฏิบัติงานไม่บรรลุเป้าหมายที่เขียนใน
กระดาษฟลิปชาร์ตให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้ศึกษาและค้นหาวิธีการป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการ
ปฏิบัติงาน
ผลลัพธ์ที่สำาคัญในขั้นตอนนี้คือ ต้องได้ข้อเสนอแนะหรือข้อสรุปแบบเฉพาะเจาะจง

ซึ่งสามารถนำาไปใช้ประโยชน์กำาหนดแนวทางการป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงานใน
อนาคต
4.7 ข้อเสนอแนะในสิ่งที่ควรทำาเพิ่มเติมในการปฏิบัติงานที่ผ่านมาของผู้ร่วมถอด
บทเรียน
ผู้อำา นวยกระบวนการเริ่มเปิดประเด็นและกระตุ้นให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนให้
ข้อเสนอแนะเพิ่มเติมในการปฏิบัติงานที่ผ่านมา ถ้าไม่มีข้อเสนอแนะใดๆจากผู้ร่วมถอดบทเรียนก็
สามารถข้ามขั้นตอนนี้ได้
4.8 การประเมินความพึงพอใจผลการปฏิบัติงานที่ผ่านมาของผู้ร่วมถอดบทเรียน
การถอดบทเรียนในขั้นตอนสุดท้าย ผู้อำานวยกระบวนการต้องจัดเตรียมบัตรคำา
เพื่อให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนทุกคนได้ประเมินความพึงพอใจในการปฏิบัติงานที่ผ่านมา
การกำาหนดค่าคะแนนความพึงพอใจ ค่าคะแนนความพึงพอใจน้อยที่สุดมีเท่ากับ 1
และค่าคะแนนความพึงพอใจมากที่สุดมีคา่ เท่ากับ 10 ดังตัวอย่างต่อไปนี้
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
ผู้รว่ มถอดบทเรียนแต่ละคนให้คะแนนการประเมินความพึงพอใจลงในบัตรคำา ผู้
อำานวยกระบวนการรวบรวมบัตรคำาและนำาคะแนนของแต่ละคนเขียนลงในกระดาษฟลิปชาร์ต เพื่อให้
ทุกคนมองเห็นความถี่ของคะแนนทั้งหมด
ผู้อำานวยกระบวนการสามารถเลือกค่าคะแนนที่มีความถี่มากที่สุดเป็นคะแนน
ตัวแทนของผู้ร่วมถอดบทเรียน หากผลคะแนนที่ปรากฏออกมามีคา่ น้อย ผูอ้ ำานวยกระบวนการ
สามารถตั้งคำาถามให้ผู้รว่ มถอดบทเรียนร่วมกันคิดวิเคราะห์วิธีการปฏิบัติงานทำาให้คะแนนความพึง
พอใจเพิ่มขึ้นในครั้งต่อไป
ตัวอย่างเช่น ความถี่ของค่าคะแนนในการประเมินความพึงพอใจของผู้ร่วมถอด
บทเรียนส่วนใหญ่คือ 7 คะแนน ผูอ้ ำานวยกระบวนการสามารถตั้งคำาถามให้ผู้ร่วมถอดบทเรียน
ร่วมกันคิดวิเคราะห์ในการปฏิบัติงานครั้งต่อไปจะทำาให้ความพึงพอใจมีค่าเป็น 9 คะแนนได้อย่างไร
ผลลัพธ์ที่สำาคัญในขั้นตอนนี้คือ ต้องได้ข้อเสนอแนะหรือข้อสรุปแบบเฉพาะเจาะจง
ซึ่งสามารถทำาให้ผู้ร่วมปฏิบัติงานในโครงการเกิดความพึงพอใจระหว่างการปฏิบัติงานในอนาคต
ก่อนจะปิดเวทีการถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการควรทบทวนข้อมูลจากการ
ถอดบทเรียนและข้อเสนอแนะในการดำาเนินงานทั้งหมดให้ผู้ร่วมถอดบทเรียนได้รับรู้ทุกประเด็นอย่าง
ครบถ้วน และขอบคุณผู้ร่วมถอดบทเรียนที่ให้ความร่วมมือในการถอดบทเรียนจนกระทั่งเสร็จสิ้น
กระบวนการ
ข้อพึงระวังในการถอดบทเรียน

ก่อนการถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการควรจัดแบ่งเวลาการถอดบทเรียนในแต่
ละขั้นตอนให้ความเหมาะสม
ในระหว่างการถอดบทเรียน ผูอ้ ำานวยกระบวนการต้องหมั่นสังเกตพฤติกรรมของ
ผู้เข้าร่วมถอดบทเรียนตลอดเวลา หากบรรยากาศในการถอดบทเรียนเริ่มเกิดความตึงเครียด ให้ยุติ
การถอดบทเรียนทันที ซึ่งระยะเวลาในการผ่อนคลายของผู้ร่วมถอดบทเรียนควรอยู่ระหว่าง 10-15
นาที
ควรจัดอาหารว่างและเครื่องดื่มให้แก่ผู้ร่วมถอดบทเรียนและทีมงานถอดบทเรียน
เพื่อช่วยบรรเทาความอ่อนเพลียของผู้ร่วมถอดบทเรียนและทีมงานถอดบทเรียน

การบันทึกบทเรียน

การบันทึกบทเรียนเป็นภาระหน้าที่โดยตรงของผู้จดบันทึก ในขั้นตอนนี้ผู้จดบันทึก
ต้องมีการปฏิบัติงานรวม 3 ขัน้ คือ การเตรียมตัวก่อนการบันทึก การบันทึกข้อมูลการถอดบทเรียน
และการสรุปรายงานการถอดบทเรียน โดยมีรายละเอียดดังนี้
1. การเตรียมตัวก่อนการบันทึกบทเรียน
ผู้จดบันทึกควรเตรียมความพร้อมก่อนดำาเนินการถอดบทเรียนใน 4 ประเด็นคือ
ศึกษารายละเอียดโครงการ ศึกษารายละเอียดการถอดบทเรียน จัดเตรียมอุปกรณ์ในการบันทึกการ
ถอดบทเรียน และเตรียมความพร้อมทางร่างกายและจิตใจ ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้
1.1 การศึกษารายละเอียดโครงการ
ในการศึกษารายละเอียดโครงการ ผูจ้ ดบันทึกควรนำารายละเอียดโครงการมาศึกษา
ให้เกิดความเข้าใจและดำาเนินการจดบันทึกรายละเอียดโครงการให้แล้วเสร็จ จะทำาให้เกิดความเข้าใจ
เพิ่มขึ้นและสามารถนำาไปใช้ประโยชน์ในการเขียนรายงานการถอดบทเรียน
1.2 การศึกษารายละเอียดการถอดบทเรียน
ข้อมูลที่ใช้จะเกี่ยวข้องกับการศึกษากรอบแนวคิดการถอดบทเรียน ขั้นตอนการถอด
บทเรียน และประเด็นคำาถามในการถอดบทเรียน มีรายละเอียดดังนี้
การศึกษากรอบแนวคิดการถอดบทเรียน ผูจ้ ดบันทึกควรนำากรอบแนวคิดการถอด
บทเรียนมาศึกษาให้เกิดความเข้าใจในภาพรวมของการถอดบทเรียนทั้งหมด วัตถุประสงค์ของการ
ถอดบทเรียน และสามารถนำาหัวข้อและประเด็นที่ปรากฏในกรอบแนวคิดการถอดบทเรียนเขียน
บรรยายเป็นเนื้อเรื่องในเชิงพรรณนาและสามารถนำาไปใช้ประโยชน์ในการเขียนรายงานการถอด
บทเรียน
การศึกษาขั้นตอนการถอดบทเรียน ผูจ้ ดบันทึกควรนำาขั้นตอนการถอดบทเรียนมา

ศึกษาให้เกิดความเข้าใจในแต่ละขั้นตอนมีวิธีการดำาเนินงานอย่างไรบ้าง เพื่อวางแผนการจดบันทึก
ข้อมูลสำาคัญที่จะเกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอน
การศึกษาประเด็นคำาถามในการถอดบทเรียน จากประเด็นคำาถามซึ่งทีมงานถอด
บทเรียนกำาหนดไว้ ผูจ้ ดบันทึกสามารถนำาข้อมูลประเด็นคำาถามดังกล่าวไปใช้ประโยชน์ในการจัดทำา
แบบฟอร์มบันทึกบทเรียน
1.3 การจัดเตรียมอุปกรณ์ในการบันทึกการถอดบทเรียน
อุปกรณ์ที่จำาเป็นต้องใช้ในการบันทึกการถอดบทเรียน ได้แก่ แบบฟอร์มบันทึก
บทเรียน เครื่องบันทึกเสียง แถบบันทึกเสียง แบตเตอรี่ และสมุดบันทึก
1) การจัดทำาแบบฟอร์มบันทึกบทเรียน
ผู้จดบันทึกสามารถนำาข้อมูลประเด็นคำาถามใช้ในการจัดทำาแบบฟอร์มบันทึก
บทเรียน ซึ่งจะช่วยอำานวยความสะดวกแก่ผู้จดบันทึกในระหว่างการถอดบทเรียน
แบบฟอร์มบันทึกบทเรียน มีรายละเอียดดังนี้
แบบบันทึกบทเรียนในโครงการ….........................................................................
หน่วยงานรับผิดชอบ.................................................................................
วันเดือนปีที่ถอดบทเรียน.............................................................
รายชื่อผู้รว่ มถอดบทเรียน......................................................................................
รายชื่อทีมงานถอดบทเรียน...................................................................................
รายชื่อผู้อำานวยกระบวนการ..................................................................................
วัตถุประสงค์ของการถอดบทเรียน.........................................................................
รายละเอียดของโครงการ..............................................................
วิธีปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน......................................................................
วิธีปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติงานของโครงการ...........................................
เปรียบเทียบความแตกต่างของวิธีปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียนกับวิธี
ปฏิบัติงานที่กำาหนดในแผนปฏิบัติงานของโครงการ.....................................................
สิ่งที่ทำาได้ดีจากการปฏิบัติงานของผู้ร่วมถอดบทเรียน............................................
สาเหตุที่ทำาได้ดี............................................................................................
ข้อเสนอแนะวิธีปฏิบัติงานต่อไปให้ดีขึ้น.................................................................
อุปสรรคในการปฏิบัติงาน...................................................................................
สาเหตุของการเกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงาน.......................................................

ข้อเสนอแนะวิธีป้องกันไม่ให้เกิดอุปสรรคในการปฏิบัติงาน..................................
ข้อเสนอแนะสิ่งที่ควรกระทำาเพิ่มเติมในการปฏิบัติงานที่ผ่านมา............................
คะแนนความพึงพอใจของผู้ร่วมถอดบทเรียน.......................................................
วิธีการปฏิบัติงานที่จะทำาให้คะแนนความพึงพอใจเพิ่มขึน้ ในการปฏิบัติงานต่อไป
..........................................................................
2) การจัดเตรียมเครื่องบันทึกเสียงและอุปกรณ์
ผู้จดบันทึกควรจัดหาเครื่องบันทึกเสียงที่มีคุณภาพดี ใช้งานสะดวก ผูจ้ ดบันทึกควร
ทดลองใช้งานเครื่องบันทึกเสียงก่อนวันที่จะดำาเนินการถอดบทเรียน เพื่อทดสอบคุณภาพของเครื่อง
บันทึกเสียงว่าสามารถใช้งานได้จริงและได้ทดลองใช้งานจริงทำาให้เกิดความคล่องตัวในการใช้เครื่อง
บันทึกเสียง
เครื่องบันทึกเสียงที่ต้องใช้แถบบันทึกเสียง ผูจ้ ดบันทึกควรจัดเตรียมแถบ
บันทึกเสียงให้มีปริมาณเพียงพอกับระยะเวลาที่ต้องบันทึกเสียงระหว่างการถอดบทเรียน ส่วนเครื่อง
บันทึกเสียงที่ไม่ต้องใช้แถบบันทึกเสียง ได้แก่ เครื่องMP3 หรือ MP4 ผู้จดบันทึกต้องคัดลอกหรือลบ
ไฟล์ข้อมูลในเครื่องบันทึกเสียงเพื่อให้มีพื้นทีว่ ่างในการบันทึกเสียงเพียงพอกับระยะเวลาที่ต้อง
บันทึกเสียง
ในกรณีที่เครื่องบันทึกเสียงไม่สามารถใช้ไฟฟ้าและต้องใช้เฉพาะแบตเตอรี่เท่านั้น ผู้
จดบันทึกควรจัดเตรียมแบตเตอรี่สำารองให้เพียงพอกับระยะเวลาที่ต้องบันทึกเสียงในระหว่างการ
ถอดบทเรียน
3) การจัดเตรียมสมุดบันทึก
สมุดบันทึกเป็นอุปกรณ์ที่สำาคัญในการปฏิบัติงานของผู้จดบันทึก การจัดเตรียมสมุด
บันทึกที่ดีควรมีจำานวนหน้าเพียงพอต่อการจดบันทึกข้อมูลระหว่างการถอดบทเรียน
การเตรียมสมุดบันทึกไว้พร้อมใช้งานทำาให้การปฏิบัติงานของผู้จดบันทึกมีความ
คล่องตัว เมื่อจดบันทึกข้อมูลเสร็จแล้วสามารถนำาไปเก็บไว้ได้เป็นระเบียบและเกิดความสะดวกใน
การค้นหา
1.4 การเตรียมความพร้อมทางร่างกายและจิตใจ
ในการเตรียมความพร้อมทางร่างกาย ผูจ้ ดบันทึกควรออกกำาลังกายให้ร่างกายเกิด
ความกระฉับกระเฉง สมองเกิดวามตื่นตัว และควรบริหารมือให้มีความพร้อมในการจดบันทึก
นอกจากนี้ควรรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ควรงดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ทุก
ชนิดและควรนอนหลับพักผ่อนในช่วงกลางคืนให้เพียงพอ อย่างน้อย 6-8 ชั่วโมง ก่อนที่จะ
ดำาเนินการถอดบทเรียนในวันรุ่งขึ้น

ส่วนการเตรียมความพร้อมทางจิตใจ ควรฝึกสมาธิให้มีความมั่นคง ทำาจิตใจให้เบิก
บาน มองโลกในแง่ดีและเห็นคุณค่าของการจดบันทึกข้อมูลจากการถอดบทเรียน ซึ่งมีผลทำาให้
ทีมงานถอดบทเรียน ผูร้ ่วมถอดบทเรียน และผู้สนใจเกิดได้นำาข้อมูลดังกล่าวไปใช้ประโยชน์ในการ
เรียนรู้หลังจากเสร็จสิ้นการถอดบทเรียน
2. การบันทึกข้อมูลการถอดบทเรียน
สิ่งที่ต้องดำา เนินการเมื่อเริ่มต้นการถอดบทเรียนผู้จดบันทึกควรเปิดเครื่อง
บันทึกเสียงและดำาเนินการบันทึกเสียงตั้งแต่การสร้างบรรยากาศในการถอดบทเรียน การกำาหนด
กติกาในการถอดบทเรียน การจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง และการถอดบทเรียน
ข้อมูลที่ต้องจดบันทึกระหว่างการถอดบทเรียน มีดังนี้
2.1 ข้อมูลขั้นตอนและu3623 .ิิธีการจัดกิจกรรมถอดบทเรียน โดยเริ่มต้นจากการสร้าง
บรรยากาศในการถอดบทเรียน การกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียน การจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง และ
การถอดบทเรียนซึ่งเป็นกิจกรรมสุดท้าย
2.2 ข้อมูลจากการเล่าเรื่อง การวิเคราะห์ และการอภิปรายของผู้ร่วมถอดบทเรียน
ในขั้นตอนการถอดบทเรียน ซึ่งผู้จดบันทึกควรนำาแบบฟอร์มการถอดบทเรียนมาใช้ประโยชน์ในการ
จดบันทึกข้อมูลตามประเด็นที่กำาหนดไว้
2.3 ข้อมูลบรรยากาศระหว่างการถอดบทเรียน ซึ่งเริ่มตั้งแต่การสร้างบรรยากาศใน
การถอดบทเรียน การกำาหนดกติกาในการถอดบทเรียน การจัดกิจกรรมอุ่นเครื่อง และการถอด
บทเรียนเมื่อสิ้นสุดการถอดบทเรียน ผูจ้ ดบันทึกต้องตรวจสอบความครบถ้วนสมบูรณ์ของ
ข้อมูลอีกครั้ง
3. การสรุปรายงานการถอดบทเรียน
เมื่อเสร็จสิ้นการถอดบทเรียน ผูจ้ ดบันทึกจะต้องอ่านรายงานการถอดบทเรียนให้
ผู้รว่ มถอดบทเรียนและทีมงานถอดบทเรียนได้รับทราบข้อมูลที่ได้จดบันทึกทั้งหมด หากมีข้อมูลใน
ขั้นตอนใดที่ไม่ชัดเจนหรือไม่สมบูรณ์ ผูจ้ ดบันทึกสามารถเพิ่มเติมรายละเอียดของข้อมูลดังกล่าวตาม
ข้อเสนอแนะของผู้ร่วมถอดบทเรียนและทีมงานถอดบทเรียนเพื่อให้ข้อมูลมีความสมบูรณ์