You are on page 1of 16

Ρήγµατα

Αλέξανδρος Χατζηπέτρος
users.auth.gr/ac

∆ιαρρήξεις
 Τα πετρώµατα στο φλοιό είναι
εύθραυστα (brittle) και τέµνονται από
διαρρήξεις που ονοµάζονται διακλάσεις ή
ρήγµατα.
 ∆ιάκλαση: ρηξιγενής τεκτονική ασυνέχεια
εκατέρωθεν της οποίας δεν παρατηρούνται
µετατοπίσεις.
 Ρήγµα: ρηξιγενής τεκτονική ασυνέχεια
εκατέρωθεν της οποίας παρατηρούνται
µετατοπίσεις.
12:08 chatzipetros.weebly.com 2

1
Ρήγµατα
 Τα περισσότερα ρήγµατα είναι κεκλιµένα.
 Για να περιγραφεί η σχετική θέση των εκατέρωθεν
τεµαχών του ρήγµατος, χρησιµοποιούνται οι
παρακάτω παλιοί όροι των µεταλλωρύχων.
 Το τέµαχος επάνω από ένα κεκλιµένο ρήγµα ονοµάζεται
άνω τέµαχος (ανελθόν στα ανάστροφα, κατελθόν στα
κανονικά).
 Το τέµαχος κάτω από ένα κεκλιµένο ρήγµα ονοµάζεται
κάτω τέµαχος (κατελθόν στα ανάστροφα, ανελθόν στα
κανονικά).
 Αυτοί οι όροι δεν έχουν εφαρµογή σε κατακόρυφα
ρήγµατα.
12:08 chatzipetros.weebly.com 3

Το ελλειψοειδές των τάσεων

12:08 chatzipetros.weebly.com 4

2
Σχέση αξόνων τάσεων

 σ1 (συµπιεστικός) > σ2 >σ3 (εφελκυστικός).


 σ1 κατακόρυφος – σ2, σ3 οριζόντιοι 
κανονικό ρήγµα.
 σ3 κατακόρυφος - σ1, σ2 οριζόντιοι 
ανάστροφο ρήγµα.
 σ2 κατακόρυφος – σ1, σ3 οριζόντιοι 
ρήγµα οριζόντιας µετατόπισης.

12:08 chatzipetros.weebly.com 5

Ταξινόµηση ρηγµάτων (1)


 Τα ρήγµατα ταξινοµούνται ανάλογα µε:
 Την κλίση τους.
 Τη διεύθυνση της σχετικής κίνησης.
 ∆ιακρίνονται τρεις κύριες κατηγορίες ρηγµάτων:
 Κανονικά (ή µεταπτωτικά).
 Ανάστροφα  επωθήσεις και εφιππεύσεις.
 Οριζόντιας µετατόπισης (ή οριζόντια)  δεξιόστροφα
και αριστερόστροφα.
 Τα περισσότερα ρήγµατα είναι ενδιάµεσες
µορφές (πλάγια ρήγµατα).
12:08 chatzipetros.weebly.com 6

3
12:08 chatzipetros.weebly.com 7

Το αρχικό πέτρωµα πριν διαρραγεί.

12:08 chatzipetros.weebly.com 8

4
ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΡΗΓΜΑ
Κατακόρυφη κίνηση λόγω εφελκυσµού. Συνήθως
µεγάλης κλίσης ρήγµα, στο οποίο το άνω τέµαχος
12:08 κινήθηκε προς τα κάτω.
chatzipetros.weebly.com 9

Ταξινόµηση ρηγµάτων (2)


 Μία καταβύθιση λέγεται τεκτονική λεκάνη (ή
τεκτονική τάφρος - graben) αν οριοθετείται από
δύο κανονικά ρήγµατα.
 Μία καταβύθιση λέγεται τεκτονική ηµιλεκάνη (ή
τεκτονική ηµιτάφρος - half-graben) αν η
µετάπτωση συµβαίνει σε ένα ρήγµα.
 Ένα ανυψωµένο τέµαχος λέγεται τεκτονικό
κέρας (horst) αν οριοθετείται από δύο κανονικά
ρήγµατα.
12:08 chatzipetros.weebly.com 10

5
Τεκτονική λεκάνη

Τεκτονική ηµιλεκάνη

Τεκτονικό κέρας

12:08 chatzipetros.weebly.com 11

Ταξινόµηση ρηγµάτων (3)


 Τα ανάστροφα ρήγµατα δηµιουργούνται από
συµπιεστικές τάσεις. Η κίνηση στα ανάστροφα
ρήγµατα είναι τέτοια ώστε το άνω τέµαχος να
κινείται προς τα πάνω σε σχέση µε το κάτω
τέµαχος.
 Η κίνηση στα ανάστροφα ρήγµατα µικραίνει το µήκος
και αυξάνει το πάχος του φλοιού.
 ∆ιαχωρίζονται σε επωθήσεις και εφιππεύσεις.
 Επώθηση: γωνία κλίσης < 45ο.
 Εφίππευση: γωνία κλίσης > 45ο.
 ΠΡΟΣΟΧΗ!!! Στην Ελλάδα οι όροι χρησιµοποιούνται
και αντίστροφα (π.χ. Πανεπιστήµιο Πατρών).
12:08 chatzipetros.weebly.com 12

6
ΑΝΑΣΤΡΟΦΟ ΡΗΓΜΑ
Κατακόρυφη κίνηση λόγω συµπίεσης. Μπορεί να
είναι µεγάλης ή µικρής κλίσης ρήγµα, στο οποίο
12:08 το άνω τέµαχοςchatzipetros.weebly.com
κινήθηκε προς τα πάνω. 13

12:08 chatzipetros.weebly.com 14

7
12:08 chatzipetros.weebly.com 15

∆οµές που σχετίζονται µε


ανάστροφα ρήγµατα
 Οι περισσότερες δοµές που σχετίζονται µε
ανάστροφα ρήγµατα συνδέονται µε
ορογενετικές κινήσεις.
 Τεκτονικά παράθυρα.
 Τεκτονικά ράκη.
 Καλύµµατα.
 Τεκτονικά λέπια.

12:08 chatzipetros.weebly.com 16

8
Ταξινόµηση ρηγµάτων (4)
 Τα ρήγµατα οριζόντιας µετατόπισης (ή
οριζόντια ρήγµατα) είναι αυτά στα οποία η
κύρια κίνηση γίνεται οριζόντια, εποµένως
παράλληλα µε την παράταξη του ρήγµατος
(ρήγµατα παράταξης ή ρήγµατα
διεύθυνσης).
 Οφείλονται σε διατµητικές τάσεις.
 Τα πιο γνωστά ρήγµατα οριζόντιας
µετατόπισης είναι της Βόρειας Ανατολίας και
12:08 του Αγίου Ανδρέα.
chatzipetros.weebly.com 17

ΡΗΓΜΑ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑΣ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗΣ


Οριζόντια κίνηση λόγω διάτµησης. Συνήθως µεγάλης κλίµακας έως
κατακόρυφο. Ονοµάζεται δεξιόστροφο ή αριστερόστροφο, εάν η σχετική
κίνηση των τεµαχών έχει γίνει προς τα δεξιά ή αριστερά αντίστοιχα. ∆εν
παρατηρείται
12:08 κατακόρυφη κίνηση.
chatzipetros.weebly.com 18

9
ΡΗΓΜΑ ΠΛΑΓΙΑΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ (ΠΛΑΓΙΟ ΡΗΓΜΑ)
Οριζόντια και κατακόρυφη κίνηση. Οι άξονες των τάσεων
δεν είναι ούτε κατακόρυφοι ούτε οριζόντιοι.

12:08 chatzipetros.weebly.com 19

12:08 chatzipetros.weebly.com 20

10
Ταξινόµηση ρηγµάτων (5)

 Το σηµείο στο οποίο τελειώνει το όριο


µίας λιθοσφαιρικής πλάκας και αρχίζει το
όριο µίας άλλης ονοµάζεται σηµείο
µετασχηµατισµού.
 Τα ρήγµατα οριζόντιας µετατόπισης που
οριοθετούν τις λιθοσφαιρικές πλάκες
ονοµάζονται ρήγµατα µετασχηµατισµού.

12:08 chatzipetros.weebly.com 21

12:08 chatzipetros.weebly.com 22

11
Ενδείξεις κινήσεων στα ρήγµατα
 Η µετακίνηση µίας µάζας πετρώµατος και η τριβή
της µε µία άλλη µπορεί να λειάνει την επιφάνεια
του ρήγµατος (κατοπτρική επιφάνεια ή
καθρέπτης).
 Οι γραµµώσεις που σχηµατίζονται λόγω της
µετακίνησης και της τριβής ονοµάζονται γραµµώσεις
τεκτονικής ολίσθησης.
 Πολλές φορές η κίνηση του ρήγµατος προκαλεί το
θρυµµατισµό του πετρώµατος που βρίσκεται στην
επαφή µε αυτό, σχηµατίζοντας κατακλασίτη ή
τεκτονικό λατυποπαγές.
12:08 chatzipetros.weebly.com 23

12:08 chatzipetros.weebly.com 24

12
12:08 chatzipetros.weebly.com 25

12:08 chatzipetros.weebly.com 26

13
12:08 chatzipetros.weebly.com 27

12:08 chatzipetros.weebly.com 28

14
12:08 chatzipetros.weebly.com 29

12:08 chatzipetros.weebly.com 30

15
12:08 chatzipetros.weebly.com 31

12:08 chatzipetros.weebly.com 32

16