KRUNO PRIJATELJ DALMATINSKO SLIKARSTVO 15. i 16. st. Dalmatinsko slikarstvo od kraja 14. pa do sredine 16. st. naziva se dalmatinskom slikarskom !kolom . Najvi!

e podataka o slikarskom "ivot# krajem $%. st. nalai se # &adr# i D#'rovnik#. U to je vrijeme jak #tje(aj )ene(ije* a po+etkom $,. st. dio Dalma(ije potpada pod vlast -leta+ke rep#'like. Kraj $,. i po+etak $.. st. vrijeme je t#rski/ ratova. Doma0e radioni(e pod #tje(ajem s# )ene(ije* )eneta i -araka D#'rova+ko slikarstvo 1 neki 2a a#tori smatraj# kao pose'n# !kol#* a neki kao spe(i3i+n# varijant# dalmatinske slikarske !kole. Iz ar/ivski/ dok#menata poznat nam je veliki 'roj #mjetnika +iji radovi nis# sa+#vani. ZADAR 4kraj 14. st.56 Nikola 7iprijanov de 8londis 9 #+enik i pomo0nik Paola )eneziana 9 $:;..2. #2ovor za raspelo # Nin# 4nije sa+#vano5 9 nije poznat niti jedan rad 8la" L#ka 8ani0 9 $:<%.2. #+i # )ene(iji kod Ja(o'ella di 8onoma 9 oslikava kapel# zadarsko2 s#knara Nikole -i/ovilova 9 pomo0ni(i6 =r2#r =r2#rov iz &a2re'a* Ivan Tomazinov iz Padove* >tjepan -artinov* Ivan pok. -i2e iz D#'rovnika 4povezanost dalmatinski/ 2radova5 -ene2el Ivanov de 7anali 9 -ajstor Tkonsko2 Raspela prema E. ?ilje 9 o njem# ima najvi!e podataka 9 # )ene(iji $:<%.2.@ # &adr# $:<,.* $%A;9$%:$.2. 9 na(rt za sa+#vani sarko3a2 nad'isk#pa N.-ata3ora 9 dok#mentiran i # >plit# Toma sin -arka =riso2ona@ D#jam 4polipti/ za zadarsk# katedral# 1 iz2#'ljen5 DUBROVNIK 4kraj 14. st.56 U D#'rovnik# s# prevladavali stran(i* pose'no Talijani i =r(i* a od doma0i/ slikara najzna+ajniji s# +lanovi o'itelji Dr#!kovi0 i Ivanovi0. Doma0i a#tori #+ili s# # radioni(i !titeva Bran(es(a Nanijeva iz 8olo2ne 4nema sa+#vani/ djela5 Doma0i majstori oslikavali s# manje dekorativne predmete jer velike slike slikali s# stran(i. MAJSTOR TKONSKOG RASPELA Prva slikarska li+nost dalmatinske slikarske !kole s kraja 14. i po+etka 15. st. >likarski op#s ovo2 majstora rekonstr#irao je I. Petri(ioli. Djela6 $. raspelo # samostanskoj (rkvi >v. K#zme i Damjana na Pa!man#

A. :. %. ,.

slika 8o2orodi(e i Ivana Krstitelja # 3ranjeva+kom samostan# na Pa!man# tripti/ )aro!ke =ospe iz >v. Cim#na # &adr# 8o2orodi(a s Djetetom iz >v. Kri"a # Ci'enik# lik sv. Ivana Krstitelja iz pravoslavno2 manastira na Krki

Karakteristike6 svijetlije pastelne 'oje 4(rvenkastolj#'i+asta* svijetlozelena* "#0lasta i plava5* svijetli inkarnat* na2la!eni o'risi likova i detalja - koloristi+ka istan+anost* s#ptilni lirizam* sjetna nota # sveta+kim likovima. Djela isti/ karakteristika # inozemstv# se povez#j# s DD-ajstorom di >. ElsinoDD. Iluminirani kodeksi (poč. 15. st.) 9 DD?rvojev misalDD 1 napisan za ?rvoja )#k+i0a ?rvatini0a 9 DD ?valov z'ornikDD BLAŽ JUREV TROGIRANIN Dr#2o desetlje0e $,.st@ iz Lap(a # Li(i 4ne Tro2ira5 1412. spominje se prvi p#t* kada oslikava svod iznad 2lavno2 oltara (rkve >v. Branje # >plit#. 1419. slika zastav# #2arsko9/rvatsko2 kralja >i2ism#nda # Tro2ir# 1421 142!. "ivi # D#'rovnik#* otvara radioni(# i postaje sl#"'enim slikarom Rep#'like 142" 14#1. "ivi i radi # Tro2ir# 14#1 14#4. djel#je na Kor+#li 14#4 145$. opet je # Tro2ir#* 2dje i #mire Poznato je $,ak djela6 - raspelo # (rkvi sv. Branje 1 >plit - raspelo # (rkvi sv. Nikole 1 >ton - =ospa # r#"i+njak#* (rkva sv. E#raFa na 8oninov# 1 D#'rovnik - 8o2orodi(a s djetetom* polipti/ iz opatijske z'irke 1 Kor+#la - 8o2orodi(a s djetetom 4tzv. DD=ospa od Ka!telaDD5 1 >I7U* &adar o vjerojatno nje2ovo najkasnije djelo* kopira nek# ranij# -adon# - polipti/ iz (rkve sv. Jakova na Giov# 1 sa+#van nje2ov potpis U djelima se vidi mleta+ki stilski okvir 4Ni(olo di Pietro* =entile da Ba'riano* Ja(o'ello del Biore5 # koji #nosi svoje spe(i3i+ne (rte. Radio je # d#/# interna(ionalne kasne 2otike* !to se vidi #6 - rasko!no o'likovana prijestolja* #re!eni jast#(i* 'o2ato izrez'areni okviri* dekorativni elementi a#reola* na'iranje /aljina i tkanina* dr"anje sami/ 3i2#ra*... - tipolo2ija likova6 sveta+ka li(a nadvin#ti/ o'rva* d#2i/ 'ademasti/ o+ij# 4iz'o+ene zjeni(e* +#dan po2led5* kratki pod'rad(i* iz'o+ene ja2odi(e* d#2i i !iljati prsti - tamnop#ti i na'orani stara+ki sveta+ki likovi s 'radom 42roteskna nota5@ ele2antni kasno2oti+ki prikazi 8o2orodi(a i mladi/ sveta(a 4ima % varijante lika ar/anFela -i/ovila Na+in slikanja6 - na zlatnoj pozadini* tipi+no 2oti+ki* "ive i komplementarne 'oje 4sre'rnosiva* r#"i+asta* (rvena* smeFa* zelena* tamnoplava i (rna 1 do'ro #sklaFene5

-

likove modelira lakim prijelazima i sijenama na inkarnat# i tkaninama* na2la!ava plasti+nost nijansiranjem 'oja* karakteristi+an na+in osvjetljavanja 4na2la!avanje li(a i dijelova odje0e@ 2r#dno2 ko!a na raspelima5 na2la!ena dekorativna tenden(ija varira # kvaliteti !to je tipi+no za provin(ijske #mjetnike

Nje2ova naj'olja dijela s# stonsko rspelo* manji kor+#lanski polipti/ i =ospa # r#"i+njak# 4Tro2ir5 Tripti/ iz (rkve na 2ro'lj# # >e2et# kod Tro2ira ima neke nje2ove karakteristike i mo"da je nje2ov mladena+ki rad. Utje(ao je na veliki 'roj kasniji/ slikara ali i drvorez'ara 1 nje2ov #+enik -artin Petkovi0 iz Jaj(a 4drvorez'ar5 NIKOLA VLADANOV 9 Ci'enik* od $%HI. do $%... 2odine >pominje se # dok#mentima vi!e p#ta ali sa+#vano je samo jedno nje2ovo djelo6 Polipti/ za (rkv# sv. =r2#ra 9 r#sti+an* p#+ki ak(ent 9 ikono2ra3ija6 DD-ajka -ilosrFaDD* 'ratstvo sv. Jakova 9 ritam 4likovi ali i 'oja5 9 likovi "iva/ni ali malo 2roteskni 9 'oje6 nijanse (rveno2* lj#'i+asto2 i r#"i+asto2* (rna i zlatna DUJAM VU%KOVI& 9 1429. spominje se prvi p#t* kada slika 3reske* zajedno s Ivanom Petrovim iz -ilana* na svod# kapele >v. D#jma # >plitskoj katedrali 4koj# je sa2radio 8onino da -ilano5 1 sa+#vana samo dva lika # 3res(i i sinopiji 9 radi # >plit#* &adr#* Ci'enik# i D#'rovnik#. 9 #2ovori za oslikavanje -oronzonijevi/ kipova # zadarskoj katedrali 4zajedno s Ivanom Petrovim iz -ilana5@ #2ovor za oslikavanje kipova Pietra de Ri'oldisa 4sv. Branje* &D5 9 s#radni(i6 Ivan Petrov iz -ilana* Ant#n Restinovi0*...

Ugljanski poliptih
9 iz 3ranjeva+ke (rkve sv. Jerolima na U2ljan# 4oko $%%;.2.5* danas # &adr# 9 #tje(aj mleta+ke i dalmatinske slikarske !kole 9 2oti+ki svin#ti stav likova* linearizam na'ora* 3ina izrada detalja - polipti/ iz (rkvi(e =ospa kraj mora # Tro2ir# 4pripisan )#+kovi0#5* ni"e kvalitete - 8o2orodi(a s Djetetom JA 4>I7U i Branjeva+ki samostan 1 &D5 9 prevladava s#vremen #tje(aj mleta+ko2 kasno2oti+ko2 slikarstva sa stanovitom retarda(ijom@ sklonost za dekorativnost

Dubrovnik
IVAN JOANINUS UGRINOVI& Djelovao od 14#$ 146$.* te naslikao6 $. polipti/ # (rkvi(i >v. Ant#na na otok# Kolo+ep# A. minijat#ra s likom sv. )la/a na D#'rova+kom stat#t#

:. radio # dvorani -alo2 vije0a # Kne"ev# dvor# 414#1.5 9 nje2ovo slikarstvo sli+no je mleta+kom* korak #natra2 # odnos# na 8la"a J#rjeva 9 nje2ov sin >tijepan 'io je )#+kovi0ev #+enik LOVRO DOBRI'EVI& MARINOV iz Kotora Jedan od najve0i/ slikara 15. st.. Do $%%<. "ivi # )ene(iji 2dje se spominje s =ian'onom pa se mo"e zaklj#+iti da je t# stekao o'razovanje. $%%< 1 $%,;KKotor@ $%,; 1 $%;<;D#'rovnik $%;< 1 #mire@ nasljeF#j# 2a sinovi -arin i )i(ko Radovi6 - polipti/ za 2lavni oltar dominikanske (rkve # D#'rovnik# 4# s#radnji s drvorez'arem -atkom J#r+i0em5 - polipti/ # (rkvi =ospe na Dan+ama - polipti/ za (krv# -ale 8ra0e - DD=ospa od CkrpjelaDD 4mo"da5 - 3reske # samostan# sv. >ave kod ?er(e2 Novo2 4mo"da5 L Polipti/ za dominikan(e6 9 najranije djelo@ #tje(aj Ja(o'ella del Biorea i =ian'onna

sv. -i/ovil 9 sv. Nikola 1 Kr!tenje Kristovo 9 sv. )la/o 1 sv. >tijepan L Polipti/ # (rkvi =ospe na Dan+ama # D#'rovnik#

U sredi!njem je polj# 8o2orodi(a s Djetetom # mandorli* a nad njom 8o2 Ota( okr#"en anFelima. Na poljima lijevo i desno od 8o2orodi(e prikazani s# sve(i6 Ant#n Padovanski* )la/o* Nikola i J#lijan. 9 izra"ena meko0a o'likovanja likova* "ivost i individ#aliza(ija 3izionomije* slo'odnije tretiranje 'oja i smanjena #pora'a zlatne 'oje 1 prodor renesansni/ str#janja # nje2ovo slikarstvo 9 mo"da je Lovro -ajstor Navje!tenja L#dloM L >v. )la/o 1 sa+#van #lomak polipti/a iz (rkve -ale 8ra0e JURJE &ULINOVI& S()IAVONE 9 #+enik Bran(es(a >2#ar(ionea 4Padova5 (ARLO i VITTORE (RIVELLI 4mleta+ki slikari* !kolovani # Padovi5 >likarstvo # Dalma(iji pod #tje(ajem )ene(ije po+inje se 2asiti # zadnjim desetlje0ima $,. st. PETAR JORDANI& &adarski slikar i sve0enik* krajem $,. st. izradio je6 $. polipti/ # (rkvi >v. -arije 4#ni!ten # II. svj. rat#5 A. slik# 8o2orodi(e s Djetetom # "#pnoj (rkvi # Tkon# :. sliku Bogorodice s Djetetom, u privatnom vlasništvu u Beču (na ovoj slici pred Bogorodicu stavlja karanfil i knjigu, a i a nje krajolik). 9 # &adr# djelovao slikar Lorenzo L#sso iz Beltrea S Petrom Jordanićem završilo je poglavlje domaće slikarske škole u Dalmaciji pod vlašću Venecije, i ono se po elo naglo gasiti! Još će neko vrijeme samostalno slikarski stvarati samo slobodni Dubrovnik!

DUBROVNIK
Kraj $,. i po+etak $.. st. klj#+an je period d#'rova+ko2 slikarstva* +iji s# 2lavni prota2onisti 'ili6 )I7KO DO8RIGE)IN 4sin Lovre Do'ri+evi0a5 NIKOLA 8OOIDARE)IN -I?AJLO ?A-&IN

VI(KO DOBRI&EVI& 9 malo se zna o njem#@ sa+#vano je samo jedno djelo 9 !kolovan # )ene(iji* #tje(aj 8artolomea )ivarinija

9 s 'ratom -arinom otvara radioni(# 4primali s# nar#d"'e i iz Italije5* ali se po+etkom $.. st. 4$,H..5 odvaja i po+inje raditi sam. 151$. izvodi 3reske 4 more 2re(o 5 # pravoslavnom manastir# Tvrdo!# 4Tre'inje5 * polipti/ # 3ranjeva+koj (rkvi # 7avtat# 9 oslikan vijena( i predela@ # za'at# se nalazi DDsa(ra (onversazioneDD 4najrenesansniji dio slike5

NIKOLA BOŽIDAREVI& Najzna+ajnije ime d#'rova+ke renesanse. Nje2ovo djelo je sinteza staro2 d#'rova+ko2 slikarstva* 2dje dolazi do spajanja tradi(ije lokalne !kole i renesanse. 8oravi i !kol#je se # Italiji 4)ene(ija5* a # D#'rovnik dolazi6 s o(em slika polipti/ za 3ranjev(e # 7avtat# 4sa+#vana 8o2orodi(a s djetetom koja se pripis#je nje2ovom o(# 1 8o"idar# )latkovi0# $%I$. 2. s o(em radi polipti/ za =#nd#li0ev oltar # d#'rova+kim dominikan(ima sa+#van veliki 'roj dok#menata o nar#dF'ama s+,-.+/+ 0123+4 $. Tripti/ o'itelji 8#ndi0

9 po+etak $.. st. 9 3orma tripti/a i zlatna pozadina L tradi(ija 9 izrazita plasti+nost i intenzivna izra"ajnost likova* klasi+na simetri+nost kompozi(ije i perspektivno slikan pod L renesansne oso'ine - sv. )la/o 4maketa D#'rovnika5 1 sv. Pavao 1 8o2. > djetetom 4na pol#mjese(#PP5 1 sv. A#2#stin 1 sv. Toma Akvinski A. Navje!tenje $,$:. 2. za dominikansk# (rkv# na Lop#d# po nar#d"'i pomor(a -arka Kolendi0a 9 prizor Navje!tenja i )izita(ije # pozadini 9 vaza koja djeli anFela i -arij#@ 8o2 Ota( s anFelima@ vodoravni planovi 9L konzervativni elementi 9 (rvenkasti trijem i okr#2la 2raFevina # pozadini s# renesansni elementi 9 prizor 2alije na mor# 4sredi!nje polje predele56 najstariji DeJ votoD prikaz i pred/odnik kasniji/ slika na tem# marine

:. Pala EorFi0 9 kapit#la dominikansko2 samostana # D#'rovnik# 9 prva sacra conversa ione! 8o2orodi(a s Djetetom* J#lijan* Jakov* Dominik i -atija Oplakivanje

>a(ra (onversazione

Prikaz donatora

-

predela je propala

%. Tripti/ # (rkvi sv. -arije na Dan+ama 9 tripti/ 8o2orodi(e s Djetetom* sv. Ivanom Krstiteljem* sv. =r2#rom papom i sv. -artinom 9 ponovno se vra0a tradi(ionalnoj s/emi tripti/a ali stvara jedinstven# kompozi(ij# svi/ polja pa iz2ledaj# kao odvojeni zlatnom !ipkom 9 odraz Is#sa na ma+# sv. -artina 9 motiv apoteze e#/aristijske tajne 9 polipti/ mo"da dovr!en nakon slikareve smrti

=OL=OT>KI PRI&OR >A >)ETI7A-A

>). =R=UR

8O=OROD. > DJETETO-

>). I)AN KR>TIT.
>). JURAJ U8IJA &-AJA

>). -ARTIN

>7ENA I& OI)OTA >). -ARTINA

>7ENA I& OI)OTA >). =R=URA

-

tripti/ iz 3ranjeva+ke (rkve na Lop#d#  radioni(a N. 8o"idarevi0a 4nosi odlike N. 8. Ali kvaliteta je sla'ija5

MI)AJLO )AMZI& 4#+io kod -ante2ne # -antovi5 1512. izraF#je tripti/ # dominikanskoj (rkvi # D#'rovnik#. $. Kr!tenje Kristovo 9 K56t2/12 K5ist7.7 nje2ova je najstarija slika koja se danas nalazi # Kne"ev# dvor#. Na toj pol#kr#"noj sli(i prikazan je Krist sklopljeni/ r#k# kako stoji # vodi Jordana* Ivan Krstitelj koji iz zlatne pos#de lijeva vod# i anFeo koji # r#kama dr"i platno kojim 0e o'risati Kristovo tijelo. Na sli(i je 'itan i krajolik* koji pokaz#je poznavanje zra+ne perspektive. 9 -ante2nin #tje(aj6 o'rada /ridinasto2 krajolika* o'li(i 3lore i tonalno rje!enje slike.

A. Tripti/ o'itelji L#karevi0 9 tradi(ionalna s/ema tripti/a 9 na2la!ene 'oje6 kontrast i ritam

>mrt 8o"idarevi0a* ?amzi0a i )i(ka 4$,$;K$,$<.5 ozna+ava kraj vr/#nske ere d#'rova+ko2 slikarstva i po+etak nje2ova opadanja.

PIER DI GIOVANNI iz )ene(ije Najva"niji je meF# talijanskim doseljeni(ima* koji nakon smrti ove troji(e # D#'rovnik# otvara svoj# slikarsk# radioni(#. U D#'rovnik dolazi na poziv -. ?amzi0a. Q pala sv. Josipa # Katedrali 1 na njoj radili N. 8o"idarevi0* -. ?amzi0 a zavr!io je P. Di =iovanni 1 nije sa!#vana Najzna+ajnija djela6 $. slika 8o2orodi(e # (rkvi >v. Andrije na Pilama A. polipti/ # (rkvi =ospe od >pili(e na Lop#d# :. tripti/ # (rkvi =ospe od Nap#+a na Lop#d# 4zaka!njeli vivarinijevski i 'ellinijevski odje(i s elementima d#'rova+ke tradi(ije5 PIER ANTONIO PALNERINI 9 najkvalitetniji strani slikar # D#'rovnik# 4Uza!a!0e Krista # (rkvi sv. >pas5 9 dolazak strani/ slikara maniristi+ki/ karakteristika6 8ernardo Ri(ardi je najzna+ajniji* premda osrednji slikar@ radio je po (ijeloj Dalma(iji 9 J#an 8os(/e'#s 1 !panjolski p#t#j#0i #mjetnik koji je radio po Dalma(iji@ vidi se #tje(aj sa sj. E#rope S3i8+5i 0+39+ti/s82 s3i8+5s82 68732 - D-:57./i8- 97;- s2 <70i123iti - # s8-<i/24 $. Pok#!aj spajanja stare slikarske 'a!tine s odje(ima novi/ kretanja6 PETAR BOGDANOVI& STJEPAN RADOVANOVI& PETAR RADONJI& A. )ra0anje 8izant# 4kasno'izantskom ikonoslikarstv#56 =RANJO MATIJIN :. Pok#!aj opona!anja visoke renesanse6 KRISTO=OR ANTUNOVI& NIKOLIN

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful