LIBRARY OF

WELLESLEY COLLEGE

PRESENTED BY
"R-of. E.N. HoT-3 ford

NOVUM TESTAMENTUM
GRAECE
AD ANTIQUISSIMOS TESTES DENUO EECENSUIT
APPARATUM CRITICUM APPOSUIT

CONSTANTINUS TISCHENDORF
EDITIO OCTAYA CRITICA MAIOR

VOLUME N

III

PROLEGOMENA
SCRIPSIT

CASPARUS RENATUS GREGORY
ADDITIS CTJRIS t EZRAE ABBOT

PARS PRIOR

LIPSIAE
J.

C.

HINRICHS
1884

£V1

R

AD INTERIM.
Anno 1881, mense
Aprili,

reliquerant paginae

centum
typis

sexaginta priores larelum, et iam ante completum

annum

mandatae sunt paginae plus quam quadringentae quinquaginta
ita
est.

ante

annum
haesi

liber

paene integer

manu

scriptus absolutus
,

At

in

catalogo

codicum minusculorum
eius

in

quo

acquiescere
penuria.

me

vetabat notitiae

quae iam praesto erat

In Britanniam ergo
curatius cognoscerem.
scilicet

iter feci

ut codices ibi servatos ac-

Codices trecentos
noti sunt

nonaginta inspexi,

qui
in

in

Britannia
armariis

omnes praeter duos qui
Burdett-Coutts

suo

loco

dominae

clarissimae

nescio quo casu exciderant.

Codices nunc alios minusculos perlustrare in animo
et

est,

ne diutius exspectent amici, partem banc priorem statim

publici iuris facio.

Paginae 33

— 68

ipsa Tiscbendorfii verba, ceterae nova

maxima ex

parte praebent;

pp.113

— 127 ex

errore nonnulla

quae Tiscbendorfii sunt signis „ " carent.

Lipsiae, 22 Februarii 1884.

Caspar Bene Gregory.

Tristis nuntius allatus est.

Ezra Abbotus
die

vir

claris-

simus

doctissimus
obiit.

amicissimus

vicesimo

mensis

martii

apoplexi

Have, pia anima!
5 Aprilis 1884.

Lipsiae,

Ill

PROLEGOMENA.
pagiuae
I.

II.

III.

IV.

De Tiscliendorfio De apparatu critico De legibus in textii De grammaticis
1.

constitiiendo

— 22 23 — 44 45 — 68
1

69—128
p. 71

De

orthographicis

,

— 113.

2.

De uominum

for-

matione, p. 113 117. 3. De verborum formatione, p. 117—121. 4. De syntaxi, p. 121—123. 5. De yerbis compositis, p. 123,124. 6. De singulorum scriptorum
propriis, p. 124—126.

V. De
1.

textiis

forma

129—182

De
p.

librorum ordine, p. 131
3.

— 140.

2.

De

capitibus,

140—166.

De

versibus, p. 167—182.

VI.

De

textus historia
2.

183—334
De editionibus, 335
2.

l.De recensionibus antiquis,p. 185—202. p. 212—334.

VII.

De codicibu.s uncialibus 1. Ad evangelia, p. 345 — 409. 3. Ad epistulas p. 109—117.
apocalypsim
,

44l)

Ad

actus et epistulas,
4.

Pauli, p. 418—435.

Ad

p.

435

— 437.
leetionariis

VIII.

De

codicibus minusculi.s

De IX. De versionibus 1. De orientalibus.
2.

De

occldentalibus.

X. De
1.

scrip toribus ecclesiasticis
2.

Dissertatio.

Catalogus scriptorum.

XI. Tabula
XII.

te.stium .summaria
et

exhibens

Addenda
Indices
1.

emendanda
2.

XIII.

compendiorum.

rerum.
5.

borum Graecorum.

3. locorum SS. codicum Graecorum.

4.

ver-

i?

ADDENDA ET EMENDANDA.
12 lege
1.

P. 22,

1.

fueriiit;

— p. 27,
-

1.

1

pro actuum lege epistulae
1.

ad Romanos,

20 lege Londinii,
dele quern
. .

;


p. 28,

7

ab ima lege

foil.

;

— —

I.

p. 29, 11.7.8
p. 30,
1.

.

edidit,

,1.4 ab ima
1. 1.

lege quiiiti,

18 lege noni exeuntis;

p. 31,

7

lege conlationcs ;

;

p. 32,

11.11.12 lege saeculi noni exeuntis,
1.

ult.

pro hice lege hi;

p. 50, adn.
in

9 lege

30 lege
1

V. T.;

adde

Pe
1.
1.

1,17; 5 ab


p.

airadn; —
p. 72,

p. 60,

1.

6 lege

Neque;


,

p. 65,
1.

1.14 adde n7i()ooojno).rjij.7iTO)a

18

73,

1.

23 lege codieuiu;

CD*FG.,
(f(i)Viiy,

ima

lege

avunh]Qova(hcu;
11.


16

p. 74,
1.

1.

17 lege

p. 75,

7 lege fTi/i-

9

adde aavjxifwvoi Act 28,25,
in

— 19

pone "Gvv (avy)

ante

;'

y.

/"

marg ad

11.

11

— 14; —
ABCLP,

P-7G, 1.3 adde
1.

aavvxQnov
1.

Ro
II.

16,14

cum xDEFG,
ima
1. 1.

invitis

12 lege

K''

et

13 N*;

p. 77, 1.5 dele semi^er, 1.6 post

61 adde (sedsec.eur. tv^tvtiv) etlegeD*.,

2.3 ab

in

marg

lege tr {ty);
1.


1.

p. 78,

1.

24 lege FG, 16, invitis
iyy.vd).;

KD*FG.,

26 lege kD*L.],
5 post
.

33 lege invitis sAD, qui habent


1.

p. 79,

Act 21,31 adde lineas paginae
.

tres ultimas

„Cum

ix/vrrofJivor

.

36.";


87,

p. 83,
1.

6 lege

C

ter,

adn.

1,

1.3 dele

comma
1.

post gratia;

jj.

10 ante Lc adde
adn.
p.
1,
1.

[ifoj.

17,5];

30 adde
5 ab

(faQf.iuy.ui;

p. 90,

2

— Gal 3,22 — ch'fuov -wv Mt 11,7 Lc 7,24 lud Apoc 6,13 — -wntov Pe 2,4 Co 4,3 — avTrja 3lol2 — Lc 21,24 — hlctyiOTOv lac 3,4 — liovaiav Mt 8,9 Lc7,8 — iovdaio)v Act26,2.7 2Coll,24 — Mcl,9 — oAoi- Actl0,22. P. 98, 8 ab ima dele ad, ab ima lege xUfxaGi; — 99,
"^Yno scribitur ante ayyfAoi' Act 10,22

ima lege Gal, 1,1.12;

lege Abboto;

— p. 88,
p. 94,

95 sub finem adde

clD.riG

1

Co 10,29

afj(i()Ti'c(r

1

2

ar0^(j(jj7iii't]a

1

1

tO-rdi}'

?w«')')'or

1.

1.

3,

1.

7

lege oi-thographiaiu, adn. 1

,

1.

2 lege

Gracitdt;

adde GrsbTreg, 1.6 dele totam lineam;
u,fi.nXiaTov:

p.

p.

101,

1.

1

p. 102, inter

11.

2.3 ab

ima adde

Ro

16,8, non ufinktccTor ut

Ln™8 Treg

post 1.12 adde ^((QTt/j.ca 0(7:
fA((toa ut editores,
(fnyr], 1.5
11.

Mc

10,46

cum

WH; — p. 103, EFKMVFl, non ^kqti(iaoTiuuToa et ^tjOlege aira:,
p. 104, 1.1

12

— 15

pone

^ccotojvci ante

ab ima pro -vitki lege

-ma; —

ADDENDA ET EMENDANDA.
1.9
dele
lineni

pro suut lege fuerunt,
ad;

1.10

ab

inia dele

P;

p.

105, 1.1
1


;

p.

112,

1.

14 dele comnia post

singulis,

adn.

sub

M. Bchanz, Zur Stichometrie, Hermes, xvi, 2, p. 309 315; Theodorum Birt, Das antike Buchwesen in seinevi Verhdltniss zur
adde
Litteratur,
libenter,
;


,

Berolini

a.

1882,
1.3
et

p.
p.

157

— 222; —
1. 1.

p.

118,

1.

17

lege

p.

121,

120,

3

ab ima pone

ev'^cc/ui]}'

Act 26,29 ante
(et

tvnoqtiTo-^

p.

136,
1.

22 lege codicibus

et dele

ex errore bibliopegi in codice,
lege

23 dele);

p.

138,

1.3 pro

summae
Act 33;
p. 155,

magnae;
1.

p. 139,

1.

2

adde lac lud Pe lo in codice


1.

p. 141,
lilt

13 pro aut lege

nihil;

pro 30 lege 31;

27,
1.

1.

17 lege alias;


1.

p. 154,

1.

8 lege toti;

p. 156,

1.2 pro 6 lege 5 et dele

p.

158,

5 dele
1.

comma

post Tregellesius,
;

lOlege cuidam;
3 pro

p.

163, adu.

1,
1.

ult.

lege A|ip. p. 41

p. 172,

1.

van

lege von;

p.

173,

5 lege

Stephanum

et post editio

adde (WH'^), 1.6 post divenditis adde (WH^);


1.

p. 175, 1.3

lege

WHS WHS
dele dele

1-

5 post Scr adde

WRi,

1.

17 lege WH=^,

19 post Scr adde

1-22

lege

WH-,

1.24 post Scr adde

WH*;

p. 176, 1.6

WH, WH,

1.25 lege WH-^ (non

WHS
1.

tamen, 1.28 dele

1.36 lege AvTLO/Hav,

ult lege
1.

WH-;
5 lege

WH,
p. 177,
1-

1.34
1.2

post Scr adde

Scr adde

WH^ WHS post
Kal
faciunt

1. 1.

3

lege Act 13,38.39,

WHS

7 post

10 adde
y.n'dL'Vivoy.tv
.

19,40.41

yno

.

.

TtccTtj^-.'^^Kul

thvtu

dnbiv, anf/.iat
ver 40

r^j' iy.yJ.rjaiar.
.
.

AV«

-/ho

.

txxJ.rjaiar

in

St

B^'^-s^-^-^-^^-s*
G'"'''

Bmin65 ^1572

gg

^y^ gj^ Cur

F Mas

W Mt^
M

K

Sch

Tn Sz
ver. 41

H

Th T; Lu
Kal
Tr Scr

V

D.

a verbis

tkvtcc incipit in A^^''*

Be Mt^ G"'" L

Bl Al
Bmin67.8o.9o^

Wd
cum

WH;
5

Ge Bp

lac.

vcrss. 4.5

Stephanicos in uniim cogant, verss.

6

— 40
1.

St numeris

— 39
et
1.

signant,

nisi

quod

in B"**"**"

tres ultimi versus capitis huius errore typographico falso

numerantur.
P. 177,
1. 1.

17 dele
1.

WH,

1.
1-

11

2

ab ima dele
1.

WH; — p.
1.

178,

WHS WHS 26 legp WHS 29 post T adde WHS 35 lege WHS 31 dele WH, 1.36 post T adde WHS 1-38 dele WH; — p. 179, 1.10 lege WHS 29 lege 13 lege WHS 21 dele WH, 14 post T adde AVHS lege bis WHS WHS 30 post T adde WHS 32 lege WHS 35 1.37 post T adde WHS 1-40 lege WH^; — p. 180, 1.1 lege WHS 1.10 dele WH, 1.22 lege WHS 1-35 lege 12,22.23, 1.36 dele WH; — 1^ 13 post T adde WHS 4 dele WH, 12 lege WHS p. 181, lege WHS 18 dele WH, 2 ab ima lege vv^ ^'oVf; — p. 182,
2 dele

WH,

6 lege

21 lege

WHS
1-

23 post Scr adde

1-

1.

1.

1.

1.

1-

1-

1.

1.

1.

1-

1-

1-

1.

vl

ADDENDA ET EMENDANDA.
13 lege Iv
rrj;

1.
1.

p.

211,

1.

2

ab ima lege emendatum,
p.

;


ult post Kusterus
1.

adde

Amstelaedami; —
p. 235,
col. 2,

p. 225,

230, 1.3 lege similege tyco;
p.

liter,

10 lege Bentleii;
1.

1. iilt

236,

col. 1,

11 ab ima lege
1.

Kayw

foj., 1.
;

9 ab

ima lege Kayo) fcouv;
col. 2,
1.

p. 239,

col. 1,

7

lege toi'to),

p.

240,

4 ab

ima

lege

bis ^Afxrir;

p.

245

1.23 pro
1.

Van

lege

Von;

p. 247,

1.3 ab ima

post 61 adde 97.98,

2

ab ima ante 51 adde 23.;
col. 1,
,

p. 248, adn. 5,

1.2 lege Verbonds;

ActK
1.

Paul K;


p.

— p. 250,
p.

1.9 pro Act 102 Pa\illl7 lege
1

253,
102
1.

col. 2

1. 1.

lege

Laur

iv, 30;

p. 257,
et ante

11

lege

ActG
;

=L
;

= K,
p.

12 post
his

51 adde 23.
1.

M
1.

adde 117

=K

258,

15 lege

proximis;
1

5

lege

Matt, (auch

p.

262, adn.

265, adn. 2,

lege

quosdam;

1,

p.

287—334

lege ubique

WH pro

H.

DE TISCHENDORFIO.

TlSCHENDORF, N.

T. ed.

8.

IC

pagiuae
1.

2.

De De

vita

.

3—6
7—22

scriptis

DE TISCHENDORFIO.
1.

DE
Natus
feldiae
est

VITA.

Aenotheus Fridericus Constantinus Tisehen-

dorfius^ die

18 mensis
Scliolam

iauiiarii

anni

1815 Lengenegreseus,

Saxonicae.

Lengenfeldensem
eiini

Plaviensem frequentavit, iu qua
esse honores

summos

consecutuiu

ex scholae tabulis coguovi.

Post dies paschales

anni

1834
est,

in

numerum civium academieorum Lipsiensium
studia

ascitus

ubi in

philologica theologicaque

toto

animo annos
ad theologiae
legendi

fere quattuor ineunibebat auspiciis

Hermanni,

Wineri, Winzeri, Illgeuii, Grossmanni, Krehlii.
licentiati

Anno 1840
veniamque
prima
editio

gradum promotus

est,

impetravit.

Eodem anno

prodiit

Tischendorfiana Novi Testamenti Graece, anno 1841 signata,

quae laborum ftiturorum pignus

fuit.

Die proximo ante diem Reformationis, quam dicunt,
154W


*

a.

1840

Parisios profectus est, in

qua urbe
(U)
^/-<\

1844.

codicem
exscripsit,

Ephraemi
et

-i-i

1

feyri

n

rescriptum

perite legit,

edendum

paravit, codices alios

Job. Ern, Volbeding, Constantin Tischendorf in seiner filnf,

undzwanzigjdhrigen schriftstellerischen Wirksamkeit

Lipsiae

a.

1862;

Ezra Abbot, The
a.

late professor

Tischendorf ;

Unitarian Revieio,

Bostoniae, Mart.

1875; —
a.

C. R. Gregory, Tischendorf; Bihliotheca
p.

Sacra, Andoverae

1876,

153

— 193.

I.

DE TISCHENDORFIO.
Claromontanum
emisit;

in

primisque

codicem

(D) epistularum

Paulinarum

examinavit vel exscripsit, duas Novi Testaeditiones

men ti Graece
Parisiis

inde
fere

autumno anni 1841'
exacta Angliam
relictis,
visit.

Hollandiam, aestate anni 1842

mense

ianuario
visit,

anni

1843

Basileam,
Florentiani,

Carpentoracten
Venetias,

turn

Romam, Neapolim,

Mutinam, Mediolanum, Augustam Taurinorum,
fere

Verouam,
usus

annum

in Italia degens.

Parisiis, in Batavia,

in Anglia, Basileae, in Italia, nulla bibliotheca
est,

magna non
unciales,

codices

Novi Testamenti Graecos
eo
consilio ut

perlustrans, con-

ferens,

describens,

codices

omnes

quos dicunt, proprio visu cognosceret.
ilium

Codicem Vaticanum

magnum,

qui

Romae

est,

signo

B

notatum, hoc tem-

pore paene non vidit, quod Ang. Mains codicis huius turn
editionem parabat; Tiscliendorfius ipse, qui codicem videre

vehementer cupivit,
oecultatione
recte

nihilominus

Malum
si

in

hac

codicis
fieri

egisse

contendit;
vidisset,

potuisset

ut

codicem videret, libenter

sed

editor ipse editoris

curam

laudavit.
secutus,

Idem consilium manuscriptorum videndorum
ioii 1844

— 10A'

*^^^

12 mensis martii anni 1844 ex Portu
. .

ls43.

Liburnico
Praeter
codices

cursum
in

in

Aegyptum

direxit.

T

.

varios

aliquo

numero habendos,

in

monasterio quod est sub monte Sinaitico repperit codicis

fragmentum postea codicem Friderico -Augustan um dictum, quod codicis Sinaitici pars prior est. Palaestina visa, Patmi bibliotheca uberrima explorata, Vindobonam
iterum
venit,

deinde Monachium, et mense ianuario anni 1845 Lipsiam
rediit.

Plurimi

Tischendorfium

valde

vituperaverunt

quod

locum ex quo codicem Friderico -Augustanum deduxisset

non statim

publici iuris fecerit; et multi asseveraverunt
dixisse.

de hac re falsa

Tiscliendorfius

eum autem, cum in

animo haberet

ipse

codicem edere, latebras eius nomiuare

uoluit, nihil in codicis praefatione scribens nisi: „venerabiles

1.

DE

VITA.

hae membranae antequam ex abiectis deperditisque volu-

minum autiquorum
semper
in

reliquiis

nuper a

me

protractae sunt,

Aegypto
nescio

vel certe in Aegypti vicinia delituisse

videntur;"

an huic loco quoque aptum

sit

dicere

nionasterium Ca'irense monasterio ad
sito

montem Sinaiticum
repperisset,
si

praepositum

esse.

Et

qiiis

codicem

Tisehendorfius
doctissimus
sed

locum publici
rei

iuris fecisset?

Porfirius, vir
cl.

palaeographicae

non peritus? V.

Macdonald, miles Anglicus?
rei

An

viator aliquis?

Nemo

vero

gnarus arbitrabitur quenquam Tischendorfio excepto

codicis

partem posteriorem quam codicem Sinaiticum dicunt

tarn celeriter,

tam

accurate, tali diligentia, tali magnificentia,

tarn feliciter, editurum fuisse.

Adiit Londinium Parisios

Oxonium anno 1849, quo
editio

^°^o

editio

Novi Testamenti Graece quarta
prima
mter
a.

Liipsiae

prodiit,

tres

editiones Tischendorfianas jiraecellentes,

quartam

1849,

septimam
orientis

a.

1859,
a.

octavam
visit,

a.

1869

— 1872.
varios

Iterum
Graecos
codicis

partes

1853

et

codices

Syrios

Georgicos Arabicos

reportavit,

quamquam
a.

Friderico-Augustani partem alteram frustra quaesivit.

Anno

1855 Londinium, Oxonium, Cantabrigiam,a.l856 Monachium, Sanctum
venit,

1854 Guelferbytum Hamburgumque
tribus
illis

Galium, Turicum,
Graece septima
annis

annis per tempus certum a

munere suo academico vacans.
critica

Editio Novi
ut

Testamenti

maior,

supra diximus, prodiit

1855 1858, anno 1859 signata. Hos quattuordecim annos desiderio partis
1CC0
iter

codicis Fri-

ico

derico-Augustani alterius tenebatur Tischendornus.

lertmm idque ultimum
5
mensis
ianuarii

et felicissi-

mum

iniit

die

anni

1859,

et

monasterium Sinaiticum die 31 ianuarii intra vit.

Biblio-

thecas tres monasterii diligenter explora^^t, at codicem non
repperit.

Noluit de codice exquirere, ne eius pretium in
oculis augeret,

monachorum

neve quominus

eum

^^deret,

6

I.

DE TISCHENDOEFIO.

impediretur. Die quarto februarii forte contigit, ut oeconomus
ei

codicem monstraret. Laetitia, spe, auimo grato, yix suae

mentis

compos

fuit.

In cubiculo per noctem Barnabae

epistulam exscripsit. Caiii codicem totum duobus iuvautibus
descripsit.

Sed codicem

in

Europam

portare ei non con-

cessum

fuit

usque ad diem 28 mensis septembris, interimque

Palaestinam
venit,

Patmum

visit.

Mense novembri Petropolim
Praeter libros alios his
typis

mense decembri Lij^siam.

annis in lucem editos,

exscripsit Tischendorfius

ad

litterarum formas antiquarum conformatis, tomis quattuor

maximis, codicem Sinaiticum

et

ineunte mense novembri

anni 1862 editionem Russorum imperatori

manu

sua tradidit.

Nunc omnium codicum uncialium usu
1864

instructus

ad

Novi Testaraenti Graece editionem novam
18^3.

criticam laciendam, partem i^rnnam mense

n

'

1

octobri

anni

1864

edidit.

Anno 1865 Angliam

visit,

anno 1866 Italiam.
editionis

Extremo anno 1872 pars undecima
criticae maioris
prodiit.

Novi Testamenti Graece octavae

eaque textus pars ultima

Die 5 mensis mail anni 1873
l8id

morbo

quern
.

apo-

1874.

pl®^^'^ vocant correptus, vitam undeviginti _ T. menses aegre ducens, die 7 mensis decem-

bris anni

1874
quasi

vivere

desiit.

Verbis his paucissimis Tischendorfii vitam
ut
lector
filo

tractavi,

ad

res

magnas a

vii'o

gestas

comdixi,

ponendas ducatur.

De

scholis eius academicis nihil
inferior erat;

quod haec laborum pars
totum
textui

tempus, vim, se
dedit.

Novi Testamenti constituendo

Prae-

terea, ut recte percipiatur

operum ambitus

latus et

magnus,

catalogum scriptorum eius adiuuxi.

Qui catalogum hunc
copiam sane

non

sine studio legerit, viri industriam, diligentiam, assi-

duitatem,
mirabitur.

magnam

studiorum varietatem

et

2.

DE

SCEIPTIS.

DE SCRIPTIS.
Compendia:
Zeit. (A.)
d. Lit.

AUg. Leipz. Rep. = Leipziger Eepertorium = Allgemeine Zeitung (Augaistae Vindelicorum) Jahrbb.
;

;

= Jahrbiicher
illic

der Literatur (Vindobonae).
pretiiini

Hie

libromm

nummis Germanicis

additiim

est.

1835.

[Carmen parvum.] Dem Hen-n Greheimen Kathe von Langenn bei seiner Abberufung von Leipzig nach Dresden
,

Abend - Zeitimg Dresden u. Leipzig, Nr; 104, I.Mai 1835. 1837. Doctrina Pauli apostoli de vi mortis Christ! satisfactoria. Commentatio a S. Y. Theologorum Lips. ord.
dargebracht.
,

praemio regio ornata. Lipsiae Hiurichs.
:

8".

ff.

4, p. 64.

10 Ngr.
p. vi,

1838. Maikuospen [earmina 1 TMr. 187 1
.

lyrica].

Leipzig: Kollmann.

1839.

loann.

Disputatio de Christo, pane ritae, sive de loco evang. c. YI. y\. 51 59, coenae sacrae potissimum rati one

habita.
p.

Praemio [Ammoniano] ornata. Lipsiae: Koehler.
lONgi-.

8".

83

(1).

Der junge Mystiker
seinem Leben.
Leipzig: Kohler.
p.

oder die

drei

letzten Festzeiten

aus

Eine biographische Skizze von Di\

Fritz.

344

(1).

1 Thh-.

10 Ngr.
nach

1840.
[L.

Die Geissler, namentlicb
Schneegans].

die gi-osse Geisselfahrt

Strassburg im Jahre 1349.

Frei nach
p.

dem Franzosisehen
viii,
c.

Leipzig: Fritzsche.

64.

10 Ngr.
et sqq.

Dissertatio

critica et exegetica
8".

de

ev.

Matth.

XIX. 16

Lipsiae: Koehler.

p. 20.

5 Ngr.

De

recensionibus quas dicunt Novi Testament! ratione potissimum habita Scholzii. Lipsiae: Koehler. 8". p. 54 (1). Dissertatio ad facultatem legeudi obtinend. 26. Oct. 1840. dam scripta, iterumque publici iuris facta in prolegomenis

Novi Testament! Graece anni 1841.

8
1841.

I.

DE TI8CHEND0RFI0.

NoTiim Testamentum Oraece. Textum ad fidem antiquorum testium rccens. brevem apparatum crit. una cum variis lectionibus Elzev., Knappii, Scholzii, Lachmanni subiunxit argumenta et locos parallelos indicavit, commentationem isagogicam uotatis propriis lectiouibus edd. Steph.
iii.

atque Millianae, Mattbaeianae, Griesbacbianae praemisit
C. T.

A.F.

Lipsiae:
ff.

Koehler.

16".

p.

Ixxxv (1), 671,

ff.

3.

Duo
1842.

ex tribus

sunt litterae Neapoli datae

die festo S.

lobannis Baptistae anni 1843, huic editioni adiunctae.

N. T. Or. Ad antiquos

testes rec. lectionesque variantes

Elz. Stepb. Griesbacbii notavit C. T.
p. iii

Paris.

:

Didot.

8".

ff.

3,

xxii, 534, 91.

Editio non catbolica.

N. T.

Lat. In autiquis testibus textum versionis vulgatae Latinae indagavit lectionesque var. Steph. et Griesb.
(Jr. et

notavit, V. S. V. Jager in consilium adbibito, C. T.

(Editio

DD.
8".

Affi-e arcbiep. Parisiensi dicata.)
p.
(vi), ix,

Paris.: Didot.

1842.

411, 39.

3 Tblr. 10 Ngr.

Editio catbolica.
etc. 8". 1

Eadem

editio sine textu Latino. Paris. 1842,
Studien

Tblr.

Znr Kritik des Xeuen Testaments.
1842. (H. 2), p. 496

— 511.

und

Kritik-en,

1843. Codex Ephraemi Syri rescriptus sive Fragnaenta utriusque Test, e cod. Gr. Paris, celeberrimo quinti ut videtur
p.

Cbr. saeculi. 2 tomi. (Vol.
i.

ii.

Fragmenta Novi Testamenti,
Lipsiae: B. Taucbnitz.

1843, Vol.
4».

Fr. Veteris Test. 1845.)
ff.

Vol.

ii.

1843.

Bibliscli-ltritisches

cum tabula. 18 Tblr. Sendsclireiben an David Scliulz. (Litte4, p.

44, 358;

rae datae

Romae
,

die 24 mensis
a.

iunii

a.

1843.)

Allgemeine
iulii

Kirchenzeitung

Darmstadii
961

[XXn.

n.], coll.

— 966.

1843,

die

25 mensis

AUg.
10.

Zeit. (A.)

1843. Nr. 261,

Rom,

7.

September; 261, Florenz,

September; 297, Romagna,

17. October.

1844.
2.

Allg. Zeit. (A.) 1844. Nr. 101, Malta, 25.Marz; 156, Kairo,

Mai; 192, Reise zum Sinai; 238, Wanderung nacb Jerusalem; 272, Die Insel Patmos; 273, Von Jerusalem nacb Nazaretb; 276, Palaologiscber Fund; 308, Wanderungen in
Nov. 1844), Atben, 21. October: Zur Gescbicbte der Ministerien Maurokordatos und Kolettis. 355,
5.

Constantiuopel; 310

Tiscbeudorf.

Neuer

Beitrag- zur neutestamentlichen Textkritik, nament(Mit Beigabe

licb zu der dieselbe beti-effendeu Paliiograpbie.

einer Notiz iiber die griecbiscben Psalmenpapyrus zu London.)
Studien und Kriiiken, 1844.

(H. 2), p. 471

— 496.

In primis

2.

DE SCRIPTIS.
;

de codice

E

evangeliorum

vide p. 487

— 489.

de editione

Tischeudorfiana codicis Ephiaemi.
exscriptus, 1844.
184'').
8.

Itenxm separatiin typis

p. 26.

Weihiiachtspredig-t.

Bei seiner Heimkehr aus dem MorLeipzig:

g^iilande in seiner Vaterstadt Lengenfeld gehalten.

Koehler.

8".

p. 14.

Codex Ephraemi Syri rescriptus.
Testamenti.
ff.

Vol.

i.

Fragmenta Veteris
9 Thlr. Vol.
ii.,

4, p. 11, 177.

Cum

tabula.
j^rodiit

Novum
supra.

Testamentuni

continens,

anno 1843. vide

Rechenschaft ilber meiue haudschriftlichen Studieu auf
meiner wissenschaftlichen Reise von 1840
I.

— 1844.
ara-

Die von mir aus dem Oriente im Original mitgebrachten
,

Handschriften
Sprache, p. 1

in

gi-iecliisclier ,

sp-ischer, koptisclier,

bischer, armenischer, atbiopischer,

und arabisch-drusischer
15

15.
p.

n. Die Bibliothek in Patmos,

Wien, Bd. ex. 1845, Anzeige-Blatt, p. 19. m. Die Patriarchalbibliothek zu Kairo, p. 25 30. IV. Die Bibliothek des Sinaitenklosters zu Kairo, p. 30 40. Anhaug zum ersten Artikel (^vide I. supra), p. 40 42. Jalahh.

— 1—

19.

Jahrhb.

d.

Lit.,

— —

25—42. AUg. Zeit. (A.) 1845. Nr. 2, Besuch bei Mehmed Ali; 4, Jerusalem (hi duo Monatsbldtl em insunt); 92, Leijjzig, 15. Marz;
d.
Lit.,

Bd.

cxii.

1845, Anz.-Blatt,

p.

226, 227, Koptische Ivloster; 342,

Das

heilige Grab.

1S46. 3 Thlr. 15

Reise in den Orient.
Ngi-.

2voll. Leipzig, 1846. B. Tauchnitz.

Translatio Auglica a AV. L. Schuckardio:

Travels in the East.

London

1847.

8".

p. xvi, 287.

Mouumenta sacra
Europam
431.

inedita sive reliquiae antiquissimae
Lipsiae:
B.

textiis

Novi Test. Gr. ex novem plus mille annorum codicibus per
dispersis.

Tauclmitz.

4".

p.

29

(1),

Cum

3 tabulis.

18 Thlr.
Test.
anti-

Codex Friderico-Augustanus sive Fragmenta Veteris e cod. Graeco omnium qui in Europa supersunt facile
quissimo.

In oriente detexit in patriam attulit ad
Lipsiae: Koehler.
fol. p.

modum
32 Thlr.

codicis ed. C. T.

23,

flf.

43.

Haec sunt
inventa.

folia quach-aginta tria codicis Sinaitici

anno 1844

Das feste chrlstliche Herz mitten in den kirchlichen Bewegungen der Gegenwart. Predigt am 6. Trinitatissonntag
1846 in der Universitatskirche zu Leipzig gehalten. Leipzig:
B. Tauchnitz.
8".

p.

15.

10

I.

DE TISCHEXDOEFIO.
etc.

1846.

Recheiischaft uher meiiie,
V. Die Bibliothek des
St.

Katharinenklosters

am

Fiisse des
p.

Sinai.

Jalirhh. d. Lit.,

Bd. cxiv. 1846, Anzeu/e-Blait,
3,

45

58.

AUg.
1847.

Zeit. (A.)

1846. Nr.

Der

Sinai-,

15,

Anglikau. Bis-

thum

in Jerusalem.

De

Israelitaruiu per
Lipsiae: Brockhaus.

mare rubruiu
8".

transitu.

Cum

ta-

bula.

p. 32.

10 Ngr.

De

lilbro

suo: Mon.
Rep.,
6.

sac. ined.,

1846, et de libello
p.

Leipz'.

Aug. 1847,

vol. xix.

modo 201—205.

dicto.

Evang-elium Palatiuum ineditum
IV. vel V. p. Chr. saeculi.
456.

sive Eeliquiae textus evau-

geliorum Latiui ante Hierou. versi ex cod. Palatiuo purpureo
Lipsiae
:

Brockhaus.

4". p. xxvii,

Cum

tabula.

18 Thlr.

Reclieuscliaft ul)er

meine,
Bd.

etc.
fiir

Die griechischen Uncialcodices
Text.
Jahrbb.
d.

den neutestamentlichen
p.
(1),

Lit.,

cxvii.

1847, Anzeige-Blatt

2—24.
Arbeiten uber
Testaments.
1.

die

alte

latein.

Uebersetzung des neuen
kaiserlichen Biblio-

tliek
2.

Der Bobbienser Palimpsest auf der zu Wien. p. 36—43.
Lit.,

Die Bobbienser Evangelienfragmeute zu Turin,
Bd. cxx. 1847, Anz.-Blatt,
p.

Jahrbb. d.

36

p.

43

56.

56.

Nacliricht
Kritiken,

Tom
1847.

Taticanischen Bibelcodex.
(H. 1), p.

Studien

129—152, cum
8.

tabula.

und Iterum
tabula.

separatim expressa, anno dato 1846.

p.

24,

cum

Die Manuseripta Tiseheudorfiana

in der Universitats-Biblio-

thek zu Leipzig, mit Einschluss der iibrigen von Prof. Dr.
Tiscliendorf von seiner orientalischen Reise mitgebrachten
.
. .

Manuscripte,

u.

s.

w.

Serapeum. Zeitschrift

fiir

Biblio-

thekwissenschaft, Handschriftenkunde

und

iiltere

Literatur.
5,

Leipzig, 28. Feb. 1847, Nr. 4,
p.

p.

49 — 61.

15.

Mai, Nr.

65-— 78.
vol. 2. libri siii: Reise in
d.

De
De
1848.

20.

Aug. 1847,

vol. xix. p.

305

— 307.

Orient: Leipziger Repertonum,

libro suo: Evangelium Palatiuum: Leipziger Reperionum,

29. Oct. 1847, vol. XX. p.

161—164.
(cont.). Jahrbb.
p.
d.

2.

Reclienschaft ttber meiue, etc. Die Bobbienser Ev.-Frag. zu Turin

Lit.,

Wien, Bd.
p.

cxxi.

1848,
p.

Anz.-Blatt,

50—72; Bd.

cxxiii.

1848, Anz.-Blatt,

40—46;

Bd. cxxiv. 1848, Anz.-

Blatt,

1—8.

2.

DE SCRIPTIS.
etc.

11

1848.

De

libro

Boruemaimi: Acta Apostolorum,

G-rossen-

hain 1848, et de editioue Novi Testamenti Graece ab Eduardo

de Mui'alto facta: Hambui-gi 1846.
8.

Leipziger RepeHorium^

305—310. De libro Tregellesii: The Book of Revelation, in Greek, etc. London 1844. Leipziger Repertorium 29. Sept. 1848, vol.
Sept. 1848, vol. xxiii. p.
,

xxiii.

p.

405

— 409.
Ad
et

1849.

^N".

T.

(Jr.

antiquos testes

rec.
etc.

appar.
C. T.

crit.

multis

modis auctum

correctum appos.
S".

Editio Lips,

secunda. Winter (Koehler).

p. xcvi, 768.

2 Thlr. 20 Ngr.

Der Geist der Wahrheit.
den
6.

Zeitpredigt

am

Souutag Cantate
Leij^zig: Winter.

Mai, 1849, zu LeijDzig gehalteu.
16.
etc.

8°. p.

Reclienscliaft ul)er meiue,
2. Lit.,
3.

Die Bobbieuser Ev.-Frag. zu Turin

(cont.).

Jahrbb. d.

Wien, Bd.

cxxvi. 1849, Anz.-Blatt, p.
Ibid., p.

1—71.
72

Das Evangeliuni Palatinum.

76.

De

libro Sclnvartzii: Quatuor Evangelia in dialecto linguae

Copticae Memphitica, Leipzig 1846
vol. XXV. p. 6

47.

Leipz. Rep., 1849,

— 10.
C.

1850.

N. T. Gr. Eec.
27 Ngr.

T.

Lipsiae:

B. Tauclmitz.

p.

xix,
8".

412.

Ed. 2, 1862.

p. xxvi, 412.

Ed. 3, 1873.

p. XXX, 437.

1876. 1878. 1879. 1880 ab 0. de Gebhardt.

Tetus Test. Graece juxta

LXX

interpretes.

Textum

Vat.

Eomauum emendatius edidit, arg. et locos Novi Test, parall. notavit, omuem lectionis varietatem codd. vetustiss. Alexandrini,

Ephraemi
588

Syri, Friderico -Augustani subiunxit,
C. T.

comm.
8".

isagog.

praetexuit
(2).

2

tomi.

Lipsiae:

Brockhaus.

p. Ix, 682,

Daniel
3,

sec.

Ed. 2, prolegomenis et epilegom. [i. e. lxx.] insti-uxit. 1856. p. xciv, 682, 616 (2). Ed.

ratione etiam habita thesauri Sinaitici nuper invent! et

Maianae codicis Vaticani. 1860. Ed. 4, identidem emendata, prolegom. passimque etiam comm. ex cod. Sin.
editiouis

abisque auctis.
1875.

1869.
v.
el.

p. cxii,

682,

ff.

2, 616.

4 Thlr.
a.

Ed.

5,

Ed.

6.

a

Eberardo Nestleio curata

1880.

Codex Amiatiuus sive N. T. Latine interprete Hieronymo. Ex celeberrimo cod. Amiat. omnium et antiquissimo et praestantissimo nunc primum ed. C. T. Lipsiae: Avenarius et
Mendelssohn.
6

Thk. Ed.
Thlr.

repetita 1854.

4°.

p.

xlvi,

421.

Cum tabula. 4 De libro suo: N'.
1—10;
et de

T. Graece, 1849. Leipz. Rep., 1850, vol. xxx. p.
i.

Ubro Alfordii: Gr. Test. vol.

lUd.Ibid.

p.

10—14.

12

I.

DE TISCHENDOEFIO.

1850.

fascicule priino libri: Magazijn voor Kritiek en Exegetiek des Nieuwen Testaments. 1850. Leipz. Rep.^ 1850,

De

vol. xxxii. p.

67

— 69.
Graece juxta

De

111)1*0

SHo:

V. T.

LXX inteipretes

,

1850. Leipz.

Rep., 1850, vol. xxxii. p. 233—239, 239—241.
Allg-. Zeit. (A.)

1850.

Nr. 31, Nitriscbe Bibliothek.
filr

Mezzofaute.
Leipzig,
scripto).

Blatter

literarische

Unierhaltung

24.

Juli,

1850,

p.

703

— 704

.^

Nr.
"35."

176,

(signo

sub-

1851.

De

evaiigelioruiu

apocrypliorum

orig-ine

et

usii.

Disquisitio

bistorico-critica,

quam praemio aureo dignam

censiiit societas Hagana pro defendeuda religione Cbristiaua. Hagae Comitum. 8". p. xii, 227. 1 Thlr. 5 Ngr. Acta apostolorum apocrypha. Ex triginta antiquis codd. Gr. vel nunc primum eruit vel secundum atque emendatius

ed. C. T.

Lipsiae:

Avenarius et Mendelssobn.

8".

p. Ixxx,

276.

2 Thlr. 20 Ngr.

Synopsis evangelica. Ex quattuor evangeUis ordine cbrouologico concinnavit, brevi commentario illustravit, ad antiques testes denuo rec. C. T. Lipsiae: Avenarius et Mendelssobn.
8».

p.

Ixvi,

202.

1 Tblr. 10 Ngr.
Ix,

Ed. repet. 1854.

Ed.

2,

emend. 1864.
Ed.
4.

1878.

184. Ed. 3, emend. 1871. p. Ix, 184. p. Translatio Tamulica ab H, Scbanzio: Tran-

quebar 1868.

De De

lil>l*0

suo:

N.

T. Latine interprete Hieronymo, 1850. Leipz.

Rep., 1851, vol. xxxiii. p. 1

9.

libro LUckii:

Versuch einer voUstiindigen Einleitung
2"=

in

die OfFeubarung des

Johannes und die apokalyptische LiteAufl. l'« Lief.

ratur iiberhaupt.
Kritiken, 1851, p.

Bonn

1848.

Studien

und

419—456.
evangelica.,

De

libro suo: Synopsis
d.

1851, et de libro Ebrardii:
Leipz. Rep.., 1851.,

Wiss. Krit.

evang. Gescbichte, 1850.

vol. xxxiv. p.

171

— 176.
Anglo-Saxon Legends of
1851.
Leipz.
Rep..,
St.

De

libro Goodwinii:
St.

Andrewvol.

and
1852.

xxxvi. p.

London 117—119. Codex Claromontanus
Veronica.
ex
cod.
dicto.

1851.,

sive Epistulae Pauli

omnes Gr.
599.

et Lat.

Paris,

celeberrimo

nomine
4°.

Claromontano

plerumque
2 tabulis.

Lipsiae:

Brockhaus.

p. xl,

Cum

24 Thlr.
5

De

libro suo: Acta Apostolorum Apoa-ypha, 1851. Leipz. Rep.
vol. xxxvii. p.

1852,

9.

2.

DE

SCRIPTIS.
Adhibitis
iu

13

1853.

Eyang^elia apoci*ypha.

plurimis

codicibus

Graecis et Latiuis
sultis atqiie

maximam
8°.

partem uimc primum cou463. ed.
11.

ineditorum copia insignibus edidit C. T. Lipsiae:

Avenarius

et

Meudelssohn.

p. Ixxxviii,
,

1876.

De

libro suo; Codex Claromontcmus

1852;

et de libro

Hof-

maiinii:

nach den Apokryphen, Leipzig 1851. 134. Leipz. Kep., 1853, vol. xli. p. 129

Leben

Jesii

All?.

Zeit. (A.)

1853.

Nr. 114, Cairo.

1854.

y. T. trig-lottum Gr. Lat. Crermauice Graecum textum addito lectiouum var. delectu rec. Latinum Hieronynii notata Clementina lectione ex auctoritate codd. restit. Germanicum
jDri-stiuam

ad

Lutheranae
ff.

ed. veritatem revocavit

A. F. C. T. 2 Thlr.

Lipsiae:

Mendelssohn,

2,

coll.

cxxvi,

p.

930.

Ed. 2 (cum triplici tab. terrae sanctae), 1865.

Bibeltext des y. T. ; Herzogs Real-Encyklopadie, Bd. Stuttgart und Hamburg 1854, p. 158—186.

II.

De
1855.

libris suis: Eoangelia apocrypha^ et
et

De

evangellorum apoc.

origine

usu.

Leipz. Rep.., 1854, vol. xlv. p. 257

— 263.
p.

X. T. Graece.
16".

Editio academica. Lipsiae: MendelsIxii,

sohn.

1855,

p.

930-,

1857 (1858), 1861, 1864,

Ixxv, 930,

cum

dupl. tab. terrae sanctae; 1867, p. Ixxvi, 930;

1870, 1873 p. Ixxii, 930; 1875. 1877. 1878. 1880. 1881.

Das Jfeue Testament. Deutsch you Dr. Martin Luther. Nach den Originalausgaben revidirt uud bevorwortet. LeijDzig Mendelssohn. 16". p. xxvi, 930. 20 Ngr. Ex N. T. triglotto. Monumenta sacra iuedlta. Xova eoUectio. Tol 1. Fragmenta sacra palimpsesta sive fragmenta cum Novi turn Veteris

Testam. ex

quinque
in

codicibus
oriente
et

Graecis
repertis.

palimpsestis

antiquissimis

uuperrime

Addita sunt
evangeli-

fragmenta

Psalmorum papyracea
4".

ft-agmenta
codicis

stariorum palimpsesta,

item fragmenta
p. xlviii,

Friderico-

Augustani. Lipsiae: Hinrichs.
tabulis.

278.

Cum

fribus

10 Thlr.
Lipsiae: Winter.
8«.

Pilati circa Christum iudicio quid lucis afferatur ex Actis
Pilati.
p.

30

(1).

10 Ngr.
die Rechtgiinzlicher

Ton der

Wohltliat Christi.

Das hochberiihmte Romische

Zeugniss aus
fertigung aus

dem Zeitalter der Reformation fiir dem Glauben. Nach vermeintlicher

Vei'uichtimg neulichst zu

Cambridge wieder aufgefunden.

Unter Anfiigung des italienischen Originaltextes ins Deutsche iibertragen uud bevorwortet von einem evangelischen Doctor
der Theologie. Leipzig: Dorffiing und Franke. 1855.
p. xxxii,

14

I.

DE TISCHENDOEFIO.
p. xxxii, 87.
5.

87, 75.

Sine textu Italiano 1855.

Editio nova
p. xxxii,

recognita, 1856. p. xxxii, 88. Editio
86.

recogn. 1856.
ci.

Editio

6.

recogn.,

1857.

p.

xxxvi, 86. Vir

Hedreu,

episcopus, libruin Suecice vertit ex ed. 2.

1855.

Anecdota sacra et profana ex
codicum

oriente et occidente allata,

sive Notitia

Gr., Arab., Syriac,

Copt, Hebr., Aethiop.,
Graecis et
2,exemplis].

Latin.,

cum

excerpti,s

multis

maximam partem
[ed.

35 scripturarmii antiqiiissimarmnspeciminibus
Lipsiae: Graul.
repetita,
4«. p. xvi,

240

(2).

Cum

4 tabb. 8 Thlr. Editio

emendata, aucta.
1855.

Liixsiae: Fries. 1861. 6 Thlr.

Allg-. Zeit. (A.)

Nr. 278, Wohltliat Christi; 279, Die
eine Audienz

^^aticanische

Bibelhandscbrift und
Oct. p.

bei Gre-

gor XVI.

6.

4457

— 4459;

352, Aegyptischer

Fund;

353, Wendt's Atlas.

1856.

Herinae Pastor Graece, ex fragmentis Lipsiensibus
quaestioue de vero Graeci textus Lipsieusis fonte.
libro:

instituta

Ex

Patrvmi
8**.

apostol.

opera

edit.

Dressel.

Lijjsiae:

Hinrichs.

p. xvi, 66.

Litterae Tischendorfii de controrersia Urauiaiia, Lipsiae die 13. Febr. datae, Neue preussisclie Zeitung, Sonntag 17. Febr.
1856.
?

Etiam

litterae Lipsiae, Febr. a. 1856. datae,
5.

Dresdner Journal, Nr. 30.

Febr.

Beilag'eii zu Alex. Lykui-gos's Enthiillimgen liber den Simonides-

Dindorfscheu Uranios,
1856, Fritzsche.
p.

l'«

Aufl. p. 26

32.

2««

Aufl. Leipzig

67—85.

Literarisches Centralblatt, Nr. 20, 1856, 17. Mai, coll. 323. 324. Verba panca (Lipsiae, die 10 Mail anni 1856 data)
contra professorem Lepsium, de conti-oversia Uraniana.

Neue documentliche Schriftforschung'en
englischeu Bibliotheken.
scJiaft,

auf deutschen und
fiir christl.

Deutsche Zeitschr.
3.

Wissen-

Berlin 1856.

Nr. 2,

p.

9—14. 17—19.
Simouides;

Allg. Zeit. (A.)
Leipzig; 334,

1856. Nr. 46, 75, Leipzig; 120,
(3.

248, Hirt des Hernias
's

Sept. p. 3964); 253, Miinchen; 312,

Norddeutschland.

1857.

Momimeiita sacra iuedlta. Nora collectio. Vol. ii. Fragmenta evangelii Lucae et libri Genesis ex ti'ibus codicibus Graecis V. VI. VIII. saeculi uno palimpsesto ex Libya
in

Museum Britaunicum
erepto,

advecto, altero celeberrimo Cottouiano

ex flammis
perlato.
siuiilia

tertio

ex Oriente nuperrime

Oxonium

Addita sunt et Novi et Veteris Testam. fragmenta nuperrime in codicum sex antiquiss. reliquiis inventa.
Hinrichs. 4». p. xlvii, 322.

Lipsiae:

Cum

tabula.

16 Thlr.

2.

DE SCRIPTIS.

15

1857.

Drei Avissenschaftliche Ferieureisen mit eiuem
21.

Kiick-

blick auf friihere Eeiseforschungeu.
blait,

Theologisches Literatur-

Marz, 1857, Nr. 12, coU. 257—266.
1857.

Etiam

in:

AH(j. Zeit. (A.)

Nr. 10.
et

De

libro suo

:

Anecdoia sacra

profana, 1855.

Leipziger Re-

perioiium, 1857, vol. Iviii. p.

129

— 138.
;

Allg. Zeit. (A.) 1857. Nr. 10, Drei Ferienreisen 100, Oikonomos; 188, Grossmauu; 225, Leipzig; 241, Russland; 265,
'sSachsen; 281, Leipzig.

Der

Sinai uud sein Kloster.
Arlbeiten

p.

1

14.

(Separatim typis ex-

scriptas ex libro Johannes Album, Cl>emnitz 1857. p. 341

— 354.)
Ziiiich.

Neue

uber theolo^isclie besonders biblische
zu
fur

Schriftdenkinale
Deutsche
ZeitscJirift

Miinchen,
christliche
7. 8.,

St.

Galleu

unci

Wissenschaft und

cTiristliclies

Lehen^ Berlin 1857. Nr.

14.

und

21.

Februar,

p.

54—56,

57

61.

1858. N. T. (xr. et Lat. 16». 1 Thlr 10 Ngi-.
Allg-. Zeit. (A).

Ex

ti-iglottis.

Lipsiae: Mendelssohn.

1858.

Nr. 28, Leipzig; 99, Mai's Bibelwerk;
's

113, Buusen's Bibelwerk; 123, 205, Leipzig.

Sachsen; 143, Winer; 190,

1859. N. T. Gr. Ad antiquos testes denuo rec. appar. crit. omni studio perfectum appos. comment, isag. praetexuit A. F. C. T.
Editio septima critica maior. Lij^siae
:

Winter.

8". p. cclxxviii

(2\ 696

(1),

681

(2).

8 Thlr. 10 Ngr.

Accessit anno 1860.

Notitia codicis Sinaitici, p. xvi.

N. T. Gr. Editio septima
p. cxxxviii (2),

critica minor.

Lipsiae: Winter.

8".

422;

(1),

473.
cl.

Epistula
stein,

Ca'iri die 15.

Martii data, ad virum
Leipziger Zeitung
^

De

Falken-

de codice Sinaitico.

Wissenscliafiliche

Beilage, 1859.

Nr. 31, April.

AUg.

Zeit. (A.) 1859. Nr. 10, Dresden; 110, Tischendorfsche
S.

Auffindungen; 165, Jerusalem; 291, Triest; 350,
burg.

Peters-

1860. Moimmeuta sacra inedita. Nova collectio. ToL iii. Fragmeuta Origenianae Octateuchi editiouis cum fragmentis
evangeliorum Graecis palimpsestis ex codice Leidensi folioque
Petropol.
quarti
vel

quinti,

Guelferbytano

codice
4**.

quinti,
p. xl,

Sangallensi octavi fere saecuU
300.

Lipsiae: Hinrichs.

Cum

2 tabulis.

16 Thlr.

Notitia editiouis codicis Bibliorum Siuaitici auspiciis imperatoris Alexandri U. susceptae. Accedit catalogus codicum

16

I.

DE TISCHENDORFIO.

nuper ex oriente Petrojjolin perlatorum, item Origenis scholia iu Proverbia Salomonis partim nunc ijrimum jjartim secun-

dum

atque emendatius edita.
2 tabulis.

Lipsiae: Brockhaits

4".

p. 124.

Cum

3 Thlr. 10 Ngr.

1860. ]?facliricht von der im Aufti-age seiner kaiserlicheu Majestat Alexander 11. imternommenen Herausgabe der Sinaitischen Handschrift. Leipzig: Giesecke und Devrient. 8". p. 33. Typis privatim excusus; ex libro modo dicto haustus. Mease
augusto anni 1860. datus.

AH?.
1861.

Zeit.

(A.)

1860.

Nr. 11, Bibelhandschriften; 166, Lage

der Christen.
Allg-. Zeit. (A.)

1861.

Nr. 28,

Leipzig;

35,

Mission-,

Codex Zacynthius. Litterae Tisclieudorfli contra censuram A. Kueneni (datam Lugduni Batavorum mense ian. anni 1861, publici iuris
154, St. Petersburg; 311,

factam in Algemeene Konst- en Letterbode, 1861. No. 6, 9. Feb., 44"), ex nescio quibus actis diurnis haustae, typis p. 41''

exscriptae in St. Petersburger Zdtung., Nr.105, 14.Mai 1861. p.421''

1862. Aus

dem

lieilig-en

Lande. Mit
p.

5 Holzschu.
375.

und
ff.

1 lithogr.

Tafel. Leipzig:

Brockhaus.

x

(1),

2 Thlr. 10 Ngr.
2,
p.

Translatio Gallica:

Terre Sainte.

Paris 1868.

312.

Exstat etiam translatio Suecica.

Biblioruin

codex

Siuaiticiis

Petropolitamis.
II.

Auspiciis

augustissimis imper. Alexandri

ex tenebris protraxit in

Euroijam transtulit ad iuvandas atque illustrandas sacras
litteras

ed. C. T.

4

veil. fol.

Petropoli (Lipsiae: Giesecke

et Devrient).

Cum

21 tabulis. 230, posthac 175 Thlr.

Torwoite
All?.

ziir

Siuaitisclieii

Bibelhaudschrift.
290,

Als Manu4*".

script gedruckt. Leipzig:

Giesecke und Devrient.

p.

51.

Zeit.

(A.)

1862.

Nr.

Warschau;

356,

Codex

Sinaiticus.

Besuch der Grossfiirstiu Coustautiu im Harem des Sultans. Leipzigev Zeitung, Wissenschaftliche Beilage, Nr. 37. 8. Mai
1862.
p.

173, 174.

1863.

fragmentis Pastoris.
F. C. T.

N. T. Sinaiticum sive N. T. cum epistula Barnabae et Ex codice Sin. accurate descripsit A.
Lipsiae:

Brockhaus.

p.

Ixxxi

(1),

if.

148.

Cum

tabula. 6 Thlr.

Die Anfechtung-en der Sinaibibel.
Fleischer,
p.

16.

Feb. 1863. Leipzig:

24. 5

Ngr.
Leipzig:

Waffen der Fiusterniss wider die Sinaibibel.
Winter,
p. 30. 5 Ngr.

2.

DE

SCEIPTIS.
Nr. 195, Leipzig.

17

1863. 1864.

AUg.

Zeit. (A.) 1863.

X. T. Graece et Germaiiice.
ff.

Ex

triglottis.

Cum

du-

plici tabula terrae sanctae. Lipsiae:

Mendelssohn. 16°.

p. Ixxv,

xxvi,

930, 2 vol.

1 Thh".

10 Ngr.
lectione
restituit

N. T. Latine. Textum Hieronymi notata Clementina
ex auctoritate
antiquiss.

codicum

C. T.

Lipsiae:

Meudelssolm. 16".

p. Ixxv, 930.

20 Ngr.
St.

Ex

N. T. triglotto.

Allg. Zeit. (A.)

1864.

Nr. 149,
;

Petersburg; 256, 257,

Warschauer Erinneruugen 296, Berlin. De libro Sabae: Specimina palaeographica codd.
biblioth.

G-r. et

Slav,

Mosq. Synodalis, 1863. Literarisches Centralblati, 1864.
coll.

Nr. 23,

548—550.
Zeitschift fur loissenschaftliche Tlteologie, 1864.
(vii.

Berichtigung'.
(vii.i,

p.

202—210. Contra Hilgenfeldium
p.

p.

74

respondit Hilgeufeldius

211

—219.
p.

— 82);

Ueber das Leben Jesu.
ber 1864.

In libro: Verhandlungen des drei-

zehnten evangelischen Kirchentages zu Altenbiu-g im Septem-

BerUn:

W.

Herz.

67—70.

1865. N. T. Gr. Ex Sinaitico codice omnium antiquissimo Vaticana itemque Elzeviriana lectione notata ed. C. T. Lipsiae
Brockhaus.
8«.

p. Ixxxix,

616

(1).

Cum

tabula.

4 Thb.

Memoir
ticus

on the discovery and antiquity of the Codex SiuaiC. T.

by

Read

at a

meeting of the Royal Society of

Literatm-e, Feb. 15, 1865.

8«. p. 26.

Cum

2 tabulis. (LibeUus

Ungua Gallica

conscriptus.)

Monumenta
palimpsesto,
tabixla.

sacra
etc.

inedita.

Noya

collectio.

ToL

t.

Epistulae Panli et catholicae ex libro Porphyrii episcopi
Lipsiae:
Hiurichs.
4**.

p. xxiii, 364.

Cum

16 Thlr.

^Vauu wurden unsere Evangelieii verfasst? Leipzig: HinEditio in populi usum 1865, richs. 1. und 2. Aufl. 1865.
p.

64.

4.

Aufl.

JuU, 1866.

8°.

p.

xv

(1),

130.

15 Ngr.

Translationes ternae G-allicae, Anglicae, Americanae, duae
Suecicae, singulae etiam Danica, Batava, Italiana, Russica,
Turcica.

Apocrjphen des N. T. Herzog's Real-Encyklopadie, Bd.
Gotha 1865.
p.

xix.'

73.

74.

Barnabas.

Ihid. p. 168. Ibid.
p.

Bibeltext des y. T.
Allg. Zeit. (A.)
TISCHENDORF, N.
1865.

187

— 195.

Disquisitio

haec

multos viros doctos diu

latuit.
1,

Nr.

Leipzig;

62, 77, 82,

London;

106, Bibeliibersetzungen; 138," Leipzig; 146, Entgegnimg.
T. ed.
8.

2C

18

I.

DE TISCHENDORFIO.

1865. Noch ein Paar Worte zur Fragre : Wann wurdeu unsere Evang-elien verfasst? Mit einem Nachworte iiber den Hirten des Hennas. Allgemeine Kirclien -Zeitung, Damistadt, 2. Septem557. ber 1865. Nr. 70, p. 553

Zur

neutestameutlicheu
,

Textkritik.

Neue Eoangelische
Nr. 42. 43.
coll.

Kirchenzeiiung

Berlin,

21. 28. Oct. 1865.

665—667. 678
1866.

— 680.
Pauli, lohannis,

Apocalypses apocryphae Mosis, Esdrae,

item Mariae dormitio additis evaugeliorum et actmmi apo-

ciyphorum supplementis.
ed.

Maximam partem nmic primum
8°.

C.T. Lipsiae: Mendelssohn.

p. Ixiv, 172.

IThlr. lONgr.

Pseudepigrapheu des A. T. Herzog's Real-Encyklopiidie. Bd. XX. Gotha 1866. p. 431. Dicit se Testamenta duodecim patriarcharum editurum
Allg,
272, Leipzig.
esse.

Zeit. (A.) 1866. Nr. 28, Leipzig; 147, Ulfilas

Fragmente;

Ueber

die Vaticauische Bibel und meine Reise nach Rom.
192.

Levpziger Zeitung, 1866. Nr. 43, Wisse)isch. Beilage p. 189

Introductio brevis, Lipsiae die 31 mensis decembris
scripta, in

a.

1866.

librum

:

Johann Wiuckelmann's Versuch einer Alledie Kunst.

goric besouders

fiir

Saecularausgabe.

Heraus4.

gegeben von A. Dressel.
p.
iii.

Leipzig 1866, Mendelssohn.

V.

eines Kleinodes auf dem Sinai. Daheim, vol. 2. 207—210. 219 221. Eine Audienz bei Pio Xouo. Daheim, vol. 3. p. 30 32. Post Angeli Mail alionimque im1867. N. T. Taticauum.

Der Fund
p.

perfectos laborcs ex ipso codice ed. C. T.
et

Lipsiae: Giesecke

Devrient.

4".

p. 1, 284.

Cmn

tabula.

4 Thlr. 20 Ngr.

Api)endix codieum celeberrimorum SinaiticiVaticaui Alexandrini.

Lipsiae:

Giesecke et Devrient.
1867.

4°.

p. xx, 52.

Cum

tabula.

AU^.

Zeit. (A.)

Nr. 182, Leipzig; 210. 211, Codex

Vaticanus; 273, Sachsisch. Min. Pras.; 278, Leipzig.

L'Authenticite de nos quatre evaug-iles maiuteuue. Reponse k un article de la Revue de theologie [Strasbourg, 1867. v. 1.
p.

1

— 34.

ceusura
u.
s.

editionis

quartae

libri

Tischendoi-fii

Wann

wurdeu

w.

,

a Rumjjfio Argentoratensi scripta].

Bulletin tJieologique , Paris 1867. No. 3,

25

juillet, p.

214—230.

Scripsit Tischendorfius Lipsiae die

24 martii.

Introductio et commeutatio ad tabulas libri a Theodoro

Rabe

Aus dem

heiligen

Lande. 1867. (1866?)

2.

DE SCRIPTIS.
die
grossfiirstliche
vol. 4.
jj.

19

1867.

Erinnerung-en

an

Statthalter-

sehaft in Warschau.

Daheim,
Lipsiae:

72

75.

1868.

Pliilonea inedita altera, altera nunc demirni recte ex
scriptura eruta.
155.

vetex'e
p. XX,

Giesecke et Devi'ient.

8".

Cum

2 tabulis.

2 Thlr.

Griechische Paliiog-rapliie. Vortrag. lulibro: Verhandluugen der 25. Versammlung deutscher Philologen uud Scliidmauner
in Halle Allg:. Zeit.
timi;
. . .

Oct. 1867.

Leipzig 1868.

p.

42—48.

(K) 1868. Nr. 23, Leipzig; 57, Novum Testamen327,Ueber Schleiermacher 334, Zui* SchleiermaclierFeier. 1869. Monumeuta sacra inedita. Xova collectio. Vol. Ti. Apocaljpsis et actus apostolorum cum quarti Macca;

baeorum libri fragmento, item quattuor evaugeliorum i-eliquiae. Ex duobus codd. palimp.s. octavi fere et sexti saec. altero
Porphyi-ii episcopi, altero Guelferbytano.
4°. p.

Lipsiae: Himichs.

xvii,

f.

1,

p.

340.

Cum
testes

tabula.

16 Thlr.
rec.

N. T. Gr.

apparatum crit. omui studio perfectum apposuit commeutat. isagog. praeantiquiss.

Ad

denuo

texuit C. T.
p. 968.

Editio

viii.

critiea
ii.

maior.

Vol.

i.

[Ew.] 1869.
p. 1044,
vol.
i.

6

Thk. 5 Ngr.
ii.

Vol.

[Act.— Apoc] 1872.

Lipsiae: Griesecke et Devi-ient.
p.

"Notantur interim," in

XX, vol.

p.

(3).

The New Testament. The
introduction,

authorised English Version; with

and various readings from the three most celeV)rated manuscripts of the original Greek text. Leipzig: B. Tauchuitz. 16«. p. xvi, 414 (1). Cum tabula. (Publici iuris factus Natalitiis anni 1868.) 16 Ngi'. Exemplaria 45,000 venum iverunt anno prime. Die Aeclitheit unserer Evangelien. Vortrag zu Bremen gehalteu. Gotha: Perthes, p. 28. Translatio Auglica: Are our Gospels genuine, or not?; a T. J. Ormerod, Norwich,
Eng., 1869.
8".

p. 28.

Appendix Novi Testam. Vatican!. Inest Apocalypsis ex cod. unciali Vatic. 2066. cum supplementis et emendatiouibus N. T. Vatican). Item illusti-atur editio cod. Vat. Romana
.

nupervima.

Lipsiae: Giesecke et Devrient.

4".

p. xviii, 20.

15

Ngi-.

Conlatio critiea cod. Sin.

cum textu

Elzevirian©

,

Vatic.
p. xxii,

quoque
109.

cod. ratione habita.

Lipsiae: Mendelssohn,

15 Ngr.

Monumenta

sacra

inedita.

Nova

collectio.

Vol.

iv.

Psalterium Turicense purpureuni

septimi

fere

saeculi

20

I.

DE TISCHENDORFIO.

addito Danihelis libro ex cod. prophetarum Marchaliano nunc Vaticano VI. vel VII. saeculi. Lipsiae Hiurichs. 4". p. xxiii,
:

296.

Cum

tabula.

16 Thlr.
1869.

1869. All^. dogma.
1870.
8'*.

Zeit. (A.)

Nr. 178, Leipzig; 346, Marien-

Respousa ad calumnias Romauas. Lipsiae:
p. 54.

Brockliaus.

10 Ngr.

Die 31 octobris anni 1869

data. Aiiimad-

verte

diem

esse Refoimationis anuiversarium.

Monumenta sacra inedita. Nova collectio. Vol. ix. Codex Laudianus sive actus apostolormn Gr. et Lat. ex
cod. olim

Laudiauo iam Bodleiano
4°.

sexti fere saeculi.

Addita
tabula.

sunt nonnuUa ex celebri cod. proplietariim Marchaliano Vaticano.

Lipsiae: Hinrichs.

p.

xxxiv

(1),

248.

Cum

16 Thlr.
1871.

Die Sinaibibel.
ff.

Ihre Eutdeckung, Herausgabe und Er-

werbuug.
8«.

Nebst 2 Tafelu.
93.

Leipzig: Griesecke uud Devrient.

2, p.

24 Ngr.
1871.

Allg. Zeit. (A.)

Nr. 191. 192, Synode.

1872. Die eyaug^el. Alliance-Deputation an Kaiser Alexander

Zur Abwehr der groben Eutstellungen und Verleumdungen des Herrn v. Wursteuberger. Leipzig:
zu Friedrichshafcu.

Brockhaus.
C. de T.

p. x, 40.

8 Ngr.
antiquissimos
testes
viii.
f.

N. T. Graece.
Pars
i.

Ad

denuo recensuit
maiore desumpta.
p.

Editio critica minor ex ed.

Lipsiae:

Mendelssohn.
fF.2.

8°.

1,

608.
p.

Pars

ii.

Lipsiae: Hinrichs 1877.

(„Notantur interim"),

609—1056.

Allg. Zeit. (A.)

1872. Nr. 181, SerailsbibUothek.

Die Pilatusakten und das Johannesevangelium. Allgemeine
Ecangelisch-Luiherische Kirchenzeitung
7.
,

Nr. 23. Leipzig, 1872.

Jun.

coll.

413—418.

1873.

Clementis Roniani epistulae.

Ad
3

ipsius

cod. Alexan-

drini fidem ac

modum
p. xx, 44.

re^jetitis curis ed.

C. de T.
Thli-.

Lipsiae:

Hinrichs.
in:

4°.

Cum
etc.

tabula.

Editio prima

App. codd. celeberrim,

1867.

Ual>en ivir den iicbteu Schrifttext der Eyangelisten und AposteH Leipzig: Griesecke und Devrient. 8°. p. 25 (1).

Cum

tabula.

15 Ngr.

A W.

A. Smithio translatus:

Pres-

byterian Quarterly

and Princeton Review, Oct. 1874.

Biblia sacra Latina Yeteris Testam. Hieronymo interprete
ex autiquissima auctoritate in stichos descripta.

Vulgatam

lectionem ex editione Clementina principe

a.

mdxcii et Ro-

mana ultima

a.

mdccclxi repetitam testimonium comitatur

2.

DE

SCRIPTIS.

21

codicis Amiatini
institiut

Latinonim omnium antiquissimi. Editiouem suasore Chi-. Car. Josia de Buusen Th. Heyse, ad

finem perduxit C. de T.
8«.

Cmn
siiam

tabiila.

Lipsiae: Brockhaus.

p. Ixxii, 991.

5 Thlr. 10 Ngr.
viii. crit.

1873. ^. T. Gr. Ad editionem
struxit C. de T.

maiorem conformavit,
item Elzeviriams
8°.

lectionibusque Sinaiticis et Vaticauis

in-

Lipsiae: Brockhaus.

p. xxxii, 419.

Prolegomena huius editionis, quae ultima Tischeudoi-fio curae fiiit, data sunt mense ianuario anni 1873.

1874.

Liber Psalmorum. Hebr. atque Lat. ab Hieronymo ex Hebraeo conversus. Consociata opera edd. C. de TischenBrockhaus.
8".

dorf, S.Baer, Fr.Delitzsch. Lipsiae:

p.xvi, 190.

* *

*

Legentium intererit cognoscere quomodo Tischendorfius editiones
suas numeraverit:
IV.
i.

1849 Lipsiae;
1873.

1841 Lipsiae;
v.

ii.

iir.

1842

Parisiis;


1850. 1862. 1873. 1876. 1878. 1879. 1880.
vi.

Lipsiae:

Tauchnitz;

1854.

1855. 1857. 1858. 1861. 1864.

1867. 1870.

1875. 1877. 1878.

academica) Lipsiae: Mendelssohn;
vui.


*

1880.
vii.

1881

(Triglotta et
et min.;

1859 mai.

1869

— 1872

mai. et min.

[ix.

1873 Lipsiae: Brockhaus.]

*

Multa praeterea molitus

est,

ex quibus haec apponimus:

Monumenta

sacra

inedita.

Nova
vi.

coUectio.

Vol.

vii.

(Chryaliis

sostomi cod. Guelferbytanus

fere

p. Chr. saecuh,

cum

Chrysostomi fragmentis unciahbus).
N. T. Gr. N. T. Gr.
Editio Editio

Vol.

viii.

(Reliquiae textus

sacri utriusque ex pluribus codd. palimps. aliisque veterrimis).
viii.
viii.

crit. crit.

maior.

Vol.

iii.

(Prolegomena).

— —

minor. (Prolegomena).

Reliquiae

Graecarum litterarrmi antiquissimae sive Menandri, Euripidis, Cassii Dionis fragmenta ex membrauis iv. et v. saeculi. Item fragmenta De evangeliorum grammatica ex foliis palimpsestis saec. vii.

apocr. similiumque

librorum origine et usu.

Palaeographia
etc.

Graeca.

Cimi tabulis plus centmn formae maximae,
sint.

Ex

his

quae edere Tischendoi-fius cogitaverat, vereor ut

libri

quos ultimo loco commemoravi prodituri
rissimus multa et

Nam

vir ille

cla-

magna, quae mente

et

memoria volvebat,

ipse

22

I.

DE TISCHENDOEFIO.
iuris erat facturus,
uisi
si

quidem celerrime
commisisset nemo

pviblici

tempus

ei

con-

cessimi fuisset; haec

tamen cmn non
uotitiis

trunca quaedam schedis
exiguis excutere

fere ex

eius

maxima

et in libros redigere poterit.

Editionem Novi Testamenti Graece criticam oetavam, utriusque formae maioris et minoris, speramus pro viribus uostris his paginis

ad finem perductum

iri.

Monumentormn

sacroi-um ineditorum volumeu septimum, quod
cui-abit bibliothecarius

Chiysostomi scripta coutinebit, edendum
Gottingensis Oscar de Gebhardt,

omnes constat esse harmn rermn peritissimum. Simulatque prolegomena baec absoluta fuerit, mihi in animo est Monumentorum volumen octa\aim, reliquias
inter

quem

textus sacri continens, edere.

23

n.

DE APPAEATU CRITIC O.

24

paginae
1.

De

codicibus Graecis
antiquis interpretatioDibus

25

— 33

2.

3. 4.

De De De

scriptoribus ecclesiasticis
edition! bus

.... ....

— 37 37 — 42 42 — 44
34

25

II.

DE APPARATU CRITICO.
Ad
ut

editionem

suam hanc octavam
ipse

conficiendaui

,

quam
omnia
comfit

JTJL. sane

ultimam

fore sperabat, fecit Tisclieiidorfius

apparatum criticum

loeupletaret

et

ea

quae ab

aliis

ex quoeunque fonte hausta

erant

pernderet
esset,

poneretque in notas suas, quatenus necesse
ut
editio

unde

copias

in

primis quod ad lectionum variarum

testes attiuet singulares

atque eximias praebeat.
:

In appa-

ratu critico distinguenda sunt quattuor liaec
versiones antiquae, scriptores ecclesiastici
,

codices Graeci,
editiones.

1.

DE CODICIBUS GRAECIS.
Primum
dorfii

breviter

dicendum

est,

qui codices Tisclienconversi, editi, tran-

opera detecti, in criticum
conlati
sint,

usum

scripti,
editis

turn

quibus

codieibus
sit.

ab

aliis

vel

vel conlatis Tischendorfius usus
(1.)

Hi

detecti

sunt a Tischendorfio

N: codex Sinaiticus, nunc Petropolitanus, solus totum

No-

vum Testamentum

integrum continens, saeculi quarti;

26
Qact.

n.

DE APPAEATU

CRITICO.
actuum,

fragmentum parvum, nunc Petropolitanum
saeculi septimi;

,

I:

fragmenta septem palimpsesta, nunc Petropolitana, evangeliorum, actuum, epistularum, saeculorum quinti sexti
septimi

;^paui.

fragmenta

duo,
et

nunc Petropolitana,

epistularum

ad Galatas
O^:

ad Hebraeos, saeculi

fere noni;

exemplum

Guelferbytanum

hymnorum

ex

Lucae

evangelio sumptorum, saeculi noni;
Qpaui.

fragmentum

parvum,

nunc Petropolitanum,

epi-

stulae alterius ad Corinthios, saeculi fere sexti;
T'^:

fragmenta,

nunc Petropolitana,

evangelii

lohannis,

saeculi fere sexti;

T^:

fragmenta

Romana,

evangeliorum

Matthaei

Marci

lohannis, saeculi fere sexti;

r

:

codex, nunc partim Bodleianus Oxoniensis partim Petropolitanus, evangeliorum

Lucae

et

lohannis integrorum

Matthaei

et

Marci

fere

integrorum, saeculi noni;

S^: fragmenta pauca, nunc Lipsiensia, evangelii Matthaei,
saeculi septimi;

0^: fragmenta Petropolitana, Matthaei
fere septimi;

et

Marci, saeculi

S^

:

fragmenta Petropolitana, Matthaei

et

lohannis (lohannis

sunt a Porfirio reperta), saeculi sexti;

0^: fi'agmentum parvum Petropolitanum, evangelii Lucae,
saeculi fere octavi;

A

:

codex, nunc Bodleianus, evangeliorum Lucae et lohannis
integer

(Mt
nunc

Mc

vide infra, p. 27.

11.

6. 7), saeculi

noni;

11:

codex,

Petropolitanus,

quattuor

evangeliorum,

saeculi noni;

Item

evangeliarium

palimpsestum

,

nunc

Lipsiense

(codex Tischendorfianus
sitatis),

V

in bibliotheca Paulina univer-

saeculi

fere

noni;

codex

Lipsiensis,
epistulae ad

Tischen-

dorfianus VI, continens

fragmentum
decimi;

Hebraeos
bis

ex praxapostolo

,

saeculi

codex palimpsestus

1.

DE C0DICIBU8 GEAECIS.

27
et epistulae

rescriptus

nunc Petropolitanus, fragmenta actuum
coutinens,
saeculi

secundae ad Corinthios

fortasse

noui.^

Praeterea codices minusculis

litteris script!,

quattuor evan-

geliorum codex Lipsieusis (codex Tischeudoi'fianus

IV

in

bibliotheca Paulina universitatis) saeculi decimi vel potius
fortasse undecimi;

codex Matthaei
;

et

Marci, nunc Petro-

politanus, saeculi fere decimi

-

quattuor evangeliorum codex,

nunc Petropolitanus,
evangeliorum,

saeculi duodecimi;^

fragmenta codicis
duodecimi;^

nunc

Petropolitana

,

saeculi

actuum codex
duodecimi.^
(2.)

insignis 61,
,

nunc Musei Britannici, anni 1044;
nunc Petropolitana,
saeculi
fere

fragmenta praxapostoli

Hi primwn

a Tischendorfio

in

cr'iticum

usum

eonversi sunt praeter quos ipse detexit codices:

F":

fragmenta

pauca Parisiensia,

evangeliorum

actuum

epistularum, saeculi fere septimi, quibus
parte Tischendorfius primus usus est;
I^:

maxima ex

fragmenta pauca
gelii

2:)alimpsesta,

Musei Britannici, evan-

lohannis, saeculi fere quiuti;

N: fragmenta purpureo-argentea,Vindobonae, Londinii Romae, in primis in insula Patmo, sen^ata, Matthaei Marci Lucae lohannis, saeculi
fere sexti,

ex quibus

Tischendorfius Patmia primus adhibuit;

O^:

codex Bodleianus,
saeculi noni;

hymnorum ex Lucae
parvum

evangelio,

Qbpaui.

folium Moscuense, fragmentum
sexti
(vol.
1,

ej)istulae

ad Ephesios, saeculi
^

pag. v est R);

Tischendorf, Notitia
Ibid. p. 58
Ibid. p.

etc.

Lipsiae
3

a.

18G0, p. 50 num. 15.

2
*

num. num.
a.

2.

Ibid. p. 60

num.

4.

64 num. 16.
11.

^ aliis
a.

Ibid. p. 63

De

codicibus Veteris Testamenti deque

a Tischendorfio invenfis, vide

Anecdota sacra
etc.

et

profana, Lipsiae

1855, ed. repetit.

18G1,

et

librum Notitia

ante laudatum, item

praefationem ad editionem eius quintam Veteris Testamenti Graece
iuxta

LXX.

intt.

,

Lipsiae

a.

1875,

p. vi.

28

II.

DE APPARATU

CRITICO.
evangelic, sae-

0^: codex Veronensis,
culi sexti;
0*^:

hymnorum ex Lucae hymnorum ex Lucae

codex Turicensis,
culi septimi;

evangelio, sae-

O^: codex Sangallensis
saeculi noni;

,

hymnorum ex Lucae

evangelio,

O^:

codex Moscuensis,
saeculi noni;

hymnorum ex Lucae
in libris v.

evangelio,

pact cath paui apoc

.

codex palimpscstus

,

cl.

Porfirii

episcopi Petropolitani,

actuum epistularum apocalypsis,

saeculi fere noni ineuntis;

Qpaui.

fragmenta papyracea, quae
sunt,
epistulae

v.

cl.

Porfirii

episcopi

Petropolitani

jtrioris

ad Corinthios,

saeculi fere quinti;

R: codex palimpscstus, nunc Musei Britannici, fragmenta multa evangelii Lucae continens, saeculi sexti;
j^paui
.

fragmentum Cryptoferratense,
(in app.
crit,;

epist.

2 ad Cor, saeculi
1,

fere octavi
T'^:

uou
et

vol.

pag. v.);

fragmenta Romana, Lucae

lohannis,

quae partim

Tischendorfius primus adhibuit;
T'^:

fragmenta, a

v. cl. Porfirio

inventa, evangelii Matthaei,

saeculi fortasse sexti;

W^: fragmenta

rescripta,

Neapolitana,

Matthaei Marci

Lucae, saeculi fere octavi;
W*^: fi'agmenta Sangallensia, Marci et Lucae, saeculi noni;

W^:

fragmenta Cantabrigiensia, evangelii Marci, saeculi
fere noni;

W®: fragmenta Oxoniensia,
fere noni (fol. 7
:

evangelii

lohannis,
cl.

saeculi

nova Athona

contulit v.

P. E. Pusey)

S^ fragmenturd Porfirianum, evangelii Matthaei, saeculi sexti
0^: fragmenta Porfiriana, Matthaei et Marci, saeculi sexti;

©8 fragmentum
:

Porfirianum, evang. lohannis, saeculi sexti

6^: fragmenta Graeco-Arabica, Porfiriana, evangelii Matthaei, saeculi fere decimi.

Item evangeliaria Venetum

et Carpentoractense.

1.

DE CODICIBUS GRAECIS.
sunt a Tischendorfio

29

(3.)

Hi

editi

N: vide ante; ter editus;

B: codex praestantissimus Vaticanus, cui desunt non
epistulae

nisi

ad Hebraeos pars, epistula ad Timotheum

utraque, ad Titum, ad Philemonem, apocalypsis, saeeuli
j^apoc.

quarti;

codex Vaticanus apocalypsis, quern Tischendorfius

venia transcribendi non concessa ex collatioue edidit,
saeculi octavi exeuntis;

C: codex Ephraemi Syri rescriptus, Parisiensis, maiorem

Novi Testamenti partem contiuens,
laudatus erat;
j)paui.

saeculi quinti, qui

codex ante editionem Tiscliendorfianam minime accurate

cofjgx

Claromontanus, Graeco-Latinus, Parisiensis,

epistularum Pauli, saeculi sexti;
E*<=*:

codex Laudianus, Graeco-Latinus, Bodleianus Oxoniensis,

actuum, saeculi

sexti exeuntis,

quern Hearnius

non

satis recte ediderat;

F^: vide supra;
I:

\ade supra;

P:

vide supra;

L^^^: codex Parisiensis, quattuor evangeliorum, saeculi fere
octavi
]\jpaui
.

fragmenta Hamburgensia
et

et

Londinensia epistularum

ad Corinthios

ad Hebraeos, saeculi noni;

N: vide
P*^^^:

ante;

edidit Tischendorfius

partem antea notam;

0*: vide supra;

codex rescriptus, Guelferbytanus

,

in

primis Lucae

cum
sexti,

fragmentis Matthaei Marci lohannis, saeculi fere

quem

Knittelius imperfecte ediderat;
^.j^^g

pactcathpaulapoc.
Q,®^"^:

g^p^,^^

codex rescriptus,
et

Guelferb}i;anus,

fragmenta Lucae

lohannis continens, saeculi quinti

quem

Knittelius

imperfecte ediderat;

R: \ade supra;

W^

:

fragmenta Parisiensia, evangelii Lucae, saeculi fere octavi

30

n.

DE APPARATU CRITICO.

W

:

vide supra
evaugelii lohanuis, sae-

Y: fragmenta Barberina Romana,
culi fere octavi;

S^: vide supra;

Item fragmenta palimpsesta duorum evaugeliariorum,
altera Venetiis

(unde veu) altera

Romae

in

bibliotheca

Barberina (unde barb) inventa, saeculi fere octavi.

Parabat praeterea Tiscliendorfius editionem codieum

horum:
'J'abcd

G^'^*

N^^^ partis nuper inventae

N?'^"! Op^"' Qp^"1

0bcdefgh_

(4.)
jjpaui.

Hi

exscripti sunt

a Tisehendorfio

_,

fragmenta Coisliniana, a Montefalconio iam edita
et
folia

neque accuratissime,
V,
el.

duo Moscuensia quae
anno 18G3,
et

Sabas partim edidit

facsimili

pars nova, folia quattuor Porfirii episcopi et Antonii

arehimandritae epistularum Pauli, saeculi sexti
,

(folia

novem nova Atliona
O®^^':

edidit Duchesnius);

M®^^: codex Parisiensis, evangeliorum, saeculi noni;

fragmenta Moscuensia, evangelii lohannis, saeculi
fere noni;

11:

vide supra;
(5.)

Hi

conlati sunt accurate

a Tisehendorfio:

E®^^: codex Basileensis, evangeliorum, saeculi octavi;
ppaui. codex Augiensis,

nunc Cantab rigiensis, epistularum
exeuntis,

Pauli,

saeculi

noni

a

viro

eruditissimo
a.

F. H. A. Scrivenero

accuratissime

editus

1859;

G®^^: codex Musei Britannici, evangeliorum, saeculi noni
vel decimi;

H®^^:

codex

Hamburgensis, evangeliorum,

saeculi

noni

vel decimi;
jjact.
:

codex Mutinensis, actuum, saeculi

fere noni;

K^^^ codex Cyprius, nunc
Lact cath paui
.

Parisiensis, evangg., saeculi noni
act. et

codex Romanus,

epist., saeculi

noni;

Qb

paui
.

folium Moscuense, epistulae ad Ephesios, saeculi sexti

1.

DE CODICIBUS GRAECIS.
,

31

S: codex Vaticanus, evangeliorum

anni 949;
saeculi fere decimi;

U: codex Venetus, evangeliorum,

X: codex

Monacensis, evangeliorum, saeculi fere decimi;

F: vide supra;

A: Tide supra.
Contulit etiam Tiscliendorfius multos locos evangeliarii

Carpentoractensis,

saeculi

noni.

Ad

aliquot

collationes

Tischendorfianas post etiam valuit Tregellesii industria, ad
id

ipsum Lipsiam profecti ut eas cum

suis

conferret.

CONSPECTUS CODICUM SUPRA DICTORUM.
Detecli.

32

II.

DE APPARATU CRITIC O.
Cantabrigiensis,

D: codex Bezae Graeco-Latinus,

evan-

geliorum et actuum, saeculi sexti;

F: codex Boreeli, nunc Kheno -Traiectinus, evangeliorum,
saeculi noni exeuntis;

Qpaui. codex Boernerianus, Dresdensis, epistularum Pauli,
saeculi noni exeuntis;

Qbact. codex Vaticanus
culi

Romanus, fragmenta actuum,

sae-

noni;

Z: codex rescriptus Dubliuensis, fragmenta evangelii Matthaei, saeculi sexti;

A: codex Graeco-Latinus, Sangallensis, evangeliorum, saeculi

fere noni;
rescrij^tus Zacynthius,

S: codex

nunc Londinensis, evangelii

Lucae fragmenta,
Tiscliendorfius

saeculi octavi.

non solum editionibus horum codicum
accuratissime usus est in lectionibus variis

praeter G^^^*

quam

conligendis, sed etiam codices

omnes

ipsos praeter

G^'^^'^ et

Z

codicem Dublinensem, ipse percurrendo examinavit palaeograpliicae

maxime

rationis causa.

Lectiones codicum Moscuensium utriusque saeculi fere
noni,
dorfius

K

epistularum
ojaere

et

V

evangeliorum

hausit Tischencodices
ipse

ex

Matthaeiano,

quamquam
T*^

etiam percurrit.
Lectiones fragmenti Cantabrigiensis
thaei ex appendice

evangelii Mat-

ad N. T. Gr. Tregellesianum hausi
Oxoniensis

notitiam fragmenti

W^

evangelii

Marci hausi

ex

descri2:)tione Vansittartii in actis philologicis ;

lectiones

nonnullas codicis
codicis a vv.
ell.

S

Rossanensis excerpsi ex notitia huius
edita.

Gebhardtio Harnackioque

Denique E, codex Graeco-Latinus, Sangermanensis,

nunc Petropolitanus, epistularum Pauli,

saeculi fere noni,

cum apographum

vitiosum codicis

D

sit,

quod ad Graecam
est.

saltem partem attinet minoris aestimandus

Ex
eos qui

codicibus uncialibus

supra

dictis accesserunt

ad

iam septimae

editioni adhibiti sunt, hice:

1.

DE CODICIBUS GEAECIS.
S
T^'

33

1.

ad evangeUa

vigiuti:

N
T^

pars nova (O^)
T*^

T

pars

nova T^
0'^

W

(R

pars nova)
v.
cl.

(\V«)

(W^:

Vansittartius non

exhibuit
0-=

lectiones

fi-agmenti

WO

r pars nova
2. 3.

0^ 0« 0f 0s 0^ S

n

(S);

4. 5.

G^ P; ad epishdas catholicas duo: N P; ad epistulas Pauli octo: N H pars nova ad cqiocahjpshn duo: N P.
ad
actus quattuor:

N

G

N

O PQ

R;

De

codicibus uncialibus haec.

CODICES MINUSCULI.

.

Quamquam

Tischendorfius

omni opera atque studio
non

incubuit in codicum uncialium usum, tamen in hac etiam
editione octava conficienda codices minusculos
neglexit,

multa codicum liorum testimonia sane delens propter copias
novas ex testibus praestantioribus
addens,
vel
,

multa nihilominus vel

accuratius

defiuiens, quos

ad usus editiones
(erat prae-

Novi Testamenti Graece a Wetstenio, Griesbachio
terea in

manibus Tischendorfii exemplar Novi Testamenti

Wetsteniani in quo Griesbachius lectiones aliquot codicum

minusculorum manu adscripserat)
primis a Mattliaeio iustructas,

,

Scliolzio, Tregellesio, in

et conlationes Bircliii, Alteri,

Dermoutii, Rinckii, Fleckii, Reichii, Muralti adhibuit, maxi-

mis

autem

copiis

a

viro

de codicibus

et

uncialibus et
acceptis, qui

minusculis optime merito F.

H. A. Scrivenero

anno 1853 conlationem
evangeliorum textum
codicibus
fecit.

viginti

codicum Anglicorum ad
lectiones ex quinquaginta
jDublici iuris

et

anno 1859

in

fine

editionis

codicis Augiensis
locis

Praeterea

multis

in

testimonium invocavit
dictos^ in oriente

Tischendorfius codices minusculos supra
repertos,

praesertim
insignem.

codicem

61 testem

textus

actuum

maxime

^

Vide

sujira, p,

27.
8.

TiscHENDOEF, N.

T. ed.

3C

34

II.

DE APPAHATU CRITIC O.

2.

DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBUS.
VERSIONES LATINAE.
Inter antiquas interpretationes impendit Tischendorfius

maximam curam
praeter eeteras

versionibus Latinis

cum

Vulgatae,
pliires

quam

dicunt, stirpis turn Italae, quibus

quidem

ob causas

magna
Italis

est in restituendo

ipsorum apostolorum

textu auctoritas.

Atque ex

quidem documentis non eorum aetatem

satis

habuit

aliquot prae ceteris deligere dubia laude ornata,

sed quidquid
criticam convertit.

tulit religiose in

rem

Ex

celeberrimis Blanchini et Sabatarii
,

operibus petiit lectiones codicum a Vercellensis
nensis,

— —

b Vero-

c Colbertini,

Corbeiensis,

— / Brixiani, —
^^ utriusque

ff^ et ff'^ utriusque
;

g^

et

Sangermanensis
,.

— —

item

i

Vindobonensis ex Alteri transcriptione
ex
editione

I

Rehdi-

gerani Vratislaviensis

Friderici

Haase,

h olim Claromontani
Mali,

nunc Vaticani ex editione Angeli

s

Ambrosiani ex editione Ceriani, qui quidem

omnes ad evaugeliorum textum spectant;
brigiensis

— item d Cantaet

ad evangelia

et actus

ex Kiplingii

ex Scriveneri

operibus,

—/
illic

codicis

Graeco -Latini Augiensis epistularum
est

Pauli ex Scriveneri editione (re vera
textus
,

Vulgatae versionis

hie

e textu

Graeco corruptus),

g Boerneriani
editione

Dresdensis

ad epistulas Pauli ex ipsius codicis

Matthaeiana,

ff Corbeiensis

ad lacobi epistulam ex

lohanne Martianay;

item

m

codicis antiquissimi Speculi

Pseudo-Augustiniani per totum fere

Novum Testamentum
hos
Italos:

ex adnotationibus vel editione Angeli Maii.
Edidit
ipse
,

Tischendorfius

codices

d Claromontanum epistularum Pauli, cum Graeco eiusdem
codicis

textu,

e

Palatinum

nunc Vindobonensem,

2.

DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBrS.
,

35

evangeliorum

e

Laudianum, actuum,

g'^^df

sive

guelph Guelferbytanum, fragmenta epistulae ad Romanos,

k Bobbiensem nunc Taurinensem, fragmenta Matthaei et

Marci antiquissima.

Ad edendum
n Sangallensem
quinti,
,

ex apographis

suis

destinaverat:
saeculi


fere

fragmenta evangelii Marci

o

Sangallensem, versus extremes evangelii Marci,

saeculi septimi vel octavi,

— p Sangallensem,
sexti.
:

fi-agmentum

evangelii lohannis saeculi septimi vel octavi,

— —

q

MonaSangersaeculi

censem, evangeliorum, saeculi fere

Denique addidit

lectiones

ex

his codicibus

e

manensi nunc Petropolitano,
noni,
vel
s

epistularum

Pauli,

r

Monacensi, epistularum Pauli, saeculi quinti
quern vir
,

sexti,

cl.

Leo

Zieglerus

nunc

edidit,
et


et

Vindobonensi

fragmenta rescripta actuum
(in ejjp. cath. est

duarura

epistularum catholicarum
Etsi
Italicis

Vulgatae textus).
et

Latini

textus

testibus

aetate

auctoritate cedunt,
iLlis

tamen utraque ratione prope

accedunt antiquissimi nostri Vulgatae codices,
triginta

quorum

fere

eosque milleuarios omnes ad appa-

ratum adhibuit TLschendorfius, plurimos excerpens ex Sabatarii Bibliis Latinis,

ex Evangeliario quadruplice Blanchini

atque

eiusdem Vindiciis

canonicarum

Scripturarum

,

ex

Griesbachii Symbolis

criticis,

ex editione Novi Testamenti

Matthaeiana, ex
tionibus Alteri et

libellis Sanftli et

Dobrowskii, ex adnotacodicis Fuldensis

Lachmanni, ex editione

a viro

cl.

Ernesto
ipse

Ranke

facta.

Edidit

Tischendorfius

codicem Amiatinum,

et

praeterea adhibuit codices Sangallensem saeculi sexti, Ingol-

stadiensem Monacensem saeculi septimi, passim conferens
codices Guelferbytanum saeculi quinti, Parisiensem saeculi
septimi.

Lectiones

codicis

Taurinensis
Nisi fallor,

ex

litteris

v.

cl,

Peyronii videtur hausisse.

codices Vulgatae

novos nullos ad editionem banc octavam adhibuit, lectionura

autem testimonia hie

illic

locupletavit.

36

n.

DE APPARATU CRITIC O.

VERSIONES ORIENTALES.
In versionibus orientalibus excutiendis nisus est Tischendorfius operibus

virorum linguarum orientalium peritorum.
Tregellesii

Non pauca ex

N. T. Gr.

haiisit.

Lectiones interpretationis Syriacae quamPeshito vel sim;

plicem vocant ex editione Schaafiana, S}a*iacae

Cureton,

quam Curetonianam vocant ex editione Guilelmi Syriacae quam posteriorem sive Philoxenianam

vocant ex editione a Josepho White publici iuris facta,
variae

codicum Philoxenianae versionis Assemanianorum

ex libro praestantissimo Adleri, Evangeliarii Hierosolymitaui
ex nupera editione
haustae sunt.
Lectiones
AesYptiaoae.

comitis Fraiicisci

Miniscalchi Erizzo,

interpretationum
,.

Memphiticae
,

,

Saliidicae,

Basmuricae
.

ex

quotquot ad .. ^
,

evangelia
,.

spectant

editione bcnwartzii

interpretationis

^^r

Memex

phiticae quotquot ad actus epistulas apocal}q)sim spectant

ex

editione

Wilkin sii,

fragmentorum
sunt,

Sahidicorum

opere Woidii haustae

Miinteri
libello

libello

de versione

Sahidica
neglectis.

atque

Engelbrethi

de

Basmurica

non

Consuluit
.

Tischendorfius
^„
t.

in

lectionibus

Aethiopicis

,

,

.

notandis versionis Aethiopicae interi^retationem
a Chr. Augusto
.

Aethioniea.

Bode lactam, multa quoque

^

/

,

apposuit quae vir
Pell Piatt ad

cl.

Gildemeisterus ex editione

Thomae

maximam Novi

Testamenti partem excerpsit.

Hausit Tischendorfius lectiones interpretationis Arme.

.

nicae in primis

Anneiiica.

Graece bcholziana hac in re bene mstructa,
addidit etiara quae in Wetstenii

^

ex editione Novi Testamenti
,
.

r^

,

,

.

Novi Testamenti Graece
circa
,

exemplo Griesbachiano
nicas
et

,

in

Alteri

lectiones
in in

Armead

Georgianas

animadversionibus
et

Petermanni

commentario

ex Armenica
invenit.

Iberica

epistulam

Philemonem, uotata

3.

DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS.

37

Biblia polyglotta Londinensia lectiones Arabicas prae-

buerimt;

praeterea Novi Testamenti Milliani

exemplar notis plurimis Christiaui Benedicti
Michaelis linguarum orientalium peritissimi
penii lectionem multis locis suppeditabat.
Scbolzii notae ex Vaticano libro,
insigne,

Er-

His accesserunt

lectiones fi'agmentorum

Tisehendorfianorum Lipsiensium epistulae
a viro
cl.

ad Colossenses
aliquot
codicis

Gildemeistero

erutae,

lectiones

epistularum Pauli niiper Petropolim translati et aetate et
origine insignis.

VEESIOXES OCCIDEXTALES.
Postquam de interpretationibus Latinis atque
talibus expositum est, restat
orien-

utnotemus de versionibus qiiattuor

occidentalibus, Tischendorfium lectiones hausisse
in quibus

Gothicas,

non mediocre
ell.

rei eriticae

momentum

est,

ex editions
iis

virorum
quas

de Gabelentz

et

Loebe,

Slavonicas ex

Dobrowsky
ex

cum

Griesbachio

commimicavit,
de

item

uonnullas

adnotationibus

Eduardi

Muralto,

Anglo- Saxonicas ex Beniamin Thorpii editione,
quotquot
I.

— Franeicas

ad Mattliaei

evangelium spectant ex editione

Audreae Schmelleri.

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.
Tischendorfio patrum scripta in

rem criticam convertenti

patebat immensus laborum campus,
ei

quem

etsi

totum emetiri
in primis

minime

licebat,

tamen non potuit quin multa quae

vim habere \'idebantur ad negotium criticum adiuvandum
omni studio
susciperet.

Propterea quaecumque textus sacri testimonia ex tribus
primis saeculis supei'sunt ex ipsis fonSaecula tria prima.
.,
,
.

tibus

hausit.

Pertment hue patrum

.

,

apostolicorum opera, unde paulo saepius reliquis adferenda
erat Polycarpi
epistula.

Cum

Ignatio etiam interpolatae

38

II.

DE APPARATU CRITIC O.
cum Clemente Romano etiam quae

eius epistulae excussae sunt,

eius

nomine circumferuntur Homiliae. Adhibita sunt praeterea fragmenta ex evangelic Hebraeorum vel Ebionitarum
ve\

Nazaraeorum a veteribus

exscripta.

lustini
;

non

raro,

in evangelic potissimum Matthaei, habita est ratio

sed neque

ea neglexit Tischendorfius quae lustini nomini adscripta sunt,
ut expositio rectae fidei, epistula ad

Zenam, quaestiones
est,

et

responsiones ad orthodoxos, quo librc saepe usus
epistula ad Diognetum.

item

lustino aetate proximus est Marcion.
et

Eius quidquid apud Epij)haniura
esse

Tertullianum aliosque

perhibetur,

id

omne

diligentissime perquisivit,

unde

commentarius ad Lucae evangelium ac plures Pauli epistulas

magnopere
licebit

locupletatus
eos

est.

Cum

Marcione

componere
patres

gnosticos

multos,

quorum

reliquias

servarunt, ut Theodoti Antitactarum aliorumque Clemens,

Heracleonis Origenes, Ptolemaei Carjiocratis Encratitarum

aliorumque

Epiphanius,

Valeutinianorum
Basilidis

Marcosiorum
Apellis

aliorumque

Irenaeus, Valentini

Doeein

tarum Naassenorum Peratarum aliorumque Hippolytus
ex

Philosophumeuis nuj^er repertis, ut praetei'eamus similia:
istis

vero omnibus iucrementa apparatus Tiscliendorfii

petita sunt. Pertiuet

hue etiam

Pistis Sophia, liber gnosticus

saeculi fortasse tertii Sahidice scriptus.

Item rationem habere

plaeuit

idoneis

locis

protevangelii

quod

dicitur

laeobi,
Pilati.

evangelii

Pseudo-Thomae, actuum quae feruntur
apocrypharum litterarum luminibus ad

A

quibus

ipsos

patres redeunti, praeter eos qui raro adhiberi poterant, ut

Athenagoras, Theophilus, Petrus Alexandrinus, Gregorius

Thaumaturgus, commemorandi sunt Irenaeus, quem quidem
paucis
exceptis

ex

veterrimo

tantum

interj^rete

Latino

novimus,

Clemens Alexandrinus,

Origenes,

Hippolytus,

Dialogus contra Marcionitas, Constitutiones quae dicuntur
Apostolicae,

Methodius.

Ex

his

omnibus testimoniorum

multo plura eaque ipsa curiose delecta in hanc editionem
conlata sunt

quam

in

aliam ullam priorem.

3.

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.

S\)

Nec vero
Clemente
pretes, a
et

tribus primis saeculis acquiescendum Tischen-

dorfio videbatur, etsi

immensam messem prae

reliquis

cum

Irenaeo praebebat Origenes, cuius etiam interneglectos neque a Griesbachio

Lachmanno plane
criticis

iu

Symbolis

excerjjtos,

persaepe consuluit.

Per-

rectum igitur
saeculi,

est

studiis

eius

ad patres quarti

et quinti

quorum ex numero

in primis

nominandi sunt EuBasilius.

sebius,

Didymus, Athanasius, Epiphanius,

Eusebii

demonstratio evangelica, pro multitudine locorum sacrorum
ibi

adscriptorum primo loco ponenda,

libri

contra Mar-

cellum

cum

tot ipsius Marcelli locis, historia ecclesiastica,
et in

commentarii in psalmos

Esaiam

(et in

Lucam apud
quaestiones
,

A. Maium), eclogae propheticae, fragmenta permulta ab

Angelo

Maio

edita,

in

quibus
et

etiam

sunt

evangelicae

ad Stephanum

ad Marinum

saepissime

magnoque cum
Eusebius

fructu adhibita

sunt: gra\ns etiam eo est

quod scriptorum antiquiorum multa fragmenta
critici

passim usus

servavit;

venit in

mentem

Polycratis,

Apollonii, lulii Africani, epistulae ecclesiae Viennensis et

Lugdunensis, Phileae,

Dionysii Alexandrini.

Sed

etiam

reliqui quattuor modo indicati

plurima praebuerunt a prioribus
difficilem

editoribus neglecta.

Et Epiphanius quidem

usum
erat;

propterea habuit quod,

cum

editionis Peta\danae index indicet

paucissima,
in

per

omnes

fere

paginas

examinandus
Guerikii

Didymo yero multum

profuerunt

liber

de
libri

schola Alexandrina

catechetica et Mingarellii

index

de Trinitate.

lam sequuntur
quorum nomina

triumyiri, „yersati nocturna

manu

yersati diurna," Chrysostomus, C}aullus Alexandrinus,
,

Theodoretus

aliquot

locorum

millibus
gra\'is-

adscribenda erant.

Ad

Chrysostomum subsidium
ex
codice

simum nactus
septemdecim

est

Tischendorfius
in

saeculi

sexti

homilias

Matthaeum

continente,

quern

transcripsit Guelferbyti; praeterea etiam

codicum Moscuen-

sium plerumque

ratio est habita.

Cyrillum autem Alexanexcussit

drinum

magno

studio

eo

libentius

cum ex

40

II.

DE APPARATU CRITIC O.

commentariis eius in lohannis evangelium, quae ad verbum
perceusebat, satis intellexisset textum scriptorum eius

non

male ad nos pervenisse.

Etiam

alterius Cyrilli,

episcopi

Hierosolymitaui, opus eatecheticum perlustravit totum. Item

Theodori Mopsuesteni fragmenta ex catenis collecta, item
locis multis

Chronieon paschale; item lohannis Damasceni
in Pauli epistulas et

plura,

maxime commentarios

quae in

parallelis saeris

ad easdem spectant, ratione habita in primis

eodicis Ru^^efucaldensis saeculi fere octavi; item

maxime ad
actis

apostolorum actus
testimoniorum
duplici
gelia

et epistulas catholieas,

propter antiquiorum
(in

paueitatem,

Theopliylactum

ex

textu ac triplici) et

Oecumenium; item ad evan-

Euthymium.

Ad

evangelium lohannis singulari studio

^

Nonni metaphrasim adhibuit; item ad apocalypsim Andreae
et

Arethae commentaria, quorum priora quidem non tantum

ex duobus codicibus

dudum

excussis, sed etiam

ex insigni

codice Coisliniano a se ipso Parisiis pertractato dedit.

Ad

Aretham vero dudum editum addere
memoria Crameri

licebat ea

quae

I'ecenti

industria in catena exhibuit.

Potiora igitur haec quidem ex Tischendorfianis circa
patres Graecos laboribus.
hibiti sunt, sive ipsi

Ex

iis

autem qui passim tantum ad-

pauca reliquerunt sive rarius scripta eorum

a Tischendorfio consulta sunt, notabiliores saeculorum trium

priorum iam supra commemorati sunt; addendi vero sunt
alii

permulti,

quorum

satis

erit

nominasse Amphilochium,

y

Anastasium Sinaitam, Caesarium, Cosmam, Ephraim Syrum
ex vetere interprete Graeco, Euthalium, Eutherium, Leontium

Byzantinum,

Marcum Diadochum, Marcum Monachum,

Maximum Confessorem, Gregorium Nyssenum, Philonem Carpasium, Photium, Theodotum Ancyranum, Tituni Bostrensem.

Denique hue pertinent quae ex
,,

catenis peti poterant

subsidia critica.
in

Quo

in litterarum genere catenae
libros

omnes Novi Testamenti
I.

eminent quae

debentur curis
tissimi.

A. Crameri,

viri

studiosissimi ac meriilia

Octo volumina quae foras dedit, non pari

3.

DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS.
excussit

41

quidem

pretio,

Tischendorfius

omnia,

consultis

iu.super catenis

quas

dudum

Possinus et Nicephorus recen-

tique
libris

memoria A. Maius publicarunt.
in

Prodeuut ex

illis

commentario

editionis huius Tischendorfii j^i'aeter

alios

iam notatos, in quibus primum locum tenet Origenes
fragmenta
praestantissima

propter

commentarii

dudum

deperditi in epistulam

ad Ephesios, Aeaeius, Ammonius,
Diodorus,

Apollinaris,

Asterius,
,

Gennadius,
et

Hesychius

Hierosolymitanus
(uterque

lohannes

Geometer

01ym2:)iodorus

ex A. Maio),

Procopius

(potissimum

ex

Mce-

phori libris), Severianus, Victor,

alii.

InLatinistestimoniisexscribendis semper atqvie inprimis
_

I'atres Latini.

...

usus est Tischendorfius celeberrimo Sabatarii
opere,

mdeque permulta

.

,

,

.

,

in

banc editionem
;

adsumpta sunt quae priores
non

editores praeterierant

tamen
editio-

proi'sus abstinuit a consulendis

ipsorum patrum

nibus.

Praeter Irenaei enim interpretem, quern ubique ex
Lipsiensi
Stierenii
et

editionibus
hausit, et

Cantabrigiensi

Harveii
contulit,

Origeuis interpretes, quos certe saepe
allati sunt

passim ab eo
tacente vel

ex ipsorum operibus, Sabatario vel
Cyprianus, Lucifer,
et

non

satisfaciente, Tertullianus,

Hilarius,
brosiaster
;

Augustinus,

Hieronymus, Ambrosius

Am-

item Latine versi Archelaus et ,,Iacobus Nisibenus"

sive potius ut

nunc scimus Aphraates

vir sapiens Persicus,

ut praetereantur h. 1. Didymi Athanasii

aliorumque interpretes

item

per actuum

maxime textum Beda; item ex magna
libri

Gallandii collectione auctor
tianus, auctor libri

de rebaptismate, Nova-

ad Novatianum, Caesarius Arelatensis,

Faustinus, Orosius, Orsiesius, Pacianus, Salvianus aliique.

In primis vero locupletare

apparatum

criticum

contigit

ex egregiis Victorini commentariis in epistulas ad Galatas,

ad Philippenses, ad Ephesios, ab Angelo Maio primum
editis,

ad quae accedunt

alius Victorini (?)

ad apocalypsim

adnotationes
Itali

apud Gallandium; item ex fragmentis textus
antiquissimus
tractatus

y

quae

ad

priora

Lucae

42

n.

DE APPAEATU CRITIC O.
Ambrosiano
rescripto

capita praebuit, ex codice

ab Angelo

Maio

erutus.

Ceterum in adnotationibus
octava loci
ipsi

patristicis in

hac editione

ad quos

resjiicitur

longe accuratius

quam

in

prioribus indicati sunt.

Hoc ibi maxime necessarium videbatur
in

ubi editiones accurato indice carent, ut in Epiplianio, in
Cyrillo Alexandrino,

multis

aliis.

Abstinendum vero
commentarii ex

omnino
v/

erat

indicationibus

eiusmodi ubi

singulorum ordine exscribuntur, ut Chrysostomi, Theodoreti,
lohannis Damasceni, Theophylacti.

Saepe vero ipsa verba

antiquorum, ubi singularem gravitatem habent, adscripta sunt.

4.

DE EDITIONIBUS.
Editionem Elzevirianam
anni
,

1624

(passim

etiam

editiones posteriores Elzevirianas

in primis

annorum 1633

1656 1670 1678)

et tertiam

Robert! Stephani anni 1550

(passim etiam Millii, Wetstenii), item Griesbachianam Davidis Schulzii curis auctam, Scholzii,

Lachmanni (editionem
notavit.

maiorem, passim minoris ratione habita) ubique

Atque simul, ut iam ante
Tischendorfius

fecerat,

lectiones

omnes Griesexhibuit

bachio magis minus ve suspectas vel
,

commend atas
iis

additis insuper passim

quae docta manus

Davidis Schulzii adnotavit.

Atque haec quidem de incrementis apparatus
ex quattuor operum generibus.
dorfius

critici

JNIiuime ignorabat Tischendeficerent ut perfectus atque

quam multa etiamnum

absolutus omnibus numeris esset apparatus; neque dubitabat

quin passim subrepseriut errores, sive ipsius incuria sive

typographorum, quod praesertim ad apocalypsim valde dolen-

dum

est.

Id vero ut

in

commentario

editionis septimae ita in
est,

commentario huius

editionis

maximi momenti

quod non

modo ad omnes

lectiones in

textum receptas qua nituutur

4.

DE EDITIONIBUS.
est,

43

auctoritate

notatum

sed

etiam

aliorum (Griesbachii,
testes

Lacliraanni)
appositi. tissimi

lectionibus

ipsisque

Elzevirianis

sunt

Ita

demum
testes

vitari ac praecaveri videntur frequen-

circa

errores,

qui

apud plerosque commenOrti enim inde sunt

tariorum auctores invaluerunt.

quod

ex Wetstenii, Griesbachii, Scholzii ratione auctoritates veteres

non adscribebantur
ex qua,-

nisi lectionibus

ab Elzeviriaua
satis

diversis.

Cui nialo nee maiore Lachmanni editione
erat,

subventum
„orien-

cum ad repraesentandum antiquum
testes

talem"

textum

tantum paucissimi iique non
,

sine

arbitrio delecti adhiberentur

magnus

rursus pleroruraque

error

ortus est,

ac

si

qui orientalem constituebant Lachullo

manni textum, iidem
religione facientibus.

modo

satisfacere possent

de vero
et

apostolorum textu quaerentibus idque circumspecte

cum

Neque vero acquiescendum videbatur
ad
lectiones

in apponendis testimoniis

cum

Tischendorfianas

tum

aliis

editoribus

iisque

magni nominis probatas, sed

quidquid ab ipsorum auctoritate testium aliquam commen-

dationem habet, vel,

ut res exactius definiatur,
et
si

lectiones

omnes

in uncialibus codicibus inventas,

quae etiam

invitis illis sive propria ratione sive

reliquarum auctoritatum

consensione aliqua

praestant, in apparatu exhibendi con-

silium et cura erat. Consilium hoc erat, haec cura: in negotio

enim tam

late

patente

tamque

difficili

aliquid

passim
su^jpleest.

praetermissum

esse,

quamvis iam

in
,

Prolegomenis

menta

et

emendanda contineantur
quod dictum
errores
est

non dubitandum

Neque

id

tantum ambitum habet ut etiam

manifestos
^

quoslibet^
fxiu

(quorum

in nuniero

minime
in fg,
Tircc

Eiusmodi sunt
vufia

^I'v/ija

avrcc&lovi'Tta Phil 1,27

y.(u

iiuwa pro xac tjucov
d-eXtjai,

ut

in

A

edituni

est

2Thess2,l,

vfina
loa

tOfxtv, rjxuvaa qior)]a ItyovO)],

iCwv pro
Iohl5,7
jiro

tyoiv,

Tvloi pro ota arvloi,
pro-riOrJ^rj,

tr

vuwr utvn,

ut

est

in

L,

tanldy/i'taor

anolrjuoa pro (cnodr]uoo, o vioG

ovToa:

quae omnia in A scripta sunt, antaTtilccr
Praeterita sunt talia plerumque, inulta

y.airoi', t<fayiOfxtv,

tniwutr.

tamen

in

commentario locum
passim causa.

invenerunt

;

erat

enim etiam cur exhiberentur

singulai'is

44

II.

DE APPARATU CRITIC O.
grammaticae ponuntur) aut quae leviter
universa
Tischendorfius
adnotaverit:

formae

liberioris legis

scriptura

differunt^

Deque enim incousideratae

sedulitatis appetebat

laudem, nee
obruere

magis viros doctos librum adhibituros suum

inutili

mole quam
eiusmodi

utilia docere

malebat: verura persuasum habebat
praestare

in

rebus

bonum

delectum

et suae id

in primis editioni eonveuire.

Siugularis
cernitur in

autem

apparatus

Tischendorfiani

virtus
iudicii

eo

quod ad aliquot lectionum centeua
est brevissirae ratio
iri

quod secutus

est reddita.

Quibus ab

exemplis eerte hoc conclusum

sperabat,

nusquam temere

hoc vel illud praeferri aut
dicta

reici.

Pertinet hue etiam quod

antiquorum grammaticorum passim adscripta sunt,

saepe ex Stephani Thesauri editione Didotiana.

Denique

non ingrata

fore arbitrabatur Tischendorfius

quae de accen-

tuum usu quem ad modum

in codicibus octavi noni decimi

saeculi similibusque observatur adnotavit.^
*

Hue

pertinent itacismi phirimi, ut
T"""'*^,

i]

;'«A{A«<oi

Lcl3,2 K,toig

fri^o^)]a
(Ju

Lc 13,17

o/^irom, xoivcu^ia, lotnovf.iii'oa, ^Xauon^u,

pro aot, TiQoatxoivovv, XfiTOv^yna, liTovQ-yfiK, oixttav pro oixiav,
fyfU'coaxsi', naQuyfirfTcn, Xeiar, u^fiv)], item f« et e

(lrjj.iiov,

promiscue

posita ut tq((i'aiQ0j{}^rjOcii', item ueglecta adliteratio, ut ivnooad-tv,
i:V^Xe\puGa,rivyty.iv, OL'v^ovXt,op,€vneGovToo.

Quorvim quidem omnium
notata.

exempla hand pauca data sunt, sed non constanter
idem

Explicatur

de his ac similibus generatim in Prolegomenorum capite IV; quod
fit

de ovto) et ovtojg atque de r tiftXxi'GTiy.ov, quorum utrumque
est.

paucis tantum uotabilioribus locis in ipso commentario tractatum
^

Praeterea de editione hac octava et de

iis

quae huius editionis
2,

propria sunt vide infra Prolegomenorum caput VI,

(4).

45

III.

DE LE GIBUS
IN

TEXTU CONSTITUENDO.

46

paginae

Textus depravatio antiquissima
Leges:
1.

47

— 53 53 — 54

Peculiaria pro siispectis habenda

.

.

.

2.

Quae orta sunt ex errore librariorum arcenda
In parallelis dissensio anteponenda
Lectio reliquaruni fons, probabilis
.
. .

3.
4. 5.

.

.

Auctorum propria tenenda

— 56 57 — 60 60 — 63 63 — 64 64 — 68
54

41

III.

DE LEGIBUS
IN
In

TEXTU CONSTITUENDO.

constituenda textus recensione, Tischendorfius sibi has
leges scripsit:

Textus

petendus

est

iinice

ex antiquis

testibus,

et

potissimum quidem e Graecis codicibus, sed interpretationum

patrumque
iam factum

testimoniis

miuime

neglectis.

Itaque

omnis
ut

textus conformatio ab ipsis testibus proficisci debebat,
est in

editione quae

anno 1840

prodiit,

non

ab Elzeviriana, quam receptam vocant,

editione.

Testibus

autem diserepantibus primo loco ponenda sunt ea quae
tuentur
codices

Graeci
fere

antiquissimi

i.

e.

a quarto inde

usque

ad nonum

saeculum

scripti.

Rursus

in

his

qui vetustate antecellunt iidem auctoritate praevalent.
auctoritas

Haec
ac

ut magnopere

augetur
ita

si

interpretationum

patrum accedunt testimonial
^

non superatur dissensione

Quod enim paucissimi
est
et
fj'«,

tantiim codices Graeci iique soli testaunisi

tur (nisi

eiusmodi quod nou potest

a Graecis firmari,

ut

OTiwa
etc)

ev^va

et svd-fo)a,

ut

multae formae grammaticae
alter ab altero transcriptum

id facile

ita potest

ortum putari ut
si

habeat.

Non

item vero

accedunt veterum interpretum ac patrum
addito praeter s

testimonia.

Ita

Mt6,25

<fayt]T8 sine

nP

testantur

48

in.

DE KEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.
omnium codicum recentiorum e. a nono saeculo usque ad decimum sextum
yel

plurimorum

etiam

i.

eorum
exarati

qui

sunt.

Istud
iis

enim

dubitari

nequit,

recentiores

longe plerosque ex
fere

fluxisse

codicibus

qui ante annos

mille per

ecclesiam

Graecam cum publica quadam
et ipsos

auctoritate

adhibebantur indeque

publicam illam

quaudam
priorum

et

constantem formam induisse.

Ea

vero forma
est

per varias

manus variosque
ubi

casus

derivata
et

ab usu
et

saeculorum,

fontium

consuleudorum

Ex quo sequitur, emendandorum magna licentia erat. cum antiquitatis laudem quae antiquissimorum codicum lectionibus sine dubio iuest eandem posse recentioribus
inesse
testibus,

quamvis id per

se

minus probabile

sit;

tum

codices

post

octavum saeculum
sed

scriptos neglegendos

aut parvi aestimandos non esse,

non posse numerum
urgeri. Accuratius
erit

eorum prae paucitate antiquiorum testium
codicum octavi saeculi
vel

vero banc in rem inquirentibus passim facile
lectiones
et

demoustrare
anti-

sequentium ipsa

quitate
quinti,

aequiparare

vel

antecedere

codicum
illi

quarti,
inter-

sexti saeculi lectiones.

Fit enim ut

ex

pretibus

Syrum

vel

Sahidicum vel Italum vel Gothum^
etiam ex
patribus

adsentientes

habeant, vel

Clementem,
lectionibus

Origenem, Ireuaeum, Tertullianum.

Quod

si est

aliquo loco de priucipatu certantibus, non amplius quaerendum
est utra antiquior sit, sed utra praestet

propria vi ac ratione.
Chrysostomus
aut

Clemens Alexandrinus
interpretes
latt
syr<="

,

Athanasius,

Basilius,

,

item

aeth.

Hos cum ab
sit credibile,

s

exemplar! unde

descriptus est peiiendisse

minime
s

earn lectionem certe
fuisse

iam

diu
est.

ante

aetatem

codicis

obtinuisse

vulgatamque

certum

Mt8,18 o/lor pro noD.ova
solo legatur lectionem
est.

o/).ova, propterea

quod

in codice B

quamquam
temerarium
^

apud antiques pervagatam habere,
non modo harum
inter-

Hi

testes

maxime

praestant quod

pretatiouum origo ad secundum, tertium, quartum saeculum revocanda
est, sed

etiam, quod in usu earum critico gravissimum est, codicibus

quarti quinti sexti saeculi ad nos pervenerunt.

TEXTUS DEPRAVATIO ANTIQUISSIAIA.
Sed ultra progrediendum
faciunda
sit
est.

49

Quamvis enim permagni
perantiquani

quaevis lectio
esse
est

quam

ideoque in

antiquitate

vulgatam

certum exploratumque habeamus,
testium

tamen

manifestum

superstitum

nullum earn

superare aetatem ubi universa

quaedam
Cuius
fere

textus sacri varietas
rei
a.

ac

depravatio
est
a.

iam

exstiterit.

luculentissimus

testis

cum Clemente
185 denatus
a.

(denato
vel

220) Origenes

(natus

254)

cum

Irenaeo (scripsit opus
a.

suum

fortasse ante a.

190)^

Tertullianus (denatus

220).

Ad

quos quarto saeculo, quo ipso Sinaiticus Vaticanusque

codices

omnium

autiquissimi

script!

videntur,

accedit

Hieronymi testimonium ad
esse

Damasum
Quod

scribeutis „tot
ille

paene

exemplaria quot codices".

de Latinis

quidem

dixit, sed

una probat ab illorum ante Hieronymum tem-

porum ingenio recte derivari documentorum textus varietatem
quern ad

modum

quae idem de evangeliorum textuum per-

mixtione queritur (vide post), ea communia prorsus Graecorum
et

Latiuorum testium

sunt.

Praetereaque ipse
se

„codicum

Graecorum emendata conlatione sed veterum"
dicens itemque prospexisse „ne

usum

esse

consuetudine discreparet"

multum a lectionis Latinae novum opus suum, satis innuit
sit

Graecorum
textus

sui temporis

codicum diversitatem. Quae quidemi
difficile^

depravatio unde exorta
sunt quae huic
est,
rei

dictu
Satis

est,

etsi

plura

lucem

aiferant.

per

se

clarum

primorum temporum homines quippe plenos
apostolorum fructos commercio alienos

spiritus atque ijosorum
fuisse

a litterae scriptae veneratione, eoque minus iurasse

in

litteram

quo minus auctores
lis

ipsi

aut orationis artem

profiterentur aut

quae foras darent

summam

auctoritatem
asseclis^

tribui voluissent: traditum nobis est

Artemonem cum

*

Liber tertius scriptus
vide Iren.
Hist.

est

Eleiithero episcoi^o (annis circiter
iii,

17.5

— 190);
^

Cont. haer.
eccl.

3, ^ 3.

Cf Euseb.

v,

28, cui capiti titulus est:
Ibi

neql
28,

T(di'

Ti]r

'AoTBuwroG tuQtoiv i^ao/rja nQOiifjih-jutrwv.
Eusebius ex autiquiore scriptore haec
ed. 8.

^? 15

— 17

affert:

dut xovto

TiscHENDORF, N. T.

4C

50

ni.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.
alios textui sacro corrigendo studuisse

Tatianum Marcionem
'

porro
tareut,

qui

pia

saepe

fraude

scripta

apocrypha

veadi-

quod studium
scimus,
credibile

ipsis

duobus primis

ecclesiae saeculis

invaluisse

eos
est;

a textu

mutando non abhorruisse
primis

perquam
esse

deinde comperimus iam ante Hiea.

ronymi tempora
ut

(nati

346)

in

operam datam

evangeliorum varietatem ad quandam revocareut

unitatem, quod quidem ad textus evangelistarum

maxime

synopticorum confundendos

magnam vim

habuisse constat;"^

ac iure inde eoncluditur, quod in evangeliis licitum putarent,
id

Deque in

reliquis

libris

ubicumque ex
Antiocheno
textus

re

visum

esset

haberi potuisse criminosum.

Deuique post medium
et

fere

saeculum

teitium

a

Luciano

Hesychio
esse

Alexandrino
certe

receusiones
et

quasdam
Gelasii

susceptas

Hieronymus

quod

dicitur

decretum

Tuio &ti(iia yQ(a^(da a(^o(io)a tn^^alov raa ytlnarJ, }JyorTta avTcla
<iio)(}&(Dy.e}'(C(.

y.ai

on

tovto

/.ir]

xaTailnudofxtroa avTwv Ityo) 6

jiovkojuivoa SvvciTKc fiad^fh'.
iy.nOTov
tcc

ei

yao

na

x^ikrjGei

avyxofxiGaa avTwr

ditt(fiorovvTtt- aaifxif(avtt

nnoo uU.i]}.a, y.uTa noXv uv evQOi yovv eOTca tcc \4axkrjnuc^ov ToTa 06od"oVoi'. jtoDmv Se loTiv fvTioQijadi Sia to (ftloTiuioa tyyiyouqd^ai Tova
avTiyQctqci i^eraCftv
,

uc'.i}^i]Taa iiVT(xjy

tu

v(f'

iyuoTov avToh', wa uvtoI xcJ.ovai

,

yarojo-

S-Mfisi'a,

TOVTtGTiv rjffccrtauava.
TCC

ndliv dh tovtovO

to.

'EQ/j-orfiXov

yaQ Anokk(x)vi6ov ovdt avTcc iccvroia iari Gvfxcfcavcc. (ViCfTi. yccQ Gvyy.Qirai tcc ttoot^qov vn ccvtov xaTaaxivccad^ivTcc toio vGTEQOv Ticckiv tniSucGTQCcfffTGi,, y.ccl tvQiTv y.ccTcc nolv ccnccSovTcc. Etc. ^ Cf Euseb. Hist. eccl. iv, 29, ^6 tov dt cItiogto/.ov (faai
ov awciSii.
ToXflijaai
avTuii'
^

TCrccG ccvtov UtTaifQCCGCCt (fWVCCG,

(OG

iTTldlOQihOVUSVOV

(cum Heinichenio, non avTor) T^r t^g cfQaGtoiG GvrTcc^w.
,,Magnus siquidem hie in nostris codicibus error inolevit, quoddum
re alius evangelista plus dixit, in alio quia

in

eadem

minus putaverint
ceteros

addiderunt; vel

dum eundem sensum
primum
Unde

alius aliter exjiressit, ille qui

unum
et

e quattuor

legerat ad eius
accidit ut

exemplum

quoque

aestimaverit emendandos.
in

apud nos mixta
in

sint omnia,
lo-

Marco plura Lucae atque Matthaei; rursum
aliis

Matthaeo

hannis et Marci, et in reliquorum quae

propria sunt inveniantur."

Cf

epist.

ad Dam. cuius textus etiam Prolegomeuis ed. Tischeudoriianae

triglottae pag. xcvi sqq. insertus est.

TEXTUS DEPRAYATIO ANTIQUISSIMA.
testantur;^ ex quibus testimoniis
est,

51

non

tarn id

concludendum

exstitisse

duumviros

illos

magnae codicum nostrorum
emendarent ac
restituerent.

diversitatis auctores,

qiiam studuisse eos ut textuni mira iam

diversitate laboranteni recenseudo

Quae omnia
saeculis

utut sunt, certum hoc est iam

IV

et III

Novi Testamenti textum,
sive

qualis in codicibus sive

Graecis

ex

Graeco

versis

per

orbem

Christianum

circumferebatur, a puritate atque integritate plurimis modis
diseessisse;

aetate
p.
rei

maxime vero probabile etiam illud est, nulla maiorem quam ipsa prima, i. e. primo ac secundo
Cuius
id levissimum sequitur.

Chr. saeculo, textus sacri varietatera esse exortam.

argumentum unum neque

Nota
esse

sunt Griesbacliii verba:-

„Tandem commemorandum
v.
c.

censeo codices nonnullos e partibus longe dissimillimis esse
conflatos.

Alexandriuus

codex recensionem sequitur

aliam in evangeliis, aliam in epistolis Paulinis, aliam in
actibus apostolorum et catholicis epistolis."
singulis disputari; negari

Potest de his

tamen nequit
inter
,

ipsos antiquissimos
soli

codices

quattuor,

qui

quidem

unciales
singulis

totum

I^o^nim Testamentum

comprehendunt
ijisis

nonnullis

partibus ratione textus sui sibi

dissimiles esse.

Hoc

autem inde factum
gelia,

est

quod quam rationem habent evanin

quam

epistulae

codicibus

nabc,

eam dudum
Inin

iuduerant antequam in

hos codices transcriberentur.
libri

duerunt enim antequam
coniungi
consuescerent.

No^^ Testamenti
ita

unum
testes

Quae cum
in
satis

sint,

qui

ad

nos

perveneruut

antiquissimi,

textu

apostolorum

restituendo
habex'e.

non aliam ac

dubiam auctoritatem possunt
pertineat praesumse

Quod cum ad infringendam
antiquissimos paucos
codices

ptuosam eorum opinionem, qui verum

tenere

iactant

dummodo

vel

etiam

unum

codicem omnibus reliquis non convictis ac refutatis sed
^

Utriusque verba vide infra, ubi de recensionibus textus exjilicatur.
a.

^loh.'Iac. Griesbach, K. T. Gr. ed. 2, Halae
prolegg. sect,
iii,

1796,

vol. 1,

sub fiuem,

p. Ixxxi.

4*

52

III.

DE LE GIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.
spretis
iis

simpliciter

sequantur,

turn

addendum

est

unum

quod cum
destinatum

quae iam disputata sunt artissime

coliaeret,

maxime ad rationem codicum

nostroruni saeculis
In-

quarto quinto sexto posteriorum rectius aestimandara.

signem euim inter codices unciales primi ordinis

et
,

secuudi

cum

reliquis

plerisque

esse

textus

difFerentiam

eamque

tantam

ut, in evangeliis

maxime, per quodvis caput lection um

genus quoddam alterum Aegyptiacum, alteram Asiaticum,
etsi

nomina non
facile

satis

quadrant, distinguere possis, ad demonet

strandum

est

iam
nee

est

a

mvdtis

demonstratum.
in primis

Haec autem

differentia

maxime neque
Saeculis

ab

antiquitatis discrimine pendet.

enim sexto septimo

octavo iisque quae sequebantur nullo
textus codicum

modo

fieri

potuit ut

kabcd

in

eum
ita

transformaretur quern codices

EFGHKM cum
argumentis
consensione

similibus
potest,

praebent.

Quae
satis

res

ut

pluribus

effici

iam

coarguitur

magna

quam

inter lios codices posteriores et Chryso-

stomum atque Theodoretum, item
alios esse constat.
peritis

interpretes

Syrum Gotlium

Quod

si

recte
esse,

habet, nee vero potest

ullo

modo dubium

quarto exstitisse codices in

dandum est saeculo iam summa rei simillimos codicibus

nostris octavi saeculi et sequentium.

Nee vero obliviscendum illud est, autiquissimos codices Graecos nostros, quorum principes omnino sunt Sinaiticus
et

Vaticanus,

pro ea quae calligraphis Alexandrinis erat

sermonis Graecae ignoratione, non tam suae sequi aetatis

consuetudinem
fideliter

quam

longe antiquiora exempla plerumque
vitiose

quamvis passim

repetere.

Quod ne ex
Graecam
et

opinionis arbitrio dictum videatur, vetat insignis consensio

quae multis
vetustissimam
esse

locis

inter Sinaiticam
invitis

lectionem

Latinam

plerisque

reliquis

testibus

deprehenditur,
interprete

accedente

passim

antiquissimo

evanvel

geliorum

Syro,

qui
teste.

Curetonianus

dicitur,

etiam alio secundi saeculi

Atque

ita

factum

est ut

Tischendorfius secutus praeter ceteros codicum Sinaitici et

TEXTUS DEPRA.VATIO ANTIQUISSIMA.
Vaticani similiumque auctoritatem
,

53

si

non ipsorum apostoearn

lorum

scripturam,

certe

plerumque

quae

secundo

saeculo apud homines Christianos pro apostolica habebatur,
restituisse sibi ^nderetur.

Certum vero

est

probatissimam

secundi saeeuli rationem multo propius ad ipsam veritatem

accedere

quam quae

posterioribus saeculis in eeclesia circum-

ferebatur.

Quae omnia,

nisi

quis idoneis ac firmis argumentis

doeere contrarium poterit, ad eriticos labores religiose ac

prudenter adhibenda erunt, providentibus ne

rei

tam

gravis

ac severae fundamenta mediis in opinionibus atque erroribus
iaciantur.

Videtur autem inde

summa

lex critica scribenda

esse liaec,

ut omnibus locis ubi quid auctores scripserint
effici

docta ratione aut iudicio

nequit,
et

quod antiquis
unice

testibus
sit;

probatissimum videtur fidenter

seqviendum
arbitrio

ubicumque vero causae sunt graves atque ab

quam

maxime
et satis

alienae,

quae aliud prae

alio

commendent con-

firmentque, non id praestet quod testatissimum, sed quod

testatum et probabile

sit.

lamvero circumspieiendum

est porro

quae potissimum

gra\'ia videantur sive in auctoritate testium

pensanda sive
fere

in probabilitate defiuienda lectionum.

Eiusmodi

haec

videntur:
1.

Pro suspectis habenda sunt cum quae
peculiaria
sunt,

uni

vel

alteri

horum testium prorsus

turn quae

classium

quae ^ndentur esse certam indolem ab homine

docto profectam redolent.
2.

Arcenda
probabile

sunt

quae

quamvis

pluribus

probata

testibus

ex errore librariorum orta esse manifestum vel
est.

maxime
3.

Locis gemiuis

cum

Veteris

tum Novi Testament!
,

maximeque evangeliorum synoi^ticorum ad quos inter se exaequandos priscorum hominum praecipuam curam pertinuisse certum est, testibus qui

consensum praebentpraeferendi

sunt qui dissensionem testantur, nisi gravis causa aliud suadeat.

54

m. DE LEGIBUS
4.

EN

TEXTU CONSTITUENDO.
reli-

Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae
dedisse vel

quarum ansam
5.

etiam earum

elemeuta in se

contiuere videtur.

Studiose

tenenda

sunt

quae a ratione sermonis

Graeci auctorum Novi Testamenti proprii neque minus a
consuetudine uniuseuiusque horum scriptorum commendantur.

Quae
1
.

singula paucis illustrauda sunt.
alteri

Pro suspectis habenda sunt cum quae uni vel

horum

testium prorsus peculiaria sunt,

tum quae

clas-

sium quae videntur esse
docto profectam redolent.

certam indolem ab

homine

Unius

igitur

codicis

lectionem,
,

praesertim

ubi,

ut

plurimis locis evangeliorum
suli possunt,

multi satis antiqui testes con-

non cautum
quidem

est recipere nisi

examine exacto

firmatam
esto

et

re prae ceteris implicita.
oi

Exemplum
si

Mc

2, 22.

Ibi verba anbXkvtai xai

aaxoi,

verum
ex-

quaeris, unius

B

auctoritate recepta sunt, nisi quod, idque

baud leve

est,

iam Coptus

interpres

eundem textum
e geminis

primit. Accedit vero
esse

quod hunc locum
fit.

corruptum

perquam probabile
textui

Prorsus enim Matthaei textum,
lectio

eundem Lucae
repetit,

proximum,

plerumque recepta

quem ad modum probavit Tiscbendorfius ad turbandum Matthaeum aliquam vim habuit, cf comm. ad Mt9,17. Porro quod L 102 legunt,
atque etiam Marci textus,
,

corruptionis

e

Matthaeo factae initium

sistit;

item quod

D cum quinque
leviter

Italae codicibus optimis habet, id lectionem

Tischendorfo probatam ad frequentiorem loquendi usum

immutat,

conformans

una

ad

Matthaei

locum.

Denique haec dicendi brevitas opposita pleniori Matthaei
et

Lucae

dictioni

Marco couvenit maxime;
ubi lectio non dubia

eadem enim
est.

invenitur multis

aliis locis

Similes

sunt rationes propter quas verba plerumque addita aXla uhcv
vf'ov eiG

aaxam

-/.mvova ^h]tt'oi>

ex auctoritate unius codicis D

quattuorque Italae codicum antiquissimorum omissa sunt.

Ea enim

verba prorsus eLuca, apud quem nemo praetermisit,

1.

PECUUAEIA PRO SUSPECTIS HABENDA.
k*B
et

55

petita

videutur.

102

eo

quod

p.r^rtov

omittunt
ad-

totam

sententiam primiim e

Luca margini Matthaei

scriptam

maxime

probaut.

Item e geminis corruptionem
clarius

factam

testes

duo Graeci cum pluribus Latinis eo

ostendunt quod etiam Matthaei verba x«) (^iqoteQoi awrrjQovvrai,

a

plurimis

et

ipsi

Lucae

illata,

verbis

spuriis

eomplendae sententiae causa addiderunt.
passim vel omissum vel
est locis

Denique xan'om

ut

sententiam

cum n'ova jDermutatum eiusmodi primum minus accurate ex parallelis
fieri

adnotatam confirmet.
Potest vero

etiam

ut

iustae

constautiae

causa

quod modo pluribus firmatum
i.

testibus fuerit,
sit.

ex paucissimis
con-

e.

uno vel duobus receptum

Quae quidem

stantia

quem ambitum habere
neque enim

posset, saepe dubius Tischenfacile poterat lex scribi

dorfius haerebat;

quae

omniiuu locorum rationi

satisfaceret.

Pertinet hue in primis

formarum quas dicunt Alexandrinarum usus, quas quidem
sensim ex codicibus expellendi studium fuisse certum
est.

Has

igitur

ex

antiquissimis

tribus

vel

duobus recipere

non dubitabat; confer sna^alMv
nomine
dorfius
codicis

Mc 14,46
pauca.

Act21,27;

etsi

k ductus in

hac editione expulit Tischen-

harum formarum verba non
recipere
,

Eiusmodi vero

ex D solo, qui earuudem formarum usu praeter ceteros
excellit,

non cautum
,

duxit.
locis

Item confer sQuwav,

eiriQuwtjGuv

ars^fQuvvr/tu

quae

omnibus pro testium

auctoritate recipi debebant.

Uno

vero loco

Ro8,27 eadem
Ita constanter

forma aucto;'itatem codicis s
ztGasQuy.ovru,

solius habet.

reaaaga

scribenda

erant:

reGauQUG

manet.

Simileni rationem habet alXu ante vocalem,

quod saepissime

a
re

plerisque
interest

cum

all

commutatum
aliquis

esse apparet.

Qua

in

utrum locus

dubius plurimis

antiquis

testibus utatur

an paucissimis.

Hinc codex A

vel C aliam

in apocal}qDsi aliam in evangeliis auctoritatem habet.

Quam
erat,

ob causam

i8ov locis nonnullis in apocalypsi
invitis,

edendum
testes

iam N iam kp

modo ABC, modo

AC,

AB

habens.

56

m. DE LE GIBUS

IN

TEXTU CONSTITUENDO.
ut
sequi vetet

PoiTO haec regula hanc vim habet,

quos diceudi modos unius vel alterius codicis quamvis boni
proprios sciamus.
ita

Ita
in

B tempori perfecto
exQu^ar
t^XeiUisv

favet, ut

Lc 24,28;
xai
y.ai

D participium

tempus finitum trausferre consuevit,
y.ai
-/.ai

ut

Mt 20,30
Iol2,3

rf/.ovaav

25,25
12,36

anijk&or
UTrr^lO^ar

fx()vi|»«

Icifx^atm

exQv^tj.

Favent codices BCD fo'rmae Muqiu pro MuQian,
fit

inde

clarum

quod etiam
licet,

in

Luca, qui an
soli

Maqicm

scripserit
of.

vix dubitare

passim

substituerunt Magia,

1,30.34.38.39.46.56

2,16.
etc

etc

neque

Mt 13,55
est.

ex c

Hinc nee Mtl,20 ex bl MaQia formam in textuni
con-

recipere

cautum

Codex l epp. Paul, adamat
indicativo

iunctivum
uv

modum cum

commutare, ut
f«r
emrQtTzei

1

Co 16,5

ear
ej^i

TTOQevofiai

ibidem

16,7

Col 3,13

sav

et

3,23 o eav nomrs.
est.

Quae

res

omni cum studio

tractanda

De
potest,

classibus vero

quod dictum
quidquid

est breviter ita definiri

cavendum

esse

recensionem

sapiat

i.

e.

quidquid ab homine docto textum sui temporis recognoscente

profectum videatur.

Ita

Mt25,16

sy.eQdrjGsr

pro

s7Toi7](Jsv,

quamquam
tali

in

x*^A%CDL

al invenitur,

non potest
coniunctim

non

pi'o

emendatione haberi;
pro
tanta
textus

quam
totius

qui

praebent codices,

qua conspicui

sunt consensione, quern ad

modum

etiam patriam eandem
fonte
saeculi
satis

habere

videntur,

ex communi
sunt.

quodam

II
£i*e-

hausisse putandi

Quod genus
diligenter

lectionum
grit

quens

est.

Ubi autem

collectum

sciteque

illustratum, luculenter docebit quoties lectiones ex nobilis-

simis codicibus petitae sine dubio reprobaudae sint.

Contra

clarum
ac

est

si

quae ab antiquissimis

testibus varii generis
et

diversae

jiatriae,

quae in versionibus

scriptoribus

certius faciliusque cognoscitur, coniunctis exhibeantur, ea
facile singulari studio in

non
Sed

textum pristinum

illata videri.

quaestio de recensionibus textus vel classibus testium statim

paulo accuratius tractabitur.

2.

QUAE ORTA SUNT EX EEEORE LIBRAE. ARCENDA.

57

2.

Arcenda sunt quae quamvis pluribus probata
ex errore librariorum orta
probabile
est.
sit,

testibus

esse

manifestum vel maxime

Ab
a

errore librariorum quid

ut saepe planissiraum

ita alibi satis est

dubium. Multa
sunt

rei

parum
alius

gnaris peecata

librariis

visa

quae

prorsus

sunt

generis.

Quae

res iudicanda in primis est

ad codices

saeculi

IV V VI
afferentur
scripto-

litteris

uncialibus

continuaque scrii^tura,

sine acceutibus,

raris punctis exaratos.

Exempla tantum pauca
effictis.

adhibitis litterarum formis

ad sirailitudinem librorum
Errarunt

rum summae

antiquitatis

librarii scribentes

O'TXNXpeH
9,15
et

pro

OTXNXTTXpOH
xai

Mt

Mc2,20.

Item omittentes

in

MeMG
km
scribentes

picT^xiKxiH ico7,34 et o T^OICOIC Mt9,28. Contra
post

rs in

XGreixy
codices

Mtl9,8
tg.

eandem locutionem addunt

o

Item

xrrexoioieN pro xrrexoieN mc12,25
etOypXNa3XNCOproOypxNCJDApoc5,3.
Quod Mt 1 3,55 ovx( pro ovx substituerunt, id facillime fieri potuit
cumscriptum
esset

OyXHfViHP.
firizi

Propter eandem causcriptum

sam

potius

fii]

quam

legendum

est Ioli7,31,

estenimiMHrrXeiONXubiMHTTiuMHTI
mutatum
est
est.

Quid quod

in codice A ex

TTI 6K/JO
librarii

I

ortum

TTG'r\IOI Mc5,7?
i^iSii

Item errore

excidisse

videtur

in z

Mt 17,12

qui locus sic habet:
r/

M,^M
ubi

HXOG.
est

Item confusa sunt

et

in

A

Mt 17,12

ocxNoexHcxN
mcii,3i, item

pro
di

ocxHeexH
in

CXNI.

Facillime praeteriri potuit

l<XI,XlGXO
in

rizorxn^o
etiam passim

vfUKx

oxrroK

nreiNXCyiVlXC
CXQ3
et

Iol6,2,

quem ad modum

H MXCeCQ KXI ©CKXI 2 Co 1,22. Facillime
facile

GXCJD

permutata sunt.
potuit

fieri

H MXC
OIC
in

Ex

autem

ex

58

in.

DE LEGIBUS

IN

TEXTU CONSTITUENDO.
Act 1,3.
Conflisis

codice c ortum est

OIC
Lc7,13

aov

et

a&tj

scriptum
j)ro

est

in

A

eCrF/VXrXNICON
Mt7,14
ubi lectio inter
ott

-IC0H.

Loco

celebri

et ti fluctuat, errore

antiquissimo pro
licet

scriptum existimare

^\ HnHCO^PI ^\^"T^l~iC^T^l. N
Litera

bis

legitur codicibus miiltis

ad lTh2,7 ubi

OHh/JeNH
mutatm.

niOl
Lcl8,5
id

in

eHMeNNHTIIOI

Quod

in pluribus codicibus scriptum est

t>]v xtjqu ravtrjv,

ortum videtur inde quod

XH PA. exeunte versu positum
quem ad modum etiamnum
all' oia.
est
i.

erat in antiquiore exemplari,

in codice L, postque omittebatur lineola litteram v significans.

Mt 20,23
ftierunt,

scriptum
ut
ipse

est

.VX/VOIC
codicis

e.

Sed
qui

interj^res

D

et

Augustinus,

redderent

aliis.

Simili
eiolv

errore
jccq,

Mt 18,20

ex

ov

factum
alia

est

ovx

cf

commentarium.
2 Co 5,3.19

emv Exempla
yuQ

erroris

librariorum illustrantur in Tischendorfii notis

ad

Io5,44

Act 13,23
13,3.

Ko

14,22

lTi3,16
legibus

Tit 2,7

Apoc3,7

Coniecturarum

invitis

palaeographicis factarum
lectio
avvxltjQovofxoi

exemplum
pro

esto

lPe3,7 ubi quam
ita
sol-

difficultatem
esse

habet voluerunt

vere ut dicerent,
fusis

-ixoi

-fioi

datum
i

antiquitus, con-

o

et

CO

additoque

insuper

adscripto.
nostris

At

iota

adscriptum in antiquissimis
habetur,
transferre.

codicibus

plane non
scripta

nee

licet

ex

alieno

usu ad

aj)ostolica

Duo
spectat,

vitiorum genera sunt quae non pendent a palaeo-

grajjhicis rationibus.

Alterum omissiones per
quae
ut

b/xoiote'lsvtov

scriba

a syllaba vel verbo ad similem syllabam
transiliente,

vel simile

verbum
sunt

intersunt omittente.

Hoc tamen
iniuria

saepe

abusi,

Mt 27,35

ubi

-/.hjQov

nonnullis

omissionis causa videtur esse.
sit

Eo enim

quam
menta

caute

utendum

apparet inde quod multa addita-

sine dubio spuria

ex eadem lege

in

textum admit-

tenda sunt, quale est quod Io6,56 codex

D

habet.

Alterum

2.

QUAE OETA SUNT EX EREORE LIBRAR. AECENDA.

59

errores ex itacismo ortos complectitur.

Huius generis ut
gv

plurima plana sunt,

ita

sunt quae ambigui quid habeant.
et

Hue
est,

haec spectant:

Philemll
ipsis

12;

ibi

cum

aoi

confusum, quod in
turbati

AC similibusque baud
aoi.

infrequens
Potest

textus

non ultima causa videtur
qui

esse.

id

autem
aoi

et

ab

iis

av

ds

probaut
ibi

et

ab

iis

qui
8rj

delent
dsi

adhiberi.

2 Co 12,1;

ad

lectionem

pro

in

codicibus
si

KM
ij.

substituendam

vim habuit
ad 1 Co 6,20

conftisio

litterarum
8ei

et
dtj.

E

contrario

habet codex l

pro

Etiam

avaneiQovo,

quod LachavuTrtjille

mannus
oovG,

bis

Le 14,13.21 ex
ortum

codicibus posuit pro

ex

itacismo

est.

Cuius lectionis

nisi

occultam quandam causam habebat, debebat alia multa

eaque saniora ex codicibus recipere.
in

Confiinduntur autem
saepissime
ei

primis haec:

?i

i

oi

v

tj.

Omnium

et

i

inter se permutata.

Ita igitur antiqui libri praebent ^

etdi

pro

H

>^ds(,

omriQerai pro vnt^gerai, roia evdo^r^a pro -^oia,
gv,

av pro Goi et aoi pro
Isiuv

iGQurjhjZai

pro

-Xeirai

vel -Xttai,

pro Xiav,

r/

yaXi).aioi

pro

oi

yaX.
i

Ad

quas vocales

ex

communi pronuntiatione per

permutatas

proxime
Propterea
praestat,

accedit ai

cum

e

confusum, quo nihil frequentius.
altioribus

ubicumque
vix
est

rationibus

alterum

alteri
nisi

scripturae

codicum habenda
invenitur,

ratio,

insignis

quaedam
dorfius,

constantia
Ita 1

qualem

forma

eysiQs

pro

ey£(Qai habet.

Pe2,ll

aTzeyeG&s

non dubitaret Tischentuerentur,

etiamsi

codices

unciales

omnes -G&e
esset

mutare in

-g&ui, nisi
loci

ipsum aptissimum

atque etiam
locis

similitudine

lPe5,1.2

sustentaretur.

Talibus

magna

est

antiquorum interpretum auctoritas.

Ita fluctuant posterius
in

Mt 10,29 et Lcl2,6 nccXsirai et ncolsite, quod apud Mt KEKL etc (in comm. non notatur)
,

Lc A
ac

aliique

multi praebent.

At interpretum nemo
in

aliter

noiXenai vertit.

Ceterum
lectiones

magno

errore

illi

sunt

qui

variantes

plerasque a librariis putant codicibus illatas, et

(iO

III.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

quam ut quaerant quid ex iuventis librario potuerit in mentem venire. At multo plus ad mutandum textum valuere hominum non indoctorum

cum

ipsi

indicant nihil antiquius liabent

studia

qui versante^ volumina sacra in primis sapere sibi

videbautur hoc vel illud corrigendo vel certe adscribendo
in

margine,

unde post

in

ipsum

inrepsit

textum.
^

Nee
claros,

obliviscendum
saecula

est textibus

sacris describendis
studiis
et

per priora

operam dedisse
erant
in

viros
et

doctrina

quales

Origenes

Pamphilus.
(ad

Etiam quae Hiead

rouymus
laudat
sive

commentariis
et

Mt24, 36

Gal 3,1)
illis

„Adamantii

Pierii

exemplaria",

ab

viris

quod dicunt

dioQ^'ov^isva sive,

quod praestat, propria

manu
et

scripta credenda sunt.
et

Propterea codicum scriptores

doctos

indoctos ponere

debemus quorum utrisque
fliere:

suae in corrumpendo textu partes
nobis corruptio
dicitur,
priscis

nimirum quae
est

hominibus saepe visa

emendatio.

Ad

indoctos

librarios,

quorum
qui

in

numero
nee ex
sunt

eluxerunt

calligraphi
scivisse

Alexandrini,
videntur,

nee

Graece

Latine

satis

plures

referendi
et

nobilissimis

codicibus nostris

et Graecis

Latinis multo

pulchrius
3.

quam emendatius scripti.^ Locis geminis cum Veteris tum Novi Testamenti maximese exae-

que evangeliorum synopticorum, ad quos inter

quaudos priscorum hominum praecipuam curam pertinuisse
certum
^

est, testibus

qui consensum praebent praeferendi

Similiter

factum esse in

aliis

scriptis

liiculenter

testantur

quae martyrium Polycarpi subscripta habet:
fitv

Tavra

fj.iTByQu\jJKTo

Faioa tx roir EiQrjrniov

fxad-riTov

tov ITolvxccQnov


a.

Byo)

Sf 2o)y.QaTr\G ty KooirO^oi

tx tiov ru'iov amyoaffcoi' fyQUijia

Eycj Jf
apostol.
fasc. 2,
^

nnhr
opp.

ITiorioa

Ix tov nQoytyQniAUhvov tyqn^pa.

Patr.

ed.

Gebhardt,

Harnack,

Zahn,

Lipsiae

1876,

p. 166.

Calluisse

vei'o

etiam
insignis

monachos elegantissimae scripturae
docet subscriptio codicis palimjjsesti
facti

Alexaudrinae

ai'tem,

Numerorum ex
lOJCd'i'OU

Tischeadorfiano

Petropolitani

,

quae

sic

habet:

^OVK/OV GfQyiov.

3.

IN PARALI^LIS DISSENSIO ANTEPONENDA.

01

sunt qui dissensiouem testantur, nisi gravis causa aliud
suadeat.

Haec
niorata
est

lex ita observata est ut dissensionis quae
testes

comme-

veruni

tenere

iudicarentur nisi per se

uullius aut perexiguae auetoritatis essent.

Cum

autem om-

nibus

documentis,

classe

excepta

nulla,

evangelicorum

textuum permixtio multo antiquior
dorfius in
testibus
iis

sit,

saepe recepit Tischeninvitis

textum id quod ex hac lege praestabat,
quos
alibi

plerumque sequebatur aut

testibus

huiusmodi nonnisi paucis adstipulantibus. Exempla innumera
sunt,

maxime per totum Marei evangelium nee
;

raro in ipso

commentario iudieata
hoc loco urgendum
vei'ba

sunt

quae potissimum ad textum
in re

eonstituendum valuissent.
est.

Qua

unum

praeter cetera

Cum enim saejDe locis geminis ea ipsa
differentia
illi

quae in suspicionem spuriorum veniunt paulum differant

a

verbis

unde derivata \ddentur, sunt qui a

gravem
x-ident.

defensionis

causam sumant.
se facile

At miuime

rectum
iis

Ut enim per
interpolando

intellegitur,

ab

qui

textui

operam dabant non nimiam
quos ex

in tran-

scribendis alienis
esse,

quamvis similibus religionem postulandam
tali

ita

loci sat multi,

transcriptione vel in

multis vel in paucis codicibus corruptos esse planissimum
est,

docent quanta in hoc interpolandi

modo

licentia fiierit.

Eiusmodi exempla sunt: Mt27,35 ubi formula lohannis

19,24

iva

1,

'/Q(i(ptj

7Tlt]Qco&tj
t'ra

prudenter in usum Matthaei
TzXriQco&ij

ti'anslata est ut scriberetur

to nr^&tv.

Mt 27,49
^Myjrri

ubi lohannis

verba 19,34 alX

eia
sic

tav atQuricotoJv
translata sunt:

uvtvv
de

ti^v

TzlevQuv
^-oyyriv

hvhv, ad

Mt
ti]v

cdloa

la^mv

Uvtev avrov

nXtvQuv, similiterque quae

sequuntur

diiferunt.

Mel 1,3

ubi

pro

ri

nvteirs

tovto

a multis exhibetur ti Xvers tov TimXov,
tluxit

quod

e
et

Luca 19,31
a adscripta
xXtj-

ubi

est:

8iati Xvers.
eQS&ij

habent
d-r^Gfrca,

y.u&(OG

dta

Lc2,39 ubi D tov TTQocfr^rov on
etc

vuCcoquiog

quae quidem
7^
(ytjB^iv

ex Matthaei
tav
7rQ0(fr/rci)v

verbis

2,23:

OTzaa
sunt.

TihiQco&ij

due

derivata

(>2

ni.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

Lc5,14 codex d additamentum longius habet Item quod paulo liberius ex Mcl,45 exscriptum est. Le9,43 et 50 in jjluribus Latinis testibus et Gotho
Similiter

additamenta ad locos parallelos libere

efficta

inveniuntur.

Cf etiam ad Le6,42 17,36 19,45 22,47 Mc6,16 13,14 Mt8,13 17,21 18,11 21,44 23,14 24,41. Cf etiam
Gal 4, 17 ubi r« nQsirra
yuQlafiata

ex

1

Co 12,31
ra

libere

adsumptum
ftsiXova

est,

quo

loco

interpolator
legit.

aut

yuQ.

xk

aut ra yaQ. ra -AQBttrova
adhibita
est

Nihilominus magna
verteretur,

cautio

ne haec lex in abusum
esset
et

cum

occasio
est

abutendi
jjf^itQai

frequentissima.

Ex

genere

paulo alio

tqho
in

Mt 15,32

et

Mc8,2

scriptum:

quod enim apud Mt
'tlfitQaa

k et in miuusculis multis legitur,
fluxit,

TQEia,

ex manifesta emendatione
ij^se

neque com-

mendari potest, etiamsi
Matthaei expressit;

Origenes eodem
aliter

modo locum
codicum

neque

de lectionibus

B

et

D

in

Marco

iudicari potest.
loci

Singularem ea in re difficultatem cum
Matthaei
et

aliquot

Lucae tum permulti evangelistae Marci habent,

ubi lectio ita comparata est ut
Ita

cum

alterutro consentire debeat.

Mt27,34 aut ohov Marci aut
est,

oiua Lucae

probandum

est;

Tischendorfius vero ohov probavit.
praeter evangelia ratio
e vv.

Similis aliorum locorum

ut

Act 5,34 ubi

ar&QioTiuva
v.

35.38 petitum videri potest, item aTioarokova e
scripsisse

40.

Videtur Lucas

av&QOJTruva

ex mente Pharisaei;

cum

vero h.

1.

ipse

auctor suo nomine narrare videatur,
nobiliore anoaru'kova
,

mutatum
statim V.

id esse

cum

quod quidem
av&QaTiwv

40

usurpatur.
est erat.

Contra vv. 35.38

lectio

non depravata
dici in

propterea

quod

id

ex ore Gamalielis
Tischen-

promptu

In Marco vero

ita versatus est

dorfius, ut et testium auctoritati cederet et

Marcum

plerum-

que, exceptis excipiendis, brevius reliquis scripsisse poueret.
Veteris Testamenti locos quod attinet,
est

minime

satis

Romanam

sequi editionem, immerito plerisque codicem
ipse
satis
est

Vaticanum exprimere visam, neque

codex

4.

LECTIO RELIQrARtnVf PONS, PEOBABILIS.

63

Vaticanus, sed conferendus est apparatus criticus ad
interpretes.

LXX
saepe

Quod cum
esset,

in

lectionibus
erat

diiudicandis

neglectum

proclive

a

vero aberrare.
satis

Rursus
imper-

autem magna

editio

Holmesiana apparatum

fectum habet; propterea ipsa documenta antiquissima certe
ubi gravius aliquid in censum venit adeunda sunt.
in
ij^so

Igitur

commentario passim notata
varietas inveuitur.

est

quae apud

LXX
con-

lectionis
4.

Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae reliquarum

ansam

dedisse

vel

etiam earum elementa in se

tinere videtur.

Hoc
regularum

si

latiore vel latissimo sensu accipietur,

omnium
eiusmodi

principium

haberi

poterit;

sed

est

quod

alius aliter iui-e

quidem
in

suo, ut cuique \ndetur, definiat
disseruit,

sequaturque.

Quam

rem quae Griesbachius^

pleraque recte se habent bonaeque frugis sunt, sed sunt etiam

quae magna ambiguitate laborent.
est

Quapropter yidendum

cum fiducia ad locos applicetur tales ad quos vel non vel parum quadret; ad quos vero spectet et quo eos modo ad verum perducat, facilius exemplis illustratur quam certis praecipitur regulis.
ue lex haec

Mt 20,23 addunt
videatur:
potuit,

codices
vfilv,

Italae,

uno except©

,

Vul-

gatae, Syrus Curetonianus
ova
tariv

ne Christ! potestas minor
vtuv.

i^ov

dovvat

Christus
ov8e b
v'ioG

hoe dare
omittunt

non

his personis.

Mt 24,36

codices unciales fere omnes,

quod verba

Christi inscientiam

^ndentur

notare.

Ad

hoc valet praesertim testimonium
facile

versionum Latinarum, cum ecclesia occidentalis aliud
voluisset,

quae phrasim a

filioqiie

in

Credo
fortasse

illo

addiderit.

Ad Mc 13,32
Mt 24,38
AKvafiov:
*

non sublata sunt verba

quod evangerov

lium Marci minoris putabatur.

receptum

est

rifitQuia

raia

ttqo

y.axa-

quae

lectio rationibus

duabus corrigenda
a.

librariis

Griesbach, N. T. Gr. ed. 2, Halae
pag. lix

1796,

vol. 1, prolegg.

sect.

Ill,

— Ixxxi.

64

III,

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.

videbatur,
vel


Illi

aliis erat

tempiis significatum

nimium exactum
non
erat satis
rjfifQaio

nimium longe
•Miray.XvGfiav:
fH8ii>niG

diluvio praecedens;
ijfAt'Quia

aliis

exactum.
rov

correxerunt
hi

tzqo rov vel

sane
tzqo

vero

ijiA^QaiG

exeivaiG

rov

vel

\]f.ieQaiG

taiG tzqo tov xatanXvGfiov.
afif/i'

Lc 23,43 verba
iGij

goi

Xf-'yco

,

Gt^f-ie-Qov

fist

ifiuv

iv

TM

TiuQudeiGcp variis

modis permutaverunt

viri docti

rationibus
ovTza

dogmaticis ducti.
ova:
ovtzoo

Io7,8 scribunt codices multi
ne lesus posthac falsum

pro

ava^ai'vM,

dixisse videatur.

Vide etiam lac 3, 12.
potest ratio loci
cocr

Ambigua
que additum
interj^retes

dici

Lc9,54, ubi plerummolrjGev.

legitur:

xai

'HIiug

Ea cum

quidam dempta putarent, ne de

gloria Heliae

detraherent, turn Tischendorfio sic videbatur, ista esse textui
intrusa quo lacobi et lohannis violentiam excusarent.

Id

quod minime ineptum
Heliae
causa
agi

erat; frustra vero

illis

verbis deletis
res
esset,

videtur,

cum

testata

cf

2 Reg 1,10.12; praetereaque tautus propheta omni excusatione maior videbatur.
5.

Studiose tenenda sunt quae a ratione sermonis Graeci

auctorum

Novi

Testament!

proprii

neque

minus

a

consuetudine

uniuscuiusque

horum

scriptorum

com-

mendantur.

Quae ad banc legem disputanda sunt
poseit rite absolvantur, ampliora sunt

ut

omnia quae

res

quam

ut huic loco

conveniant.

Potiora sola indicantur. Universam Novi Testaattinet,

menti dialectum quod
dorfius eos qui
dialecti

errasse existimabat Tischen-

ab

his sacris libris

quaecumque Alexandrinae

plerumque dicuntur studiose prohibenda duxerunt,

vel certe

non tolerarunt

nisi

pauca quae dudum ab ipso vul-

gari Graeco sermone

non alienissima videbantur. Quae enim

huiusmodi multa ex codicibus vetustis passim allata legebautur,
ea non deberi nisi librariis Alexandrinis opinabantur, nee vero

ipsum Novi Testamenti textum

fuisse

Aegyptium.

Qua

in re

mirum hoc

erat,

quod qui Novo Testamento Alexandrinas

5.

AUCTOEUM PROPRIA TENENDA.
easdem
libenter

65

formas

abiudicarunt,

addixerunt

LXX

interpretibus VeterisTestamenti, in quos utpote Alexandrinos

bene quadrare contendebant quod non quadraret in apostolos,
nullis gravioribus
viilgatis
illi

quidem plerique argumentis
Testament! editionibus.

nixi nisi

Novi

et Veteris

Quamvis
eoncedeu-

autem nemo negaverit, Alexandrinum dicendi scribendique
genus Alexandrinis hominibus proximum
fliisse,

dum
tum
locis

est

cum omnes

ludaeos

illo

tempore Graece loquentes

scriptores sacros vel

maxime
in\dto

pependisse a
tot

LXX virorum
Hebraeo
non modo

interpretatione.
allata

Quid quod ex hac
vel

Novi Testament!
negleeto

legimtur
quod,

certe

textu?

Accedit

dialectus

Alexandrina

ludaeis sed omnibus qui per Aegyptum, per Palaestinam,

per

Syriam,

per

Asiam minorem

et

quae cireumiacent

loca Graeco

eoque vulgar! sermone circa aetatem Christ!
id.

utebantur communis fuisse videtur:
fere

quod multis eiusdem
monumentis, ut

cum Novo Testamento
Quod
vero

antiquitatis

papyris et inscriptionibus nuper in lucem protractis, probari
potest.

ab

editis

libris

sacris
erat.

argumentum
Cur enim

sumpserunt, id in magno errore positum

Vetus Testamentum

tot

Alexandrina,

non item
illud

Novum

Testamentum habebat? Propterea quod
potissimum codice, hoc
e

ex Vaticano

recentissimis

Erasmi codicibus

editum

erat.

Adhibito vero diligenter Veteris Testament!

apparatu
Parsons

critico

quamvis
satis

imperfecto

quem Holmes
formas

et

publicarunt,

apparet

plerasque

de

quibus agitur in Vaticano similibusque tantae antiquitatis
codicibus

obvias

pariter

codicibus recentioribus

Vetere Testamento
videtur.

fides

Novo Testamento ex esse expulsas. Hinc quibus testibus habetur, eosdem in Novo sequi tutum
atque
in

Ceterum

si

grammatici Alexandrini potissimum hoc

egisse putandi essent, ut

quae aliunde accepissent scripta ad
profecto

suam ipsorum consuetudinem transformarent,
esset

mirum

quod non Aeschylum vel Sophoclem, Platonem vel
5C

Aristotelem aeque ac sacros scriptores reddiderunt Aegyptios.
TiSCHENDORF, N.
T. ed.
8.

66

III.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.
vero multa quae ab Alexandrina dialecto esse

Cum
dudum
ab
aliis

a nonnullis duce potissimum Sturzio^ crederentur,
pluribus
reiecta

essent

propterea

quod inventa

non essent
nee ex
accidit
iis

nisi in perpavicis

originis

Aegyptiacae codicibus

ipsis

magna cum

fide collecta, illud felicissime

quod nuper numerus antiquissimorum de

his rebus

testium egregie auctus praetereaque prineiijis Vaticani libri

usus multo plenius

quam

antea exploratus

est.

Nee enim

tantum

ipsius

Novi Testament! codices huic causae pro-

fiierunt, sed

etiam qui ad antiquissimos Veteris Testamenti

codices accesserunt.

Quae

res

exemplo

illustrabitur.

Formam

tQavvkv hucusque repudiandam censuere jDlerique, non ex-

cepto Mullachio docto auctore grammaticae dialecti Graecae
vulgaris,^ docentes
illi

quidem inventam in paucissimis
Cui
oi^inioni

codi-

cibus

non

esse nisi a librariorum vitio.

non ad-

modum
tuetur.

favebat quod codex Alexandriuus illam

formam non

semel vel bis sed locis et Veteris et Novi Testamenti plerisque

lam vero
est.

in

multo pluribus utriusque Testamenti

antiquissimis codicibus et in codice Sinaitico et in Vaticano

codice inventa

Hinc Graece

ita

dici

potuisse

nemo
fiierit

negabit,

nisi

quis quid semper et ubique

Graecum

praecipere malit
discere.

quam ex

veteribus litterarum monumentis

Eiusmodi vero in rebus antiquissimi codices a
e.

vero

i.

a pristino usu proptereaque

ab ipsorum

scri-

ptorum
reliqui
sexti

libris

multo propius abesse iudicandi sunt quam

omnes; neque quae supra codicibus quarti quinti

saeculi

cum
Frid.

codicibus saeculi

octavi ac sequentium

^

Sturz,

Guil.

De

dialecto

Alexandrina ratione simul
a.

habita versionis librorum Veteris Testamenti Graecae, Lipsiae
(est
a.

1786. 4°

pars prima);

Disputatio altera de dialecto Alexandrina, Gerae
tertia ...
,

1788; Disputatio
a.

Gerae

a.

Gerae
Lipsiae
^

1794

1793; Dis2)utatio quarta...,
et

et

De

dialecto

Macedonica
der

Alexandrina

liber,

a.

1808.

Mullach, F.

W.

A.

Graimnatik

griechischen
a.

Vulgar-

sprache in historischer Enttoicklung, Berolini

1856, p. 21.

5.

AUCTOEUil PROPRIA TENENDA.

67

comparatis de dubia antiquitatis laude lectionum quae in
prioribus

inveniuntur

disputata
cernitur

sunt,

etiam

hue

valent.

In eo enim
praestantia,
fuerit
libris

maxime
quod
sacris

codicum nabc similiumque
docent quae ab
initio

certius

reliquis

forma

grammatica.

Quae quo

iure

Aegyptiaca sive Alexandrina fiiisse contenditur,iam dictum est.
Praeferri vero

hac in re antiquissimi codices debent
Prior
est,

duas potissimum ob causas.

quod per

se

om-

nino probabile est Graecos describendis codicibus occupatos
id sibi

curae sumpsisse, ut quae ab antique usu ac lege,

ab excultiore dicendi genere remota invenirent corrigerent:
id

quod maxime in

libros sacros cadebat,

summo

illos

honore

summaque
fieri

auctoritate habitos.

Circumferebantur atque ad-

hibebantur horum librorum codices in ecclesia Graeca: hiuc

ne potuisse quidem videtur quin

viri docti, qui vel in de-

scribendis vel emendandis exemplaribus suas partes habebant,

barbara id genus amoverent. Fieri id eo magis debebat, quo

magis auctoritas
Altera causa

ecclesiastica atque disciplina invalescebant.

est,

quod plane demonstrari
esse.

potest id

quod
lioc

positum

est

factum

Sensim enim Alexandrina, ut

nomine comprehendatur quidquid a puriore vel antiquiore
Graecitate discedit, ex codicibus expulsa esse, non

modo ex

eo discitur quod iam inde ab octavo saeculo vix unus vel
alter in

modum
licet

vetustiorum scriptus invenitur, sed etiam

observ^are

quomodo
prorsus

singula

exemplaria iam
aliud

quinto

saeculo

et

sexto

fluctuare

coeperint,

quidem consaepe
vel

servando,

aliud

eiciendo,

aliud

certe

plerumque commutando.
ortum quod
manebant,
alia
alia

Qua

in re discrimen inde videtur
et

exemplaria privati magis usus erant

ad publicum vel destinabantur ab

initio

vel certe post, ut in codice

Ephraemi

accidit, adhibebantur.

Quam

rem prae multis conferre iuvat codicem Claromontanum epistularum Paulinarum atque ipsum Vaticanura,
in

quem utrumque posterioris recentiorum magno cum labore

aevi

homines usui codicum

adaptarunt. Lucidentissimum

68

ni.

DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO.
est

vero

testimonium

codicum

eorum,

vel

uncialibus

vel in primis minusculis litteris scriptorum,

qui

quamvis

plurimas lectiones codicum Aegyptiacorum proprias conservarunt, tamen grammatica insolentiora plurima vel longe

pleraque abiecerunt.

Quae cum

ita

sint,

viris

cordatis ac veritate magis
iri

quam

consuetudiue delectatis probatum

sperabat Tischen-

dorfius

quod grammaticam textus

sui rationem in primis

ad exemplum antiquissimorum codicum conformandam duxit.

Quod
non

ita

fecit

ut

formas Alexandrinas certe nonnullas,

sine constantia

quamvis moderata,

ibi

quoque ederet

ubi paucorum tantum probatissimorum codicum, vel etiam

unius

Sinaitici

vel

Vaticani,

rarius,

qui

quidem

cum

Sinaitico soli in

extrema Novi Testamenti parte principatum

tenent, unius Alexandrini vel codicis c auctoritate valent.

69

IV.

DE GRAMMATICIS.

70

paginae
1.

De

orthographicis
(1.) (2.)

71
.
.

De De

vocabulis singulis
signis

.

— 116 71 — 99
— 116

legendi adiutoribus:

accentibus, spiritibus, particula-

rum coniunctione, interpunctione
2.
3.

99

4. 5.
6.

De nominum formatione De verborum formatione (1.) De augmento (2.) De temporibus insolentioribus De syntaxi De verbis compositis De singulorum scriptorum propriis
. .

— 120 120 — 124
116

120—122
122

— 124

124—126

— 127 127 — 128
126

71

rv.

DE GRAMMATICIS.
Ad legem quintam quam supra diximus bene
JTjL atque illustrandam
,

consequendam
nobis
breviter

tractanda

sunt

simpliciterque grammatica nonnulla, praesertim quae

cum ad

orthographica vel verborum singulorum vel signorum legendi

adiutorum tum ad foi-mationis doctrinam vel nominum vel
vei'borum attinent.
verbis compositis, de

His adiungentur quae de syntaxi, de
iis

quae singulorum seriptorum propria

sunt, disceptatione videbuntur digna.

DE ORTHOGRAPHICIS.
(1.)

DE VOCABULIS SINGULIS.

„In orthographicis bene distinguenda sunt ea quae in

uno alterove codice vel passim vel plerumque vel constanter obvia sunt ab
iis

quae cum constantia quadam in
inveniuntur.
iis

plerisque

antiquissimis
difficultas

codicibus

Quae ab

hac parte

oriatur,

ex

quae iam disputata

sunt facile apparebit.

Sunt enim plura quae utrum teneas
licet,

an reprobes dubitare
ratione
unitati.

atque erunt qui probata universa

hac plus dandum existiment sive constantiae sive

At

in his

cavendum videbatur ne

editor, in textu

ad

antiquos testes recensendo, iudicium proprium magis

quam

72

IV.

DE GRAMMATICIS.
neque

ipsos

testes

sequeretur:

enim

in

toto

recensendi

officio editori ultra licebit

progredi

quam quo eum ipsorum
immensae
est."

codicum auctoritas

fert;

coniecturas vero, quamvis passim
auctori-

probabilitate commenderitur, a libro tain
tatis

plane arcere et sanum

et

necessarium

A

qua

consideratione totius rei criticae ad orthographica reverten-

dum

est.

Igitur

Tischendorfius

quidem
nt

in

textum non
\ddit.

recepit nisi

quae constanter in pluribus posita
^ servatum ante
x/j

Tale

est

et

et qi& in

formis a

verbo la^^avEiv derivatis, ut
ar£Xi]^iq&tj,

Irifxypstai, -e<y&£, -ovrai, Xt/fixpewa,
,

avahjiixpSMa,

avemXtj^imoa, avtihj^ixpeia
7TUQuX>jfi\pufiui
,

uTioXt^fi-

ipsG^e,

•AateXtjf^q\&tjv,
,

fieraX7jfi\piv,

-q&tpstai,

7tQ0X7j^q&)j

TTQOaXtjflXpia, 7lQOGC07loX7jfl7rrettf, nQOacOTZoXtJUTlTt^G,
,

7iQOG037ToX7ji.i\piu

-HUG,

GvXX7jfi\\>ij

,

-q&ijvai

,

-qt&evtu

,

quae

inveniuntur

Mt 10,41 bis
9,51

19,29

20,10
Io5,43

21,22
14,3

Mc 12,40
16,14.24

Lcl,31 2,21

17,35 20,47

Act 1,2.8.11.22 2,38 10,16.34 23,27 lac 1,7.12 2,1.9 3,1 Ro2,ll 11,15 13,2 lCo3,8.14 12,28 Gal 6,1 Epli6,9
Phil3,12
4,15

Col3,24.25
in

lTi3,2.16
codicibus
in

4,4

5,7

6,14.

Hae

leguntur:

evangeliorum
/*),

nn^AB*CDLNPQR
sine

XYZAe^^H (CLQXA etiam sine

non

B^EFGHKMSUVW'^rAn;
fi),


in

in

adumn
KLP;

codicibus

B^HLP; —
in

kAB*CDE

(c etiam

non

in epistularum caiholicarum codicibus

SABCC^,

non


est,

in

epistularum
^i)

Paidiyiarnm

codicibus

NAB*CC^D*D^^EFG (CE etiam sine

non

in

b^d^klp.

Non

neglegendum

nullum

in

nonnullis

eiusdem rationis
Col 3,24

codicibus locum

esse

easdem formas adhibendi.
Invenies
^

D* habet
Xtjfiqyd-eiG
^

Xrjvipezai.

XTjfixperai

(item X7jv\pEtai) et

in iuscriptionibus. A. Boeckh,

kr]u\piT(u:

Corpus inscriptionum Graecarum,
i>.

vol 3, Berolini a. 1853, p. 139, inscr. 4244, lin. G;

141,

in.

4249,

1.9;
in.

p.

145,

in.

4266
1118,
1.

c,

1.8;

p.
c,

150,

in.

4299, 1.12;

p.

in.

4224
et
i,
1.

1.3; p.
5.

4278 b, 1.8; 1152, in. 4325
in.

p. 156,
b,

p.
in. in.

1155,

in.
1.

4325 h,

6,

1.

1.7;

Xi]v\ptTU(,:

ibid. p. 140,
1.

4247,

20; p. 142,
p.

in.

4253,

15; p. 143,
a,

4255,
1153,

7; p. 161,

4307, 1.7;

1141,

in.

4303

h*,

1.10;

p.

in.

4325

c,

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.
oir ante consonantes.

73

Codicum praestantissimorum
(nnCrjteiv, avv^tjrrirrjalCol,20,

auctoritate utimtur formae

Gw^tjv

^oQ,S 2Co7,3 2Ti2,ll,

Gvv^tjteiv praeMt27,44 lo 19,32; bent NABCDGLNPTA Mcl,27 8,11 9,10.14.16 (ad 14 et 16 A sine r) 12,28 Lc 22,23 24,15, iisdem locis omittunt v

GvvGtavQM&ivtfiG, -TOG

EFHKMSUVXrAn (Mc8,ll E*r habent

v,

e^ omittit). Minore

auctoritate legimtur Gw^vys^ Phil 4,3 n'^AD^fg adnuentibus,

adversantibus k*bd*"eklp, §t GvvGTQurioirtjG Phil 2,25 Philem2

cum

N (non Phil 2,25)

ACDEFG, adversantibus
GviGZoiyei

(k Phil 2,25)

BKLP.

Item leguntur

Gal 4,25 cum BDEFG, ad-

versantibus KACKLP, GvvGtevaCei
versantibus

«AB^CD*^KLP,

Ro8,22 cum B*D*FG, adGvvGftjuarufiG&ai Rol2,2 cum
GVGpjficiti^eGd-ai

NBDEFG adversantibus ALP, sed lPel,14
solus C

ubi

GWG. habet.

Item legitur tg pro gg, in verbis gvvgtjuov

Mc 14,44
aliis,

cum
et

KA,

invitis

GvvGbifia

ABCNW^xrn uncialibus codicibus octo Eph3,6 cum «AB*defg, invitis B^CKLP.
(n'(TT«r/xcaf

Contra scribitur

2Co3,l cumxABCKLP, invitis

DEFG.

Item

eiecto v scribuntur GVGtQsqofiepcov

Mt 17,22 cum
Act 19,40

SB, GVGtQexpavzoG

Act2S,o cum kabchlp,
et

GvGrQoq/j

cum KABDEHLP

23,12 cum nabcep, nee fluctuant.

Tischendoi'fius, fretus

plerumque codicorum optimorum

auctoritate, legit:

auv^: in Gvi'^uGilEveiv
tientibus
avviavfi)
'

lCo4,8 cum nAB*CD*FGP, B^D^'EL, et 2Ti2,12 cum nadep,

dissendissen-

tientibus CK^^L,

Gvv^cdlovGa Lc2,19

cum

,

KDPR, dissentientibusABKLrAnr;unc*,sedLcl4,31
if

^ H

71

{\p)

(Ti»,u/3«lf<r,

adversantibus iyL,Gvv^i^a^eiv
ip.

Eph4,16
ibid.

1.8;

d,

a,

1.8;

et p.
11.

1155,

4325 k, 1.11.

Xi^fxqd^hia:

p. 887, in.

6210,

1.2.

Oecurrit

verbum

XrjuijjaTui sive }.i]V\ptTiu

saepe in phrasi: o)r o t'/.triaa Xr]fi{v)'>ptTta to tqitov, unde faeilius
fit,

ut his locis etiam
^

j'|

exstet, in iXiv^aG.

Formam avvCvyoo
1.

habes, apud Boeckhium, ut supra, vol.

3,

p. 122, inscr. 4175,

1.

74

IV.

DE GRAMMATICIS.

Col2,19 cum B*CD*FG, fluctuantibus SAED^, adversantibus
B'^KLP,

sed GvfA§. Act9,22

16,10

lCo2,16 Col2,3 cum
in avfi^aivsiv

KABD'^^'^L,

fluctuantibus CD^ p^"^ep^"1h'^'^S adversantibus d*p^">

£actppauiQpaui_

Contva legitur

aujJL(3:

Mcl0,32

Lc24,14 Act 3,10 20,19, ubique invito d et e^'^*, avfi^uvXfvetv Iol8,14 Apoc3,18, av^i^ovhov Mtl2,14 22,15 27,1.7 28,12

Mc3,6 15,1 Act 25,12, ubique
E^^^,

invito

d (Mt27,7

hiat) et

cvn^ovloG
auvp-:

Ro 11,34.

cum sAB*CDGLA, invitis EFHMSUxrAn, GvvnaQtvQsiv Ro2,15 8,16 9,1 cum nab*fg, variantibus CDE, invitis B^KLP, avv/^stoxoG Eph3,6 5,7 cum «AB*CD*FG, invitis B^D'^EKJ^P, awfiifitjtai Phil 3,17 cum NB*D*FG, invitis AB^CD'^KLP, avvfiOQCpi^ofieroa Pliil3,10 cum GvvfiOQCpov Phil3,21 cum SD*FG, invitis Ti «*ABD*P, ABD'^EKLP, sed avfif^oQCfova Ro8,29 cum ABCDKLP, invitis Contra aujJL[x: in avmieQi^ovzai 1 Co 9, 13 cum KFG.
in avv^ia^ijtaia Ioll,16

NABD'^EKLP, invitis Ti
auVTc:

in

CD*FG avvnad-ijaai He4,15 cum sab*CD*h,

dissen-

tientibus b'^D'^EKLP, avvnaQaysvofievoi

Lc23,48 cum XAB*CD

ELPQRA, invitis B^GHKMSUVxrAn, GvvnaQoi.y.lijd-rivai^ol,i2

cum

sab*CDEG, dissentieutibus b^KLP, GvvnaQaXafA^avsiv Actl2,25
15,37.38 Gal2,l in primis
GvvnaQovteG Act 25,24

cum sab*cde,

invitis

b%^°*lp,

cum nab*CE, dissentieutibus b^hi^p, GvvnaGieiv Ro8,17 lCol2,26 cum nab*CDEFG, invitis B^K^'^LP, GWTTEQila^cor Act 20, 10 cum sAB*(c*)deh, invitis B*LP, GvvnnyEiv Mtl3,22 Mc4,19 Lc8,14 in primis cum XABCDELRA, iuvitis FGHKMSUVrAn, Gvv7ioli(si)rai Eph2,19 cum SAB*CDEFG, dissentieutibus B^K^^'lp, GwnoQevovtcu MclO,l cum xABCA, invitis LNxrnunc^, GvvTTQBG^ivteQvG GwnhjQovG&ui Act2,l lPe5,l cum na, invitis bklp, cum AB*CDE, invitis nb^, sed avitnyriQovGd-ca Le9,51 cum


^

NABCLXrASn unc
nad-siG

^,

iuvitis

KA.

Contra

au|X7T;:

in

Gvfi-

lPe3,8 cum kabkj^P,

invito C, GvunvGiov

Mc6,39,

D

GVVTl.

auv4' Gvvxpvioi Phil2,2
:

cum AB*CD*FG, invitis kb^d<=eklp.

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.

75

auv^: in
avv(pvs6&ai

avvq/jfii

Lc8,7

Ro7,16 cum nbdefg, invitis acklp, cum nADL, invitis BPFAA unc rell.
-ov

Contra

au^icp:

avf(q}eQ£t

lCo6,12 2Co8,10 lCo7,35
defg,
10,33,
avfiqwzoi

12,1, invitis
invitis

DEFGJ, to avficpegcyv ra avuqjsnovta
j)actjj*paul£act^

Act20,20 Hel2,10,

^y

(jy^iq^oQov

ffvficpvletayr

lTh2,14 cum NABCKLP,
NABCKLP,
in\^tis

invitis

Ro6,5 cum

DEFG,

Gv^t(fov£iv

Mt 18,19

20,2 Lc5,36

Act 15,15 (d

(Twqr.), GVfAqojvtjGia

2Co6,15,

in\dto d, cvfiqcavia

Lc 15,25,
KLP.

invitis

DK, ex av/dCfarov 1 Co 7,5

auvy: in avvyrcoutjv lCo7,6

cum B*CFG,

invitis

«b^d%
invitis

Contra auyy: in Gvyyev&a Lcl,61 Act7,3.14,
semel c, avyyevi^a Lcl,58
invitis n

D

et

2,44 lo 18,26 Act 10,24

Rol6,7.11.21,
Qpaui^
cfvyj-fiMff

semel

d^^^^<=*f^^'' semel

xsemel

f?^"^

Lcl,36,

invitis DA.

CTUVX:

in

(yvv/.a&rjfiai

Mc 14,54 cum
invitis
cuffi

kaB*CNPA,

et

Act26,30 cum kab*,
'

Gvv'/,a{)-iauvtm>

Lc 22,55
CK*''
k,

ante

cum kab*LRTA,
TTud-fjGov

B^XPAnunc'', gvvxuxoK ADEFGL
,

y y y

2Til,8

invitis

et

2Ti2,3 cum ac*d*e*fgp, adversante

Gvv/.uy.ovx8tG&ai

He 11,25 cum
15,6.9

nad*P,

invitis

D^KL,

Gvvy.aXeiv

Mcl5,16 Lc9,l
NDNP®^R®^TE^*^h^''*,

23,13

Actl0,24

28,17

cum

ABCA

uunc

aclnuentibus

nunc

invitis,

Ro 11,10 cum kb*d*fg37*, in\'itis ab'^cd'^elp, Gvr/.ara^avteG Act 25,5 cum AB*CE, invitis B^HI^P, Gvvxata&eGiG 2 Co 6, 16 cum b*d*fgp, adversantibus nb'^CD'^ekl, Gvvy.azazi&8[in'0G Lc 23,51 cum SABCDHLPA, adversantibus EGKMSUV^^PAn, Gvvxats\lJrj(ftG&tj Actl,26 cum n'^AB^CE 61, Gvpy.e/.eQaGfi8i'0G He 4,2 (Gvr/.. cum sABCD*D*^ ^^"^E^^*^, adversantibus B*^D^'KL>rp) GWAEiv^ifi'ti Act 19,32 cum kad, adgvv/muMjov
,

versantibus BEHLP, GvvyleioueiHU Gal 3,23 (ffvi'x.cum SAB*D*FG,

adversantibus b^cd^ek^'^lp), GvpxltjQovouoG lPe3,7

Ro8,17

Eph3,6
CD*fg,

He 11,9 cum sab*defg,
fluctuantibus

imntis

B^(c)K^iKLP),

Gvp/Mivoyveiv

Eph5,ll Phil 4, 14 Apocl8,4 cum sbis ab*
el,
invitis

« semel

b"=b''p°*^d*^K®''p,

GVVX01V03V0G

Roll, 17 lCo9,23 Phil 1,7 Apocl,9 cum xter

76

IV.

DE GRA5IMATICIS.
invitis

Ater B*

csemel D* Esemel fg Psemel,
cbis D'^bis Ebis

Ksemel

Asemel

b'^b^p^*^

kl

Pter, gvvxqivco 1

Co 2, 13

cum AD*FG, fluctuantibus KB*, invitis b^cd'^ek^^'lp, awxvnrovaa Lc 13,11 cum ndla, adversantibus ABXrAn vine
rell.

Contra auyx:
-TA-),

in GvyAsxalvfi^svov

Lcl2,2

(invitis

DC^

avy'AVQiav

Q'jvy^:

Lc 10,31 cum NBC, GvviaQtjTe Lcl5,6 cum nda
rell,

invito A.
et ver.

9 etiam A,

ICo 12,26 13,6 Phil2,17.18 cum N^semel Asemel B* Cter D* Esemel fgp37, invitis
invitis

BL unc

avrxaiQsi

Nter Ater B^ csemel D^ter Eter

K^^^^L,

avvxvvverai

Act 2 1,31

cum «*AD, invitis B*HLP (avv'A.efyrai n'^e), [awigon'rai Io4,9 Ti [wh] cum NAB*CLA, invitis Aal, sed Tischendorfius hac Contra auy)^: in avy'/yaema octava editione om cum kd]. Act 19,29 cum sabhlp, invitis d%. auvX: in avvlalrjaaa Act 25, 12 cum nb*ce 61, adversantibus AB^HLP, Gvvlalovvrea Mtl7,3 Mc9,4 cum NB*DA, adversantibus ANxrn uncialibus octo aliis, gwIvTTov/xEvoG Mc3,5 cum NB*CDA, adversantibus ab-^eghkm suvrn, GvrlaiJ^uvovFhi\4t,3 cum nb*d*fg 17, adversantibus AB'^D'^EKLP, sed Gvllau^aveip Mt26,55 Mc 14,48 Lcl,31

2,21 5,7 (hie n*

et* et^

habent gw-) 22,54 Aetl,16 12,3
et E^°t

23,27 26,21 (sed d [Act 1,16 exc]
GW-)
lac 1,15.

ubique legunt
13,28.29.
n.

Contra

Gvllsyeiv

Mt7,16

30.40.41

Lc6,44, adversante ubique d semel
fi'

ante consonantes.
er/3),

£[i,j3

semper: m^aivsiv duodecies (d habet

efi^aXsiv

"aatl^

^""^

^

^

Mt26,23 Mcl4,20, invito d, Mt6,26 19,26 e^i^«rei;«i> Col 2, 18, su^lsTrstv Mcl0,21.27 14,67 Lc 20,17 lo 1,36.43, ubique
Lcl2,5,
efi^aTirstv

invito D, sfA^QifiaG&ui

Mcl,43, lo 11,38,

invitis

apud lohannem B*D.
(Plerumque vel semper
in

scribitur efifieGco pro ev fisGoo,
et

codicibus

AL^'^^R®'^^;

passim accedit C, item PAH,
et

gact.

aliquoties

etiam

M^^'^

U.

At nusquam

ita

«B

1.

DE OETHOGRAPHICIS.
D Claromontanus.

77

uec magis D Cautabrigiensis aut

Hinc
paucis

nusquam receptum
similibus,
£|Ji[JL

est

efifieaco.

Cum
AF

hoc conferri potest

eynava pro ff x«r« Io2,ll, quod

scribunt,

cum

quae

et ipsa
:

raros testes habent.)

semper

sf/fiaivofievoa

Act26,ll,

efifxsveiv

Actl4:,22,

invitis

nb*61, Gal 3,10, invito d*,
in
evTreniTzartjacx}

£V7i:

2 Co 6,1 6 cum B*CD*FG, adver-

santibus kb^d^eklp,
santibus

evnvaoiv

BCL,

Act 9,1 cum kaehp, adver-

evTiQoa&ev semel
TifvipKi

Apoc4,6 cum

nbp, ad-

versante
1

A

(confer

ut plerumque in

D Claromontano

Co 16,3 2Co9,3 Eph6,22 Phil 2,23.25.28 4,16 Col4,8 lTh3,2.5 2Th2,ll Tit3,12.13; item slavxpsv 2Co4,6 in

eodem Claromontano),
2Pe3,3,
27,41
bent

sed

mriQoo&fr

quadragies
sjjlti:

sexies

invitis D^^^D*P^"iFP^"k4P'^"^

Contra

in sfiTraiyfiovrj

sunatyficov

He 11,36,

imdtis kd*,

sfiTiaiCsiv

M.t20, 19
sed prae-

Mc 10,34
efimTTlcxiv

15,31

Lc 14,29 18,32 23,11,
fvjr,

ADEP

nonnullis locis

eiinamrm 2Pe3,3, in^dto A,
sfiTzXjj&a

Iudl8,
DEPA,

Actl4,17, imato d,
invito f, ^^mmrsiv

Lc6,25,

invitis

Ro 15,24,

Mt 12,11,
fg,

invitis N^n*L,

Lc6,39 10,36[14,5 DEG
6,9

EvneGeirai], et

ajDudPaulum ITi 3,6.7
s/nTTlexetv

He 10,31,

invitis

A semel d*
sfinluxri

et bis

2Ti2,4,

in\ntis

AD*P 2Pe2,20,
Mtl3,45 (d

lPe3,3, in\ato
efiTZOQtov

C,

EfinoQevsG&ai
e,

Iac4,13 2Pe2,3, e^noQiav Mt22,5,
EfinoQOG
£V7i),
evti)

Io2,16, invito
(ver.

Apoc 18,3.11.15.23
sexies,

23 b

sjATTQVG&ev

quadragics

semel

evTT,

sfiTrrveir

Mt27,30 Mc 10,34 14,65 Lc 18,32, in\dtis Dbis a semel. £[X9 semper: SficpavrjG Act 10,40, invitis ADE, Ro 10,20,
invitis

FG,

eficpavi^eiv

lo 14,21.22

(d

svcp)

Act 23,15,

et

apud Paulum

He 9,24

11,14, invitis

A semel

d*, efiqto^oa

Lc 24,5.37, invitis d* semel d l semel, Act 10,4 22,9 24,25, invitis DsemelE P semel, Apoc 11, 13, invito c, £/igDvro?'Iacl,21. evy: in ev^'eyQafifisvij 2 Co 3,2.3 cum naBCD*fg, invitis D*^KLP. Ita etiam Tiahvysvsaia Mt 19,28 cum (v(€v) ante kb*cdelza, in\ntis B-%GHKMSUVXr, et Tit3,5 y X / cum KACDEFG, invitis K^^^LP.

78

IV.

DE GEAMMATICIS.

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.
ubique testatissimum
in primis

79

Duplicatum

v in SHXWvofxevov

est,

Mt 23,35 26,28 Mc 14,24 Lc 11,50 22,20
KABCDLZAn,
adversantibus FHKMSVT,
Ita vnnQs-A'^im'onsvov

cum

w

habentibus.

elgu nunc p nunc Lc6,38 et ovv/yvpstai
ava^evvsiv,

Act 2 1,31.

Contra reicienda sunt ava^aivvEiv seu
alia

unxan'0}xavoa

similia;

Act 1,3

scribit

E

OTZruvvofiero,;.

„Alius plane generis sunt ytvij^a

et ytvi'tjfia,

quorum

illud

a yevh&ai, hoc a /evvuG&ai derivatum videtur. Illud quidem plena fere auctoritate recipiendum erat

Mt 26,29 Mc 14,25
yervl;-

Lc 12,18 22,18 2 Co 9,10. Hoc
ftara
f'xidvwv

vero ubicumque est

tantum non

variat;

Mt3,7 12,34 habet

A,

23,33 habet h, Lc3,7 habet

x

ysviiftura."

Receptum
invitis

est

ano-ArEnmr

EF^®GKLMS\'xn*,

Mt 10,28 cum NCDLTAn^, Mcl2,5 cum KACDEUVr, invitis

FGHKNxn, Lcl2,4 cum naekluvfa, invitis dghsxao, 2 Co 3,6 cum kfgkp17 37**46, invitis acdel, Apoc 6,11. cum kac;
confer

Mcl2,5
nomen

et

Lc 13,34.
duplicato v scribitur,
etsi testes fluctuant.

Nomen
Legitur

icoavvrjG

fere

centies tricies sexies vel quater;
locis,

Jo-

hannes Baptista invenitur 95 vel 94

lohannes Zebedaei

35

vel 34, lohannes

ficali

uno

loco.

Marcus 5, lohannes ex familia pontiCodex k Sinaiticus praebet plerisque locis

lojuwijci,

signo
1.4.9

manu dw^corov quern Tischendorfius D distinxit scriptis, Mt 16,14 17,1.13 Lcl,13 Apocl, iwavtja, codex B Vaticanus mavr,a, sed Lc 1,13.60.63
sed, in locis a
loiawTja-.-^

Act3,4 4,6.13.19 12,25 13,5.25 15,37
liorum codices dl
icoavrjG

evange-

praebent.

Simile

nomen laawa
BD
solis, altero

Lc8,3 24,10
in

scribitur tmava priore loco in

DL

solis.
f-A'/vi'vofievov

„CHim
duplicato
X

conferi potest ^aXlavtiov,
est,

quod ubique

edendum

non ^aXamor, vide ad Lcl0,4

12,33 22,35.36."

^

In editione eodicis Vaticani Tischendorfiana Act 1,13 falsum

est iwavrrja.

Legendum

est iwartja.

80

IV.

DE GRAMMATICIS.
est C^evvvts

Uno

loco

lTh5,19 editum

pro g^svvvts
25,8

cum B*D*FG,
habet d C^

invitis

sab^d^^eklp Clem Bas;

Mt 12,20

et

Mc9,43 n a^sGtoc.
-vt].

Legit Tischendorfius
L^f^ivQvav

Apocl,ll 2,8

ZfivQvav,

Cf etiam

quam D habet
habet.

Mt2,ll et Quae

ZfivQvrjG

D^^PP lo 19,39

ubi

s

a^nvQvtja

iam

edi

solebant,

evevifAovTa

Mt 18,12.31.

Lc 15,4.7 nou fluctuat in codicibus uncialibus et evatoa Mt20,5 27,45.46 Mcl5,33.34 Lc23,44 Act3,l 10,3.30
Apoc21,20 adversatur
solis

a DGr vel

etiam l vel
fere

x.

Hem
utitur

evfoa

Act 9,7,
v,

solo

L

invito.

Contra

non

fluctuat

EvvBa duplicato
aQcifpoG

Mt 18,12.13 Lc 15,4.7.
codieum
b.

Auctoritate

magna
aga^cov

«AD^"PP'rAn

uncialium
est

undecim

aliorum, invito solo

2 Col, 22 scribendum
etiam

cum NAFGL,
invitis

invitis

BCDEKOP,

2 Co 5,5

cum

«de,

BCFGKL; contra Ephl,14 uQQa^ojv cum kabdeklp,

invitis FG,

Ubique recipiendum erat rsaasQaaovta ^ pro rsGcraQaxovta,
in evangeliis

Mt4,2 Mel, 13 Lc4,2 Io2,20 cum kab*clpa
B^EFHKSUVxrASn,
23,13.21
in

(d

/m),

adversantibus

actibus

1,3

4,22

7,30.36.42

13,21

cum

«ab*cd,

adver-

santibus b^ehlp, in epistulis Paulinis

2Coll,24He3,9.17
in

cum

t<AB*CDE,

adversantibus

B^HKI^MP,

apocalypsi

7,4 11,2

13,5 14,1.3 21,17

cum

nac, adversante P; uno

loco solo 7,4 praebet

A

reaGaQaxovta.

Item teGasga Iol9,23

Apoc4,6.8 5,8.14 19,4;

rsGGSQaxovraertjG

Act7,23 13,18.

Contra ubique scribitur rsGGaQUG lo 11,17 Act27,29

Apoc4,4bis
habente
tsGGaQcov
et

7, Iter 9,14, x vel

A

vel

d

vel

p passim teGGUQSG

A Apoc4,4 secundo
reGGdQGi,
et

loco teGGSQaG.
,

Item XEGGaQSG,
sine variatione.

t8GGaQeG>faidsxaroG
fluctuat,

Forma
semel
^

'AQa^utrov

tantum non

Mc2,4.9.11.12 6,55
solis

Io5,8.9.10.11.12 Act5,15 9,33, invitis

b^ et bis

e,

h
(a.

vel P vel v, k habet xQa^uxrov.
invenies apud Boeckhium, ut supra,
1.

Formam TtaatQaxovTa
1843)

vol.

2

p. 551, inscr. 2852,
a,
1.

33

et

53, vol. 3
inscr.

(a.

1853)
1.

p. 532, inscr.

5187

8, vol.

4

(a.

1877)

p.

580,

9886,

2.

1.

DE OETHOGRAPHICIS.
legit

81

Duobus
sane
solis,
fi-etus

locis

Tischeudorfius

md-cor,
^,

primo loco
hie meliore

Mel, 6 cum NBL*A, adversautibus ADL^prn uue
auctoritate,
altero

eG&arrea

Lcl(),7

cum bd

adversantibus NACLRxrAAHn uncialibus reliquis, quam-

quam Le7,33
Scriptura
fortasse

hos codices duos bd sequi noluit:
et

Me 12,40
ea-d-orrea.

habet b y.arsa&avtsG, Lc7,34
ole'&QSvsir

lColO,18 babet D
o)M&Qtv£iv,
in

pro

antiquissimis

V. T. Alexandrini codicibus
iu verbo e^ole&Qevd-tjaerca

testatissima, edita est
invitis

Act 3,23

cum AB*CD,

NB^EP;
olu-.

contra reiecta est
•d-oevoiv

Hell,28 lColO,10 ubi scribuntur
invitis

cum kklp,
D*

ADE, atque olc&gsvrov cum naBC

D'^EKLP, solo

invito.

„1'Vftritn>oi.tey

non

yvurtjtevofier 1
nisi
l,

et^CDEFGP, nullo refragante
quern ad

Co 4,11 cum ka*^°'"''b'^ omnino edendum erat,
codicum
cui

modum iam

Complutenses editores receperunt."
est auctoritate

„ei8ta pro i8ta

Mt28,3 editum

x^abcdehm, adversantibus FGitLSUvrAn.
affine
est

Idem,

tarn

el8oa,

alibi legitur ipsa metri ratione

commen-

datum,

quamquam adamant cum
non
yd^ea

eo quod praecedit vitiosum

habere."
B-fd-sG

adversantibus

b'^FAA

«B*CD, adversantibus
santibus C^D*^KL.

cum KAB*CDKLn, uncialibus aliis octo, Act 7,28 cum aehp. He 13,8 cum nac*d*m, advereditum
est

Io4,52

Formae
que

eQUvvur, eieQavvtjaav, uve^EQuvvrjra

iam supra

dictae^ iu antiquissimis

V. T.Alex, codd. fi^equentissimae, nevidebantur nullo
ut INIullachius
est

alibi iuauditae, Tischendorfio

modo pro
eQccvvav

librariorum vitio haberi posse,
esse

voluit, sed

a

deteriore Graecitate.

Editum

ubique

Io5,39 7,52 lPel,ll Ro8,27 lCo2,10 Apoc2,23, s^eQuvrijGav

lPel,10,

avsieQavpijta

Ro 11,33 cum
cbis

K (uno

loco

excepto) Aquater b* (duobus exceptis locis)

cbis Tsemel,

adversantibus Ater Bbis B'Hibique

Dquinquies Ebis

*

Vide

p.

55 et 66.
T. ed.
8.

TiscHENDORF, N.

6C

82

IV.

DE GRAMMATICIS.
pquinquies
aliis

Pter

Gter

Lsepties

imcialibus.

lucon-

stantiam

testium
,

explicavit Tischendorfins ex librariorum

emendationibus
codices

quibus iisdem factum esset ut posteriores

ubique

formam antiquae
formam

nobilitatis

substitutam

praebereut.

Fortasse lectori

cauto Addebitur verisimilius,

auctore Mullachio,

-gav- librariorum vitio

natam

esse.

Similis sermonis vel sane scrij^tionis licentia consjjicua
est in

formis exa&eQia&tj,
locis

r/Md-eQiG&tjaav,

exa&eQiGev, quae

septera

inveniuntur.

Editum

est

sxa&eQKJ'&tj

Mt8,3

Mcl,42,

priore loco auctoritate codicum B*ELxn*, invitis

NB'^CKMSUVTAn^, altero loco codicum AB^cCrLAe^n*, invitis

KB'^DEKMSUVrn^.

Contra

scribuntur
aliis,

^y.ad-aQiad-)]

Lc4,27

cum NBDrAAn
r/M&aQiad-riGwr
altero

uncialibus

novem

adversantibus ACLX,

loco

Lc 17,14.17, adversantibus priore loco AX, ALA, s'/M-d-aQiaev Act 10,15 11,9 cum sbdef%
actuum
ita inter

adversantibus ACHI^, P fluctuante, qui quinque loci Lnicae
vel evangelii vel
liEvovG

se constant, ne-Au&uQia-

He 10,2.
TiQuvrr^o^

Forma
idonea

pro 7iQaor>]G ubique edita, auctoritate

utitur

lCo4,21

2ColO,l
k

Gal5,23

6,1

Epli4,2

Col 3, 12 2Ti2,25 Tit 3,2, in primis codicum sabcp17, dissentientibus
illic

codicibus defgklno'^

autem CD*FG

et

p hie

fluctuant.

Item ttquvg^
etc.

Mt 11,29 cum

kbc*D, dissen-

tientibus

c%FG

In epistulis catholicis lac 1,21 3,13
nullus uncialis 7TQ(wtijg.
edidit

lPe3,15 habet codex
In
editione

septima

Tischendoi-fius

ubique
codicis

Mt4,18.19

Mc 1,16.17 Lc5,2
et

aheia
in

incertus
editione

de

Vaticani testimonio, nunc autem

hac octava

ubique alssia

de B certior factus et accedente codice k

*

Exstat forma nQuvxi]Ti apiid Boeckhiuni,
p.

Corp. inscr. Gr.
stat

vol.
p.

2,

521,

inscr.
1.

2788,
23.

1.

22.23,

at

nQaoTi]Ti.

ibidem

520, inscr. 2787,
^

Etiam apud Boeckhium habetur forma lonica
1.

Jiaijvt', vol. 1,

p.
1.

563, inscr. 1067,
8.

4,

ut et nQTjvTfQOG, vol.
2,

3, p.

209, inscr. 4440,
1.

Contra exstat nnaoG vol.

p. 858, inscr. 3544,

2.

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.

83

Sinaitico teste. Praebent aleeia s* Abis

B* (non Lc5,2) Cter

Lter A bis (in Mc), uheia x^ Asemel B^DEKMRSlTVTAter ah.

Eodem
edita est
«<^A

moclo

codex

x

auctoritatem

dedit

formae

Xeyicov^ T^vo Xeyecov

ubique

Mt 26,53 Mc 5,9.15 Lc8,30,
a bis (in
aliis

quae

cum x*b*dl csemel

Mc), adversantibus

B semel B^CRxrAter AHn
„Difficilis

codicibus uncialibus.

in primis quaestio est

quorsum
sequi

liceat anti-

quissimorum
inter
ei

codicum
i

auctoritatem

ubi

scriptura
ceteras

et

fluctuat,

quae
est.

quidem praeter

ex

itacismo

confundi
fieri

notum

Ineptum autem videbatur
consuetudinem

ubicumque
vel etiam
erat

posset ipsos codices sequi, in hac vero re

neglectis prorsus his ducibus editorum sequi

grammaticorum praecepta.
quoque
quid
in
re

Hinc consentaneum
studiose
discere,
scribi

hac
si

usum codicum

unde

cum
erat.

praecipua

quadam
isto

constantia
testes

intellectum esset,

a textu

ad antiques

edendo non
efficitur ut

prohibendum
textus

Certe enim

modo hoc

construatur quern ad

modum

antiquitas Christiana

versare consuevit."

„Ac maxime quidem
interpretibus

in scribendis

nominibus propriis

omnis res pendere videbatur a probatissimis codicibus,"
ut

Gotho vel

Sahidico

vel

Copto

passim

adiuvantibus.
uddei
/etrt,(j

Horum

igitur auctoritate
invitis

edenda haec erunt:

Lc3,28 cum nabeghmsfa,
Act 17,34 cum b*D,
kkla
invitis

KUVAn,

uQeoTra-

sAB'^ehlmp,


(-ptj

yed-atjfiuvei

Mt 26,36 Mc 14,32 cum abcdefg^insv (x
-H urn, fluctuantibus
ealei
(-»<

-p&g),

contra

semel), et Ci*HM

semel),

?jXei Lc 3,23 Lc 3,25 cum XABEGHMSFAA, invitis Kuvxn, icfj^laMt 27,46) cum xABEGHMSrA, invitis KLirv^XAn, Isvei

^

De forma

If/iojv vide Boeckhiiim,

iit

supra, vol.

4,

i^ars 3

indd. p. 153c.

154a, ubi locos
2,

fere septeiudecim invenies
inscr.
1.

notatos,

ut exempli gratia, vol.
p.
1.

p.

983 addeml.

1813b,

1.

4; vol. 3,

73, inscr.

4011,
in.

1.

5; p. 79, inscr. 4023,
1.

7; p. 81, in.
1.

4029,

10; p. 83,

4033,

12; p. 117,
).(:•/ toiv.

in.

4152,

3.

Minime autem
6*

deficiunt

exempla formae

84

IV.

DE GRAMIMATICIS.
invitis
invitis

Lc 3,24.29 cum nbgfa, AL, He 7,5 cum kbcd*,
invitis

EKMSUYXAn,

fluctuantibus

ADM^Ervr^P, Apoc7,7

cum

— Lc 3,24.28 cum nabeg Lc3,27 cum NABEGIELMSrAA, KUVXn, — HLMSrAA, KUVxn, — item ^ma^mv Act 13, 21 Roll,l Phil 3,5
« solo, invitis ab^p°^cp,
^cfV-^f*

VtjQSt

invitis

cum NABCL,
invitis

invitis

deh

et

bis

FGP, Apoc7,8

sBC,

uv*xrA,

aefieetv

Lc3,26 cum nbl,

cum ap, invitis AEGHMS

yoQaLfiv

W^xrAEn,

invitis UA,

Mt 11,21 Lc 10,13 cum nabcefgklmsv yeQov^Seiv He 9,5 cum bd^'e (-^ein AP),

adversantibus kd*kl,
imdtis EHLP,

item

'asig

Act 13,21 cum nabcd,

levetG

Mc2,14 Lc 5,27.29 He 7,9 cum
invitis

K vel k'^abl, invitis
Xsvsfttja

FGHSUVAn, fluctuantibus n*cem, confer

Lc 10,32 Ioi,19 Act 4,36 cum bd,
acklp.
invitis

acelp

uncialibus reliquis, n fluctuante, et Xevetrr/.oa

He 7,11 cum
16,14

xbde,

invitis
(ad'^'^),

Item

f-xf,"

Mtl,14bis cum n*bce
ip.eiua

KPurn

n''lmsv,

Mt 11,14

17,3.4.10.11.12

27,47.49

Mc6,15 8,28

9,4.5.11.12.13

15,35.36 Lcl,17 4,25.26 9,8.19.30.33 Iol,21.25 Iac5,17

Roll,2
s

undetriginta locis
octies

cum
sAB»DU2

B (vel B») D B (vel B*) D B vel B« sAB®
s s

quiuquies
ter

bis bis

B«DH BL
B*P

semel
semel

invitis in primis

Nquindecies Asedecies B^ubique c Dsepties
reliquis,

LxrAASn uncialibus
NBD^'^'^A, invitis


,

iMoeiuG

Mtl, 10.11 cum
n*
etc

(K^)cEKi.MSUvrn

g*j)iuc^^ invitis

CEKLMSUvrn,
etc

— milaroa Mt27,2
etc 19,1 etc

— o^etua Mt 1,8.9 cum

Mcl5,l

etcLc3,l 13,1 23,1
13,28 lTi6,18:
quies,
in

Iol8,29

Act3,13 4,27

invenitur

Matthaeo

nomen hoc quinquagies quiuhabent TieilaroG a ter vel quater
adversantibus

B semper

d

sexies

A bis,

kacl

uncialibus

reliquis, in

Marco

k semper (sc.

decem

locis

a scriba quern

Tischendorfius nomine

D

insignivit scriptis)

AB(vel b*)d,

1.

DE OETHOGRAPHICIS.
CLMr^n
locis

85
octo
in

adversantibus

B^bis

uncialibus
exceptis

aliis,

Luca Kbis ab* d duobus
santibus
sB'^

Rsemel t, adverreliqviis,

cbis

D

bis

LPxri.\n

uncialibus

in

lohanue ab (vel B*) cd*"pp (uno loco excepto) iquater,
adversantibus n semper
B'^mvdtis locis
in

D*"PP^semel isemel

LXYe^ uncialibus
loco

B (vel B*) D (uno excepto), adversantibus nab^C Dsemel ehlp, lTi6,13
reliquis,

actibus

cum AD*,
est

adversantibus sd'^FGKLP.
TreuMzoa

Qua

in re

notandum
Asemjjer

B vel sane b* ubique

praebere,

quinque

locis in ]\Iatthaeo tribus in actibus exceptis,

d semper

nisi bis in

Luca semel
et bis in

in

lohanne semel in actibus, x semper
alibi

in

Marco

Luca,

autem semper ttOmtog habere;

Lc23,6 habent nailaroG k.\£*drt,
Mcl0,46bis
p semel Q

— item

leoer/co

Mt 20,29
ster

LclO,30

18,35

19,1

Hell,30

cum

B semper (sed hiat b
bis

He 11,30)

Cter Dbis F semel Lquater

z semel A semel E semel, adversantibus Kquater

A B^ semel
SU\Ti:rAAn,
recepit

c semel Dbis vel ter
et
si

eghk

Lter

mn P semel

Rbis

qua

similia.

Apoc2,13 Tiscbendorfius
Mtl,4bis

(atemua cum h^^a minusc^, repuguantibus n*bcp;

vide ad loc.

Non

scribitur at^isivada^ sed u^tvadu^

Lc3,33 cum xACEGHKLMSm'xr a semel An, adversantibus bd a bis (Mt); ita editum est £^e/.taG, non -y.eiu() ut Ln Ti
ex errore de b;
(Steph.

ehaa^et (vide ad Lcl,5);
agioG
(jiayoG)

svrr/./;

2Til,5

1550

svverAr/);

Act 17,1 9.22 cum
Actl7,18 cum
fere

WADE sah cop,

invitis

Bh(l)P;

eTir/.ovQtcoj-

«AB*DE, imatis b^hlp.

Ex eodem

genere

est

Saveid,

nomen

semper
est

compendii modo scriptum dud, sed ubi plene scriptum

habent Srweid nabcdhltt'^aa^ED^ppe^'^S
G*^PP,

invitis B-^E^rvTAF^PP

quae omnia ad Mtl,l notantur.

Cum

hoc usu

nominum propriorum

cohaeret

Q«^^^e(,

quem ad modum pro qu^jSi ubique scriptum est ^It23,7.8 26,25.49 Mc9,5 ll,2l" 14,45 Iol,39.50 3,2.26 4,31 6,25 9,2 11,8 in primis cum kabcdeH-\ (Aquater c et Hter E semel -^(), im-itis fgklmsu VAn, x et r fluctuantibus ou^^ovn
;

80

IV.

DE GRAMMATICIS.
priore loco

Mcl0,51 Io20,16 non mutatum est, cum goth soli, altero BD sah soli -vet praebeant.
Act2,9 cum ABCD,
invitis

BA

Item

slafieitca

n^eip,

vivsveirai

Mt 12,41

Lc 11,30.32, in Matthaeo cum nbcdlxa, in Luca cum «B et cum nbl, invitis A (in Luca c) EGKMSUvrAn, Xsveirai,^ leQoaolvf^eitai Mcl,5 cum nab*DA, invitis B^LPT'^n unc^ (-fitj- r), Io7,25 cum N(Ahiat) b*d, invitis

B^LTAAn unc

'^

(-,M?/-

Exr),

taQurilenui

Iol,48 Act2,22

3,12 5,35 13,16 21,28 Ko9,4 11,1 2Coll,22 in lohanne

cum
B^bis

xB*,

adversantibus AB^LXFAAn

uncialibus

octo

aliis,

in actibus

cum nab

(vel B*) cbis
in

Dter Ebis, adversantibus
epistulis Paulinis

cbis

Dbis Eter hlp,

cum

n

(2Co 11,22 excepto) ab*d* .(Roll,l excepto) Esemel f et Gsemel, adversantibus xsemel B^bis Dsemel D'^bis E (vel E^)
FetGbis
KLiviP;
est

— nolsitat Lcl5,15 19,14 Act21,39 He8,ll
inest,

non editum
A,

quamquam passim testes liabet, ut Act 2 1,29 He 8, 11 B* Lc 19,14 nb^deff, uec awnoleitai Eph2,19
nee nolHtaQiaa Act 17,6.8

quod codicibus AB*D*E*FG

quam formam solus D priore loco praebet.^ „Forma yaXeikaia passim egregios testes liabet,
B,

in primis
ysivsrat

item

(puQuaaioi.

Accedunt etiam eiusmodi ut
in

y&vcoG-Astat
I

(utrumque
aliis

B frequentissimum
similibus)

,

neque
•/.Qeivco

aliter

habet

cum

nonnullis
t£«,m;/

uhivi]

Xsiar

^leiGSiv

(ubique in b)

et

verba

cum

teiinri

composita
est nee

(saepe

in inscriptionibus)

quorum

nihil

receptum

magis plerumque in commentario indicatum."
„Pertinent hue etiam substantiva.in la vel eia exeuntia,

quae multa

saef)issime aliter in codicibus scribuntur

quam

^

Vide supra,

p. 84.

^

Vide de forma

7To}.ttTuoyt]a

Duchesne

et

Bayet, Mission au
iii,

Mont Athos,
a.

iu libro Archives des missions scientijiques,

3, Parisiis

1876, p. 204 seqq.
no).iT. bis

Inscriptionibus quattuor antea notis, in quibus
ell.

bis

noltn. habetur, addunt vv.
1586,

unani novam

cum

forma noXiir. Praeterea invenies formam TiolttJiy.ov apud Boeckhium,
Corp. inscr. Gr. vol.
1,

p. 7 69,

inscr.

1.

29.

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.

87

Mc6,C 9,24 16,14 Ro3,8 4,20 11,20.23 lTil,13 He3,12.19, quam formam habent in evangeliis A D ter EF G ter h L ter s semel x r bis
eduntur," ut amateia

Mt 13,58

(17,20)

Asemel, iu

epistulis

A
in

ubique loco

He 3, 19

excepto,

enmo&Eia Ro 15,23

ABCFG,

eidalolatQia

lPe4,3

lColO,14 Gal5,20 Col3,5

in codicibus

Bsemel b%'D*fghn**,

TioQvia,

quam

saepe in epistulis praebent sad*fghp, vide

Tiseliendorfium ad 1

Co 6,13.
et

In Lcl,39.65 oqivog tuentur

NACLW^AH (adversantibus bdf), quod Westcottius Hortiusque
ediderunt
34.36).
ut
in

(ut

et

g-aozivog

cfcotiroa

Mt6,22.23 Lcll,

„Habebant autem nounulla tantam auctoritatem
textum reciperentur,
praesertim

cum

et

simiiibus

commendata neque omnino
quo ex genera sunt

certa lege prohibita viderentur,"

davi^eiv

Mt5,42 Lc6,34bis.35 cum

«AB*DLPRA E
sautibus
invitis

et abis,

adversantlbus B^ e semel

GHKMSUVxr

Abis H semel n,

daviattjG

Lc7,41 cum kab*dilpaah, advers(8o3ho3 1

B^EFGHKMSUxn,

D^EFG,
in
loc.

TQansleitaia

Co 8,10 cum sABD*LP, Mt25,27 cum XB*D, vide
enaQjeioa

comm.

De

vocibus

anaQieia,

vide

ad

Act 23,34
dorfius in

et 25,1.

In nominibus propriis admisit Tischen-

textum artaha Actl4,25 cum sab*CDE, adversan-

tibus B^HLP,

xatGccQia in

Mt 16,13

ex SCDELX

et

jMc8,27

ex WACEFHLNXA (vide ad Act 9, 30), in actibus in primis

cum

NAE, etiam cbis obis, refragantibus bhlp, item cocties Abis

D semel,

— laodma
--/.la,

cum nAB*CD*FGP^pp

(Col 4,13.15.16 B*

re vera praebet

vide Tischendorfii N. T. Vat),

— aa^iaQiu

in evangeliis

cum ndfl, Asemel b semel x semel Abis accedentibus, in actibus cum nde ubique (septies), quater accedentec, semel AHP, auf^iuQirtjG cum « semper A ter c ter D quater D^Lxbis, accedentibus semel GFAAEn*, adversantibus A ter

Bsemper c quater Dter rbis
reliquis

H semel, AAn saepe, uncialibus

omnibus,

Gu^uaotziG

lo 4,9 bis,

cum

x c semel

DLT^'W® Asemel, adversantibus ABFAn, Asemel, uncialibus
reliquis,

Gslevxiu

Actl3,4 cum kac^de, contra stantibus
3,7

BHLP,

f;f;.«5f;.f;<«Apoc 1,11

cum

«abcp.

In editione

88

IV.

DE

GRAJSIMATICIS.
-la

hac octava saepius formas in
lit

Tischendorfius praetulit,

(daCona Iac4,16
Col 1,10

lIo2,16 cum XAB*LP,
adversaiitibus

avaibiav

Lcll,8 cum NCDEKLRU*xrA,
UQeG-Aiav

ABFGHMU^An,

cum
5,1
P,

SACDD'^EFGP, invitis BL,

dovha

Ko 8,15.21 Gal4,24
Fter Gbis HLbis

He 2,15 cum n a bis csemel D*E*bis
k*^'

adversantibus Ater b semper cquater

D^ vel

*^

quater E vel E^bis Fsemel Gbis

Lter m,

Eph 6,6 Col 3,22 cum xcdefg Lsemel p, etXtxQiviu lCo5,8 adversantibus ABK et L semel, 2Col,12 2,17 cum s Abis CD* d° semel Ebis fg L semel p, refragantibus A semel BD^ D'^ semel e semel Lbis m, d-Qtja-Ma Act26,5 lac 1,26.27 Col2,18 cum Nter CE^'^tDE^PP
ocp&aXuodovha

FG P semel, adversantibus
e&elo&Q}]a}ua

x semel

AB cbis

h^'^'k^i^l Pter,

cum sCD* (fg d-QijG-Mu) p, invitis xola-Maa lTli2,5 cum NACD*FGP, invitis BD^^EK^'^L, BD^EKL, xvj3/aEph4,14 cum «B*D*FGO^P, adversantibus AB^CD^EKL, ^ayiaiG Act 8,11 cum sacdeh13, refragantibus blp, fie&o8ia Eph 4,14 6,11 cum «AB*D*FGKLO^ P semel, invitis

— —

Col 2,23


B<^CD*^ep semel,

Tzaidia (vide Tiscliendorfium

adHel2,5),

TZQavTTu&iav

lTi6,ll cum s*AFG,

cfaQfiayuu

Apoc9,21

18,23 priore loco

cum abp^

refragante s, altero loco

cum

NACP, refragante b; ex commentario ad Apoc9,21 videbis
Tiscliendorfium
illo

tempore formam

(fccQjua-Aia

etiam Gal 5,20
eQi^^'eia

(kd*p testantibiis) vix reicere voluisse.
est

Forma

edita

Iac3,14.16 Ro2,8 2Col2,20 Gal5,20 Pliill,17
nb'^KLP semel;

2,3

cum

P nunc eQi&eta

AB* habent nunc eQet&ia nunc eQst&eia, nunc eQH&ia, c nunc eoi-dsia nunc sQi&ia.

Aliis in vocibus Westcottius Hortiusque formas in -tu in tex-

tum receperunt,

ut ayvia, unei&ia, etdcoXoXarQia, emecAia, eQt&ia,

eQiajvia, tSQuria, xcv/iotj&ia, AuxoTza&ia, mq^sha.

Lc 10,34. edita est Mt 6,6 24,26 Lc 12,3.24 cum a semel bcde f semel GH Kbis L Mbis Q ubis vxbis r semel J^AFT, x semper A semel D semel e semel G semel r semel -lov liabentibus, -teiov prae(pro -leiov) vide Tiscliendorfium ad

De nav8v'/.iov Forma tufieiov

bentibus f semel

Kbis l semel Mbis ubis xbis z

r semel

1.

DE OETHOGEAPHICIS.

89

A et iisemel;

forma tufuov exstat etiam in inscriptionibus.i
,

Pro auctoritate testium atque pro ordine testimonii
ordine Tischeudorfius in
erat
•/QEoqtlerai

quo

commentario usus
aliter

est,

edendum

Lc7,41 16,5 neque
:

fortasse

quam
est

ex errore
'/Qeoqiletai

stat yQeocfstXetui

eodem
,

in verbo

legendum
soli

non iQeaqulnai

quam formam

Lsemel

U

habent,

„Denique hue trahi possunt duae formae ad coniugationem

verborum pertinentes,

altera in i8ov ida etc, altera in xats-

Xemev similibusque conspicuae."
est

Forma

i8ov idav idev edita
stS

Mt 13,17 cum xKSVXn33

ubi bcefglmufa

habent,

Lc2,20 cum NAD*Hivi.RSVxrAn*, refragantibus bd^egmpuao^, Lc5,2 cum ACDKLQRSVAn, refragantibus xbefghmlta,

Lc 10,24 cum NCKVXHn*, refragantibus abdlfaa- uncialibus octo aliis, Iol9,6 cum xAD^^PPiiLMXYAn, refragantibus
BEHSLTA; de apocalypsi vide
fere
infra.

In evangeliis,
ei8

Idcis

sexaginta duobus,

praebent formam

in primis et
(in

plerumque codices XBDEFGHurn^, fluctuant
ei8

m

Matthaeo

in

Mc

i8)

A, praebent

id

plerumque ACKLVxn*,

in actibus, locis vigiuti et uno, habent et8 codices xbdeilp,
id

A

et

c saepe

h

fere

semper,
codices
D^^bis


ei8

in

epistulis

Paulinis,

octo locis,

scribunt

eid

n Ater

b csemel de Kter

Psemel,

i8

Aquater cter
est

FetGter Lbis Psexies.
tricies,

In apocalypsi edita
et vicies

forma

forma

i8

sexies

(at de 6,5 vide infra
ei8

XII, 4 addenda

et

emeni8

danda ad hunc locum);

praebent saepissime np,
edita

ABC,

A

sane

fluctuaute.

Item

sunt

eyyMra}.si7zovrea

He 10,25 cum ad'^ki^P, contra stantibus He 13,5 cum nACD°klmp, contra stante
XsiTi-

kd*, syxuraleiTzco

d* (praebent ab

Gen28,15 Deut31,6), xaralsmovtsG 2Pe2,15 cum KAB*13, contra stantibus b^cklp. Locis Lc 10,40 2Ti
4,10.16 Tit 1,5 in quibus Tischeudorfius in editione septima
XeiTT-

ediderat,
*

nunc
et

in

hac editione Xm-

edidit,

fortasse
iuscr. 13,

Vide Duchesne

Bayet (ut supra,
;

p. 86), p.

219,

lin. 6;

p. 220, inscr. 15,

lin. 3

p. 221, inscr. 18,

lin. 6

(7).

90

IV.

DE GEAIMMATICIS.
Ratio huius varia-

praesertim codicis s auctoritate ductus.
tionis

codicum

latet.

Bis in N. T. videbatur Tischendorfio littera cousouans

non aspirata ante spiritum asperum legenda
eattjxEv c.

esse

;

^

lo 8,44 ovx

nb*dlxaa21,69.** 253
£VEX£v c.
(ita

(invitis

B3crA*nunc®) 2 Co

7,12 OVA

NCDE 17

(iuv.

BFGKLP). Praebent Lc24,3

NC* ovH EVQov

D Mt26,60bis Act5,22, ovx fv()/(TxwLcl3,7), Act 3,6 NC ov/. vnuQiei quorum neutrum recipitur. Eodem modo habent codices versionis V. T. Alexandrinae ut A

Ex

16,27 OVA evQov, lob 38,26
les

ova

vnaq-f^i,

Ps 145,3

eti

viova,

27,12

y.ar
ell.

era,

2Macc6,17 tuvt

tj^iv.

Volunt vv.
hoc nou

Westcottius Hortiusque verbum Io8,44
eartfAsv.

imperfecti temporis esse,

Tempus autem imperfectum
in ullo aetatis vetustioris

facile inveneris

quidem

libro Graeco,

neque hoc loco requiritur.

Quod ad

varia-

tionem spiritus nunc lenis nunc asperi scriptionis spectat,
infi-a

(p.

105)

dictis

addendum

est,

verbum

larijfii

in

primis, in libris manuscriptis
scribi,

Novi Testamenti,

falso spiritu

quod praeclare videre

licet in libro v. cl. Scriveneri,

A

full collation of fifty mmiuscripts,
a.

eius

editioni

codicis

Augiensis Cantabrigiae
loco

1859

subiecto,

nam quocumque
vei'bi (Grijjui

tempera perfectum

et

plusquamperfectum

occurrunt, habent codices nonnulli a Scrivenero conlati spiri-

tum lenem, quater sane praebent codices sex spiritum lenem. Et apud V. cl. Vinkeium,^ in I. Heringae conlatione codicis F
evangeliorum
fect!
,

inter

exempla

viginti

septem temporum per-

et

plusquamperfecti verbi
lenem.
in

tartjui

habent septemdecim

loci

spiritum

Ipse

adii

codicem

h

evangeliorum

Hamburgensem
addubitatur
^

quo

inter locos

triginta

unum

habent

duodetriginta sj^iritum lenem, duo spiritum asperum, unus

nam mutatus

est.

Habet h Io8,44
iis

o^itcrtj-AEv.

Ex

his

quae sequuntur ut etiam ex

quae posthac

in-

venientur de spiritu, multa debeo viro amicissimo Ezrae Abbotio.
^

H. E. Vinke, Disputatio de codice Boreeliano, nunc Rheno. . .

Traiectino

,

Traiecti ad

Ehenum

a.

1843.

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.

91

Adii etiam codicem minusculum evangeliorum 234 (Act 57

Paul 72) Hauuiae, qui decies spiritum lenem habet,
sexies vel septies spiritus lenis in
posteriore.

et iu
est

quo

asperum mutatus

manu

dum est.
spiritum

Minime imperfectum aut hie aut in Apocl2,4 edenUtrum ov/. an ov/ edendum sit, iu arbitrio positum erit.
est

Contra edita
lenem,

bis

littera

consonans

aspirata ante
invitis

Act 2,7
017

017

iSov

cum kde61,
praebeut
ohyoo,

AC,

et

Gal2,14
D^^

lovduf/xoo

cum n*acp 17.37
aliter

(k*=bd*),

invitis

et

"^

efgk^'^l.
et

Non
b*,

Lc 17,22
ut

A

ov^

oxpsa&e,
X,

Act 12,18

kA

ovy

etiam
a,

Act 14,28

Act 17,4

Act 19,23 sad. Act 27,20
et
ita

Apoc 12,11

ov/_

tjyuntjauv

A

Lachmaunus.

Similiter edita sunt

ecf.

sXmdi Act 2,26

cum

kcd,

refi'a-

gantibus abep,
D<=EKLP, et

Ro8,20 cum «b*d*fg, refragantibus ab^C acpidco Phil 2,23 cum kab*d*fg17, refragantibus
Act 2,26
critico

B^CD^EK^^^LP.

scripsit

Tischendorfius
facile putaris,
friisse,

elmdi,

ex

apparatuque

ad Act 2,26

eum

etiam

Ro8,20 eodem modo ilmSi scripturum
incuria
vel

quod vel
in

sententia

mutata non

scripsit,

neque

hac

editione neque in editionibus posterioribus parvis.
in

Qualia

Novo Testamento sunt eq, slmdi in a 1 Co 9,10, uqElTTt^onea in DP Lc6,35, eqide iu ade Act4,29, eqeidev in
dw^a(x) Lc1,25,
17,19
20,17
ecfiooy.Kiasio in

k

Mt5,33,
in

'/.a^ idiav

Mt 14,23

24,3 Mc4,34
yMd-eiSoilov

13,3

xsemel B*quinquies
iu m.

D

ter

Asemel,

Act 17,17

In Yetere

Testamento praebeut Sir 27,21 aqip.mosv ab*c, Sir 22,21
uq)jlm(jtja

KB,

Ps 118,43.49.74.81.114.147

spjlmGu
A.

et

eqtjlmaaG
notavit v.
in

A

et cod.Turic,

Ez20,14

y.a&

oq&ulnovG

Ex A

cl.

Lightfootus (ad Phil 2,23) eqidcov vel similia

Genl6,13 31,49 Ps 30,8 91,12 lMacc3,59 (cum «) 2Maccl,27 8,2; ex k Ps111,8 Ier31,19. Ita aqeidr/ n
Ion
4,5;
y.u-&i8e

B Dent 26,15;
in

y.ud-ei8s

Neque desunt haec
*

monumentis, ut elms'

A Iudith6,19. apud Boeckhium
^

Boeckh, Corp.

inscr. Gr. vol. 1, pag. 300, inscr. 170, liu. 9;

vide etiam p. 301.

02

IV.

DE GEAMMATTCIS.

cui verbo respondent Latine Helpis, Helpidius, Helpidianus,
acfitikmGf.ifv(x>

apud Grutenim,^ urpearaXyMusv
sffeide

et ucpearaXfiti'cov
scpiogxefiioi

apud Chishullum^,
Boeckliium,^

ajDud Boeckhium,^

apud

ecpioQ-Aovvri

apud Boeckhium,^

eqoQy.eovn

apud
'^

Boeckhium.

^

Invenies formas y.a& iSiav ter apud Boeckhium,

x«^ stoa
et
trpt

etiam,'^ et y.ad- snavtov,^

ar/i

laov

apud Le Bas

AVaddiugtonium,^'^
lai]

ecp

lotja

apud Boeckhium/^
fcp
Tcrj/

in

ilia

jihrasi

dovvui

TTohttiav
et bis

xui

ofwuj

apud Le Bas etWaddingtonium^^

apud Boeckhium/^

^

I.

Gruter,

Coy.

inscr.

ex
a.

recens. et

cum

annotatt. loannis
1, lin. 7 et

Oeorgii Graevii, Amstelaedami
^

1707, p. Ixxi, inscr.
Asiaticae

11.

Edm. Chishull,
lin.

Antiquitates

C'hristianam

aeram
Seleuei

antecedentes , ex primariis monumentis Graecis descriptae,
a.

Londini,

1728, p. 67,

11 et 25 et 30; est

monnmentum Milesium

Callinici

anni ante Christum

natum 243;

etiam apud Boeckhium,

vol.2, p. 551, inscr. 2852,
^

lin.

11 et 25 et 30.
p. 7 74, inscr.

Boeckh, ut

'supra, vol. 2,

3333,
(pro

lin. G.

* Ibid.

vol. 1, p.

805,

inscr.

1688,

lin. 9

t<fiooy.toit.iL);

vide

etiam p.

808B exempla

alia quattuor verbi huius.
a.

Praeterea

Phrynichus, ^EyJ.oyr] orjuurwr, ed. Lobeck, Lipsiae

1820, p. 308

haec habet: Iqiony.ova: tovto due tov
^

n

Ityt inioQXOva.
lin.

Ibid.

vol. 2, p.

693,

inscr.

3137,

69 et 78; eadem
a.

in2,

scriptio exstat in libro
p.

Marmora

Oxoniensia, Oxonii,

1763, pars

50

et
•5

52

inscr.

xxvi.

Ibid, vol.2, p.

399B. 401 A,

inscr.

2554,

lin.

203.

'

Ibid. vol. 2, p. 277, inscr. 2347c, lin. 8; p. 258, inscr. 2335,

lin. 3

(fortasse etiam lin. 51); p. 250, inscr.
^ 9
^*'

2329,

lin. 7.

Ibid, vol.2, p. 277, inscr.
Ibid. vol. 2, p. 366, inscr.

2347

c,

lin. 48.

2448, VI, lin. 25.
Parisiis a. 1870,

Le Bas

et

Waddington

,

Voyage archeologique,
lin.

vol. 3, pars I, textus, p.
I.

34, inscr. 87,

14

et pars V.

Asia minor,

Ionia, 4, p.

48 B,

inscr. 87, lin. 14 et not.
lin. 3.
i.

" Boeckh,
'-

vol.2, p. 1081 A, inscr. 2439c,
et

Le Bas
inscr.

Waddington,
a,

vol. 3,

pars v. Asia Minor,

Ionia,

8,

p. 57,

136

lin.

45.

"
p.

Boeckh,

vol. 2, p.

692.693,

inscr.

3137, Im. 44 et 75; eadem
a.

inscriptio exstat in libro,

Marmora

Oxoniensia, Oxonii

1763, pars

2,

46

et

52, inscr. xxvi.

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.
T.

93
qui scripsit:

et

octies

apud
est
i(f

I.
i'(J>, ;

Woodium,^ Boeckhius,
I'ffij

„mirum
si:)iritum
idelv

tamen
„in

dare non audeo," recte monuit
litterae

successisse
i'aoa

locum

digammi, qua

et

et

instructa erant."

DE ELISIONE NEGLECTA.
Vocalis
iuitialem
elisio

iu

fine verbi

ante

proximam vocalem
neglecta
est,

saepe

in

vetustissimis

codicibus

neque audebat Tischendorfius hac iu re codices fortasse a
cultioris generis dicendi fautoribus

emendatos

sequi.

Occurrit

alia ante vocalem

locis trecentis

quadragiuta quiuque ex

quibus scribitur sine elisione locis centum triginta; distin-

ctionem inter verba
invenire

et

nomina,

quam

Scrivenerus esse vult,^

non pdssum.

Rem

accurate excussi, at ne longius

de re tractem, brevi spatio catalogum locorum dabo, vocalibus additis

quae sequuntur:

dXXa

94

IV.

DE GRAM>L\TICIS.

a

£ et

£'.

0)

u

1.

DE OETHOGRAPHICIS.

95

Mc 16,18 — apx'fofW Lc3,2 — «Wet ivevrpiovta Lcl5,7 — i'ma He 11,30 — igyoia Eph2,10 — iQrifitaia He 11,38 (contra Mc 8,4) — m^ Lc4,25 Actl9,10 — evsQyeaia Act4,9

MtlO,18 Mcl3,9 tfidrwr vel -t'w o?xor Lcll,17 Mt9,16 Mc2,21 Lco,3G 6LVa Mt 25,21. orov Mt21,5 oqog Apoc21,10 cum na (Ti fV 23 cum BP) MQua Act 19,34 v/co Lcl2,53. In editione
ri'feuoruG vel
-cor

septima

legit

Tischendorfius

iTii

td-voa

vel

td-v^i

Mt24,7

Mcl3,8 Lc21,10 Ro 10,19, quibus
codicis N auctoritati
fultus ponit in
.

locis

nunc auctoritate

codicis

A

vel

B vel utriusque addita

Kara
Act 3,1 7
dvdyxtfP

scribitur
dy.nij^eiav

ante

aydnriv

Ro 14,15
dXij'&Eiap

uyvoiav

Act 22,3

Ro2,2

Phileml4

dr&Qconov vel

uv&qojtzovg

lPe4,6

Ro3,5 lCo3,3 9,8 15,32 Gall, 11 3,15 dnoxdlvxptv Ro 16,25 Gal 2,2 Eph3,3 dttftiav 2 Co 11,21 ela

Mc 14,19 cum
Rol2,5
i/lf/.xm'

xbla,

refragautibus
ty.atov

-Aad-'eia)

Ro

8,33

— —

ADPW^xrnunc^ (sed Mc6,40 cum nbd cop

h/.ovaiov

Philem 14

Gal 3,29
•/.ard

— —
'

inayyaXlav

(/.at fQixfuiav

Phil 2,3

cum

nbcd'''fglp,

non

ut in

editione septima
Jaady.

cum

AD'^EK*'')

Act 26,3

Gal 4,28

'

lovduiova

bcpeiltjua

Ro4,4.
et

Mftd iuvenitur ante vocalem nominum propriorum
ante dd^lcfov lCo6,6
d).7j&m,G
aidovcr

— lTi2,9 — Lcl4,9 — He 10,22 — drdQOG Lc2,36 — dm^ar Lc22,37 —
aiayvrtjG

^

— im&tGecoo ITi 4,14 — (I'la^stm He 12,28 — evyuniatiaG Phil 4,6 ITi 4,3.4 — Mc9,2 Lc2,46 — 2Th3,12 — oqxov Mt26,72 (contra Mtl4,6) — He 7,21 — Act27,10 — vdaroG He9,19.
eiSco/Mv

dniGTov 2 Co 6,15

2Co6,16

— avzaQ-AeiuG ITi 6,6 — dffQov Lc9,39 —
srAoai

Lc 14,31

ijUfoaG

>jGV/iaG

bgxojuoGi'aG

v^qscog

Ilagd editum
propriis

est

non solum ante vocalem
ante
dJXiikoiv

in

nominibus
dfiantooXw

sed

etiam

Io5,44
-oia

Lcl9,7

dr&QMTiov vel -mv vel

Mt 19,26 Mc 10,27

Lc 18,27 Io5,34.41 Gal 1,12.

96

IV.

DE GRAMMATICIS.
ov8\

Octo
ei

locis

editum

est

cum

nabd^,

invitis

EHLP,

He 8,4 ante ur, Act 19,2 ante He 9,1 8 ante cum np, invitis
ij

ACD^ et^EL (vide

ovde ante

r^

Ro2,28
aliis

1

Co 11,14 15,50),

He9,25
01',

ante

iva,

Ro9,7 ante on, Mt 24,21
ovrcoa.

He 13,5
d"

ante

1

Co 14,21 ante
ovSt

Locis

quinquaginta octo

legitur

ante vocalem.

Ante uv
legerunt

scribitur

non

dt.

Phil 2,18

ubi

Ln

et

Ti

d'avro,

nunc

ponit

Tischendorfius de avtu

cum
et

codicibus nbp.
av,

Fluctuantibus
tar

et

iav

non reiciendum

est

i:)rius

etsi
^^

minus eleganter adhibitum ubi habemus
iav,

i<r

onov

,,„,,<•/ oa iav, ogtig

idv; testatissimum

est,

nam

facilis

in codicibus fuit emendatio talis.

Editum

est

ideo 07T0V iav octo locis,

Mt8,19 24,28 26,13 Mc6,10.56
est

9,18 14,9.14;
invenies.

testes

ad locos quinque posteriores uberrimos

Locis

solis
,

duobus editum

mov

av Lc9,57

cum NDEFGHM^'xrAA refragantibus ABCKi^SUSn, Apocl4,4 cum NACP, refragante B, "Off iav legitur duodecim locis
Mt5,19.32 10,42 11,6 12,32 18,5 20,26 Lc7,23
17,33 bis lac 4,4; contra ua av
ubique editum
idv
est,

9,48
"0 idv

locis vigiuti tribus.

ov seniel idv semeldv habet, cpquinquies

aemeldv,

av his idv

quaterccr,
ijv,

?}j'bisaj',

a semei

idv,
aliis

ot'CTsemel idv,
locis

haec

tria

a,

ova non inveuiuntur

cum

idv vel dv. Legitur etiam semel hatic idv
?;r/(j

Gal 5,10,
est.

et semel

idv

Act 3,23. "Fmg ubique cum dv editum
-/.at

Codices nunc x«j'w nunc
y.dy.ei&sv
7C(C
'

iyco,

y.dy.H

nunc

xa] iy,H,
testa-

nunc
sunt
ut

xa) ixet&ev praebent,
^

tamen

^

'0)

/

^

tissimae

y.uy.ti

plerumciue ^
^

formae

contractae,

^

xccxiT&fv

unde

fit

xaj'co,

yM/wi',

xdfii legantur locis

octoginta duobus in
fj'w locis

primis

cum

nbd,

et y.a)

non

nisi tribus

Mt26,15 Lcl6,9 Act 10,26 iterum

in

primis
locis

cum
17,13

nb,

b autem refragante loco primo;

y.dy.ei

decem

Mt5,23

10,11

Mc 1,35.38
et

lo 11,54

Act 14,7
uno loco

22,10 2.5,20 27,6,

x«;
,

ixsl

non

nisi

Mt28,10 cum NAC*EFHKU\TAn refi-agantibus Bc2?DGLMS; y.dystd-sv novem locis Mc9,30 Act7,4 13,21

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.
et

97
x«;

14,26 16,12
nisi

20,15 21,1 27,4 28,15,

exei&ev

nou

uuo loco MclO,l cum xbcdea, refragantibus

unc^;

ALNxm
non
nisi
ies.

xaxfH'Off locis

viginti

duobus

et

x«)

ex.
i.

duobus

locis

Mt20,4 Mc4,20;
ovtcoG et ante
etsi

— xav
locis

semper,
fere

e.

13

Forma

consonantem
ovta

ubique valde

testatissima,

aliquot

A

ut

Rol,5

vei
fortasse

B ut io4,D etiam ante vocalem em, scriba

c

et

e

ex incuria confundente, vel c testem habet,
est exceptis

ubique legenda
est 0VZ03 Gs

quattuor

locis, in

quibus editum

(hoc loco etiam fortasse

c

et

c

confusis)

Act 23, 11

cum kab61, adversautibus CEHLP, ovrco Phil 3, 17 cum nabd*fg, invitis d^ek^^^L^^^
textus hie ex

neninaroviTUG
(Tischendorfii

comm.

corrigendus), ovta (fo^egbv
'^

He 12,21
varietas

cum cum
in

K*A, adv^ersantibus n'^CD^et

L>IP,

ovta ^ityao Apocl6,18
solis.

«ab,

adversautibus minusculis
est.

Quae

commentario rarissime relata
V

tq

t'/.y.vGTiy.ov.

„v

i(fe).'AV6rty.6v

in coniugatione

verborum ex usu conillud

stanti longe

plurimorum codicum uncialium, nee raro

quidem
autem
ipsi

in reliquis
nisi

obvium plerisque

locis

editum

est,

nusquam
quibus

bene perspecta codicum auctoritate

quamquam

plerumque non sunt appositi," exceptis
iniuria
v

locis in

Lachmannus
KLUxrAAH,
V

abiecit ut

Lc2,52 nqoixonrev cum

KAB*CElvLxrAA, invitis DMU, Lc8,13 TUGxevovaiv
invitis

cum sABE
invitis

DM.

Faucis in locis omisit Tischendorfius

post

E,

ut

fboh Lcl,3 cum «BCDFLMPRUXrA3n,
in\atis

AEKSA,

f'P.«X£

Lcl,9 cum K*BDFM,

N<=ACEKLPRSUXrAA3n,
AEP, fXa^e Act 28,15
kbl, invitis

anelvGe Act23,22

cum sbhl,

invitis

cum «*abl,
(a
hiat),

invitis k<=hip, elx^

He 9,1 cum

saepius in plurali uumero,

ut

dep ^aX^Gi Mc2,4

cum sBCDEKLMUrn, adversautibus AAe^, Pfovci Lc 16,29 cum sBDKMSUn, adversantibus aelxtaa, t/.u coot bis Io5,23 cum KBDiiLun, adversautibus aemfaa etc, yivooGxovai lo 10,14 cum wBL, adversante d, diuGcoacoGi Act 23,24 cum kabhl,
TiscHENDORF, N.
T. ed.
8.

7C

98

IV.

DE GRAMMATICIS.
Act 26,4 cum kabhl, adversantibus
•AQi&aai

adversantibus ep,
CEP,
d-iXoiGi

'iaaai

Act 26,5 cum nal, adversantibus bcehp,
kbl, adversantibus AK*"p, ^wai
K^^^P.

lPe4,6 cum

lPe4,6 cum

NABL, adversantibus

„Non

prorsus
,

eadem
locis

ratio est

dativi
tot

pluralis
sine

tertiae
v

declinationis

quem

aliquot

testes

quot

cum

V

exhibent.

Sed in hoc quoque praestat cum cou-

quadam scripturam -iv tenere, nisi ipsa auctoritate cogente ad aliud, quam ubique inter utramque fluctuare." Ita debebat Lc7,38 &Q(h'v cum KABEGKLPxrAA edi, non &Qt^( cum DMun et Lachmanno, et" 2 Co 3,3 nXuh'v cum Tamen XBCDFG ut et Lachmannus edidit, invito A. scripsit Tischendorfius uXmeai Act 21,33 cum nabl et aneid-ovai Ro2,8 cum sal, Lachmanno, invitis dehp, aas^tai lTil,9 cum SALP, invitis DFG, invitis B*DGP,
stantia

^uGrmuGi Mt20,12 cum nbcln,
Act21,5 cum nabl,
invitis

invitis

dza,

yvvai^i

cehp,

8er^a?6i

Lc2,37 cum

BDKLMSun et Lachmanno, invitis s^AEXPAA, dwdfisGi Act 2,22 cum kabd et Lachmanno, invitis CEP, dvGi ter Mt6,24 cum NBEGKLMur^n, Lc 16,13 cum nabdefghk LMPRSUAn, invitis XFA, Act 21,33 cum nabl, invitis dehp (aliis sex locis scribitur dvG(v Mt22,40 Mcl6,12 Lc 12,52 i'&eGi Act28,17 cum Actl2,6 HelO,28 Apocll,3), eixoGi Act 1,15 (ante litteram KABiL, invitis HP 61, consonantem decies Lc 14,31 Io6,19 Act27,28 1 Co 10,8

Apoc4,4bis.l0 5,8
ante vocalem
et in

11,16 19,4;

invenitur

sixogi

etiam
ut

fere

semper

in

codicibus

antiquissimis,

LXX

in ipsa editione

2Regl6,2),
p. liv)

Romaua ad lSam7,2 2Sam2,20
a.

erdv/^iaGi

(vide Synop. evang. ed. 3,
hiat)

Mt7,15 cum nbc(d
invitis

l invito

A,

1871,

ensyvai-AOGi

lTi4,3 cum ncl,
KABL,
Ai^iuGi

ADFGP,

ig&)jG€gi
invitis

Act 1,10 cum
«°d^efgp,

t

i,yu7Ttjx6Gi

2Ti4,8 cum cl,

ttugi Ro 15,23 cum nabcd*lp, invitis d'^efg, Mt2,16 cum KCL, invitis BDA, Lc 16,26 cum naedkuuc^, invitis aexfaa, Act 1,19 cum kbc, invitis ade, 24,14 cum

1.

DE OETHOGRAPHICIS.
EHLP, 2Ti4,8 cum ncl
etc,

99
invitis
invitis

KA (b om),
k'^.AlD^EFGP,

invitis

mei'iiaai

Mcl,27 cum
invitis d<^p,

xBLMUn,

ACEKn, He 12,23 cum «aclm, cum XABD, invitis CEP.
(2.)

rtQuai

Act 2,22

DE SIGNIS LEGENDI ADIUTORIBUS.
sane inusitato sequuntur signa legendi ut
et

Hoc
formam
tionem,

loco

quae ad verborum siagulorum orthographiea
iustam
exteriorem,
interiores,

ad textus
res

non

ut

ita

dicam ad

grammaticas magis

nominum

vel

verborum forma-

syntaxim, verba composita, ea quae singulorum
sint,

scriptorum propria
accentus,
spiritus,

spectent.

Tractanda sunt haec:

particularum coniunctio, interpunctio.
A.

DE ACCENTIBUS.
nudas exhibentes,

Codices antiquissimi textus testes spectatissimi hie nos
deserunt, signis fere
etsi

omnibus vacui

litteras

Euthalius fortasse (vide infra
addidit.

p.

114) accentus codicibus

suis

Neque

ante

saeculum

septimum

codices

unciales accentibus ornatos invenimus.

Accentus a prima
codices

manu

uullos habent evangeUorum
nullos)

KABCDF^ii''NO''0*^f/pQRT^T''T*^T^w*^ZA (fere

Qabcde^^
(partim)
(fere
,

achmm

et

epistularum

catholicarum

SABCDEF^I

epistularum Paulimirum «ABCDF (fere nullos) F^G

nullos)

HIOO^Q,
in

ajjocalyjms

KAC.

Accentuum usus
in

adumbratur

codice

D evangeliorum
A,

quo circum-

flexus interdum invenitur; fortasse in codice
in codicibus

N evangeliorum;

evangeliorum

epistularum Paulinarum F et

G

tribus inter se cognatis, qui etiam circumflexo utuntur in primis
^

super vocalem
^

i,

minime autem ad regulas hodie
sunt- C.

usitatas.

De

his

omnibus conferendi

H. A.

Lipsius,

Gramma-

tiscke

Untersuchungen uber die biblische Graecitat.

Ueber die Lese-

zeichen, Lipsiae a. 1863; Winer,
ed. 7, a G.

Grammatik
1867, pars
a.

des JV. T. Sprachidioms,
il,

Liinemanno, Lipsiae

a.

sect. 5

7, ed.

Ame-

ricana ab

I.

Henrico Thayero, Andoverae

1874,
270

et jiraesertim ed.

Anglicana a

W.

F. Moultonio, Edenburgi
a.

a.

1877; V. Gardthausen,

Griechische Palaeographie , Lipsiae

1879,

p.

— 287.
7*

100

IV.

DE GRAMMATICIS.

Contra addiderunt accentus correctores codicum supra
dictorum vel habeut a prima

mauu

accentus \

evangelio-

rum

codices B3c3EFGHKLMOO^O'^0%UVW^W^W'^W''XYre**6'^An,
et

actuum

epistularum catholicarutn B^C^HI^LP, epistularum

Paulinarum b^C^d^EH^KLMNP, apocalypds bc^P.
codicibus
sic

Ex
et

his

iustructis

alii

aetate
alii

priores

accentibus
b^'p^'^

valde improprie utuutur,

ut

KLSv^
ponunt.

ut

d^p^^^'

parum

accurate

accentus

Ad

hoc
est,

difficultas

accentuum constitueudorum eo multo maior

quod

testi-

monium codicum
est,

de hac re a conlatoribus raro notatum

plerumque tamen videntur accentus a Tischendorfio

accepti satis testati esse.

Haec
ayoQcuoi:

fere

uotanda sunt:
ayoQuioi,
-L,

Act 19,38 cum HLP, non

avexpwo: Col 4,10, non arsipiuG ut
atti'TieQa:

Lc8,26 cum EFHKr, non avtimqa
lTi2,3, non anodeyaov,

ut V Lu,

aTiodextov:
rtQai:

Mt 24, 17. 18 Mc 13,15.16,
2Pe3,9 ut
c
P,

non agat,

aqmyJav: Col 1,10, non aQtaMav ut D^,
§Qa8vrrjZa:

non

^Qadvttjza,
v,

ya^oqwluMor:
Seafida:

Mc 12,41.43 cum
cum
LFll,
8ea[.iaG,

non

-axsiuv ut

EFGMS,

Mt 13,30
ut

non

Ssa/xacj

ut

km,

Ln

habent
BiTtmr.

cf Lobeck, Paralqy. p. 396,
elnov, ut

Mcl3,4

B^ l1 habent

hoLtovtaQiav:

Act 23, 17. 23 propter

hl61 Act28,26, formam in Novo Testa,

mento usitatissimam
ut

ty.atovTaQxijG

non hMtovzaQyoav

hl61,
non iXxvaai ut
InaQai ut MFA,
K,

iXxvGai: Io21,6 ut MA,

imiQai:

Lc 18,13, non
Lcl,79 ut
Iac3,16 ut
S,

imqjurar.
fQiS-Eia:

non imqavat ut EMPAI,
non
t'Qi&sia

Ki^,

ut

2Col2,20 K

et

Gal 5,20 b3
^

et k,

De

codice s vide editiouem auiii 1863, p. xxiii et aduot, 3, et
p.

editionem auni 1865,

xxxv

et aduot. 1.

1.

DE OETHOGEAPHICIS.
noii latavui

101

taruvui:
&lixina:

Act 12,14,

ut Stepli

Bez Elz,

Mt24,9 cum EFKLMS, Mc 13,19 etiam r, IolC,33 EKLMSrA, Act 7,11 etiam h, Ro5,3 etiam l, non &liipta,
lac 1,26 ut KL, non &qIgxog,

&Qtiay.6(j:

d-v/AiuGar.
i'arat:

Lel,9 ut

FA,

non

&v[xiaaai ut

KM,
tare),

Mc5,29 ut msy, non lurai utl (k habet i}idvta: Mcl,7 Lc3,16 Iol,27, non Ifiavra, tau: Lc6,34 sic Attice ut ek:msa, non ha ut

r,

etiam

Mc 14,56
qO-i'v:

'iGca

ut EKMr, non hai,
r/S-vv

Lc 11,11

ut TA, non

ut KM,
ut ET,

Aazev&vvai: Lcl,79,
y.i,Qvh

non

•/.uttv-d'vvui

lTi2,7 2Til,ll ut d^l, non -aIqvI
Steph.
Thes.
ling.

cf

Diudorf
vol. 4,

ap.
col.
y.tjQv^ai:

Gr.

Parisiis

a.

1841,

1530.

Lc4,19 ut

ES,

non

xr^Qv^ai ut

FHlvMLTA

et

Actl0,42

hl61,
y.Qu^ov:
y.Qii.ia:

Gal 4,6, non xgd^ov
sed

ut

g,

Mc 12,40 cum EKMSUr,
-i-

non

y^Q^ia ut
-1-,

1,

Lc 20,47

habet etiam a

m

hoc loco
scribit
-t'-,

bent EKMLTAn
et
yaiori^:

-/-,

lPe4,17
legit d°

Lc 24,20 prael -i, sed 2Pe2,3

Iud4

-/-,

Ro2,2
ut KL,

lPe4,19

non

y.TiGtfi,

/.aV.axp:

(Mc4,37) Lc8,23 cum ma, non
al,

lailuxp

ut

HFS,

h'vov:

Mt 12,20 cum EKrunc
Apoc 21,21, non

non Uvov,
ut
g,

fiuQ'/UQirai:
l-Hyfia:

-irai

lo 19,39, invito Lipsio qui

^ityf^u

vult,

fioyi).d?Mv:
^

Mc7,32, non ^wyO.dXov
1

ut

M

aut i-ioyikaXov ut
vi-aog,

S,

vX-aog:

Mt 12,20

Co 15,54.55.57, non

vQ-jVidG:
oGCfiVv:

Act 27,28 cum h, non hgyvuG ut 61 aut oQyvaG ut

B^,

Mcl,6 cum rr, non oGCfvv ut ekmu, ova: Mc 15,29 cum KMF, non ova ut EF, maGui: Io7,30 cum MF, non niuGai ut A (etiam 10,39), ttovg: Mtl8,8 cum n et unc pier, non novG cum MS, Mc9,45 habet r tiovg, TTod^ai: Act 26,9, non ngdhu ut 61,

102

IV.

DE GEAMjMATICIS.
ttqcoqu praebent,

7TQ(y>Qa:
Qixtjur:

Act27,(30)41, ubi b^iilGI
Lc4,35, uou
nixpar ut
A,

EKMSFA,
ay>vla ut
r,

Gxvla:

Lc 11,22 cum

nou

c (exc. g®

1633)

r,

anHQar:
antkoi,

Mc 15,16,
ut
D''

uon aneiqav ut
L,

GmXov: 2Pe2,13 cum
altero loco,
D*^,

Ei)h5,27

cum

B'^^'^*'",

uon

GTiilov

GTvlor.

Gal2,9 cum

non

atvXoi,

sed vide Lipsium,
-I'co-

avpiaxyiv:

Mc4,12 cum efksV, M habet
Mc5,4, non
-/-

u-ico-,

avpTezQicpd-ai:

ut

S,

avrtQi^av:

Lc9,39, non awtQi^ov ut c Treg,

tsGG£Qay.ovtahtj(j et -ni]:

Act7,23 13,18 cum 61,
D'^L,

ita

sxa-

rortakijG
tQv^liov:

Ro4,19 cum

non

-Etr^a

aut

-£T//,

Mc 14,20

ut m, non tqv^Hov,
loivi^,

yoln^:
XQiOj^ia:

Apoc6,6, non

llo 2,20.27,
lo 18,18

altero versu habet

L

-/-,

-{pvxoa:

cum

An-,
-I'-,

non

\pijoG ut

EKMrn*, Act 28,2

habent 100. Ill
peregrina:
a^[ia:

B^ 61-v-.

Mc 14,36,

non a^^a ut KSr,
ut EFK,

yolyo&a:

Mt27,33 cum HMS, non -&a habent FMS av, KUVr-«i', H a,
Mc7,ll, non
-dv ut EKMSrri,

Mc 15,22

HOQ^av:

•AOQ^avav:
Kovfi:

Mt27,6 cum B^FHKMSr, non -vav utEV, X habet Mc5,41 cum m1, non ut antea kov^,

-va,

Xsfid:

Mc 15,34 cum

efhksv, non -^a ut
S,

r,

Qaya: Mt5,22, non Qaxd, ut

aa^ax&avei:

Mc 15,34 cum

h,

non

-vet

ut G,
s.

rah&d: Mc5,41 cum codicibus

antiquissimis, etiam

nomma
(id

2^T02yria:

cde^civdQivov:
est

Act27,6 cum (b^)hlp4.11, non

-dQlvop ut 13^®^*

Prax 13),

et

Act28,ll

dativus -dQivm

cum

b3l61.98,
uTiolldo:

Co 16,12, ubi b-^KL habent -llco, aaaov: Act 27,13 cum 33.61, non uggov ut
1

L,

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.
8iorQ^'q>j<j,

103

SiotQ^qfjG:
iTTaivEtov.

3Io9, non

Rol6,5 cum

codd.^-^,

non cum "Winero
liabent,

imu'verov,

xw: Act 2 1,1, ubi L
}.iroa:

xcor,

HP
non

xco»'

2Ti4,21 cum
Col 4,15

D%

iXvoo ut K,
riniqav ut B'^

vvfiq:av:

cum

D'^L,

non

avitvyffv:

Phil 4,2 ut D^, non

avi'tvytji,

avgrtv:
ritov:

Act27,17, non avQtiv ut Lachmannus,
Tit*

cum

D^KL, non

rttov,

Tv/t'/.6a:

Act 20,4 cum hl, non

tvyr/,00

ut

Winerus

vult,

Epli6,21 -6a
qihjtoa:

cum d^'lp, Co14,7 -6a cum 2Ti2,17 cum d'^KL, non qi'hjTua.
projiria

d%

nomma
^U^cpayi'i:

peregrma:
F,

Mt21,l cum EKMLT item
^)i&q;dy)i

non

^ij&qja-pi

ut

B^H aut
^aQicoru:

ut

L,

Mt 16,17, non ^uQtoym aut ut L ^uQiava, yB&atjfiavsi: Mt 26,36 cum b^efk, non -vet ut G**(g*-J'^, HM-w/), et Mc 14,32 -vsi cum b%HMS 1, non -r^rut V,
daluavov&d: Mc8,10, non -&d ut
tj^eg:
r,

Lc3,35 cum EHRMFAn, non
lTi2,13, non svu,

f^fQ ut fortasse G,

eva:

ijleiov:

Lc4,25, non -hov ut MSYFAn, aut
Mtl,3, non
{f-cqucQ

-liov ut K, cf 1,17,

d-dfiuQ:
^('/.Qa:

ut Tregellesius,
ut Westcottius Hortiusque,
-Qt8,

Lc3,34, non

{)-aQu

idger:

Lc3,37 hoc accentu ut EHKLMSvrAAn, G habet
Apoc2,20, non ut g
-^a^?il

,'e^d^eh
leQBixto:

(Treg

-§eX),

Mt 20,29 cum
cum

ek, non -^w ut
-/.avd

HMF

et

alibi

L,

y.ard:

Io2,l

MA, non

ut K,
-ac'/ltt

^lu&uvaald: Lc3,37
[lelsd:

cum EGKA, non

ut MSr,

Lc3,31 cum EK, non fielm ut MSun aut fislea ut miuu., nveveitat: Lcll,32 cum M, non -vitca ut GUAn,
TTsildtoa:

hoc accentu Mt27,13 cum egkm, f passim,

alibi

non -JMtoa ut (f)hu, Lcl3,l habet aula: Lc3,(32)35 cum GKMSAn, non adla ut aixovi'doa: Act 20,4 cum h, non -y.uvv- ut L,
TA,

n
r,

-d-,

104

IV.

DE GRAIMMATICIS.
aivd,

Giva;

Act 7,30

etc,

nou

GoloiKov.

Mt6,29, non
A,

-//wr ut

egklmsuf, Lc 12,27
-luficov

-i^imv

cum
cpaltx:

uou

-/icor

ut sr aut

ut V,
q>dl- ut K,

cpaQta:
qyifkih

Lc3,35 hoc accentu cum egmsufa, non Mtl,3, sed quQ^a Lc3,33 (ex errore?),
Act24,3 cum h, non
Herod, td
big li^
cfifkii.

ut b^61, testibus Apollon.
i

et

navtayov rv

avreGtulfisvov sy^ovta,

Xov^d:

Lc8,3 cum MS, non

-C« ut KIT.

Codices eodem

modo duces

sunt in verbis encliticis quae

vocant accentibus ornandis; liaec exemj^li gratia addantur:
oi'-A

eifi(:

Iol,21

cum EKM

etc,

non ovh

sifii,

x«)
Tiov

eGtiv:
eGti'v:

Mc 12,11 ut KMr, S Mc 14,14 cum GU,

habet xai

iGtiv sine accentu,

non

ttov

mri ut

r,

tovt

fGtiv:

ctGwetoi

Mc7,2 ut km, eGZE: Mc7,18 cum

KSr,

ydg eGts:
'Am
etGiv:

Mel 3, 11,

ubi r

-/(cq

hte, 1

yicQ

iati habet,

TiQOG Gt:

Mtl9,12 cum EKMS, non xal stGtv, lTi3,14 cum D*^, non ngoG gs,

avtov rmi.G\

Mel 2, 13

ut KMF, non avtuv rivaG,
vtio
xivojv,

vni

tivcov:

Lc9,7 cum emfA, non

yccQ (frjGiv:

He 8,5,

non ydg

(prjGiv,

xai
Hoi

qrtjGiv:
(prjGi'v:

Act25,24 ut 61, non Act 10,31 ut 61, non

nul
'/mi

(ptjGiv
(ftjGiv.

ut HP,

dviiQ tiG

iGttv:

de^tav fxov
e'i

Act 25,14, nou dvliQ tIg eGti'v: Act 2,25 ut 61, non d.
Act 25,5 ut 61, non
iGrlv:
e'/

tGziv,

fiov

sGtiv,

ri

iGttv:

ti eGtiv,
i^i.

cum ekmsa, non fia&ijtai fiov iGte: Io8,31 cum eIvMSA, non X^iQcov GOV stGt'v: He 1,10 cum D°LM, nou /.
fA,siC(f>v

^ov

lo 14,28

^ov
fiov

eGtiv,
t'Gts,

fi.

gov emv,
rtG,
tiG.

r^ypato

uov

tig:

Lc8,46 ut KM, nou
codicibus,

tj\pat6

^ov
nov

dt Tiov tig:

He 2,6 cum

non

8f

1.

DE OETHOGEAPHICIS.
Lipsium (ut ad
p.

105

Vide de

his

encliticis

99)

p.

49

— 67.

Ubi alterum duorum verboriun eucliticorum monosyllabum est, plerumque accentum non habet, ueque habet accentum
encliticum

duarum syllabarum cum
tiG iarlv ^ov,
B.

encliticiim

quod prae-

cedit pariter duas syllabas habet, ut lo 12,47 iav tla fiov,

Lc 10,29

et

Ro3,8

y.u&coG qiaatv rtrsG.

DE SPIRITIBrS.i

Fortasse semper, certe ex remotis temporibus confusi
sunt spiritus lenis et asper in lingua Graeca et Attica et

non Attica.
sive

lam

annis ante Christum
(a. C. n.

natum

quadringentis,
in

01.83,3

— 01.94,2
isse,

446— 403)
v.
cl.

obm-ionem
aetate adeo

spiritus

sonum

discimus a
asperi

Adolfo de Schutz,^

qui

scripsit:

„Spiritus

usus hac

omni

inconstans

fiiit

ac perversus, ut

h

nota saepissime aut ibi

omissa

sit,

ubi scribeuda erat,

aut praescripta compareat
spiritu

eiusmodi vocibus,

quae

re

vera

aspero

carent.

Qua

re

apparet

hunc sonum procedente tempore magis
esse,
ita

magisque

neglectum

ut

postremo omnino non

audiretur, neque

quisquam

in dicendo rationem eius haberet."

Ad

quae verba illustranda, non solum exempla plus centum
sed etiam

ex inscriptionibus variis exhibet,
scriptione
^^ginti

ex

una
,

in-

longa

,

anni

408

'

ante Christum

natum

verba

enumerat sine

spiritu aspero inter sexaginta

quae

cum cum

aspero scribenda erant, et verba centum viginti duo
aspero inter ducenta quatuordecim quae sine aspero
erant.

scribenda

Praeterea

etsi

lapidarius

ille

H

valde

adama^'it, scripsit sive scalpsit
et

EISTEKOTA

pro

fattjy.ora

KATISTASIN
^

pro y.amaramv:^
]}.

Vide etiam supra,

90.

^

Schiitz, Historia alphabeti Attici, Berolini a.

1875, p. 54
a.

— 58.

Confer etiam Franz, Elementa epigr. Graecae, Berolini
E. A. Sophoclem,
Bostoniae,
a.

1840, p. Ill

History of the Greek alphabet,
Kiihner, Aitsfilhrliche

Cantabrigiae et

1848, p. 64.65;

Grammatik der
p.

(jriechischen Sprache, ed. 2,
^

Hanoverae

a.

1869, vol.1,
a.

96

— 102.

Kirchhoff, Corp. inscr. Atticarum, Berolini
vide p. 170, frag,
c,
1.

1873, vol.1,
a,
1.

p.

169—175;

19 et p. 169, frag,

4.

106

lY.

DE GRAJNOIATICIS.
adseverat,
spiritus

HofFmannus^
(a.

etiam
in

diligentia

Herodiani

161

p. C.n.),

quam

usum

definiendum adhibuit
facta
in
,

(fere

120 ies de

spiritu

adnotatione

vocabulis
eo tempore

quibus a et

s litterae initiales

sunt) demoustrari

iam

spiritus asperi debilitationem

multum

j^rofecisse,

cuius

debiiitationis

initium

in

dialecto

Herodotea

j^ercipitur;

neque nos erraturos

esse,

quod puteraus eo tempore asperum
esse.

a Yulgo in dicendo omnino omissum

Praeterea monet

Hoffmannus quamvis asper interdum
omittatur,
ita Gallice

in

verbo
tjfiai,

simplici
naO^ijuai
;

tamen eum

in eomposito retineri, ut
le

scriptum esse

hews,

etsi littera

h

non audiatur.
ijxso

Pergit Schiitzius, ut supra laudatus;

„Cum autem

sono exstincto nihilominus
sequens
fuit,

h

nota in usu permaneret, con-

ut unusquisque lapicida earn ibi adiceret, ubi

spiritum antea

pronuntiatum
in
libros

fuisse

arbitraretur."

Haec

omnia quadrant
plurimos

Novi Testamenti manuscriptos
vidimus ubi de
diximus,
(i^'^O?

cum

unciales turn minusculos, qui signis legendi

instructi sunt,^
p.

quod

suj^ra

xf-nlooasi

90.

Exempli causa: praebet codex minusculus 477
Scrivenerus in
adseverat,
r. t. X.

quem

hac re melius quam multos codices
haec:
byXoG,
aQ7iaL,K>,

instructum esse
oGtecov,

bhyoa,

hSovzcov,

uttea,

x.
y..

et

contra

heQoa, iraiQoa,

bXoa,
se

Eiat/]xsi,

X.

Nihilo minus codices optimi inter

conlati,

interpretes

etiam Latini Gothi Copti Syri in

auxilium vocati, testimonium minime neglegendum exhibent.

Pauca hoc loco
a^Qudfi: Mtl,1.2
et a- et a-,

affereucla sunt:
1, r

cum

D'^PP^EKMUn, non a^n. ut

habet

ciQ^aysdm': Aj^oc 16,16
aQfi-

cum 35.37.38.39.87.95 am, non

ut 1.7.49 demid,

^

Car. Aug. Jul.
1,

Hoffmann, XXIstes und XXIIstes Buck
a.

.

.

.

der Ilias, pars
^

Clausthaliae

1864,

p.

123

seqq., cf. ^. 12.

Sjiiritus
illic

uoununquam iuveuiuntur

in codicibus antiquioi'ibus
s,

ut hie

in

aqtAQ, semel (Gal 5,21) in

semel (Mt 25,16) in D.

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.
it

107

t^EQ:

Lc3,35 cum EHKMrAn

am em

for ing,

non

e^eg ut

fortasse miuusculi nonnulli et fF- vg^*^,

^haaioa:

Lc4,27 ih- cum A 69 a q am non fXi- ut n unc multi b c d f 1,

for fu ing go,

i}.f(uddu:

Lc3,28 cum EKFAn a

e f

q

em go
c g^-^

cop

sjt"*'',

non
fu,

slu- ut fortasse minusculi et
skcoi:

b

am
non

ing for

Mc 15,34
am
fu

iQfioymjG:

cum 69 g^ 1 am, 2Til,15 cum D^^P 221 d e
il-

go,

«(>,«-

ut f g

demid

et editores fere
ElI

omnes,
c g^

iaXfi:

Lc3,25 hoc spiritu cum non iohi ut g^ 1,
Act27,14 hoc
spiritu

q

am em
non

for ing,

d'Quxvlcov:
ijlei:

cum 61

vg,

svq- ut

hl,

Mt 27,46 em for fu.
126 b
e,

Ihr.

cum EFMr a b d f ff^ ing, non /- ut Kun d ff^ g^ h, Lc3,23 hoc spiritu cum ESA it vg, non
hoc spiritu

g^ q

am
KO
non

ij-

ut

t]leiaa:
ij-

Mt 11,14

hoc spiritu cum

ut rrn vg^^^

egklm Mt 16,14 habet h

it
//-,

am

fu for,

Lc3,28 cum EHKSrAnit emforharl, non ^()ut478fvggo, ijGaiaa: Mtl2,17 hoc spiritu cum EKMrn, non ^- ut GL
'^q:

it

vg, alibi habet G

ij-,

waavvd: Mt21,9
biatje:

cum

it

vg, non w- ut FL alibi

n,

Ro9,25

testibus nullis adlegatis,

non

marjs.
sit

Interpretis est

statuere,

an uyiu

He 9,2

utrum scribendum

uQa an uqu Gal 2, 17

Mt22,39
hyyqioai

(Mc 12,31)
iy/Qiaui
iv

dyiu
avt/]

avry an

avttj

an

ah^ Lc 2,2.37
an
incfvl]

7,12

(hicComplut etBeza amji) 8,42 Ro7,10 16,2 lCo7,12
an


an

Apoc3,18
iv

iyxfV[]

Mc 13,28
Lc9,38
fia-AQa

— —I
rt

an

Mc3,8.20
an
tj

Mt 24,32
f(axQd

iTTij^lexpai

an mi^lsxpai

TioQvoa

nogvoa lCo5,ll
o ti

3,14

Mc 12,40
(c)


an

on an
ri

Mc9,11.28 Io8,25 2Co
(cf

(g«)

Lc6,9
rivsa

an

rird

lPe5,8

Act 25,26)

rim

ri'rea

an

He 3,16.

Westcottius Hortiusque originis peregrinae noi'mam
secuti scribunt d^eX, dyag, ddQa^ivvrtivoa, ddgiaa, dxeXda^idx,

108

IV.

DE GRAMMATICIS.
ana, avvao, aQftuo, aQi^a'&ula,
soqmv, tva, aiouvva; sed spiritu

aXkrikovia, ulcfatcG, avavlao,
t^Eniaa,
ei^ficoQ, tvaji, sGQcofi,

leni

i^QoioG , -cug,

-u'lari,

ihaaloo,

Ijldi'aG,

r^Gaiaa,

kQeiya,

leQefiiaa,

leQoovlvfia,

-ooXv^sirrjG,

i^QovGuXt]//.

C.

DE APOSTROPHO, CORONIDE, PUNCTIS DIAERESIS,
IOTA SUBSCRIPTO.

Apostrophus

iaro

in

codicibus vetustioribus

passim

invenitur, ut sy nava fx S'v

aXX

tva in codice A, x«t' avrov

alX

COG

in

codice

P,

sed

panmi

constanter usurpata

et

saepe in modura diastoles sive hypodiastoles
matici vocant
vocis

quam gramtlriii

finem

monstrantis,
S.

ut a^Quafi

iGuuH

yevvrjGaQst

ahGa^er in codice

De

usu apostroplii

consentiunt editores Novi Testamenti.

Coronis ut in

-Auyco,

xa-^nroG

codicum seriorum

est

neque in plerisque eorum diligenter adscripta.

Puncta
ad
litteras
i

diaeresis

invenimus in codicibus

vetustissiinis

et v adscripta,
f

idque non solum ubi cavenvocali

dum

erat

ne

vel

v

cum

antecedenti

coalesceret
iica,

sed etiam fere omnibus in verbis ad initium, ut
i'Q7]vt]G,

iSovg,

vel

I'

et

I

coniunctis ut viog, vel in compositione
«

ut Iv'iGivGaG

,

vel ad v et

quae neque in diphthongo sunt
fol.

neque accentum habent, ut in codice Evv254,
recto
1.

145,

1

TiQEG^vTfQMv
11.

,

fol.

150,

1.

12 tGnv, vide etiam
est

infra p. 115,

28.29.

Interdum adhibitum
i, v.

punctum
dis-

unum
20,4

ut

/,

V,

vel etiam linea ut

Hodie raro

putatur de usu punctorum horum.

Nota haec: ydioG Act


-/

divhXovreG

Mt23,24
fCfQ(a'fi

non

ut

HKr

«;.wj'

Mc 1 5,34

-i"

lo 1 1,54 sine punctis

cum pb, cum abd

EIKMSUXrAn
vdfi

— Lc3,36 — 115.217 —
Tisch.),
vco'v,

yMtacfaG lo 11,49

xuiv

lIo3,12


ut

-/mi-

Xa'i8i

2Ti

1,5

-i-

cum sacdekl, non
Iac5,7

-*-

fg

fiaivGtjG

Mt8,4


,

TTQoiJHir

ttqcoi

Mtl6,3.

Westcottius Hortiusque scribunt ullt/Xovid, dxai'a, ^),-d-Gm8u,
-8('iv,

yaioG, ijGaiaG, -MudcfUG
et
-iv-,

yMi'v,

xaivdn, xaivdv, vatfiav (ita

et.

et

-co/-,

et -cov- sine punctis diaeresis.

1.

DE OETHOGRAPHICIS.

100

Iota subscriptuin in codicibus uneialibus non habetur,
rarissime

adscriptum
in

in

posterioribus
in

aliquot

ut on in
rjiSiauv in

Mt25,15,

A Lc7,4 — ^Im

K Lc 23,31 —

u D

Mcl,34; neque invenitur subscriptum
sculis,

in codicibus

miuu(anno

teste Scriveuero,

ante tempus codicis

EwTl

1160

exarati)

etsi
fit

adscrijitum
ut
testes

nonnunquam
adhibere

usurpatur
possimus.

antehac;

unde

paucos

Aliquot verba sufficient ad Tischendorfii usum cognoscendum
a^coo(7
ei-Aij

Mt27,4.24

uqui

Mt 24,17

et

aQov Mt9,6

iQwrur lo 16.19 ^ijV Lc 24,23 Rol3,4 i^Qcod>jo Mt2,3 (forma tjQav lo 19,38 Apoc4,7 quam Westcottius Hortiusque adamant invenitur


iu

^coap

7jQm8ija
iu-

— Epli5,12 — Id&Qa Mt 1,19 — utjZQolqHUG ITi 1,9 — nana/l Act 2 1,28 — Act 24,3 — Tzargohoaia 1 Til, 9 — nqo^Qa Act27,30.41 — Actl6,8 — Lcll,12.
scriptionibus
ut

hHPQIAA,

hHPQIAEIAO

y.ovql

Tzdvttj

rQ:pii8a

o?bv

D.

DE PARTICULARUM COKIUNCTIONE.

Coniunctio particularum in primis auctoritate codicum

minusculorum definienda
continua
sunt.

est,

quod codices unciales plerique
verbis
statuit

scriptura

singulis

non

disiunctis

exarati

Quod

Tischendorfius

liquebit

ex catalogis

qui sequuntur.

Coniiinctim seribunlur:
«7r«'(7Ttlocis tribiis:

Iol3,19 14,7

Siuttuvtog: Mc5,5 etc
SuiTi:

Apocl4,13
an^ravTi,:

Mt
1

9,11 etc

Mt 27,24

et

alibi
1

Sio: Mt27,8 etc
7,27

aoayt: Mt7,20

17,26 Act

6i6ntQ:
SioTi:

Co 8,13 10,14
etc

uoayt: Act 8,30
dixccoxTco: Lcl3,4.11

Lcl,13
2

iarneQ: He3,14 G,3

Ssy.tmivTt:

lo 11,18

Act 27,28

t\yt:

Co 5,3

etc

Gal 1,18
6ty.(iTtaaaotG:

(Ynao: Eo3,30 etc

Mtl,17 2Col2,2

ffntoa: Act27,12 etc
fl'Ts:

Gal 2,1
Sr,nov:
^
1.

Eol2,6

etc

He 2,1
Boeckh,
Cor]), inscr.

fxncdca: 2Pe2,3
Gr. vol.
3,
i^.

3,5

693,

iuscr.

5774,5775,

15; p. 694, 11.42.55; p. 695, 11.87.89.114; p. 696, 1.180.

110

IV.

DE GEAilMATICIS.
^i]de7i(x):

(fA.7iQoa&tv:

Mt5,16
etc

etc

He 11,7
etc

l^avT^a: Mc6,25
^nnvoo: Mt2,9 etc
^TT(ci'nioy:

fxrixiTi:

Mt21,19
Mt4,6

y,ijnoTe:
etc

etc

Mt27,G2
etc

ur]nov: Act 27,29
/iitjjtcj:

inftSijnso: Lcl,l
i:(fdna'i:

Ro9,ll He 9,8

Ko6,10

urjncoa: lCo8,9 etc
fj.)]Te:

rmq:
riToi:
ii'ccTi:

lo 12,43

Mt5,34
uno

etc

Ro6,16
Mt9,4
etc
ji.

urjTi (nisi
^u)]Tt.ye: 1

loco):

Mt7,16

etc

Co 6,3

y.uyio: vide supra,

96

oajta: Mt2,6 etc
ol'dinoTa: Mt7,23

y.a&a:

Mt 27,10
Lcl,3
etc

xa&dneQ: Ro4,6
y.u&i'irtG:
y.uii^o:

ovSeTTw. Lc23,53 etc
ovxeri (uno loco exc.)
ovxoi'y; lo 18,37
:

Mtl9,6 etc

lPe4,l3
:

etc

y.«.&6).ov

Act 4,18

ovnoi: Mtl6,9 etc
ovre: Mt6,20 etc
TiccQauTixn: 2

y.a&oTt: Lcl,7 etc
•/cccd^oianeQ:

He 5,4
etc etc

Co 4,17
etc etc

xttiyt:

Lc 19,42
2

niioa/orjutc:

Mt 21,19

yain^Q-.

Pel, 12

naoiXTOG

:

Mt5,32

yuiTot: Act 14,17 etc

7iiyTtx('.i6(X('.Tq):

Lc3,l

yuiTOiys: Io4,2
%('(xer:
\

roiyaQovr; lTh4,8

He 12,1
iTh

vneQextiva: 2 Co 10, 16
vide supra, p. 96.97

xccy.eixhev:\

imeofXTTSQiGGov:
3,10

Ei3h3,20

yivy.iivoG

•.)

xcTtrai'Tt,:

Mt21,2
loco:

etc

vneQfxTTfoiGGcjG: lTh5,13
VTifoXiccv:

xciTevoiniov:
fjitvovv

uno

Iud24 etc Le 11,28

2

Co 11,5 12,11
etc

vneoTieoiGGcoG: Mc7,37
vTToxHTCo:
(oGii:

fisrovrye: Ro9,20 10,18 Phil 3,8

Mt 22,44
etc

ufVTOi: Io4,27 etc
/utrtTticTu:
fxijye
{ti

Mt3,16
Mt6,2

He 12,17
u)jyi):

dioTTiQ-.

etc

6e

Mt6,l

etc

(jiGTiiod:

fxridenoTC 2Ti3,7

w(TT6:

1 Co 15,8 Mt 12,12 etc

Separantur haec:
ulXci ya:

Lc 24,21

1

Co 9,2 Mc7,31

hti

(ioyjia:

Mtl9,8

etc

dXk' ovyj: Lcl7,8 lo 13,10

uno

i.ic(xi)o&ei':

Mt 27,55

dvd

^iaov:

Mtl3,25

6uc yt: Lcl8,5 6id navroG loco uno ex errore:

Apoc7,17

an
a.

tiQri

tribus

locis:

Mt 23,39

Mtl8,10
did Ti duobus locis ex errore:

26,29.64 sed in ed. Brockhaus.

1873, Tischendorfii ultima,

Mtl7,19 21,26(25)
a^dofxr\xovTH f|: Act 2 7,3

dnclQxt.

Mt 23,39

26,29

1.

DE ORTHOGEAPHICIS.
oa ye: Ro8,32
o Ti:

Ill

ti

utj:

Mt5,13

etc

ti juiJTi:
ti

Lc9jl3

etc

Lc 10,35
oLi':

etc

Mt 18,28 etc a" Tia: Mt 16,24 etc h'fy}]xovTC( h'vm: Mtl8,12.13
Ti:

oariG

Mtl8,4

ovx hi: Philemie
nevrr]X0VTU tqiojv: Io 21,11
ttqIv
rj:

Lcl5,4.7
^'4

huvTiua: Mc 15,39
7T?.fTor:

Tit 2,8

Mtl,18 Mc 14,30

in\

Act4,17

etc etc

r« vvp: Act 5,38 cum H, habent
91.178.195
Tdi'vi^

^nl TO avTo:

Mt 22,34

xad^ do: Eol2,5;

Mcl4,19
etc

Tiaatodxoi'Tcc Ttaaccofa vel rea-

Gaqwv: Apoc7,4 21,17
y.uif

rjuaQfip:

Mt26,55

TO TiQOTEoov: Io6,62 etc

xuTU
yea
u>]

fxovcca:
}6t((r:

Mc4,10 Lc9,18 Mtl4,]3 etc
7,48

ToiT

(OTtv:

Mt27,46

etc,

sed

roiTo'iartj':Mt26,26Mcl4,22.24

Ti

uuo loco: Io21,5
Io4,33

Lc22,19 Io6,29 lIo4,3
vniQ iyui:
2

urj Tia:

Co 11,23

E.

DE INTERPUNCTIONE.

In codicibus imcialibus autiquissimis ut XB iuterpunctio
satis
nisi

manu invenitur, interdum nova res novam lineam
raro

a prima

verbis

nou

separatis

ut in « vel spatium

breve ut in b requirit.
idque saepius ut a

Posthac usurpatur punctum simplex
in XB et a

manu prima in ACIX^PQZE et nonnunquam ut in A comma et puncta duplieata. Codices 'SRW^ utuntur puncto eodem fere mode nunc ad summam nunc ad imam nunc ad mediam litteram
manu secunda
sine ullo discrimine.

Codices fp^"^gp*"^a punctum saepissime
scribitur in

adhibent.

Exempli gratia

F lTi3,16:

Kxi. y oMOjSoroMeNcucMerxecnriN,

H T^o rHc eyceRixc mic repioN 6c ec|)xNHpa3eH eN cxpKi

verbo unoquoque more inscriptionum antiquarum ab
separate.
Scribit

aliis

G

sine ulla cura,

ut

ITli 5,23.24:

112

IV.

DE GRAMilATICIS.

T^o

ccDMx xrvieMrn^CDc.eN ^h

TTxpoycrx roy

Ry hmcdn
i

ly
i<x

xpy THpHeeiH rnc oc o
X(DN
Luce

yivlXC.
clarius
est

Oc

KXI TTOIHCeiad
iuter-

ne argumentum qnidem

punctionem rectam decernendam hauriri posse ex priorum
nuditate iieque magis ex posteriorum copia signorum.

Notatio autem alia interpunctiouis similis

ftiit

scriptura

quam
sigaificavit

stichometricam vocant,^ de qua non raro

erraverunt studiosi Novi Testameuti.

Vox
cl.

Gti'xoa

primum
,

in oratione soluta verba
fTZt]

quae una linea
Carolus

seripta sunt

quae in ligata

appellantur. V.

Graux
apud
cr/'jffo

re accuratissime iudagata

omnibus rebus,

ipsis litteris

singulis,

enumeratis invenit atifov ex circiter 36 litteris exstare,

scriptores

cum

sacros turn profanos.

Usi sunt veteres

hoc mensura librorum cum poematum tum orationum
refert Aristotelis

prosarum, ut Diogenes Laertius^
stichos

opera

445270

coutinere,

Hieronymus^ Gregorii Nazianzeni
continere.

opera triginta millia versuum
teste

Eodem modo,
(slok

Noldekio apud Gardthausenium, mercedem accij)iunt

scribae hodie Indiae orientalis pro
^

numero versuum
a.

=

Suicer,

Thesaurus, Amstelaedami

1682, sub voce or I'/oa

vol. 2, coll.

1025
a.

— 1037; —

F. Ritschl, Alexandrinische Bibliotheken,

Vratislaviae

1838, p. 91

— 136; —

Eduard Reuss, Herzog's Real-

Encyklopadie fur protestant. Theologie und Kirche, Gothae a. 1862, vol. 15, 1). 85 Charles Graux, Nouvelles 88, sub voce Stichometrie ;

recherches sur la stichometrie , Rexnie de philologie
p. 97
a.
,

a.

1878,
,

— 143; — V. Gardthausen Oriechische Palaeographie Lipsiae 127 — 133; — F. Blass, Zur Frage 187 die Stichometrie
9,

vol. 2,

p.

ilber

und Kolometrie, Rheinisches 3Iuseum, ser. nov. vol. 24, p. 524 — 532 et vol. 34, p. 214 — 236; — Wachsmuth, Stichometrie tmd kein Ende, Rheinisches Museum, ser. nov. vol, 34, fasc. 3, p. 481—484. Diog. Laert. De vita et mor. philosoph. lib. 5, cap. 28.
der-AUen,
et

Stichometrie

"^

'

Hieron. Catal, script,

eccles. cap. 117.

1.

DE ORTHOGRAPHICIS,

113

versus poetici) sive liber exscriptii« versus quos slok dicunt

habet sive non habet.
Pari fere

Est atlyog hoc sensu mensura

spatii.

modo revocant typographi
est

Anglici quidquid typis
est

descriptum

ad

m
et

quae

littera

quadrata,

Apud

Eusebium^
stichos

dieitur

epistula

lesu

continere,

Origenes^
misisse
et

Abgarum paueos adseverat Paulum paueos
ad

stichos

ad

ecelesias

lohaunem epistulam
facere.

per-

paucorum stichorum

reliquisse et lohaunis epistulas secun-

dam
ad
et

et tertiam

stichos

nou centum
huiusmodi

Haec omnia

arty ova eos pertinent

quibus spatium certum definitur,
arlyoi

quod sciam non

nisi

commemorantur
et

in subscriptionibus librorum

No\t Testamenti. In codicibus
Qr/fiata

evangeliorum usurpatur vox

eodem sensu,

non-

nunquara praebet codex idem numeros
sane ex antigraphis variis haustos
;

et atiycov et ntj^iurcov

similitudo

harum vocum
crti'yoi

apparebit ex eo quod inter aha Matthaei numerantur

2560,

Qtjfiara

2522,

et

Marci

att'yoi

1616,

Qtjfiata

1675.

Prorsus
vocant.
lius

differt scriptura

stichometrica

quam

theologi

Post saeculum quintum

medium

exscripsit

Eutha(?)

diaconus Alexandrinus, posthac episcopus Sulcensis

actus et epistuhis, accentibus additis, verbis ita in versus
dispertitis

ut

quae

in

oratione

inter

se

arctissime
,

con-

iuucta
in

essent

uno versu

comprehenderentur

praesertim
8)}

usum lectorum publicorum
rijV

in ecclesiis:^ TiQatav

ovv

f'ycoys
ncii

aTZoarohxijv ^I'^Xov aroiyidov (ariyrfiov) avayvova re

yQuxpaa.

Et iterum:

ivayyoG

iixoi

ys riiv re

rav

ttqu^scop

^

F.i\seh. Hist. ecclesA, 13, ^ 9:

oliyoOTiyov [Atv noXvdvrauov
7.10: JJavloa

di tmaToi.fjG.
^

Orig.

apud Euseb.

vi, 25, ?§

.

.

.

oi'dt

ndaaia

fyQUXpev cda iSiSa'^tv

ixxlrjOt'caa, i()Mc y.ui
.

cda tyQcaptv,

ari/ovG ^n^areilfy
oliycar ariywr
fy.dTor.
'
. .

.

.

.

[lohannes] x((T«)J).ot7T( xui

oUyova ^maTolriy narv
et

.

7i).r]v

oix

fia)

oti/ojv

uuq otiqui [2Io

3lo]

Euthalius apud Zacagnium, Collectanea monumentorum veterum

ecelesiae,

Romae

a.

1G98, p. 404. 409.
T. ed.
8.

TiscHENDOBF, N.

8C

114

IV.

DE GRAMMATICIS.
xara
7iqo(jo>

3i3h)v

iifia,

xai /Md-olr/.iov emorolcov uvayvMvai te
'/.ai

diav nai Tibxr ura>ieq!ulai(OGaG&ai
voi'v
tijv
.

dieleiv roi'tav exdGrfjG ruv

.

.

aroiirfiov (ortyriSuv) re Gvv&eiG

rovTav ro v(foG xara

ifiuvtov GviifietQiur ttqog evGijfiuv avajvooGiv.
attinet,

Quod autem
se-

ad epistulas Pauli

videtur Euthalius Graece
in

cutus esse scrip torem

Syrum, qui partitionem
fecerit.^

lingua
in

Syra iam anno 396

Qui primus evangelia
versione

stichos dispertita scripserit,
est

non apparet.
tali

Praeterea usus

Hieronymus

distinctione

in

sua Latina.

Seriptura huius similis per stichos sive versus breves
exstat in codicibus^
d'^^^

act^act ppauijjpaui^

Exemplum

dabit

quod

dP'*"^ scribit

1

Co 13,5— 8:

OyKXCXHMONiei

oyZHreiTxexy 1 Hc
oyrrxpoXYN e rxi oyxorizenrxn^oKXKON oyxxipeieniTHx^iKix cy Nxxi p e A^erAxxH eTx nxNnrxcrerei en eye T ixNirxi
)
1

1

I

ri is.H

rxexTT ize

rrxNTxyTTOMeNei
6yA.eTTOT^eeKnin'T^ei+
Versio Latina in codice hoc eodem

modo exarata

est:

NON AMB ITIO S AE ST NONQUAERITQUAESUASUNT
NONINRITATUR
^

etc.
2.

Zacagnius, ibid. p. 536, not.

Vide

infra, p.
2.

157

— 159.

^

De

codice

£*•='

vide infra, cap. Vll,

1.

DE ORTHOGRAPHICIS.
usurpat praeterea hie
illic

115

Codex

D*^^^ ^^'

punctum

et

nonnunquam litteram magnam locis quibus sensus occurrit ad medium versum, ut lo 2 1,2 1.22:

distinctio

KG oY"rocA,eT~i /Vereixynr cd
et L/atme:

DME HICAUTEMQUID
hodie definiendam.

DICITILLI IHS

Sed haec omnia parum valent ad interpunctiouem

Interpimctionem
ELOS\'YeK'^PPMP^"'B^P°'=,

uberiorem
puncto ad

habemus

in

codicibus

summam

ubi plurimura

valebat,

mediam, imam

litteram apposito,

commate

dupli-

catisque punctis minus raro adhibitis.

Teste Tischendorfio

vix invenitur signum interrogationis ante saeculum
vel oetavum.

nonum

Tamen

editores hodie interpunctionem

codicum

horum
raritati

vel

codicum minusculorum non ducem fidelem habent.
paritei*

In hac editione Tischendorfius
interpunctionis
studuit,

atque in septima

quod Lachmannus etiam
post yf/Qantui vel Itymv
sine puncto,

fecerat.
X.

Ubi autem antea ad verba
citata
et

T. X.

usus erat littera

magna
Kvqiov,

nunc
non
sed

colon

litteram
Oi'x,

parvam

posuit:

unde

scribitur
Ofiot'a,

yf'yQUTirai

yiyqamai
yf'jQaTTrai

yccQ

Xeycov

jiyQantar

ovx,

juq'

xvqwv, Xsyoov bfioia.
in

Hanc

mutationem,

quam iam adumbraverat

prolegomenis

editionis septimae, p. Ixiii, invitus, ut videtur, concessit editor

codicum

auctoritati;

exempli gratia haec ex codice E\"\'^254,
ad pericopam de adultera addantur:

foll45 recto,
nXr^v
tlj(S

11.3.4

yvvar/.oa,
ds,

ein

yvvai

.

nov
siTie

sio'i'v

ovSsia
la'

as ov8s

xatfiyco

•Aoi'vev;

?;

eiTzev

ovdeiG

de

avt h

ae xutuy.Qt'v'^

Qui rem accuratius
p.

tractare volunt ad Lipsii librum

67

— 112
^

ablegantur.

Hugius^ notat
die

locos

uonnullos
Testaments,

Hug, Einleitung in

Schri/ten

des

Keuen
8*

ed. 4, Stuttgardiae, a.

1847, p. 213

— 217.

116

IV.

DE

GEAMIVIATICIS.

ubi patres de interpunctione inter se dissentiunt.
praeclarissimus
^ar;
ictiv,

Locus

est

ille

lo 1,3.4 ovde

iv

o yeyovsv iv avzco

quern vide.

2.

DE NOMINUM FORMATIONE.
Pauca dicenda sunt de nominibus cum primae secundaeque turn
tertiae decliuatiouis
,

et

de peregrinis aptotisque.

ulvdda ut accusativus neutrius generis Act9,32.35 et
1

f

2

ilprl

Av88aG ut genetivus femiuini generis primae
declinationis

Act 9,38

scribuntur, quae

vox

teste

Winero^ feminini

generis est in 1

Mace

et

apud Plinium,
Tischen-

utriusque generis apud losephum.

De

voce QvdtsiQa vide
legit

Actl6,14 Apocl,ll
dorfius

2,18.24:2
OvdrsiQa.

Apocl,ll

Habemus Mt 10,15 Fuut Gen 13,10 accusativum fiOQQoov et 2Pe2,6 ro^oQQaa neutrius generis Fo^ogQa et Gen 14,2 genetivum feminini cum
N
sia

generis FofiaQQaa.

Accusativus feminini generis AvatQav
yivar^fotcr

Actl4,6.21 16,1 pugnat cum dativo
2Ti3,ll.

Act 14,8 16,2
Lc2,5,

De

voce MaQia haec dicantur: genetivo semper,

id est septies,

Magiaa

scribitur; dativo bis MaQidfi

repugnante D, Act 1,14, repugnantibus naCD;
accusativo,
quater,

nominativo,

vocativo

scribuntur

apud Matthaeum MuQidfi
solo)

Maqla non
septies

nisi ter;

apud Marcum (nominativo

MuQia

id

est

ubique;
nisi

apud Lucam MuQidfi

decies,

MuQia yelMuQiav non

quinquies; apud loliannem MaQidfi
ter.

undecies Maqia vel -av non nisi

Praeterea codices kd

adamant formam
Videtur

MuQi'a,

bla formam MaQidfi.^

-aQX'jf^

in primis usitata fuisse

forma apostocompositis.
sub voce.

lorum
^

tempore

et

certe

posthac

in

vocibus

Winer, BiblischesReahvorterbuch, ed. 3, Lipsiae

a. 184 7,

2
^

Vide Boeckh, Corp.
Confer

inscr. Gr. vol.3, p. 61, ins.

3982, 1.9.

etiam 'luvvai

Kaimju Lc 3,36 ^hovd/J. Lc 3,30 Lc3,24 et Mevvn Lc3,31.

— Na&cl/LC Lc 3,31 —

2.

DE NOMINVM FORMATIONE.

117

Edidit Tischendoi-fius aaiaQiav Act 19,31


est

i&raQyyja 2 Co

11,32

sy.arortaQpja

undevicies,

id

ubique

nisi

Act22,25
xaQiaa

naxQiaQyjiG

Act 17,6.8
e

Act2,29 7,8.9 He7,4

noh9,7

tETgaaQmc

Mtl4,l
vicies

Lc3,19

Act 13,1; sed

contrario ubique,
similes

semel, iiXiaQyoa.

AVinerus laudat formas

in -agyriG

cum

in Vetere

Testamento turn in scriptoribus profanis.

Formae
22,49

unyaiQtjU,^ /layaiQij leguntur septies

Lc 21,24
nhiufivQija

Act 12,2 Heb 11,34.37 Apoc 13,10.14;
Trpropz/a

Lc6,48;
^anqfiQij

Act27,30;
(jvvstdiu'tia

(7;rf/()/;fT2

Act 10,1 21,31 27,1;
ra SsGud ducitur

Act 5,1;

Act 5,2.^
i^luralis

Ut

ex 6 dsafloa numerus
oi 5fff,Mo/

excepto Phil 1,13 ubi
in textu recepto tiores

legitur, ita

ex

6 airoa

Act7,12

(cum HP

etc) aira, sed hie editores recen-

omnes

Giri'u

receperunt

cum kabcde.

Pro forma
Io6,19

phirali usitata oraSiova

nunc

edidit Tischendorfius

cum k*d; item Mcl4,3 rbv aXa^aarqov cum n*adef HKSLTW^xrn non r^j- al. ut k'^bcla. Forma j'^pst Lcl,36 edita est cum «abc et uncialibus
oruSia
n
1

i'

ceteris* et

occurrit in codicibus

bonis

Genl5,15
ijuiGeia

21,7 25,8 lParal29,28. Testatior forma Act27,40
est

uQtfftayya.

edita est

Forma jDluralis neutrius generis Lcl9,8 cum l (}<B*q-ata), quae forma alibi^
ExQdl5,9
jua/atQij et ed.

reperta

*

Ita

Eom.

et

mss.

2

Dindorfius scripsit: „vicissim frequens est genitivus aneiQrjG,

etiani

in

eommuni
(a.

dialecto

apud recentiores."
col.

Steph. Thes. Gr. ling.

Parisiis vol.7
'

1848— 1854),
Exod8,21.24

569.

Ita etiam

xvvofivirj(J, 1
faTt]y.vir]

Sam 25,20

ini^f^rjy.vit^a

et

ed.

Rom.
*

et mss.,

Sap 10, 7

s*.

Dindorfius scripsit: ,,Videtur haec forma [yfJQoa, to] frequen-

tata

fuisse

Macedonibus
(a.

et

Alexandrinis"
608.

;

Steph.

Thes.

Gr. ling.

Parisiis

vol.2

1833),
Ale.x.

col.

Cf Fritzsche ad Sir3,12; Sturz,

De

dial.
^

Maced.

et

p. 155.
,

Antoninus Liberalis, IVUrufioQtfioatoiv avruycoyij
Aenoth. Koch, Lipsiae
a.

cap. 2,

ed. Georg.

1832, pag.

6,

1.

28.

118

IV.

DE QEAMMATICIS,
ijfiiaea

est,

praeterea probatur
est

apud Phrynichum^ pro

rjf/i'at].

Editum

^ad-tcoa

Lc24,l cum KABCDGHLMXrAAn*, non
Accusativus pluralis
rl^ario

^a&i'oa ut EKPSUVn^.

scribitur

Mc8,3 cum
esse

NA,

quae forma Fritzscliio^ probatior videtur
ubi Tischendorfius
ijDse

etiam

Mt 15,32
to

eam

recepit

in editionibus minoribus a.

1873.

Neutrum
quidem
codicum

eXsoa

ubique scribitur

quamquam
nXovtoa
2,2,

iXsov

aliquoties etiam in

uno vel

altero antiquissimorum

invenitur.

Octies

occurrit

ro

2 Co 8,2

Ephl,7 2,7 3,8.16
Ttlo-vroa

Phil 4,19

Col 1,27

duodecies o

Mc4,19 Lc8,14 lac 5,2 Ro2,4 9,23 11,33 Ephl,18 Hell,26 lTi6,17 Apoc5,12 18,16; ^i^XoG passim, sed bis ru Cip-oa, 2 Co 9,2 cum kb 17, quam formam in editione septima B solo teste Tischendorfius
noluit accipere, et Phil 3,6

Mtl3,22

habent passim etiam

6

cum kaBD*FG. Aliquot testes beXnvoG ut Lc 14,16 Apoc 19,9.17.
scripsit

In editione septima Tischendorfius, vix libenter
Jiuv Act 14,12
7To8?jQt]v
si-Aui'civ

1,13

aaqjakviv

He 6,19
22,2


est

et

in

apocalypsi

fitjvav

9,15

agasvav 12,5.13

13,14 de quibus conferendus

apparatus criticus

ad He6,19;

nunc auctoritate
aliis locis

in

primis codicis n fultus,

qui codex tamen

formas similes praebet, expulit

has fiarmas neque olim neque hodie a lingua popular! alienas,^

quae

etsi

passim in codicibus optimis antiquissimis leguntur

^

Phrynichus, Eclogae nominum, ed. Chr. Aug. Lobeck, Lipsiae
p.

a.

1820,

246.247:

Steph.

Thesaur. vol.4,
ji.

p.

170;

Buttmann,

Atisfilhrl.

Sprachlelire, vol.1,
a.

248

;

Al.

Buttmann, Studien und
830,

Kritiken,
^

1862, p.

194sq.

C. F. A. Fritzsche,

Evangelium Marci, excurs. 3, Lipsiae

a. 1

p.

796.797.
^

Vide MuUach,
a.

Grammatik der griechischen Vulgarsprache,
22 et 162;

Berolini
gewiihlte

1856,

p.

Joh. Gottfr. Wetzstein, "„AusInschriften,

griechisclie

und

lateinische

gesammelt auf

Reisen in den Trachonen und

um

das Haurangebirge," Ahhandlungen

der kbniglichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin.

Aus dem
forma

Jahre 1863, Berolini

a.

1864,

p.

255

— 368,

ubi

invenitur

2.

DE NOMIXUIVI FOEMATIONE.
Similiter

119

tameh ex
pro
fteiXco

recentiore usu videutur fluxisse.

fiet'^cov

Io5,36 non

editum

est,

quamquani abegma Act 7,44 MoSvay ex

testes

habet.

Vox
iierpTina

Moj'mriG

McSmsi

MoSm'tjv habet
est,

«BCEH, ut verisimile

auctore Moultonio, ex

LXXviralis
ex codicibus omnibus.
est.

versionis usu, et

Lc 16,29 Maivam
ita ita

Moov- in hac voce constanter editum
,

Habet

textus receptus ubique Mcao^a
et

etiam Strabo
ed. Richter).
proll.

(ed.

Meineke)

Philo (ed. Miiller; non
cf

De usu LXXvirali
p. xlii.

LXX

ed. 4. Tischendorfii ,
i,

Teste Miillero (in loseph. Contr. JPp.

31, §4) flucei usitatior

tuat scriptura
sit;

apud losephum,
variatione

etsi

forma Maaria

Bekkerus tamen

edidit ubique

apud losephum

Moivarja.

De codicum
Ottonem ad

quod ad banc vocem
1,

attinet,

cf

lust.

Mart. Alwl.

cap.

32 sub

init.

In evangeliis editae sunt formae
in actibus ^oXo^iavroa 3,11

^oXof^ibivoG ,

^oXo^ava,

cum nABCP, 5,12 cum kaIo;
praebent -^lavra. Act 7,47

A

Mtl,6

et

cfsemel) A

Mt 12,42
vel
'

edidit Tischendorfius ZtOM^iav.

Vox

'IsQovaaXtjfi

IfQOGolv/ia
'

invenitur

in

Novo

Testamento
Xvna 66 ies.

fere

140 ies,

id est

[sooixxaXfju

74ies et'IeQoao-

Ut
in

accuratius loquar, edita est forma -oXvfxa in
-ijfi

Matthaeo semper (Hies) excepto Mt23,37 ubi
legitur,

bis

(12 ies),
est

— —

Marco semper (Hies)
27 ies,
-oXv^ia quater,

— in

lohanne semper
In Luca edita

in apocalypsi semper, id est ter.

forma

-^/t

— in

actibus -^/i
-oXvjua ter.

37 ies,

-oXv^a

22 ies,

in

Paulo

-ij^

octies,

Ex verbis aptotis haec
anfotfl

Brjt)-q)aji],

revvijauQet,

KaqaQvaovfi

ubique sine variatione edita sunt;
potius

— Br^&aaiduv
BtjS-Guidd

placet

Matthaeo
3;

et

Marco,

yorjjiiScn' p. 311, inscr. 160,

1.

— Le

Bas

et

Waddington, Voyage

archeologique
nite 2,

,

inscriptions vol. 3, 1, textes, pars VI, sect. VI, Trachoinscr.

Eimea,

2418,

1.

2,

ubi invenitur d^vQiSav. Vide etiam
a.

I.G. Miillerum, Erklarung des Barnabasbriefes, Lipsiae
et E.

1869,

ji.

158,

A. Sophoclem, Greek lexicon, Bostoniae

a.

1870, p. 36.

120

IV.

DE GRAMMATICIS.
et

Lucae

et

lohanui;^

— A^aCaQi& (exceptis Mt4,13
Luca (etiam
et

Lc4,16

Na^aQa)

iisurpatur a Matthaeo et

in actibus),

Na^aQt't a

Marco

lohanne, iudice Tischendorfio.

3.

DE VERBORUM FORMATIONE.
(1.)

DE AUGMENTO.
vel

Augmentum passim
a.

omittitur

vel

fluctuat

vel

duplicatur vel »on reduplicatur vel transponitur,
Omittitur passim

augmentum praesertim
et in

in verbis

quae praepositionibus composita sunt vel quae diphthongum.
01

vel fv sub initium habent,

plusquamperfecto ut:

dvoQ&a&t] Lcl3,13

— —

mcaaxvv&tj 2Til,16

diSQfitjVsvciev

Lc 24,27
dofojaev

(

art'&ij

Act 16,26

acp^driaav

Ro4,7)

sttoixv-

1

Co 3,14

oixodo^aj&tj

Io2,20

cum xb*t^33
Act 7,47 B*D
etc

(oixodo^ujOEv aliqua auctoritate valet, in primis
et

Lc7,5 C*D;
confer

alibi

vero ita unus b* vel c* vel l*, alibi

nullus;

ad

Act 7,47)^


— —

evSuxtjaa

Mtl7,5

Mel, 11 Lc3,22 12,32 2Pel,17 1 Co 1,21 10,5 Gall,15 Col 1,19 lTh2,8 (sed ijvdox. praesertim cum NAB et 37paui Mt3,17 12,18 Ro 15,26.27 lTh3,l He 10,6.8; ad evHaiQovv Mc6,31 (sed He 10,6.8 habent nd*= evdox.) >]vxaiQOvv Act 17,21) cum nabde fvloytjaa (cf Lc 24,30) EVTTOQEito Act 11,29 evQidnov evQov etc (He 11,5 tjVQiaxEto cum naDE) evcfOQtjaev Lc 12,16 ubi codices

— —

,

multi
^

r^vqi.

praebent

evcfQui'vovro

Act7,41 (sed

rjV(pQciv&7]

Confer ^i^Saccidd ex titulo atramento sciipto in testa
fuit;
1.

fictili,

quae ex Aegypto Parisios translata
vol. 4 (a. 1877), p. 424,
2

Boeckh, Corp.
267,

inscr. Gr.

inscr.

9060,

2.

Confer Wetzstein (ut supra
1.

p.

118)
a,

p.
1.

inscr. 12,

1.

2

p. 279, inscr. 52,
1.

3.4; p. 282, inscr. 62.
1.

10; p. 299, inscr. 118,
1.

4; p. 304, inscr. 136,

2; p. 305, inscr. 140,

4; p. 307, inscr. 148,
inscr. 22
,

11.4.5; p. 309, inscr. 155, 1.4 ubi oix;

p. 270,
0)X.

11.4.5;

p. 271, inscr. 28, 1.6; p. 295, inscr. 107, 1.2 ubi

3.

DE VERBORTOI FORMATIONE.
evx(iQ(Gtr/asv

121

Act2,26)


(vide

Act27,35

(sed^

y]viaQiari]aav

Rol,21 cum nacde)
ijvx6fi7jv

— —

sviovro

Ro9,3 cum kABCFG)
ad
loc.)

Act 4,22

Ioll,57 (of Mcl5,10)
(rtsvx'eiaav

— —

Act27,29 cum b*ch (sed
ev^afttp>

Act26,29
lIo2,19

yeyovei

StdcSxet

Mc 14,44 Lc 19,15

/AsiievffAeiaav

Act 14,23

TZSTToujxstGav

Mcl5,7


?/

ttstzi-

ts&siiEXiato

Mt7,25.
h.

Fluduat
etc
et

augmentum
7^8vvdfi)]v

inter

b

et

in

eSvmfAr^v
jjdwlj&ijv

Mt 22,46
lo 6,6.71
f^ovXtj&tp'

Io9,33

etc

etiam
(nb)
etc

Mtl7,16.19
etc

etc, vel
et

i]dvvdG&>^p

tj/AeXXov

Mc7,24 Lc7,2 Io4,47
ij^ovl.

ffisllcv

(e^ovXofir^v,

ubique edita sunt, non
;

cf

2Iol2

in

textu recepto)

inter

ei

et

t],

ut etQydoua-f^e 2 lo 8 et r^QyaGato
yMtsiQy.

Mt25,16
Ro7,8

etc riQyd^ovto

Actl8,3;

Rol5,18
est

et yMttjQy.

etc, TiQoaijQy.

Lcl9,16 (sllxwufvoG editum
iQ- et

Lc 16,20,
'^Qixpav

non

ijl-A.).

Fluctuant etiam
fQdvriG&v
etc

iqq-,

— ^QaniGav Mt26,67 — — 2Ti4,17 — fQmato Col 1,13 Mt 15,30 2Ti3,ll (sed fQQmaro 2Col,10 2Pe2,7) — Lc9,42) — Lc6,48.49 (sed Lc5,6 (sed Mt 26,65) — passim. Reduplicatur interdum ut He 10,22 —
11,25

ut fQa^8iG&ijv 2 Co

He 9,19.21
fQVGd-ii

ttqog^qij'Sev

'^qq^^bv

SiEQtjGGsto

SifQQijiev

fQQe&)i

q,

neQca'ttGfit'voi

7reQ(Q8Qafiutvcv

Apoc 19,13 Mt9,36 (d
Actl5,29
c.

(n);

saepius

non reduplicatur,
fQQintca

ut

fQi^mt'voi

QSQififtH'ot)

fQQi^oiuivot

Lcl7,2 Eph3,18(17) Col2,7.

^'qqcog&e

Duplicatur
vocant,
ut:

augmentum

vel omissa est reduplicatio

quam

dns-AatEGrd^tj

Mtl2,13 Mc3,5
Co 16,9

Lc6,10

— «mp&»' Io9,14 —
Io9,10

dvscityev 1

Mt3,16 9,30 27,52 Lcl,64 dveq^x&ijvcu Lc3,21 dvsojyfifvoG Act 10,11 Ro3,13 2Co2,12; tripUcatur etiam
ut
TjVEor/^d-tjGca'

(8,25)

dveor/^&r^v

reduplicatio omittitur in

Apoc4,l 10,2.8 19,11; eftvtjGtEVfitvt] Lcl,27 2,5.
Tjvecoyfiivfj
a.
'

^

Confer Gruterum, Corp. inscr. Amstelaedami
11.

1707, p. Ixxi,

inscr. 1,

9.14.18 i]vyccQiaTi]atv.

122

IV,

DE GRAMMATICIS.
rivviytj

d.

Transponitur augmentum, ut

Actl2,10

-

rjvoiyriGUv

Mc7,35

rivoi^ev

Io9,17

^voii-d-tjaav

Actl6,26
11,16

dujvoijfit'vova

Act7,56

r^qjiev

Mcl,34
non


2,

ijfiq^^ieaf.ievov

Mtll,8 Lc7,25

(j7TQoq>ijrevaav,

TZQosiftjZsvGav

textus recepti

Mtll,13

et al.).
est

Forma

ioQaxa

pro icoQaxa edita

1

Co 9,1 Col

1.18, sed alibi koQ.^
(2.)

DE TEMPORIBUS INSOLENTIORIBUS.
fAi

a.

Aliquando verba formas permutant, ut verba in
in
aco
fco

cum
u(o,

verbis
e.

(i)w,

verba in em
fiintnoaad-ai

cum

verbis in

g.

:

i^THTT'Lav
ovvixov

Act 14,1 7,

Act28,6, acfida

Apoc2,20,
acfiovaiv

Ro3,ll

(al avvmv),

avviovaiv

Apocll,9

(pXavviovGiv acpiovaiv),

— iXsm'toa Ro9,16,
Apoc2,17,
Ioll,38.^
Etsi

Mt 13,13,
VjQKirovv

iXsate

Iu23, illoya Phileml8,
ii'sliQifwvvto

viKo'vvti

Mt 15,23,
b.

Mcl4,5,

ift^Qifwvi^isvoa

Quod ad modos attinet, haec notentur.
futuri ut xav-d-tjaojfiai

non editum

est

tamen passim

in codicibus nonnullis invenitur coniunctivus

quidam
TzuQadoi
yvoT

lCol3,3, neQdtj&tjGMvrai IPe

3,1 (dMGtj Iol7,2

nunc

legit Tisch.).

Formae
TiaQccdidoi

5or
1

Mc8,37,

Mc4,29 14,10.11 Iol3,2, Mc5,43 9,30 Lc 19,15 videntur
modi
esse.^

re

Co 15,24, vera non optativi

sed coniunctivi
^

Tischendorfius edidit optativum
ling.

Vide de ioQuxa Stephan. Thes. Gr.

Parisiis

vol.

5

(a.

1842

— 1846),

col.

2139.

Praeterea

cum

his de aiigmento „conferri

possunt multa ex
y.ursarr]

LXX,

alia in editis alia in mss. obvia:

nt anefQiipfi'

Exod4,7, fQvaO-rjOav (qvOcj 4Reg23,18 Exod5,23,
furrjarfvufi'*]

Exod7,10,

(hoc

omnino

contra

antiquum

morem
tnnoetc.

fuisse videtur)

Dent 22,23 (eadem forma Protev.

lac. xix, 1, cod. E),
et alibi saepe,

enQOVOfxevaav saepissime, r^QyaCovro Exod36,4
f/>)Tfi'ff«»'saepissime, f7rt/9f/?i;zft

Num 22,22,

Jfrfwxftv 2 Regl8,ll

Cf etiam Pair,
a.

npostol. opp. ed.

Gebhardt, Harnack, Zahn, Lipsiae
Polyc. xvi,
2

1876,

fasc.

2,

p.

158, martyr.

yfyoVft; p. 152,

martyr. Polyc. xii mnX^Qioxii."
"^

Cf E. A. Sophoclem,

Greek

lexicon

of

the

Roman and
2.

Byzantine periods, Bostoniae 1870,
^

p. 41.
p. 99), p.

Confer Moultonium (ut supra,

360, not.

3.

DE VERBORUIVI FORMATIOXE.

123

8({)t]

Rol5,5 Ephl,17 2 Til, 16.1 8 2,25, non coniunctivum
quern

dco)j

Lachmannus habet Ephl,17 2Ti2,25.
iyeiQov

Impe-

rativi recipiuntur

aru^a Apoc4,l, ava^ate Ajiocll, 12, avuGta

Act 12,7 Eph5,14,

Lc8,54

(vide

ad

loc),

emdv

Mtl8,17 22,17 (vide apparat.) Mel 3,4 Lcl0,40 22,66, Io4,7. et infinitivi nslv (Ln bis mv) Mt 27,34 bis

9.10
12.21

1

Co 9,4 10,7
Mc4,32)

(sed msiv

Ro 14,21),
Quod ad

Aatu(jx7]voiv

ay.rjVovv
c.

tcTZodsxaroiv

Mt 20,22 Mc 10,38 Act23, Mt 13,32 cum b*d, (sed xaraHe 7,5 cum BD*.
attinet,

ea,

quae temporum propria sunt,

haec notentur.
xQuico

Futura axovab) ut

Mt 12,19,

yeluaa)

Lc6,21,

Lc 19,40 et similia usitatioribus passim praeferuntur. Futurum ava7iai]aovrca Apoc 14,13 editum est cum nac, et inavanariaerca Lcl0,6 cum sB; confer >caray.aljastai lCo3,15
2Pe3,10.^
Aoristus secundus saepe terminationem primi

adsumit, ut elda vel ida
ut

Mt 13,17

etc, sllaro

2Th2,13,-

sIttuv

Mt27,6 Mc8,28,3 ine^ulav Mc 14,46, t'Tisaccv A-pocl, 11, fvocifiev Lc23,2 He9,12, rjk&av Mt25,36 etc, participium
siTzaa

Act 7,37
d.

etc."^

Ci

er/ausv

2Io5,

fixav

Mc8,7 Apoc 9,8.
aqp^xfa

Flexiones hae personal es notandae sunt: secundae
8vvri

personae singularis

Mc 9,22,23 Lcl 6,2 Apoc 2,2,
Apoc 2,3,
ntntay.ea

Apoc 2,4 cum

N*et'=c,

-/.exoTTia-ASG

Apoc 2,5
Herm.

^

Codex Alexaudriuus habet
3,

xaTuy.((t]aorTi(c Esai47,14.
T/ies. et

Vis.

i,

^3, et
s.

iii,

9,

^1, narjvai,; cf Stejih.

E. A. Sophoclem,

Greek
^

lex.

v.

navo).
Co7-p. inscr. Gr. vol. 2, p. 755, inscr.

Vide Boeckhium,

3272,

1.11 ft'A«TO, 1.15 sikdfievoa; vol.3, p. 901, inscr. 6247, 1.2 aiftiXuxo;
vol. 4, p. 465, inscr.
^

9269,

1.

2

dlaro.

Teste V.

el. I.

H. Thayero, pro dnov, quod textus receptus
82
ies

127

ies habet,
*

legit Tisch.

tlnuv.

Tischendorfius haec addidit:
et

„Lcl4,10

17,7 codices optimi

inter

arumoe

tivantGcu

fluctuant.

Sed Ulud

prius

a

paulo

pluribus confirmatum eo magis praeferri debet quouiam

avin^Giv

11,37

22,14 hand dubie a Luca scriptum

est,

cui

si

ccrinfaciui]v

(neque lohanni, Marco, Matthaeo probatum) placuisset, non

unum

imperativum uvnnfOKi placuisse probabile

est."

124

IV.

DE GEAJNIMATICIS. Ro 2,17.23 lCo4,7
Lcl7,8,^
i^t'dsro

(b habet
(cf

tdaxsa Iol7,7.8), vMvyJwai

Roll, 18), bSwaoai Lc 16,25,
tertiae

TTieaai, qraj'£(T«<

personae singularis diEdidsro Act 4,35,

Mt21,33
tiioaav

Mcl2,l

Lc20,9,

mtQedidtro

lColl,23,2

tertiae personae plur. imperfecti

idohovaav Ro3,13 (e
aoristi

LXX),
secundi

lo 15,22.24

cum. NBL*N*n2 1.33,

2Th3,6 cum «*ad*, ita saepe in LXX,^ perfecti antatalxav Act 16,36 cum nab, ytjovav Rol6,7 cum KAB et Apoc21,6 cum n°a, fyvanai' Iol7,7, e'lQtjxar
7iaQ£Xa§oGav

Apocl9,3 cum sap,
Lc9,36 Col2,l
habent
TZtTzrcoxav

eiaeXijlv&av lac 5,4

(soQ.), tetriQtjyMv

cum BP, icoQanav Iol7,6 cum bdl; Apocl8,3
legit ntnayiav.^

AC; Tischendorfius

DE SYNTAXI.
Constat multa quae ad syntaxim spectant esse, quibus
Graecitas Novi Testamenti,
ut et scriptorum
qualis
in

codicibus

servatur,
inter-

aliorum posterioris aevi et
classica

LXX

pretum,

a

puritate

quam vocant

discedat,

nee

prorsus arcenda sunt talia ex editionibus Novi Testamenti.

cum indicativo nunc futuri I'va GtavQMCovaiv Mc 15,20, /pa Lc 14,10, dmcxovaiv Lc 20,10, &so3Qtiaov{jiv Io7,3, ivQijaovrai etc Act21,24, ^ijaco 1 Co 9,18,
lunguntur
ha,
lav,

orav

y.avd-^GOfiai
yijaerai

1

Co 13,3,

•MctadovlMaovGiv

Gal 2,4,

iio^ioXo-

Phil 2,11,

•/.fQdtjd-fjdortai

lPe3,l,

ijiovaiv h. Tigoanwrj-

aovaiv Apoc 3,9, acpd^ovatv Apoc 6,4, 8wgsi Apoc 8,3, aSixijaovaiv

Apoc9,4,

TrQOGxvvljaovGiv

Apoc 9,20 13,12,
Mtl8,19,

avanaijaovTai
aiooTTtjaovaiv

Apoc 14,13,
1

edv

aviiqm'ijGovaiv

Ita

apud

LXX

7rt'fO-«t

12,18

23,32.34;

(fccyfaui

Ruth 2,9 lud 12,13 Sir 9,10 Ezek4,ll Euth2,14 Psl27,2 Ezek 4,9.10.12 12,18

36,14 Mich 6,14 2
^

Mac 7,7.
p. 39.

Codex Alexandrinus habet iSidfTO Exod5,13.
Vide E. A. Sophoclem, Greek Lexicon,

^

*

Vide in primis E. A. Sophoclem, Gr. Lex. pp. 37.38.

4.

DE SYNTAXI.

125

Lcl9,40,

bdrjyljaei

Act 8,31,

— 5xav oxpea^e Lc 13,28,
&avfidi^stE
yivtotyxo/xsv

dcoaovai

Apoc4,9, nunc praesentis
Iol7,3,
dicoxovrai
CfiXovts

I'va

Gb}(pQon'^ovaivTit2,4, jivaaxovaiv

Gal 6,12, Gal 4,17,
arljxere

Io5,20, (pvaiovG&s

lCo4,6,

llo5,20,
arijuets

tQecfovaiv

Apocl2,6,

— sav

lTh3,8,

— oxav

Mcll,25,

nunc

perfect!,

iciv

oiSaj^iev

lIo5,15.

Occurrit etiam oxav

cum

imperfecto, ut oruv avtbv id-EMQovv

Mc3,ll,

et aoristo,

ut btav dips iysveto

Mel 1,19,

otav

'fivoi^ev

Apoc8,l.
se excipientes,

Ita coniunguntur diversi

modi continue
xai

ut
/'»«

Mt7,6
'^^ovGiv

fifjTZore
'Aoi

xaruTzaTtjaovotv
xai

Qi^^aaiv,

Apoc3,9

TTQooxvrriGovGip

yvbiGiv

on,

vide etiam

Apoc22,14.i
Constructiones

ad sensum quas dicunt inveniuntur,

ut Io6,9 muduQiov 6a,
qtjftljGaGip,
i&ij-ASv

et

similiter

Mc3,28 al Lc 23,53
.

^laocftj^iua

oaa av ^Xaa.

ivetvh^sv
.

avru
. . .

.

.

'aoI

avtbv,

Mc9,26

[nvEvna]

.

xQa^aa

amigd^aa,

Mt 14,12
ribus
TO

tjQav

to Tirafia xai i'&aipav avtbv.

Apocalypsis, cuius pauci exstant codices, scatet errosyntacticis,
i'/iov,

ut

5,12

d^iba

iativ

to
in

aQviov,
reliquis

21,14

teXyoG

neque

omnino desunt

Novi

Testamenti
xai

libris similes soloecismi, ut

Phil 2,1

«

tia GJikdyyya

oi'xtiQjuot.

In

interrogatione

ponitur

bti

pro

ti

bti

Mc2,16
Item
h'yovtea'

9,11.28, quod etiam
praefigitur
AVQie,
£1

apud

LXX

et

alibi occurrit.

ei
.
.

interrogationi

directae,

ut
si

Act 1,6
bXiyoi,

£1

.

dnoxa&totdveio,

Lc 13,23

Lc 22,49,

Tiatd^o^sv vide etiam

Mtl9,3 Act 19,2.^
,u>j

^

Confer Lev 10,6
.
.

tV«

ccjiod-dvrjrs

xiu

eOTCti,
,

Deut29,13

(V« OTrjOtj

.

xal

eaxat,.

Vide etiam Tisehendorfium

N.

T.

Gr.

Parisiis a. 1842, proll. p. xi.
^

Ita

saepe in

LXX,

ut Deutl,39 ncaSiov
D.u).i]auv,

Tc<a
r^qiv

h'To).ua oGu,

Deut5,28 koyojv oau
Ini&iyy.tv

Sana, Deut4,2 lEegl3,29

TO aujfia
uvTov,

y.al

uvto

.

.

.

xcd iniaTQtxjJtv avTov tov
2

x)^a\pcti
^

— Lev 5,15
fl

ypi'X^

^"^ uvxov,
et vide

Reg 18,36

h'Tolt} Xfywv.
g

Cf Iudicl3,ll

av

ei,

Winerum,

Gr.

57,2.

126

rV.

DE GEAMMATICIS.

Pronomen reflexivum ubique uvtov nunquam avzuv editum est, quod non modo in codicibus uncialibus octavi
noni decimi saeculi sed etiam in
aliis

multis (non tantum

Novi Testamenti codicibus)
firmant
•Aar, ayr,

fere constanter ponitur,
stt,

quod
fisz^

praeterea praepositiones elisae, quae

an,

non

s(p,

aqi, fie&, 'Aa&,

av& scriptae
avtl^G,

sunt, ut

Mc5,40
avtmv.^

14,33

/isr

avrov,

He 6,7
ti

in

Apoc9,ll in
ehai, ovx

Tig ponitur significatione relativi, ut
et fortasse

Mc 8,1.2 Mt 10,19,
sifxi

Act 13,25
iudice,

i/is

vnovoms

iya- ubi,

Tiscliendorfio

non interpungendura

est elvai;

ovx:

sed vide

Meyerum

in loco.

DE YERBIS COMPOSITIS.
SaejDC accidit lingua

quadam

veterascente ut verba sim-

plicia quasi senescentia verbis compositiscedant;
talia

nequedesunt

composita in

Novo Testamento.
est,

Nihilominus usque
licet

liodie res
nisi

non accurate indagata

nee

legem ponere

legem illam prudentiae,

nihil

temere mutari debere.

Id,

quod Tischendorfius iam

statuit,
et e

composita quaelibrarios

dam

simplicibus usitatiora fuisse

contrario

vel potius codicum correctores loco simplicium saepe composita posuisse

quo exj^licatiorem orationem redderent,

— duFusius

bium non

tollit.

Qui rem adire

volet, inveniet in apparatu
attinet.

materiam, quae ad

Novum Testamentum
cum
fuisse

de hac re tractare vetamur

temporis turn spatii angustiis.

Videtur inegmtav usitatius

quam

iqarav (apud Bru-

derum invenitur

ineQ.
et

61ies

et iq.

61ies),

de quo vide
tQt'ifsa&ai,

Mc8,5 Lc 23,3.6,
^

avatQicpeaS-ai
editio

quam

de

Ita
1

apud

LXX

(ubi

ipsa

habet), ut

Reg 11,1 8
Iudic3,23

y.iT
y.nT

kvtmv

in

Romana plerumque kvtov codice Alexandrine, 2 Sam 13,19
2

In

avTriG,

uvtov,

Reg 3,27 arr

avrov

et

(tn

KVTOV.

Confer Philonem2,77, 1.37, Basilicorum
a.

torn, vii,

ed. Car,

Annibal Fabrotus, Parisiis

1847,

p.

884b xdT

ctvTova, p. 251,

C

in

avTov ex codice

Parisiensi.

5.

DE VEEBIS COMPOSITIS.

127

quo vide Lc4,16 Act7,20.21 22,3
substitutum
esse

uTToxQimrsiv passim

pro

nQVTzreiv

ut

Mt 11,25

25,18,
fluctuat)

item

uTTanrtjada&ai (quod
(iQrt;ad(j-d-ai,

Mt 16,24 Mc8,34 non

pro

de quo vide Lc9,23 lo 13,38, item imarQHfEiv
lo 12,40.
6.

pro

axQiCfEiv

DE

IIS

QUAE SINGULORUM SCRIPTORUM
PROPRIA SUNT.
vix
potest

Dubitari

quin

is

adiumentum

studiosis

Novi Testamenti textus maguum ad
allaturus
sit

lectiones definiendas

qui accurate distinguere poterit,
sit.

quid uuiusdifficultatis

cuiusque scriptoris proprium

Res autem
est.

plena usque hodie fere neglecta
fecit.

Gersdorfius^ initium
textus

AVilkius,^ quern coniunctio inter quaestiones

criticas et

scriptorum consuetudines non fugit,

quamquam
nisi

niulta plurimi

aestimanda commemoravit tamen in usum
notas

grammaticae studiosorum scribens praebuit non
quae a
criticis

elaborarentur oportuit.
accuratio
notavit.^

Crednerus multa

quae

est

eius
ell.

Valent etiam multum
et

studia vv.

Bernhardi Weissii

Henrici

lulii

Holtzlibri

manni

in

quaestionibus de

evangeliis;

adeundi sunt

Schulzii et Seyffartliii in quaestionibus de lohanne, Schulzii
in

quaestionibus

de

Petro

luda

lacobo,

Bottcheri

et

Lasonderi in quaestionibus de Paulo.*
^

Chph. Gotthelf Gersdorf, Beitrdge zur Sprach-Charakteristik
Theil
i,

der Schriftsteller des N. T.
^

Lipsiae

a.

1816.
Rhetorik,

I

Christian
et Lipsiae

Gottlob "Wilke,
a.

Die

neutestamentliche

Dresdae
^

1843, p. 4 et p.

435

— 493.
a.

Credner, Einleitung in das JVeue Testament, Halae

183G.

*

Weiss, Das Matthausevangelium und seine Lucasparallelen,
,

Halae SiA^l G Das 3Iarcusevangelium und seine synoptischen Parallelen, Berolini a. 1872, vide etiam editionem sextam commentarionim Meyeri
in

Mc-Lc lo Ro a Weissio curatam
Lipsiae
a.

;

Holtzmann, Die synoptischen EvanD. Scliulze, Der schriftstellerische

gelien,

18C3;

I.

Charakter

und Werth

des Johannes, Lipsiae a. 1803; T. A. Seyffarth,

128

IV.

DE GEAMMATICIS.
Matthaeus adamat

Nonnulla addantur exempli causa.
phrases
Tin.
ij

^aGiXei'a roov ovQavav, fQQi'&tj et similia, TTQaaxweiv

Marcus

utitur

praesentibus

ubi

alii

praeteritis

utuntur, ut capp. 1.2.3, item 4,1.15, item passim capite 5,

item

6,1

;

aoristo

praecedente
8,2.30;

solet

praesens
h

ponere,
et ol

ut 3,12 nolXoi

6,8.12.41
ubi

7,36
et

ponit

nolm
ut ut

nolva

noXkoi satis videntur esse,
pleonasticas,

9,26

12,37;

6,2

amat locutiones
ceteros
8l

fin
ieqov-

avtov GvvaxolovdsTv 5,37.
Gokrjfi;

Lucas adamat formam
mavult
in

praeter

aTiavtea

pro

TtavtEG

scribere;


eo

adamat
de xai,

xai

talibus
fyfvsto

phrasibus
df-

quales

sunt

b/A-ouoG

elsysv ds xai',

xat.

Difficultas

lectionis
est

definiendae,

quod ad banc rem
facillime
scriba,

spectat,

maior

quod non solum

praesertim ad

novum auctorem

transitu facto, phrases prioris

auctoris in librum altering inferebat, sed etiam intra librum

unum phrases forte Quo postero modo
iTioQBvovro
testes

varie scriptas
imitati

inter

se

confundebat. ea

sunt interpolatores

quae

auctoris interpolati propria sunt,
8s
v.ai

„quem ad modum Lc2,41
nee
raro
in

solus

aliquot

o'^og

D cum

praebet;
plurali

Marco

composuere,
et

quod ex

ipsius

Marci more

est,

confer 4,1

9,15."

Ein Beitrag zur
Lipsiae
a.

1823;

Special- Charakteristik der Johanneischen Schriften,
I.

D. Schulze, Der schriftstellerische Werth

und

Charakter des Petrus, Judas
I.

und

Jakohxis

,

Leucopetrae
ei figuris

a.

1802;

F. Bottcher,

De

2^aronomasia finitimisque
a.

Paulo apostolo
1866.

frequentatis, Lipsiae

1823.24; Bernard Albert Lasonder, Disquisitio
i.ii,

de linguae Patdinae idiomate,

Traiecti

ad

Ehenum

a.

129

V.

DE TEXTUS FOEMA.

TISCHENDORF, N.

T. ed.

8.

9C

130

paginae
1.

2.

De De

librorum ordine
capitibus
(1.)

131

— 140

140—166
.

De De

divisionibus antiquis
lectionibus ecclesiasticis

.

.

(2.)

Dedivisioneoccidentalihodierna

— 161 161 — 163 164 — 166
140

3.

De

versibus

167—182

131

V.

DE TEXTUS FORMA.
1.

DE LIBRORUM ORDINE.i

Novum
dmsio
in

Instnimentum

sive

Testamentum^ pro lege

et

prophetis Yeteris Testaraenti praebet
evaugelii et no\iim

„novam legem
uncle orta est

sermonem apostolorum"
sive

evaugelium
et

evangelia

sive

evangelieum

instrumentum

apostolum sive apostolos sive apostolicum

instnimentum sive apostolica ipstrumenta.^ Exceptis paucis

Haec indagaverunt quam acciiratissime atque historice elucidavenint Hiimfredus Hody, De bibliorum fe.rtibus origincdibus, Oxonii a. 1705, lib. 4, caj). 4, de Ubrorum biblicorum nuniero ac ordine,
'

p.

644

— 664,

et in

primis v.

cl.

Gustavus Volkmar, in editione sua

libri

Credneri,

Geschichte des JVeutestamentlichen

Kanon,

Berolini

a.l860, p.
C'ott,

337—416, praesertim 393
521

— 416. Vide etiam v.cl.B.F.WestXew
Testament,
catalog! libronim

A

general survey of the history of the canon of the

ed. 5, Londinii a. 1881, p.

— 579, ubi exhibentur
lib. 4, cap. 1 et 6
;

i biblicorum praestantissimi ex saeculis octo prioribus.
^

Tertull.

Adv. Marcion.
c.

Adv. Prax.

c.

15;

De

resur. carnis,
3

39.
vii,

Clem. Alex. Strom,
6G4;
c.

3,

§14,
39.

p.

836 ed. Potter;
c.

v,

5,

§31,
lib. 1,
y.Hi

p.

vi,

11,

?88,

p.

784; Tertull. Adv. Prax.
c.

15;

De

pudicit.

12;

De
6,

resur. carnis,

Conf. Iren. Cont. haereses,

cap. 3, §

ed. Stieren, Lipsiae a.

1853:

t/i

nor tvayyilixm'
c.

TO))'

u7ioaTo).iy.0)r;
7]

Hippol. Ref. haer.

lib. 7,

38:

tmv di

ii(cyyt).io)V

Tov anoarolov.
9*

132

V.

DE TEXTUS FORMA.
evangeliis.

testibus tribiiunt

omnes locum priorem
deque
est
libris

De
est

libro-

rum

auctoritate

apocryphis

non

quod
ordo

dicam, neque

meum

causas historico-cauonicas adire,
sit.

propter quas librorum ordo mutatus

Notandus

est

primum quinque Novi Testamenti partium, deinde evangeliorum quattuor, turn epistularum catholicarum
epistularum Pauli.
,

denique

Lectorem nou

latebit,

ordines nonnullos

infra laudatos ex incuria ortos esse.

(1.)

EVV ACT CATH PAUL APOC.
Graecis,
ut

Ordo
usitatus
est

ill

codicibus

ABC

et

minusculis,

Evv Act Cath Paul Apoc,
illic

quern

ordinem

praeterea exhibent, nisi quod hie
nulla,
(a.

omittitur pars non-

Atlianasius^

(a.

330),

Cyrillus

Hierosolymitanus^

350), canon spurius sive catalogus concilio Laodiceusi

anni

363
libris"

adscriptus,^
^

Philastrius*

(a.

380), Itala apud
590), index „de
Sinaitae

Cassiodorium

(a.

540), Leontius

" (a. circ.

LX

etc

(tibqI

tav

^'

§i^l{m>)

Anastasii

Quaestionibus

in

codice

Parisino

subiunctus,^

lohannes

^

Athanasius,
p.

Opera,
eiiist.

ed.

Benedict.

Patavii

a.

1777,

vol.

1,

pars

2,
2

767 B^^, ex

festali

39, anni 365 vel 367.

Cyrill. Hieros. Catecheses, iv,

36

(al.

22); Migne, Patrol. Gr.

vol. 33, col. 500.
^

Cone. Laodic. Canon

LX

(in

plerisque libb.
.

MSS. canonis
Florentiae

LIX
a.

2iai's);

Mansi, Sacror.

confiill.

nova

.

.

collcctio,

1759
*

seqq. vol. 2, col. 574.
cl.

De canone hoc
c.

suppositicio videndus

in primis v.

B. F. Westcott, lU supra, p. 431

— 439.
addit:

Philastrius,

De

haer.

88;

Oehler, Corp. haeres. Berolini

a.

1856, vol.1, p. 83.

Ordinem dat Evv Act Paul Cath sed

„quae septem actibus apostolorum coniunctae sunt."
^

Cassiodorius

,

De

institutione

divinarum

litterartim cap. 14;

Migne, Patrol. Lat. vol.70,
®

col. 1125'"'.
act. 2,
c.

Leontius,
a.

De

sectis,

4;

Gallandi, Bibllotheca

vett.

patr. Venetiis
'

1765

seqq., vol. 12, p. 629.

Apud

Cotelerium,

Pair. Apostol.,

Clerici

ed. alt. a. 17 24,

vol.1, p. 197, et

Hodium,

Z>e hibl. text. p. 649, col. 44, e cod.Barocc. 206.

1.

DE LIBRORUM ORDINE.
730), Pseudo-Athanasius^
(saeculi

133

Damascenup^

(a.

fere

decimi), Petrus Mauricius Cluniacensis (a. 1156),^ Ebediesu^
(a.

1318), codices novera Latini apiid Hodium, liber „Eret

nieneumatum vocum V.

N. T.";^ hoc ordiue usi sunt
,

Lachmannus
tiusque,

,

Tischendorfius Tregellesius, Westcottius Horfit

imde

ut hodie

sit

ordo receptus in editiouibus

Novi Testamenti Graece.

Codex

K,

codices

Exx 61.69.90.522 (Act 20: Paul
versio
Syi-a
Liiig-

Act Cath), Epiphauius,^
Pesnito,

Hieronymus, Eucheruis

dunensis^

(a.

435), correctorium biblicura Lipsiense,^ codices
a.

Latini nonnulli (ut Fuldensis

546, codices quinque apud

Hodium, codex
fol.,

in schola cathedrali Halberstadiensi

num. 30

codex V.

cl.

Samuelis Ivesii Curtissii professoris Chicagoae
(a.

in

America), Alexander Necham^

1215), Guilelmus

Brito^'' (a.

1325), Mammotrectus^^ praebent ordinem

Evv

Paul Act Cath Apoc.
^

loll.

Damascenus,
1180.

Z>e_^(/e orthodoxa, iv,

17

;

Migne, Patrol. Gr.

vol. 94,
^

col.

Pseudo-Athanasius, Synojisis sacrae scripturae,
a.

Athanasii Opera, ed. Bened. Parisiis
ed.

1C98, vol.2,

p.

— 73; 177 — 201,
c.

47

Patav. vol.2, p. 13G
a.

1.55;

confer Crednerum,

Zur

Geschichte

des Kanons, Halle
^

1847, p. 127
adnot.

— 147.
oriental.

Vide infra
E-bediesu,

p. 136,

1.

*

Carmen, cap. 2; Assevaan. Biblioth.

'Romae

a. 1725, vol.3, pars 1, p. 8

12.

^
*it

Ermeneum.,
J).

in

codice

Bodleiano NE. C. 4.5, teste Hodio,

supra,
^
''

658, col. 103.

Epiphanius, Haer.lQ, cap. 11 (Aetii Confut.v),-p. 941 ed.Petav.

I

Eucherius, Instructiones ad Salonnim,

lib. 1,

cap. 2;

Migne
T.

Patrol. Lat. vol.50, col. 796
"

— 812.
I.

In bibliotheca Paulina universitatis, MS. 105 (olim E.
fol.

S. II.

6),
^

32"— 36^
bibliothecae
I.

Necham, Libri

sen expositiones bibliothecae, in

codice Bodleiano (super D.
^^

art. 75), teste

Hodio, vt siqyra,

p. G 5 6, col. 8 7

Guilelmus Brito,

Correctiones

nominum
5*"

Hebr.,

in

codice

Lambetliano, teste Hodio, ut sujyra, p. 657,
^^

col. 95.

Mammotrectus,Venetiis

a.l 506, fol. 17

203".

Mammotrectus

134

V.

DE TEXTUS

FOEilA.
et Sahidica;,'^

Canones apostolici/ versiones Memphitica
Augustinus,^ Innocentius I^
nilius^ (a.
(a.

(a.

410), luIII'^

550), concilium Toletanum.
(a.

589), Isidorus Hispalensis'^
(a.

600), Eugenius III Tole'^

tanus^
(a.

637), Ildefousus'-'

(a.

657), lohannes Sarisberiensis^
(a.

1165), Gregorius Bar Hebraeus^^

1286), codices

vel potius
clericos

Mammothreptus

est

thesaurus

omnium rerum, quas
circiter

scire

oportuit,

ab lohanne Marchesino auno

1300,

ut

videtur, comijositus.
geschichte, vol.2,
etc.

Vide Graesse, Lehrbuch einer a/lgemeinen Literar2,

pars

p.

202.203; eiindem, Tresor de

livres rares
;

Dresdae

vol. 4 (a. 1803), p. 357"*,

sub voce Mammetractus

Sam.
Mansi,

Berger, De
^

glossariis, Paris, a. 1879, p. 31

— 56.
al.

Canones apostolici,

can. 84

(al.

85,

76),

ajnid

Concill. vol. 1, col. 48.
^

Memphitica, vide Zacagnium, Collectanea monn.

vett. ecclesiae

Graecae ac Latinae,

Romae

a.

1698,

ji.

Ixxivseq.;

et

in primis
etc.

Lightfootium apud Scrivenerum,
Cantabrigiae
^

A

plain introduction

ed. 2,

a.

1874, p. 343.351.

Augustinus,

De
I,

doctrina Christiana,
alt.

lib. 2,

cap. 8

(al.

13);

0pp.

ed.
*

(Benedict.) Paris,

vol. 3, col. 49.

Innocentius

,,Ad

Exsuperium
vett.

eijiscopum

Tolosanura",

epist.

6, ^

§13;

Gallandi, Bibl.

pair, vol.8, p. 564".
legis,

lunilius,

De

partibus divinae

cap. 6 et 10;

Gallandi,

ut supra, vol. 12, p. 81.
6
''

Concil. Tolet. Ill, cap.

1

;

Mansi,
iV.

Concill. vol.9,

col.

992.

Isidorus,

Di

libros

V. et

Test,
[p.

prooemia

cc.

86

— 109;
i,

Migne,
vi,

P«<>-o/. Z«<. vol. 83,

col.

175— 180
col.

213— 219].
;

Ita,

Etymol.
11,

1, 2; 12,
*

Migne,

ibid,

vol.82,
ibid,

230seqq.

De

eccl. officiis

§6;

g§11.12; Migne,
Eugenius
III,

vol.83, col. 746 seqq.

Opuscc,

jiars 2,

carm. 59,

Versus in bibliothecd;

Migne, Patrol. Lat. vol. 87, col. 394.
^

Ildefonsus,

De

cognitione bajitismi, cap. 79; Migne, Patrol.

Lat. vol. 96, col. 140.
^^
al.

loh. Sarisb. Carnotensis

ejiiscopus,
col.

Epistula

143

(al.

17

2,

26);
^^

Migne, Patrol. Lat. vol.199,

126.

Gregorius Abulpharagius sive Bar Hebraeus, Eecles. Antioch.
cap. 7,

Syr.

Nomocanon,

^9;
a.

ap.

Ang. Malum,
2,
j).

Script,

vett.

nova

collectio,

vol.10 (Romae

1838), jiars

53seq.; ordinem habet

Evv Paul Cath

[Const, apost.] Act.

1.

DE LIBEOEUM OEDINE.

135

duo Latini apud Hodium, codex Latinus Halberstadiensis
(a.

1461) num. 45, ordinem exhibent

Ew Paul Cath Act Apoc.
in versio.,

Ordinem Evv Act Paul Cath Apoc hodie
„ ^ E A P C Ap.

.

,

nibus occidentalibus^ usitatum testanturfrag« ^ T. mentum ,^ iMuratorianum,- Eusebius,"^ Grego.

,

rius
a.

Nazianzenus/ Amphilochius, ^ concilium Carthaginense
(a.

397,^ Rufinus'^

410), concilium Carthaginense
a. circ.

a.

419,^

codex Amiatinus Vulgatae versionis
(a.
(a.

541, Alcuinus^
de
s.

780),

Mcephonisi«.(a. 806),
(a.

Hugo

Victore"

1120), Petrus de Riga^^

1170), codices Act4.68.

119.120.134.214.215.220.223.
*

Adhibitus est ordo hie in
liabet

Versio Moscovitica,

teste

Hodio,

ordinem Evv Act

Cath Paul Apoc.
ordinem.
^

Versio Armenica typis expressa sequitur Vulgatae

Fragmentum Muratorianum;
1,

'Rowih, Reliq. sacr.tA.

2,

Oxonii

a.

18iG, vol.
^

p.

394.395.
eccl.
iii,

Euseb. Hist.

25, ?^ 1.2.
lib. 1,

*

Gregor. Naz. Carmina,
Gr. vol. 37, col. 474.

sect. 1,

carm. xii, 31; Migue,

Patrol.
^

Amphilochius,£^j i's<M?a

[sive

7a ?)i6i] arf*S'e/ewciimver.290sqq.;
Paris, a.

in

Amphilochii 0pp.
vett.

ed. Combefis,

1644,

p.

132seq.,

et

Gallandi, Bibl.

jMtr. vol.

C,

p. 495.

A

multis Gregorio Nazilib. 2,

anzeno adscripta, in operibus eius reperitur; Carmina,
carm.
viii,
^

sect. 2,

ed. Benedict.
a.

Concil. Carth.

397, cap. 47 [24];

Mansi,

Concill. vol.3,

col.

891; melius apud "Westcottium.
''

Rufinus,

Commentarius

in

symbolmn

apostolorum

c.

37;

iligne, Patrol. Lat. vol.21, col. 374"'' [p. 100].
® ®

Concil. Carth.

a.

419, Can. 29; Mansi, \U supra, vol.4,

col. col.

430.

Alcuinus, Carm. vi;

Migne, Po^ro/. Z«^. -vol. 101

,

734

[p.

206 Froben.].
^^

Nicejihorus,

Stichometria sub fiuem Chronographiae;
a.

apud
et

(rednerum, Zur Geschichte des Kanons, Halae
Migne, Patrol. Or. vol. 100,
col.

1847,

p. 119,

1057.
et

" Hugo
*-

de S.Vict.

De

scripturis
col. 15.

scriptoribus saci-is, cap. 6;

Migne, Patrol. Lat. vol. 175,

Petrus de Riga, Aurora (paraphrasis V. et X. T. metrice

eonscripta), in codice Bodleiano sujier D. 1. art. 103;
p. 655, col. 83.

Hody, vt supra,

136

V.

DE TEXTUS
Testamenti
Bezae,

FORIVLA..

editiouibus

Novi

Graeee

Erasmi,
et

Gerbelii,
iu
editio-

Cephalaei,

Stephani,

Elzeviriorum

nibus Vulgatae versionis certe plerisque, secundum decretum
coiicilii

Tridentini

a.

1546

(sess. iv)

unde in versiones

occi-

dentales transiit. Ratio huius ordiuis invenitur

apud Petrum

Maviricium (Venerabilem dictum) Cluniacensem,i qui

eum ad-

hibuit in disputatione sua adversus Petrobrusianos haereticos

„quia Pauli epistulae non solum maioris voluminis, sed et
sublimioris doctrinae sunt, licet

non sic ordinentur
hie
illic

in canone."

His

addantur

ordines

aliqui

inventi:

Evv Act Cath Apoc Paul in codicibus Latinis tribus apud Hodium; Evv Act Paul Apoc Cath apud Gelasium- et Evv Act Apoc Cath Paul in apud Ivonem (a. 1092);^ Evv Paul Cath Apoc Act in stichometria^ Evv 175;

codicis dp^"^ et in codice Latino Bodleiano Hatton. 64, teste

Hodio;

— Evv Paul Apoc Cath Act
(a. 1 1

apud lohannem

Bele-

thum^

62)

;

— Evv Apoc Paul Cath in codice Evv 368

— Act Cath Paul Ew Apoc in codicibus Evv 1.209.393^'^*^Act Cath Apoc Paul Evv (Evv 592: Cath Paul Evv); Act Cath Apoc Evv in codice Latino apud Hodium;

Paul

in codice

Latino apud Hodium;

Act Paul Cath

Evv Evv

in codice

51);

Evv 234 (et ex errore bibliopegi in codice Paul Evv Act Cath apud Chrysostomum.*^
,

^

Petnis Cluniacensis

Tract, sive Ejyist. cont. Petrobrusianos;
col.

Migne, Patrol. Lat. vol. 189,
'^

736^

Gelasius aimd Crediierum,

Zur

Geschichte des Kanons, Halae
a.

a.

1847, p. 195.196;

de Gelasii decreto et conciliis Eomanis
Concill.
a.

494
et

et

496

vide

in

primis Mansi,

vol. 8,

col.

145

Crednerum, Geseh. des Newtest. Kanon,
^

1860, pp. 287
4,

— 17 — 291.
;

6,

Ivo Carnotensis episcopus, Decretum, pars
*

cap. 62
vii,

Migne,

Patrol. Lat. vol. 161, col. 2 76 sq.
^

Vide infra caput

3,

codD.

lohannes Beleth, Rationale dtvinormn officiorum, cap. 60;
vol. 202,
col.

Migne, Patrol. Lat.
^

66,

et

apud
Test.;

Guilel.

Durandum,

Bationale divinorum officiorum in editionibus mnltis.

Chrysostomus, Synopsis V.

et

N.

Opera, ed. (Bened.)

Paris, alt. torn. 6, p.

373 [318^^].

1.

DE LIBRORmi ORDINE.
(2.)

137

MT MC LC

10.

Evangeliorum ordo omnium testatissimus JNItjMcLcIo
iuvenitur
in

codicibus

fere

omnibus Graecis,
(a. circiter

exhibetur

etiam in fragmento Muratoriano

170), et apud

Irenaeum,^

Origenem,-

Gregorium Nazianzenum, Athaa.

nasium, in concilii Laodicensis
logo,

363 pseudo-canone
a.

vel cata-

apud concilium Carthaginense

397, in canonibus

apostolorum,

apud Amphilochium, Leoutium, lohannem

Damascenum, Nicephorum, Pseudo-Athanasium,
nensem,
Cassiodorium,


,

et

apud

Augustinum, Hieronymum, Rufinum, Eucherium LugduIsidorum Hi.spalensem
lunilium,

et in decreto Gelasii,

et

apud Ebediesum.
,

Ordo MtloLcMc,
wjj
I

id est apostolis praeeuntibus
d^^'*'
^*^*

in-

n

venitur in codice
codine

Graeco -Latino,
a b e f

in

Evv 594,
titulus

et in Latinis

ff- q,

et in

Gothica versioue,

et in constitutionibus apostolicis;"^

testatur

ordinem hunc

versuum Gregorii Nazianzeni

in codice evangeliorum
icoapvt]

536:

p
in

d-uvfiaGta- tiuqu fiar&aico

tf

-/m)

lov/M

xcii

(xaQ'/M'

Druthmarus

(a.

870)
qui

narrat se Wdisse „librura evangelii Graece scriptura,

dicebatur sancti Hilarii

ftiisse,

quo primi erant Matthaeus

et loannes, et prius [post] alii duo."^

Habetur etiam

hie ordo

iu codicibus sclioliorum no.
^
'^

12

et

13 apud Matthaeium.-''
eccl.

Iren.

Cont. huer.

iii,

1,

^ 1;

Euseb. Hist.
eccl.

v, 8, ^§ 2

— 4.
3G1.
Lat.

Origenes aiiud Euseb. Hist.
Constitut. apost. lib. 2, c. 57
;

yi,

25, ^§

3

7. 1, col.

^

Mansi, vt supra, vol.
c.

*

Druthmarus, Expos, in Matth.
col.
,,

1; Migne,

Patrol.
sic

vol. 106,

1266".

Ratio

oriliuum

apud Druthmarum
et

ex-

plicatur:

Potest ipse
in

ordo evangeliorum ideo sic haberi,
alter

ut unus

apostolus

sit

capite

in

fine,

illi

duo qui inter ipsos
.

babentur auctoritatem ab ipsis duobus habeant. Vidi tamen librum
alii

.

duo [verba supra dantur]
ita esset.

.

Interrogavi enim
:

Euphemium Graeeum

eur hoc

Dixit mihi

In similitudinem boni agricolae, qui

quos fortiores habet boves primo iuugit."
•"'

Matthaeius,
ulii

£)>;>.
e.x

ad

Thrss.
et

et

ad Tim. Rigae

a.

1785, p. 223,

adnot.

8,

ordinem

Mt

lo

primuni explicatis ducit.

138

V.

DE TEXTUS FORMA. Mt
,

_

^

_

,

Pallium ab hoc ordine distat ordo

lo

Mc
summae

L/C

m

sticnometria

codicis

dP*"

quae

antiquitatis videtur esse, propter libros apocryphos,

Barnabae epistulam, pastorem Hermae, actus Pauli, revelationem Petri,
In mt
I

libris

canonicis
etiani
est

adsociatos.

Eiusdem
,

ra-

r

Mc

tionis

ordo

lo

Mt Lc Mc

apud

Chrysostomum

et in codice

Latino anni 1461

scholae eatliedralis Halberstadiensis num. 45, qui convenit

cum

Tertulliani dicto;!

„ridem ex

apostolis Johannes
et

et

Matthaeus insinuant, ex apostolicis Lucas
staurant." Conferendus est ordo

Marcus

in-

loMtMcLc
:

in vocabulariis

Memphiticis

et Sahidicis.^

Praeterea occurrunt ordines hi
codice

lo

Lc Mt Mc

in

Evv 90 (lo Lc Mt in codice Evv 399) r^ Lc Mc Mt in codice x (etsi nunc folia duo Matthaei
lohannem
in
stant), quern


lo

lo

ante

ordinem fi-agmenta Marci

et

Matthaei

Bobbienso -Taurinensia probare yidentur;
codice Syriaco

Mt Mc

Lc

Mtriensi

a

Guilelmo Curetonio

edito.

(3.)

lAC PE 10 lUD.
in

Ordo ej^istularum catholicarum paulatim
inductarum
et testes

canonem
lud,

iam saeculo quarto factus

est lac

Pe lo

habet non solum codices omnes Graecos sed etiara
concilii Laodicensis a.

Athauasium,

3G3 pseudo -canonem,

Gregorium Naziauzenum, Cyrillum Hierosolymitanum, Epi-

phanium, Euthalium, Hieronymum, Amphilochium, Leontium,
Isidorum,'^

lohannem Damascenum, Nicephorum,
lo).

Pseudo -Athanasium, Ebediesum (lac Pe

1

TertuU. Adv. Ilarc.

iv,

2.

^

Vide

Lightfootiiini ainid Scrivenenim,

A

plain introduction

etc.

ed. 2, p. 343.351.
^

Confer Iren. Cont, haer.
1,

iii,

11,

g

8,

ed.

Stieren, Lij^siae

a.

1853, vol.
*

p. 4i;8

— 470.

Teste Westcottio.

1.

DE LIBROEUil ORDINE.
hi,

139

Reperiuntur ordines etiam
euute
:

Petro plerumque prae-

— Pe lac lo lud in Itala versioue apud Cassiodorium
dP''"^

(^Pelaclo sine lud),^ in decreto Gelasii dicto, in stichometria
codicis

apud Ivonem episcopum Carnotensem;
in

-

Pe lac lud lo apud Rufinum (confer lud lo
]Muratoriano)
;

fragmento

Pe lo lud lac apud Philastrium,- Augustinum, Ildefousum; Pe lo lac lud in canouibus aposto-

lorum, apud concilium Carthaginense anni 397
Westcottiura
thaginense
(latum,
:

(sic

apud

Mansi

liabet

Pe lo lud

lac), et concilium Car-

a.

419, apud Hieronymum a Cassiodorio

lau-

apud Bar Hebraeum, Eugenium
;

IV

(a.

1444),

concilium Tridentinum

[Pe lud lac lo in Itala versione

apud Cassiodorium
Innocentium.3
(4).

teste

Arevalo ;]

— lo Pe lud lac

apud

EPISTULAE PAULI: THESS HEB TIM.

Fluctuat sane apud nonnullos testes ordo epistularuni
Pauli,

plerumque tamen

in

codicibus

nihil variatur

nisi

locus epistulae

ad Hebraeos (vide Tischendorfium ad initium
In hac editione octava
ordineni Thess

epistulae huius, vol. 2, p. 779.780).

sequitur

Tischendorfius

Heb Tim,

quern

ordinem exhibent codices «ABCHP 17.23.47.57.71.73.77.80.
166.189.196.292, codices versionis Memphiticae, Athauasius,

concilii

Laodicensis

Alexandrinus,
pleustes,

363 pseudo-canon, Theodoretus, Euthalius, Cosmas
a.

Cyrillus

Indico-

lohannes Damascenus, Pseudo-Athanasius.
est Tischendorfius ordine

Antea usus

Tim

Tit Philem
a.

Heb, secutus codices dekl, concilium Carthaginense
^

397,

Testibus quattuor codicibus
Pbilastr. Haer. cap. 88.

ajJiid

Westcottium.

^
^

Isidorus sane, quern

iam laudavi, videtur
11;

in editione Arevali

ordiues hos exhibere:
Etyni. vi, 2;
ibid.
c.

Pe

lo lac lud JEti/m. vi, 1;
offic.
i,

12;

lac

Pe lo lud De
lac

— Pe lac lo lud — Pe lac lo lud
(sic

lo

Pe lud
291

In

libb.

V.

ac N. T. prooemia

Arevalus, sed lac Pe lo lud up. Westcott.).
'I.

Vide Credner, Gesch.

X.

T.

Kan.

p.

— 293.

140

Y.

DE TEXTUS FORMA.
Origenis
,

Augiistinum,
codcl.

Hieronymum ad
aliis,

homilias

et

iu

Am.

Fuld.

Ampliilochium

Eucherium Lugduconstantem Lati-

nensem, ecclesiam Nisibensem, Arabuni nsum,i Ebediesum,
lunilium,

Ivonem, Ildefonsum,

et

fere

norum consuetudinem. Praeterea ratio capitulorum in codice B dat ordinem Gal Heb Ej^h, et versio Sabidica ordinem 2 Co

Heb
Phil

Gal, et Itala apud Cassiodorium ordinem Col

Fragmentum Muratorianum praebet Col Gal Thess Ro Philem Tit Tim

Heb Thess. ordinem Cor Eph
Laiidic

Alexand

[Heb?];

Epiphauius de Marcione scribens altero loeo^

Ro Thess Eph Col Philem Philip Laodic, altero loco^ Ro Eph Col Laodic Gal Cor Thess Philem Philip Tim Tit Heb — codex Fuldensis, Augustinus, Ildefonsus exhibent ordinem Ro Cor Gal Eph Phil Thess Cassiodorius ordinem habet Col Tim Tit Philem Heb; Ro Cor Gal Phil Eph Col Heb Thess Tim Tit Philem; decretum Gelasii dictum ordinem Ro Cor Eph Thess Gal
dat ordinem Gal Cor
;


Phil

Col

Tim

Tit Philem

Heb;

codex dp«"^ ordinem

Ro Cor Gal Eph

Tim Tit Philem Heb; stichometria in codice d'^^"^ ordinem Ro Cor Gal Eph Tim codex Paul 100 ordinem Ro Heb Col Tit Col Philem; Thess Philip Tim Tit Philem Eph Gal Cor.
Col Phil Thess

DE CAPITIBUS.
(1.)

DE DIVISIONIBUS ANTIQUIS.
a quo

Quo tempore quo modo
libri
^

primum

divisi

sint

Novi

Testamenti

in

capita

nescimus.*
1).
1, p.

Clemens

Teste Zacagnio (vide infra, p. 154, adnot.

2
=>

Epiph. Ilaer. 42, cap.
Ibidem, cap. 10,
p.

9,

ed.Oehler, vol.1, pars

566 [310].
in Nov.

586 [321].
et

*

Vide de capitibus loh. Croium, Sacrarum
2^>'ior,

hist,

Foedus ohservationum jmrs
Cf etiam

Genevae 1645,

p.

22

— 60.

subscriiitiones

omnium librorum

(sed in primis evange-

liorum) in voluminibiis primo et altero.

2.

DE CAPITIBUS.
annum
fortasse

141

Alexandrinus^ iam ante

195, scribens de

ICo 6,1 seqq., haec verba ftsyiGti^r TreQixomjr nominat videturque
divisionem certam in mente habere. Tertullianiis ante

annum

199

dicit

„de

illo

capitulo

.

.

.

primae ad Corintbios,"

ubi ad 1

Co 7,12
capituli

— 14
:

spectat;^ ante
„est

annum 207
.

vituperat
. .

errorem haereticorum
alicuius

hoc sollemne
oceasione

.

.

haeretieis

.

aneipitis

adversus

exercitum

sententiarum instrumenti totius armari."''

Dionysius Alexani^th'

drinus* (fa. 265) de apocalypsi scribit: rit^G
7TQ0
tjfibiv

ovv rwv

ij&tttjcyap

-/mi

uveG-ASvaGuv

nartri ru ^ipJov,
-/m]

xa&'

fxaarop -^eqidXaiov disv&vvovzm ayvworuv re
anoqjalvovteG, \psvdea-&ai ts
rr^v

aavXXbyiarov
divisionibus

iniyQacpiv.

De

his nihil negari aut affirmari potest.

A.

DE EVANGELIIS.

BH exhibent in evaugeliis divisionem antiquam, quae ad Matthaeum 170, ad Marcum 62, ad Lucam 152, ad lohannem 8() capita facit, variae magnituCodices
dinis,

cap.

Mt cap. 136 24,36— 44; 138
ut

= 24,1.2;
cap.
,

=

137=24,3 — 35; 139=24,45— 51. Haec dicap.
cessit divisioni, ut videtur,

visio,

quod sciam antiquissima
minus
antiquae,
,

vix

quae

plurimis
et

codicibus

Graecis
68,

evangeliorum

ut

ACNRZ,

inest,

quae Matthaeo
dat.

Marco 48, Lucae 83, lohanni 18 capita
venit divisio haec
*

Saepe concapiti

cum

ilhi

antiquissima.

Unicuique
Oxouii
a.

Cleirir\\]ex. Strom, vii, 14, f 84,
p. 325,
I.

ed. Dindorf.
:

1869,

vol.3,

15.1G

[jj.

883
9,

al.

p.

318]

iityiaTViO d'ovaija
al.

r^a

TifQixonija.
"^

Cf Strom,

iv,

g

73

[p.

596
ed.

215].
Lijisiae
a.

TertuU.

Ad

uxorem,

ii,

2,

Oehler,

1853,

vol. 1, p. 685.
^

TertuU.

De pudicitia,

cap. 16 sub finem; ibid. vol.

1, p.

829;

annos librorum Tertulliani scribendorum ex Bonwetschio hausi.
laudavi verba Tertulliani de
est,

Non

came

Christi, cap. 19,

quod non certum

utrum verbum
*

,,capitnluni" aliud

quam

sententiam sive phrasim

indicet necne.

Dionys. Alex, apud Euseb. Hist, cedes,

vii,

25,

^ 1.

142

Y.

DE TEXTUS FORMA.
lit

fuit titulus
ttsq) r'ija
TTeQi

quae insint monstrans,
t'tja

Mc

cap.

TTUQa^aaecoa

irzoXrjG tov &eov, cap.

18=7,1 19=7,24

— 23
— 30

tljo

qonv/.laarjG,'^

cap.

Idlov, scribebatur etiam

20=7,31 — 37 neQt tov fioyyititulus ad imam vel ad summam
tabulae titulorum ponebantur in
ut
in

paginam, ut in ANZ,
initio
titulis

et

uniuscuiusque
dicuntur
ut et

evangelii

ACR.
Tttloi
,

Ex
tituli

liis

yiecfulcaa

haec niaiora

(vel
et

breves)

apud Suidam qui haec capita
infra

tirluvo,

sectiones
tituli

mox

dicendas y.equlaia nominat.

Sunt
variae

hi,

pariter

atque

'capita

codicum

BE,
cap.

magnitudinis,

ut

Mt

cap.

55

= 22,41 — 46;

56=

23,1—24,2.
Disputaverunt nonnulli de ratione titulorum non ad
librorum initium incipiendorum, ut Matthaei titulus primus

ad cap. 2,1 hodiernum, Marci ad cap. 1,23, Lucae ad
lohannis ad 2,1.

2,1,

Millius- voluit scribam titulos sectionum
praeterisse ut posthac eos elegantioribus

primarum primum
litteris

repraeseutaret,

postea

autem

neglexisse.

Grieslibri

bachio^ iudice, carebat pericopa jDrima lemmate, quod
titulus,

ut tvayyihov x«r« Mad-&(dov,

vel TtQoa
fuit.

'

Pauaiova

i7iioto)Jj,

primis verbis

loco

lemmatis

Videtur res

esse simplicissima et indicari in titulo capitis jDrimi epistulae

ad Romanos, qui ad Rol,18
fiiuv,

legit:

ttqcotov fieru to TiQoui-

TitQi

y.Qi'aecoa

ri/G

xard f&vm> rmv ov qvXuGGvrrtov ra
fere libri

Cfvar/M.

Verba prima uniuscuiusque
tituli

(nam

aliter

numerantur

ad Act lac IPe 2Pe li| 2 Co Eph
faciunt

ITh Heb Apoc)
libri,

prooemium

sive

introductionem

quod saepe

accidit in libris hodiernis, ubi introductio

aliqua sine

numero caput primum
A
et A;

praecedit.

'

Ita codd.

sed in editionibiis Novi Testamenti Graece
lo. Millii

Rob. Stephani (1546, 1549, 1550),
thaeii (1788,

(1707, 1710), C. F. Matcap. 18

1803), Tregellesii

cap. 19
^
•^

= 7,25 — 30
Griesbach,

(1857—79) Mc

= 7,1— 24;

inepta

divi.sio.

Mill,iV^ T. Gr.ed.Kuster, Amstelod. a. 1710, proll. imragr. 355.

Comm.

crit.

par tic.

2,

lenae

a.

1811, p. 50.

2.

DE
est

CAPITIBUS.
diversitas
divisionis.

U3
Macarius

Hie

illic

orta

Chrysocephalus^

habuit 60 Ibyova

in

Matthaeo,
in

Codex
in

EvY 131
capita.

habet in Mt74, in

Mc46,

Lc57,

Iol8

In codice

Evv 444

dividuntur capita iterum, nt

Mt

cap.

19=10,1
Mt88,

— 11,1
in

in partes tredecim.

Codex YulIo45;
codex

gatae yersionis vetiistissimus Amiatinus capitula lectionum

habet in

Mc46,
in

in

Lc94,
in

in

Vulgatae versionis Gissensis
in i\It28, in

DCLX

(catal.

Adriani) habet

Mcl3,

Lc21,
in

Iol4

capitula.

Druth-

marus^ numerat
Eusebius,

Mt81, Mc47, Lc79, Iol4. exemplo Ammonii motus, cum divisit evantitulos
tufii

gelium unuraquodque in capitula sive sectiones, Mt355,

Mc233, ,Lc342, Io232,3
lector,

haec

ita in

decern cauones
videre posset
aliis

(Eus apud nos signatos) disposuit ut

facile

utrum
et

narratio

quaevis

in

evangeliis

esset

necne,

quo loco inveniri posset, de quibus omnibus
epistula

scripsit in
et

ad Carpianum infra data.
in

Sectionum

canonum numeri
codicis

margine

positi

sunt et
epistula

canonum
Eusebii;

tabulae

initium- fecerunt

cum

notantur priores apud Tischendoi-fium in textu evangelio-

rum

et

hoc loco adduntur canonum tabulae.

Sectiones
et hodie

hae parvae olim adscriptae sunt

Ammonio (unde

Amm
^

signantur)

sed Lloydius

anno 1827* eas Eusebio
Harles,

Macarius,
8,

aj).

Fabric. Biblioth.

Gr. ed.

Hamburgi
vol. 106,

a.

1802, vol.
"^

p.

678.679.

Driithmarus, Exp. in

Mt;

Migne,

Patrol.

Lat.

col.
et

1266".

De bibliorum Latinorum
torn. 1,
a.

veteribus

titulis

sectionibus

similibus vide in primis los. Mar. Thomasiuin

[alias Cari, vernac.

Tommasi], 0pp. omnia,
Gr. vol.
^

Eomae,
y>.

a.

1747,

fol.;

cf Tischendorfium,

Cod. Amiatinus, Lipsiae
JV.

1854,

xx, adn.

1.

Cf

etiain Wetsteiii,

T.

1, proll. p. 82; proll. ed.

Semler, p. 224.

Ad

haec

capita 1162 spectant

ea quae dicunt Epiphanius,
,

Aiicorat. cap. 50
k'i^y.orTci

{jiaaaoa tto\v evayyf'/.ia

y.tifa).aio)i' /ili'oiv
1,

ky.uTov

Svo), et Pseudo-Caesarius, Dial.

respons. 39. Vide etiam

Drutlmiarum supra laudatum.
*

Lloyd, X. T. Gr. Oxonii

a.

1827, monituiu, p.

viii

xi.

144

V.
et
v. cl.

DE TEXTUS

FORJMA.

vindicavit

Burgouiusi hanc

opinionem firmavit.
codex n liabet

Haec

imperfecta

addantur de codicibus:
et

sectiones

Ammonianas

canones Eusebianos a secunda
codices

manu
et

sed antiquissima;

AEXW^e habent

Amm

Eus, item plurimi codices miniisculi;
in

— Amm

sed non

Eus inveniuntur

codicibus

CDFmKOPQRwH'z
440
est

38.54.59.

60.68.117.440.477.485.496.501.503.533.539.541.544.587.

588, nihilominus habent
Carp.

K

et

Eus.-tab. et

485 habet
sive cinna-

In palimpsestis verisimile

Eus minio

bari scriptos ablutos esse (vide Euseb. ad Carp, dia
^aQsooG).

xma-

Pi'aeterea exhibent codices emt^w*^, 199.262.264.

655, Italus Rehdigeranus, Gothicus Upsaliensis, codices
Syriaci multi versionis Peshito dictae'^ ad

imam paginam

harmoniam, ut

ita

dicam, pro pagina unaquaque hoc modo:"^

Mt

Mc

Lc
Ojii'

lo
Qy.rj

aiz
OIL.

QyS
QXt

qXy
qIC

Ex
tabulas.

codicibus iam laudatis habet codex e etiam canones

Eusebii, et codex

655 non sokim canones sed etiam canonum
alii,

Codices

ut codex Vulgatae versionis Gissensis

DCLX,
^

habent

et canones, et

canonum

tabulas, et ad mar-

ginem uniuscuiusque
Vide infra

sectionis sectiones parallelas adscriptas.
2,

cajiut x,

sub voce

Amm
Lend.

(1.)

2

De

his

codicibus

vide

Burgonium, The
et
a.

last

twelve
p.

verses

of the gospel ace. to S.
^

Mark, Oxon.
fol.

1871,
ita

30G sqq.
schedis

Ex

cod.

Evv655,

82,

ad

Mt

cap. 21;

in

meis, sed re vera scribendum erat in codice:

Mt

Lc

lo

2.

DE CAPITIBUS.

145

E'jas^ioa

Kap^iavw dyaTirjio)
eiauyrjoycoa to
rrjj

dSsXcpq) sv xupito yjxipBiv^

/.(u

GTZOvdtjV
,

did

reGadncor

ijuTr

xata)Jloi7T?i

tvay/iXfov

y.atd

Mat&aiov tug
nuQud^eiG
rear
,

uftocfOirovG

rav Xoitimv
GVfi^tjvca
fTTi

fvayyfXiGtoiv

TteQiy.onuG

mg

ii

dvdyy,iiG

tor rfjG dxo).ov&i'aG
Tco
vrpei

fiQfiOv

rQiav diacfS^uQijvai ogov
8f
Gcotofihvov

rijG

drayrwGeaG'

iva

xui

rov

iMr

Xotnmr di oXov GMf^atoG re

y.ai

eiQiiov
o'lG

eidmu

f'/oiG

tovG oixeiovG
7jif'/^&fjGav

y/JiGzov evayjeXiGtov tbnovG, iv
c(

xard

ratv

avzMv

i)MXii&coG f/kftr,

fx Tov TTovi'jfiatoG rov

nQOsiQijuivov dvdQVG

ei)jjqa)G

dqoQiidG

yMd^

iztQav

ntd^odor

xuvoiaG

biy.a

rov

dQt&iwv Sir/dou^d aoi rovG VTZozezayfiivovG.
TTeQii'yei

wr o

fih>

tzqmzug

uqi^hovg

ir o'lG

rd TiaQunXtjGia
'JaydrvijG'

eiQ)jy.(iGiv oi

rfGGUQSG,
iv
oi
o'l

Mazi^aioG MuQy.oG
rQslG,

ylovxaG

o

SsvzeQOG,
,

ch

oi

Mazd-aioG MaQ/.OG Aovy.dG' b rgiroG

iv

co
fo

rQHG,

Mur&aToG

Aovaug

Imivvr^G'
'loidvvijG'

b

riruQZOG

,

iv

tqhg,

Mar&aioG MaQy.oa
d-cdoG

b TiifiTzzoG,

iv (h oi

8vo,

Mur-

Aov/MG'
iv
(h

b

ixroG,
oi dvo,

iv

m
b

ot

dvo,

Mar&aioG Muqxog'
b bydooG,
oi dvo,
iv

b i^dofioG,
f;i

Maz&aioG
iyMcroG
rcov

'leodvvtjG-

oi 8vo,

AovyMG Muqaog'
b diy.azoG
,

tvuzoG, iv

m

ylovy.uG
idi(OG

hodvvijG'

iv

q)
?/

avzMv neQi

rivtov^

aviyoaipsv,
x)-eGiG.
?j

avztj f/tv ovv
df:

v7Tozezayi.iivcov

y.uvbvMV vnoicp

GaqijG

uvzcov

dii/ytjGiG

ioriv^

?)5f.

i/MGzo>

rojv

reGGUQcov evayyeXioiv dgid-fioG riG TZQOxeizai, y.azd \iiQOG
(1710

iwfb^iavoG

rov TiQmov,

elza

dsvztQov

aui

rgirov

,

yut
y.ai^'

y.ad-shiG TZQo'iMv di bXov niyQi rov riXovG

rav ^i^XicoV^

iy.UGzov di

uQi&fibv v7ioGtjfiet'o}GiG TTQoy.enai

did y.ivvu^dQecoG,

p di/XovGa iv Tzoioj roiv

dixa navovcov hh(ievog b (cqi&^wg rvyydvei.
coff

oiov

ei

fifv
y.cii

«',

dtjXov

iv

rm

TiQcotqr
ei

ei

de

^

,

iv

rqi

devziQor
^

ovzcog^

f^^'xQ'

'^^^'

diy.a.

ovv

ccvuTzrviuG

fv

Textum saepe ab

aliis

editum recensuit Tischendorfius ad

plures codd. mss.,

in primis codicem evangeliorum

M

(saec. 9) et

oodicera Tischend. IV. in bibl. univ. Lips. (saec. 10).
^

Alii TTfo) Tivojy ty.aGToa avToir. Alii

^

Cod.Tisch.

*(rrfj' oniittit.

^

TOV

j3ij3h'ov.

^ Alii

oltoj y.ud-f^rja.

TlSCHEKDORF, N. T.

ed. 8.

lOC

146

V.

DE TEXTUS FORMA.

ti

tav
CO

reffGaQcor fvayyeXion' hnoiovdijnors ^ovXij&ehia imGtr^aal^

rin

^ovXsi

/.iCfulaicp,

xai
iv
,

yrm'ai
exacrrfo^

tivea

ra

TTUQUTrltjaia
avQslv,
iv

fiQifAaaiv,

x«) rovG

omhovg

rbnovo

oia

/.ara rcov uvrcor tjn'y&ijGctv

rjG

intyeiG TteQtxum^G
re

avaXa^oyv

tbv

7iQoy.si'fievov
b)>
7j

aQid-^bv ,

i7TtCt]ti/Gaa

avrbr

tvdov iv

rm

xai'bvi
ttGtj

dia

tov xirra^aQecoG vTzoGtji^slooGiG vTio^t'^h/xev,
en
rcor

ftiv

sv&vG

mi

fiezcoTiov

rov aavbvoG nQoygaqbiv

'

unbGoi ts^ xai
/,ui
(!)

zi'vsg

tibqi

ov CtjrsiG^ siQi^yMGiv

miGtyGaG

Se

toiG

rm>

XoiTToor

evayyeXicop dQi&fxoiG zoig Iv rco xavbvi

intyeiG (CQi&fico 7TUQuy.eifiivoiG, iTTi^tjtliGaG re
roiG
oiaeioiG

uvwvg

i-'vdov

\

er

exuGtov evayyeXiov totzoig,
evQtjGeiG.'^

ra

TTUQCiTzXi^Gia

XeyovzaG avtovG^

I.

CANON
Mt

IN QUO QUATTUOR.

2.

DE CAPITIBUS.

147

Mt

148

V.

DE TEXTUS FORMA.

Mt

2.

DE CAPITIBUS.

149

III.

CANON IN QUO MATTHAEUS LUCAS lOHANNES.
Mt

150

Y.

DE TEXTUS FORMA.

Mt

2.

DE CAPITIBUS.
VII.

151

CANON IN QUO MATTHAEUS lOHANNES.
Mt

152
-

V.

DE TEXTUS FOEMA.

2.

DE CAPITIBUS.

153

16,6

154

V.

DE TEXTUS FORMA.

catliolicarum.
(y.eq)uXaia,

Liber (sive epistula) uuusquisque in capita

saejie

cum

partibus

minoribus,

quae

fieQixai

vnodiaiQtmto dicuntur) et lectiones (avaYrcoGeta) dispertitus
est

(omnia brevibus

lineis

sive

ori'xoio

scripta

sunt

ut

facilius

legerentur)/ et praefixam habuit h&Eaiv -Aeqalaicov
p.

(Zacagn.

428.487.493

etc)

sive

tabulam

eorum, quae
Libro

in capitibus ut etiam divisionibus minoribus inerant.

actuum

et

libro

epistularum catholicarum

toto

praefixit

^

Euthalii opus edidit primus integrum Laurent. Alex. Zacagnius,

Collectanea
a.

monumentomm
cum

veterum ecclesiae Graecae acZaii'Hae, Romae
codice
et

1698. 4".

Textum hausit ex

Alexandriuo -Vaticano 179

(Act40) conlato

Vat. 367 (Act73)

1650 (Actl56). Ad prae-

fationes contulit etiam eodicem Urbin. 3 (Act 7 9) et Vat.

363 (Evv 133
ad-

Act 71)
hibuit
I.
ill

et

1761

(Act 15 8);

ad praefationes
(Paul 81)
esse atque

in
et

epistulas Pauli

etiam

eodicem Vat. 761

Alex. -Vat. 32

(olim

H.

Boecleri), qui

idem videtur

codex Paul 248.

Supra
est

textu

laudantur passim Zacagnii paginae.

Iterum imj^ressa

Zacagnii editio, sed sine praefatione eius, apud Gallandium, Biblioth.
vett.

jKitr.

vol. 10,

jd.

197

— 320,

et,

aliis

omissis,

apud Mignium,

Fatrol.

Gr. vol.85, col. 627

— 790.
quo anno Athanasius iunior, Celetes
est.

Arbitrati sunt Zacagnius aliique Eutlialii opus in Act anno 490
sive postea

praeparatum

esse,

dictus,

episcopus Alexandrinus factus

Sed in prologo ad Act
ad

dicit scriptor

opus suum ad epp Pauli, quod anno 458 exactum scimus

(vide infra p. 158 et 159 adn.),

missum „brevi ante

{nQior]}')

unum

patrum

in Christo uostrorum", et

„miper" {sruy/oa) factum, opus

etiam ad Act brevi post sive continuo {avTixa Stjtk) comparatum
esse (Zacagn. p. 404.405), se Ti
y.al
f.i((&r]fx((T(DV,

ipsum iuvenem

esse (rj/^tia ol rtoi-^^Qoi'ioy

Zac. p. 428),

quae omnia vetant intervallum

triginta

annorum

inter haec ojjera interiacere.

Cum

Gallaudio igitur
fuisse jiresby-

potius crediderim

Athanasium quern Eutlialius compellat
Cyrilli
fratris

terum ilium Alexandrinum

filium,

qui

Dioscorum

accusavit in concilio Chalcedonensi anni 451,

cui concilio interfuit
6,

Euthalius sive archidiaconus sive diaconus (Mausi, Concill. vol.
col.

1096).

Titulum episcopi Sulcensis, tniaxonov

2!ov).y.i]a, fert

Euthalius

uno

(sed

non

nisi

uno) in codice Zacagniano, Alex. -Vat. 179. Codex

Vat. 367 in Act et 1761 in praefatione ad epi^ Paul duixovov

eum

nuncupant.

Codices ceteri omittunt auctoris nomen.

2.

DE CAPITIBUS.

155

enumerationem

(^avaxeqaXaicoGiv) lectionum ecclesiasticarum,

quae capitum numerum, verba scripturae sacrae laudata,
stichos in

imaquaque

lectione exhibuit (Zac. p.

411.478);

etiam

catalogum duplicem verborum ex scriptura sacra
(&Et(ov fiuQTVQiMv) et

adlatorum

ex

aliis scriptis,

quae

in actibus

(Zac. p. 414) et quae in epistulis catholicis (Zac.p.480) insunt.^

Apud Euthalium
epistula in 6,

divisi sunt actus in capita 40, lacobi

lPe8, 2Pe4, lIo7, 2Iol, 3Iol, Iu4

(ejip

cath

= 31)

;

horum capitum iterum

divisa sunt in actibus 24,

in Iac3,
gratia,

lPe2, 2Pel, lIo5, 2Iol, 3Iol, lul; exempli
429)
sunt

habet caput actuum secundum partem minorem unam,
p.
;

caput tertium partes minores quinque (Zac.
in actibus totis partes

minores

(ynudiaiQ^'(jsi(y')

48,

in lac 9,

lPe5, 2Pel, lIo8, 2Iol, 3Iol, lul. Notandum est capita multa non iterum divisa esse, et primam quamque
capitis
Qt'asiG

cuiuslibet

iterum divisi partem non inter imodiatesse.-

numeratam

Capita
•AtrpaXat'ota

Euthalii

in

actibus

et

ejjistulis

respondent

maioribus sive rirloia in evangeliis, inveniunturque
in

eodem modo multis
ad
codicis
sui

codicibus

Graecis.

Sed praeter
Euthalius

divisionem actuum in capita

40 iam

dicta, notavit

marginem divisionem aliam
sitb

in capita 36,

deditque initium capitis uniuscuiusque
'/.nqulaiav

finem r/.&emo)(T
sciam,
videtur
fere

(Zac.

p.

438).

Nemo, quod

animadvertisse, divisionem banc capitum 36
esse atque divisionem vetustiorem

eandem

ex divisionibus actuum
B,

duabus

in codice celeberrimo

Vaticano

nam 30

ex 36

^

Fusiiis

de
i5.

Euthalii

opera

tractat

Zacagnius,

Collectanea,

praef. §§ 58.59,
^

Ixxisqq.
.

Act 1,15 actuum xtq /?', habet: Iltroov dtukoYoa tiqoo tovo uaOriTtLO-trTua
gratiii,

Exempli

^

26..

titulum

Tifol

O^hvutov
incipit

x«l

(C7io(JTo).fja

^loi'da

tov

nQodorov.
^Ev
([>

'Yjiodiuiijiaia
cirTftaciyioyfja
Ita
y.i(f.

a

ver. 23

et

habet

titulum:

nfQl

MarOiov
2,

x}.7]Q(Ox^(i'Toa ytiOiTi ii^tov

Sia nQoOd'/rja.

y

= Act cap.

habet I'TzoJtKtofOftff quinque, quae ver.l4. 17. 22. 37.42 (al.44)incipiunt.

156

V.

DE TEXTUS FORMA.
eodem
loco in utraque divisioue;^
8,

capitibus incipiuut

ex-

cipienda suut capita EuthaliiG,

16, 27, 29, 31.

Divisio

actuum

posterior

quae in codice Vaticano
ilia

inest, in capita

69,

consentit

plerumque cum divisioue

actuum quam manus

secunda in codice Sinaitico x per partes (usque ad Actl5,40)
adscripsit.^

Etiam

in epistulis catholicis praebet codex

Vatieanus

b divisionem duplicem: secundum divisionem

vetustioreni habet lac 9,

lPe8, lloll, 2Iol, 3Iol, Iu2
secundum

capita (divisio vetustior non reperta est in 2Pe);

divisionem recentiorem, nisi uno loco, maiora sunt capita,
in

lac 5, lPe3,

2Pe2, lIo3, 2Io2

(divisio recentior de-

est in

3Io

et

lu).

In codicibus Latinis maxime

dissentiunt

divisiones
inter
se.

actuum

et

epistularum

catholicarum

antiquae

Codices Vulgatae versionis vetustissimae Amiatinus et Fuldensis capita haec exhibent:

Act 70 (Fuld74), la 20, lPe21,
Divisiones aliae in-

2 Pell, llo20, 2Io5, 3 To 5, Iu7.

venies in catalogo queni Wetstenius ex Martianaeo hausit. ^

In codice Ridleiano versionis Syriacae Philoxenianae
vel potius Heracleensis, habent actus capita 33.
"^

Actuum

divisionem in capita

40

plerique arbitrati sunt

Euthalii ipsius opus fuisse, quod dubium, neque veri simile,
esse videbitur,
^

si

quae sequuntur consideraverimus
vetustiss.
a,

Adnotantiir divisiones codicis Vaticani duae in N. T. ex

cod. Vat. secundis cv,ris
^

editum

[a Car. Vercellone],

Romae,
1865,

1859.

De
et

divisionum harum cousensione

et dissensione cf Tiscliena.

dortium X. T. Gr. ex Sinaitico codice, Lipsiae
adn.
1,

p.

xxxvi,
iV. T.

^.

T. Vat. p.

xxx,

et

Westcottinm Hortiumque, The

in the original Greek. Introduction, Cantabr. et Lond. a. 1881, [vol.2],
p.

266, paragr. 349;

WH
T.

monent divisionem
Gr.
vol. 1,

Vat.- Sin.

eandem
1751,

esse

atque divisionem in codice Amiatino.
^

Wetstein,

aV.

Amstelaedami
Halae Magd.
torn. 1.

a.
a.

proll.
p. 224.

J).

82, vel Prolegomena,
los.

ed. Semler,

1764,

Cf etiam
*

Mar. Tliomasii Opera,

Cf Glocestrium Ridley, De Syriacis Novi Foederis versionibus dusertatio, sect, xiii, apiid I. I. Wetstenium, Libelli ad crisin atque
interp.

N.

T.

ed. Semler,

Halae Magd.

a.

1766, p. 304.

2.

DE CAPITIBUS.
sibi vindicat textus
,

157

1.

Quamquam
exhibeutem,

Euthalius

accentus
ils

(tu avayroitut y.ata TZQoocpdiar)
insint

capitum

t'/.&eair

quae iu

lectionum

dray.eqa).ai(oa(r,

catalogum

citationum
textus

scrijjturae

sacrae duplicem,

praeseiiim autem

Act Cath

(ut et Paul) in breves liueas sive arliova

partitionem quo facilius legeretur (cf Zac. p. 404.405),

tamen
fiiisse

nusquam
dicit:
yMi)-oXiy.cov

se

ipse
fftoi

auctorem
ye
riiV

divisionis
rcov

in

capita
^i^lov

trayioa

re

TiQuhcov

a^ia
xai

-/.ai

eTziGtolm' avayvavai re y.ata TTQoaqidiai',
,

noaa aray.eqalMioiaao-d-ai

xai

dieXetv

tovtwv

ey.aGrrfi

tor

vovv XeTTTOfieQcoa, nooatra^aa, adelqe l4d-araGie TTQoaqiXi-ataTe,
y.ai

tovto
Gvrd-eiG

aoxnoa
rovtcor

eyoj

x«)

7TQ(y&vno3G neTToujyMG,

GrotyijSor
GVfi^ierQi'ar

re

to

vq;OG

yara

rijv

efiavzov
iv

nnoG

evGr^fiov

avdyvcoGiv ,

dteTTe/ixpdfitjv

^Qccyn rd r/MGrd

aoi, Mii [in

codd

ti'ibus deest x«)]

y.ar

dy.o).ov&iav ty.d-eneroG
sq.),

hhyoGt)]V
Griytjdoi'
rijv

dvayeqaXaiaGiv (Zac.

p.

409

f'j'co

8e

r(ji

ruG xa^oXixaG ya{f
y.ecfulakor

e^ljG

emGtoXdG

dvayvcoGOfiai

Twr

hd-eGiv dfia xa) d-elar (laQtvQibiv /leTQiojG

fi'&erSe noiovfievoG (Zac. p.

477).

Praeterea ex eo quod
divisionis,

ad

codicis

marginem

capita

36

quae iam ante

exstitit,

adscripserit, nullo

mode

divisionem in capita

40

sibi vindicans,

veri simile est baec

quoque iam
dicit

exstitisse.

2.

In praefatione ad epistulas Pauli

Euthalius se

epistulae unicuique praefixurum esse id capitum breviarium
(TtQord^o^iev ri^r

rav yeqalamr

ey.&eGtv)

quod factum erat

a

patre
p.

quodam
et

priore, qui ut videtur

anno 396

scripsit (Zac.

528,

536

adn, 2), quibus ex verbis concludendum est
ey.&eGtG

Euthalium verbo
sed breviarium
est

non capitum divisionem indicare
insunt.

eorum quae capitibus

Veri simile

ad patrem hunc veterem, fortasse etiam ad auctores
qui evangeliis praefixi sunt, spectavisse Euthalium
scribebat in praefatione breviarii capitum ad actus:
ijueiG

rirXoiv,

dum
f/.

TTareooof

yai

diduGydXcor ruv rounov yai ror rvnov
ftezQiojG
rfide

MCfeXijUtvoi,
y..

iyyetooi\uei'

rwr yeqaXaloiv ix&tGei

r.

I.

(Zac. p. 428).

158

V.

DE TEXTUS FORMA.

In codice Act 15 (Coislin.25) breviarium capitum in
actibus

Enthalianum (Zac.
H8(f!aXaicov

p.

428) habet hunc titulum:
xov Ilufiqx'lov.^

tx^tma
hoc,

tcov

TZQcciscov

Ex
esse,

titulo

qui

Montefalcouio

genuinus

videbatur

vult

Tregellesius,

non solum

hd-eaiv xecpalmMv et

ipsam capitum

divisionem in actibus sed etiam dispositionem actuum et

epistularum

cum

catholicarum
attribuere."^

tum Pauliuarum
praefationum
in

sticho-

metricam Pamphilo
potest

Minime autem constare
actus

haec

opinio

cum

verbis

et epistulas

catholicas inscriptarmn Athanasio

quodam, qui
(cf Zac.

annis
p.

150

post

Pampliilum

mortuum
in

claruit

404.409.477).

Verba xov Ikmqilov
ut videtur

in codice Coislin.

25 male addita (neque

ullo

alio

codice)

inde fortasse orta sunt, quod Euthalius sub finem editionis

suae actuum et epistularum catholicarum scripsit se librum
contulisse

cum

exemjjlaribus accuratis ex bibliotheca Eusebii
avte[ih'j&tj

Pamphili Caesareensi:
h-AOJv

dt

tmv

TTQa^ecor x«/ xad-orijff

mtGtoXm' to

^i^Xiuv ttqog r« anQi^y avriyQaqja

iv

KaiauQttn

^i^ho-d-yxtja Evae^iov tov Il(i[A(piXov (Zac. p.

513).

Ex

his verbis

deduci non potest, quod Tregellesius vult,

Euthalium

„>ie(fiaXuia

ex codice Pamphili exscripsisse."^

C.

DE EPISTULIS FAULT.

vel

Anno 458 (non 462) comparavit Euthalius, postulante iubente quodam, quem verbis his TzciteQ ti^uoiTaze salutat
:

(Zac. p. 515, cf p. 404.405),

editionem epistularum Pauli

stichometrice

divisarum,

praefixitque

unicuique

epistulae

capitum breviariiun non suum, sed „magno labore confectum

ab

uno

sapientissimorum

nostrorum

et

Christi

amaute

patrum."

Tomo

praeposuit lectionum catalogum, et catascriptura sacra et ex aliis

logum duplicem citationum ex
^

Montfaucoii, Bibliotheca Coidiniana, Parisiis
S.

a.

1715, p. 78.

^

P. Tregelles, Introduction to the textual criticism of the

X.

T. Londinii a.
^

1856, p. 27 sqq. 32.

Tregelles, ut supra, p. 27.

2.

DE CAPITIBUS.
iam supra
descripti sunt, p,
p.

150

scriptis,^

eorum
ille

similes qui

154

155. Pater
scripsit,

anonymus, qui anno 396 (Zac.

536, adn.2)

non male putatur a Millio Theodorus Mopsuestenus

fuisse,

cuius scripta Eutlialii tempore multis in suspieione

haeresis erant.-

Capitum
fortasse
nisi

divisio in textu Eutlialiano

quae divisio

ante

annum 396

facta est,

cum

Eutlialius nihil

breviarium (tx&sGir) patri anonymo adscripserit
est:

haec

Phil 7,

Rol9, 1 Co9, 2Coll (vel 10), Gall2, EplilO, CoUO, lTh7, 2Th6, Heb22, lTil8, 2Ti9, Tit6,

Philem2
In

= 148

(vel 147).

(In

capitum catalogo
nisi

habet 2 Co 11, in lectionum catalogo non
epistula ad
in

decern capita.)

caput,

Divisiones

Romanos iterum divisum est unum solum lCo6, 2 Co 3, Coll, 2Th2, Heb5, lPe2. miuores haec sunt in Ro6, lCol6, 2 Co 4,

Col 1

,

2 Th 3,

Heb 8,

1

Ti 2

= 40.
in

Codex Vaticanus b
integrum
epistulae
tractat,

in

epistulis

Pauli habet seriem

capitum duplicem, quarum vetustior epistulas ut librum
et

capita
initio,

ordine

numerat inde ab

ad Romanos

nisi

quod capitum numeri
c.

^

Eiithalius Prolog, in epp. Pauli,
(Ff

2 (Zacagn. p. 528): x«d-'
ti}1'

f-y.aoTtjr
rojj'

avi'To/n(j}a

iniaiolijr ty joTa iiija TiooTct^o/xt}'

y.nfa'/.aiwr ixO^taiv irl

rwr ooffWTKTior
ijudj}'

tivi y.al (fiko/QiOTO)

[codd.
(()./M

duo
y.ui

legiiut
Tt]i'

-toj}']

TiaTttnov

7it7ioriif.iiyt]r,

ov
tt]}'

^t<))j'

Ttoi'

(ci'cr/ycoatoji'

dxQi^iaTdTrjy

TO^utjy,

n

[codd.
IjiiiTa

tres

Tt]y

dt]

Tuiy

d^tt'w fiUQTVQiwv
ui'txetfalfaoiac'cfitxi^ci

tvanoSfy.Toy

ev^toiv

Tf/yokoyriauyTta

[cod. iinus iiy«yt(^a-

X(iiwaoy.td^(i\.
6i(:T).oy

Elenchus

lectionum,
ioTi'/jOa

sub

finem
Tt)y

(Zac.

p. 541):

TUG c.yiiyywotiG x(d

ndouy
y.al

(<7ioaTo).iy.rjv

jiiji/.or uy.Qi^iija xcctcc

ntyTrixoyTU ariyova,
y.al
rj

xitfa/.ccuc

(xaartja

(eyuyrwGecjG
(5'f

7i((Qi0^t]y.(c,

t«(T ty avri] (ftoofxeyaa uaoTvotaG,

in y.ai oaioy Griywy De anno 458 cf Zac. p. 536,
-

loayi'ajGiG

Tvyxava.
§

Cf

p.

404.405.

adn. 5 et praef.

51, p. Ixsqq.
a.

Cf

Mill,

X.

T. Gr.

ed. Kuster,

Amstelaedami
libro
viri
cl.

1710, proll.

i(^

905

— 907;
ep.
1,

firmatur

res

etiam
b.

in

H. B. Swete,

Theodori
a.

Mopsuest. in epp.
p. Ixi.

Pauli commentarii, Cantabrigiae

1880, vol.

160

V.
epistula

DE TEXTUS FORMA.
in

in

ad Hebraeos numeris eorum
etsi

epistula

ad
stat,

Galatas continuo succedant,

Heb
,

ijjsa

post

2Th

quae omnia videntur demonstrare
in codice codicis

epistulara

ad Hebraeos
ad

b archetype
ut
in

continvio post epistulam

Galatas

stetisse,

versione
stat.

Sahidica

sive

Thebaiea

ante eiiistulam ad Galatas
codice Vatican© dat epistulae

Haec ad Romanos

divisio vetusta in

capita 21, lCo21,

2Coll, Gal5, Hebll, Eph6, Phil4, Col6, lTh4, 2Th4; divisio recentior in codice eodem habet in epistula ad Rom capita 8, IColl, 2Co8, Gal4, Eph3, Phil2, Col3, lTh2,

2Th2;

nvunerus in epistula ad Hebraeos secundum divilatet,

sionem recentiorem

cum

ei^istula desiuat

ad caput 9,14.
quod

Codices Latini diversitatem

magnam

exhibent,

ad
et

capitum

divisionem

attinet.

In codicibus Amiatino
(ita

Fuldensi habet
in iexhi),

ej)istula

ad Romanos capita 51

Fuld
Phil 4,
in

lCo72, 2Co28, Gal37, EphSl, Phill9,

Col 29 (FuldSl),

Heb

in

lTh25, 2Th9, lTi30, 2Ti25, Tit 10, Am 29, in Fuld 125 cum divisione vetustiore
Capitum
divisio,

capita

12.

in codicibus multis antinihil

quis Latinis,

in

epistula

ad Romanos
caput

spectat

nisi

Ro
in

capp. 1

— 14
et

cum

doxologia 16,24
jjost

— 27

(quae multis
sequitui'),

codicibus

Graecis

14 continuo

capitibus
res in

15

16 ex enumeratione

exclusis; ita se habet

codice Amiatino in capitum

indice epistulae prae-

fixo; in codice

Fuldensi includunt capita 1
hodierna, et capp.

capita 1

— 14
et

— 23

in indice

24

— 51

includunt capp.
Divisio,

9,1—14,23

16,24—27

ut in codice Amiatino.^.
e codice

quae sequitur, a Blanchino
videtur perantiqua esse:

Regio-Vat. 9 hausta,

Ro9, IColl, 2 Co 6, Gal 5, Eph6,
Tit2, Phileml,

Phil5, lTh6,

2Th2, Col3, lTi6, 2Ti3,
codicibus

Heb 12.
^

In

appellantur

divisiones

hae

sine

Plura de codicibus Latinis vide apud Lightfootium, Journal
a.

of Philology, Londinii et Cantabrigiae
et

1871, vol.3,
T.

p.

196

— 202,
Greek,

apud Westcottiuni
et

Hovtiumque, N.
1881, [vol.2],
]>.

in

flir

original

Cantabr.

Loud.

a.

111.112

in

appendice.

I

2.

DE CAPITIBUS.
capitula sive breves.^

101

distinctione
iiliae,

tituli

sive

Divisiones

quae epistulae ad Romanos, exempli gratia, capita
tribuunt,

30vel36vel50

ICo

25, 28,73,

iuveniuntur

apud AVetstenium.prologum

lu

epistiilis

Paidi habet codex Rid-

leianus versionis Syriacae Pliiloxenianae sive Heracleensis
Eutlialii
et
D.

capitum divisionem Eutlialianam.'^

DE APOCALYPSI.
est

Apocalypsis

divisa

saeeulo

quinto

exeunte

ab

Andrea, archiepiscopo Caesareensi in Cappadocia, in
(D''"12'm)

loyovcr

24 (secundum presbyteroruni numerum Apoc4,4)

et

in

xecfc'daia

72=24X3,
diehnr^a

propter

tripartitam

naturae

humanae
).o-j(jvG

divisionem.
['/7<fi(T]

Ita rationem divisionis explicat
r/;r

An-

dreas ipse:
y.8'
,

ttuqovguv TiQayuaraiav aia
8id
r/^j'

-Aai

o^'

x^q^uXcaa,

rQ(^ifQtj

rcov

y.d'

\_7Tn8G^VTe'Q(or'}

vnoatuaiv, Gcofiutoa xai ipv/J^G xai nvuvnaroG .^

Praeterea confer verba Dionysii Alexandrini, supra, p. 141.

Codices Amiatinus
in

et

Fuldensis dividunt apocah'psim
Latiui praebent capita 22, 23,

capita 25; codices

alii

24, 41, 43.5

DE LECTIONIBUS ECCLESIASTICIS.
Supra ^ndimus Euthalium
editioni

eius

actuum

et

epistularum catholicarum et epistularum Pauli non solum
i-'y,&tGiv

-/.acfuXumv sed etiani ancAscf^uXuibiGiv

rwv uvayrcoGeoop

sive elenchum lectionwn praefixisse,

quo

in elencho retulit

capita,

verba

scripturae

sacrae

laudata,
est

stichos in una-

quaque lectione inventa.
Af'qahuwGiv banc spectare
^

Yeri simile

Eutlialium aia-

cum
p.

dicit:

8m).ov tug

drapa-

GetG (Zac. p.
^

413.479.541; cf
Blauchinuiu
,

529); quibus verbis non

Cf

los.

Vindiciae canon, script uranon,

Romae

a.

1740, p. cclxxxi.
^

Vide supra,

p.

156, adn. 3.
j).

Cf Ridley
Andreas,
col.

(«< supra, p. 156, adu. 4),

306

ed. Semler.

*

Comm.

in

Apoc. prol. ap.

Migne, Patrol.

Gr.

vol. 106,
^

220^
ut supra, p. 156, adn. 3.
11

Cf Wetstein,

TiscHENDORP, N.

T. ed. 8.

C

162

V.

DE TEXTUS FORMA.

necessario sibi vindicat divisionem in lectiones ecclesiasticas,

quas videtur notare vox arapwafiG,

cum

divisiones huius-

modi iam multo ante

exstiterint.^

ISTumerat Euthalius in
10,
in
i.

actibus lectiones 16; in epistulis catholicis

e.

lac 2,

lPe2, 2Pel,
Pauli 31,
i.

lIo2,

2Iol,

3Iol,

ludl;

epistulis

Ro5, lCo5, 2 Co 4, Gal 2, Epli2, Phil 2, Col2, IThl, 2Thl, ITil, 2Til, Titl, Phileml, Heb3;
e.

in

summa
videtur

57, qui lectionum numerus multis viris iisque
id

doctis

spectavisse,

ut

hae lectiones,

lectioni-

bus similibus ex evangeliis coniunctae, diebus 52 vel 53
anni dominicalibus et diebus
festis

quattuor Nati Christi,

j

Paschalium, Ascensionis, Pentecostes legerentur.-

Codex
et

Evv 510 Evv 58 G
Etsi

(collegii

ecclesiae

Christi Oxonii

Wak. 25)
praebent

(codex Mutinensis

[v]

ii.

A. 5)
in

in

evangeliis avayrcoafiatu haec:
historia
divisionis
est,

MtllG, Mc71, Lcll4, Io67.^
lectiones
ecj

Novi Testamenti
tamen videntur

clesiasticas

obscura

lectiones in dies

doniinicales et festos anni
turn
lectiones
in

magnos primum
Saturni
sive

distinctae esse,

dies

Sabbata,

denique

lectiones in

unumquemque hebdomadis diem,
lectionum

praeter lec-

tiones singulares in sanctos martyresque

commemorandos.^
regionibus

Rationes

sane

cum

variis

in

tum
in

saeculis variis
in
ecclesia

multum

distabant.

Lectiones quae

demum

Graeca

praevaluerunt

notantur

multis

^

C"f

Suicerum, Thesaurus

ecclesiasticus, ed. 2 (Amstel. a. 1728),

sub vocibiis (ivdyrioota, (ivdyrwaim, nfQixoni}.
^

Ita

e.

g.

Bertholdt,

Ilist.-krit.

Einleitung u.
etc.

s.

w. Erlangae
p. Ixxxiii)

a.

1812, vol.1, p. 231.

Zacagnius [Collectanea

i>raef.

pro Pentecoste ponit Epiphania,
atque dies Nati Christi;
Constantinopoli
teste

sed liaec principio
eccles.

eadem
lib.

fiierunt

cf

Bingham, Origg.

20, cap. 4.
inter

Chrysostomo

legebantur

actus

integri

Paschalia et Pentecosten.
*

Cf Scrivener, Introd.
a.

to

the

criticism

of the X. T.

ed.

2,

Cantabrigiae
*

1874, p. 63.
vol.

Cf E. Ranke, Herzog's Real-Encyld.

11

(a.

1859), p. 379,

sub voce Perikopen.

2.

DE CAPITIBUS.

103

codicibus Graecis vel a prima vel ab altera
lectionis

manu, quae ad
vel
in

uniuscuiusque
sive

iiiitiuni

in

textu

margine
re'

ccQxtj

sive uQ

uq

et

ad

finem

te'loa

sive ta sive

posuit.
totius

Codices multi praefixam liabent tabulam lectionuni

auni

(avvuiuQiov'),

saepe

etiam

tabulam

dierum

festorum immobilium et dierum sanctorum

cum

lectionibus

eorum
geliis

propriis Qir^voXoyior').^
in

Codices qui lectiones ex evandispositas
ii

ordinem

legendi

continent

dicuntur

Evangeliaria vel Evangelistaria;
et epistulis

qui lectiones ex actibus

continent Praxapostoli vel Lectioiiaria; de quibus

vide

infi-a,

Prolegomenorum caput YIII,
in

5.

^

Matthaeins

K.

T.

Gr.

et

Lat.

(Rigae

a.

1782—1788),

iiniciiique

volumini (excepta apocalypsi) tabulam lectionuni ecclesiae

Graecae ecclesiasticarum praefixam habet,
cibus variis.

cum

variationibus ex codia.

In editione altera {X. T. Gr. Curiae Yar. etc.
ecclesiasticae
p.

1803

1807) uotantur lectiones
antiquis,
et

in

textu,
et

ut

in

codicibus
p. 1

in

Tomo primo,

723

— 768,

tomo

tertio,

— 24

editum

est,

ex

Evrm 47

et

50,

„Synaxarium evangeliarii

et praxa1

jiostoli",

cum

Menologio.
dat

Scholzius in libro, N. T. Gr. vol.
et

(1830),

p.

453

— 493

„Synaxarium

Meuologium codicum
456
et

KM

262.274"',

non
et

sine erratis multis. et in vol. 2 (1836), p.

— 469 „Synaxarium
edidit.
2,

Menologium codicum Parisiensium" Act
libro

Epp

Scriveuerus
Cautabrigiae

in
a.

suo,

Introd.

to

the crii. of the JS\
et

T. ed.

1874, p. 75

— 82, exhibet ,,S}niaxarium
apostolicorum C|Uotidie per
gscr^

Eclogadion evangeliorum

et scriptorum

que ex codicibus Evrm 150.181.183.184.185.187
pscr^
jjscr^

yscr^

PoU^

notationibus liturgicis in

annum" haustum plerum(alias Evrm H^", ^rin. Cantab. O. iv. 22) conlatis cum adEvv 506 (Wake 12) et in codice Bezae (D)
His addit
in tractatu Lectionary ainul

a manibus posterioribus.

Smith

and Cheethani, Dictionary of Christian
a.

antiquities, vol. 2 (Londinii
iii.

1880), p.

955seqq. codicem Praxapostoli 68 (Burdett-Coutts.

24).

Eodem in tractatu invenies tabulas lectionum ecclesiasticarum secundum Lectionarium Copticum et lectionaria principia occidentalia, i. e.
Comitem Hieronymo adscrii)tum, Gallicanum, Mozarabicuni.
de diversitate lectionariorum
disserit

Fusius
ecclesiis

in

terris

variis

variisque

in

E. Pianke, Herzog's Real - Encyklopddie, vol. 11, p. 373 seqq;

cf Westcottium
et

Hortiumque, N.
2], p.

T. in

the original Greek, Cantabr.

Lond.

a.

1881, [vol.

41—44.84.85.
11*

164

V.

DE TEXTUS FORMA.

(2.)

DE DIVISIONE OCCIDENTALI HODIERNA.
capitum
divisionem viris scholasticism
qui

Gilbertus Geuebrardus, professor Parisieusis anno 1579,
iittribuit

anno

circiter

1243 cum Hugone
theologi

cardinali de S. Caro auctores

concordantiarum fuerunt, quia theologi superiores capita haec
uesciverint,

vero

iuferiores
alii

Alexander Alesius,

Albertus Magnus, Bonaveutura,

eadem adhibuerint.
facit:

Et

alio

loco'^
S.

Hugonem ipsum auctorem
Sabinae,
antea

„Hugo

Cardinalis
scripsit in

Barchinoneusis

monachus,

universam scriptuz-am commentaria iuxta quadruet enunieratione

plicera

sensum, utens numerali citatione

capitum,

quam

nunc
ad

habemus."

„Primus
assumptus,

ex

ordine
in

Praedicatorum

cardinal atum

jirimus

capitula libros sacros distinxit."^
Ita plerique hodie

Hugonem

divisionis

auctorem dicunt,
pauci exstant.

sed nisi fallor iniuria.

Testes j^ro

Hugone

Jacobus Quetif

et

lacobus Echard,* qui accuratissime de
nihil in
ei

Hugone
capitis

tractaverunt,

adscribuut nisi divisionem

uniuscuiusque

partes

minores
etsi

sej^tem

litteris

AB(JDEFG signatas.
scribit

Et Daunovius,

ubi de Langtonio'''

capitum divisionem Hugonis

esse vult,

tamen ubi

posthac de Hugone*' scribit nihil de hac re praebet.
Rectior esse videtur opinio quae capitum divisionem

Stephano Langtonio cardinali
^

et archiepiscopo Cantuariensi
libri quattuor,

Genebrardus, Chronograpkiae
lib. 4,

Colouiae Agrij^p.
"^

a.

1581,
^

p. 970.

Ibid. p. 972.

Cf Sixtuin Seneuseni,
1593, p.
249*'.
,

Biblioth. sancta,

ed. I.

Hayus,

Liig-

duiii a.
*

Quetif et Echard
fol.,

Scriptores ordinis Praedicatoruia, Lutetiae

Paris, a. 1719,

vol.1, p. 194

— 209.

Conradus Halberstadiensis
capitulis brevioribus

postea adhibuit quattuor solas litteras
et

aucd pro

septem
^

illas

pro longioribus, eumque secuti sunt editores.
lib. Hist. h'tt.

Daunou, iu
etablie

de la France, vol. 18, p. 63

:

„ropinion

la

mieux

est

des textes serablables
ainsi

moyens de trouver et de rapprocher que ou paralleles sont dus a Hugues de Saiiit-Cher,
ces
I'article

que nous I'exposerons dans
"

concernant ce doniinicain."

Daunou,

ibid,

vol.19,

j).

38 seqq.

2.

DE CAPITIBUS.

165

(mortuo a.l228) adscribit. Oudinus,^ Wrightius,^Hookius,^

Hardius^ laudant codicera eundem Bodleianum Oxonienseni,
cod.

Bodl 487

(antea

NE.

c. 2.6,

etiam 2067),
cl.

fol. 1

10, queiu
eius-

amicissime in

meum usum

cousuluit v.

F.

Madan

dem

bibliothecae: ,,1228. Magister ste2ihamis de languetoii

arehiejiiscopus cantuariensis obiit qui bibliam

apud

parisiuni

quota vit.° libros regum exi^osuit. vitam regis Ricardi dicta vit.

multaque
Videtur
fere

alia

industriae suae volumina post
scri2:)tus

se reliquit."

codex anno 1448
Henricus

esse.

Verba eadem
qui

praebet

de Knyghton,*^

anno

1395

claruit;

veri simile est verba haec in codice illo anonyiuo

Knvti:btonii esse.

Franciscus Godwinus (*

a.

1561 f

a. 1633),'' testatur

de

Stephano his verbis: „Sacrani Bibliam primus omnium dicitur
in capitula distinxisse,

ordLiiem ab eo constitutum sequen-

tibus omnibus, quae
ecclesiis."

usquam inde ab
tamen usus
(a.

eo tempore fuerunt

Fortasse

est

Godwinus, ut sane

Thomas Pope Blountius
Johannes Baleus
(a.

1694), Johannes Pitseus (a. 1619),
a.

1557), Johannes Lelandius (|

1552),

auctoritate Nicolai Triveti (al. Tripodis, Trivethi, Trivetti,
Casim. Oudiii, Comm. de scriptorihus
2, col.

^

eccl.

antiqiiis, Lijjsiae

a.

1722, vol.

1702; Oudiniis

legit sed

non

recte:

„apud

Parisios

locavit."
'•^

Thorn. Wright, Biographia Britannica literaria, Anrjlo-Nora.

man
a.

period, Loiidinii
^

184G, p. 444.445

et

adn.

W.

F,

Hook

,

Lives of the archbishops of Canterbury, Londinii

18G2, vol.
*

2,

p. 677. G78.

Thom. Duffus Hardy,

Descriptive

catalogue

of

materials
a.

relating to the history of Great Britain
vol. 3, p. 73, adn.*
^

and Ireland, Londinii
a.

1871,

Ducange (Du Fresne),
locum nullum
[?]

ed.

Heuschel, Parisiis

1845,

vol. 5,
et

p. 570**,

citat

ad verbum quotare („iu capitula

versiculos
^

distinguere") nisi
(al.

hunc (Knyghtonii ut videtur).
Knighton),

Henr. de Knyghton
cap. 34,
a.

De

eventibus Angliae,

lih. 2,

apud Kog. Twysden,
col.

Hist. Anglicanae sci'iptores

X,

Londinii
'

1G52,

2430 sq.
a.

Godwin, De praesuUbas Angliae comm.'Lond.inn

1616, p. 126.

166

V.

DE TEXTUS FORMA.
1328 mortuus de Stephauo: „Hic super totam
earn per capitula,

Trevetl) qui vkletur anno
esse.

1258

natus, anno

Trivetus scripsit^
postillas
fecit et

Bibliam
utuntur

quibus uuuc
est

moderni,

distinxit."

Testatior igitur

opinio,

divisionem ex Stephano Langtonio proeessisse, sed adeundi
sunt codices Parisienses Cantabrigienses Oxonienses Londinienses
lector

tempore Stephani
facile

et

Hugonis

scripti.

Percipiet

Hugonem

mutuari potuisse cai^itum divisionem

a

Stephano

natu

maiore,

cum

uterque

Parisiis

bibliis

operam
fuerunt.

dederit, ubi

Hugoni Stephani
(mortuo

codices

ad

manum
sed

Dixerunt nonnulli capita a Lanfranco archieCantuariensi
a.

piscopo

1089)

facta

esse,

huius rei testem neminem inveni;

mirum non

esset, si quis

nomen Langtonii nomine Lanfranci,
riensis,

utriusque

Cantua-

mutasset.^
bibliis

Ex
Graece.

Latinis

transiit

divisio

paulatim

cum

in

codices Graecos,

tum etiam

in editiones

Novi Testamenti

De

editiouibus et versionibus in capitum divisione

inter se discrepantibus, vide infra

V,

3,

De

versibus.

Male disiuncta sunt haec: Mt9,38
et in sectionibus
et in
titulis

— 10,1
sectt.

sed

haec

disiuncta sunt;
et

Mt 15,39
et in titt.; et

16,1 et in sectt;

Mt 19,30 — 20,1
coniuncta

in

Mc2,23~28— 3,1-5:
in sect., in
titt.;

sunt

2,27.28

3,1-5
non
in
et

non

in

titt.;

Mc8j38 — 9,1
(cf

disiuncta in

sectt.,

Lc 20,45 -47— 21,1-4
iungunt

Mc 12,41—44)

titt:

sectt.

20,47

et

21,1-4;

Act4,32-37—

5,1-11;

Act 7,60

— 8,1^

1

Co 3,16-23

— 4,1-5;
2 Co 6,18

ICo

10,33—11,1;
Col ,3,25-4,1.
^

2 Co 4,16 -18

— 5,1

ss.;

— 7,1;
De

Trivetus, Annales sex regum Angliae (ed. Ant. Hall, Oxouii
p. 182), ed. Thorn.

a.

1719,

Hog, Londiuii

a.

1845,
i.

p. 216.

nominis eius forma optima Trevet vide
'^

ibid. p.

xvii. xviii.

Quae Rabaniis Maurus, abbas Fuldensis et archiepiscopus Moguntiacensis, in commentariorum in Matthaeum ])raefatione, (Migne,
Patrol. Lat.
et vol. 107, coll. 729'^

— 730^)

refert

de capitibus antiquis

de

lis

quae ipse

fecerat, vix

divisionem hodiernam spectant.

3.

DE VERSIBUS.
3.

167

DE VERSIBUS.
Supra
versibus
dixi

de

otr/oia

et

de

interpimctione.^

De

hodie usitatis

amicissime

mecum communicavit
vir clarissimus

excursum huuc eruditione repletum

Ezra Abbot
De
editionibu-s
qiios

Novi Testamenti Oraece in versuum

dicunt distinctione inter se discrepantibiis.

lu historia divisionis litterarum sacrarum textus in
versus

hodie

usitatos

recensenda

baud

pauci

in

errore

versati sunt.

Ita post

labnium Bertboldtium

alios dicunt

Tischendorfius- et Reussius^ divisionem illam
esse

primum factam
facta;

a Roberto Stephano in editione sua versionis Latinae

quam Vulgatam vocant anno 1548 publici iuris De Wettius** et Keilius^ annum 1558 substituunt.
neutro
editio
alii

Sed

anno

in

lucem

data

est

ulla

versionis Vulgatae

ex Stephaui

officina.

Alii falso affirmant

anno 1545,
doctissimus

denique anno 1557 biblia Latiua primum in versus
esse.

ilivisa

Rem

diligeutissime

agit

vir

Guilielmus Wright sub voce „Verse" in libro:
of Biblical literature edited byJohnKitto, Loudinii
tertia

Cyclopaedia

anno 1845;

vero huiusce operis editione anni
in

1870 hoc caput
versuum

minus accurate

angustum coactum
est.

est.

Summa
'

haec

Ferunt

uumerationem

Masoreticorum

in Vetere
p. Ill-

Testamento primum a rabbino

Vide supra,

— 116.
1,

^ 3

Tischendorf, Herzog's Real-EncyU. ed.

vol. 2, p. 174.

Reuss, Gesch.

d.

heiligea Schrljten

N.

T.,

ed. 5,

Brunsvigae

a.

1874, ?387.
*

De Wette,

Einleit.

in

das A. T. ed.

7,

Berolini

a.

1852,

vol. 1, p. 112.
5 a.

Keil, Einleit. in das A.

T.,

ed. 2,

Francofurti

ad

Moenum

1859, p. 518.

168

Y.

DE TEXTUS FORMA.

Isaaco Nathan,

ad concordantias quas dicimt Hebraicas
esse.

concinne institueudas factam

Hoc

opus auno 1448

ad linem perductum, typis primum anno 1524 Venetiis
descriptum
est.
^

„Quincuplex Psalterium", Parisiis auno 1509

ab lacobo Fabro Stai^uleusi (Le F^vre d'Etaples) editum
ex officina Henrici Stepliaui uatu maioris, prima
partis Veteris Testameuti editio, in
signis Arabicis notati sunt.
est alicuius

qua versus Masoretici

Prima universorum bibliorum
Latina
est versio
tyjiis exscripta.

sacrorum

editio

in versus dispertitorum

Sanctis Pagnini,
libris

Lugduui anno 1528

Sed

in

apocryphis Novoque Testamento divisio eius multum a

divisione hodie usitata differt, versibus duplo et triplo longio-

ribus; videtur nulla alia editio divisionem banc secuta esse.

Primam Novi Testameuti
dispertiti

in

versus

hodie

usitatos

editionem

excudit Robertus Stephanus Genevae
(16*^) tomis, textui

anuo 1551 duobus formae minimae
in

Graeco
ab

media pagina versioue Latina Erasmi ab
Vulgata Hieronymi
appositis.

altera parte,

altera
filius

Henricus Stephanus

narrat divisionem banc versuum
esse,

equitandum" factam
facieute.

maximam partem „inter Stephano iter Parisiis Lugduuum
haec confectioni indicis Novi
filius

Antecessit divisio

Testameuti, quern indieem Henricus
duxit annoque

ad

finem per-

1594

in

lucem

edidit; vide Henrici Stephaui

verba in huius indicis quem concordantias dicuut })rolegomenis.

Aliud quoque Robertum Stephanum ad divisionem
faciendam commovit: „quod hac
utraque translatio posset omnino eregione Graeco
respondere";
vide Novi Testameuti

banc

in versus distinctos

ratione

contextui

anui 1551
hodie

praefationem.
usitatos

Bibliorum

universorum

in

versus

disi^ertitorum

editio

prima

fuit

Roberti Stephaui

versionis

Vulgatae

editio,

Genevae anno
(8*^);

1555 C„VIII.
divisione
ilia

Idvs Aprilis") excusa, formae parvae

ad indieem biblicum couficiendum
*

facta,

qui

eodem anno
S2)ecii)ten,

Vide in primis
18G7, p. xvi
et

II.

E. Bindseil, adnot.

Concord. Homer.

Halis

a.

xviii

3.

DE

^'t:rsibus.

100

editus

est.

Divisio

haec invenitur quoque in editione

et

charta et litteraruni formis oruatissima Vulgatae versionis,

quae in Vetere Te.stamento versione Pagnini una
Vatal)lo
adscriptis,
in

cum

notis

Novo

Testaraento
est,

versione

Bezae

cum

eius

adnotatiouibus

eomitata

quam

editionem

Robertus Stephanus Genevae anno 1557 in tribus formae

maximae
fuit

tomis

typis

descripsit;

octava

eaque

ultima

bibliorum Latinorum a Roberto Stephano excusorum editio
haec.i

Editionem versionis GalUcae Novi Testamenti
dispertiti

in versus

primam

typis descripsit Robertus Ste(8*^)

phanus anno

1552, duobus formae parvae
Latina

tomis;

est versio Gallica

ab Olivetano facta a Calvino recognita,

cum

versione

Erasmi

parallelis

columnis;

biblia

Gallica

primum
a

ita divisa esse

videutur in editione versionis

Genevensis,
U.

Roberto Stephano typis descripta Genevae
In lingua Italica versio prima,

1553 formae maximae."loh.

quod sciam, quae versiculos Stephanicos habet a martyre
iufelici

Ludovico Paschale facta
in

est,

et

sine loco sed

fortasse

Genevae

lucem data

est

anno 1555.^
est

N. T.

quod versus hos primum Batave habet, editum
ap.

Emdae
ita

Gell.

Cteniatium

a.

1556

(8*^);

biblia

Batava

distincta sunt

Emdae

a.

1560

(4*^).*

N. T. Anglice primum

in versus dis2:)ertitum est in versione a Guilielmo Whitting-

ham

facta, typis descripta
ita

Genevae

a.

1557;

biblia Anglica

primum
^

divisa sunt in versione Genevensi

anno 1560

Cf

lac.

Le Long, Bibl.
Nachr.
876
,

sacra, ed. Mascli, vol.3, p. 191 ss.;
d.

et

Kuoch,
a.
^

Hist.-crit.

v.

Braunschw. Bibelsamml. Guelfercon
merku'ui'd.

byti

1754,
Cf

vol. 1, p.

— 891.
Buchern,
1555
Halis
a.
aj).

Baumgarten
p.

Nachr.

a.

1752, vol.2,
^

377sq. 379 sqq.

„Est mibi N. T. Gallico-Italicum, editum

Giovan

Luigi Paschale, quod est distinctum hodierna distiiictione versuum."

Leusden, Philol. Hehr.-Gr., Ultraiecti
Paschale
* a.

a.

1670,

diss, iii,

g

12, p. 21.

Romae

a.

15G0 igni necatus est projiter evangelicam fidem.
p.708sq. 711
667sq.

Cf Isaac Le Long, Boek-Zaal der Nederduyt. Byhels, Amst.
cf
sq.

1732, P.71G;

no
absoluta, in

V.

DE TEXTUS FORMA.
translatio longe fuit

qua editione Novi Testamenti

diversa a traDslatione editionis anni 1557.
versionis

In prima sua
a.

Novi Testamenti Latinae editione Genevae
lucem

1557

(annus hie in ultima pagina invenitur; in

titulo legitur

1556)

in

edita, id est, in

tomo

tertio

bibliorum Lati-

norum a Roberto
hibuit Beza,

Stepliano

illo

anno typis descriptorum, ad-

cum nonnulla

varietate,

versuum divisionem

Stephanicam. In prima sua Novi Testamenti Graece editione

cum

versione Latina et adnotationibus, quae prodiit

Genevae

anno 156.5, formae maximae,
posterioribus , discessit

in multisque suis editionibus

Beza frequentius a versuum divisione
vulgus edendam,
est.

Stephanica et editiones hae Bezauae pluriraum valebant

ad versuum divisionem
post

in

quae paulo
a Stephano

omnium

consensu recepta

Bezam

ita

discedentem plurimis locis secuti sunt editores posteriores,
in

primisque Elzevirii, qui et varietates

sibi proprias intro-

duxerunt.

Praebent quoque translationes Novi Testamenti

in linguas hodiernas ante editionem

Stephanicam anni 1.551

vel paulo post factae varietates alias.

Quod
Novi
l)hanica

sciam,

diversitates

quibus

differunt

editiones
Ste-

Testamenti

Graece

posteriores

ab

editione

quod ad versuum

divisionem

spectat,

a

nullo

editorum criticorum notatae sunt, fortasse propter
raritatem editionis huius, quae iure suo

summam
editor!

normae

loco liaben-

da

est,

a

qua

in
liceat

versuum
nisi

initiis

constituendis

non

discedere

causis

gravissimis

commoto.

Est autem eiusmodi varietas divisionis ubique notanda.

Haec editionum
Novi Testamenti
vel
in
iis

et

translationum dissensio in versuum

distinctione, a plerisque

omnino neglecta
non potest quin
vel

ignota, multis in locis invenitur. Fieri

verbis

horum loeorum

citandis

in

indicibus

con-

cordantiis lexicis aliis libris multae discrepantiae de

versuum

numero exoriantur, quae dubitationes baud
creare possint.

facile

solvendas

Quis enim

dixerit,

quae

editio divisionem

iustam exhibeat?

3.

DE VERSIBUS.

171

Visum
auni

est igitiir

mihi ex usu esse conlatiouem facere
anni 1551

editionis Stephanicae

cum

editioue

Elzeviriana

1633 (prima quae

versus in textu distiuetos praebet) et

cum
1869

Tischendorfii editions octava critica

maiore annorum
notavi

— 1872. Ad
et

banc

conlatiouem

varietatem

editionum fere quinquaginta insigniorum Novi Testamenti

Graece

nounullarum translationum.

EDITIONES ET TRANSLATIONES EXAMINATAE.
CLAVIS IN LITTERAS DIGESTA.

A
Al
B^'

= 4, = 25. =2.
3.

B65etB=
Be

= 12. Bi = 15. Bl = 24. Bp = 34. Cur =8.

= 37. Elz =7. F = G = 16. Ge et Gen = 32,33. H = 22. IIS = lac = 38.
D
9.

= = Lu M= Mas =
L
Sch

21.

35.
10. 11.

Mt =14.

5.

K

=

17.

= 18. Scr = 29. St =1. Sz = 20.

= = = Tr = V = W= Wd = We = WH =
T Th Tn

28.
23.

19.
27.

36.
13. 26.
6.

30.

CAT.YLOGUS IN ORDINEM TEMPORIS REDACTUS.
EDITIONES.
1.

St: Rob.

Stephanus (Estienne), N. T. Gr.

et Lat.

1551; Biblia

(Vulg.) 1555, 8".
2.

Ubi

differunt, St^S St^^.
tbl.

B^': Theo. Beza (de Beze), N. T. Lat. 1557 (iu titulo 1556),

3.

B65:

Theo. Beza, N. T. Gr.

et Lat. fol.,

1565, 1582,' 1588 (mul-

tis in

exemplaribus 1589), 1598; 8^ 1565, 1567, 1580, 1590.

(B) Ubi editiones hae dissentiunt, discrepantiam adscripsi; iibi
editiones

omnes Bezanae

inter se consonant, editione Latina

anni 1557 non excepta, non nisi ,,B" invenietur.
4.

A: N.
torn.

T. Graece in editione bibliorum polyglotta Antverpiensi,

V (1571)

et torn, vi

(1572),

fol.

5. 6.

HS: Henr. Stephanus (Estienne), N. T. Gr. We: Divinae Script, omnia. Gr. Francofurti,
heredes.

1576.
ap. Andr. AVecheli

1597,

fol.

7.

Elz: editiones Elzevirianae N. T. Gr. ann. 1624, 1633, 1641,

1656, 1662, 1670, 1678.
8.

Ubi

differunt,

annus datur.

Cur: Steph. Curcellaeus (Etienne de Courcelles), N. T. Gr. 1658.
Prodiit quofiue 1675, 1685, 1699.

9.

F:

lo. Fell,

X. T. Gr. Oxon. 1675.

172

Y.

DE TEXTUS FORMA.
fol.;

10.

M:

lo. Mill,

N. T. Gr. Oxon. 1707,
Lips, (etiam Roterod.)

etiam ed. Lud. Kuster,
fol.

Amst.

et

1710,

11. Mas: G. van Mastrieht („G. D. T. M. D.") N. T. Gr.

ed. alt. 1735.

(Ed.
12.

1,

1711.)

Be: lo. A. Beugel, N. T. Gr. 1734, 4".

13. 14.

W:
Mt:

lo.

lac. Wetstein,

N. T. Gr. 1751

— 52,

fol.

C. F. Matthaei,

N. T. Gr. et Lat.

1782—88;

N. T. Gr.

1803—07.
15.

Ubi

differunt,

Mt\

Mt^.

Bi: A. Birch, Quatuor Evaugelia.

1788, 4».
2,

16.

G:

lo. lac. Griesbacli,

N. T. Gr. ed.

1796—1806

(ed.

maior);

Lips. 1805 [1806] (ed. minor); vol.

1,

ed. tert. cur.

D. Schulz,

1827.
17.

Ubi

differunt,

G^"^',

G""°,
2,

G".
ed. 4 (Thilo et Roediger),

K:

G. C. Knapp, N. T. Gr. ed.

1813;

1829.
18. Sch:

(Edd. aliae, 1797, 1824, 1840.)
Seliott,

H. A.

N. T. Gr.

et Lat.

ed.

3,

1825; ed. quartam
(Edd. priores,

curavit Baumgarten-Crusius,

1839

(Sch^^).

1805, 1811.)
19.

Tn:

lo.

A. H. Tittmann

,

N. T. Gr.

ed. ster. 1828.

(Edd. aliae,

1820, 24, 31.)
20.

Sz: lo.

M. A. Scholz, N. T. Gr. 1830—1836,
ster.

4".

21.

L: C. Lachmann, N. T. Gr. ed.

1831

(ed.

minor, etiam

annis 1837, 1846); ed. maior, Gr. et Lat. 1842
22.

— 1850.

H: A.

Halin, N. T. Gr. 1840, 12"; 1841, versibus distinctis, 16".


Ubi
23.

Post Lachm. et Tisch. denuo diligenter recognovit, 1861.
differunt,

H", H".
ed. ster. 11,

Th:

C. G.

W.

Theile, N. T. Gr. 1844;

cur. O. de

Gebhardt, 1875.
24.

Ubi

differunt, Th**, Th'^.
9,

Bl: S. T. Bloomfield, Gr. Test, with English notes, ed.

1855.

(Ed.
25.

1,

1832.)

Al: Henr.
ed. 6,

Alford,

Gr.

Test,

-with

English

notes,

voll.

1,2,
1,

18C8— 1871;

vol.3, ed.

5, vol. 4, ed. 4,

1871.

(Ed.

1849
26.

— 1861.)
;

Wd

:

Christoph. Wordsworth, Gr. Test, with Engl, notes

evangelia,
4,

ed. 5,

1866;
et

actus,

ed.

4,
3,

1864; epp. Pauli, ed.
1,

1866;

27.

epp. oath, 1864. (Ed. 1856 — 60.) apoc, ed. Tr: S. P. Tregelles, N. T. Gr. et Lat. partes i— 1857 — 72,
vi,

4".

(Pars
28.

vii,

prolegomena

et

addenda, 1879.)

T: (L. F.) Const, (von) Tischendorf, N. T. Gr.
etiam editiones priores criticae,
editiones

1869—1872;
1849, 1859;

1841

[1840],

quoque usui quotidiano destinatae, anno 1873 editac
,

apud Tauchnitzium
differunt, T^^
etc.

Brockhausium

,

Mendelssohnium.

Ubi

3.

DE VERSIBUS.

173

29.

Scr: F. H. (A.) Scrivener, N. T. textus Stephanici A. D. 1550.

Ed. auct. et emend. Cantabr. 187
.30.

7.

WH:

B. F. Westcott et F. lo. A. Hort,
.
. .

The X.

T. in

Greek

the text revised

[vol. 1].

Text. Cantabr. et Lond. 1881:
;

Stephanam constanter nunc sequitnr haec editio qui vero niimeri
in

exemplaribus prius divenditis ad sedes alienas migraverant

in serioribus ad Stephani

normam VERSIONES.
num.
1

revoeati sunt.

.31.

St^^ et B^'': vide supra

et

2.

32:
33.

Ge: N. T. Anglice

(a

Guilielmo Whittingham), Genevae 1557.

Gen: Versio bibliorum Anglica Genevensis, Genevae 1560. ,,Ge"
indicat

„Ge"

et

„Geu" ubi

inter se consonant.

34.

Bp: Versio Anglica quara ,,The Bishops' Bible" vocant, 1568.
Usus sum editione secunda Londinensi anni 1572,
fol.

35.

Lu: Versio Germanica a Liithero
sibus
distinctas

facta.

Inter

editiones

ver-

Goezius

antiquiorem

reperire

non

potuit

quam eam quae in lucem furti ad Moenum, 1582,
editione a Bindseilio et
36.
37.

data est apud Feyerabend, Franco8".

Secutus

sum divisionem

in

Niemeyero curata, 1854
del Vecchio
del

— 55.
fol.

V: Biblia

sacra Vulgatae editiouis etc.
cioe,
i

Romae, 1592,
e

D: La Bibbia,
traslatati

libri

Xvovo

Test.

da Gio. Diodati.
lacobi
fol.

1607,
regis,

fol.

38.

lac: Biblia Anglica

qixam

,,

authorized
,,

version"
reprint",

vocant.

1611,
4«,

Usus

sum

libro

Exact

Oxon. 1833,

Examinavi
(
)

editiones 51

Novi

Test. Gr. et versiones

novem.

indicat initium versus in editione citata incertum esse,

quod

versus nonnisi numeris in

margine adpcsitis distinguuntur.

Quam

ob rem saepe dubitatur in editionibus Schotti, Scriveneri,
Hortiique;

Westcottii

plerumque

in

locis

prorsus

incertis

editiones has

non laudavi.
textus.

n

.

.

.

Interdum aufert adnotatio dubitationem quam habet

DISCREPAXTIAE IN VERSUUM DISTINCTIONE.
Nota bene: iu locum quemQue adscripsi, ex editione Stephanica a. 1551, verba quae ab edltoribus variis variis versibus adsociantur, lectionum varietate aliquando adnotata. Locum primum plerumque tenet versus in quo ipse Stephanus haec verba posuit.
Matt 2,1.2 uh'yovTfs,
ver. 2,

St

B A HS We
Ge Bp V D
•<'•'''

Elz"^*

M

Bi

L Al Tr T

(exc.

T")

Scr;
ver. 1,

lac.

Elz"-*i-3«-«-^-

Cur F Mas Be

W

Mt G

(G""")

K

Sch Tn Sz

T" H Th

Bl

Wd;

Lu.

174

y.
oi

DE TEXTUS FORMA.
nfvO^ovvTfg
.

Matt 5,4.5 MaxciQioi

.

.^

MtixaQioi

oi n()(ai'g x. t. A.
L'"*'"?)

Versus hi transponuntur ab L*"' (contra
(exc. T**); sic St^* et V.
positis

Tr

et

T

WH">»''s adponunt verbis trans-

signvim

H

H

,,iit

quae

sibi

vindicent,

textui

vero ad temjius saltern adsociari."

L

servat priores ver-

suum

mimei'os.
[1.


9,23.24 yityti avToT^;
ver. 24, St

v.

i).(:ytv'\,

B A HS We
Sch

Elz Cur

F Mas Be

W
^

Mt
V.

G-"*"

K

Tn
Kal

ver. 23,
15,5.6

T" H Th M Bi G"*'
ov
fxr]

Al Tr; Ge Bp Lu

D

lac.

L

Bl

Wd T
ttcu^qcc

(exc. T*i);

Tt,[j.rioi]

Tor

ccvtov

jrjr /uTjT^Qa

((VTOL'
ver. 6, St ver. 5,

(Lectt. varr.)

A We Al Tr; Ge Bp Lu V lac. B HS Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch Tn Sz L H Th Bl Wd T Scr; D.
.

21,1.2

Atyoiv avTolg,

ver. 1, Elz "-41.

——

ver. 2, editiones ceterae.

25.26

Ear

finwfjfv, ^1 ovQcn'ov-

tQfi' rjuh',

SiaTi

ovr ovx

tTTiaTfVOaTf (CVT(0;
ver. 20,

T; Y.

ver. 25, ceterae.

23,13.14 Oval Sk

v/uT}'

.

.

.

on

xliitn

.

.

.

^^Oial vfxh'

.

.

.

OTl y.aTiOdttTt
Ita St

...

B HS
;

Elz Cur

F Mas Be
Lu

W'^'

Th

(sed ver. 14 uncis

incluso)
ver. 13,14

Ge

Bi>

transx>onuntur

Y D Tac. ab A We M

W^^^s Mt Bi

G

(sed

G"" ver. 14)

K

Sch Tn Sz

H

Bl

Wd

Scr.

Ex

his,

G
L

K
ver.

Sz

H

numeros priores servant.

14 omittitur a G""

L Al Tr T WH. Ex
numero
14.
ccTTuyy(T).ca

his

uumeraut

Al Tr (non T)
28,8.9

ver. 13

Hg

St

tnoQfvovTO

ToTg

fiaS^rjTttTg

kvtov,

ver. 8, St^i ver. 9, B^s

B" A Tr n.; Lu. HS We Elz Cur F M

Mas Be
n.

W Mt Bi G K Sch
G Bp
lac.

Tn Sz

H

Th Bl Al

n.

Wd

T

Scr;

Omit-

tuntur verba haec a St^^ G^^
uncis includuntur a Bl.

L Al Tr T WH; Y D;
olxov
Bi

Marc

3,1 9.20

Kal tQyovTKL
St

[1.

v.

tQytTKt'\ tig

ver. 20,

A

YAz^^^^'''"''^

Cur

F Mas Mt

G

K

Sch Tn

Sz
ver. 19,

H

Th Bl
lac.

Wd

Tr T'""""""; Lu

Y

D.
T'»»<^>'°")

B HS We

Elz^^-ss-n

M

W Be L Al T (exc.

Ge Bp

3.

DE VERSIBUS.

175

Marc 6,27.28

O

Si \\.x.K(u] (irnXd^m' c'iTTfxfffr.haev nvror tr t^

qvkctxtj.

ver. 27, St
ver. 28,

B" A Tr WH; Ge Bp Lu V lac. B^s HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt
L H Th
Tr
Bl Al
^\\l

Bi

G K

Sch Tn Sz
13j8.9

T

Scr; D.

((Q/(U MSlVOiV TKVTU.

ver. 8, St B^'

ver.

Ge Bp Lu V lae. Mt Bi 9, B«5 HS AVe Elz Cur F M Mas Be Tn Sz L H Th Bl Al Wd T; D.

A

WH;

W

GK

Sch

Luc 4,18.19

yriQv'iKi,

[y.r\ov'^ai]

uiyixctlwToi;

(ciffatr,

xa)

TotfJoTg

civci^t.tVjiv,

icnoaTtD.Ki Tix^oavauivovg h' cuftati,

ver. 18,

St" B
St^s

HS

Elz Cur

F Mas Be
lac.

W

Mt-

G

K

Bl

Wd

Tr Scr
ver. 19
,

WH;

Ge Bp Lu

A We M

Mt» Bi Sch Tn Sz L

H

Th Al T; V D.
voawr

6,17.18 OV rjlS^ov axovani avTov, xk) ict&fjvKt ccno Toh'

KVTiOV
ver. 18, St
ver. 17,

WH; B HS We Elz
A
Tr

Lu Y.
Cur

F

M

Mas Be

W Mt
Ge Bp

Bi

G K
lac.

Sch

Tn Sz L

H

Th Bl Al

Wd
i^i'o

T

Scr;

D

7,18.19

Km
6

TTQoaxcdtGtifxtrog

Tcvag t(ov

fxctO^ijTOjr

avTov

^Iiijccy)'r,g,

ver. 18,

St" B

HS
^y^

Elz Cur Be Tr AVH; Lu.

ver. 19, St^5

^

F

M

Mas

W

L

H
M

Th Bl Al

Wd

T

Scr;

Mt Bi G K Sch Tn Sz Ge Bp V D lac.
sins,

10,21.22 Kai argcKfiig 7T()6g Tovg
ver. 21,

fAC(d^t}TC(g,

St"

We

Cur

F Mas
Sch

W
n.

Bi Mt^

K

n.

Bl

Wd

Tr

n.

ver. 22,

Mt* G™'"

n.

Sz

Iac'°"8.

Omittuntur

a St^s

L H Th [Al] T Scr; Gen B A HS Elz Be G Sch Tn

Tr

WH;
St

Ge Bp Lu

Y D

lac.

14,3.4

Ot Se riavyaaar.

ver. 4,

B A HS We Elz"" Be K Tn

H

Th Al Tr;

Ge Bp Lu

Y D

lac.

ver. 3, Elz'i6.6i.To.78

q^^
.

p
.

^£ j,£as
.'^

Mt Bi

G-"*'
.

Sch Sz Bl
. .

Wd T.

34.35 KiO.ov TO lilug

OvTt

tig yijr

Elz (edd. omnes) ex duobus his versibus

unum

solum

faciunt,


ideoque caput nonnisi in triginta quattuor versus dividunt.
19,41.42

Atym;
Tn

vers. 42,

A HS We Elz Cur F Mas H Th Bl Al Wd Tr; Ge Bp Lu D
St" B

Be
lac.

W

Mf^

K

ver.

41, St55

M

Mt^ Bi G"»' Sch

L

Sz T; Y.
[1.

22,60.67 AiyovTig, Ei av tl 6 Xoiarog; iint

v.

finov]

rj/jtr.

176

V.
ver. 67,

DE TEXTUS FORMA.
Elz Cur

St

B A HS We

F Mas Be
Tr Scr

W

G"'"

G'^'

Mt2
sed
ver. 66,

K
Bp

Tn Sz H*i Th Bl
Mt^ Bi
G'»=" Sell

Wd

WH;

Ge Lu D;

lac legunt „saying, ^'Art thou" etc.

M

L U^^ Al
Tr

T; V.

Luc 24,45.46 xal tlmv

avToTi,;

ver. 45, St^^ in textu Graeco,

WH.
Paji^l
,

ver. 46, St^^ Latine, ceterae.

loh 1,38.39
.

Ti

CrjTfhf;

01

rff

i?noi>

(cvt(o,

(o

X^ytjca

fQfj.r)P(vo/xfVov,

diSdaxaXf) nov

/ite'i'fci;;

ver. 38, St B^' ver. 39,

A We

Tr

WH;
fit

Ge Bp Lu V D
Ti
C>]TeTre
. . .

lac.

B^° Elz et ceterae;
se,

y.^vfig ver-

sus per

et verss.

39

51 St =3 verss. 40
i^Si]

— 52

Elz

etc.
i]6r]

4,35.36

^J/;.

T

WH
x.

adiungunt
t.
[1.

ad ver. 36,

legentes

6 (HqiCwi'

L
v,

Ita
01")']

Tr""'''8.

9^11.12 uJnfL'hoi' J*
ver. ver.

xfd

I'lijjci/xfvog

avf^kexpa.

12, Elz33 Be. 11, ceterae.
TS Xcd 7iq0<J)]XvT0l,

Act 2,10.11 lOL'ScUOl
ver.
ver.

11, St

A We

Tr;

Lu V D.
(WH).
x.
t.

10, ceterae, sed (Tn)

2,47.3,1

EniToavTO St II^TQog

X.

L Al Tr

T*i-'-^

(non

T"-^**)

WH

(ita

etiam
tj)
t.

St^^

V)
T*'

adiungunt tmioavjo ad 2,47, omittunt
legunt in 3,1 IHtooi; 61

txxkrjOi'cc,
X.

xtu Idjawrig

x.

L


WH
3,19.20
ver.

tamen niimeros priores adservant.
llv

Onwg
20, St

eXO^coGc

xctiQol

uyaijjv^iiog

ano nQOGoinov

TOV KvQtov,

A We

G°>i"

K

Sch Th Tr

WH

;

Lu V.

ver.

19, ceterae.

5,8.9

H

6f f?nf, Nat, jogovtov.
9, 8,

ver. ver.

Elz

(^i-)

^a-".

ceterae.

39.40 EnfiG&tjGctv 6( KiTfpver. ver.

39, St

A

G-"*'

Sch Sz Tr

WH;

V.


40, ceterae.

11,25.26
ver.

K(d ivQajv
26, St 25, B^s

avroi' ijyKyfv

kvtov

tig ArTio)(Htti'.

B" A We
HS
Th Bl Al

Tr Scr

WH;
V

ver.

Elz Cur

F

M
T;

Ge Bp Lu Mt G Mas Be

lac.

W

K

Sch Tn

Sz
13,32.33

L

H

Wd

D.

Otl
iluTr,

Tuvrrji'

6 &t6g ixnfTtXrjoMXf roig Tfxyoig avTwr
[lac.
;

((r«GT)]G(ig IrjGovi',

ver. 33, St

B^^AWe G"'" K Sch Tn H*^ Th TrWH Ge Bp Lu VD

3.

DE ^t:rsibus.
Elz Cur
Scr.
(uv

177

ver.

32, B^^

HS

F

M

Mas Be

W

Mt

G""" Sz H^^

L
Iohl3j38.39

Bl Al
x(d

Wd T

ano ndvTcov

ovx

tjiivrijd^tjTE

ir Tip

v6/n^

Mwa^wg
ver. 38, St

Sixauo&rivui,

ver. 39, B^s

Sz

L


K HS Elz Cur F M H Th Bl Al Wd T
B" A We
G°"°

Tr
Scr;

WH;

Mas Be

W

Ge Lu V. Mt G'^^^ Sch Tn

Gen Bp

D

lac.

18,12.13 yfs'yovTfs,
ver.
ver.

12, Elz'3-*».
13, ceterae.

24,2.3 ITolArjg fiQtjvrjg Tvy/civovTig Sin
[1.

Gov xal XKTOQd^w/nciTwv
rqj

V.

diOQ&w^uTMv'] yivofxivwv
ngovoiag,

t&vsi rovto)

Sue

TTJg ofjg

ver. 2, St

B"

Tr

WH;
om

Ge Bp
Sf]

V

lac.

——

ver. 3, ceterae.

18.19

Tii'fg Sf

[Elz

Ano

rrfg

Asiag lovSaTot,
D.
20;"

ver. 19, St

B" A We

G"'° Sch

WH; Bp Lu V

ver. 18, ceterae.

lu

St^^-*^ et

B^' numeratur ver. 19 signo 19.20 sive
21 — 28
St

,,19 et

unde

verss.

= 20 — 27

Elz

etc.

Numeratio

duplex haec versus 19 videtur ex interpolatione in hoc loco
multis in exemplaribus versionisVulgatae Latinae orta esse.

In St^^ verba sequentia (quae Graece deesse dicuntur)
inferuntur ad versus 19 initium:

— „Et apprehenderunt
inimicum nostru."

me,

clamantes,

&

dicentes,

Tolle

Interpolatio

eadem

in editione versionis Vulgatae Sixtina

(1590) invenitur, nee vero in editione Clementina (1592).

In Ge Gen dividitur ver. 18 in duos versus;

ver. 19 incipit

„Neither with multitude," unde verss. 20

— 28

Ge

etc.

= 19—27
Rom 1,29.30
ver. 29, St

lac.

ipiii^vQiarug,

B" A

Al Tr

WH;

Ge Bp Lu

V

lac.

ver. 30, ceterae.

8,20.21 iri IkniSr
ver. 20, St B^'

WH;

Ge

A We M Mt G Sch Sz L H Th" Al Tr T Bp Lu V lac. Sed G Sch Sz H Th'^ Al Tr
et

ponunt comma quod vocant post tXntSi,

L

Th**

T

WH

ver. 21, B65

punctum nullum habent. HS Elz Cur F Mas Be
(Qyojv,
c<).)'

W K Tn Bl Wd
'Otl 6

Scr; D.

9,11.12 oi'X

i'i

ix tov xakovVTog,

ver. 12, St

A

Tr

WH;
8.

Lu V.
incipit ver. 12:
f.itiL.(av.)

ver. 11, ceterae.

(Apud Sch

TiscHENDORF, N.

T. ed.

12C

178

V.
/j.ffX^QiGT(u

DE TEXTUS
T]

FORIVIA.
nixQd-ivog [lectt. varr.].

1

Co 7,33.34

yvvrj xal

rj

ver. 33, St^^

WH;

Lu.

St^^

A

Sz Tr, etiam

V

D, includunt

nihil nisi /ns/xsQiGTai
ver. 34, ceterae.

versui 33.

2C0I56.7 Knl

r}

ilnis

rj/uMi' ^fjSca'a

vnio

vuwv
Ge Lu

ver. 7, St

A We

G'"="

Sch Sz

WH;

V

lac.

ver. 6, ceterae.

2,10.11 Ira
ver. 11,

,w»]

nleorexTr^d^oi/xti'

vno tov

oaravci'

St

B" A M
HS We

Mt^

G K

Sch Tu Sz

L

H

Th Bl Al
In Ge (non

Wd

Tr T Scr

WH;

ver. 10, B65

Ge Bp Lu V lac. Elz Cur F Mas Be Mt^; D.

W

in Gen) incipit cap. 2

ab 1,23, numeris 2,1.2 versibus

1,23.24 et 2,3

— 19

versibus 2,1

— 17
juov,

adpositis.

12.13 Oiy.

'(a/t]y(c

ccvsati'

tw nvevfiatC

rw

,u>)

svQeiv

/iie

Tirov TOV adehfov
ver. 13,
ver. 12,

^ov
Tr T Scr
D.
fi

St B^'

A M L
Bl Al

WH;

Ge Bp Lu

V

lac.

B65

HS We

Elz Cur

F Mas Be
sis

W Mt

G K

Sch Tn

Sz

H
St

Th

Wd;

5,14.15

xQivavTag tovto, oti
((Qu 01

vnfo navroiv uni^aviv,
[lac.
;

nuvTsg tint&^avov.
G-"'"

ver

.

1 4,

B" A We
HS

ver. 15,

B65

Elz Cur

K Sch Tn H Th Tr WH Ge Bp Lu V F M Mas Be W Mt G'"" Sz L Bl
v/ucov TifQiGOsv^a, aig to txetvojv

8,13.14

Wd T Scr; D. Ev Tw vvv y.(ciQo) to
Al
iaT(Qt]UCC,

ver. 14, St

A

Tr

WH;

Lu V.

B^'

G-""*'

Sch

Sz, et

Ge Bp

lac, includunt etiam versui

14 verba praecedentla «AA'

t| iaoTrjTog.
ver. 13,

B^^

HS We
Sch Tr

Elz

T

ceterae.

10,4.5 loyiGixovg xaD-uioovrTtg,
ver. 4, St

A

WH;

V. ov xciTevciQxrjaa

ver. 5, ceterae.
11,8.9

Ka\ naoo)v
ov6tr6g-

TiQog vjudg xccl vaTeQr)d-fig

,

ver. 9, St B^'
ver. 8,

A We Wd
T

Tr

WH;

Ge Bp Lu

V D

lac.

B^s jjS Elz

ceterae.

Gal 2,19.20 Xqiotm
ver. 19, St

avi'eOTav()0)Lic(t,.

B" A

G-"'"

K
T

Tu Th Tr

WH;

Ge Bp Lu V.
ccJ (^f^

Mf^ includit versui 19 etiam verba sequentia:
ovxsTi iy(a,
ver. 20, B^s
;

i'^

6k tv tfiol /qtaTog.

HS We

Elz

ceterae; lac.

5,22.23 TiQtcoTrig, tyxQcueur

.

3.

DE VERSIBUS.
Sz

179

ver. 23

,

St

B^'

WH;
ver. 22,

Ge Bp

B^"

A M G-"" Sch V lac. HS We Elz Cur F
D.

L

H

Th Al Tr T

Scr

Mas Be

W

Mt

G'^^

K

Tn

Bl

Wd; Lu
St

Eph 1,10.11

tv civrco.

ver. 10,

ver.

B" A We M G""*' Sch Sz L H Bl Al Wd T Scr; Ge Bp Lu V lac. 11, B65 HS Elz Cur F Mas Be W Mt K Tn Th;
rjj

Tr
D,

2,14.15 Trjv f/d^nav iv
ver. 14, St

accQxl avTOV'
j^^^

A

B'^^s

t^. -^yjj.

y
V

ver.

1 5,

ceterae.
ayccTiij

3,17.18 tv

i(JQiCMfi£i'oi y.iu T(d^(u(kio)usi'ot.

ver. 17, St

ver. 18,

B" A Sch Th Tr WH; B«5 HS We Elz T ceterae.
.
. .

Ge Bp Lu

Lie.

Phil 1,16.17

01 /ntv i^ ^QiO^ftug
i^ dyicTirjg
.

Torg 6eafj.oig

/liov.

^Wl

Jf

.

.

y.iTtxiii.

G K

Sch Tn Sz

L

H

Th Al

Wd

Tr T
et

WH

(ita

etiam
ol
/.liv

St°^ et
et ol
'''ol

V) transponunt

verss. 16

17,

verbis

Si exceptis, et legunt ol /xiv ^| uyanrja 6e ^1
t()id-iiccG

x. t. X.

y.T.L Ex his, G K L'""' H Th" servant numeros priores. 2,7.8 xul ayt]uciTt aiQeS-tig wg av^QMnog. ver. 7, St B" A G'"''' Sch Sz Tr T (exc, T*>) WH; Ge

WH

Bp Lu
ver. 8,

V

D.
Elz Cur

B65

HS We
T^i
T(i

F

M

Mas Be
lac.

W Mt

G"'"

K Tn
cFf
ffj.-

L

H

Th Bl Al
/.itv

Wd

Scr;

3,13.14

6J'

(Tf,

Qjiidui

tnikavdavofxd'og, ToTg

nooad-tv (ntxTtivoLitrog,
ver. 13, St B^' ver. 14, B65

A Bl Wd Tr Scr WH; HS We Elz T ceterae.
c(7ioy.ca)]lXcc^fv
[1.

Ge Bp Lu

V

lac.

Coll, 21. 22

Nvvl de

v. ((noxdTrjkXciyTjra}

ver. 22, St

A We

Tr

WH;

Lu

V

D.

ver. 21, ceterae.
1
'

Thess

1,2.3

(cSiuXd'TTTwg

ver. 2, St

A

Bl Al

Wd
Elz

Tr

WH; Lu
ceterae.

V.

Sed Sf^^

A

Tr

WH
cum

verbum verbo ^vri^onvovTig
ver. 3,

adsociant.

B HS We

T

Sed

Ge verbum

praecedentibus coniungit.

2,6.7 Jirdf-itvoc iv ^doft that,

ver. 7, St B^'

A

wg XqiOtov dnoaTolor G-"" Sch Sz Tr WH; Ge Bp Lu V.
y.al

— — 11.12

ver. 6, ceterae.

naQuxidovvTfg i\udg

TKcoafivd^ov^ufvoi,

12*

180
ver. 12, St
ver.

V.

DE TEXTUS FORIMA.
Tr

B" A

WH;

V.

11, ceterae.

Bl Wd, cum Ge

Bp

lac, includunt etiam

XKi fXKQTVQOjuevot versui 11.

Philem 11.12 Or
ver. 11,

ai'f'nfjuiljcc-

ver. 12, St B"«5-8-2-88-98
B""i° 6^67.80.90

^

(jmai Sell

sz Tr

WH; Ge BpVD lac.
Mas Be

jjg

K
ver.
24,

Tn L
St

H

Th Bl Al

^e ^Iz Cur F M Wd T; Lu.

W Mt

23.24 MuQxog,

Sch Sz
ver. 23, Elz

B A HS We (vide infra) M Be Mt^ G'"" K L H Th Al Tr T WH; Ge Bp Lu V D lac. Cur F Mas Bl Wd. Elz^* W G-"'" Mt^ Tn

Scr incertae sunt.

We

facit

ex verss. 18.19
St verss. 20

unum

solum, unde

We

verss. 19

— 22

=
Heb
1,1.2

— 23.
v.

We

coniungit etiam versus 24.25

sub numero 23.

En

ia/KTcov

[1.

la/cirov]

rcUr 7]^SQon' tovtcov ila-

XrjOtv rjLitv iv vtcp,
ver. 2, St

B" A

G""*'

Sch Sz Tr Scr
Elz Cur

WH;

ver. 1, B65

HS We

F
T.

M

Ge Bp Lu V D lac. Mas Be Mt G-""^ K Sch

Tn L

H
A

Th Bl Al
fTrj

Wd
V.

3,9.10
ver. ver.

Ttaociony.orTa
10, St

Tr

WH;
x^Q'S

9, ceterae.
|Uf)'

7,20.21 ol

yccQ

ooy.iofAoaiag
G""^*

ftah' iSQei's yiyoroT(;-

ver. 20, St

B" A We M Mt^ WH; Ge Bp Lu V D.
HS
Elz Cur
Scr; lac.
[1.

Sch Sz

L

H"
K

Al Tr T

ver. 21, B66

F Mas Be
v.

W Mt^

G"'"

Tn H*»
vdari

Th Bl
10,22.23
y.ccl

Wd

Itkov/u^roi

IfkovOfisyoi]

to

owfiu

y.C(xf^C(QM,

ver. 22, St B^'

Bp Lu
ver.

A We V D lac.
HS
T.

G-"*'

Sch Tn Sz

H

Al Tr Scr; Ge
G""'"

23, B<^^

Elz Cur

F

M

Mas Be

W Mt

K L

Th

Bl

Wd

12,22.26 navriyvQH
ver. 22, St
ver. 23,

B" A We
HS
Elz

Tr

B^^

T

ceterae.

Bl Al

tiyyiXwv
Pet 2,7.8 A«l
ver. 8, St

T comma post cum nnrrjyvQH
/AVQiadtr,

Ge Bp Lu V. Sed Be G K L H*i Th verbum uyyO.wv omittunt, verbo
iuncto.

WH;

Al includit xat
1
).tx)og

ayy^Xtav Tiavt^yvQfi versui

23.

nQoaxojUfActTos, xcd

ntTQa axardclkov
;

B" A

G-"*'

Sch Tn Sz

H Tr Scr WH

Ge Bp Lu

V

lac.

3.

DE VERSIBUS.
Elz Cur

181

ver.

7,

B65

HS We

F

M

Mas Be

W

Mt

K L

Th

Bl Al

Wd

T; D.

lPet3jl5.16 ]\I(Tn
ver.

TTQcu'TrjTog xccl (fo^ov,

16, St B^'

A

Tr

WH;

Ge Bp Lu V.

ver. 15, ceterae.

B*^^^ incluclit etiam versui 15 aweiiStjaif

f/ovTeg aya&yji>.

lIo2,13.14 rod<fio {l.y.(yQccxpa)

vfxtv,

Triad (a,

on iyywxKTS
Qg
gjj

tov

ver. 14, St B5^-65.82.88.98

^

^Yg
^Az

rpj.

-^yjj.

y

jy

ver. 13, B°^"

65.67.80.90

gg

T

ceterae.

Apoc 2527.28

£lg xctyoj tt).i](fa

ver. 28, St


ver. 27,

B^^

B" A G"»" HS We Elz
A
Sch Tr

naoa tov narqag /now Sch Sz Tr WH Ge Bp Lu V.
;

G'"'''

T

ceterae.

17,9.10 xcu ^uaiktig STiTcc
ver. 9,
ver.

fioii'.

St B^'

WH;

Ge Bp Lu

V

D.

10, ceterae.

18,16.17
ver. ver.

On

fiici

Moa

rjorjucod^r]

6 ToaovTog nXovrog-

17, St B^'
16, B63

A We
Elz

G""^' G'"^"

Sch Sz Tr

WH;

Ge Bp Lu

V

lac.

HS

T

ceterae.

Sunt hi,
inter
se

nisi

fallor,

loci

omnes

quibu.s Elz

1633
1551.

et

T

ed. 8
alii

differunt

in

versuum

distinctione

a

St

Loci

sunt quibus sive editiones nonnullae N. T. Graece (ut verbi causa
editio Millii), sive

nonnullae ex translationibus saeculi fere decimi
lac),
sive

sexti

(Ge

Bp Lu

Vulgatae

editio

Clementina ab his

tribus discrepant.

In exemplis hoc loco subiunctis, significant numeri crassi versum ad quern transferunt editiones vel translationes verba vel
phrases de versu in quo apud St Elz

T

sunt.
,

Matt

10,2.3

'idxcDiiog

6

tov
(Tf

Zt^tSaiov

uSeXffog cutov22,41.42 ).tym;

M V; — M G"^'.
rj fj.ri

20,4.5 Ot

uniik&ov. Scr, Ge

Makc 9,1—50 =
Ge Bp
lac.

Bp lac; 8,39.9,1—49 Lu V;
et

12,14.15 Sojutv
i]^iv

Safiev;

LXJC 1,73.74

Ge

lac;

9,42
ud)]

= 42.43 (Et increpavit) V,
(om. xui)

16,22.23

iv Tbj

V
V.

(et

sepultus est in inferno);

— — tov Sovvai 43.44 = 44 V; — —
og (f«j/
[1.
tti'j/

xal

'l(ocii>vr]g

6

17,35.36

= 35

V, 37

= 36.37

lOH
ov
ut]

4,13.14

Ix
efg

TOV

v(i(CTog

ov iyco Sojaw kvtco,

Sirijrjatj

v. -Gfi]

TOV idwva- V;

V;

— 11,34.35
=
Scr.

— 6,51 = 51.52 —
13,30.31

(si

quis etc.)

V

et

52—71
iSe.

= 53—72
M
Mt^;

^diyovGiv uvt(o^v

Kvqis, fQy,ov xcd
<^e

56.57

56 V;

vil ot£ i^ijk^e.

We M

Be

Mt Th

182

V.

DE TEXTUS FORMA.
55

Act
T,
sed

7,55.56
(

=

V

edd.

Van

Ess,

T, sed non

ita

edd.
Ess,
?]r

Eom. 1592, 1861

Vercellone) ;

57^60

non edd. Eom. 1592, 1861; Guj'tv6oy.(or rp avniQ^Od avrov. V;

— —

= 56 — 59
7,00.8,1
8,7

V

edd.

Van
Si

ZcciO.og
(miilti

=

7.8

autem)

V
V;

edd.

edd.

— 9,28.29
KvQiov

Van Ess, T, et Rom. 1592, 1861;
KaX
[1.
[1.

8.9


cm.
om.

=9
y.aX\

edd.

Van

Ess,

T,

sed
TiQog

non

ita

8,19.20

TTtTQog 6i

tint

tcvTor,

v.
V.

7i(io()rjaucC6iLttvog iv to)

6r6ju«Ti
lac;

Toi'-

'irjOov

'/jjffoii]

B HS Be

Scr,

Ge Bp
14,6.7



V,

13,30.31
et

V

(qui

visus

est

per dies multos his);
16,37.38

8—28

= 7— 27

V;
rrj}'


nos

=6

V

(et

ipsi

eiiciant);

24,12.13 oi'Tt xtnd

nokiv V.
fJ.ov

Rom
h' Tov
CorTcii

1,9.10 ni'ivroTt tnl twj' nQoatvytSv

lac;

3,2.1.26

(h>o/)j
y..T. I.)

Tov &fov, Lu
lac, et

Bp

v^ag

01

Gvv

ifjol

V

edd.

Van

Ess, T,

Co 13,12:= 12.13 (uo/iaPhil 4,21. 22 l4cf7rf<i:ojTf« St^" V. 1 Thess 4,11.12 = 11 ndtXifoi. et 13—18 = 12—17 V edd. Van Ess, T, sed
lac.
2

13

= 14 Bp lac.
2

non

ita edd.

Rom. 1592, 1861.

Thess 2,10.11

=

10

V
y-

edd.

Van
G°i^'

Ess, T, et 12

— 17 = 11—16
1

V

edd.

Van
21.22

Ess, T, sed
('//

non edd.
^-

Rom. 1592, 1861.
Seh Sz

TiM
et
1

6,21

=
=

yuQi^i

^)

H

Al Tr

T^^-^^

N. T. triglott. 1854.
signo
6,22.

B5'-65-82.88.98

numerat subscriptionem ad
14 Ge

Ti

3

lOH 14.15

=

Bp V

lac.

Apoc

12,18.13,1

13,1

Lu

lac.

Apud Lutherum
Eehb ab

incipit

Me2

ab 9,2;

iColl ab

11,2; 2 Co

ab 1,23 (itaGe^^^'); ^Coll ab 10,17; Gal& ab 5,25;
4,14; Apocll ab

CoU

ab4,2;
lac).

11,3; 12 ab 11,15; 13 ab 12,18

(ita

Catalogum hunc imperfectum
de hac re uberius exponere.
Explicit
V.
cl.

esse scio, sed huius loci

non

e«t

Abboti excursus de yersibus.

183

VI.

DE TEXTUS

HISTOPvIA.

184

paginae
1.

2.

De De

recensionibus antiquis
editionibus
(1.)

....

185—202 202—334

1514—1675: Complut. Erasm
Steph. Bez. Elz. textus receptu.s
Biblia polyglotta, Fell
.

205—224

(2.)

1707—1830: MIL
Wetst.
Alter.

Bentl. Beiig

Griesb.

Matth

Birch. Scholz
(3.)

224—257
Lachmann. Tre.

1831

— 1881:

gelles.
(4.) (5.)

Westcott.-Hort.

.

1841—1872: Tischendorf

.

ConlatioTisch.Treg.Westc.-Hort

258—279 279—287 287—334

185

VI.

DE TEXTIS HISTORIAN
1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
Litteras apostolorum autographas
originales
in

charta

papyracea exaratas (2Iol2) veri simile estiam saeculo
secundo perisse neque dolebat ecclesia memoriarum vivarum
plena,

quod has amiserat.^

Libris saepe exseriptis inre-

pserunt saeculo ut videtur
^

secundo

errores multi,

causis

Hug, Einleitung
a.

in die Schriften des

N.

T., ed. 3,

Stuttgardiae

et

Tubingae

1826, vol.1, p.

140— 244

[ed.4, a. 1847, p.

120— 210];

Wm. Smith's dictionary of the Bible, Londinii vol. 2 (a. 1863), p.505— 534, ed. American. NoviEboraci, vol. 3 (a. 1876), p. 2112— 2143
Westcott,

sub voce
. .

New

Testament; Tregelles, T. H.
,

Home's Introduction
24
a.

to

.

the

Holy Scriptures
heil.

ed. 11, vol. 4, Londinii a. 1863, p.
5,

— 147;
2,

Eeuss, Gesch. der
p.
a.

Schr. y. T. ed.

Brunsvigae

1874, pars

87

— 165;
original
a.

Scrivener,

A

plain introduction
Westcott

etc. ed. 2,

Cantabrigiae

1874, p.

445—484;
Greek
1881.
de

et in primis

et

Hort, The N. T. in

the

[vol. 2],

Introduction: appendix, Cantabr. et

Londinii
*

Fabulae

autographis

litteris

inventis,

saeculo

quarto

vel quinto ortae sunt,

saeculo decimo octavo non detuerunt.

De

Matthaei autographo in sepulcro Barnabae invento, of Crednerum,
Einl. in d. JV. T.
orient,

§39, Halae
81
;

vol. 2,

p.

a.

1836,

p. 73.74;

Asseman. BibL

de Marci
saeculi

autographo, re vera Vulgatae

versionis Latinae

codice
S.

sexti, vide
a.

Dobrowskium, Fragrn.

Pragense evang.

Marci, Pragae

1778;

de lohannis autocoll. 517'*

grapho cf Petr. Alexandrin. Migne, Patrol, Gr. vol.18,

186
p. 47

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
non semel vituperaverunt
defendebant.

supra

— 68

adlatis, et patres

haereticos, ut qui scripturas sacras falsarent, etsi nonnullis
locis ipsi patres lectiones certe falsas

Cur-

rentibus
et,

saeculis

crevit

numerus locorum discrepantium,
1707)
esse

arte critica incipiente, adseveravit Millius (a.

lectiones varias triginta milia,

quo dicto multi,

in primis

in Anglia, territi, metuentes de verbi divini honore, viros
rei

criticae studiosos reprelienderunt, ut qui veritatis fun-

damentum
in

evellere vellent.

Quaeritur, an lectiones hae variae tam innumerabiles
familias
certas
facile

cognoscendas dispertiri possint,
illius

ut

primo aspectu sciamus, an variatio huius vel
vel
loci
sit,

temporis

et

earn

probemus vel reiciamus.

Codices Graeci, quod

nemo

nescit, ea ratione inter se discreiis

pant, ut textus propria in codicibus sb diiferant ab

quae eius propria sunt in codice D, iterumque ab
eius propria sunt in codicibus
ficant variationes

iis

quae
signi-

efghsu.

In quantum

hae familias sive recensiones? Quousque

sequi possumus nonnullorum codicum inter se coniunctiones?

Bengelius^ primus quaestionem banc tractavit

a.

1734,
J.

^

,

ita scribens

(p.387): „Possetvariarumlectiouum
.

Beiigel.

,

,,

.

ortus, per singulos codices, per paria codicum,

per syzygias minores maioresque, per familias, tribus, nationes-

que illorum, investigari
quitates discessionesque

et repraesentari

:

et

inde propin-

codicum ad schematismos quosdam
aliquae

reduci,

et
ita

schematismorum
res

concordantiae

fieri;

atque

tota

per

tabulam quandam quasi genea-

logicam oculis subiici, ad

quam tabulam
homo

quaelibet varietas

et 520''.

Constantinus Simonides,

satis cognitus, edidit

librum,

Facsimiles of certain portions of the gospel of St. Matthew and of the epistles of St. James und Jude written on papyrus in the first
century and preserved in the Egyptian
Liverpool,

Londinii

a.

1861,

fol.

p. 79

museum cum 14
1734, p.

of Joseph Mayer,
tabulis.

Non

est

quod dicam, fragmenta haec
»

esse ficta.
a.

Bengel,

iV".

T.

Gr. Tubingae

385— 433.

1.

DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS.
suorura codicum,
exigeretur.

18^

iusignior

cum agmine

ad con^nncendos

etiam tardissimos dubitatores,
iectauea nostra silvam habent:

Maguain conde tabula, ne

sed

manum

risuum periculo exponatur Veritas."
et

Distiuxit

primum
similibus

iu

primis inter eodicem Alexandrinum

cum

et

codices Latinae versionis vel codices Graeco-Latiuos et

codices

ad Latinos

refictos,

tum

his

antiquis

opposuit

codices Graecos „communiores",
tiores.

minus antiquos, frequentempore dividit Benge(p.

Tamen

hi inferiores \'ix ei familiam seusu latiore

facere videbantur,
lius

nam iam
in

illo

lectiones

omnes

duas partes

429) „Semper
ad

aut duplex est varietas lectionis, aut,
duplicitatem

ubi multiplex,

mox

reducitur"; quod reiteravit
,

anno 1737:

„Totum genus documentorum
Asiaticam et Africanam" -j^
testes

ex quibus variae lectiones

colliguntur et deciduntur, in duas quasi nationes distrahitur,
ilia

significa^'it

codices et alios

minoris aestimandos, haec

eodicem Alexandrinum,

versiones Aethiopicam, Copticam
et
et

[Memphiticam], Latinas,
codices

versioni

Latinae subordinatos

Graeco-Latiuos

Latinizantes.

Semlerus - Bengelium valde reprehendit quod „perpetuum
Seinler

comitem" haberet „huius discussionis, eodicem

Alexandrinum atqueVulgatae Latinae," quod

sit

A

impiu*us et contaminatus, itemque Yulgata, et defendit

acriter codices
falsos.

Graeco -Latinos aliosque ut ex Latiuis uon

Tractavit codices omnes

quam

accuratissime et anno

1765, primus ut yidetur verbum recensionis adhibens, posuit^
ut Bengelius recensiones duas

:

a.

Orientalem sive Luciani,

et

h.

Occidentalem,
^

Aegypto-Palaestinensem,
crit.

Origenianam,
ex Defensione

Bengel,

App.

ed. 2,
a.

a.

1763,

p.

669,

N.

T.
^

Gr. Lugduni Batay.

1737.

Semler,
a.

Wetstenii

libelli

ad

crisin

atque

interjyr.

JS".

T.

Halae
^

1706, p. 181; vide de codd. Gr.-Lat. p. 178.
iii,

Semler, Hermeneutische Vorbereitung,

1,

Halae

a.

17C5,

iu praefatione fol. 5 verso.

188

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
et

quae cum Itala exacte convenit,
et

cum Coptica [Memphitica]

Armenica

versionibus.

Vulgata versio videbatur Sem-

lero
fecit^

ex textu minus antique manasse.
divisiones sive recensiones: o.

Anno 1767 tres Alexandrinam quam
,

adhibuerunt scriptores Aegyptiaci, Origenis discipuli, versiones Syriaca, Coptica [^Men^phitica], Aethiopica;
h.

Orienest;

talem,
c.

quae Antiochiae

et

Constantiuopoli

adhibita

Occidentalem.
esse

In codicibus posterioribus recensiones
putavit.

omnes mixtas
ut
viris

Semlerus id
studiosis

unum

agebat,
codices,
esse.^
alii

Novi Testament!

monstraret,

sicut

sententias,

non numerandos sed ponderandos
de Semlero: „Louge
demonstravit,

Bene

scripsit Griesbacliius

quam

luculentius

recensionum

discriraina

vanas

plerorumque de codicibus Graecolatinis
crisin

et aliis rebus

ad

sacram pertinentibus persuasiones impugnavit, verLatinae vetustioris

sionis

indolem

curiose

pervestigavit,

aliaque innumera fere inci'edibili diligentia coacervavit, quae

ad illustrandam textus Graeci historiam apprime faciunt."^
Griesbachius Semleri discipulus quaestionem
.,

primum
critica

,

,

,

adiit
,

anno 1771
-,.

in

..Dissertatione
,.

(inesbat'h.

de
genianis"
^

.^

codicibus

quattuor
textus
iV.

evangeliorum
agnovit
T.

Urinisi

rs

recensionesque

sacri

„non

Semler, Apparatus
a.

ad liberalem

interpretationem,

Halae
^
iii,

1767, p. 45.46.
,

Digna sunt Semleri verba commemoratione
Halae
a.

Herm. Vorber.

1,

1765,

p.

395.396:

„E.s

sind folglich audi die bis-

hei-igen Regeln,
stein selbst,

wonach "Whitby, von Mastricht, Bengel, und WetLesearteu haben entscheiden woUen, noch lange nicht
vielmehr

von einer allgemeinen Richtigkeit und Zuverlassigkeit;

glaube ich, dass nach und nach ganz andere Regeln gelten -werden,

wenn man
lichen Alter
pflegte;

erst

den Unterschied

der

griechischen codicum besser

wird eingesehen haben,

als zeither,

da

man

meist nach

dem

Jiusser-

und

nach der Vielheit der codicum

Graecorum zu handeln

welches beyde ich, hofientlich in dieser Abhandlung, hinhabe."
,

liinglich widerlegt
*

Griesbach

Curae in

hist, text.

Gr. epp. Paul. I

,

§ 9

,

lenae,

a.

1777, p. 16.

I

1.

DE EECEXSIOXIBUS ANTIQUIS.
tres

189

paucas (sunt forte
codices
in

aut quattuor),

quae omnes N. T.
In volumine

totidem

classes

seiungunt."^
prodiit,

secundo, quod sane

primum

Novi Testament! Graece,

anno 1775, nominavit familias sive recensiones in epistulis AC copt [memph] arm aeth Pauli duas: a. Alexandriuam

=

Or ClemAl

Cj^rAl

loDam,

et

6.0ccidentalem

= DEFG
19

lat.^
est,

In volumine primo, quod anno 1777 publici

iuris

factum

attributae sunt codicibus evangeliorum^ recensiones tres hae:
a.

Alexandrina

= =

CLK D
(1

1

13

33

09

lOG

118

EvrmlS

copt

[memph] aeth arm
b.

syrP"*'*''

ClemAl Or Eus CyrAl
latt

IsidPel,

Occidentalis

13 69 partim)

praesertim

Itala

saepe

syr et arr,

e.

Constantinopolitana, reeentior, ex

aliis

compilata ^=

A

(non tanti

faciendus quanti Bengelius

et

alii

eum

fecerunt).

In primis tamen Griesbachio curae fuerunt Alexandrina
et

Occidentalis, de

quibus scripsit:
. .
.

(p. xiv)

„Inter omnes
satis

recensiones

evangeliorum

numero

forte

multas

duae omnium vetustissimae sedulo sunt attendendae atque
a se in^ncem discernendae."

Haec

reiteravit et firmavit^

anno 1796,

et

recension! Constantinopolitano praeter co-

dicem A coniunxit codices EFGHS.
ad lohannem
codice

Anno 1811

contendit^

Griesbachius Origenem ad Matthaeum codice Marci Occidental!,
esse.

Marc! Alexandrino usum

Aeque cum magistro suo Semlero defendit Griesbachius
^

Griesbacli,

Opuscc. acadd. ed. Gabler, lenae

a.

1824,

vol.

1,

p. 239.
2

Vide etiam de epp. Paul. Griesbach, Symh.
vol.2
(a.

crit. vol. l(a.

1785),

p. cxxxvii,
^

1793), p.

87— 148. 621— G40.
hist. text.

Vide etiam Griesb. Curae in

Gr. epp. Paul. Ill,

§ 10,

lenae

1777, p. 97.98: „saeculo tertio ineunte diversae iam exstabant recensiones, non evangeliorum tantum sed epistularum etiam;"
a.

sequuntur Alex Occid Const
drinae
*

(est

Const „propinquior quidem Alexan-

quam
^

Occidentali").
a.

Griesbach, N. T. Gr. vol.1,
Griesbach, Comment,
Ixviii,
crit.

1796, p.

Ixxiv— Ixxxi.
,

in text. Gr.N. T. partic. 2 lenae a.l 8 1 1

p. vii

„Meletemata de vetustis textus N. T. recensionibus."

190

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
dictos
esse.

codices

iniuria

Latiuizantes

et

contendit

testes

ponderaudos nou numerandos

Matthaeius, rerum philologicarum peritissimus, codi-

cum quos
historia

adire

potuit

conlator

diligentissimus,

sed

iu

textus

Novi Testamenti minus versatus,

derisit^

non solum coniecturas trium eorum qui de recensionibus

tum
et

tractaverant, sed etiam viros ipsos doctissimos, et prae-

sertim Griesbachium scriptorera humanissimum.

Viri rudis

causae dubiae est personas
iniuria

cum

rebus confundere, sed

nou

commonefacti sumus Matthaeium apud exteros

deg-entem diu caruisse et scieutia et humanitate Saxonica.

Compluria iure
petulantia

perstrinxit, haec
ilia.

tamen bene monita perdidit
Plus

atque acerbitas

quam iustum

fuit,

voluit Matthaeius

textum ex codicibus minus antiquis haurire.
post-

Anno 1814 impugnavit Ricardus Lauren tins,"et

hac archiepiscopus Cassellanus, recensiones Griesbachianas,
nonnulla recte reprehendit, exempli gratia ubi monstravit

familias Griesbachii

non bene dignosci posse
satis

in codicibus

quos habemus; attamen non

accurate distinxit inter

variationes leves et lectiones valde singulares et

rem totam
qua
in

tam

strictim

et

tam

inepte

tractavit,

ut

laude

Anglia

affectus est

nequaquam dignus

esset.

AndreAvs Nortonus, ^Americanus doctissimus, annis 1824.
Ueber die sogenannten Recensionen welche Herr

^

Matthaei,

Abt Bengely der Herr Doctor Semler und der Kerr Geheime Kirchenrath Griesbach in

dem

griechischen Texte des JY. T. wollen entdeckt
a.

haben, Ronnebiirgi et Lips.
•^

1804; de Matthaeio cf infra,

p.

249

— 251.
vide

Laurence, Eemarks on the systematical classification of manu-

scripts adopted by Griesbach in his edition of the

Greek Testament,

Oxonii

a.

1814.

Cf
94,

Tregelles, ut supra, p. 88

92.

De Nolano

ibidem, p. 92
^

Norton, Evidences of the genuineness of the gospels,
a.

vol. 1

(Bostoniae
p. iv

1837;

ed. 2,

Cantabrigiae [Mass.],

a.

1846), Append,

—xxxiv;

cf recensionem libri Scholzii, Biblisch-kritische Reise,

in actis Christian
p.

Examiner, Bostoniae mense maio

a.

1824, vol.

1,

201—221.

1.

DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS.

191

1837

tractavit sollertius recensiones Griesbachii et

Hugii
in

(vide infra), et^ interpretationem

novam

dedit

verborum

Hieronymi epistula ad Damasum, quae de codicibus Luciani
et

Hesyehii referunt.

Hugius (natus
licus

doctissimus,

1765 mortuus a. 1846), vir Cathoquod ad rem attinet non multum
a.

dissensit a Griesbachio, qui

eum

quasi socium salutavit.^

Bene appellavit Hugius
recensiones tres

'^

xoirtfV

fxdoGtv

familiam sive textus

habitum Occidentalem a Griesbachio dictum, cui addidit

Hesychianam Aegyptiacam, quae Griesbachio Alexandrina fuit, Lucianeam Asiaticam (vide Semlerum supra,
fuit,

p.

187) quae Griesbachio Constantinojjolitana

Origenianam.
prorsus

Nomen

Origenianae recensionis Gries-

bachius
ille

reprehendit,

neque

ei

videbatur textus

ante saeculum quintum vel sextum ortus esse.

Hugius,
alio

censuris

Griesbachii

araicissime

acceptis,*

indicium

saeculo ex novis studiis melius instructo misit.

De Hugii

schemate accuratius haec:^
a.

xoLvri fxSoaia:

Evv

D 1 13 Act DE Paul DEFG
theb

69 124

syrPhiiox marg j^al
b.

syrP-^^"^

ClemAl Or

Aegyptiaca Hesyehii:

Evv BCL
Paul

ABC

17 46

Aet Cath

ABC

36 40 73 105 (non oath)

Apoc AC 12 36 38 memph CyrAl Athan

*

Norton, Evidences
Griesbaeh,

ete.

vol.1, p. xxvisqq.
crit.

^

Comment,

partic.

2,

lenae

a.

1811,

p.

xxxxi
*

Ixviii.

Hug, Einleitung in
Hug, Einleitung
u.

die Schriften des If. T. ed. 1, a. 1808,
a.

ed. 3, Stuttgardiae et
* ^

Tubingae
s.

1826, vol.1, p.
1,

140— 244.

w. vol.

p.

227.228.

Comparavit etiam Hugius tabulas quae lectiones nonnullas

Hesychianas, Lucianeas, Origenianas conlatas monstrant, Einleitung
u.
s.

w. vol.1, p. 211seq. 214seq. 217seqq. 221.225seq.

192

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
"j

c.

Asiatica Luciani sive

Antiochensis

et

Con-

>:
)

Evv

EFOHSV Evrm

47 50 minuscc pier

stantinopolitana

Act 13 63 67 78 99 100 101 104 106 Paul

K

49

57

68

70

89

91

114 115

116 120 121 123

Apoc 29 32 33 40 41 42 47 48 49 50
(jjapoc

9

14

praebent

recensionera

singularem,

modo Hesychianas modo Lucianeas modo neutrius harum re-

censionum lectiones exhibentem).
goth Slav Theophyl
d.

Origeniana:

Evv

AKM

42 106 114 116 253.

Syj.philox

In

aliis

Novi Testamenti

libris

non

jjotuit

Hugius reperire

re-

censionis Origenianae vestigia.

Eichhornius^

fere

cum Hugio
Pauli
ante

consentit

sed

recen-

sionem Origeniauam respuit.
variantibus
profectus
in
epistulis

Inde a lectionibus Ponticis
saeculi

primi

finem

(p,

217),

statuit
et

iam saeculo secundo textum
nihil nisi xoivijv ixdoaiv

duplicem Asiaticum
stitisse

Afi-icanum sive Aegyptiacura ex-

(p.

235), qui sine regula
post
tres,

praebuit;

saeculum

tertium

medium
ab

exortas
(p.

esse

recensiones

Alexandrinam
304).2

Hesychio

278),

Antiochensem
(p.

sive

Asiatieo-Byzantinam a Luciano factam
(p.

292), Mixtam

Scholzius, itineribus praeclarior

quam

doctrina,

codicum

conlator neglegentissimus, posuit iam anno 1820'^ familias

quinque

Alexandrinam

et

Occidental em

,

Asiaticam

et

Byzantinam, Cyprianam (codicem k), sed anno

1823,'*
classes

quod
^

in

divisione

ilia

praefiguravit,
T.

contendit

Eichhorn, Einleitung in das

JS^.

Lipsiae vol.4 (1827),

p.

217—332,
^

Cf tabulam lectionum apud Eichhornium,
loh. Mart. Aug. Scholz,
a.

p.

321

— 326.
a.

'

Curae

criticae in historiam textus

evangeliorum, Heidelbergae
*

1820.

Scholz, Biblisch-kritische Reise, Lipsiae et Soraviae

1823,

p.

163—187.

1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
esse,

193

codicum duas magnas
driuam
et
(p.

Constantiuopolitanam

et

Alexan-

164), et Constantiuopolitanam textum originalein
(p.

purum exhibere
anni 1830,

171 seq.); haec firmavit

in

N.

T. Gr.

suo

his verbis

duplicem classem distinguens

(vol. 1, p. xv):

„alteram,

quae cum textu, quern dicunt,
alteram,

reeepto plerumque eonsentit,

quae ab eodem in
et

quo vis

fere

versu,

quod
. .

attinet
.

verba
est

integras

eon-

structiones,
distinctio."
.

abhorret."
. .

„Facilis

utri usque

classis

„Classi priori adiudicantur codices
his
classi

tantum
sunt."

non omnes, qui
. .

ultimis

octo

saeculis

exarati

.

„Secundae

anuumerantur codices plerique qui
Tischendoriius

adhuc supersunt.
tiores."

Uteris uncialibus scripti et pauci recen-

iuvenis

Haec omnia Scholzii anno 1840 (vide supra,

traetavit
p. 7),

potius argumenta

quam

familias impugnans, et Scholzius posthac^ adseveravit

lectiones plerasque Alexandrinas, quas
adscripsit, in

ad marginem antea

textum recipiendas
disseruit

fliisse.^

Lachmannus non
codicibus
antiquis

de recensionibus, sed, cohausit textum
fere

dicibus aetate minoribus reiectis,
iis

suum ex
et
d®'*"^*''*

qui

classes

Alexandrinam
Codicibus

Occidentalem Griesbachii composuerunt.
ppaui Qpaui
g^

versioni

vet.

Lat.

auctoritatem auctoritati
tribuit.

codicum Graecorum optimorum paene aequalem

Tischendorfus, schematis Bengelii, Griesbachii, Hugii,
.

,

^

Eichhornii, perlustratis
,,
.

,

ea

ita

comparata
ex mgenio
vide-

Tischennorf.

^

esse dixit, „ut textus historiam

potius
rentur.

quam

ex

documentis

historicis

conficere"

Perrexitque,

de

recensionibus
sit,

quae

sequuntur

>cribens:
^

„Licet

enim dubium non

testantur

enim

2

Comm. devirt. etvit. utr. codd. JV.T./am.Romae a. 1845. Hoc loco commemoretur Guil. Frid. Rinckii Lucubratio
Scholz,
in

critica
is

acta app.,
in
act. et

epp. cath.

et

Paul. Basileae

a.

1830, in qua

familias
6.

epp. a. Occidentalem
,,fere

=

(Afric.)ABC (Latin.)

DEFG,

Orientalem

=

omnes minutis

Uteris descriptos" con-

^tituit, et

voluit codices Africanae familiae „interdum ad translationem
esse.
8.

Latinam accommodatos"
TiscHENDORF, N.
T. ed.

13

C

194

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
quod
dicitur celebre decretum,^

Hieronymus^
cianum
et

et Gelasii

Lu-

Hesychium ut

in Veteris ita in

Novi Testamenti

textu recensendo quod dicunt elaborasse, tamen nee quibus
illi

modis in ea re

usi sint nee

quani vim habuerint in textu

ubique terrarum pervagato aut a veteribus traditum est
aut aliunde luculenter probare possumus;
recensio

Origenis vero

non debetur

nisi

iugenio Hugii.^

A

ratione vero

ipsorum documentorum omnium quae ad nos pervenei-e
si

proficiscimur,
classes

dubium ueque
distinguendas

illud est

quasdam horum
quidem
reliquis

testium

esse,

in

evangeliis

maxime,
libris,

multo

minus
in

in

apocalypsi

quam
et

in

magis
in

etiam

epistulis

Paulinis

in

actibus

quam

catholicis

ej^istulis,

conspiciendas

illas

quidem

eo quod plures testes
^

cum

indole uni versa

tum

lectionibus

In epistula ad

Damasum

haec de Novo Testamento
et

scribit:

,,Hoc certe

cum

in

nostro

sermone discordat
fonte

in diversos rivu-

lorum tramites ducit uno de
asserit

quaerendum.

Praetermitto eos

codices quos a Luciano et Hesychio nuncupatos

paucorum homiuum
27) „post

perversa contentio,
re

quibus utique nee in toto veteri instrulib.

mento" (de qua

idem exponit Adv. Ruf.

2,

c.

LXX

interpp. emendare quid licuit nee in

novo profait emendasse, cum
71 habet: „Lucianus

multarum gentium
quae addita
(?)

linguis scriptura ante translata doceat falsa esse

sunt."

Rursus

De

vir. illustr. e.

tantum
2

in

scripturarum

studio laboravit

ut usque nunc

quaedam

exemplaria scripturarum Lucianea nuncupentur."

Cf Decret. pars
falsavit

I, dist,

xv, § 27 (cap.
a.

vi, §§

14.15 ap. Credner
est:

Zur
gelia

Gesch. des Kanons, Halae

1847, p. 216.217) ubi
evangelia

„Evanfalsavit

quae

Lucianus apocrypha;

quae

Hesycliius apocrypha."
^
illi

,,Adamantii et Pierii exemplaria",

si

aliud quid

quam quae

manu

sua scripserant aut adhibuerant Hieronymo visa essent,

debebat accuratius dicere, nee silentio i^raeterisset
et

cum de Luciano
favet

Hesychio

disserebat.

Nee vero magis

ipse Origenes

cou-

iecturaeHugii.(Co??i?«..m J/i5l5,14; Opja.ed. Delaruevol.3, p.671.) Ubi

quae vetus interpres addidit: „In exemplaribus autem Novi Testamenti hoc ipsum

me

posse facere sine periculo non putavi",

cum

magna

probabilitate

dixit ille
est.

quidem, quamquam omnino de suo

addidisse censendus

1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
omnibus consentiant.

195

singulis pliirimis prae reliquis
si

Quas

Alexandrinae

et Latinae, Asiaticae et

Byzantinae nomi-

nibus insignire placet, ut non tarn quattuor singulas

quam
iam

duo paria ponamus, multa possunt ex
sunt petita, quae

testibus peti et

quam

id

recte fiat ostendant, etsi nee

deerunt quibus inventae rationes impediantur.

Debebimus

autem, ut quod sentio breviter dicam, Alexandrinam dicere

quae inter ludaeochristianos

orientis celebrabatur,

quorum

ut ipsorum apostolorum sermo Graecus

maxime pendebat

a versione

LXX

interpretum;

Latinam quae a Latinis

adhibebatur, sive Latina sive Graeca potissimum lingua
utebantur; Asiaticam

quae potissimum Graecis sive per
;

Asiam

sive in ipsa patria degebant probabatur

Byzantinam

denique quae ab ecclesia per Byzantinum regnum diffusa
legebatur sensimque, quo arctiore sensim singulae ecclesiae
partes

vinculo

coniungebantur,

ad

publicam

quandam
difficillima

unitatem perducebatur."

„Iam vero de
quaestio
est:

origine

harum classium
satis

neque

enim

est

urgere

diversitatem

terrarum per quas textus propagabatur; haec enim diversitas

nequaquam tanta aut tam
quod
diserte

Integra

cogitari

potest;

accedit

relatum legimus in ipsa antiquitate
esse,

alterius terrae codices in alteram transvectos

quern

ad

modum

Constantinus

Eusebio Caesareensi,

Constans

Athanasio Alexandrino praeceperunt ut exemplaria eleganter
et accurate descripta

ad Byzantinos mitterent; nee denique

patres,

quorum patriam no\nmus, talem classium rationem
Propterea

confirmant.

cum

diversitate

regionum coniuncta
etsi

poni debebunt certa textum emendandi studia,
fiierint

quorum
autem

nunquam

satis

definiri

poterit;

referenda

enmt ad

ipsa duo prima rei Christianae saecula,
ilia

quorum
est.

ab ingenio minime

abhorrere mihi quidem certum

Maximi vero moment!

illud est,

Byzantinam quidem classem
item

(minus enim recensionis nomen convenit) in recentiorum

codicum Graecorum ingenti copia conspicuam
13*

esse,

196

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
atque per evangelia actus
epistulas

Latinam

in Latinis

Paulinas etiam in Graecis Latinis documentis,
et

quamquam
Alexan-

ipsam magna
et

lectionis varietate

laborantem;
id

drinam vero
est

Asiaticam,

si

urgemus

quod a studio unde

neque universae
primis
petas

rationis acquiescimus similitudine,

in

paucissima

superesse

documenta,

unde

inlibatam sumas nullum.

Nee temere
alios

est

quod cum Griesab
paulo

bachio dixerunt,
ut
in

in

antiquissimis aliquot testibus nostris,
libros
aliis

codice

Alexandrino,

diversam textus indolem

referre:

quippe enim diu ante-

quam scriberentur, sive quintum et sextum sive quartum saeculum ponimus, diversa exemplaria circumferebantur, quae primis maxime saeculis constat non totum
complexa
esse

Novum Testamentum
ita sint,

sed

siugulos

ali-

quos libros."
„Q,uae

cum

sequitur exercentibus

rem

criti-

cam summa opus
sive

esse

cautione in
:

adliibenda
ut

classium

recensionum distinctione

quam

summam normam
a
is

aut fundamentum ponere et temerarium et frustra est;

qua quidem

re

hand aliena

erat

Lachmanni

ratio,

etsi

ab ipso vero textu proponendo abstinere
est.

se libere professus

Si vero praecipitur in textu

ad pristinam integritatem
habendos esse

revocando,

praesertim

si

de uni verso colore grammatico,

ut ita dicam, quaeritur,

prime loco

testes

Alexandrinos

,

ultimo Byzantinos, id multo minus in recen-

sionum

rationibus

positum

est,

quam

in

eo

quod qui

Alexandrinorum nomine audiunt, iidem

fere testium

om-

nium superstitum sunt
clarum
est eos

antiquissimi

;

Byzantini vero locis
nisi

dubiae lectionis per se reprobari non possunt

quibus
textum,

ex antiquioribus mixtum prae

se ferre

vel nullo certo

maguae

antiquitatis teste aucti exadversus

antiquiores testes consentientes stant."
Sic
Tiscliendorfius.

Luce

clarius
classe

est,

ei

denique
fixa

pretium codicis alicuius,

non ex

quacunque

sed ex bonitate et antiquitate textus

quem maxima ex

1.

DE EECENSIOISriBUS
sequatur,
ita

ANTIQIJIS.
esse.

197

parte codex

constitutum

Codices unciales
^
:

pro textus bonitate

distinxit Tischendorfius
,

(A) Textus forma vetustissima

colore

plerumque Alexandrino

,

sed

cum
(B)

variationibus multis.

Textus forma posterior, colore jjlerumque Asiatico.

IN EVANGELIIS.
(A) Primi ordinis:

!<ABCDII''LPQRT='''«XZA [praesertim

in

Me]

Secundi ordinis: F^NOW*'"^ [W^e] ye^^ef [vj
(B) Primi ordinis, qui propius ab (A) absunt:

EKMrAHO''
'

Secundi ordinis:

FGHSUV

Cum, quod

saepe accidit, codices

EFGHKMSUV inter se con-

sentiunt, in commentario Tischendorfiano signati sunt ,,unc^".

IN ACTIBUS ET EPISTULIS CATHOLICIS.
(A)
(B)

sABC DI EG,

et

P
in

in Cath nisi in

1

Pe

HKL

[M], et

P

Act

et

iPe

IN EPISTULIS PAULI.
(A)
(B)

sABCHIOQ [E] DFG M

[O^]

P

KLN
IN APOCALYPSI.

(A)

sAC P B
Tregellesius,

qui historiam disputationis de recensio-

nibus antiquis fusius tractavit,^
defiuitas distingui posse et fere

negavit familias
statuit:

exacte

haec
et

classes textus

duas generales bene Alexandrinam
vocari,
licet

Constantiuopolitanam
ut

codices

interdum

nonnulli
ut

Occidentales

ab Alexandrinis separari possint,
Alex.

ad epistulas Pauli

= ABC, Occid. = DG;
Occid.

codices evangeliorum ita fortasse

198

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
codicem A in
aliis

coniungendos esse;

Novi Testamenti

divisionibus textum meliorem antiquiorem praebere
in evangeliis.

quam

V. nominat

cl.

Reussius^ eodem

modo non

vult familias exacte
illas

ac fii-me definiri,

sed in genere pro usu critico tres

Alex.

Constant.

Occid.

Evv
Act
Paul

BCL E

EFGHSV

D

ABCH
Athan
Cyr Al
aeth

DEFG
minusc pier
goth slavon
saepe ClAl

Or

memph
arm
notat etiam
iunetos esse

peshito saliid

syrP''"°='

fontes

lectionum

occidentalium

intime

con-

cum

fontibus textus antiquioris orientalis,
illi

quod
Or.
sive

saepe consentiunt

cum

syrP*^*^i*°,

sahid,
in

ClemAl
familias

V.

cl.

Scrivenerus^ dividit
tres,
a.

codices

recensiones

Occidentalem cum patribus Africanis

(non Aegyptiacis)

et Gallicis, h.

Aegyptiacam,

c.

Syriacam

sive Antiochensem, posteriore tempore Constantinopolitanam

praeterea

cum

aliis viris iisque doctis

contendit divisiones has

nihil nisi generales et, ut ita dicam, veritati

propinquas

esse.

Studiis
Westcottiiis
et

tamen virorum clarissimorum Westcottii Hortiique superatae sunt curae omnium qui usque

adhuc de textus
tractaverunt.
illi

familiis

sive

recensionibus

HoTtius.

Inde

ab

anno

1853

omni

diligentia

viri testes et

textum exploraverunt, denique

opus triginta paene annorum ad finem perduxerunt.^ Ea,quae
editores docti fusius exponunt,

brevi spatio exhiberi

non

^

Reuss, Geschichte der

heil.

Schriften N. T. ed. 5, Brunsvigae

a.

1874, pars2, p. 103.104.
^

Scrivener,

A

plain introduction

etc.

ed. 2,

Cantabrigiae

a.

1874, p. 481.
^

Westcott and Hort, The
a.

New

Testament in the original Greek,

Cantabr. et Londinii

1881

[vol. 2];

addo in textu paginarum

et

paragraphorum numeros.

1.

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS.
tamen
sufficient

199

possunt,

fortasse

quae sequuntur eorum

propositum extremis

lineis

adumbrare.

Lectiones varias plerasque ante saeculum quintum exstitisse, testes

suntpatres AntiochensesChrysostomus (fa.407),
et

et

Theodorus (Ant.-Mopsuest.),

horum magister Diodorus

(Ant.-Tarsensis).

Codices Graeci inferioris ordinis praebent

maiore ex parte textum Antiochensem sive Graeco-Syriacum
saeculi quarti medii et extremi (p. 91.92; paragr. 130.131).
(1.) Lectiones Syriacas et

ex lectionibus Occidentalibus ut

ex

aliis

vetustioribus derivari demonstratur
(p.

ex

locis

quibus

lectiones
(2.)

mixtae occurrunt

93

— 107;
;

paragi-.132
et

— 151).
vetu-

Lectiones Syriacas Occidentalibus
et

aliis

stioribus

Alexandrinis

posteriores

esse

apparet etiam

ex scriptis patruni Ante-Nicaenorum ante saeculum tertium

medium vestigia
paragr.

textus Syriaci inveniri non possunt, lectiones
et aliae

tamen Occidentales

passim inveniuntur

(p.

107

— 1 15;

152—162).
Lectiones Syriacas Occidentalibus, Alexandrinis,
esse
(p.

(3.)
aliis

posteriores

cognoscitur

ex lectionum ipsarum
paragr.

S}Tiacariun indole
Sequitur, ex
iis

115

— 119;
scire

163

— 168).
plane

quae iam dicta sunt, ut

et lectiones

Syriacae reiciendae, et lectiones in quibus textus Ante-Syriaci
inter se consentiunt,

quod

possimus,
siut

originales vel

apostolicae
iis

vel

apostolicis
p.

proximae

(de

his

et

de

quae sequuntur, vide

119

— 135;

paragr.

169

— 187).

Quomodo autem
a.

lites

dirimendae lectionum Antese discrepant?

SjTiacarum quae saepe inter
Textus
Occidentalism

temporibus

Ante-Nicaenis

latissime diffusus videtur esse, attamen facile cognoscere pos-

sumus impuritatem

eius, circumlocutiones, praetermissiones,

additiones (cf Mt20,28), mutationes, locorum parallelorum,
*

Textus Occidentalis videtur fortasse in Syria vel in Asia
ortus
esse
et

Minore
nee

inde
et

Eomam

atque
in

in

Africam migrasse,
(p.

non per Palaestinam

Aegyptum

Aethiopiam

108;

paragr. 153).

200

Yl.

DE TEXTUS HISTORIA.
Verisimile est lectiones has

ut ita dicam, adsimulationes.

Occidentales
b.

ante fiiiem

saeculi

secuudi exstitisse.

Textus utroque multo

pui'ior his saeculis in diversis

regionibus exstabat, quern cave ne propter testimouia Alexan-

driua ipsum Alexandriuum dixeris.
c.

Textus Alexandrinus proprie dictus videtur
et

e

manu

docta

callida

processisse

iam

saeculo

tertio

ineunte

vel etiam an tea.
d.

Ex

his

ti'ibus

textibus

denique consarcinatus

est

textus Syriacus.

Subiit recensio Syriaca

formam duplicem, primum

ut

videtur ante
fortasse

annum 250
non
liquet.

Antiochiae nata, deinde ante

annum
textum

350

curis secundis retractata.

An Lucianus
filia,

recensuerit,
et

Saeculo quarto mixta sunt omnia,

posthac

duce Constantinopoli
Syriacus
paragr.

Antiochiae
saeculo

prae-

valuit
(p.

textus

inde

a

quarto

extremo

135—146;
Textus

testes

188—198). hoc fere modo

distinguuut

viri

ell.

Westcottius Hortiusque
Testes melioris notae omnes, quattuor fere exceptis (B,

D

utro-

que, GP*"'), textus e tribus a b c clesignatis compositos sive mixtos

habent: quota vero pars de quoque fonte ruanaverit
sitate

magna

diver-

inter

codices

variatur.

Quinetiam lectionibus Syriacis plus
si

minus

.scatent codices

Graeci quos habemus omnes,
excijiias: 25arem

quattuor supra

memoratos

et

quintum s

vero tandem sibi vindicant

saeculi secundi et tertii versiones et jmtres.
«.

Ante -Syriacus
habet
insunt
hie

millius
illic

familiae:
Occid.)

B

in

lectt.


in

Evv Act Cath (in Paul s magnam partem (sed
lo,
et

plurima Occid,

maxime

plurima Alex);

pauciora sed magni pretii servaverunt in

Evv LTE, item In ceteris libris multa servaverunt CZRQP. A (in Mc) C, item A (in Evv i^raeciiiue Syr habet); in Act plurima 61 De codicibus quibus tenuiores in Paul haud pauca MH.
reliquiae debentur

non

est
Qp"^"'

quod dicamus.
hi soli sinceri;
e. g.

/?.

Occidentalis:

D'^^^"'^'

Dp""^

magna

lectt

Occid

copia est in codicibus multis,

EvvsXr665

1.118.131.209 13.69.124.346 22.28.157

Act kE 31 224 Gl 137 180

1

1.

DE RECENSIOXIBUS

AJSTTIQUIS.

201

Paul s [B vide supra] 31 37 46 80 137 221
In versionibus Latina
et

Syriaca veteribus locupletius represen-

tatur textus Occidentalis, in ceteris parcius.
y.

Alexandrimis: nullus paene sincerus

testis

iamnunc
e

exstat;

re-

liquias vero multas sujjpeditant codices

hand

ita 2)auci melioris

uotae 25raesertim

in

Act Cath.

Quorum
(in Mc),

numero sunt:

Evv sCLX
Act
Catli

33, item

A

item

RZS

157

Paul

sACE sACP sACP

13 61

13 27 29 36 40 68 69
5
6

17 22 39

His consociandae versiones Aegyptiacae, jiraecipue vero Memphitica, in quibus etsi integrum textum

Alexandrinum

frustra

quaesiveris, multa insunt ex hoc fonte derivata; neque vero

desunt serioribus versionibus eiusdem textus reliquiae.
6.

S{/riact(s:

paene sinceri

testes,

ut codices minusculi plerique

ita,

unciales seriores

Evv
Act

EFGHSUVAn (ACNXKMPA
HLP

antiquiora parcius

Syriacis miscent)

Cath Paul KL, magna ex parte

P

In versionibus Syriacis vetere

et Heracleensi textus Syriacus

praecipue locum habet, omnes avitem versiones a quarto inde
saeculo

plus

minus occupavit,

in

quibus

eminent Latina

Ante -Hieronymiana

serior sive Itala proijrie dicta et Gothica.

De
satis

textibus
liquet.

antiquioribus apocalypsis accurate definiendis

nondum

Tabulam

familiarum

sive

recensionum

propositarum

addo.

Ne tamen
omnes
Bengel

oblitus sit lector,

iisdem

nominibus non eosdem apud

significari
:

codicum

et

versioniim greges.
Asiatica

Africana
Occidentalis

Semlerl765:
1767 Alexandrina
:

Orientalis Orientalis

Occidentalis

Griesbach:

Alexandrina

Occidentalis

(Constantinop.)

Hug

:

Aegyptiaca-Hesychiana y.oir^ ty.Soaia Asiat.-Luc.Origen.

Eichhorn:
Scholz
:

Alexand.-Hesychiana

[y.oirrjfy.doOt^G)

Asiatica-Lucianea
Constantinop.

Alexandrina
Latina
Occidentalis

Tischendorf: Alexandrina
Tregelles:

Asiat.etByzantina
(Constantinop.)

Alexandrina Alexandrina
Aegyptiaca
]

Eeuss:
Scrivener:
XT Hort
..

Occidentalis
Occidentalis

Constantinopi
Syriaca( Constant.)

Alexandrina Occidentalis }'{ ^^\c^ / Vnull. fam.y

Syriaca bis edita
•'

202

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
viri

lam paene consenserunt
Alexandrinum
scilicet
,

huius

rei

peritissimi,

tres vel potius quattuor fontes, bis binos,
et

agnoscendos esse

Occidentalem, Antiochensem et

Constantinopolitanum
originem trahant.

e quibus codices nostri

quodammodo
Hortioexstitisse,

Nunc

autera ex
fontes

w.

ell. Westeottio

que
sed

discimiis,

non solum

hos

re

vera

etiam

sub

Alexandrini
et

nominis

ambiguitate
et

latere

quintum, Ante-Syriacum
et

ipsum qui cum
sit,

Alexandrini
inte-

Occidentalis erroris expers
sibi

eximiam quandam

gritatem

vindicet.

2.

DE EDITIONIBUS.i
Saeculo quinto deeimo medio, arte typographica
in-

venta, Oriente emoriente, renascente Occidente, facile putares

ecclesiam

catholicam

mox

scripturas

sacras

Novi Testafuisse.

menti lingua originali imprimendas curaturam
viris ecelesiae doctis

At

videbatur

Novum Testamentum
esse,

Latine

textui Graeco

praeferendum
deserentes

neque

iis,

qui Graeci

Constantinopolim
fere

doctrinam

linguae

Graecae

novam

in

Europam
illie

occidentalem perduxerunt, vacavit
litteras

tempus a profanorum scriptorum studio ut
tractarent, etsi hie
in gratiam

sacras

calami peritissimi codices Graecos

doctorum atque divitum exscripserunt.
edita sunt Biblia Latine et editio
,

Primum

prima ea
Fustium,

videtur fuisse quae prodiit apud Gutenbergium
^

Conferendi sunt Mill, A^ T. Gr. prolegg.; Le Long, Biblioed.

theca sacra,
p.

A. G. Masch, parsl, cap.

2 et 3,

Halae

a.

17 78,

189

— 424;

lac. Isaac.

Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek des
a.

JVieuwen Verbonds, Harlemi

1844,

p.

74

— 240;
p.

Reuss, Bibliotheca

N. N.

T. Graeci, T. ed. 5,

Brunsvigae

a.

1872;

Geschichte der heiligen Schriften

Brunsvigae

a.

1874, pars 2,
a.

126—165;
4, p.

Tregelles,

Home's

Introduction, ed. 11, Londinii
text

1863, vol.

116

— 147,

et

Account of the printed Plain introduction to
a.

of the N. T. Londinii

a.

1854; Scrivener,
Cantabrigiae

the criticism of the

N.

T. ed. 2,

1874, p.

374—432.

1

2.

DE EDITIOXIBUS.
et

203

Schofferum

sine

loco

anno Moguntiaci anno

circiter

1455, quam secuta
Pfisterum;

est editio

Bambergae anno 1460 apud
tj'pis

cum

anni nota princeps est editio

expressa

apud Fustium
versionis

et

Schofferum, Moguntiaci anno 1462; ante

aunimi 1500 prodierant paene centum Bibliorum Vulgatae

Latinorum

editiones.
circiter

Videntur etiam Germanica^ Argentorati anno
(aliis

1466

Moguntiaci anno 1462), Italica^ Venetiis anno 1471, (Psalterium

Hebraice^ in Italia, anno 1477), Hispauica* Valentiae anno 1478,
Gallica^

Lugduni anno
inter

circiter
et

1478, Hollandica Ceuleniae (non
1488,^ (Yetus
Testamentum'' sine
a.

Goudae),

annos 1477
a.

psalmis Delfii

1477,

Pentateuchus Hebraice^ Bononiae
a.

1482,
esse.

Biblia Hebraica integral Soncini

1488)

jjublici

iuris facta

Nisi fallor, prodiit

primum Novi Testamenti Graece

fragmentum^*^ Mariae et Zachariae cautica, Lcl,46

68

— 79,

— 55.

sub finem Psalterii Graece apud Alexandrum ex

Candace in Greta, Venetiis anno 1486.

Fragmentum Iol,l
etc, Venetiis

— 14

typis

expressum

est ia libro

Constantini Lascar is erotetnata

cum

interpretatione

Latina

anno 1495 (Febr. 1494 Mart. 1495

= hodie
— 12.
Parmae

^

Panzer, Annales typograph. vol. 2, p. 114, no. 6, et Annalen
a.

der dlteren deutschen Literatur, Xorimbergae
^ ^

1788, p. 9

Panzer, Ann. typogr. vol.

3,

p. 70,

no. 27.
sec.

De
a.

Kossi,

Annales Hebraeo-typographici
;

xv,

a.

1795, p. 14 seqq.

Steinschneider, Cat. libb. Heb. in biblioth. Bodl.,
col.

Berolini

1852—60,
920;

2861, no. 7925; Brunet, Manuel, ed.
Tresor, vol.5, p. 485*>.
^ J&icZ.vol. 1, p.

5,

vol.4,
*
^

col.

Graesse,

Panzer,
Is.

^7171. vol. 3, p. 58, no. 4.

558, no. 257.

Le Long, Boek-Zaal der Nederduytsche Bybels, Amst.

a.

1732, p. 400.
"^

I.

W.

Holtrop,
sQcle,

au quinzilme
*

Monuments typographiques Hagae Comitum a. 1868, p. 83,
hebr. typogr. or.

des

Pays-Bos
104*.

tab. [81]

De
De

Eossi,
p.

De

Erlangae
1,

a.

17 78, p. 20 seqq.

et

Ann. Heb.,
^ ^^

22 seqq.; Panzer, Ann. vol.

p. 214, no. 78.
1, p.

Rossi,

Ann. Heb.,

p.

54

ss.
,

;

Graesse, Tresor, vol.

383*.

Le Long,

ut supra, pars 2

vol.2,

sect. 1,

p.

311; Panzer,
col.

Ann.

typ. vol. 3, p. 236, no.
5,

961

;

Brunet, Manuel, vol.4,

929seq.

Graesse, Tresor, vol.

p. 484''.

204

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
qui
liber

Febr. Mart. 1495),

primus cum anno
exiit.^

et

vel

primus vel
laudavit

alter liber e prelo

Aldino

Tischendorfius
DifFert

fragmentum
a

aldP^^"'^

ex Wetstenio.
locis

a

fragmento boo editio Aldina anni 1518

tribus

ex

fragmento

Tischendorfio

laudatis.
a.

Iterum
1512.^
aldin)

iterumque

videtur liber prodisse, ut Tubingae

Edidit

Aldus
1504.^

Mauutius

(unde

jfragmentum

Iol,l
Venetiis

y.aza^dG 6,58 in libro, Oregorii Nazianzeni carmina,
a.

His praemissis transeo ad
verba pauca de

editiones praeeipuas

Novi

Testamenti integri Graeee, inter quas describendas
libris vel libellis,

addam

qui melioris notae sunt,
sectio

de textu Novi Testamenti Graeee, ut
bistoriam

haec quasi

curarum eriticarum

in

textum praebeat.

Ad-

hibentur partes simplices, prima, inde ab anno

1514 usque

ad annum 1675,
de

sive in primis de editionibus Complutensi,

Erasmianis, Stephanieis, Bezae, Elzevirianis, Polyglottorum,
Fellii,

sive

rei

criticae

infantia,

arte

critica

prorsus

carente;

altera,

inde ab anno 1707 usque ad

annum

1830, sive

in primis

de editionibus
Scholzii;

Millii, Bentleii, Bengelii,

Wetstenii, Griesbacbii,
^

iertia,

inde ab anno
a.

Confer Wetstenium, N.T.Gr. Amstelaedami

1751, vol.1,

p. 382 mediam; Ludov. Hainium, Jiepertorinmbibliograjjhwton, vol. 2, parsl (a.l831), p.241, no.9924; A. A. Renouard, Annales de V impr. des

Aides, ed. 2,

a.

1825, vol.

1,

p. Iff.; Graesse,
3, col.

Tresor des livres rares

etc, vol. 4, p. 1 1 2", et
^

Brunet, Manuel, vol.
apiid

858 sub voce Lascaris.
2,
vol. 3,

Vide Maschium
2,

Le Long, ut supra, pars

cap. 3, sect.

p. 624,

ubi iniuria dicitur liber lohannis evangelium
,

integrum continere.
the

Tregellesius

apud Hornium, Introduction

to

N.
'

T. ed. 11, vol.4, p. 117, scripsit

annum 1514,
2, p.

fortasse de-

ceptus a Marsbio, apud Micbaelis ed. 1802, vol.

845.
of.

Est volumen tertium Poetarum Christianorum,

Wetstenium,
f.;

N.

T. Gr. vol. 1, p.

832

;

Renouard, ut supra,

vol. 1, p.

108

Brunet,

vol.2, col.

1728

sq.; Graesse, Tres. vol. 3, p. 146''

sub voce Gregorius

Nazianzenus.

Vide etiam

I.

G. C. Adlerum, ,,Das erste gedruckte

Stiick des griechischen N. T.

vom Jabre 1504", apud Eicbbornium,
p.

Repertorium, vol.18,

a.

1786,

150— 157.

»

2.

DE EDITIOXIBUS.

(1.)

1514—1675: COMPLUT.
sive

205

1831 usque ad annum 1881,
manni,
ab anno 1841 usque ad
Tisehendorfii
;

de editionibus Lacli-

Tregellesii, Westcottii Hortiique;

quarta, inde

— quinta pars exhibebit conlationem textuum

annum 1872,

sive de editionibus

Tischendorfii editionis octavae, Tregellesii, Westcottii Hortii-

que, ex qua conlatione discet lector, quae lectiones viris
novissim\s criticis placeant.

(1.)

1514

— 1675:
"^

COMPLUT. — FELL.
grece

„Nouum testamentum
Textus Graecus
lelis

& latine in academia

"^

com-

plutensi nouiter ^ impressum."
et versionis
et

Vulgatae Latinus columnis paral-

exhibentur; verba Latina
in hoc

Graeca inter

se respondentia litteris
litterae

signata siint;

tomo similes plerumque sunt

Graecae

elegantissimae litterarum in codicibus minusculis saeeulorum poste-

riorum;

accentiis

non inveniuntur

nisi

acuti,

semper ad syllabam
:

accentuatam adscripti, sed carent voces monosyllabae accentu
desunt
(aliis

spiritus

tomis formae usitatae litterarum Graecarum accentibus
;

usitatis ornantur)

proximis paginis specimen addo.
Eus. ep. ad Carp,
j |

Insunt

:

prae-

fatiuncula, Gr. et Lat.
etc.)
I

prol (ep. Hier. ad

Dam.
'

Mt Mc Lc

lo

cum proU
in
ej^p.

tract,

de peregrinat.
et

Pauli

tract.
|

Euthalii

de temporibus praedicationis Pauli
Pauli
et

martyrio eiusdem
et
1 2

hypotheses Theodoriti
Graeci
j

canon,
1 2
[

alterius

docti

prol
proll

Ro

prol

1 2

Co Gal Eph Phil Col
1

Th

Ti Tit Philem
|

Heb
j

Act prol lac

2

Pe

1 2

3 lo

lud prol Apoc.

Carmina

Jt]ut]toiov zJovxci tov xQTjTog, et loannis Vergare Toletani artium
Magistri. Liber ad lectorem

nouum opus admirantem.

j

Interpretationes
\

hebreorum chaldeorum grecorumq; nominum noui testameti.
ductio qua breiiissima ad grecas litteras.
;

Intro-

[Lexicon Graeco-Latinum.]

Loci paralleli adscribuntur textui Latino. Quinquies invenitur adnotatio

Mt6,13
litterae

1

Co 13,3

15,31.51 lIo5,7.

Capitum

divisio Latina est et

ABC

etc partes

capitum distinguunt.

Quod primum typis impressum est Novum Testamentum Graece curae ac munificentiae debemus Francisci
Xiraenes de Cisneros cardinalis et archiepiscopi Toletani
(nat.
a.

1437 mort.
est

molitus

1517), qui inde ab anno 1502 editionem Bibliorum polyglottorum Complua.

tensem (Alcala). Tomus quiutus Bibliorum N. T. Gr.

et Lat.

206

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Nov. Test. Complut.

yei

'^avtoig.

^vnuysre ^xai

^'Vfieig

^eig

i

tov ^a^i^oxpi

TzeXdova, ^xai ^o

^mv
,

^ij

^dixmov

^X7j\l)Ea&£.
i

ug ^de

^yevo^ivt-jg

'^Xtyaiio

^xvQiog

tov ^afxne

continens, editoribus^ lacobo

Lopez de Stunica, Ferdinando
Cretensi,
ianuarii

Nunez de Guzman, Demetrio Duca
Nebrissensi,
exiit

Antonio

a prelo die 10

mensis

anni 1514
die

(tomi

6

et

1

—4

posthac

impressi,

10

iulii

anni 1517

absoluti

sunt),
est

tamen primum

die

22

mai-tii

anni 1520 aceepta
videntur

papae Leonis
ante

X

apjjrobatio.^

Non
esse.

exemj^laria

annum 1522

distributa

Exemplaribus non

nisi sexcentis

impressis rara est editio.

De

codicibus

iu

N. T. Compl. edendo adhibitis diu
est;^

acriterque

disputatum

summa haec

est,

codicem

unum Complutensem
(Act 52) diu
esse inferioris

a Stunica adbibitum hodie cognitum

latuisse, codices alios hodie prorsus incognitos

autem

fuisse aetatis;

codices Vaticanos
esse.

Novi

Testamenti non adhibitos fere certum
Millius editionem Comj)lutensem

lam

perspexit

cum
in

codice
et

Ew51
Epp
cl.

Act 32

Paul 38 minus
et

in

Ew

maxime
esse

Act

consentire

cum

codice

ApoclO

[adde Apoc30]. V.

Scrivenerus

addit

editionem

similem

codicum Act 42

(Paul 48

Apocl3), Act69, Evv234 (Act 57 Paul 72); lectionem singularem editionis Lcl,64 in codicibus solis Evv 140.251, Lc2,22 in codice solo E\'a^76 esse. V. cl. Franciscus
Delitzschius

adseverat

codices

etiam

Act 63 (Paul 68),
editor

^

Iniuria,

ut

videtur,

dicitur

Stunica a Tregellesio

princeps N. T. Complutensis fuisse; cf Franciscum Delitzsch, Studien

zur Entstehungsgeschichte der Polyglottenhihel des Cardinal Ximenes,
Lipsiae
^ a.

1871, p. 28

30.

Approbatio diu non quaesita,

denique motu Leonis ipsius
I.

datur, quod Leo in epistula sua notat; cf C.

Hefele,

Der Cardinal

Ximenes,

ed. 2,

Tubingae

a.

1851, p. 133. Fusius tractat Hefelius de

poly glottis Complutensibus, p. 113
3

— 147.
seq.;

Cf Scrivener,

Intr. p.

377

Tregelles, Pr. Text, p.

4—18.

2.

DE EDITIOXIBUS.

(1.)

1514—1675: ERASM.

207

Matt. cap. 20, vv.7.8
yillis.

^Ite ^et ''vos

'^in

*^\'iueam

meam. ooo

Cum

sero

ocoo oco coo ooco ooco ooco ooo
'^esset
''dicit

'"autem "factu

Pdominus i^nnee
uonnullis locis lectiones
recte

Evv90 (Act47 Paul 14), lEv\2bl
Complutenses praebere.^

Goezius^

defendit

N. T.

Comj^lutense ab accusatione Wetstenii Semlerique textuin

ex

versione

Latina

corruptum vel

falsum

esse;

locus

lIo5,7 tamen ex Vulgata versione Graece versa haustus
est; suspect!

sunt etiam lociRol6,5

2Co5,10 6,15 Gal3,19.^
locis

Accuratius haec ex Scriveneri libro: ex

2777, quibus
discre-

N. T. Compl. ab editione Elzeviriana prima diserepat,
pant Graeca
discrepantia
locis

849 etiam a

Latiuis; locis aliis jilerisque

in

alia lingua

discerni

non

potest.

Invenit

Scrivenerus editionem ita conferens non nisi errores quin-

quaginta t}'pographicos, quod accusationem editionem male

impressam
rov a^Qccdii

esse refiitat;'^
Tznoerifiij^r^

tamen Heb7,3 verba

sv

co

on

y.ui

ex capitulo nono Euthaliano in textu
est editio Comjilu-

ex incuria posita sunt. Iterum impressa
tensis

Tubingae anno 1821, Moguntiae annis 1827.1851.

Codex adhibitus: Act 52.

EDITIOXES ERASMI.

„Nowm
^
^

in

"^

strumentu omne, diligenter ab Erasmo

Roterdamo recognitum

&

emendatum,
39; cf etiam
p.

Delitzsch, ut supra, p. 34

30

— 34 de codd
T.

Ew52, Evv60
^ I.

(ApoclO), Apoc30.

Meleh. Goeze, Vertheidigung der Complutens. Bibel, Hamburgi

a.

17 65; Ausfiihrlickere Vertheidigung des Compl.

N.

Hamburgi
a.

a.

1766; Fortsetzung der ausf. Vertheid.
®

d.

Compl.

2^. T.

Halae

1769.

Cf Scrivener,

Intr. p.

379

seq.
a.

de

lis

quae editionis propria sunt;

in editione prima, Intr. Cantabr.

1861, p. 349

— 368, praebuit
.

Scri-

venerus conlatiouem editionis Comi^lutensis
*

cum N

T. Elzevir, anni 1624.
exscripto
, . .

De
a.

codice

Raviano ex editione Comi^lutensi
,

cf

Georg. Gottl.
Berolini

Pappelbaum

Cod. ms. N. T. Gr. Raviani

examen,

1:796; in app.

p.l73

— 187, exhibet Pappelbaumius:

„Ad-

denda

ad Wetstenii collectionem lectionum varr. editionis Compl."

208

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
''"

n3 solum ad graecam iieritatem ue
linguje

rumetiam ad miiltorum utriusq;

codicum, eorumq;

iie''"terum simnl

& emendatorum

fideni,

postremo ad pro "^ batissimorum autorum citationeni, emendationemJ'

&

interjjretationem

,

prteciijue, Origenis,
'''priani,
'^

Chry "^sostomi,
'''

Cyrilli, Yiil'''

garij,

Hieronymi, Cy
,

Ambrosij, Hilarij, Avigusti

ni,

una cu
'''

Annotationibus
sit.
''"

quia
''

lectorem doceant, quid qua
^

ratione mutatura
lege,

Quisquis Igitur
'''

arnas ue

ram Theolo giam
"'" '''

,

cogno

see,

ac

deinde iudica.
'''

Neq;

statim

offendere,

si '''quid
sit.
''"

mutatum

offen'''

deris, sed

expende,

num
''

in melius

mutatum

Apud

inclytam

Germaniae
saris

Basileam.
'''ne

lo.

Fro. '"Cvm
in

privilegio

''

Maximiliani

Cae-

Avgvsti,

qvis

alivs

sacra Eoma'''ni imperii
"i"

ditione,

intra qvatv'''or annos exevdat, avt alibi
ff.

excvsvm importet."

In

fol.

(14), pp. 324,679

cum

adnotationibus;
facta sive

textui Graeco adsociatur

versio Latina ab

Erasmo

recognita;

adnotationes uberri-

mae
epist.

et

doctissimae quae

volumen alterum complent hodie maximi
titulus
|

aestimandae sunt.

Insunt:

epist.

Frobenii ad lector,
j

Erasmi ad Leonem

X
]

|

Erasmi paraclesis ad lectorem Erasmi
|

methodus Erasmi apologia
Dorothei synopsi
j

vitae qiiattuor evangelistarum Graece ex

Mt Mc Lc

lo

|

Act

|

ep^j
1

cuiu

hypothesibus
2

et

argumentis

Ro
1

Hebr
est,

lac

Co Gal Eph Phil Col 2 Pe 1 2 3 lo lud Apoc.
1

2

2

Th

1

Ti Tit Philem
divisio

|

Capitum

Latina

sine divisionibus minoribus.

Frobenius
aprilis

typographus

Basileensis
a.

die

17
a,

mensis

anni 1515 ex Erasmo (nato

1467, mort,

1536)

turn in Anglia petiit ut editionem N. T. Gr. faeeret

quam

proxime,

nam
ivit

voluit editionem

Complutensem praevenire.
nou ante diem 11 mensis
Castigator in primis

Basileam
sejDtembris

Erasmus

et

etsi

illius

anni imprimi coeptus est liber, e prelo

exiit die 1

mensis martii anni 1516.
exstitit

plagularum typographicorum

Johannes OecolamNihilominus permisit
in

padius Vinimontanus (Lutheranus).

Frobenius

viris

doctis

parum

temj)oris

textum

casti-

M

gandum et volumen, teste ipso Erasmo, „praecipitatum verius quam editum." Dedicavit editionem Erasmus
1 mensis februarii anni

fuit

die

1516

Leoni

X papae, adseveravitlevi opera,

que editionem factam esse „non temere neque

sed adhibitis in consilium, compluribus utriusque linguae
codicibus, nee
iis

sane quibuslibet, sed vetustissimis simul

2.

DE EDITIOXIBUS.

(1.)

1514— 1675: ROB. STEPH.

213

y-

214

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
(natus
a.

Theodorus Beza
cuius

1519,

mortuus

a.

1605),

versio

Novi

Testamenti

Latina

iam

anno 1557 Genevae prodierat/ editionem Novi
Testamenti Graece suam primam Genevae apud Henricum

Steplianum anno 1565 publici

iuris

fecit:

„Iesv Christi

D. N.

Nouum

testamentum sine

Nouum

foedus.

Cuius

Graeco textui respondent interpretationes duae: vna, vetus:
altera,

noua, Theodori Bezae,
ab eo recognita.

diligenter

Eivsdem Th. Bezae annotationes
et p.
j

,

quas

itidem hac seciinda editione recognouit,
locupletauit
. .

accessione

non parua
Dedicatio

.

MDLXV."

Fol.

ff.

(6),

450,662+.

Bezae ad Elisabetham Britanniae reginam
|

Henr. Steph.

carmen

Graeciim ex editione anni 1550 Evv Act Paul (Philem Hebr) Cath Apoc indices errata. Textus tribus columnis Graeca, Bezae versionem, Vulgatam exhibet; commentarius una columna sequitur turmam unamquamque versuum. Loci paralleli ad niarginem adscript! sunt.
|
I

Textum
locis

Graecum

e

Stephani

editione

quarta

haustum

viginti

quinque inter Reussianos mille mutavit Beza

lectionibus

nunc Complutensibus,
Praeterea
in

nunc Erasmicis, nunc
versione

novis
et

substitutis.

sua

Latina ut

in

commentario non raro lectiones Stephani respuit.^
est

Usus

conlationibus Henrici

Stephani supra laudatis,^

^

Anno 1557 Robertus Stephanus Genevae

edidit tribus tomis

(fol.):

„Biblia vtriusque Testamenti", in qua editione tomus tertius

continet

Novum Testamentum secundum versionem Vulgatam et novum Theodori Bezae cum eius adnotationibus (vide supra, p. 169.
170).
Editionis
illius

Latinae

memor

insignivit

Beza

editionem
perverse
a.

Graeco - Latinam
senserunt multi
col.

anni

1565

editionem

secnndam,
,

unde
Lipsiae

(cf Theologische Literat\t,rzeitung

1879,

474) editionem Barbirianam Basileae (etiam Tiguri) anno 1559

(in

quibusdam

exemplaribus

1560)

foras
re

datam,

quae

continet

Bezae versionem Latinam

et adnotationes,

vera Bezae editionem
est

Graecam primam
'^

fuisse.

Sed textus Graecus editionis huius

a

Bezano, ut notat Reussius, plane alienus.
Reuss, Bibliotheca N. T. Gr. Brunsvigae
a.

1872, p. 86.
(a.

3

Hug, Mnleitung in

d. Schr. d.

N.

T.

^

58, ed. 4

1847),

pars

1, p. 279f.

{

1.

DE EDITIONIBUS.

(1.)

1514—1675: BEZA.
ut
ipse

215

Editio Bezae secunda,
prodiit etiam

sive

niimerat tertia,

Genevae anno 1582.^ Adduntur verba Bezae
dicata;

pauca

„lectori"

commentarius
textu

nunc

ex

duabus
inter-

columnis

constat.

In

recensendo

praeter

pretationem
libros

Syram ab Emanuele Tremellio editam et praeter Act ICo 2 Co ex Arabico sermone a Francisco
versos,
adliibuit
,

lunio

Latine

Beza

codices

suos

duos

Graeco -Latinos evangeliorum
hodie
D^'^''^'^*

actuum, epistularum Pauli,
insignitos.

(Steph.

(?')

Dp^"'
illis

Loci

quin-

decim mutati
primae
a

addendi sunt
notatis,

viginti

quinque editiouis
uni
lectio

Reussio

e

quibus
est.

tamen

Stephanica hac editione restituta
Codex
:

D«'^ ^" Dp^^i.
tertia,

Editio

Bezae quarta
fert

nominata,

ex

officina

Stephaniana Genevae

nunc annum 1588, nunc 1589.
ex officina haeredum Eusta-

Reussio teste locis solum panels ab editione secunda variat.

Quarta vero
thii

editio, editori quinta,

Vignonii prodiit Genevae anno 1598, textumque fere
editio tertia praebuit.
attinet,

eundem atque

quod ad textum receptum
bus eius minoribus
(a.

De Bezae mox dicetur;

editionibus

de editioni-

1565.67.80.90.1604) cf Reussium.

Biblia polyglotta Antverpiensia,

quae apud Christocura
Benedicti

phorum Plautinum,
Ariae Montani

auspiciis Philippi II,

prodierunt,

exhibent bis
textui

N. T. Graece.
(bis,

Tomus
Syriacis

quintus

anni

1571

Syriaco

nunc

nunc Hebraicis

litteris

exscripto) eiusque versioni

Latinae atque textui Latino Vulgatae versionis

adsociat

textum Graecum qui 709
Complutensi et Stephanico
bis

locis
(a.

ex mille Reussianis

cum

1550)

consentit, quadragies

cum Steph,, bis cum Erasm. facit, semel lectionem novam habet), 249 ies aliis Tomus sextus (aliis exemreiectis Complutensem sequitur.
Complutensem
deserit

(39ies

plaribus septimus vel octavus), anni 1572, cui inest N. T.
^

Bezae

saepe

falso

attributa

est

editio

Henrici

Stephani

anni 1576, formae minimae, cui edition! versio Bezae Latina inest.

216

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
interlineari

Graece cum versione Latina
praebet
locis

Ariae Montani,
nonnullis

textum Graecum

fere

eundera,

tamen

ter

mutatum 14ies lectionem Complutensem respuentem, Editiones multae textum Graecum ex Stephanicam.
Lucas Brugensis, qui iam auno 1580,
ad
calcem
in tota

polyglottis Plantiniauis hauserunt.

Bibliorum

Latinorum

Lovauensium,

notationes

Biblia ex codicibus Graecis et Latinis ut et ex versione
vSyriaca

conlatas

publici

iuris

fecerat,

edidit

anno 1606
sub

quattuor evangelia ex editione Plantiniana anni 1572 supra
dicta,

textu

vix

mutate,

commentario

addito,

et

finem

libri addidit

Notas ad varias

lectiones editionis Ch^aecae

evangeli&runi ;

codices

novos

non

contulit,

sed

consuluit

versiones et patres.^

Qui textum Novi Testamenti Graece ex coniectura
constituere
(proll.

in

animo habuerint consulant velim Millium 1301)
et

paragr.

descriptionem

eius

notarum

et

lectionum quas Scaligerus edidit in editione, alioqui parvae
notae,

quae Londinii apud Billium anno

1622

prodiit.

DE TEXTU, QUEM DICUNT, RECEPTO.

Nunc ventum
et
**^^'^^'

est

ad editiones Lugduno-Batavieuses
septem
Elzevirianas

Amstelaedamenses

annorum 1624, 1633, 1641, 1656, 1662, 1670, 1678, quibus non adsociandae sunt editiones Whittakeriana anni 1641 aut Curcellaei anni 1658 utraque ab Elzeviriis typis exscripta. Cum tamen hae septem editiones inter se non nisi paucissimis locis difFerant, tracta-

bitur accuratius hoc loco editio anni

1624

sola, nisi

quod

verba

ilia

adnotanda sunt,

quae ominibus
:

iufelicissimis

editioni

anni

1633

iDraefigebantur
in

„Textum ergo
nihil

babes,

nunc ab omnibus receptum:
corruptum damns."
^

quo

immutatum aut

Iterum typis expressae sunt Lucae Brugensis lectiones apud
polyfflotta, vol. 6, tract. 17, p. 1

Waltonum, Biblia

— 13.

2.

DE EDITIONIBUS.

(1.)

1514

— 1675:
nee

EEASMTJS.

209

et emendatissimis.

Et quoniam novimus
esse,

in rebus sacris,

religiose

qiioque versandum

hac

contenti

dili-

gentia,

per omnia veterum

theologorum scripta circum-

volantes, ex horuni citationibus aut expositionibus subodorati

sumus, quid quisque
nescivit,

legisset,

aut mutasset."

Ilia

tamen aetas

quomodo
et

codices

ponderandi, quomodo lectiones

critica arte inter se

discernendae essent, et codices Erasmiani

„vetustissimi"
fuisse videntur.

„emendatissimi"

nobis

inter
fuei'unt

pessimos

Codicum qui ad manus
est,
etsi

optimus
huius

fere

neglectus

teste

Scrivenero

lectiones

codicis

(Evvl Actl Paull) inveniuntur Mt 22,28 23,25
28,3.4.19.20

27,52

Mk 7,18.19.26

10,1

12,22

15,46

Lcl,16.61 2,43 9,1.15 11,49 Iol,28

10,8 13,20.

Ad

apocalypsim usus est Erasmus codice mutilo (Apocl), cuius
hiatus supplevit ex versione Latina Vulgata, verba Graece
vertens; praeterea in codice illo difficillime distingui potuit
inter

textum

et

commentarium.

Haec quae Bengelius
cl.

iam

fere viderat, luce clarius demonstravit v.

Franciscus
detexit.

Delitzschius, qui codicem usque
Liber
Delitzschii

dum latentem feliciter
adeiiudus
est

omnibus

qui

textum apopauca tamen
Editione
1,9

calypsis quern dicunt reeeptum recte iudicare voluerint;

ex eo^ adscribam, ne severius

quam

iustius dicere videar.

Erasmi prima cum codice conlata, quae sequuntur apparent:
xal

6

udth^oa ubi xuC ex x
est,

littera

prima verbi xeiuiror

in

margine
est,

stantis 2,3
y.(u

2,1

iiftoiin]a

falso

pro iifeoicov quod in codice

OL

x8xy.r]xc(G

quibus verbis Erasmus Viilgatae verba „et

non
falso

defecisti" vertit, 2,13 ifxaiG falso pro iv

uia codicis, 5,10 ri^ua
o l^wj' quod

pro codicis ccvtovG, 5,14 Cwvti, tiG tovO cddivaG tmv uiwiiov
9,14
off

ab Erasmo ex Vulgata haustum,
codici inest,

f?/ff pro

uyiojv falso

ivwniov tov -^qovov tov ^eov ex Vulgata, 15,3 quod in codice stat, 17,4 ay.Ui^ttQTr]Toa vox Erasmiana minime Graeca, 17,8 xccintq 'iOTt falso pro xal TiccoiGTt14,5
jiro i&i'coi'

codicis verbis, 19,17 xal

avrdyea&e quod Erasmus ex Vulgata
igei.{f^oiaij,

vertit,

19,21 tx7ioo(voix£'i')j falso pro

21,9 post

/jA5-f»'

addidit

Erasmus tiqoo
^

fie,

21,24 (vide ad

loc)

nonnulla ex Andreae scholio

Franz Delitzsch, Handschriftliche Funde,
fasc. 1,
8.

I.II,

Lipsiae

a.

1861.

1862; vide in primis

p. 17

— 58.
14C

TisCHENDORF, N.

T. ed.

210

VI.
22,11
o

DE TEXTUS HISTORIA.
oi'Tiioy

addita sunt,

QimojaicTio

.

.

.

Six(uw&r]T(j} vertit

Erasmus ex Vulgata, 22,16 21 (versti 20 ex Valla hausto excepto) male vertit Erasmus ex Vulgata. Multis iu locis per apocalypsim
totam, sexies in unico versu 22,19, articulum ubi artieulum ponere

debebat omisit Erasmus.

Sed de his

satis.

Vituperata est Erasmi versio Latina, textus etiam eius

Graecus multis displicuit praesertim propter llo 5,7 omissum;
in

primis

reprobaruut hauc
et

omissionem

Eduardus Lee

Anglicus
tensis fuit.

Stuniea

qui ex editoribus editionis Complu-

Codices:

Evvl (Actl Paull), Evv2 (Act 2 Paul
et

2),

Act4 (Paul 4),

Paul

7,

Apocl

codex Theophylacti commentariorum.

Anno 1518 mense
pars
editionis

februario prodiit Venetiis ut tertia

Bibliorum Graecorum Aldinae, N. T. Gr.

ex editione Erasmi prima anni 1516 haustum, nonnullis
erroribus correctis.

Erasmi

editionem

Eodem anno, die 10 mensis septenibris papa Romanus Leo X litteris ad
quae typis exscriptae sunt in Erasmi

eum
5

datis probavit,

editione

secxmda anni
a.

1519
p.

(p.

565:
a.

a.

1518;

p.

566:

februarii

1519;
altera,

[567]:

1519 mense
(Millio
affeeto et

martio).

Editio

haec

multis

locis

teste

400)

correcta, impressa est

Erasmo

et

morbo

ex urbe

absente,
Tituli
p. 3
fol.

verso

stat

Leonis

X

epistula
ratio
|

|

dedicatio

ad Leonem,
69

—5

Erasmi
I

paraclesis, p. 6
p. 62

— 12

.

.

.

verae theol. p. 13
[sic]

Erasmi apologia,
(ad

— 68
|

[

de hac posteriori aedit.

p.

— 62 — 82
|

summam

paginam:

cai^ita

[111] argumentorum contra morosos

quosdam
p.

atqiie
I

indoctos)

soloecismi

per iuterpretem admissi
|

.

.

.

83

— 85

loca obscura ... p. 86

— 89

loca

.

.

.

depravata, p. 90

— 92

j

ad placandos
p. 94

eos, qui putant in sacris libris nihil
p.

neque

sui^eresse,

neque deesse ...

93
|

quae

sint

addita in nostris exemjjlaribus,
p.

— 96
sit

quae per interpretem commissa,
I

96.97

|

ubi interpres

ausus
credo

aliquid
j

immutare
|

,

.

.

p.
|

97
|

quid

fidei sit
|

de trinitate
[

Carp,

Eus. tab.

capp. tab.

ordo librorum

evangelistarum ab

Hieronymo

vitae.

Evangelio unicuique praefiguntur vita evanJNotantur etiam in

gelistae a Sophronio et Theophylacti prologus.

«vangeliis tituli et

Ammonii quas dicunt Codex: Evv3 (Act 3 Paul 3).

sectiones et Eusebii canones.

I

2.

DE EDITIONIBUS.

(1.)

1514—1675: COLIXAEUS.
et treceutis

211

Exemplariuni tribus milibus
et
alteriiis

editionum primae
editio teHia,

venum
ilium

datis,

prodiit

anno 1522

quae prima

locum lIo5,7 exhibuit,

Erasmo

re-

pugnante/ ex codice Montfortiano nunc Dublinensi (EvvGl

Act 34 Paul 40 Apoc92)
ab
editore Aldino

teste

minime bono.
in

Correctiones

factae

adhibitae sunt

hac editione.
editionis

Denique

vidit

Erasmus praecursorem ilium

suae diu occultum N. T, Complutense,

adhibuitque prae-

sertim ad ajiocalypsim in editionem qiuirtam praeparandam

quae anno 1527

prodiit, in

qua praeterea Vulgata versio
et textui

Latina versioni Erasmianae
Editio quinta anni

Graeco adsociata
differt

est.

1535 tantum non

ab editione

quarta (omisso Vulgatae textu).

Anno 1534
dia{^r/Xtj
.

Parisiis edidit

Simon Colinaeus (deColines),
fuit:

Roberti Stephani vitricus, N. T. cui titulus
. .
.

H

xawtj

Ev XsvxEzia

tayp TruQtjaian', Tiaga ^lucovi tq)
i'tsi

KoXi-

vaic^, dsxsfi^Qi'ov fitjvba

devrsQa rp&ivovtoa,

ano rtja d-eoyoviaa

a.

(f).

X. d.

Le Longius

testatur^ locos plus

quam 750

esse,

in quibus editio haec ab editionibus praecedentibus differt,
et V. cl. Reussius, inter locos eius

1000 normales,
libri

invenit
etsi

113
teste

in

quibus ab editione Erasmi tertia

discrepat,

Reussio haec Erasmi editio Colinaei
fuit.

fundamenconseutit.

tum

Saepe
et

cum

editione
locis

Complutensi
iis

Quinquaginta

duobus

tamen, ex

a Reussio ex-

ploratis, praebet j^rimus Colinaeus lectiones plerasque hodie

multis viris iisque
adhibuerit,

doctis

probatas.

Quos

codices

editor

non

liquet.

Opus praeclarum

atque

prae-

maturum vituperatum est a Beza ut ex coniecturis emendatum sed saecula duo quae secuta sunt editionem critica arte parem et eadem in laude ponendam \'ix praebuerunt.
^

Vide apparatum ad locum

et

addenda

et

emend, ad

loe. et

cf librum Guilelmi

Orme, Jlemoir

of the controversy respecting the

three heavenly witnesses etc, hy Criticus.

A

netv edition with notes

and an appendix by Ezra Abbot, Bostoniae 1866.
^

Le Long,

ut supra, pars

1,

cap. 2, sect.

1,

p.

206.

U*

212

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Re

vera factae sunt editiones Complutensis et Erasfere

mianae fontes priucipes editionum
Millii et Bengelii tempus.

omnium usque ad
Robertus
a.

Typographus
Rohertiis
Stenliaiiiis

ille

celeberrimus

Parisiensis

^^phanus (Estienne
^^^^'^^^

nat. a.

1503 mort.
a.

1559),
filio

Colinaei exempli aemulus, adiuvante
a.

Henrico (nato

1528 mort.

1598), com-

paravit N. T. Gr. duobus voluminibus
„Ttj(y
y.aivtjG

formae minimae:

Nouum Testamentum. Ex bibliotbeca regia. Lvtetise. Ex officina Roberti Stephani typographi Regij, Typis regijs. M. D. XLVI." Ex initio praefationis ad modum bullarum pontificalium,
8iad-t]xria
. .

anavxa.

.

,

appellatur editio haee:
hibuerit,

„0

mirificam."

Quos

codices ad-

Stephanus non
editio quinta,

dicit.

Fundamentum

textus facit

Erasmi
Erasm.

interdum tamen N. T. Complutense

adhibetur.

Ex

Reussii locis

1000, sunt 656 quibus Compl.
;

V

Steph. I inter se consentiunt

ex 344 reliquis

consentit Stephanus

233 ies cum Erasmo, 96ies cum Comsibi

plutensi; locis sex miscet Stephanus lectiones utriusque et

novem
altera

locis

lectionem

propriam exhibet.

Editio

anni 1549, etiam formae minimae, paucis mutatis,
est:

ex editione prima repetita
lectiones

Millius

non notavit

nisi

67 quibus ab hac

abscessit.
tertia pi'odiit

Praeclarissima editio Stephaniana

Lutetiae

anno 1550 formae maximae, regia
^vi]fXK
jihQl

dicta,
|

Insunt: praef. Graeco - Latina Eoberti Stephani

Chrysostomi imo]

TOL

svayyikiov

\

Carp.
|

|

Eus. tab.

niva'i

duplex

locorum V. T. in Novo laudatorum

Heurici Stephani carmen Grae-

cum
I

Sophronii
tab.
I
j

vita
|

Matthaei

|

Theophylacti prooemium in
|

Mt
|

ca^jp.

Mt.
capp.

Sophrou. et Dorothei vitae Marci
tab.
|

Theoi^h. vnoS-.
j

in

Mc.

Mc

j

Sophr. Dor. Theoph.
tab.
j

capp. tab.

Lc
|

Sophr. Dor. Theoph. capp.

lo
|

j

ci7ioS)]fAia
j

Ilavkov

Euthalii

de temporibus praedicationis Pauli sostomi prol. in
1.2 Ti Tit

capp. tab.

Act

'|

vol. 2.

Chry1.2

epp.

Paiili

|

Ro

1.2

Co Gal Eph Phil Col

Th

Heb

(habet epistula unaquaeque Pauli vn. et Theodoriti
nisi

prologum
carent)
|

et capp. tab.,

quod Ro
|

1

Co

1

Th

Theodoriti prologo

Theod.

prol.

in

epp. cath.

lac 1.2Pe 1.2.3 lo lud (habet

1

2.

DE

EDITIOISTTBUS.

(1.)

1514—1675: POLYGLOTTA.
littera

221

Alexandrini ab Alexandro Huishio conlectae;
huius
codicis
in

A,
ftiit

hoc tomo signura, initium
litteris

et origo

codicum uiicialium Graecorum N. T.

capitalibus sig-

naudorum.

Operam tamen maximam navaverunt TValtonus

sociique eius iu primis lacobus Usserius, Midensis episcopus

posthac archiepiscopus Armachanus, lectiouibus variis conligendis.

Polyglottorum volumen

sextum

sive

appendix
spectantia:

continet praeter varia ad Vetus
tract.

Testameutum

XV.

Variantes lectiones ex annotatis Hugonis Grotii ad N. T.

p.
tract,

47— 56.
Variae lectiones Graecae N. T.tam quas coUegerat Robertus
aliis

xri.

Stephanus ex xvi exemplaribus quam ex plurimis
stissimis
p.
tract,

vetu-

exemplaribus collectae

et

in

iinum corpus digestae;

1—36.
Francisci

xvii.

Lucae Brugensis

libelli

duo de Graecis

et

Latinis varietatibus evangeliorum et Lovan. theolog. coUationes

Vulg. Lat. Nov. Test,
ribus; p. 1
tract,

cum

textu Graec. Syr. et Latinis scrip to-

36.

xviii.

In Syriacam versionem N. Test, notae Mart. Trostii;
codicibus
collectae.

ex
pp.

variis

(Adiunctus

est

tractatui

iii.

51—56.)
anni
1,

Tractatus xvi exhibet lectiones varias non solum Steph. ex Stephani
editione

1550, March.

Veles.

nihili

aestimandas (vide infra,

capiit VIII,

Evv

111), Bibl.

Week, etiam nihili aestimandas ut

quae vel ex Stephani margine vel ex editionibus prioribus haustae
sint
,

sed etiam has Caiit D^"" «"

= Clar = DP="" Gon = Evv 59 Em = Evv 64
Goog -= Evv 62

Lin -= Evv 56

et

Act 33 Paul 39

et

Act 53 Paul 30

Magd Magd Nov
Nov
Bodl

1

2
1

2
1

Mont

=

Evv

61
Trit al

= Evv 57 = Paul 42 = Ew 58 = Act 37 = Ew 47
conlationes

Bodl

2

=

Evv 96

Vix

mLrari

debemus

quod "Waltonus^

non

plene atque exacte typis dedit;

nondum euim

satis severa

postulabatur in his rebus diligentia.
^

Cf

Scrivener,

A

plain

introduction,

ed.

2,

Cantabr.

a.

1874, p. 393.

222

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

Stephanus Curcellaeus (de Courcelles, natus Genevae
a.

1586, mortuus Amstelaedami

a.

1659)

edidit^

Novum

Testamentum Graece anno 1658 apud Elzevirios Amstelaedami, insigne opus propter doctam praefationem, locos
parallelos

apte
libris

et

abunde margin! adscriptos,

lectiones

varias

ex

manuscriptis atque impressis partim sub

textu partim, quod sero acceptae sunt, sub finem actuum
et

apocalypsis

conlectas

;

opus Waltoni

nondum

viderat.

Textum Elzevirianum anni 1633
solis

repetit Curcellaeus paucis

mutatis,

loco

lIo5,7 imcis

incluso.

Dolendum

est

quod de codicibus tacetur unde

lectio

uuaquaeque

fluxerit.

Vituperatus est editor ut qui Arianismo favere voluerit.
Sibi proponebat Curcellaeus editionem formae maioris instaurare,

textum Graecum

et

Latinum exhibentem cum
1685,

lectionibus variantibus,

mors tamen eum praeripuit: neque
et
nisi

mutatae sunt editiones annorum 1675
lectiones antea

quod

ad calcem subiunctae nunc margini apponuninPauli epistulas additur,
Lectiones varias
Gr.

tur, sub libri finem prologusGraecus

anno 1685 textus binas columnas habet.
petiit

Curcellaeus

ex

editione

N.

T.

Wecheliana
ex „Stephani
dP'*'^^

Francofurti anno 1597 publici iuris

facta,
sc.

editione," e quattuor libris manuscriptis,

codice

Thuani bibliothecae N. T. totum Matthaeo
continente,

solo
alio

excepto

codice

Mazariniano (Evv. 103),
ex editionibus

denique

Vigneriano (Evv. 104); haec in margins sunt.
libri addidit editor lectiones
aliis.

Ad

calcem

Quas ex

A
ei

et

ex D^^^

^^^

serius

accepit
est.

lectiones reservavit editioni

quae nunquam absoluta

lohannes Fellius (*1625, tl686), posthac episcopus
Oxoniensis,
acriter

ut facilius

monstraret,

lectiones

varias

tam

impuguatas re vera neque

veritati

neque

integritati

^

De

Curcellaei

editionibus videndus
p.

in

primis Wetstenius,

iV.

T.

Gr. vol.1,

proll. 1,

171

— 173,

et

Le Long, Bibl. sacra

ed. Masch, vol. 1, p. 229 sq.

2.

DE EDITIONIBUS.

(1.)

1514—1675: FELL.

223

!N^ovi
^fj-Atja

Testamenti nocere/ librum edidit:
aTzavta.

„T7ig naivtja diu-

Novi Testamenti
loca,

libri

omnes.

Accesserunt

parallela

scripturae

nee non variantes leetiones ex

plus

100 MSS.

codicibus, et antiquis versionibus collectae.

Oxonii, e theatro Sheldoniano.

Anno Dom. M.DC.LXXV."
Liber formae
locis

Nomen suum

libro

non

addidit.

minoris

praebet textum

Graecum

binis

eolumnis,

parallelis
variis
est

ad margines exteriores
textu
stantibus.

adscriptis,

lectionibus

sub
Elze-

Textus ut apud Curcellaeum
auni 1633, qui tribus so lis

\Trianus secundus

locis inter

mille Reussianos deseritur,

non Stephanicus ut docet

Scri-

venerus. Hausit Fellius leetiones ex editione Curcellaei (id
est Stephanicas,

Wechelianas)

et

ex polyglottis Anglicanis

turn ipse contulit codices

duodecim Oxonienses Bodleianos,

plerosque usque

dum

intactos, et conlationes accepit codicuni

duorum Usserio-Dublinensium ab H. Dodwello, quattuor
Gallicorum (trium ex bibliotlieca senatoris Petavii, unius

Sangermanensis) ab lohanne Gachonio, version um Gothicae
et Copticae

[Mempbiticae] a

Thoma

Mareschallo; addidit
(vide

praeterea

leetiones

Caryophilanas

supra

p.

219).

Praefatio optima est sed brevissima.
Codices

= cod. Alex. = codices 12 Bodleiani Ca = D"'**' CI = DP»»i Co = versio Coptica Cu = leetiones Curcellaei E = Act 53 Paul 30 G = Ew 59
A
B
g ^= evv domini Goodii

M = Evv 57 m = Evv 61 N = Evv 58

et

Paul 42

et

Act 37
45 Apocll

[Act 38 Paul 44

P =<Act39 Paul

[Act 40 Paul 46

Apocl2

Ge Go

= EP*"' = versio Gothica L = Evv 56 et Act 33 "W =
^

= S = Tr = V =
R

lectt.

Caryoph.
Stephani

lectt.

Evv 96
lectt.

Velesii

(ut supra, p. 221)

Paul 39

U

=

Evv 63.64

lectt.

Wechel

(vide p. 222)

lam

ante

triennium ediderat Johannes Saubertus
textus

librum:

Variae

leetiones

Graeei evangelii

s.

Matthaei,

ex plurirnis

224

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
librum
fere

Fellius
scripsit

(cuius

ad litteram iterum exscholiis

lohannes Gregorius
et ipse

additis

parvi

pretii

anno 1703)
erat
dico,

aetatem Novi Testamenti edendi primam

clausit et fautor eius fuit qui aetatem alteram incepturus

Antequam tamen de aetate altera commemorandus est Ricardus Simon pater ille historiae
lohannis
Millii.

criticae Veteris et

Novi Testamenti, qui^ primus prolixius

de arte critica disseruit.

Annis 1514
repperimus;

— 1703

perlustratis

textum plerumque

eundem eumque ex

codicibus aetate inferioribus liaustum

leetiones

tamen varias conlegerunt

viri

docti

inceperuntque nounulli de arte critica scribere.^
(2.)

1707

— 1830:
1677,
fecit

MILLIUS — SCHOLZ.
a.

Johannes Millius

(natus

1645, mortuus
amico
eius

iam

anno

circiter

auctore

1707) Eduardo
a.

Bernardo, initium
et ante

Novi Testamenti

editionis

parandae

annum 1686, quo anno mortuus

est fautor

Maece-

nasque eius Fellius episcopus, typis librum descripsit usque

ad Matthaei caput 24.
opus,

Per viginti annos elaboravit editor

anno denique 1704 canonicus Cantuariensis factus

recepit reginae

mandatum de
1707 vix
est.

editione „quantocyus publi-

canda", et anno
in

libro publici iuris facto e terra

caelum revocatus
ac

impressis

manuscriptis codicibus collectae;
,

et

cum

versionibus
veteris

partim antiquissimis , partim praestantissimis nee non patrum
ecclesiae

Graecorum Latinormnque commentariis
de origine,
auctoritate
et

collatae:

praemissa

epicrisi

usu variarum Novi Testamenti
a.

lectionum Graecaruin in genere, Helmestadii
^

1672.

Simon, Histoire critique du
a.
.
.

texte

du Nouveau Testament,
sur
les

Eoterodami

1689, et Histoire critique des principaux commentateurs
.

du N.
^

T.

avec une

dissertation
a.

critique

principaux

actes manuscrits,

Eoterodami

1693.
gottl.

Cf

lo.

D. Michaelem, Einl. in die

Schriften des neuen

Bundes,

ed. 3, Gottiugae a. 1777, vol.1,

j).

693:

„Und

hier,

glaube

ich, hort gleichsam die Kindheit der Critik, in Absicht auf das N. T.

und mit Millii Nenem Testament, sonderlich wenn man Richard Simons Werke dazu nimmt, iiiugt sich ihr erwachsenes Alter an."
auf:

2.

DE EDITIONIBUS.

(1.)

1514—1675: ELZE^^:E.
Testamentvm. Ex Eegijs

217

„I(

[sic]

KAINH AIAOHKH. Novum
a.

alijs-

que optimis editionibus cum cura expressum.
ex officina Elzeviriana",
titulum
sequitur

Lugduni Batavorum,
ex Vetera Testamento
Editio anni 1633

1624, formae minimae; sine praefatione;

tabula

{nira'^)
nisi in

locorum

laudatorum; versus non
praebet

margine notantur.
T.
et

praefationem

,

tabulam V.
libros,

locorum,
sub
libri

Danielis

Heinsii

carmen in Novi Foederis
talnilae

finem invenluntur

capitum

evangeliorum

atque (xO^faia capitum actuum et

epistularum; versus etiam unusquisque

novam lineam

incipit.

Decent fata horum librorum, quid vestimenta
corpus habile, quid audacia efficere possint.

nitida, quid

Forma
ilia

libel-

lorum omnibus placuit, verba bibliopolarum

deceperunt

omnes

et oraculi loco

iis

stabant qui posthac noluerunt tex-

tum etiam
haustum

in melius mutare,

Diu arbitrabantur

viri docti

textumElzevirianum ex editione Stephaniana regia anni 1550
esse, verbis in
titulo fulti:

„Ex

regiis

aliisque

optimis editionibus

cum
et

cura expressum," ubi vox „regiis"
spectat.
Elze\'i-

ad illam Stephani

ad editionem Plantinianam
locos

Millius^ non invenit nisi
riana anni
dorfius

duodecim quibus
discesserit;
cl.

1624 ab

ilia

Stephaniana

Tischen-

autem
in

locos fere

150

repperit, v.

Scrivenerusque

locos 287.
Scrivenerus,
the libro,

A
a.

plain introduction

to

the

criticism

N.

T. Cantabrigiae

1861,

p.

304

— 311,
a.

of

conlationem

edidit

editionuni

harum

(Steph. 1550, Elz. 1624), ratione habita editionum

Complutensis, Bezae anni 1565, Elzeviriorum

1633.

Hanc
v.

conla-

tionem consului

et

excerpsi,

addidique
Lectori

nonnulla quae

cl.

Ezra

Abbotus

mecum communicavit.

conlationi

cavendum est ne Scriveneri ubique fidem habeat, praesertim quod ad Bezae editionem

^

Mill,

N.

T. Gr. ed. Kuster,

Amst.

a.

1710, proll. paragr. 1307

:

„Textus ipse, quicquid ferant Curatores
quibus

isti,

ad

unum Stephanicum
Quid
velint

tertium totus compositus videtur, praeterquam duodecim in locis, in
solis,

quantum video,

a Steplianico recessere."

haec Millii verba eodem loco:
a.

„in

editione

biennio post

[i. e.

post

1624] ad huius amussim adornata, Beza notat editioni Elzevirianae

baud paucos eruditione et pietate praestantes", Beza enim iam anno 1605 mortuus est. Fortasse editione Amstelodamensi
praefuisse viros
a.

1626 utebatur, cui addita

est versio

Bezae Latina.

218

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
exempli
gratia,
et

anni

1565

attinet;

in

conlatione

Apocalypsis

editionis

,,Bezae

1565 cum Steph.

Elz."
1

enumerat Scrivenerus

locos

42;

ex his 4 recte notati sunt,
JVccl

paene recte (Apoc 22,20

pro iV«( legendum est

secund.), 37 falso.

Ex
1,

Scriveneri verbis

Introd. ed. 2, Cantabr.

a.

1874, p. 390, adn.

videtur editio eius

„Bezae 1565"

esse

editio

Londinii

a.

1565 edita.
sit,

Quae haec
in

sit

nescio, nisi fortasse

ex editione anni 1559 exscripta
fuit; of

qua textus

Graecus non Bezae

supra, p. 214 adn.
a.

1.

Bibliographi
esse decent.
fere

omnes
Varia-

N. T. Gr. in Anglia primum
tiones maiores inter Steph.

1587

editum

1550

et Elz.

1624

semper in comeonferas

mentario

Tischendorfii

notatae

sunt ubi

ut eos,

quaeso.
[

Quae mendis typographicis attribuendae sunt uncis quadratis ], quae leviores sunt uncis curvis ( ) inclusi. Ubi dantur variationes,
quae

primae

stant

Stephani
5,22
e!}C}~)

Mt\,l (<^o(U(u—K^o.
25,2

quae
xij

sequuntur
[6,34]
g"]

Elzeviriorum sunt.
[9,8]

8,4

10,4 [12,18]

18,30 19,1 20,15. [22 errat z non
[34.40]

21,7 23,13.14 24,9.15

i/c 1,21.27
((VT.

g habet

(cIit.

(2,7)

6,9.29

8,3. [27

9,1.]

16

ccvrova—

38.40.[45] 10,25

11,14 12,20 13,9.14.28 14,54 [15,32]

16,20

Zc 2,22 3,23 rjkl—^n 33
33 bis
47
/o 1,28

6,9

7,12 bis

8,29

10,6.13.19.22

11,12.

12,18

13,8.19 15,26 17,1.[26.]35.36 18,3 19,4 20,31.
ia{f^iJT(c—ia9:

22,45

23,11

^r]d-((^((Qic

Qcl

2,1.11

yavct — xarcc

24,4 ia»}iafOtv—io&. 24,27
3,6 bis 4,5.23

avTov

«i'r, [51] 5,7

6,28 7,27.(38) 8,25.(59) 9,10 12,17.32

kXxvOw—

iX.

13,30.31 14,11 [16,33] (18,1.)20.24 Scrivenerus bis errore

-Xav 19,7.31 [21,2]

Act2,3G 4,32 5,12 6,3
Oc(fio»QC(xt]v

7, 26. [44]

8,19 [9,3.24.]35 14,8 15,32 [16,4.]11

QCixrii'

16,17 17,25 19,27.33 21,3.8 [23,3.15.]

16
i?o 1,27

24,13.14.18.19 26,8.20 (27,13) [28,13]

2,17 [3,2] [6,10] [7,2.]6 8,11.21 [9,19] [10,6] 11,2 tjlicc-rjL

22 [31.]33 (S—(0 12,5.11 [13,5] [15,23] 16,5.20
i Co 1,29

(3,15) 5,7.11

6,14 [7,4.]5.29 bis et [semel] [9,1.27] 11,22
[14,15.](27)

12,23
f Co 3,3

13,2.3
[4,4]

15,2

(txi]

xtj

15,31

[16,10]

5,4.[19]

6,15

7,12.16 [8,8.]20 aJ^o'r/jrt— kJ^).

11,1.10 13,4

Gal 3,8

4,17

5,2

Ms—f(ff Eph

1,3

[4,25]

Phil 1,23

4,2 Col 1,2

2,13.

15

nvTM—Kv. iTA
1,5 4,13 et []

[2,15.17]
2'it

3,2.11

STi

2,7. [10]

lTil,i 2,13 6va—(ia Phileml

Heb\,\2

niSna—iL

4,15 7,1 8,9 9,2.12 10,2.10 [12,9.]22.23

Jao4,13.15 5,12 lFel,3 2,21 [3,11.] 21 4,8.13 ^Pel,l.[7. 18] 2,12.18 3,7

i/ol,4 2,29 [4,14] [5,14];gJo3.5 Slol Iud9 iniTtfxtjaai

rjaail9.2i

2.

DE EDITIONTBUS.
2,5.14 13,3.5

(1.)

1514—1675: ELZE^aR.
7,3.7.10.(17)

219

Apoc

[1,20]

3,1.[12]12

4,3.10- 5,11

8,5.11

11,1.2

14,8.18 16,14 18,16 19,1.4.6.14 20,4 bis [13]

21,16.20 fV((Toa—h'V. 22,8

Teste

Reussio,

descriptus

est

textus

hie

anni

1624 ex
Ducit

Bezae editione prima formae minoris anni 1565, a qua
variat inter locos mille Reussii locis
igitur textus

non

nisi octo.

Elze^drianus originem hoc modo:

Erasm. IV

Compl.

MSS.

Steph.111

Steph.IV
Beza

I

Elzevir.

Etsi editiones

multae,

etiam post

ante Griesbachii editiones publici iuris

annum 1624 et factas, „nullo modo
viri

ab editione" Elzeviriorum pendent, ^ tamen voluerunt

Novi Testamenti
esse
et

studiosi

textum eundem ubique receptum

re vera

plerumque adhibitae sunt editiones duae
Stephaniana

Stephaniana anni 1550 et Elzeviriana anni 1624; Elzeviriana
usi

sunt viri

continentales,

et

a

Waltono

et Millio

exscripta i^ngli.

Quamquam
orbem adhibitus
diligentia

textus fere idem ita per totum terrarum
est,

tamen conlectae sunt

lectiones variae

magna

in

usum

studiosorum. lohannes Matthaeus

Caryophilus, Cres (episcopus? anno
circiter

1635 mortuus), anno
,

1625, editionem N. T. Gr. praepara turns

fecit

„Collationes Graeci contextus

menti iuxta
codicibus
quis

omnium librorum Novi Testaeditionem Antverpiensem regiam cum xxii
,

[10 evangeliorum

8

actuum,

4

apoc]

anti-

MS."

Schedas Caryophili in bibliotheca Barberina

(unde barb)
^

Romae

receptas postquam anno
etc.

1642 Isaacus

Cf Eeuss, Bibliotheca

p. 108.

220

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Vossius viderat edidit anno 1673 Petrus Possinus.^ Schedas
ipsas conlationis,

quam

suspicabatur Wetsteuius

in

veresse,

sionem

Vulgatam
sex

Latinam
b

suffulciendam

fictam

Bircliius in bibliotheea ilia (Barb. his

209)

invenit.

E

xxii

codicibus

S

127.129.141.144
caeteros

Caryopbilo

suppeditavit bibliotheea Vaticana;

unde habuerit

nondum cognitum

est.

Biblia polyglotta Parisiensia, opus formae giganteae,

praebent volumine quinto, partibus duabus, No\nim Testa-

mentum
sine

S}Tiace-

(cum versione Latina), Arab ice (cum
duo
et adnotationes
est,

vers. Lat.), Graece, Latine (versionis Vulgatae); folia

numeris exhibent chartas geographicas
chronologicas
;

nonnullas

t}^is

expressa

tomi

pars

prima anno 1630,
Vitray.
pieusibus,^

altera

anno 1633,
bibliis

apud Antonium

Textus haustus est ex

polyglottis Antverinter locos Reussii

habetque non

nisi novies,

mille, lectiones alienas,
tinianis,

quinque ex

aliis

editionibus Plan-

duas ex Complutensi, duas novas.
sunt, inter polyglotta facile prima, biblia
a.

Deinde secuta

polyglotta Londinensia auspiciis Briani Waltoni (nat.

1600,

mort.
edita,

a.

1661), posthac episcopi Cestriensis, anno 1657
T. continet Syr.-Lat,
ver-

quorum volumen quintum N.

Aeth.-Lat. Arab.-Lat. (Pers.-Lat. in

Evv) Graece cum

sione Latina interlineari Montaui, Latine Vulgatae versionis.

Textus Graecus ex Stephani editione anni 1550 haustus

est,

neque

nisi

tribus locis inter mille Reussianos substitutae
;

sunt lectiones alienae eaeque Complutenses

textui adsociatae

sunt
alia;
^

canonum
in

tabulae,

et

capitum tabulae nounuUaque
sunt
lectiones
sec.

margine

positae

variae

codicis
a.

Possiniis,

Catena Gr.patr. in evang.

Marc. Romae

1673,

p.

460—528.
^

Epistulae

2

Pe

2.3 lo

lud ex editione Pocockii

(1630)

et

Apoc ex
sunt
in

editione Lud. de
his polyglottis.

Dieu (1627) primum

in N. T, Syr. editae

Cf Tregellesium
1863), p. 729.

,

Hoi-ne's

Introduction,

ed. 11, Londinii, vol.4
^

(a.

Cf supra,

p. 215.

2.

DE
T.

EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: MILL.

225

,,N.

riiim,

versionum, editionum,
Praemittitiir

Graecum, cum lectionibus variantibus MSS. exemplass. patrum et scriptorum ecclesiasticorum
dis.sertatio
,

....

in

qua de

libris

N. T.

et

canonis

constitutione agitur:

historia
. .

s.

textus N. Foederis ad nostra usque

tempora deducitur
a.

.

Studio et labore loannis Millii."
|

Oxonii
|

1707.

fol.

ProU.

|

Carp.

Eus. tab. prol. capp. tab.
appendix.

Am.

Eus.

Evv

Act Paul (Philem Heb) Cath Apoc

Textum exhibet
tricies

Millius Stephanicum anni

1550 sed

semel ab eo discedit. ^ Apparatus criticus locupletatus
polyglottis et ex Fellii editione

est

non solum ex Waltoui

sed etiara ex codicibus omnibus quos Millius adire potuit;

Scrivenerus tamen monet, Milliumvix tam accurate contulisse
codices

quam

hodie postulatur, et plerumque siluisse de verbis

transpositis,

de artieulo Graeco addito vel omisso, de erroribus ex itacismo
et

ex

bfioiotslsvTcp et

ex calami lapsu. Versionibus
dicunt,

praesertim Vulgatae et Italae,
dedit; sed

quam

operam multam
fuit translationis

quod ad orientales attinet versiones, linguae Syriacae
plus

non

satis peritus fuit, et

quam aequura

versionum aliarum Latinae fiduciam habuit. Patres

et scrip-

tores ecclesiasticos diligenteradhibuit laudavitqueinapparatu.

Opus tamen pretium maximum habet propter prolegomena doctrinae plena in tres partes divisa „Prima agit de libris
:

singulis

N. Foederis,
sacri

et

canonis constitutione.

Secimda

textus

ipsius

historian!

qualemcumque complectitur.
In his prolegomenis
ut saepe

Tertia nostra huius editionis N. T. consilium, quidve in ea
praestiterim, fusius exjDonit."
in
,

apparatu

critico, Millii

indicium de vera multorum loco-

rum

lectione declaratur.

Daniel Whit bins ^ impugnavit opus
aequalibus plausum, posteris risum
recensuit iterumque edidit Millii

Millii

vehementissime

,

excitaturus.

Anno 1710

Novum Testamentum Ludolphus
*

Kusterus^, addens prae-

Locos 30 enumerat Scrivener, Intr. ed. 2, Cantabr.

a.

1874,

p.

399, adn., et his addendus est
"^

locus Apoc 2,5 ex Reussio.
a.

Whitby, Examen variantium lectionum, Londinii
Kusterus
(* a.

1710.

^

1670, f

a.

171G), Guestfaliensis, antea Canta-

brigiae fuerat, ubi Bentleio adiutore

Suidam

ediderat.
15

TiscHENDOEF, N.

T. ed.

8.

C

226

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

fatioaem brevem sed optimam, lohaunis Clerici epistulam

de Millii editione, lectiones codicum duodecim novorum

(iio-

vem
Ldps.

Parisiensium conlationes accepit ex Abbate de Louvois,

Bibliothecae Regiae praefecto;
conlatus
est

unum

(gP^"^) ipse contulit;

a Boernero, Seidel.

a Westermauno)

praeterea quas

sero

acceptas Millius in appendicem con-

diderat lectiones Kusterus in locis iustis ponendas curavit

sed neglegentius multis praeterea lectionibus apposuit noti-

tiam locorum in prolegomenis ubi fusius de
Millius.

iis

tractavit

Tarn aegre tamen ferebat aetas
criticas ut repetitis titulis et

ilia

curas

Novi

Testamenti
et

Lipsiae anno 1723
fuerit

Amstelodami anno 1746 iterum necesse
dare.

librum

venum
quorum
Alex:

Addo duce

Scrivenero

tabulam

codicum

lectiones Millius et Kusterus exhibent; Kusteriaui

uncis inclusi sunt.

A

2.

DE EDITIONIBUS.
E«<='

(2.)

1707

— 1830:

TOINARD.

227

Laud

3

:

228
codices

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
versionem:

ac Latinam veterem
illis"

quando

scilicet

haec
a

cum

convenerit.

Lectiones Vaticanas acceperat

Carolo Catone de Court.

Gavisus

est

Toinardus, cum,

duce Stephano textum ex codicum illorum

Vulgata consensu castigans, deprehendit
quenter
respondere
variis
est,

cum versione eum hand infreeditione
Fellii.

lectionibus

in

Non praetereundum
discedere.

Toinardum eodem
ut

loco, p. vii^,

consulto nonnullis locis a distinctione versuura Stephaniana

Editio
post

haec

insignis

est

prima evancodicibus
et

geliorum quae

Bezam
sit,

re vera

partim

versione Latina fulta

prima

quae tantam Vulgatae
nisi

Latinae auctoritatem tribuerit,

sola

fallor

inde ab

Erasmiana usque ad Scholziana quae criticum Catholicum
auctorem habuerit.

Haec

accuratius de lectionibus accipe
locis

ex Reussio, ex cuius mille

395 ad evangelia

pertinent:

sunt „ex his 218 in quibus Toinardus simul
Elzevirianis
libris

consentit;

13 in quibus
illos

cum Plantinianis et cum illis contra hos,
loci,

44 in quibus cum his contra
sc.

facit.

Sed multo plures sunt

299, in quibus earn ipsam lectionem vel elegit inter omnes iam

typis excusas vel

novam

introducit,

quam

nostris

temporibus Tischen-

dorfius in sua ad
locis

Vulgatam formata

editione expressit."

Quindecim
Vul-

„plane alia habet quae ad eius duos codices referri debent."
,,a

Laudat etiam Reussius locos decern ubi Toinardus nova habet
gata ut

plurimum commendata".

Reussio, auctori probato, debeo notitiam editionis egregiae Eduardi AVellsii
a.

(nat. a.

1665
Thess

[?],

mort.

1727), quam adire non potui, quae decem

partibus prodiit annis

1709

— 1719 (Gal
et

et

a.

1709

loh

a.

1719),

et

cum

textu Graeco versionem et
criticas

para-

phrasim Auglicara, adnotationes
dissertationes

atque exegeticas,

maiores

historici

theologici
to tins
est

argumenti

exhibet.
editio

Prima haec post Bezam

Novi Testamenti
novas

ad fidem codicum emendata

et lectiones

multas exhibuit, Millii iudicium plei'umque secutus, quarum

tamen pauciores

in

libris

historicis

post

caeteros

editis

apparent, parcius enim de anno in

annum

recepta sollicitabat

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: WELLS.

229

Textum Elzevirianum deserit Wellsius, locis 210, fere semper cum eritieis recentioribus consentiens, ut cum Griesbachio 144 ies, cum Laclimanno et Tischendorfio 175 ies.^ Anno 1711 edidit Gerhardus de Traiectu Mosae doctor (G. D. T. M. D.), Syndicus Bremensis ad Impeeditor.

ratorem

legatus,
,

Novum
parallelos,

Testamentum
varias

Graece,

cui
Fellii

praefationes

locos

lectiones

ex

Curcellaeique editionibus, canones criticos

xliii et

prolego-

mena
fere

et

sub finem notas „ad

criticas adiecit.

Textum Fellianum
anni 1633,
Praeterea

exhibuit

editionem

Elzevirianam

a

cl.

Leusdeuio mendis purgatam" emendatum.

interspersit aliis lectionibus variis eas

quae ipse anno 1690
I.

ex

codice

Evv 76

hauserat.

I.

Wetstenius

curavit

editionem alteram anni 1735, praemisitque praefationem.

Ricardus Bentleius (natus
w.

a.

1662, mortuus

a.

1742),

ji

vir ille in studiis

veterum scrip to rum praeclaris-

simus, qui iam anno
scripserat de codicibus

1691 ad lohannem Millium
et

Novi Testamenti Graecis edendis

de

re critica, et

anno 1713 acute de lectionibus Novi Testaluvenis

menti variis disseruerat contra contemptores Novi Testamenti, sibi proposuit N. T. Graece et Latine edere.
I.
I.

"Wetstenius

anno 1716

contulit

Parisiis

codicem c

et Bentleius

ad Guilelmum

Wakium
quam

archiepiscopum Cau-

tuariensem scripsit de editione

edere in mente habebat.
circiter

Johannes Walkerus- posthac anno
alios Parisienses adiit,

1720

codices
et

Mico abbas codicem B Vaticanum,

publici iuris factus est libellus Bentleii, quern in hoc loco
1

Cf Reussium, Bibliotheca,
Scrivenero teste
ecclesiae

p.

168— 172.
p. 215)

^

{Intr. ed. 2,

exstat

in bibliotheca

collegii

Christi

Oxonii

exemplar N. T. Gr. (Wakii 35),

quod

in

margine conlationem octo codicum praebet, quam lohannes
fecit;

Walkerus anno 1732
1:

Evv74 B: Evv 507 C: Evv 73 D: Evv 509

E: Evrm211

H: Evrm212 q: Evv 506 Apoc26 W: Act 191 Paul 245

230

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Quod Toiuardus
est,

Tiscliendorfio praeeunte ante oculos exhibeo.

(vide supra, p. 227)

iam in evangeliis

fecit,

volebat Bentleius,

Toinardi veri simile nescius, in toto N. T. libro facere, id

textum ex antiquissimis codicibus Graecis
rare.

et Latinis restau-

Vehementer impugnaverunt plerique

in primis

Conyers
a pro-

Middletonius ^ Bentleii proposita.
posito declinavit

Non tamen

statira

nam anno 1729

contulit iterum Rulotta
et

codicem B sive Miconis conlationem recensuit
(cf.

anno 1732

supra, p. 229, adn. 2)videturWalkervis conlationes fecisse
Bentlei. Nihilominus editio
illis

in

usum

riunquam

prodiit. Facile

fieri

potest ut lites quas
fuerint,

annis Bentleius liabuit- editioni
editor,

impedimento

neque dubitare quimus quin

denique conlationibus novis comparatis perceperit codices

Graecos

optimos

inter

se

ut

et

cum

Latinis
est.
^

vix tam

exacte consentire
^

quam primo
,

arbitratus

[Middleton]
etc. ed. 2,

Remarks paragraph by paragraph upon
Londinii
a. is,

the

proposals

1721.
I

Libellus (utroque significatu)

ita concluditur

„The reader

believe, already sufficiently con-

vinced

.

.

.

that those i)roposals are a most curious piece, since so

much

vanity, pedantry, blunder,

and self-contradiction were hardly
of a single sheet."

ever found together before within the compass
2

R. C. Jebb, Bentley, Londinii

a.

1882, p.

157—171;

v.

cl.

Jebbius Bentleii vitam optlme
^

tractavit.

Quae sequuntur hausit Tischendorfius ex tomo tertio operum ab Alexandro Dyce editorum: Sermons etc. Londinii
p.

Bentleii
a.

1838,

487 sqq.

Nunc contulimus: Dr.

Bentley' s proposals for printing

a new edition of the Greek Testament and St. Hierom's Latin version. With a full answer to all the Remarks of a late i^am,phleeter. Londinii a. 1721, ex quo libro nounulla accuratius dedimus. Bentleio
.

.

.

respondit acerbissime Middletonius in libro:

Some farther remarks,
vide eius Miscellaneous

paragraph by paragraph, npon Proposals
works, Londinii
a.

etc.,

1752, vol.

2,

p.

347

— 440.
xvii

De

Bentleio

tamen

praesertim consulendus est liber Arthur Ayres EUisii, Bentleii critica

sacra.
p. 1

.

.,

Cantabrigiae
Bentleii
p.

,

a.

1862,

p.

— xix.

Proposals etc.;

— 92,
. .

notae in textum Novi Testamenti tam

Graecum
abbatis

quam Latinum;
Bentleii;
p.
.

93

— 117,

epist.

... ad
p.

Gul. ut specimen editionis
.

119

— 154,
a.

conlatio

codicis Vaticaui cura

.

.

Rulotta

facta

Chr. 1729;

155

— 159,

de versione Itala.

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: BEXTLEIUS.

231

H KAINH AIAOHKH GRAECE.

NOVUM TESTAMENTUM
VERSIONIS VULGATAE,
PER
S"""

HIERONYMUM AD VETUSTA EXEMPLAKIA GRAECA
CASTIGATAE ET EXACTAE.
MSS.,

UTRUMQUE EX ANTIQUISSIMIS CODD.

CUM GRAECIS TUM

LATINIS, EDIDIT

RICHARDUS BENTLEIUS.
PROPOSALS FOR PRINTING.
I.

The

author of this edition,

observing that the

printed copies of the

New

Testament, both of the original

Greek and ancient vulgar Latin, were taken from manuscripts of

no great antiquity, such as the

first

editors could

then procure;
are

and that now by God's providence there
(accessible,
in

MSS.
may

in

Europe

though with great charge)
both languages; believes
Christianity
if

above a thousand years old
he
do
a

good service

to

common
Greek

he
not

publishes

new
in

edition

of the

and Latin,

according to the recent and interpolated copies, but as
represented

the most ancient and venerable
capital letters.
in his

MSS.

in

Greek and Roman
II.

The author, revolving

of
a

St.

Hierom;
vei*sion)
to

where he declares,

mind some passages that (without making
to

new

he adjusted and reformed the w^hole Latin
best

Vulgate
the that

the

Greek exemplars, that

is,

those of
says,

famous Origen; and another passage, where he
a verbal
is

or

literal

interpretation out of

Greek

into

Latin

not necessary, except in the Holy Scriptures, ubi

232
ipse

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
est,

verborum ordo mysterium
is

where

the

very order
if

of the words
oldest

mystery;

took thence the hint, that

the

copies

of the

original

Greek and Hierom's Latin

were examined and compared together, perhaps they would
be
still

found

to agree

both in Avords and order of words.
essay,

And upon making
III.

the

he has succeeded in his

conjecture beyond his expectation or even his hopes.

The author

believes that he has retrieved (except

in very few places)

the true

exemplar of Origen, which

was the standard

to the

most learned of the Fathers, at
IS!

the time of the Council of

ice

and two centuries

after.

And

he

is

sure that the

Greek and Latin MSS., by
settle

their

mutual

assistance,

do so

the original text to the

smallest nicety, as cannot be performed

now

in

any

classic

author whatever:

and that out of a labyrinth of
put upon equal credit,

thirty

thousand various readings, that crowd the pages of our
present best editions,
offence of
all

to the

many good

persons, this clue so leads

and ex-

tricates us, that there will scarce

be two hundred out of

so

many
IV.

thousands that can deserve the least consideration.

To confirm
Gothic, and

the lections which the author places

in

the text,

he makes use of the old versions, Syriac,
TEthiopic,

Coptic,

and of

all

the Fathers,

Greeks and Latins, within the
gives
in

first

five centuries;

and he

his notes all the various readings
five

(now known)

within the said

centuries.
first

So that the reader has
ages of the church
into

under one view what the
of the text;

knew
is

and what has crept

any copies

since

of no value or authority.

V.
writings

The author
there's

is

very sensible, that in the sacred

no place for conjectures or emendations.

Diligence and fidelity, with some judgment and experience,
are the characters here requisite.

He

declares, therefore,

that he does not alter one letter in the text without the
authorities subjoined in the notes.

And

to leave the free

2.

DE EDITIONIBUS.

(2).

1707—1830: BENTLEIUS.

233

choice to every reader, he places under each

column the

smallest variations of this edition, either in words or order,

from the received Greek of Stephanus, and the Latin of
the two popes Sixtus V. and Clemens VIII.
edition exhibits both itself

So that
ones.

this

and the common

VI.

If the author has
text,
offer
it

any thing

to suggest

towards

a change of the
extant,

not supported by any copies

now
in

he will
will

separate in his Prolegomena;

which
used,

be a large account of the several

MSS.
to

here

and of the other matters which contribute
In
this

make
draws

this edition usefiil.

work he

is

of no sect or party

his design

is

to serve the

whole Christian name.
;

He

no consequences in

his notes

makes no oblique glances upon
or

any

disputed

points,

old

new.

He

consecrates

this

work, as a

y,eiiiijhov,

a xrHina iaasi,

a charter, a

Magna
all

Oiarta, to the whole Christian church; to last ancient

when

the

MSS.

here quoted
this

may
is

be

lost

and extinguished.
to its use

VII.
imj)ortance,

To publish

work, according
requisite:

and

a great expense

it's

designed to
of this

be printed, not on the paper or with the
iSpecimen,

letter

but with the best
It

letter,

paper, and ink that

Europe

affords.

must therefore be done by subscription
it

or contribution.

As

will

make two tomes

in folio, the

low.est subscription for

smaller paper must be three guineas,
five

one advanced in present; and for the great paper
guineas, tAvo advanced.

VIII.
as
'

The work
is

will

be put
to

to

the the

press as soon

money

contributed

support

charge

of the

imj)ression;

and no more copies
for.

will be printed

than are

subscribed
will

The overseer and
who,
at

corrector of the press

be the learned Mr.
in

John Walker,
with
Paris
great
for

of Trinity Col,

lege

Cambridge;

accurateness
present
is

has

collated

many MSS.
it,

the

edition.

And
fall

the issue of

whether gain or

loss,

equally to

on him and the author.

234

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

AnOKAATWEQS.
AnOKAArWEQS
1
Keep. xp'.

APOCALYPSEOS
1

Cap. XXII.

Kyi I

i-'deih'v (ioi

Tioza^ov

Et ostendit mihi fluvium
vitae,

I'Satog

Ccoijg,

XafiTTQUv coc HQva-

aquae

splendidum tam-

tallov, iy.7TOQ£vbnevov in tov
S-Qovov tov Qsov nai tov ctQviov.

quam
teni

crystallum, proceden-

de sede Dei et agni.
ejus, et

2
tijg,

'Efifii'aop trjg

nlatnag

av-

2 In medio plateae

x«f tov TTotuf^iov ivrev&er
Cw//t,*

ex utraque parte fluminis,

xai ixei&sv, ^vXov
•/.aQTtovg
i'va

tioiovv
[lijva

lignum vitae adferens fructus
duodecim, per menses singulos

dcjdexa,

xaxa

fxaatov ccTZodidovv tov xaQ-

reddens fructum suum, et

7T0V

avTov
sig

,

•Mil

ta (fvlXa tov

folia ligni

ad sanitatem genmaledictum

ivXov

&EQa7T£iav tav i&vav.
Tiav xata'&efia

tium.

3

Km

ovx

3 Et

omne

eatai hi,

y.a\

o d^Qovog tov

Oeov

non
et

erit

amplius, et sedes Dei
ilia erit, et servi
illi.

nai tov (tQviov iv avt)] tatai,

agni in

xal oiSovloi avtovlatQsvaovGiv
avTcp.

ejus servient

4 Kai im tm>
1 f^ot.

'6\\)ovrca

to nQOGaet

Ttov avTov, xai

to hvofia uvrov avtmv.

4 Etvidebunt faciemejus, nomen ejus in frontibus
3 sed sedes Dei. in ilia erunt..

(i£tb37i(jyv

eorum.

xad-UQov nornfioi'. 2 h'-

revd-fv xcdipTSvd-fv. SnavxaTftvud^efxci.

5

ovx farai txfL

xal

^(>tim' ovx (j(ov(fi
ifiOTog
fjkiov.

Xv/vov xnl
avTOvg.

ifiOTiQ^i

I.

Ka&CQov
tres;

7roT«uoi'] Omittunt

Angl. duo, Gall, quatuor, Germ,
unus, Arethas, Syriac. xal Ixdrhiv.
III. li((T(()'ax)-fua] Alex. Arethas,

xaO-aQOV Alex. Codd. Anglici duo,
Gallici

Vers.

Copt.

Syr.

Aethiop. Hilarius;
ouines.

Codd. Latini
et

Andreas, Codd. plerique omnes,
Editio Complut. XHrud(j.ia. Sed sedes Dei] Codd. Lat. plerique omnes,
et

sed Andreas

Arethas
unus,

notafiov xai>at)or.

Gall,

Tiorafiov vScnog C(orjg xaH^anov.
II.

sedes,utGraeei

omnes xal .Erunt]
vidi; legen-

K(d

h'Ttvihu']

Alex.

Codd.

Ita Codd. quos

adhuc

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: BENTLEIUS.

235

AHOKAArWESS.
Kscp.
v.^
.

5 Kai
v.ai

vvi:

oi'H

tGrai

ttt,

5 Et nox
et

ultra

non

erit,

ovf^

itovGiv iQSiav <fcoro^
xcii

non egebunt lumine
neque lumine

lu-

Xvyvov
y.vQiog
Toi't,*,

(fojtoi^

rjklov,

on
uveig

cernae

solis,

I)

Oiug

cpojti'aei iri

quoniam dominus Deus
lumiuabit
in
illos, et

in-

xai

^UGtlEV(rovo(v
rcor
aicorcov.

regnabunt

rovi;

atm'ag

saecula saeculorum.

6 Kai
lo-j'oi

HTltV flOl, OvTOl
-Atti

01

6 Et

dixit

mihi,

Haec

niatoi

dh^&oor

/.ai

verba fidelissimaet vera sunt:
et

-AVQiog u

Osug

rcov nvuvfiatbyv

dominus Deus spirituum

tbiv TTQocptjTwv

am'GZttXev tov
,

prophetarum misit angelum

(iyyelov

uvtov

dei^ai

roig

suum, ostendere
quae oportet
7
fieri

servis suis
cito.

dovXoig avtov

a

del y8vt'a&ai

7

Kai

iSov

hQ^ofiai

rafv.

Et ecce venio
qui

veloeiter.

fianuQiog
r7jg

tijQMv rovg Xoyovg

beatus

custodit

verba

TtQOcprjteiag

tov

^i^Xiov

prophetiae libri hujus.

tov TOV.

8 Kayoi lojawtjg b axovcov
xca

8 Et ego Johannes,
audivi et vidi haec.
6

qui
post-

^Xinav ruvru.
xal xi'Qiog.

Kai
7

ore

Et

deest o. o

Ofog

fidelissima sunt et vera.

TO))'

uyitov 7TQ0(fr]Tcd):
xcci.
y.(u

Mov,

deest

8

Kai

^ycj.

6 jSlfnwv

TUVTH

ayovo)!'.

y.cu.

f^Xtipu.

ff^TTQoaxhd' Toir noduir.

dum

erit;

nam

Graeci universi o

yi.TvVa xvQioc] Alex. xkIo xvQiog.

(hmvoi;.

V.

iVi'l

ovx iGTui

iy.ti]

O

€)f6g

TMV ayiMV

7JQO(fr]Tc5i']

Alex, f (Trra hi. Syr. Latini omnes.

Sic edidit Erasmus. Sed Comiilut.

In Graecis plerisque deest
X()it((i' *^or(Tt/r/)'ot']
aii>

ixti.

Alex. Aretlias, Graeci Codd. fere

Alex, t^ou-

omnes, Latini omnes, Syr. Copt.
Aethiop.
Tcoi'

/Qtud' (fonoG

Xi'/i'ou. et sic

nvtvfxtiToiv

ruh'

Andreas

et Gregorius

Palamas,

et

Tioof/. Fidelissima

sunt et vera]

Codd. Latini omnes,
Aethiop. (fioToG
r]).ioL'.

Syr. Copt.

Codd. veteres, fid. et vera sunt. VII.

rjXi'ov]

Alex.(fO)g
Latini

YJot] K(d

i<iov.

Alex. Andreas,

(ftjTiXd

avTovg]

Aretlias, Syrus, Codd. Graeci ple-

plerique illuminat. Sed Alex.Greg.

rique omnes, Latini ad

unum omjVJtto)}'

Palamas,

(funiatt

in

avrovg.

nes. VIII. K(u iyto Tm. o

236

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Keep.
v.p

.

?i>iov(ja

-/m)

'i^lfTtov,

meaa
TOV
fiot

quara audissem
cecidi

et vidissem,

TZQOGXVVtjGai

TIQO

7lo8o3V

ut

adorarem

ante

ayyihov

tov

8eiy.vvorr6g

pedes angeli qui mihi haec
ostendebat.

tavta.

9 Kai Xeyn
Gvvdovlbg GOV
adeXcfMv
not

fiot
si/A I

,

Oqu
xai

ji-ii-

9 Et
feceris: et

dicit mihi,

Vide ne

,

tav

conservus tuus sum,

GOV

royv

nQocpjTmv,

fratrum tuorum prophetet

tav

tijQOVvtbJi'

tovg Xbyovg
tco

arum,
verba
adora.

eorum qui servant
hujus:

rev ^i^Xlov rovzov.
7ZQ0Gy.VV)jG0r.

Osco

libri

Deum

10 Kai
jiGijg

Xtysi fioi, Mij GCfQazj^g

10 Et
veris

dicit mihi,

Ne signalibri

rovG Ibyovg

nQOcprj-

verba prophetiae

rsiag

rov ^i^Xiov toi'tov

b

hujus:
est.

tempus enim prope

xaiQog yciQ iyyvg tGTiv.

11
hi,
aai

ad(xcov

adix/jGato)

11 Qui nocet noceat adhuc,
et qui in

o

QVTTaQog QVTzaQSv-

sordibus est
et

d-j^tM hi, yMi b di/.aiog dixaioGvvijv TToiijGdtM hi, xui

sordescat
justitiam

adhuc,
faciat

Justus
et

ayiog

adhuc,

ayiaGd-i^ZM hi.
9

sanctus
10 tovtov oti
1 1 y.al

sanctificetur

adhuc.
11 et

Gov yuo

(ifii.

9

Et di.rit mihi. conservus enivi
adhuc.

6 xttiQog iyyvg Igtiv.

6 6

tuus. verba prophetiae libri.

QvndSv

()V7T(t)aciT0j

fri,

xcu

qui Justus

est justijicetur

dty.citog Siycciw&rjTO)

en.

Tcivru

y.ui

kzouwj'] Alex. Andreas,

omnes toUunt yd() omnes
teres
et

;

et Latini itidem

Complut. Syrus, Latinus, Codd._
Graeci plures, AViywYw. 6 dy.ovmv
y.Hl^Xinoiv Tavra. Dionysius Ale-

Cyprianus tollunt enim.

Yerhii prophetiae libri] Latini ve-

omnes

tollunt

prophetiae.
iOTii'] Sic

xandrinus

bis,

Kayo)

'la)d)')'r]g

6

^.'Oti 6
Andreas,

y.(ciQ6g

iyyvg

^Xinoiv xkI uxovoiv Tavra.
TTQOGO^fV
T(Ol' TTorfwj]

"Ejli-

et Cy^jrianus bis,

Quia
Sed

AlcX. TIQO

jam tempus

in proximo

est.

nodwv. IX. Et

dixit

ruilii]

Codd.
ut Gr.

Alex.CodicesGr.plures, Syr. Copt.
Latini omnes,

veteres constanter, dieit;
Xtyei. 2^L')'iioi<kog

yaioog ya<) i)"/vg

Gov ydq

(t/ui. et

iGTir.Graeci ceteri, bxaiQogiyyvg
iarir. desunt

Vulg. Conservus enim tuus sum]

on et yag.

XI. Kat

Atqui Alex.

Arethas,

Andreas,

6 QvniorQVTicaGaTO} *rt]Deesthoc

Athanasius, Copt.Syr.Graeei Codd.

comma in

Alex, etduobus Gallicis

2.

DE EDITIONTBUS.
.

(2.)

1707—1830: BENTLEIUS.

237

Kscp. xp

AHOKAArWESS.
12 Ecce venio
merces
dere
cito:

12
duvna
avTov.

'Idov ^Q^ofiai ta-fv- x«f
i^iov

et

o fiiad^og

fiez'

hiov,
i-Q'/ov

cctio-

mea mecum
unicuique

est, red-

s-Auaro^

m^ to

iaziv

secundum

opera sua.
-Ej'w

13
xui to

TO 'A}.(fa
xai sG%urog,

x«) TO
//

13 Ego Alpha

et .Q, pri-

il, TTQCOTog

itQpi

ri}.og:.

mus pium

et

novissimus,

princi-

et finis.

14

Ma-/.aQioi

01

TiXvvovzeg
tj

14 Beati qui lavant
suas, ut sit potestas

stolas

rag aroXug avtwv, tva tatai
i^ovGuc uvTcov
12
iarac.

eorum

in

ml

to ^i'Xov

rrjg

K(u

idou.

(oyor
ii/xi

kvtov

13 Ego

sum

A

et 12.

14 stolas

13 Eyco

to

A

y.al

suas in sanguine agni.

TO fl,
y.al

cio/r] y.cil Ts'Xog,

6 moajTog

6 iO/ccTog.

14 IMuxc'wloi ol
'I'ru.

noioiVTigTagtVToXagavTov,

errore librariorum ob repetitionem
Tov'iTi.

avTov. XIII.

'Eycii iifzi]

Omittunt

At

ceteri fere

omnes, An-

ttul Alex. Athanasius, Codd. fere

dreas, Arethas, Comjjlut. o

ovna-

omnes, Andreas, Arethas.
Origenes habet
iif^l bis.

Sed

oog dv7i(cotv&-rjT0)

iTi.

Origenes ad

Ego sum]
xal TiXog,

Johannem
xf^rjTOj

bis, o

diuaoog ovTiavibid, aliud

Deest simi.

ita

codex Sancti GerA()j(rj

iTi.

Idem

mem-

mani veterrimus.

brum
y.al

addit, 'ilg 6 Icocivvrjg (pr]ai,

6 TTQWTog xal o sa/arog] Sic Andreas, Arethas, et Codd. quidam.

o y.ax^ccoog ya&aQLOx)^r'iT0}

ht

(MS.Oxon.

ya'}aodt]T(i}) xal 6 ay.

Sed Alex. Athanas. Codd. Anglici
tres. Gall,

ayiaadi]T(x}.
y.aio}&r}T(o]

Kal

6 Sixaiog di-

duo, Syr. Latini omnes,

Alex, et Codd. ceteri

Cypriauus,alioordine, 7rowTO?>f«t

omnes, Andreas, Arethas, Comphit.
Latin. Syr.

fa/aTog

rj

ao/rj xal to TskoG. Ori)j

Copt.

Sixaioavvrjv
bis; Justus

genes bis habet

aQ. xal to reXog:

TioirjaaTO).

Cyprianus

sed ordine, quo Andreas.

XIV. 01

justiora facial &d\\\\e. Et qui Justus
est

noiovi'Tig Tag tVToXag avTov] Ita

justificetur

adhue]

Veteres

Codd. Graeci plerique omnes, Copt.

Codd. fere omnes,

et Justus justi-

Syr.TertuU. Cypr. Sed Alex. Auglicus unus, Aethiop. Latini

tiam faciat adhuc. XII.

Kal

idoi]

Codd.

Delent xal Alex. Codd. plerique

omnes,

oi

n).vvovTeg Tag aTo).ag

omnes, Arethas, Complut. Syr.
Copt. Latini

aiTMV. Athanas. ol nhcTiroi'Tfg
Tag GToXug avToiv, errore
librarii

Codd. omnes.

Cy-

prianus

bis.

"Eoyov avrov eazai]
Syr. ioTti'

pro ttA yVovTf?. Arethas, 71 to j}) Tf?

Alex. Gallicus unus,

Tua tvToXag ifxov utsententiailla
:

238

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
AnOKAArWEQS.
Keep. xp'.

^a)tjg,'Aai

rot's'

7TvXwau'8iat'X{)'0)-

ligno vitae, et portis intreut
in civitatem.

aiv

eig

tt]V

nbXiv.
01

15

"Eioa

xvng

aai

ol

15 Foris canes
et inpudici idolis
et

et venefici
et

qiaQfxaxoi xai ol tzoqvoi xac ol
(fovsig xai ol eidcoloXdtQai, xai

homicidae
et

servientes,
et facit

omnis

frag (piXmv xai

noiav \pEvdog.

qui

amat

mendacium.

16
ravza
eifii
ij

'£^00 'Itjaovg mefixpa tor
fiov,

16

Ego Jesus misi angelum
testificari

ayyslbv

fiaQTvqriaai v/aTv

nieum,

vobishaecin
et

tv tuig vAy,hiaimg. 'Eyco

ecclesiis.

ego

sum radix

o/;a

'Aai

to ytvog zJavid, o
TZQCo'irog.
-Aat
ij

genus David,
et matutina.

stella

splendida

aGTijQ o XafiTTQogxai o

17 Kai to
vvnq:t] Xi'yovGiv,

TTVEVf^ia

17 Et

spiritus et
et

sponsa

"Kqiov

am

o

dicunt, Veni:
dieat,

qui audit
qui
sitit

axovcop eiTzdtco,

Eq^ov

kui b

Veni:
qui

et

dixpwv fQ][^'a&(o' b &tX(ov Xa^t'ta

veniat:

vult

accipiat

v8o3Q

C(>^tjg

8(f}Qedr.
01 y.v}'fi.

aquam
nag
6
1

vitae gratis.
17
et

15 '!E|w Jf
qikioy.

4 et per portas intrent.

16

TCivTcc

Inl r«r?. yevog

qui vult.

Tov
vog.

/lajild.

XauTTQog xa) 6 oqO-qi(i7T(<toj,

17 liyovOiV, ^EX&i.
rfti/'wj'

'EXd-f.

IXd^iTW,
v(i(OQ.

xal

htfijiav^TW TO

postulare videtur.
agni]

In sanguine

Taig Alex. Codd. 2 Gallici.

Atha-

Desunt in veteribusCodd. omut Graeci

nasius. Deest praepositio in Codd.

nibus. Per portas] Tres Cod. veterrirai portis,

multis.

Tov ^u^ld] Omittunt

toj;

omnes Tolg
-Avrfg]

Alex. Codd. multi, Athanasius, Andreas, Arethas. Porro

nvliooiy.

XV.

E^co 6i oi

omnes Graeci

Omittunt Jf Alex.ceteri fere omnes,
Athanasius, Hippolytus, Andreas,
Arethas, Complut. Latini omnes,

ZlainS, vel compendiose daS. Nus-

quam

invenitur /la^lS. ^a/unQog

xa\o6Q&Qi)'og]Alex.xaionQo'irog.
sed ceteri Codd.

Cyprianus. JIdg b y /AcJ r] Omittunt

cum

Athanasio,

articulum b Alex,

alii

multi. Sed

Andrea, Aretha,Complut.7r(pc(j'(')'o?.

Athanasius, Hippolytus cum Codd.

XVII. 'Ek»f

— n»t — n»^TOj]

quibusdam, nag noiwv xal

tpikijir.

Alex, et ceteri omnes, Athanas.

XVI. Enl

TaTg ixxXrjOiaig] ^Ev

Andreas, Arethas, Complut. fQXov

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: BENTLEIUS.

239

Keep. xp'.

AHOKAAriTEaS.
syo) Ttavz)
r'tj^i

18 MaQZVQa

z^

18 Contestor
audienti

ego

omni

axoi'opzi tov^ loyovg

ttqo-

verba

proplietiae

qirjze(agzov ^i^h'ovzovTov,'Euv
zig i7ii&Jj i7t

libri liujus, Siquis

adposuerit

avTO.

,

ini&iiGsi

ad

liaec,

adpouet Deus super
scriptas

o Qsog in

avzop zag nXijjag
iv rep ^i^Xio^

illuni

plagas

in

rag ysyQUfinivag
ZOVZCp.

libro isto:

19 Kai iav
zav

zig aqiiXij

ano
Qsog

19 Et

siquis dimiuuerit de

Xoycov zov ^i^Xi'ov zr^g ngo-

verbis libri jjroplietiae hujus,

qjKjZStag ravzijg, aqisXei b

auferet
ligno

Deus partem
et

ejus de
civitate

zo f^tQog uvTov
Ti]g
Z7jg
^ojtjg,

kno zov ^vXov
i/,

vitae,

de

xa]

zijg

TioXecog

sancta, [etdehis] quae scrip ta

ay tag,

zcov

yeyQafifii'vcav

sunt in libro

isto.

fV

ZM ^l^Xup
18

ZOVZCQ.
ycco
1

2^i'uuccgTioovu((i

8 Contestor

enim omni.

19

de

ttccvt)

nxor. iur rig ^niTi&ri noog

libro vitae.

T«vTC(. h'^iiiXtcp. deest to). 19 iccy
Tig (UfCiLQ ij

XoyoirlStjilo v.cuf ai-

Qrjait 6
t

w fjg

Qiog

cino ^i^Xov Trjg

/{(('i

T(av ytyQUfx. iy^i^Uo).
io;(iOd(0. Kcil 6 ^fl^lerique

— (Q/ov —

omnes, Andreas, Arethas
avra. 'En
ceteri

).cor Xcefi^av^TiaTO vSa)(}]Omitt\int

Complut. iniO-y in
avToi']

xal, et postea habent o

d^t'/.ior

)m-

Omittit Alex, sed

piToj I'SioQ. Alex. Codd.fere omues,

Graeei et Latini omnes

cum An-

Athanasius, Andreas, Complut. Ut qui
vult]
et.

drea et Aretha habent.

Ey ^i^lio)]

Codd.

Latini

veteres

Alex. Arethas, Andreas, Codd. plurimi, ii'To) jStji.^I^.'ArfHiQ^
(C(f(uot]aii]

toUunt

XVIII. Zv/ufAccQTVQOvCodd.plerique
et

/.iKi ;'«()] Alex, et alii

Alex. Codd. plerique,

et

Complut.
:

Andreas aaoTrooj
/nuoTi'no-

Andreas,Arethas,Complut.«f/i/jj,
et

^iyoj

pauci
:

cum Aretha

deinde pro affuiQtjGfi,

Alex.

fiai tyio

nuUus, quod sciam, avu-

Arethas

/x«(jTt'(;jorw«t,neque;'K'().Contestor

bent acffXii:

cum Codd. phiribus haalii cum Andrea et
cc(ff'/.oi: et

enimomm] Codd.veterrimi quique,
Contestor ego omui. Ilarfi dy.ovorTi] Alex. Andreas, Arethas, Co-

Complut.
inid^rjofi
^I'^Xov] fere
I-/710

hi antea pro

habent iniOrj. ^Ioyoji>
jStfiXiov,

Tov

Alex. Codd.
Arethas.

dices plures, ncuTi to)
TiO^ij

a/..

Eni-

omnes,
jSt^koi'

Andreas,
Trjg

Tioog

TurTu]

Alex. Codd.

Cojfjg]

Alex.

240

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
AnOKAAriTEQS.

„ Keep.

„. x|j .

20
Nal

Atysi b fiuQtvQwv zuvra,
fQ-

20
cito.

Dicit qui testimonium

(Qyvnai xayy. ^Aur^v,

perhibet istorum, Etiam venio

fpv nvQie Itjaov.

Amen, venidominejesu.
domini
Jesu
omnibus.
o. vobis.

21
20 Nai
^IrjGov

H
fxiTii

xaQig

rov

xvqiov

21 Gratia

'Itjaov fiEta.

Ttdvtcov.

cum
i]fjLfi}V

fQ^OL'.

21 xvQtov
Tx.

21 domini nostri Jesu Christi

vfxwr.

^Afxjji'.

cum

Amen.

Codd.Graeci fereomnes; Andreas,

Andreas, Syr. Copt. Aeth.

XXI.
r]udJv

Complut. Syr.

Aeth.

dno tov
libro vitae]

KvQtov

rjjUwj']

Omittunt

^vkou

Trjg Cw)yf.

De

Alex. Codd. plures, Andreas, Arethas. Nostri] Omittit Cod. vetustus

Latiniquiquevetustissimi,deW<7M0
vitae.

Kal tmv

ytyQttfXfxivoiv]

Gallicus. ^Irjoov Xqiotov] Deest
X()toToi' in Alex. Christi] Omittit

Omittunt xai

Alex. Codd. fere

omnes,Complut. Andreas, Arethas,
Copt.
Syr.

codex
vjuoh'.

Anglicus.

Mfra ndvTWV
^Afi. i]V

Aeth.

"Ev

^tjiXiu].
et

A^i

r\

v]

Desunt vfx lov.

lidem Codd. cum Andr.

Aretha

in

Alex.

Cum

omnibus
vobis,

vobis.

Amen] Desunt
Omittunt vul Alex. Codd. plurimi.

Amen;

in

3 Codd. Gallicis.

Guilelmus

(aliis

Daniel) Mace, ecclesiae Presbyterianae
socius, edidit

minister, collegii

Greshami Londinii

duobus

tomis anno 1729 Londinii: „The

New

Testament in Greek

and English. Containing the
Graecus (caret accentibus

original text corrected fi'om

the authority of the most authentic manuscripts etc." Textus
et spiritu leni,

habet iota subest,

scriptum, spiritum asperum, coronidem) ita emendatus

ut mirabili
constitutis

modo cum
saepe
aliis

textibus

a viris
locis

criticis

hodiernis
editor

consentiat.

Ex

118 quibus

lectiones
nisi

ab

editoribus

iam probatas
deserunt.

iteravit,

non

in

22 hodierni Macium

Tum

praeter

58

lectiones quas Wellsius (vide supra p.

228) primus receperat,

notat Reussius, inter mille suos locos,

74

in quibus plerumet alios
re-

que novae Macii lectiones hodiernis probatae sunt

60

in

quibus uncis inclusit Macius ea quae hodierni
Locis insignioribus adduntur vel ad

spuunt.

imam paginam

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: BENGELIUS.

241

vel sub libri iiniuscuiusque fiuem notae
historicae, praesertim in
attinet pendet
l^eratus est suo

tomo secundo.

cum criticae turn Quod ad codices
in libro tacetur

Macius a Millio quern passim laudat. Vitutempore
editor, cuius

nomeu
Bene

a multis

viris iisque doctis, in

primis a Leonardo Twellsio/
iterent.

neque hodie desunt qui eadem
post lectiones laudatas:

scribit Reussius,

„Satis suj)erque ex his apparebit

Macium
aetatis

ilium

critices

hodiernae

antiquissimas
fuisse ,

quasque

lectiones praeferentis

verum antesignanum
insectati sint,

quem suae

homines immerito

recentiores multo

minus merito oblivione
de re
(a.

sepeliant."

V.

cl.

Scrivenerus dolet
Si

critica

tum per saeculum ab Anglis neglecta.
(a.

Macium

1729), BowyerumWetstenii discipulum
(a.

1763), Harut sjoero,

woodium
periti

1776)

in

mentem

revocaret vix,

tarn vehementer doleret.

Viri docti Novi Testamenti textus
fere

Angliae non deerant, sed

ab omnibus acriter

impugnati sunt,

et vitas AVhitbii, Middletonii, Twellsii,
attinet,

quod

ad haec studia

nomina

Millii, Bentleii,
a.

Macii ornaut.

lohannes Albertus Bengelius (natus
1

1687, mortuus

a.

J.

1752), vir Novi Testamenti studiosissimus,

iam

anno

stomi de sacerdotio

1725 editioni librorum Chrysoadiunxit „Prodromum Novi Testamenti

Graeci recte cauteque adornandi",
Notitia X.
T.

quem

secuta est anno 1731
est:

Gr.

Anno

denique 1734 editum
ita

Novum

Testamentum Graece;
,

adornatum

lit

textus probatarum
iu suas classes

editiouum medullam
distributaruni

margo variantium lectiouum
Millianae praesertim,

locorumque parallelorum delectum,

apparatus

sub-

iunctus criseos sacrae,

comijendium, limam,

supplementum ac fructum exhibeat, inserviente loa. Alb. Bengelio.
Tubingae
a.

1734.

fif.(5),

pp.884,

(2).

Textus bene in paragraphos distributus implevit paginas
1

— 368, binis columnis in singulis paginis,
^

et

margo
a.

inferior

exhibuit lectiones varias in quinque classes divisas,
Twells,

genuinas,

A

critical

examination

.

.

.

wherein the editor's corrupt

text,

false

version,
a.

and

fallacious notes are detected
2,
a.

and
1732.
16

censur'd,

Londinii, pars 1,

1731; pars
T. ed.
8.

1731; pars

3,

a.

TiscHENDORF, N.

242

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
7.

^.
d.

lectionibus in textu meliores,

lectionibus textus aequales,

minus

firmas,

e.

non probandas.
fusius

Paginis

369

— 884
quod

in

„Apparatu

critico" disseruit

de

crisi

textus

Novi

Testamenti. ^ Lectiones quas genuinas censebattextuiinseruit,
si

modo

„in editione aliqua probata occurrebant",

inter

Reussii locos mille

130 ies factum
In
apocalypsi

est,

sin

minus ad martextum unicae
19,
et

ginem adnotavit.
codicum
p.

tamen
locis

auctoritati

conformavit

apte

776

— 789
etiam

„fondamenta" posuit „criseos apocalypseos".
editio

Prodiit

forma minore,

nihil nisi
v. cl.

textum

et

lectiones variantes continens, in

qua

Reussius notat

Mt6,l
Etsi
doctis

ilst] ^oavvriv

reipositum, Col 1,28 rt'lsior restitutum esse.
est viris

indicium Bengelii plurimis locis probatum
hodiernis,

eo

tamen
edidit

tempore impugnatus

est

a

multis, et

anno 1737

Lugduni Batavorum „Defenfecerat.

sionem Novi Testamenti Graeci", quam antea Germanice har-

moniae evangelistarum adiunctam publici iuris
eius curavit

Gener

anno 1763 editionem alteram „ Apparatus

critici",

cui etiam addidit libellos nonnullos ut

Prodromum, Notitiam,

Defensionem, quos supra commemoravimus. PraebetBengelius
praeter codices Millianos lectiones codicum liorum, his signis

Augl: Evv83 Aug 2: Evv84 Aug 3: Evv85 Aug 4: Evrm24 Aug 5: Paul 5 4 Aug6: Act46 Pa\il55 Aug 7: Apoc80
Bas«: E«^^
Bas/3:

Dionysianus: (ex lohanne Gagneio)

Act 40?

Evv89 Hirs: Evv97
Gehl:

(ex Gehlio)

Mosc: \^'"' ParlO: (ex Simonio)

Uff 1

:

Mp''"1
:

Uff vel Uff 2
Uff 3: EvvlOl
(a

Act 45 Paul 52

Evv2

Apoc 16

Easy: Evvl Byz: Evv86 Cam: EvvSB

loachimo Came-

W«l=\exWolfio

Wo 2:/

rario conlati)

De Erhardi Stephani Novo Testamento, partim ad mentem
constituto, vide Reussii Bibliothecam, p. 180.181.

Bengelii

^

De

textus

familiis

quas Bengelius primus tractavit, vide

supra, p. 186.

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: AVETSTENIUS.
a.

243

lohauneslacobus Wetetenius, Basileensis (natus
11-

1693,

.J

mortuus
scripsit

a.

1754),
variis

anno 1713 dissertationeni
N. T. lectionibus", anno

„De

1714 Turicum, Bernam, Genevam, Lugdunum, Parisios, visit, deiude Angliam ubi initio anni 1716 Bentleiiim vidit,
cuius hortatu Parisios rediit codicem C conlaturus, et
a.

1720

Angliam iterum
est

visit.

Anno 1717

diaconus Basileae factus
edidit et

annoque 1718 lectionum variarum specimen

statim vituperatus est ut qui Socinianismo studeret; diu dis-

putaverunt amici eius pro eo, sed anno 1729 ad tempus
loco suo

motus

est,

mox

die

13 mensis Maii

a.

1730 om-

nino loco amotus.^

Prodierunt eo tempore eius „Prolego-

mena ad N.
de
codd.

T. Graeci editionem accuratissimam, e vetu-

stissimis codd.

MSS. denuo procurandam, in quibus agitur MSS. N. Testamenti, scriptoribus Graecis qui
usi
et

N.

Testamento
prioribus,

sunt,
claris

version ibus

veteribus,
et

editio-

nibus

interpretibus;

proponuntur

animadversiones

et cautiones

ad examen variarum lectionum
a.

N. T. necessariae."

Amstelaedami

1730.

Ab

amicis fi'ustra defensus Wetstenius

Amstelaedamum
tumBasileae

se contulit, ubi professor philosopliiaecreatus est;

ipse adversarios vicit

anno 1732,

et

anno 1733 Amstelaedami

munus professoris adsumpsit. Anno 1 746 in Angliam profectus
est

codices Ridleianos versionis posterioris Syriacae conla-

turus.

Prodiit denique editio eius praeclara

Novi Testamenti
editionis re-

H KAINH AIA6HKH. Xovum
ceptae

Testameutum Graecum

cum

lectionibus variantibus codicum MSS., editionum aliarum,
et

versionum

patrum nee non commentario pleniore ex scriptoribus

vete-

ribus Hebraeis, Graecis et Latinis historiam et

vim verborum
a.

illustrante

opera

et studio

loannis lacobi Wetstenii. Amstelaedami

1751.1752.

^

Hagenbach, Car. Rud. ,,Johann Jacob Wettstein, der Kritiker,
Ein Beitrag zur Geschichte des theologischen

und

seine Gegner.

Geistes in der ersten Halfte des 18. Jahrhunderts," Zeitschrift
historische Theologie, Lipsiae
a.

1839, vol. 9, fasc.

fur die l,p.72— 152. Cf etiam

Henr. Bottgerum,
a.

„J. J. Wetstein's %vidrige Schicksale" etc. ibid.

1870, vol. 40, p.

475—515.
16»

244
vol. 1

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
1—222 Evv
[ |

:

Dedicatio

proll. p.

vol. 2

:

proll. p. 3 — 15, Paul. p. 16—446
p.

223—966 errata proll. p.449— 454, Act.-Catli.
p.
|

455

— 738
— 896

proll. p.
]

741

— 743,
ad
j

Apoc.

p.

745

— 780

animj

adversiones

et

cautiones

exameii

variarum

lectionuni

N. T. necessariae, p. 851
menti, p. 874
p.

— 889

— 874

de interpretatione Novi Testalibri

|

de interpretatione
et

apocalypseos,

889

indices
I

errata,
|

p.

897

920

|

codicum Paul
S.

Act-Cath Apoc catalogus brevis

duae epistolae

dementis

Romani [Syr.-Lat.], Lugduni Batavoruni a. 1752, p. X, 27.^ Textum ad sunimam paginam comitantur infra lectiones Wetstenio probatae,

quas sequuntur lectiones variae;

tuni

ima pagina,

dimidiam saepe paginae partem implens, invenitur binis columnis
commentarins
ille

uberrimus ex scriptoribus veteribus haustus.

Typograplii

vel

amicorum

cousiliis

ductus textum ElzeWetstenius-, lectiouesdetulit.

virianum paucis mutatis

reddidit
infra

que quas
lectiones

ipse probavit

textum

Inter has

Wetstenianas

nou

nisi

novem novas
in aliis ubi

Reussius

invenit, sed his locis

aeque atque

Elzevirianum

textum

deserit Wetstenius

plerumque imitatores habet inter

viros hodiernos eosque doctos.^

^

Wetstenii

prolegomena

edidit

seorsim
et

loh.

Sal.

Semlerus

anno 1765:
Halae
^

Wetstenii lihelli

ad crisin
cl.

interpretationem

N.

T.,

a.

1766. Reprehendit v.
I.

Scrivenerns editionem
a.

horum

pro-

legomenorum ab
strichtiana anni

A. Lotzio factam Roterodami

1831.

Videtur Wetstenius textum eius Graecum ex editione Ma-

1735

(of supra, p. 229)hausisse; Mastrichtiana

Fellium

dncem habuerat, FcUius editionem Elzevirianam, non Steiihanicam.
Locis sedecim,

qnibus Scrivenerns (Intr. ed. 2, p. 407, adn.) Wetres23uisse adseverat, sequitur

stenium textum Elzevirianum cousulto
Wetstenius

Mastrichtianam
Scrivenerns

editionem;
errores

his

locis

adde
octo

Lc 10,21.
Wetstenio

Eodem
obicit,

loco

typographicos
est,

ex

quibus unus Mc9,30 error non

quattuor

Lc2,51

11,34 Act 1,1 13,29 correxit Wetstenius

ijise diserte,

duobus Mc6,29

Actl,26 aduotatio correctiouem
^

supi^let; restat

unus lo 11,31.

Anglus, Guilelmus Bowyerus, typographus doctus, qui textum
ple-

Millianum iam quater ediderat, typis expressit editionem, quae

rumque (non ubique, cf Reussium, Bibl. p. 184) textum a Wetstenio commendatum exbibuit: ,,N. T. Gr. ad fidem Graecorum solum
,

codicum mss. nunc primum expressum, adstipulante

lo. lac. AVetstenio:

2.

DE EDITIONIBUS.
Prolegomena

(2.)

1707

— 1830:

\VETSTENIUS.
iuris

245

iam anno 1730 publici

fecerat,

eaque iterum edidit, multis mutatis, adversaries eius acriter

impugnans.

Codices primus uotatioue hodie usitata
p.

litte-

rarum

(of supra,

221)

et

numerorum

insignivit et hi-

storiam uniuscuiusque eodicis accuratissime narravit: eodem

modo

fusius versiones atque patres tractavit.

Praebuit in

catalogo suo codices Evv

A— O

et 1

— 112;

Act
et

A—G

et

1—58; Paul
Evrm
1

— 24; Praxl —
Michaelis.^

A— B.

et

1—60; Apoc

A— C

1—28;

4.

Iniuria obtrectavit codicibus anreficti essent.

tiquissimis ut qui

ad normam versionis Latinae

Conlationes eius minus accurate conlectas esse demonstravit
lo.

Dav.

Nihilominus,
ita

ut

industria

qua

apparatum criticum auxit

acumine quo

leges criticas,

praesertim in „animadversionibus et cautionibus," constituit,

eminuit Wetstenius, Millio vix postponeudus.
Lectiones

codicum horum
usiini

exhibiiit

Wetstenius,

ab ipso vel
libris typis

ab

aliis

in

simm

conlatorum, vel turn
(
)

primum ex

expressis haustorum; uncis curvis

inclusos codices ab aliis accepit,

imcis quadratis

[

]

iuclusos nonnisi perlustravit
I

Evv:

ACDE
falc.

(F ab anon, per Verburg.)

L

festinanter

(O Monte-

Pa7. Gr. p. 235) 1.2.(3 Walker). 16.17. 34.35.36. 37. 38.39.

40.41.(44

De

Missy).

[57.58.59].(69 Jackson et Tiffin). 72.

(73.74 Walker).

[75.] (76.

Van

Mastricht). (80 Bynaeus).90.92.

94.102 (104 Bigot). (106 Jackson). [109]

Act:

ACDF

1.2.(3 Walker).4.10.11.12.14.15.16.17.18.19.20.21.[22].

(23 Casp. Wetstein). [30.31]. (31 Jackson). [32.33.34.35]. 38.

(38.39.40 Sarrau per Allixium). 45.49.55.

Paul:

ACDEF
AB

1.2.4.7.12.16.18.19.20.21.22.23.25.26.27.

[36.37].

(37 .Jackson). [38.39.40.41]. 44 (44.45.46 Sarrau per Allix.)

46.52.53.59.75.

Apoc:

(Quirini)

C

2.4.[9].

(11.12 Sarrau per Allixium). 15.16.17.

18.19. (20 Bianchini). 23. (24Bianchini). (25 Amelote). (26.27.

28 Casp. Wetstein).

Evrm:

6.7.8.9.10.11.12.13.14.15.16.17.

Prax:

(2 Casley).

iuxta sectiones

lo.

Alb. Bengelii

divisum;

et

nova iuterpunctione

saepius illustratum.
iecturales
*

Accessere in altero volumiue emendationes con-

virorum doctorum undecunque collectae." Londinii a. 1763. 729. Michaelis, Einl. ed. 3, Gottingae a. 1777, pars 1, p. 707

246

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Wetstenianum
I

Ne
VIII, 5,

oblitus

sit

lector

nunc

N codicis partem esse
esse
,

Wetstenianus

O

evangeliarii

fragmentum videtur
aliis,

cf infra caput

Evrm

295; de codicibus

hodie ex catalogo expulsis vel

aliter signatis, cf infra

caput vill (sub codiciim numeris) Evv 10.12.81.

82.87.98.99.102.107.110.111.112

Act-Cath

56.58 PauZ 51.53.59.60
dicat

Apoc 21.22.23 Evrm
Sal.

13.

Quo

auctore Scholzius

Wetstenium

Evv 33 contulisse nescio.
lo.

Semlerus, quern supra

(p.

187.188) comme-

moravimus, etsi textum Graecum non
et post doctissime atque flisius
j,
.

edidit,

tameu anno 1765

de textu Graeco et de coDiscipulus eius lo.
a.

1

1

dicibus Graecis disseruit.^
lac. Griesbachius (uat. a.

1745, mort.

1812),

vir

summo
et

iugeuio

summo

iudicio

summa
T.

industria, edidit

Halae
textum

annis

1774

— 1777
ipse

N.

Gr.-

exhibens

inter

apparatum

lectiones vel receptas quas reiecerat

vel novas.

Apparatum maximam partem ex Wetstenio
locupletavit
infra
editor:

haustum
eius

sed
eius

de

conlatiouibus
dicentur.

vide

quae

de editione

altera

Novas autem
Griesbachius.
lectiones

lectiones

haud
teste

ita

multas primus recepit
mille
istos

Reussio

inter

locos

habet

Elzevii'ianas

655, aliorum 265,

novas

non
lis

nisi

55, dubias sive duplices
erant

15; praeterea ex 55
fere

locis

30 quibus Harwoodius

eodem tempore
quod
dixi

easdem

lectiones praetulit.

De

Griesbacliii laboribus

ad
(p.
et

textus

familias
Si

sive

recensiones

spectat

iam

188
si

— 190).

codices quos

nunc habemus habuisset

tundamentum textum
^

recejitum,

quem

dicunt,

non

Semler, Hermeneutische Vorbereitung, pars

3, fasc. 1,

etpars 4

sive pars 3, fasc. 2,

Halae

a.

1765.1769;

et

Spicilegium observatioWetstenii libelli etc.

num

de variantibus N. T. lectionibus, in libro
a.
^

Halae

1766, p.

167— 206.
1774 synoptice,
et actus aposto-

Evangelia synoptica prodierunt bis, anno

anno deuium 1777 integre;

evangelium lohauuis
2,

lorum

editi

sunt semel, anno 1775, quo anno vol.

epistulas et apo7

calypsim continens prodiit; titulus tameu volumiuis primi anno 177
typis expressus
re vera anni

non indicat partem voluminis alteram
esse.

(lo et Act)

1775

2.

DE EDITIONIBUS.
vix

(2.)

1707—1830: GRIESBACHIUS. 247
potest

adhibuisset

dubitari

Griesbachium cum

viris

hodiernis consensurum fuisse.

Post annos fere viginti studiis
post opera Harwoodii Matthaeii

criticis^

insumptos

et

Birchii

Alteri

aliorum,

iterum edidit Griesbachius X. T. Gr. Halae vol.
vol. 2,
a.

1, a.

1796,

1806.

Codicibus, versiouibus, patribus praeseret

tim Clem Alex

Orig excussis, mutavit editor lectiones

nomiullas, novas tamen hac in editione septem tantum enu-

merat Reussius.

Locupletior ajDparatus

quam

in editione

prima
satis

ftiit,

neque tamen exhibuit variationes omnes easque
quae in N. T. editionibus aliorum ut

bonae notae

Wetstenii et Matthaeii inerant, sicuti et quae ex codicum

N. T. editionibus hauriendae erant
cibus a se conlatis haurire debebat.
Contulit

et

quas ipse ex codi-

Griesbachius

locis
nisi

selectis

vel

perlustravit

codices

Graecos hos: AC(invenit non

duas uovas lectiones

Mc 6,2.4

quas

Wetstenius praeterierat)D«^'DP''"'E'"^'EP=^"'(quem codicis Dpa»i apogra-

phum

esse

ille

post Wetstenium

demonstravit) GHp^^'L et JEvv 10.

(12).13. 17. 24.25. 33.45. 46. 50. 51. 52. 72. 96.(110).113. 114.115.116. 117.

118.119.120.121.(236). ^yn/ilS. 19. 20.21.22.25.26.27. 28. 29.30
23. 25. 27.30.32.59. 60.(61).62.

ActlS.

Prox

6.84.

PawU7.28.31. 33.47.(61).
(cit.

62.63.64(uunc M).65.66 marg.

Apoc2d.31
e codice

ex Pauli conlat.);

item cod. Latinum Harleianum 17 7 2 epistularum

omnium

et apo-

calypsis.

Excerpta etiam dedit
crit.

evangeliorumHarleiano 17 75.

Vide Symb.

torn. 1,

p.

305 sqq.
hodie
aliis

Codices

nonnulli

Griesbachii

signis

indicantur:

Evv I 1, num. 10.81.82.87.236.440 ^c« cf VIII, 2, num. 56.58.61 et 64 M; cf Vlll, 3, num. 51.53.59.60.61 Apoc cf num. 21.22.23 Evrm cf viil, 5, A, num.13.

=N
=

O = Evrm 295

R

= Evrm 294;

cf infra, caput vill,

Faul53
vill,
4,

^

Breviter

hi

ex

libris
;

Griesbachii

nominentur:

De

codd.

evv.

Origen. Halae
a.

a. 1 7 7 1

Ciirae in histor. textus epp. Paul. Gr.
et

lenae

17 77; Symbolae criticae ad supplendas
T. lectionum
crit.

corrigendas variaa.

rum N.
a.

collectiones, vol.1,

a.

1785, vol.2,
1, a.

1793;
2,

Commentarius
in hist.

in textum Gr. JV. T. lenae pars
et

1798, pars

1811 (nonnisi
text.

Mt

Mc); dissertationes

De

codd. evv. Or. et Curae

epp. Paul, iterum prodierunt in Griesbachii Opuscc. acadd.

ed. lo. Phil. Gabler, lenae a. 1824.1825.

248

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
uti voluerit,

Textu tamen verissime Griesbachiano qui
quaerat editiouem minorem,

quam

dicunt, anui

1805/ quae

iudicio maturato^ editoris innititur; Tischendorfius ut et alii^ iniuria usus est editione

1796

1806."^ Inter mille Reussialocis; lectiones

nos

differt

haec editio a secunda undevigiuti
citat

i:)rorsus

novas quattuor habet;

etiam Reussius lectiones

marginal es 22 a
prodiit

viris hodiernis

commendatas.
T.

Anno 1827
Ch\ Gries-

iterum

Berolini

tomus primus N.

bachiani a Davide Schulzio,-' Tischendorfii fautore, euratus.

Melius in ordinem redacta sunt omnia, textus

uuam

co-

lumnam
biliter

habens, apparatus

duo; apparatus criticus nota-

auctus est et multa vitia emendata sunt; prolegoSchulzii callide tractant de rebus
criticis.

mena
est

Dolendum

mancam esse hanc editionem. Nunc redeundum est ad annum 1776, quo anno Eduara.

dus Harwoodus (nat.

1729, mort.

a.

1794), theologus

Londinensis, editionem N. T. Gr. satis notabilem curavit, ad-

hibens in primis codi^em Cantabrigiensem in evangeliis et
actibus,

Claromontanum
deficiebant.

in epistulis Paulinis,

Alexandrinum
643.

ubi

illi

Ex

Reussii locis mille deserit Elzevirios
consentit,

711

ies.

Cum Lachmanno

ex mille,

locis

Reussius citat locos

203 quibus novas

lectiones praebuit

Harwoodius, ex quibus multae
^

viris hodiernis

probatae sunt

Editio elegaiis duobus tomis Lipsiae annis 1803

— 1807
a.

edita

textum eundem exhibet.
2

Cf Schulzii verba N.
:

T.

Gr. Griesbachii,
liac

Berolini

1827,

praef. p. xix

„permultis in locis ab
sed
earn

a nobis renovata editione
et

Halensi discrepat,
monstrat,
esse vir
^

textus

N. T. formam

conditionem

quam summus
el.

seriore

sua aetate

novissimeque iustam et veram

iudicavit."
2,
-p.

V.

Scrivenerus, Intr. ed.
diy.aiov

41G, adn.

1,

reprehendit

Griesbachium propter verbum

Mt27,4 sed

editio auui

1805

quam

Scrivenerus, p. 415, praedicaverat, aihoor praefert.
*

Confusa sunt a Tischendorfio signa Griesbacbiaua
cajjite

sed errores hi in
^

Xll,

addendis
over

et

-]- 4r ^, emendandis corriguutur.

Cf Doedes, Verhandeling
a.

de tekstkritiek des

Nieuwen

Verbands, Harlemi

1844,

p.

117

— 133.

2.

DE EDITIOXIBUS.

(2.)

1707—1830: MATTHAEIUS. 249
loci

inter

has non numerantur
lectiones

quibus Griesbachius fere

eodem tempore
1744,

easdem easque novas exhibuit.
Mattliaeius^, Thuringus
(nat.

Christianus Fridericus
a.

raort. a.

1811), professor Moscuae, Misniae, Wite-

bergae, edidit annis

1782

— 1788: „NovumTestamentumXIL
nunquam
antea vulgatas

tomis distinctum Graece et Latine.

Textum denuo

recensuit,

varias lectiones

ex centum codicibus mss. variarum bibliothecarum,
Pultaviensis, Dresdensis,
diligentia
et

Mosquensium,
et

Lipsiensis, Goettingensis
et

,

suae

summa
Graeindi-

fide

collegit

vulgavit,

lectionaria

ecclesiae

cae

primum
aeneis

accurate

evolvit,

singulasque

lectiones

sedulo

cavit;

scholia Graeca

maximam partem
a.

inedita addidit etc.
titulo,

Cum

tabulis

xxix. Rigae

1788."

Huic

volumini ultimo

quod Matthaei evangelium continet
gulis tituli alii

praefixo, praeiverant in tomis sin-

Act

— Eo

non

inter se coniunctis.

Prodierunt tomi tres Cath
1

Tit

PhUem anno
a.

1782, unus
1 a.

2

Co

a.

1783, duo Gal
a.

Eph

Phil

— Heb Col
et in

1784, duo

2Thes
1788.

1

2Tim

— Apoc

1785, duo

Lc

— lo a.l786, duoMt — Mc
tomo Apoc,

In tomo Matt, p.

481— 484,

invenies catalogum codicum a Matthaeio in quattuor evangeliis ad-

hibitorum

p.

335

— 337

codicum in Act Epp Apoc
est versionis,

adhibitorum.

Textus Latinus Vulgatae

e

codice De-

midoviano haustus in Act Epji Apoc.

Pretium

editionis

huius

minime parvum

est,

non

propter textum, quern !Matthaeius ad codices aetate inferiores
constituit (exhibet Reussius lectiones
thaeii in primis
,

duodecim novas Mat-

ex Apocalypsi) sed propter ea multa quae
fragmenta
dolendis

Matthaeius in tomis bis reposuit atque coacervavit, codicum
descriptiones,
facsimilia,

conlationes,
et

scholia,

omnis generis.

Acerbitate

conviciis

maxime

prolegomena scatent.
Testamenti
codices
et

Matthaeii conlationes codicum Novi

Chrysostomi optimae sunt notae; quod ad
attinet

nonnullos

dum

ipse

eos

perlustrabam

accuratam eius diligentiam admiratus sum.
Codices hos contulit Matthaeius:

= Evv259 a = Act98(a*)Paulll3(avela2)
a

B
b
c

Prax82
^

(a^)

= Evrm47 ^ Praxl3 = Act 9 9 Paul 114

Cf supra,

p. 190.

250
c

YI.

DE TEXTUS HISTORIA.

= Evrm48 d = Evv237 d = ActlOO Paul 115 e = Evv238 e = Praxl4
f= Act 101
Paul 116

= Evrm 49 g = Evv239
f

gr= Act 102 Paul 117 H = Evrm 50
h

= Actios Paul 118 = Evv240 = Paulll9 k = Evv241 Actl04
i
i

= Apoc90 = Evv 2 49 = Paul7G = Apoc32 = Evrm 51 tz = Prax V = EvvV v = Evv 250 Y = Prax 5 X = Evv 251 X = Act 69
r
s s
t t

1

Paul 74

Apoc 30

(Knittelii conlat. usus est)

Paull20

Apoc47

lz^Evv242 Actl05 Paull21

= Evv 252 10 = Evv253 11 = Evv254 12 = Evv 255
z

m= m=

Apoc48 Evv 243
Actioe Paull22

14 r= Evv 256

= Evv O (Scholzii Evv 2 57) 16 = Evrm 56 Prax 20
15 17 18

n = Evv 244 n = Paul 123 o = Evv 245 o = Apoc49 p = Evv246 p = Apoc50 q = Evv 247 q = Paul 124 r = Evv 248

=Evv258

= Evv 99 19 = Evrm 57 20 = Evv 89 § = Evrm 5 2 X = Evrm 53 = Evrm 54 = Evrm 55
\jj
ft)

Prax 16

Prax 17
Prax 18

Prax 19

De codice Gp^"^ mentum vetus,"
1

vide infra caput vii, a Matthaeio

3,

sub codice G.

„Frag-

primum

conlatus et citatus

adHeblO,
23
codices

7^

32


4.

38,

in Tischendorfii ed. 7, est pars codicis Hp^"'.

Praeterea

contulit

atque

laudavit

Matthaeius

homiliarum
1.
2.

Chrysostomi in Matthaeum vel in lohannem, signis:
5. 6. 7. 8. 9.

3.

13. «.

/3.

y. S.

e.

l.

rj.

».

L

f.i.

n.

(>.

y.;

et 11 codices eius
5.
6. 7.

homiliarum in epistulas Pauli

signis:

1. 2. 3. 4.

8.

9.

a.

/3.

Matthaeii

editio

altera,

minor,

versione

Vulgata

omissa, prodiit annis

1803

— 1807:

jjNovum Testamentuin
i

Graece.
. .
.

Iterum recensuit, sectiones maiores

et

minores Eusebii,
lectiones

Euthalii et Andreae Caesariensis uotavit,

primum quoque

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: BIRCHIUS.

251

ecclesiasticas
geliarii
et

ex usu Ecclesiae Graecae designavit ac synaxaria Evan-

Praxapostoli addidit et criticis interpositis animadversio-

nibus edidit Christianus Fridericus de Matthaei

..."

3 torn.

Curiae

Variscorum 1803.1805; Ronneburgi 1807.

Nonnullis in exemplari2,

bus tomi primi legitur in titulo ex errore „Wittenbergae" (cfvol.
p. 327).

Matthaeius, vol.

1,

p.

679

— 704 recenset editiones N. T. Gr.
,

insigniores,
tiones

quae editionem eius praecesserunt
exhibet,
p.

suas;

769

— 783

et p.

704

— 716

edi-

excursus de locis variis Novi

Testamenti: Le3,33 Mt8,28 et loco par [Iol,26] Mtl6,2.3 Lcl0,42
11,2

—4

Mt 14,19.20

Iol,18.

In editione hac constituenda, jiraeter
usus est Matthaeius co-

ea quae ad editionem priorem adhibuerat,

dicibus 11 evangeliorum, 4 actuum, 4 epp. cath., 4 epp. Paul, 8 ajjocalypsis
(cf
t

vol. 3
et

,

praef.

ad Apoc

p. 4)

;

codices

8

apocalypsis

includunt
scriptos

x in appendice ad Apoc in eius editione priore de„lectiones loannis Hentenii,

atque

ex eius Arethae exem-

plar! ab aliis editoribus neglectas."

Molitus est Matthaeius et anno

1805 edere voluit

tomum

qui conlationem
(cf

dicum summa 24 praeberet
thaeius conlationem codicis

horum aliorumque covol.3, append, ad Apoc p. 102).

In appendice ad Apocalypsim, vol.3, p. 99

Apoc

102, praebuit Matquae conlatio Scholzium, Scri65,

venerum, ceteros

latuisse videtur.

In editione hac Matthaeii notat

Reussius lectiones quinque novas.

Andreas Birchius

(nat. a.

1758, mort.

a.

1829)

edidit

Hauniae
a
textu

a.

1785 descriptionem^ codicum
codd.
,

is[.

T. Gr., atque

anno 1788: „Q,uatuor evangelia Graece cum variantibus
lectionibus

MSS.

bibliothecae

Vaticanae,

Barberinae,

Laurentianae

Vindobonensis,

Escurialensis,

Havniensis regiae, quibus accedunt lectiones versionum Sy-

rarum,
et

veteris,

Pbiloxenianae
4*^ et fol.

et

Hierosolymitanae, iussu
lectiones
af

sumtibus
^

regiis."

Hictomus^ exhibet
over

Birch, Kritisk Beskrivelse
Tesfamente, Hauniae
a.

graeske

Haandskrifter
loco

det

Nye

1785.

Hoc

commemoretur

lohannes Christophorus Harenbergius, qui de Marci textu tractavit:
„Adnotationes ad evangelii Marci capita quatuor priora," Symbolae
literariae ex

Haganis factae Didsbergenses
1
,

,

Hagae Comitum
Quid
in

et

Duis-

bergi a. 1784, tom.

jiars 2,

p.

307

— 534.
1875,

quoque loco

legendum censuerit adnotationes docent.
^

Brunnius
col.

[Bruun],

Bibliotheca
a.

Danica (Hauniae
col. xxxiii,

a.

1877,
dicit

vol.1,

48),

„Andet Hefte,"

adn.,
libri

bibliothecara

universitatis Hauniensis

exemplar huius

habere

252

\^.

DE TEXTUS HISTOEIA.

a viris Birchio,
spania, in

Adlero, Moldenhauero in Italia, in Hiconlectas, textui Stephaniauo anni

Germania

1550

subiunctas.

Incendio
iis

anni 1795

deleta

sunt exemplaria

multa

et

cum
potuit

typi et chartae neque posthac ad finem

perduci
edidit

opus.

Sed Birchius tomis tribus parvis

Varias lectiones
a.

ad textum Act
1801.

Catli

Paul

a.

1798,

Apoc

1800,

Evv

a.

Contulit Birchius vel perlustravit hos codices

:

item nonnullos

inspexerunt amici eius, quorum nomina adposita sunt:

Vat349
351

= Ewl27 = Evrra35 354 = S"" 356 = Evv 128 129 358 = 130 359 =
.. ..

1136

1158

= Paul85 Apoc39 = Ewl40
= Evvl4lAct75Paul86
Apoc 40

1160 1209

360=
3"Bl

..

131 Actio Paul?

=B 1210 = Evvl42Act76Paul87 1229 = Evvl43
1254=
1548
..

(Apoc 66)

144

=Ewl32
..

363 =r

133 Act7lPaul78

= 134 = 135 366 = Act72Paul79 Apoc37 367 = Act 7 3 Paul 80 579 = Apoc38 665 = Evvl36 756 = 137 757 = 138 758 = 139 760 = Act 74 761 = Paul 81 762 = 82 765 = 83 766 = 84 1067 = Evrm36
364
365
..

..

= 145 Pal -Vat 5 = Evv 146 89 = 147 136 = 148 149 171 =
..
..

..

..

Act77

Paul 88 Apoc 25
189

= Evv 150
..

..

220= 227=
229

151
152

..

..

=

..

153

..

..

..

Alex -Vat 28 = Evv 154 29 = Act 78 Paul 89 68 = Apoc 41 79 = Evv 155 Paul 46 179 = Act 40

..

Apoc 12 189 Evv 156

=

notis

manu

scriptis

locupletatum;

In

ilia

bibliotheca primo nihil

inveniri poterat; denique adtulit bibliothecarius amicissimus

volumen

manuscrii^tum (eo tempore, mense maio anni 1878,

nondum numero
Act Cath Paul

ornatum),

quod conlationem

Milliani

textus

in

cum

codice

B

Vaticano 1209 continebat.

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707

— 1830:

BIRCHIUS.

253

= Evvl57 3 = Act Paul 90 Pio-Vat50 = Act 80 Paul 91
Urb-Vat2
7

Laur IV, 20
29

= Act86
(Apoc 75)
..

Paul 96
Paul 97
..

Apoc42 53 Evvl58 Barbs = Evvl59

=

= Act87 31 = 88 32 = 89
..

98

..

99

Apoc 45
VI, 11

9

= =

..

160
161

=Evvl82
..

10=
11

..

..

162
163

14= 15=

183

..

184
185 186

12=
13

..

= 164 = 14 165 23 = Apoc43 115 = Evvl66 208 = 167 209 = 112 211 = 168 377 = ActSl Aug. 2 =
.. .. ..
..

= 18 = 23 = 25 =
16

..

..

..

187
188 189

..

27=
28 29

..

Act 141

Paul 239

..

L'"'' pa"i

= Evvl90 = 191 30 = 192 32 = 193
..
.. ..

VaUicell vel Tail

B.133
C. C.

= Evvl69 61 = 170 73 = 171
..
..

33= 34=
VIII, 12

..

194 195 196 197 Act90

..

= 14 =
6

..

..

F.

90=

..

172

X, 4

= Paul 100
..

Bas22
41

= Evvl73 = 174
.. ..

119=

175(Act41 Paul 194

= 7 = 19 =
Lect Florl

101

..

102 103

..

Apoc20)
152 = EvYl76

163=
Angel 1
2

..

177

= EvA'178 = 179 Borg = 2 = EvvlSO (Zoega);
..

1

T«^"^

= Evv 198 = Evrm38 =117 2= 39 = 118 S. Mariae FlorS = Evv 199 6 = 200 S. Marci Flor701 = Evv 201
Laur256 (Aedil 221)
.. ..

Act 91 Paul 104 (Apoc 94)

[„Borg.4"] Act 82 Paul 9

Apoc44 (Engelbreth)

= Evv 202 707 = 203
705
..

= Evrm37 Prax7 Zelada = EvvlSl Neapol Reg = Act83 Paul93 Laur IV, = Act 84 Paul 94 5 = ..85 95
3
1
..

Bonon640

= Evv204
Paul 105

Act92

VenS
6

= Evv 205 Act 93 Paul 106
(Apoc 88)
..

= Evv206 Act94Paull07 8 = 207

254

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Ven

9

= Evv208

2.

DE EDITIONIBUS.

(2.)

1707—1830: SCHOLZroS.

255

solis illis in locis

ad editionem Lutetianam Robert! Stephani
„ubi

anni

1546"

recensuit

codex

vitium

exhibere"

ei

„videbatiir".

Quae
Turn

vitia

nuncupavit melius lectiones

sibi

displicentes vocasset,

namque

arbitrio suo addidit, omisit,

mutavit.^

conlationes

codicum viginti Graecorum,
et

duorum
Coptici

Latinorum, quattuor Slavonicorum

editionis

cum

textu

illo versicolori tot in

appendicibus quot

erant codices exhibuit;
conlationis
est

qua lectionum dispersione necnon
diversis
incertitudine,

cum

textibus

non

quod dicam
Reussius

incommodum magnum
enumerat
lectiones

lectoribus factum

esse.

novas

tredecim

in

textu Alteri.
Contulit (vel edidit) Alter hos codices Graecos (addo vol.et p.
):

Evv

N"°'J

=

1,999

Evv3 Acts

— 1001 Pauls = 1,704—

750; 2,559— 630 Evv76 Act43 PauU9 = 1,375— 413; 2,631—688 Evv77 1,323— 374 EvvlOS = 1,477—527 Evvl23 = 1,807—880 Evvl24 = 1,881— 998 Evvl25 = 1,636 703 Evv218 Act65 Paul57 ApocSS 1,1—319; 2,3—411

Evv219 Evv220 Evv224 Evv225
Act63

=

Act64 Act66

^ 1012—1054 = 1,414—476 = 1,1055— 1068 = 1,528—635 Paul68 ^ 2,741— 788 Paul69 = 2,789— 853 Paul 67 Apoc 34 =
i,

2,

415—558
Act67 Paul 70 -^ 2,689— 740
Paul 71

=

Apoc35 Apoc36

= 2,854—920 = 2,921 — 940 = 2,941— 967
(Halae
a.

De

editionibus

Knappii
et

quinque

1797.

1813.1824.1829.1840)
1811.1825;
(ed.
ster.
a.

successorum eiusSchotti (a.l805.

1839

ed.

Baumgarten-Crusius)

Tittmanni

disseram;

1820 et al), Vateri (a. 1824), non est quod modo plus modo minus lectiones Elzevirianas
(nat. a.

pro Griesbachianis deserunt.

lohannes Martinus Augustinus Scholzius^
mort.
a.

1794,

1852)
post

professor
Ciitas

Bonnensis,

ecclesiae

Romanae
quibus

theologiis,

critieas

anni

1820

in

de

^

Cf Reussium,

Biblioth. p.

190—192.

2

Cf supra,

p.

192.193.

256

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
tractavit
et

codicibus

Parisiensibus

post
in

Itinerarium

(„BiWisch-kritisclie Reise") anni

1823

quo de codicibus

Gallicis, Helvetiis, Italicis, Palaestiueusibus aliis tractavit,

edidit Lipsiae:

N. T. Gr. Textum ad fidem testium criticorum recensuit, lectionum
familias subiecit, e Graecis codicibus manuscriptis, qui in Euro23ae
et Asiae

bibliothecis

reperiuntur fere omnibus,

e versionibus anti-

quis, conciliis,

Sanctis patribus et scrijitoribus ecclesiasticis quibuscollatis copias criticas addidit,

cunque vel primo vel iterum
conditionem

atque

horum testium
262.274
tyj^is

criticorum

historiamque

textus

Novi

Testamenti in prolegomenis fusius exposuit, j^raeterea synaxaria co-

dicum

KM

exscribenda curavit
a.

lo.

M. A.

S.

Vol.

1

IV

evangelia complectens, Lij^siae

1830, p. clxxii,

(4),

496

in

quarto; vol. 2: actus apostolorum, epistolas, apocalypsim comi^lectens,
Lipsiae
a.

1836, p.

Ixiii,

469.

De
moneuda

editione hac,

quod ad textum

attinet,

paucis haec

sunt: Scliolzium, etsi hie
alias

illic

lectiones receptas
niille

(62 inter mille Reussianos) vel
praetulit, Griesbachii

(42 inter

eosdem)
prae-

plerumque textum

repetiisse,

cipue in volumine secundo, hoc etiam
lectiones Griesbachianae

fecisse,

quamquam
fuerunt,

minime familiae Asiaticae

quam

familiam ex professo Scholzius sequi voluit lauda;

veratque in dissertationibus de textus recensionibus

Tischen-

dorfius lectiones Scholzii etiam in hac editione octava

non

missas

fecit

„cum propterea quod
propter

nostra aetate solus inter

catholicos theologos in hoc litterarum genere tantos labores
suscepit,

turn

nomen quod

inde apud theologos

utriusque confessionis consecutus est".

In Anglia primo

laudatus est textus Scholzii ut qui textui recepto faveret,
viri

tamen

docti

mox

perceperunt

neque

editori

neque

|

conlatori fidem haberi posse.

enumeravit Scholzius

Quod ad apparatum spectat primum codices N'^atway Evv 260

;

469 246

(contulit 5),
(cont. 3),

Act 110

— 192

(cont. 3),

(cont. 1),

Apoc 51 89 (cont. Prax 21 58 (cont. 1); ex

1),

— Paul 125 — Evrm 58 — 181
prorsus

codicibus non integre

conlatis, paucos

maiorem partem,

jilerosque

non

2.

DE EDITIOXIBUS.

(2.)

1707—1830: SCHOLZIUS.

257

contulit.
LPaui

Praeterea perlustravit codices iam cognitos

kmx

multosque minusculos, paucissimos integre conferens,

nonnullos maiorem partem. Hausit etiam Scholzius lectioues

nonnullas

ex versionibus, nonuullas ex patriim

scriptis.

Haec omnia tamen fecit tam incredibili neglegeutia lit testimonium eius nisi ab aliis corroboratum ubique in dubium vocandum sit. Testibus Davide Schiilzio atque Tischendorfio,
in toto libro vix miilta leguntur
Codices Scholzii hodie
aliis

quae

falsis
:

non abundent.^
1,

^= signis indicati Evv I = N = EYrm294 V = N; cf infra, caput vill, num. 81. num. 61.8G.11 2.152 Pawi I = L 82.236.257 G = L; cf Vlll, = M frag. vet. ap. Mt. — H; cf viii, num. 51.60.G1. 53 et 64 96.222.223.225.226 Apoc 50^ = 90

Evrm295

E

.-lei

2,

3,

Per hos annos, 1707
controversia
et

— 1830,
textui

movebatiu', ut vidimus,

inter

eos

qui

recepto

se

addicebant

eos qui testibus antiquis fidere malebant.

Harwoodus
Alii,

solus receptum reieeerat, ipse ab aequalibus reiectus.

etiam
esset

Griesbachius

ille,

exemplo fuerunt quam

inutile

textum receptum quasi fundamentum habere in textu

constituendo.
incipit,

Hie

textui recepto sine luctu vale dicimus;
dies

dilucescit

novus,

dies

qui

textum veterem

quaerit,
^

nulla

traditione

seriorum saeculorum impeditus.

des
loco

De Scliolzio cf Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek Hoc 212. Niemven Verbonds, Harlemi a. 1844, jj. 176 etiam commemoretur opusculum Guil. Frid. Einckii, verbi divini

ministri, qui

quamvis iudicio

satis

tenui in rebus criticis i^raeditus
est;

bene de codicibus minusculis conferendis meritus
critica
a.

Lucuhratio
etc.

in acta app.,

epistolas

catholicas

et

Paulinas

Basileae

1830: de classibus codicum,

p. 2

— 19

(cf supra, p. 193, adn. 2); de

codicibus Venetis bihliothecae D.BIarci, p. 19

— 42

:

adiit

Evv205 (Act93

Paul 106 Apoc 88), Evv 206 (Act 94 Paul 107 Apoc 109), Evv 209 (Act95 PaullOS Apoe46); Act96 (Paull09), de boo codice fusius
disserit,
zii

p.

30— 42,
43

Paul 110.111.112
abest);

(Einckii 113 catalogis Scbol-

et

Tischendorfii
p.

varia

lectio,

cum animadversionibus
significavit)

criticis,

— 227:

lectiones

sed non omnes exbibet ex codicibus

Act-Cath 93.95.96

(hos

numeris Paulinis 106.108.109

Paull06.108.109.110.lll.112 (113 raro excitatur) Apoc46
1

(capp.

3);

observationes criticae in evangelia, p. 228
T. ed.
8.

— 351.
17

TiscHENDORF, N.

C

258

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

(3.)

1831—1881:

LACHMANNUS— WESTCOTTIUS
HORTIUSQUE.
instauravit

Qui
philologus
cuius

novam
fiiit,

aetatem.

non

tlieologus

sed

Carolus

Lachmanuus

professor Berolinensis,

eclitio

stereotj'pa
prodiit,

Novi Testamenti Graece Beroliui
et

anno 1831

formae minoris, annis 1837
repetita.

1846

mendis paucis sublatis

Prolegomena desunt, sub finem tamen libri, p. 461, praefiguntur tabulae lectionum textus recepti variarum haec: ,,De ratione et
consilio

huius

editionis

loco

commodiore exijositum
p.

est
erit

[theolog,

Studien tend Kritiken 1830,

817

— 845).
fieri

hie satis

dixisse,

editorem nusquam iudicium suum, sed consuetudinem

antiquissi-

marum
et

Orientis

ecclesianiin secutum esse,
,

hauc quoties minus conpotuit ea quae Italorum

stantem fuisse animadvertit

quantum

Afrorum consensu comprobarentur
quo factum
lectionis

praetulit:

ubi

pervagatam

omnium auctorum
duobus
saeculis

discrepantiam deprehendit, jmrtim uncis partim
est ut

in marginibus indicavit.

vulgatae et nis proximis

receptae

ratio

haberi

non

posset,

liuius

diversitas

hie

in fine libri adiecta est,

quouiam ea

res doetis iudia.

cibus necessaria esse videbatur."
p.

Cf etiam Stud, und Krit.

1835,

570— 572.
1842.1850
publici
et

Turn annis
tomis:

iuris

factum

est

duobus

„N. T. Graece

Latine.

Carolus

Lachmannus
lectiones

recensuit.

Philippus Buttmannus Ph[ilippi].f [ilius]. Grae-

cae lectionis auctoritates apposuit."^

Cum

tamen

non

nisi
^

paucas in editione altera mutaverit (Reussius,
ipse lectiones Latinas apponendas,

Lachmannus

textum utrumrecensendi

que constituendum curavit.
et

Praefatio tomi primi tractat de codicibus

scriptoribus

,

in primis

de codicibus Latinis,
(ita

et ,,de

arte"
sores

neque remittit ,,Graeas"

quosdam
viriliter
iii

editionis minoris cen-

Aeschyleo nomine compellat)

vituperare;
xiii) et

jaraefatio

tomi alterius nonnulla de emendatione (pp.
de ordine uarrationum

disputationem

in evaugeliis synopticis (pji. xiii

—xxv) praebet.
infra,

Quae Lachmannus
capite
et

callidius disseruit de versione vetere Latina,

quae etiam meruit de editione versionis Vulgatae Latinae,

IX,

2, (1),

a

et 6

laudabuntur.
vol. 1, p.

de interpunctione
sunt.

scripsit,

Quae de rebus orthographicis xxxix xliv, miuime praeter-

eunda

Conferendus

est

Doedes,

Verhandeling over de
a.

tekst-

kriiiek des

Nieuwen Verbonds, Hai-lemi

1844,

p.

150

— 175.

2.

DE EDITIOXIBUS.

(3.)

1831—1881: LACHMA2sX.

259

Bibl. p.

244) cumque disertissime de

principiis eius criticis

in lucubratione ilia auui

1830

et in editionis maioris praescripserit,

fatione

sententia

hand mutata

nihil

imjDedit

quin editiones has simul tractemus,

Statim id animadvertendum

est,

Lachmannum,

consulto

ut ita dicam, de ipso textu apostolorum desijerasse:^

„Non

peto lectionem veram, quae sane saepe a teste unico servatur,

non minus tameu saepe prorsus
negat
esse

periit, sed

quaero vetu-

stissimam inter eas quae sine dubio late evulgatae sunt/'^

Negat

sibi,

aliis

qui textum edere velint, iure aliud
criticam ab internis, ut aiunt,
et

optandum
indiciis

quam rem

pendentem missam facere
emendatioue
820).

textum historicum

at-

que traditum constituere; quo
fore censet
et

facto, criticorum alius generis

coniectura^ eruere

quae

lectio

vera

sit

(p.

„Non quod me
(nam
id

rectius aliis aut facilius,

quid sancti auctores scripserint aut non scripserint, cognoscere

posse dicam

neque nunc agitur neque
,

iis

qui sibi arrogant invidendum est)" (vol. 1
cedit
nullis

p. xxxii).

Con-

auctoritate testium,
locis

quam ex
non

professo sequitur, non-

lectiones

certe

genuinas

commeudari,

nihilominus
^

eam

illis

etiam locis ducem habere vult.^
citaus

Lachmanni verba
notatas

non addo

nisi

paginas
et

Arabicis
edi-

litteris

ex Stud, und Krit. supra adlatis,

tomum

tionis maioris, additis paginis
^

praefationum

littei'is

Romanis

notatis.

„Ich bin gar noch

niclit

auf die wahre Lesart aus, die sieh
Quelle erlialten hat, ebenso

freilieh
oft

gewiss oft in einer einzelnen
ist,

aber auch ganzlich verloren

sondern nur auf die alteste

unter den erweislicli verbreiteten:" p. 826.
^ *

tuirten
fiir

De qua cf Lachm. vol. 2 p. iii— xiii. „Nur dies kann man vielleicht dem strenghistorisch Texte zum Fehler anreehnen, dass er an manchen
,

consti-

Stellen

die scheinbar annehmliche Lesart eine wenig verstandliche, zup.

weilen auch eine sieher unriehtige geben vrird:"

821

,

of p. 839.

Inde
locos

fit

Lachmannus ut qui spurii Mcl5,28 16,9—20 Lc 24,12, et verba
ut
etsi

sint expresse reiecit
i,c 11,2,

riy.wv

6 tv
rjficca

TOto

oioaroto,

yfri^d^rjro}

to {}eXrjud gov 11,4 ulla ovaac
y.cu

ano Tov

7iovi]Qov,

Lc 24,36

khyii,... riuoiv 24,51 xal avatfiiitTO

17*

260

YI.

DE TEXTUS HISTORIA.

Textum ilium vetustissimum et late vulgatissimum invenit Lachmaunus sub finem saeculi quarti, tempore Hieronymi.^ Testificationis momenta sex distinxit (vol. 1,
p. viii,

cf p. xxxiii

sqq.):

„[1] Nihil testatius esse potest
[2] paulo

eo in quo omnes undique auctores consentiunt.

minus

efficit

consensio,
[3]

si

eorum pars
mains
in

taceat vel

aliquo

modo

deficiat.

porro

testium

ex diversis
est

regionibus

coactorum

coneordia

firmamentum

quam

ab aliquot popularibus vel neglegentia vel quasi compacto

ab

illis

discedentibus periculum.

[4] sed ancipitia ceusenda

sunt

testimonia,
locis

cum louginquorum
diiunctorum

testium

consensus

aliorum item

in diversa testificatione con-

sensu elevatur.
alio,

[5] incerta sunt quae in aliis regionibus
,

sed constant! siugularum consuetudine

tradita sunt.

[6] postremo infirma, in quibus ne
consentiunt."
sint
et

eaedem quidem regiones
non
integri

Cum
non
lectiones

tamen
quas

testes occidentales

partim

nisi

Latine
illi

exstent,
soli

nusquam

dedit
in

Lachmannus
quas
testes

testantur.-

Sed

commentario suo

significavit signo aequalitatis

(=)

lectiones

occidentales

omnes testautur negantibus omniin editione

bus orientalibus; hae lectiones non citatae sunt
minore,

neque

plerumque

Lachmanno videbantur

esse

(ia Tov ovQCd'oi' 24,62

71

Qoay.vvi]OarTta avTOV (vide p. 842

— 844) —
24,36

haec omnia in textu eius inveniantur nullo dubii signo notata. Ita
etiam re vera pro interpolatis, non pro dubiis, habuit Lachmannus

verba

uneis

inclusa

Lc

11,2

22,43.44.64

23,17.23.34.38

(vide p. 841).
^

„In

einer

jiingern

Gestalt

braucheu

wir

so

leicht

keine

Stelle zu geben, als wie sie in

den letzten Jabrcn des vierten Jahrsie in seiner

hnnderts gelesen ward,

wie Hieronymiis
p. 822.

verbesserten

Uebersetzung gewahrt:"
^

,,Die

occideutalischen Lesarten sind uus uur unvollstiindig
sie

bekauut, iind

sind uns sebr oft nur lateinisch iiberliefert ....

Daher habe

icb vorgezogen, durehaus einen orientalischen Text zu

geben:" p, 827.

2.

DE EDITIONIBUS.

(3.)

1831

— 1881:

LACHMANN.

201

genuinae;^ nonnulla excipienda notantur supra (p.259, adnot.4).

Quaerimus time textum quarti
Quibiis
testibus

saeculi exeuntis orientalem.

usus

est

Lachmaunus ad textum

iam

quaesitum
et

constituendum ?
occiden tales

Cum

Griesbachio
sed

testes

orientales

distinxit,

uon
et

\adetur

distinetionem
reicit

banc

satis

accurate

tractavisse

prorsus

opinionem Griesbachii iustam de partibus codicum

A

et

B

inter

se

disseutientibus

quod ad familias

sive

recensiones

textus

attinet (p. 825.826).

Debebat tamen,

cum omnis
lectiones

textus eius ratio a distinctione ilia penderet,

distinetionem omni eura tractare.
orientales

Quo mode
oecidentales

scire potuit

probandas,

reprobandas

esse, nisi vero

eas callide distinguere potuit?

Sed accipere

voluit testes orientales saeculi quarti; quosne accepit?

Hos:
hisne

codices
hauriri

ABC h^pp PQTZ, scriptorem Origenem. Ex potest Novum Testameutum tctum? Minime.
et

h^pp

PQTZ fragmenta sunt
sed

de

aliis

ita

scribit:

„In

maxima

Novi Testamenti parte codices A
non ubique.
Per

et

b conferre possumus,

magnam

Mattbaei partem (etiam

Io6,68

— 7,6

8,32

— 52,

sed his locis videtur Wetstenius

codieem c facillime

legisse, in

quo codice deerant ex
et

bis

non

nisi

Io7,3— 6 8,32—34)
(i. e.

2 Co 4,13— 12,6

orien-

talium codicum non habemus nisi B, rursusque inde ab

Heb
non

9,14

per epistulas pastorales et per apocalypsim)

nisi A,

nisi locis

quibus accedit rara
fere

et iucerta codicis

c auctoritas."

Per quartam

Novi Testamenti partem
sciret

habuit igitur
varias
*

Lachmannus vix unde
variaret

utrum

oriens inter
fuit,

lectiones

necne,

neque dubius
wie
oft

quin

,,Im Allgemeinen behaupte

ich,

auch die occiden-

talische Lesart
es bleibt

an Werth

der entgegengesetzten gleich stehen mag,

immer
die

ein seltner Fall,

wenn einmal
naclidem

die nicht

schwaukende

Lesart der Lateiner erweislich die wahre oder der wahren naher
ist.

nun der Text einmal und zwisehen den zwei ziemlieh bestimmt ist, auch etwas gelteu Klasseu im Ganzen gewiililt werden, so muss icli meines Orts mit
Sollea

innern

Griinde,

Hieronymus sagen: multo purior

fontis

unda qitam

r-ivi;^'

p. 842.

262

^^.

de textus historia.
vulgata
illis

saepe

lectio

parum
esse

pro

unica

habita

esset.^

Praeterea

de

codicibus

paucis

dicens,

cautiouem

adhibendam

mouuit:

„In orientis exemplaribus cavenet constiilli

dum
tutos

est

ne per temporum latitudinem vagemur
terminos
solis

antiquitatis

excedamus,
iitimur,

si

forte

tres

codices

quibus paene

quoniam eorum aetas
usu susceperint:"

accurate definiri adhuc non potuit, interdum aliquid quarto
saeculo
(vol. 1,

iwndum cognitum ex
p. xxiv).

novicio

Tarn
orientales;

pauci

tarn

iucerti
sis

eraut

testes

Lacbmanniani
illo

neve oblitus

velim neque B
esse.

tempore uehi codices

que C
saepe

tolerabiliter

exploratum

Quid quod
ad
testes

inter
se
(jpaui

se

dissentiunt?
dp**"^

Hie

occidentales
G^^^^ a b c

contulit

editor: 2

(Lachmanno
f) eP^"' (ff)

A)

et

(Jew

act

(Lachmanno

g Iren Cypv Lucif

^

,,Aber wenii wir tlen

Umfang
ist

jeder von diesen orientalischen

Handschriften iiberschlageu, so

bald ausgerechnet, dass wir zwar
iind

im grossten Theile des N. T. wenigstens A
gleichen konnen, aber doch nicht iiberall.
des Matth.

B mit einander

ver-

In einem grossen Theile
aber hier grade scheint

(Auch Ioli6,68— 7,G.

8,32

— 52:

Wetstein die Handschrift C sehr leserlich gefunden zu liaben, imd
ihr
fehlte

von diesen Stellen uur loh 7,3—6 uud 8,32
12,6. sind
(also in

2 Cor 4,1 3

— 34)

und

wir von orientalischen Handschriften einzig

auf B beschrankt, und von Hebr. 9,14. an
[item in epistula ad Philem.]

den Hirtenbriefen

auf A,

wo

tins nicht

das

uud der Oftenbarung durchaus) einzig immer seltne und oft unsichere Zeugniss

Hiedurch entsteht unvermeidlich der von C zu Hiilfe kommt. Mangel dass in diesen Theilen nur selten das Schwanken des Orients
zwischen mehreren Lesarten erkennbar
ist,

dass also gewiss oft eine
wird.

wenig verbreitete
Theilen
des N. T.

fiir

die

einzige

gelten

Wer

sich

daher

meiner Ausgabe bedient, da

wo in diesen nur wenig Abweichungen auf dem Eande zu
sein:

muss auf der Hut

fiuden sind,

ist

auch weniger Sicherbeit dass der Text die ge832.833 of
p. 838.

billigtste Lesart des Orients liefert:" p.
^

,,Der Widerstreit occidentalischer

Zeugen kam nicht

in Frage,

wo

die

audere

Klasse

einstiramig

war.

Hiugegen entschied der

Gebrauch des Occidents zwischen den schwankenden orientalischen
Quellen:" p. 827.

2.

DE EDITIOXIBUS.
^^P<>'=

(3.)

1831

— 1881:
^"^^

LACHilAXX.

263

Hil
testes

sc.

Prim

et

mixtos d^^^
silent;

^act gact y^^,ig.

^^j

et

ipsi

interdum

iinus

extat

in

actibus

iinus

in apocalypsi, sed sub finem

actimm

et in epistulis

catholicis nullus (p. 838).

Ita infirniitatibus testium orien-

talium medentur infirmiores occidentales.
infirmitates

Quid quod hae
nihil
orientalis,

duae in

communem

conlatae interdum

efficere potuei'unt?

„Contra lectionem codieis unici
attulit,

ubi Vulgata

nihil

interdum

mihi

banc veniam

dedi ut auxilium aliunde quaererem, dico codicum aliorura
et

aetate et auctoritate inferiorum.''^

principia sua deserebat,

Haec autem audendo methodum suam tarn firme positam
ipsius verbis notailli

ad tempus mutabat.
Praeterea,

quod iam Lachmanni
satis

vimus,
quarti
€t

minime

fuerunt
in

codices

tres

B

saeculi

A

et

C

quinti

lectiones

saeculi

quarti

varias

probatLssimas tradendas.

Bene monuit Tischendorfus
aetatem tulissent, non magis
textus recensio

„Si sex vel

modo

tres alii

invicem dissentientes

quam ABC, Lachmanni
esset".

mirum

in

modum immutanda
codices
(^jpaul

Inter

ab

editore

adhibitos iam

editi

erant
et

^

j^eyy act

j,act

jjpaul p^rj,^

a b C

d*^^'*'

^^'^

6^*^*^

g

hos

contulerimt
accurate

Lachmannus
invenit,e^*^*^

sociusque eius Buttmannus satis
in

etsi

Tischendorfius

apparatu

eorum
et

errores

non paucos
Hearnius
ex

Quae

Knittelius

ex p

Q atque
vel

neglegenter

ediderant

Lachmanno
non

Buttmanno non attribueuda

sunt.

Quod ad
est

codices nonnisi

dum
^

editos

spectat,

dolendum

editorem

„Ich habe mir gegen die Lesart einer einzigen orientalisclien

Handschrift,

wo

die Vulgata nicht eatschied, zuweilen sogar erlaubt

an einem dritten Orte Hiilfe zu suchen, namlich in anderen spateren

uud gewohnlichen Handschrift en
in

.

.

.

Ich kanu es nicht iibel
icli

nehmen, wenn in diesem Punkt,
weiss, es

welchem

mich inconsequent

jemand einzelne Stellen anders beurtheilt als ich: doch war gewiss besser, hie und da die Strenge des Grundsatzes zu brechen,
zu geben." p. 835.
adn.
2

als sich der Willkiir eines einzigen Schreibers preis

Tischendorf, N. T. Gr. ed. 7

raai., proll. p. cvii. c\'iii

264

VI.

DE TEXTUS HI8T0RIA.
codicis

Miconiano - Bentleianam

b conlatiouem a Woidio

Fordoque editam

et

imperfectam Birchianam, Bartoloccii

conlatione ignota, codicis C non nisi Wetstenii coulationem
in

tomo primo

(in

tomo

altero
nisi

uti

poterat Tischeudorfii

editione),

codicis

dp^"^

non

Wetstenii conlationem a
adhibuisse.

Griesbachio hie
in textu

illic

emendatam

Eodem modo
ipse Fleckium,
(vol. 1,

Vulgatae versionis curando codicis Amiatini conlasatis

tionem a Fleckio factani

habuit,

etsi

hominem
p. xxviii).

„diligentia

parum

constanti"

vituperat

Facile vel ipse vel per adiutores suos ad hos

codices, codice

b excepto, adire
criticae

potuisset.
his

His
editor
se

artis

legibus

instrumentis

credidit

posse textum Novi Testamenti pure historicum

atque firme traditum arbitrio prorsus excluso constituere/
qui quasi ftindamentum futurus
lica accuratius eruenda.

esset

in veritate aposto-

Non
editionem

defiierunt

viri

docti

qui,

ut

Liickius,

etiam

primam anni 1831 magna laude
ut
Fritzschii,^

celebraverint

multi

vero,

editionem

atque

editorem

impugnaverunt vel

etiam

deriserunt,
sine

quibus

plerumque
p.

Lachmannus acerbe neque
adn. 1) respondit.

contemptu (cf supra,

258,

Tales criticos homines praeviderat editor
affectus est eius
:

neque propter vituperationes eorum dolore
animus. Aegre attamen
„(vol. 2, p. iv)
tulit

Lachmannus DeWettii indicium

ego,
esse

unum hoc, quod De Wettius, quem virum cum viveret, omnium et verissimum et iustissimum iudicavi, omnem operam meam quasi inutilem atque
^
,,

Neque
sentio,

iu

his

libris,

oportere
definire,

velim

quicquam

quorum meo

nullam
arbitratu

litteram

neglegi
iudieio

meoque

sed per omnia auctores sequi et antiquissimos et proba-

tissimos:" vol.1, p. ix.
'^

De Lachmanni

vita et ingeuio atque de oi^eribus eius
et Graecos, et

quod

ad auctores classicos quos dicunt Romanos
litteras

quod ad
el.

antiquas Germanicas

attiuet,

confer

quaeso librum v.

Martini Hertz, Karl Lachmann:

eine Biographie, Berolini a. 1851;

de N. T. editione agitur p. 155

— 167.

2.

DE EDITIONIBUS.
noii

(3.)

1831—1881:
et

LACHMANN.

205

praefestinatam

sine

contemptu

opprobriis reiecit,

mihi vehementer

doliiit

meque

ita depressit,

ut mihi totius

operae fastidiiim surreperet et moras nectere inciperem".

lude
typis

factum

est

ut

tomus

alter

usque ad

apocalypsim

exaratus diu in offieina
est

remanserit;

non ad finem
est

perductus
"NVettius.i

neque

prodiit
in
p.

autequam mortuus
prolegomenis
cxi.cxii,

De

Tischendorfius

ad editionem
fortasse

suam

septimam

maiorem,

recensuit

severius aequo locos multos ex quibus monstrare tentavit

quam inaccurate Lachmaunus legibus suis secutus sit. Minime perfecta fliit Lacbmanni editio, sed fliit praeclara atque imitatione digna ipse iam Lachmannus perceperat imitationis
;

initium etiam

apud eos qui editionem severe impugnaverint.ell.

Hodie sane, praesertim post w.
que
studia,

Westcottii Hortii-

vix

erit

qui

neget textum

iam ante finem

saeeuli quarti idque in orieute variatioues plerasque exhi-

buisse

quas hodie videmus.

Parum

ergo facere videtur

qui

lectiones

varias orientales saeeuli quarti quaerat, qui
instaurare velit.

textum

illius saeeuli

Neque tamen neganut hodie

dum

est

Lachmannum

sive arte sive arbitrio lectiones optimas
tertii saeeuli textui iutulisse,

easque saepe secundi vel
lectiones

plurimae Lachmaunianae a

viris doctis

acceptae sint.
lectiones

Reussio teste, praebuit editio prima

Lachmanni
in

novas 108 vel
saepissime

si

uncis inclusas conumeras 134, et his locis

cum
altera

eo

consentit

Tischendorfius;
Reussi^is

editione
nisi

maiore

et

non

invenit

novas

sex.

Tischendorfius, qui
^

cum

iuvenis primo itinera Parisios peteret
officii

„Dolorem

vicit

tandem

suscepti

gravitas,

quae

me

commonuit ut ea
quae tam
etsi

dum

taxat quae olim parata essent conscriberem
displicerent, fortasse

nunc plerisque

tamen post haec

tempera aliquem ad veram rationem coguoscendam ducere eiusque
studia adiuvare possent" vol.2, p. iv.
^

„In quorum vocibus, praesertim cum viderem quosdem mea,
et

quae reprehenderent, clam

furtim imitari, consolabar

me paucorum

amicorum adsensu, quorum exemplo et praeceptis iuniores deposito fastu atque odio ad sanam rationem deductum iri spero" vol. 2 p. iv.
,

I

266

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
illo

Lachmauni

consilium, ut^ videtur, sequebatur, qui etiam

tempore iudicium Lachmanni de editione N. T. Tischendorfiaua anni

1841 aegre
sed
viro
in

tulit,^

repreheudit acerbe Lach-

manni
edidit,-^

editionem,
liaec

prolegomenis
docto

quae

postremo

de

illo

scripsit:

„Nihilominus

libenter

agnoscimus, Lachmanni

opus utut imperfectum

rem criticam
quaereremus
haec

iuvisse nobisque ipsis aliisque ut perfectiora

incitamento
mirabili

fuisse.

Ac quum
gravissima

per

ultima
sacrae

tempora

modo

critices
si

subsidia tantopere aucta sint ut ipsi
in vivis asset,
esset,

Lachmanno,
insistens

adhuc

commentarius totus de integro instaurandus
ut

accidit

quam

ille

viam,

Richardi

Bentleii vestigiis, in re critica

ineundam

censuit, ea
sit

nunc

demum ad bonum certioremque eventum Nomen Lachmanni manebit.
Post
editionem
typis

perductura."

Lachmauni
et

minorem

late

diffusae
et

sunt editiones

forma nitidae quas Hahnius^

^

,,Diircli

einen

Abdruck des codex

regius

Ephraemi und des

Claromontanus konnten Pariser Gelelirte sich ein unsterbliches Verdienst
a.

um
p.
^

die

Kritik des N. T. erwerben"
a.

:

Theol. Stud,

und

Krit.

1830,

832, adn.

editio,
^

Laehmaim, N. T. Gh\ vol.1 (a. 1842), p. xxiii: „Nam si yeriim dicendum est, tota peccatum est".
N.
T.

ilia

Gr.

ed.

Broekhaus, Lipsiae
ix.

a.

1873,

proll.

j).

xiv;

etiam ed. Tauchnitz p.
*
.
. .

Aug. Hahn, N.

T. Gr. Post
. . .

loh.

Aug. Henr. Tittmanntim
ster.

secundis curis recognovit

A. H. Ed.

Lipsiae

a.

1840,

ed.

Americanam
a.

curavit Eduardus Robinsouus, Neo-Eboraci et Bo-

stoniae

1842; N. T. Gr.
a.

Ex

recensione Aug.

Hahnii denuo editum,
editioni
i^raefi-

ed. ster. Lipsiae gitur, p. xix

1841.

„Notitia subsidiorum"

—xxxvi, et lectiones Griesbachii, Davidis
in
et

Scliulzii, Knai>i)ii,
jV. T.
.

Scholzii,

Lachmanni

margine neque accurate ponuntur.
Tischendorjlxnn
. .

Gr.

Post

Lachmanmim
a.

.

recognovit

.

.

A. Hahn,

ed. ster. Lipsiae

18G1;

hac in editione additae sunt variationes
editione septima critica anni 1859 et
disserit

melioris notae ex Tischendorfii

ex Apocalyi^si a Tregellesio anno 1844 edita; nova praefatio
de Lachmanni et Tischendorfii
princiiiiis.

i

2.

DE EDITIONIBUS

(3.)

1831—1881:

LACHMANN.

267

Theilius^ receusueruut, quae lectiones multas ex Griesbachio
noniiullas ex

Lachmanuo
criticae

et

Tischendorfio praebuerunt, quae
id est

tamen propter fundamentum,
dicuut,
illas

textum receptum quern
nisi

rei

nihil

profuerunt

quod
est

lectiones

novas disseminaveruut.

Idem dicendum
quae,
sunt

de editioni-

bus Samuelis Thomae Bloomfieldii"^
in

in

Anglia

et

America

usitatissimae,
illis

documento

rem criticam
hoc
Hornii^

eo temjDore

in terris arte critica prorsus caruisse;

praeterea
(a.

apparet

ex
et

libris

Thomae

Hartwellii
(a.

1818—1846)
^

Samuelis Davidsoni*
Theile,
JV.

1839), quibus

Car.

Godofr.

Guiliel.

T.

Gr.

Ex
. . .

recognitione
C. G. G. T.

Knappii [haec posthac omissa
ed. ster. Lipsiae
a.

sunt] emendatkis edidit

1844;

in

adnotatione critica "exhibetur, missis

minntioribus, conspectus lectionum editionura Receptae, Griesbachii

Knappii, Scholzii, Lachmanui, Tischendorfii, Hahuii";
editionis
(a.

divenditis
Theilii

decimae
editio

stereotyjiae

exemjjlaribus,
est:
iV.

post

obitum

1854),

nova adornata

T.

Gr. Theilii editionem
et

recognovit perpetuaque collatione
dorfiani ante
et

textus et

Tregellesiani

Tischen-

post inventum Sinaiticuvi
ster.
,

editi locupletavit

Oscar

de Gebhardt.
^

Ed.

undecima.

Lipsiae, 1875.

Bloomfield

The Greek
a.
a.

Testament with
,

English notes

etc.

2 vol. ed. 9, Loudinii

1855

(ed. 1

a.

1832;

ed. 5, a.

1843; ed.
. .
.

1

Americana, Bostoniae
iV^.

1837).

Additional annotations
annotations
.
.

on the
JV. T.

T.

Londinii
a.

a.

1850.
in

Critical

.

on the

Londinii

1860:

hoc libro

praebet lectiones

multas quas ex
praeter codices

codicibus Lambethanis et Musei Britannici hausit;

14 Lambetlianos a
locis

v. cl.

Scrivenero conlatos, adiit et

ut videtur
Pra.^ 60.61

selectis contulit

Lambethae

£wm 229.230.231.232

62.63.64.

In Museo Britaunico hos consuluit (uncis inclusi antea
vel conlati vel i>erlustrati sunt):

ab

aliis

^w

(G 44.65.72.113.114.

115.116.117.201.202.438.439.446.478) 490.491.492.493.494.495.496.

497.498.499.500.501.502.503.504 (Scrivenerus negat hunc a Bloomfieldio conlatum esse, Intr. ed. 2 p. 219, sed Bl. saepe codicem
,

citat,

e.

g.

lo 7,21

8,7.9.12)

Act (22.25.26.27.28.59.91)

197.198

PauZ(31.32.33.34.62.75.104) [Harl 5540.5742?] 253.275 Apoc{7.8.9i.
97) ^rm(25.25''150.181.182) 187.188.189.190.191.192.193. Prao;
^

6.

Home, An
a.

introduction
a.

to

.

.

.

the

holy scriptures, ed.
ter

9,

Londinii
*

1846

(ed. 1,

1818);

in

America

typis

expressa.
a.

Davidson, Lectures on biblical criticism, Edenburgi

1839.

208

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Auglia
et

tunc

temporis

in

America summa

auctoritas

quod ad hanc rem

attinet deferebatur.

Vir clarissimus lacobus Isaacus Doedesius/ de praemio
a societate Teyleriana Harlemensi proposito certans, librum

maximi

aestimandum

scripsit,

qui

liber

nou

videtur

pro merito cognitus
et acutissime

esse.

Tribus partibus fusius disserit

de textus historia, de auxiliis in textu con-

stituendo sive de testibus, de legibus sive de
criticae

methodo

artis

cum eommentario
fieri

in locos selectos.

Missum „textum
Alexaudrinum
in
2:)rimis

receptum"
typis

vult et codicem veterem
esse

e. g.

expressum

additis

lectionibus

variis

ex

codicibus

Graecis
id

vetustissimis.

theologia
libertate
et scribi

iunctas
floruisse
et

temporis

in

cum Batavia magna cum
Artes
liberales
est

praeclaro
ilia

testimonio

quod

liber hie

a societate

praemio ornari potuit.
(a.

In

libris

lohanuis Georgii Reichii-

1847

— 1862),

professoris Gottingensis, criticum oculos, ne

dicam gressus,

retro

flectentem vides:
attinet

quod tamen ad codices nonnullos
non
over

minusculos
^

multa

sine
de

fructu

suppeditavit.
des

Doedes,

Verhandeling
a.

tekstkritiek

Nieuwen
pars

Verbonds, Harlemi
historia,
tertia,
^

1844 formae magnae: pars iDrima, de textus
i>ars

p. 23

— 240;
,

secunda, de testibus, p. 241

de methodo sive de legibus, p. 368

— 481.

— 367;
et

Reiche

Codicum MSS. N.
collatio,

T.

Graecorum aliquot insignioruni

in bibliotheca regia Parisiensi asservMorum nova descriptio
textu vulgo

cum
Apoc

recepto

Gottiugae

a.

1847; codices hos adiit:

Evvli
deest)

(Actus
Actll

Paull32

Apoc51).263

(Actll7

Paull37

(Paul 140). 114

(Paull34).119

(Paull39).12G
(Paull58)

(Paull53).127 (Paiill54);
hos

Actl2

(Paull6 Apoc4).131

duos non

nisi

descripsit.

Lectiones varias invenies
p. 46

codicum

PaMn32. 134. 137. 139. 140.153,
p.

— 61;

Crti/i

113.114.117.127,
ciHticus in

61

— 65;

Apocbl,

p.

65

73.

Commentarius
lectionis
a.

N.

T.

in

quo

loca
et

graviora

et

difjiciliora

dubiae

accurate

recensentur
Scripsit

explicantur,

3 torn.
. . .

Gottingae

1853.1859.1862.
adu.:

Reichius,
,

Codicum
a

collatio,

p. 14,

,,Meliorum

monumentorum
textus,
in

Griesbachio

Const,

recensioui

adnumeratorum,

genere spectatus,

purior est, et genuine,
et

omnium

anti-

quissimo, textui propior,

quam Alexandrinorum

occideutalium."

2.

DE EDITIOXIBUS.
Testameiitum

(3.)

1831

— 1881:
de

TEEGELLES.
Muralt^

269

Novum
(a.

ab

Eduardo

editum
jDau-

1848) parum valet nisi quod conlationes codicum corum Petropolitanorum exhibet.
In Anglia praebuit meliora anno 1848

v. cl. lo. Scottius

Porterus,- Griesbachii et Hugii discipulus; atque tractatus

de arte

critiea biblica

anno 1852 a

v. cl.

Samuele Davidsono^
tenuis locus con-

editus, in

quo Germanorum
fiiit

studiis

baud

cessus est, prorsus alius
et

atque liber primus Davidsoni

multo melior. In America multa pluris aestimanda, quae ad

historiam textus evangeliorum sive ad
et erudite et ingeniose tractavit
,

rem criticam pertinent, Andrews Nortonus"^ a. 1846.

De Tischendorfio Lachmanni discipulo primo, postbac dicam. Anno tertio post editionem TLschendorfianam primam,
prodiit

cura Samuelis Prideaux Tregellesii (nat.
mort.
,.
,

a.

1813,
i

_

,,

a.
,

1875).
,

,,'y47roy.ci).v\Vi(y
'
s>

'Imov Xoiatov
rp,

Tregelles.

'^ ~

f^

uQ/cacor avziyoacpav fAocy&Haa.

Ine book
i

of Revelation in Greek,

edited
version,

from ancient authorities;

with

a

ncAV

English

and

various

readings,"

Londinii

anno 1844.

Tum

anno 1848 mense Augusto

Prospedum queni dicunt,
^

foras dedit editionis totius

Novi

Muialt, X. T. Gr., ad Jidem codicis principis Vaticani edidit,

integram varietatem aetatis apostolicae, versionis II
codd. Alexandrinorum

IV vel V,

Graeco-Latinorum

VI— VIII
no7i

vel

III

saeculi,
s.

denuo

examinatam,

et
s.

XI—XIII
MSS
to the

XI codd. orientalmm IV— A'T's. nee
nunc j)rimam collatam
, . . .

Slavonicorum

cum
(ed.

lexidio

grammatico
Muralti

adiecit E. de Iluralto

Hamburgi

a.

1848

min. 1846).

signa habent apud Tisehendorfium
^

IP*^

2p^ etc.

Porter, Principles of textual criticism, unth their ap2)lication

Old and Neiv Testaments
^

.

.

.

Londinii

a.

1848,
.
. .

cum

13 tabulis.

Davidson,

A

treatise

on biblical criticism
Edidit etiam v.
,

2 vol. Edenbiii-gi

a.

1852;

vol. 2 spectat

ad N. T.

cl.

Davidsonus ver-

sionem Anglicam
etc.

Novi Test. Gr. Tischendorfii
a.

The

New

Testament

ed. 2,

Londinii

1876, cum praefatione

critiea;
est.

per incuria

tamen uou ubique Tischendorfii textum secutus
*

vol. 1 loci

Norton, Evidences of the genuineness of the gospels, ed. 2, cv; inter alia tractantur (a. 1846), p. 23 109, et add. not. p. iii

Mcl6,9— 20

Lc9,55.56 22,43.44 Io5,3.4 7,53—8,11

21,24.25.

270

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
et

Testamenti Graece

Latine:

„The Greek

New

Testament

edited from ancient authorities, with the Latin version of

Jerome, from the codex Amiatinus." Publici
partes editionis huius

iuris factae
a.

sunt

Matt-Marc

a. a.

1857, Lc-Ioh

1861,

Act-Cath
Philem
a.

a.

1865, Ro-2Th3,3
a.

1869, 2 Th 3,3 Hebde novo ab ininiico

1870, Apoc

1872. Editor iam anno 1861 morbo
aftectus, et
illo

quem apoplexim vocant
curas amicissimas
v. cl.

impugnatus anno 1870, quaesiverat in apocalypsim edendam
B. W. Newtoni.

Mortuo

editore cura-

verunt prolegomena
prodierunt, vv.
ell.

et

addenda, quae anno denique 1879

F. J. A. Hortius atque A.

W.

Streanius.

Industria

maxima

jiraeparavit Tregellesius

omnia

in

banc editionem.

Ter annis

1845—1846, 1849 — 1850,
1853 Hiberminusculos,

1862 continentem, quam
niam,
codices

dicunt, petiit, anni

vmciales

Graecos,

nonnullos

codicem Vulgatae Latinum Amiatinum conferens Romae,
Florentiae, Mutinae, Venetiis, Monaci, Basileae, Parisiis,

Dresdae, Lipsiae, Hamburgi, Dublinii; in evangeliis contulit

EGin^MEUXzrA

1.33.69 syr cu, in actibus

hl

13.31.

61; in

epistulis Paulinis

Conlationes eius plus
dorfio
factis

dflm 17.37.47, in apocalypsi 1.14. semel cum conlationibus a Tischenut
j)ost

contulit,

utraeque

perfectiores

fierent.

V.

cl.

Scrivenerus, qui

Tregellesium codicem
testatur

Evv69

Act 31
vidit,

Paul 37

Apoc 14
tamen

contulit,

Tregellesium

exactissime omnia curasse.
facultas

Romae anno 1845 codicem b
ei

conferendi

non
(et

concessa

est.

Anno 1861 codicem Zacynthium
Londinii
edidit.

s

Scripsit

etiam

libros

fragmentum 0) oj^timos de Novi
breviter de Tre-

Testamenti textu annis 1854.1856.^
gellesii studiis

Haec

quatenus ad Novi Testamenti textum spectant.

^

Tregelles,

An
et

account of the p7'mted
its

text of the

Greek

Mew

;

Testament,

with

remarks on

revision
to

upon

critical principles,

Londinii

a.

1854,

Introduction
libro,

the

textual

criticism
vol. 4,

of the
ed. 10,

Neiv

Testament,
a.

in

Home's

Introdxiction

etc.

Londinii

1856

et ed. 11, a.

1863, append, p.

751—774.775—784.

2.

DE EDITIOXIBUS.
Eclitio

(3.)

1831—1881: TREGELLES.

271

turn eius amplissime lectionibus

cum

Graecis
turn

et

Syriacis

plerumque

ab

editore

ipso
cl.

conlectis,

Aegyptiacis, Aethiopicis (adiuvante v.
niacis (adiuvante v.
cl.

Prevosto),

Arme-

Rieu), denique ex patribus usque

ad Eusebium, Graecis praesertim Origene atque Eusebio,
Latiuis Tertulliauo, Cypriauo, Hilario, Lucifero Calaritano,

Primasio, ornata

est.^

Textum praebet quern
differt;

statuere potuit

vetustissimum, et hoc proposito pariter atque testibus latius
petitis ratio eius

a Lachmanniana

nihilominus pleris-

que
edita
esset

locis

eadem ab utroque
ante
studia

editore leguntur.

Evangelia

sunt antequam codex Sinaiticus publici iuris factus
et

recentioria
Si

Tiscbendorfii

codicem b
defecissent,

Vaticanum
saepius

spectantia.

haec

eum non
In

cum

Tischendorfio

consensisset.

apocalypsi

variat textus Tregellesii novus, teste Scriveuero, locis

229

ab editione anni 1844.

totum
l^aucis

attinet,
locis

infra

in

Quod ad textum Tregellesianum conlatione videbit lector quam
differat.

a

Tischendorfio

In

editione

hac

octava edenda j^artem
iuris

unamquamque

Tischendorfius 23ublici
fasciculus

non

fecit

priusquam

Tregellesii

eosdeni

libros continens editus esset.

Cum
laus

vero editio Tregellesii maximi aestimanda ipsa
viri illustrissimi

sit,

tamen

magis celebranda

est

quod popu-

lares suos

a textus recepti adoratione revocavit eosque ad
reduxit.

Bentleii

principia

Diu
vitae

solus

fere

atque vitupeest,

ratus
inter

laboravit,
alios

sed

sub

finem

gavisus

quod

multos viri etiam spectatissimi

cum

Alfordius
veteri-

turn "Westcottius Hortiusque

viam eandem textus ex

»bus testibus quaerendi ingressi sunt.

sunt.

Nomina Tregellesii atque Tiscbendorfii intime coniuncta Tempore fere eodem nati, mortui eodem fere tempore
eodem morbo, utriusque
absoluta.
^

sunt

editione

Novi Testamenti' non-

dum

Praecelluit Tischendorfius
v. cl.

operum numero

In addendis addidit

Hortius multas lectiones ex patrum

scriptis.

272

YJ.

DE TEXTUS HISTORIA.
tarn

et

magnitudine

et

honorum

privatorum

quam publicoruin
firmitate

splendore; Tregellesius corpore fragili reque angusta domi

impeditus

praestabat

princii)iorum

criticorum

eorumque usu ad textum definiendum.
ut studiorum fructus alter
et

Duces

hi iisdem

studiis dediti amicitia diuturna inter se coniimcti sunt, ita

cum

altero saepe

communicaret
in

dissensione

quadam

paulisper

facta

concordiaiu

multis anuis ante utriusque

mortem

reversi sunt.

Henricus Alfordus edidit Londinii annis 1849

— 1861
textum

N. T. Graece.

In evangeliis anno 1849 noluit

nisi

ad tempus constitutum edere, quod tamen propositum iam anno 1852
codicibus
in

tome secundo mutavit.

Textum

quaerit ex
aetatis.

non solum antiquis sed etiam
non liabeo
nisi

inferioris

Ad manus
quarti

editionem primi tomi septimam
a.

anni 1874, alterius sextam

1871,

tertii

quintam
praeter

a.

1871,

quintam

a.

1875.

Praebet

liber

textum

Graecum,

lectiones varias selectas, adnotationes marginales,

commentarium
critica.

critico-exegeticum,

prolegomena

historico-

Hausit editor apparatum plerumque ex aliorum

libris

sed ipse codicem b

Vaticanum

locis

selectis contulit

atque lectiones novas ex w*^ a
praebet;
in

v. cl. P.

E. Puseio conlectas

editione

jDrimi

tomi quarta primus lectiones
exhibuit, loco a fratre

ex codice T pro Lc 22, 20
eius

— 23,20

B.

H. Alfordo

conlato,

Videtur

textus

plerumque

Tregellesii textui propior esse

quam

Tischendorfiano.

Tregellesio ducente j^lerique Angli ad Bentleii principia
redierunt,

non tamen desunt

viri docti

quibus haec novitas vix
cl.

placeat. Inter hos eminet vel saltern eminebat v.

Fridericus

Henricus Ambrosius Scrivenerus, hodie vicarius Hendonensis
atque

prebendarius Exoniensis, qui textum Stephanicum

iterum iterumque edidit, additis lectionibus Elzevirianis,
Bezanis
,

Lachmannianis

,

Tischendorfianis

,

Tregellesianis,

novissime etiam anno 1881 N, T. Gr. textum a translatoribus
versionis Auglicae a.

1611 adhibitum additis non nisi lectionibus eorum qui nuper versionem Anglicam recensuerunt.

2.

DE EDITIONIBUS.

(3.)

1831—1881: SCEIVENERUS. 273
public! iuris fecit Scrivenerus

Praeter hos libros
iudustria

iitilissiinos

indefessa libros niultos et codices et conlatioiies

et tractationes

quorum

tituli infi-a

ponuntur^
in

et

argumeuta
libris

passim laudantur.

Ipse Scrivenerus

recentibus

codices antiquissimos pluris

quam

antea videtur aestimare.
nisi
v.
cl.

Non possum Scrivenerum

adducere,

lohanue

Guil. Burgouio amico auxiliarique Scriveneri

commemorato,

qui non solum dissertationem- doctam de Marci evangelii
fine scripsit, sed itineribus longis codices

multos minusculos
selectis
contulit.-^
nisi

in

Gallia

et

Italia

inspexit

locisque

Dolendum
actis TJie

est

eum horum laborum
ex
iis

fructus

non

in

Guardian
multa
edidit)

dictis reposuisse difficillimis aditu, sed

Scrivenerus
conlationem

praebet

in

Introduction e

sua.

Coutulit Scrivenerus
codices

(sive

quod ad qiiattuor codices spectat

quinquaginta

unum
et

(ipse

septuaginta

enumerat,

quod partem uuamquamque Evv Act-Cath Paul Apoc
lil)ri

separatim distinguit);
Coll. et
^

anuorum 1853

1859

lioc in

catalogo

Aug. signifieantur
Scrivener,

A

supplement
vol.
i,

to

the

authorised English version

of the

New

Testament,

Londinii, 1845;

A

full

and

exact

collation

of about

twenty
a.

Greek manuscripts of the holy gospels,

Cantabrigiae et Londinii

1853;

An

exact transcript of the codex
fifty
a.

Augiensis
scripts
JV.
. .

,

.

.

.

to

ivhich

is

added a full collation of
,

manu1859;
edi-

.

with a critical introduction

Cantabr. et Lond.

T. textus Stephanici

A, D. 1550.

Accedunt variae

lectiones

tionuni Bezae, Elzeinri,

Lachmanni,

Tischendorfii, Tregellesii, Cantabr.

1860.1862.1867.1872.1873.1875.1877

(etiam

fortasse

aliis

annis);

A

plain introduction
a.

to

the criticism of the

X.

T. Cantabr. a. 1861,

ed. 2,

1874;

A

full

collation
:

of the codex Sinaiticus ivith
is

the

received text of the

N.

T.

to

which

prefixed a critical introduction,

Cantabr.
edited

a.

1864,
a

ed. 2, a.

1867; Bezae codex

Cantahrigiensis

.

.

.

with
a.

critical

introduction,
the

annotations,
text

and
K.

facsimiles,
T. Cantabr.

Cantabr.
a.

1864; Six lectures on
vidi);

of the

1875 (hunc non
the
text

The N.
the

T. in the original

Greek according
with
the

to

followed

in

authorised

version

together
a.

variations adopted in the revised version, Cantabr.
'^

1881.

Burgon, The
et

last

twelve verses
a.

of the gospel according to

S.Mark, Oxon.
^

Lond.

1871;
1,

frustra hos versus defendit.

Vide

infra, cap. Vlll,
T. ed.
8.

Evv597.
^^C

TiscHENDORF, N.

274

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

1.

2.

DE EDITIONIBUS.
Apoc 96 Aug. Apoc 97 =: Aug.
[N. T.]

(3.)

1831—1881: SCETVENEEUS.
1:

275

h:
j:

=

p. Ixxiii,
p. Ixxiv,

Apoc

7

(Act 25 Paul 31)

=

Aug.

p. Ixxvi,

m: Apoc
p.

87 (Act 178 Paul 242)

k: Apoc 98

=

Aug.
n:

Ixxv,

=
=

Aug.

p. Ixxvi,

Apoc 28

276
editiones

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
Graeci

I
cl.

textus

Apocalypsis

a

v.

Guilelmo

Kelleio^ anno

1860
v.

publici iuris facta, et
cl.

Novi Testamenti

Anglice yersi a

lohanne Brownio McClellano'^ ex

textu novo Graeco.

V.
rica,

cl.

Ezra Abbotus, professor Cantabrigiae

in

Ame-

inde ab anno 1856^ textui Novi Testamenti operam

dedit et, etsi textum publici iuris non fecit, multa quae ad

N. T. textum attinent
cana
libri Smithii,

et scripsit et edidit.*

In editione Ameri-

Dictionary of the Bible, annis
T.

1866

— 1870
annis

nonnulla ad N.

textum spectantia addidit,
ilia

et

1872
menti
illam

— 1881

multus erat in recensioue
Ipse

Novi Testa-

Anglici.

minime

praeterire

possum partem
attinet;

laborum Abboti, quae ad aliorum scripta

iudicio, eruditione, accuratione, amicitia,

omni modo per multos

^

Kelly, The Revelation of John, edited in Gh-eek, with a

new

English version,

and a statement of
a.

the chief authorities

and

vario^is

readings, Londinii
'^

1860.
T.
. .

McClellan,

The N.

.a new
.

translation

.

.

.

from

a
Y.

critically

revised Greek text
Vol.
1.

.

.

harmony

of the

four

gospels,
a.

^lotes

and
^

dissertations.

The four gospels, Londinii,

1875.

cl.

McClellauus ceuset s et
Abbot,
,,

B

pessimos esse codices.
libri

Various readings etc." in appendice
etc.

Nortoni

A

statement of reasons
*

ed. 2,
,

Bostouiae

a.

1856,

p.

432


i.

^482.

Abbot,

„0n

the reading

only-begotten God,' in John

18,"

Bibliotheca Sacra, 1861, p. 840

872; editio
the

libri [Gnilelnii Ormii],

Memoir
1

of
V. 7,

the

controversy
a.

respecting
et post;

three

heavenly

ivitnesses

John
1870

Bostoniae

1866

editio libri C. F. Hudsonii,

A
a.

critical
(et.

Greek and English concordance of

the

N.

T.

Bostoniae

1871.1875.1877.1881);

„0n

the comparative antiquity of

the Sinaitic and Vatican manuscripts of the Greek Bible," Journal
of the
p.

American Oriental
217

Society,

vol.10 [1872],

p.

189

— 200
a.

et

602; „The

late professor Tischendorf,"
^i.

Unitarian Review,

1875,

mense martio
iunio, p.

— 236;
John

„0n
i.

the reading, ,An only-begotten God'
a.

or ,God only-begotten'

18," Unitarian Revietv
,

1875, mense

560

— 571;
a.

„0n

the reading

Church of

GotZ',

Actxx. 28",
86

Bibliotheca Sacra,

1876, p. 313
revision,

— 352;

„The N.
a.

T. text," in libro

Anglo-American Bible

Kovi Eboraci

1879,

p.

— 98.

2.

DE EDITIONIBUS.

(3.)

1831—1881: lYESTC.-HOET,

277

annos multis
!«ubvenit,

et in primis iuvenibus textus saeri studiosis

corrigens, suggerens, restringens, incitans.^
fere nihil in Gallia

Per aliquot annos
publieatum
Bergeri
est,

de N. T. textu
cl.

commemoranda tamen
le

est dissertatio v.

de Xivrey, „Memoire sur
et sur I'etablissement

style

du Nouveau

Testament

du

texte"^.

Viri clarissimi Brookius Fossius Westcottus et FentoWestcott
et
^^^1^

lohannes

Autonius

Hortius,

uterque

hodie professor Cantabrigiae in Anglia, uterqiiQ critico

Hort.

Novi Testaraenti studio praestans,
diu
cognitus jaropter libros
et

uterque

spectatus

iam

et

dissertationes eruditas,^ publici iuris feeerunt

N. T. Graece

omnibus numeris absolutum.
^

Laboribus iam ante annos
tractatus egregius viri docti

commemorandus est Guilelmi Hayes Ward, Examination
loco
1

Hoc

of the
a.

various

readings

of

Tim.

iii.

16, Bibliotheca Sacra,

Andoverae

1865,

jjp. 1

50, nee
script!

lion

dissertationes

duae a

v.

cl.

A. Welliugtouio Tylero

„Our Lord's
et

sacerdotal prayer [lohxvii].

A

new

critical text etc."

„Paul's panegyric of love.
a.

A new

critical text etc.", Bibliotheca

Sacra

1871, p. 323

— 333

et a.

1873,

p.

128—143.482

— 520.

In

altera Tyleri

dissertatione

lCol2,27
^

— 13,13
et

editorum priornm apparatus criticus ad
et

sunima cura correctus

valde auctus est,

testi-

moniis patrum praesertim mirabili diligentia conlectis.

Memoires de Vinstitut imperial de France, academic des
belles-lettres,

inscriptions

Parisiis,
le

vol.
et

23
le

[1858],
style
8".

p.

1

— 144.
introG,

Separatim

impressa,

Etude sur

texte

du Nouveaic
pp. (4), 164.

Testament par J. Berger de Xivrey, Paris, 1856,
^

Westcott, The Bible in the church, Lond. 1864;
to the

An

duction
a.

study of the Gospels, Cantabr. et Lond.

a.

1851, ed.

1881;

A
,

general survey of the history of the canon of the N. T.
a.

Cantabr. et Lond.

1855, ed.5, 1881;
critical
ii.

St.

John's Gospel. Introduction,
etc.

commentary
F.

and

notes,

in

The Holy Bible

edited

by

a

Cook, N. T., vol.

Lond. 1880;

„New

Testament", „Vulgate"

et tractatus alios

multos in libro Smithii, Dictionary of the Bible;
I

Hort, Two dissertations
tradition II

On MONOPENHS ©EOS
creed

in scripture

and

On

the

,,Constantinopolitan"

and

other eastern

creeds of the fourth century, Cantabr. et Lond. 1876, ,,Bardaisan,"

„Basilides" et tractatus alios multos in libro Smithii, Dictionary of

Christian biography.

,

278

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

multos susceptis, textum Graecum ad tempus constitutum

cum

viris

nonnuUis

doctis

comraunicaverunt

editores

annis 1871

— 1876,

turn iterum recognitum introductione

uberrima

atque

appendice

ornatum opus
supra, p.
ell.

duobus

tomis

anno 1881 ediderunt.
est

lam

198

— 201,

dictum

de

laboribus

virorum

quod ad textus familias
verba

attinet,
iis

ex quibus apparebit quae methodus textus recensendi

probetur.

„Volunt editores
exhibere
possunt.

Novi Testament!
ex testibus hodie
considera-

originalia

accurate
constitui

quatenus

cognitis

Ubique

diligenter
pariter

verunt

unamquamque
docet.

testium

classem,

atque ea

quae experientia rerum criticarum multifaria per saecula

duo

proxima

Judicium

de

textu

constituerunt

auctoritate testium, et in auctoritate unicuique testi pariter

atque testium

classi

attribuenda fundamentum necessarium

habuerunt historiam atque genealogiam testium."
latione infra posita videbit lector
cotti et Hortii

Ex

con-

quam

saepe textus West-

cum

illo

Tischendorfii ut et Tregellesii coulatebit

sentiat

neque

lectores

consensum multo maiorem
marginales prae-

futuram
buisset.

fuisse, si Tischendorfius lectiones

Editionis pretium praeterea iude maius est quod

ubique lectiones quae textui auctoritate fere aequales sunt
in

margine

posita

sunt;
,

neque missa fecerunt editores
etsi

nonnulla Occidentalia
faciunt,

quae,

minime textus partem
virorum Novi
I-

propter

textus

tamen

historiam

Testamenti studiosorum interesse possunt; haec signis H
inclusa margini adsociantur.

Editores docti praeterea emenreicere nolunt, etsi ipsi in
testi-

dationes ex coniectura prorsus
editione populari

quam

fecerunt nihil dant quod non
loci

bus codicibus
fere
testis

nititur:

quibus lectionem veram nullus

servasse

videtur signo f in margine notantur,

ut qui coniecturae auxilio egeant.

V.

cl.

Bernhardus Weissius, professor Berolinensis, con4)

didit in adnotationibus librorum, quos supra (p. 127, adn.

commemoravimus multa maximi aestimanda de
,

leptiouibus

2.

DE EDITIONIBUS.
in

(4.)

TISCHENDORFII,

279

veris

praesertim
et

evangeliis,

fructus

studiorum accura-

tissimorum

indefessorum.

Viri docti tam Angli

quam Americani
iara annis

qui versionem

Novi Testamenti Anglicam
verunt,
locos

1870

— 1881

cura-

quaniquam textum

Graecum non

constituerunt,

tameu multos

diligentissime tractaverunt.

Quae

eis

placuerunt haurienda sunt ex N. T. Gr. editionibus Scriveneri (cf supra, p. 272, et p.

273

adn. 1) et E. Palraeri.^

De

emendationibus textus Novi Testamenti ex coniecdisseruerunt viri clarissimi

tura haustis

Van Manen^

et

Van

de

Sande

Bakhuysen,-^

qui

incautius

coniecturas

liberrime adhiberi volunt.

(4.)

DE TISCHENDORFII EDITIONIBUS: 1841—1872.
octobri ineunte ad finem perduxit

Anno 1840 mense
Tischendorfius

editionem

suam primam:
a.

„Novum

Testa-

raentum Graece" Lipsiae

1841

;

vide supra, p. 8.
quattuor,

Prolegomenorum
prima pagg,
i

ftieruut

partes

quarum

1

commentationem exhibuit „de

recensioni-

bus quas dicunt textus Novi Testamenti, ratione potissimum
habita
Seholzii,"

quam eomn^entationem
octobri publice

Tischendorfius

exeunte
in

mense

illo

defendens theologiam
pars

academia Lipsiensi
tractavit

docendi

veniam impetravit;

altera

de editionis ornandae consilio

et ratione,

^

Palmer, The Greek Testament with the readings adopted by
of the

the

revisers

authorised

version,

Oxonii

a.

1881.

V.

cl.

Ednardus

G. Mitchelliis,

professor

ecclesiae

Baptistae

Parisiensis,

tabulas codiciim, versionum, patrum optime edidit in libro:

Critical

handbook, Londinii

et

Andoverae

a.

1880,

p.

65 — 143;

Les sources

du Nouveau Testament, Parisiis a. 1882. W. C. Van Manen, Conjecturaal-kritiek toegepast op den tekst van de schriften des Nieuwen Testaments, Harlemi a. 1880. ^ W. H. Van de Sande Bakhuysen, Over de toepassing van de conjecturaal-kritiek op den tekst des Nieuwen Testainents, Harlemi a. 1880. Cf. V. cl. Oscarum de Gebhardt, Theologische Literatur'^

zeitung, Lipsiae

a.

1881,

col.

540

— 543.

280

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
cum
textu edito conlatis, quarta de
editionis

tertia

de editionibus
criticis.

subsidiis
exstitit

Fautor huius

praeter ceteros

David Schulzius^

professor Vratislaviensis,
diligenter

qui

et

posthac

Tischendorfiura
,

laborantem

amore

favoreque locupletavit

neque elapsi suut anni multi

antequam exemplaria omnia venierunt quamquam Lach-

manuo,

nescio

an discipulum non cognoscenti vel famae
ftiit.

rivalem iam providenti, editio „tota peccatum"^
Reussio consensit Tischendorfius hac in editione
recepto

Teste textu

cum

non

nisi

Griesbachio locis

280 ex mille Reussianis, cum 569, cum Lachmanno locis 735. Lectiones
locis

novas in

locis Reussianis

praebet 35.

Post biennium fere publici iuris factae sunt editiones

duae

Parisiis:
a.

altera,

„N. T. Gr. ad antiquos

testes

recensuit,

lectionesque

variantes

Elzeviriorum Stephani

Griesbachii
a.

notavit

C.

T."

Parisiis,

Ambr.

Firm.

Didot.

1842,

Fr. Petro

Guilelmo Guizotio dedicata.

Textus nonnullis

praesertim in evangeliis mutatis plerumque accommodatus
est

ad editionem Lipsiensem anni 1841 (Reussius enumerat
suos locos
differt,

inter

quinquaginta quibus editio Parisiensis a
atque lectiones novas duodecim), cui editioni

Lipsiensi

iterum lectiones editionis Parisiensis Neapoli Lipsiam missas
aestate anni
editio

1843 addidit Tischendorfius. Praeterea continet haec Parisiensis non Catholica paginas viginti duas
studiis

prolegomenorum novis
aginta
editor

ornatorum,

et

paginas non-

unam
quod

lectionum variantium in appendice.
liber pessime typis expressus est,

Dolebat

neque sciebat

utrum
b.

correctiones postea Parisios raissae adhibitae essent.
altera,

„N. T. Gr.

et

Lat.

In

antiquis

testibus

textum versionis Vulgatae Latinae indagavit, lectionesque
^

Schiilzhis scripsit

censuram uberrimam in
,

actis,

JVeue Jenaische
est

alhjemeine

Litteratur - Zeituny
p.

no.

145.146.147.

Conferendus

etiam Doedes {ut supra,
^

268, adn. 1), p.

212— 222.
1842, vol.
1,

Lachmannus, N.

T. Gr, et Lat. Berolini a.

p.xxiii.

2.

DE EDITIONIBUS,
et

(4.)

TISCHENDORFII.
notavit,

281

variantes Stephani
rabilj

Griesbachii

viro

s.

vene-

Jager in congilium adhibito, C. T." Parisiis, Ambr.
a.

Firm. Didot.

1842, archiepiscopo Parisiensi Dionysio
Graecus cum testibus antiquis
versionis textu

Augusto Aifreio dedicata. Editio haec Parisiensis Catholica
ita

comparata
in

est ut textus

et

primis
posset

cum Latino Vulgatae
Jagerus,

quoad

fieri

cousentiret.

qui

consilium libri ita

edendi Tischendorfio dederat, rapuit posthac laboris honorem
et

nomen suum
'

in titulo posuit

tanquam auctor „una cum

C. Tischendorf
dedicationis.

delevitque Tischendorfii
fallor,

nomen sub finem

Nisi

dignior fuit editio rap tore tali

Jagero

quam
p.

theologo Lipsiensi.

Peto
supra
legat
dorfius

ex lectore ut catalogum operum Tischendorfii

8

— 10

inde ab anno
intelligat

1842 usque ad annum 1848
quantis
laboribus

quo
se

facilius

Tischen-

praeparaverit ad editionem

novam parandam.

Haec

prodiit

hoc

titulo,

„N. T. Gr.

Ad

antiquos testes
cor-

recensuit,

apparatum criticum multis modis auctum,et

rectum apposuit, commentationem isagogicam praemisit C. T.
Editio Lipsiensis secunda"
a.

1849. Prolegomena paginarum
ante

nonaginta sex
sed hie
illic

ftisius

quam
in

rem criticam

tractaverunt,

non bene

ordinem redacta

sunt.

De

textu

mox

dicam.

lam anno

ineunte

1856 venierunt exemplaria

ultima huius editionis.

Commemorandae

sunt hoc loco editiones Novi Testa-

menti vel evangeliorum nonnullae, quae magis in usum

communem
a.

vel

academicum quam

in

usum

rei

criticae

studiosorum elaboravit Tischendorfius:
Taiichnitiana.

prodiit

Haec editio stereotypa, quam dicunt; anno 1850 apud Bernhardum Tauchnitium, non
sola,

tantum

sed etiam

cum Vetere Testamento
edito.

a Carolo
nisi

G. Guilelmo Theilio anno 1849

Exhibuit, non

paucis recognitis, textum editionis anni 1849, lectione Elzeviriana sub textu notata.

Iterum repetita

est

anno 1862

eodem

textu

sed no^^s prolegomenis et anno

1873 cum

282

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.

textu editionis octavae, lectionibus codicis Sinaitici additis.

Hanc ultimam
anno 1880,

editionem

recognovit

v.

cl.

Oscarus

de

Gebhardt paulatim per aunos hos;

absoluta recognitione
est

nomen
epilogo.^

eius

additum

editioni

in

prole-

gomenorum
b.

Synopsis.

Anno 1851
,

edita est

apud (Avenarium
evangelica

et)

Meudelssohnium
evangeliis

Lipsiae,

„Syuopsis

ex

quattuor

ordine ehronologico concinnata

brevi

commentario
nonnullis

illustrata,

ad antiques
repetita

testes reeensita", textu est

locis

emendate;

editio

anno 1854.

Editio anni

1864 emendata
anni

est adhibito codice Sinai tico,-

itidem
criticae

editio

1871

ad

norniam
est

editionis

octavae

reeensita;

haec repetita

anno 1878.

Videtur

synopsis haec in Britannia
c.

Magna plerumque
anni

in usu esse.

Acadeniica.
in
triglottis
et)

Novum Testamentum
(Gr. Lat. Germ.)
,

Graeee

quod

primum
est

1854 apud
academicae,

(Avenarium
argumentis

Mendelssohnium

Lipsiae prodiit, editum
editionis

separatim

anno 1855

nomine

et locis

parallelis notatis, sectionibus

Eusebiique canonibus additis, lectionibus textus

Ammonii quem dicunt

receptum in margine commemoratis. Postquam mille exemplaria venierunt, repetita est editio
^

anno 1857; anno 1858
bis

Eepetiit Gebhardtus textum Tischendorfiannm
et

in libris,

iV. T.

Gr.

Germanice, Lipsiae

a.

1881,

et iV. T. Gr. Lipsiae a.

1881,

additis

textui Graeco

lectionibus Tregellesii et Westcotti Hortiique,
editionis

textui

Germauico lectionibus

Erasmianae secundae
Praebet etiam
JV. T.

et editio-

num

versionis Lutheri praecipuarum.

Qr. sub
lectio-

finem nonnulla ex codicibus melioribus praesertim novas aliquas

nes ex codice Rossanensi (S) a Gebhardto atque Harnackio reperto.
'^

Synopsis editio anni 1864 inde nisi fallor memorabilior

est

quia turn
in textu

primum

adhibuit Tischendorfius codicem

novum

Sinaiticum

constituendo.

V.
titulo:

cl.

Fridericus Gardinerus edidit evanof the four gospels in Greek,

geliorum synopsim sub
according
receptus,
to

A harmony

the text of Tischendorf; with a collation of the textus

and
a.

of the texts of Gi'iesbach,

Lachmann, and

Tregelles,

Andoverae

1871;

ed. rejietita,

addita dissertatione de principiis

criticae artis, a. 1876.

2.

DE EDITIONIBUS.

(4.)

TISCIIENDORFII.
et

283

prodiit in

Novo Testamento Graece
est

Latine ex

triglottis.

Eadem
a.

editio

(ad textum denique editionis octavae recognita
annis

1873), repetita

1861.1864.1867.1870.1873.

1875.1878.1880.1881.1883.
d.

Brockhattsiana.
e

Editio Novi Testamenti
prodiit,

Graece,

quae ultima

manibus Tischendorfii

„N. T. Gr. ad
,

editionem suam VIII criticam maiorem conformavit lectio-

nibusque Sinaiticis
C. de T."

et Vaticanis

item Elzevirianis instruxit
a.

Lipsiae F. A. Brockhaus

1873, data

est

mense ianuario anni 1873, quo anno

die

5 mensis maii

morbus

ille

lethalis editorem cepit.

Redeo ad annum 1859.
logum, supra
p.

Iterum lectorem ad cataeditionis

11

— 15, ablego, ut praeparationes
plus

huius anni percurrat, quod ante tempus emiserat Tiscliendorfius in

vulgus

quindecim exemplarium milibus
et III

Novi Testamenti.

Post I Lipsiensem anni 1841, II

Parisienses anni 1842,

IV

Lipsiensem secundam anni 1849,

V

Lipsiensem -Tauchnitianam anni 1850,

VI

Lipsiensem-

triglotto-academicam
est editio

annorum 1854

— 1858 —

numerata

anni 1859 septima.

Typis exscripta sunt forma
tria milia et quin-

duplici, maiore et minore,

exemplarium

genta.

Forma maior duobus voluminibus exhibuit apparatum
Prolegomena

criticum usque tunc uberrimum, quo uberiorem editio nulla
nisi

haec Tischendorfii ipsius octava exhibet.

quamquam

partim ex editione anni 1849 exscripta, locu-

pletissima, paginas

278 impleverunt;
est,

fortasse propter iter,

quod eo tempore molitus
auctoris exacta sunt.

hie

illic

minus ad mentem
excerpta est eo

Forma minor ex maiore

modo

ut testimonia fusiora minoraque omitterentur, praebuit
iis,

tamen ipsa apparatum criticum pleniorem

qui in editio-

nibus AVetstenii, Griesbachii, Scholzii, Lachmanni infuerunt.
Editio octava haec etiam forma duplici exscripta
est.

Formae maioris volumina
1869
et

prior et altera prodierunt annis
et

1872, sed morbo

morte impeditus
pararet.

est Tischen-

dorfius

quominus prolegomena

284

VI.

DE TEXTUS HISTOEL\.

1S49

1859

1869—1873.

Restant

nonnulla
,

addenda de textus recensionibus
de
editionibus
eius

Tischendorfianis
tribus

id

est,

principibus

annorum 1849

1859

1869

— 1872.
locis

Reussius

testatur

textum anni 1849 cum Elzeviriano

352,

cum

cum Lachmanniano locis 655 consentire, et ex his Tischendorfium et Lachmannum locis 212 inter se consentientes a ceteris discrepare; locis 853 ex
Griesbachiano locis 622,
mille

servare Tischendorfium

lectionem iam ab

illis

ex-

pressam.

Textus

ita lectiones

receptas et Griesbachianas
deserit editionem

commendans, Lachmannianas respuens,
Lipsiensem anni 1841
locis
locis

183, Parisiensem anni
lectiones

201.

Invenit Reussius
et

plures

1842 primum a

Muralto receptas,
Macianas;

nonnullas Complutenses, Harwoodianas,
affert.

ex novis lectionibus decem

Textus anni 1859, quod ad evangelia

attinet, propius

ad textum receptum accedit, unde
textui recepto deditis probatur;

et

hodie in primis viris

errore attamen huius me-

thodi

viso

in

epistulis

longius

a

textu

recepto

recedit

quam anno 1849.
mille)

Reussius invenit locos

395

(ex eius

quibus Tischendorfius

cum

Elzeviriano,

671 cum

Griesbachiano,

662 cum Lachmanniano
observavit
defensor,

cousentit; lectionem

plane
textus

novam
recepti

Reussius
locos

nullam.

Scrivenerus,
nihil

1296 (430
his

sunt nisi

orthographica)

enumerat,
locis

quibus haec

editio

ab editione
TischenIta

anni

1849

differt;

595 ex

quaerit

dorfius

iterum

lectiones

receptas

quas dicunt.

inde

ab anno 1841, quo

anno Tischendorfius

longius

quam

Lachmannus a
in

textu recepto discessit, i^aulatim ad textum

receptum redibat.
orientem

Editione tamen anni 1859 vix absoluta
invenit

festinans
,

Tischendorfius

codicem

«

praestantissimum

turn per aliquot annos

eum omni
veteris,

indu-

stria tractavit terque edidit,

unde amore textus

quem

ad

manum

habuit,

quem

ipse comparaverat, inflammatus

2.

DE

EDITIOXIBU.S.

(4.)

TISCHENDORFII.

285

statim

profecit

ad textum novum constituendum

,

queni

textiim hac in editione octava habes.

Doleudum

est

quod Tischendorfius textum suum

uovissi-

mum

ipse

defenders nou potest.
p.

lam supra

p.

46
et

— 68,
eius

praesertim

52.53 verba Tischendorfii de legibus

legimus, quibus addi possunt ea quae annis
editor

1870

1873^

doctus scripsit:
codices

In autiquis testibus „antiquissimos

paueos

Graecos

magnae reliquorum

multitudini

anteponentes ipsum

textum ad testium fidem non conforsimul certis de cuiusvis scripturae
. .

mavimus
placuit

nisi

adhi])itis

probabilitate

legibus.

.

Postquam vero Deo providenti
tanto

litteras

Christianas
fieri

thesauro

augere,

quo

maiorem nullum habent,

non

potuit quin, quid potissi-

mum
ita

in

re

exercenda

critica

prodesset,

denuo

delibe-

randum censeremus.

Qua

ex deliberatione illam rationem
ut

mutandam censuimus

textum ederemus qui totus

ab antiquissimis auctoritatibus penderet, posthabito opinionis
de lectionum probabilitate
bilitate

arbitrio.
sit

Hac enim

in proba-

pensanda quam proclive

errare, innumeris doceri

potest exemplis; paene

enim

nihil tarn

certum inde prodiit
Illud certe
fieri

ut excludat quod contra dici queat.
quit,
^

ue-

ut

ab

ipsis

peritissimis

ad probabilitatis normam
3,

Tischendorf, Synopsis evangelica, ed.
Schrifttext
p.

Lipsiae

a.

1871, p.

liii

Haben wir den dchten
ed. 2, Lipsiae
a.

der Evangclisten

und Apostelf

1873,

18:

,,Bei

der Verarbeitung des Materials
Textes unserer evangelischen
offers zuni

zum Zwecke

der Herstellung des

iiltesten

und apostolischen Biicher, bin
nachsten

ich

nach langerem mir

Vorwurf gemachten Schwanken zu Grundsatzen
Jahre
1720,

gelangt, die sich aui

mit denen des englischen Kritikers Richard Bentlev

vom

auch

Carl

Laehmanns vom Jahre 1831

beriihren:

Grundsatze, deren erfolgreiche
gliickliche Sicherstellung

Anwendung

allerdiugs erst durch die

gebenden Apparats ermoglicht worden
hinaus,

und wesentliche Vermehnmg des maassSie gehen darauf ist.
.
.

.

vom hergebrachten
beglaubigten

Texte,

dem

seit

Erasmus unbedingt

be-

vorzugten byzantinischeu Texte, ganzlich abzusehen und dafiir den

dokumentlich

Text des zweiten Jahrhunderts unter

moglichster Verzichtleistung auf das elgene Gutdunkea herzustellen."

286

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
quae plerisque
satisfaciat et quovis

talis

editio conficiatur

versu

ipsi scripturae apostolicae

proxima videatur. Propterea
tali

litteris

Christianis

maxime

consulitur

textu

edendo

qui

ubique

antiquissimas

probatissimasque

auctoritates

sequatur."

Hoc modo textum
Tiscliendorfius

saeculi secundi quaerens constituit
editionis

textum longe a textu

septimae ct

longius a textu

quem

dicunt recepto discedentem.

V.

cl.

Scrivenerus notat variationes^
et

3369

inter editiones

septimam
stricte

octavam.
sit

Euumeravi
editor

variationes 3572^.

Quam

secutus

codicem x Sinaiticum inde apparet a
solis

numero locorum 120 quibus

ex

illis

multis codicem

Sinaiticum deserit; plerumque pertinent hae variationes ad

vocum
Codicis
oblitus
codicis
in

formam

ut

TteiXatoa

(n

ml.)

yXei'aa

(« i^li'aa).

B Vatican! lectionem respuit sis, Apoc hie non iucliLsam
N

editor locis
esse).

956

(ne

Testimonium

solum accepit editor

locis

Apoc), codicis vero B non
Si

nisi

145 (ex quibus 39 locis 14 (Apoc excepta).
accuratius

evangeliorum

loci

1832

excutiuntur

iuveniuntur loci 581 quibus codicis B lectio neglegitur, 76

quibus codicis n
solo, 7

lectio.

Contra leguntur

loci

68 cum

k

cum B

solo.

Si quaeritur de locis quibus editor
loci

codicum paucorum fidem habet, exstant

130 quibus

codicum KB testimonium probatur, 8 AC, 110 nd, 32 kl,

22 KBC, 52 NBD, 79 NBL, 16 NBCL, 48 KBDL, 61 NBL + De evangeliis singulis haec: T vel X vel A vel S.
praeferuntur in
in

Mt

nb,

kbd, nd, kbl,

x,

sbc, kbdl,
in

Mc

kbla,

k,

nbl, nd, nb, nbcl,
et saepe coetus

Lc nbl,

kb,

nbdl, nd, nbd, nble,
N,

xbdls,

in lo nd,

NB, NBL.
*

Lectiones variae hae variis modis enumerari possunt; lectio
se

una praebere potest voces plures quae iterum inter interdum exstant lectiones duae intra vocem unam.
^

variant;

Cf Abboti catalogum apud Hudsonium, A critical Greek and English concordan^^e of the N. T. Bostoniae a. 1877, p. 489 — 508.

2.

DE EDITIONIBUS.
locis

(5.)

CONLATIO T TR WH.

287

Ex
B
solo

B respuitur,
7,

Act Cath Paul, sunt 375 quibus 29 quibus K. Leguntur cum « solo 39, cum

1455

in

KB 93, NA 63, KAB 107.
K,

Praeferuntur in
K,

Act KAB, KB, KABD, KABC, NABE, KA, KAE,
in

KBD,

Cath KB, KA, KAB, KABC,
K,

in

Paul KB, KAB, KABC,

KA, KAC,

KABP, KD, KBC, KAI\
loci

Mutati sunt
feruntur K,

285

in

Apoc, 15 contra
NB^P^'^P,

k.

Prae-

KB'^P'"',

NAP, KACP, KA,

KCP.

CRITICA TEXTUUM NOVI TESTAMENTI (5.) CONLATIO A TPvEGELLESIO ET A WESTCOTTO HORTIOQUE EDITORUM CUM TISCHENDORFII EDITIONE OCTAYA.
add: addit etc;
si

nihil

dicitiir

T: Tischendorf
Tr: Tregelles (cf supra,
p.

spectat ad versus finem

2C9

ss.)

enc: enclitica
et.
:

H

:

Westcott-Hort (cf supra, p. 277)

etiam

tr et

h
I

:

Tr
^ Tr

et

ox

:

oxytonon
:

rTr1\

parox

paroxytonon
etc

rm

H margo et H uncis

inclusa

pon
pr:

:

ponunt

[[H]]:

primis

temporibus inter-

primum
etc
b-":

polata
a

praem: praemittit
s. s.
:

h signis H h inclusa

(cf

sine

supra, p. 278)
:

comra.

sine

commate

Tr^
>
:

quae modo indicato a Tr

sec:
sec.
s. s. s. s.

secundum
cur.
p.
s.
: :

et

H

in textu habentur, sed

:

secundis curis
sine diaeresis punctis sine iota subscripto

in

margine eaudem
lectionem praebent
ijriiuitiva

atque

d.
i.

T
ht
:

lectio

non exstat

p.: sine puncto u.: sine uncis

H++:

videtur coniectura antiqua
et

bona

esse
Scri-

Tregellesius

adamat fun pro
Ti

tVTi

etc;

et scribit -(>o--

bunt

H
De

ut

Ln

yfyoanTKi

Jon

Tr

yfyQccnrni,

Jot(.

Xonnulla vel saepius adhibita vel minoris aestiraanda in hoc loco
pono.
s.

H «/?/3«, u)J.r]).ovia cwor, d. p., yaioG d. p., Tr H yoXyoOa, H ti/S], TjocpSrja etc, Tr &}.hpia H y.ai'u Tr XQf/jfi, Tr H fiowarja d. p., H H tv/ixoo Tr H ari'loa (et. Tr Apoc 10,1). Tr toojico — item Tr aoa yf, Tr H Jtw navToa Tr tai' ntQ, (jyaarrti, nwa, Tr fiTia (H Mc8,34), TrH TrH tX yf, Tr a" ni(), Tr H
H
cf supra, p. 107.108.
s.

Scribunt

tj;!',
s.

,

,

s.

i.

s.

,

,

,

J"/f< r/',

*/"

h'cc

Ti,

y.ai

yt
Ti,

,

Tr xat

mo,

xccOoia

Tif-o,

at] y(,

TrH

urj ttots,

[ir\

Tiwa,

Tr jLiT]

H oVt, Tr tout^otiv, — item H ((ndOicc (non He 4,6.11),

288 Tr

VI.

DE TEXTIJS HISTORIA.
MT
1,3

H

Sovlficc,

idt}.od-(iriaxn'a,

— 6,15 H tiSoiXolnTQia,

Tr tiXiXQivutt,

H
Tr
Tr

ikttadjitT, ^itqvt^a (Act 22,6 -«(({-), ^QiOicc, (Qurjrta,
})).ii(a,
,

Tr

(t\>^)j5»j

in Mt),

Tr

H

{)QrjOxn'(i,

Tr hot/w,
(non

H

h()ovaah]u
3,15

et liQoG.,

fatmijUTdi

Tr

ftocirrrja

Lc 1,13.60.63

etc),

H

i(oca')}(J

(non

Act4,4

13,5),

Tr y.aiauQfta, hcodixtm,

/itt{^o6fi'a,

H

niadiia, Tr Titfrr (non Io4,7.9.10), niluToa,

(luji^i,

aafxd-

ofia, Tr

H

GuyccQfiTrja

-QeiTia,

H

GrfVQia

,

rd/twr,

(iitQ/jaxia,

Tr ifiluStkiftui Apocl,ll 3,7. Tregellesius, ut videtur ex incuria, nonniillis locis minus constanter scribit accentus, diaeresis puncta,
iota subscriptixm
,

particnlarum coninnctionem.

Ubi lectiones varias
commentarius dnbium.
p.

brevius

notavi, levabit nisi fallor Tiscliendorfii

Signa

nonnnlla

a

v.

cl.

Gebhardto

(cf

supra,

282,

adn. 1)

mutuatus sum.

RATA MAeeAION.
*Tr tvuyyt).ior xara fia&d^aioi'
Ij

3

H

iG()0)iu

bis

5

Tr (iooG

bis u'

9H

iioaijdfi,
ir

io)a0^c(i.i

[H

ic/aa bis 9.10

H

liltxi.

bis 18

Tr [H] om

h yQiaroi'

19

H

laO^Qn

20 H^ fxuQiav 24 Tr o mGriq H [o] iw. 25 ov [H] 2, 5 Tr tmov 13 Tr xuT ovun q an', h x. or. fqxo'rj 14 H 7inoi).((f>6 16 Tr nuoiv
sed

T quoque

lianc lectionem videtur in-obare 18

Tr ()«a«

tr rj&elijafr
|

21

H

7i((Qt}.«ji€
7

22 Tr

[fTr/]

t.

iovS. 23

H

]«u<ofr

3,

2

Tr

[;?«<]

liyiov

Tr ^anr. [iwtov'] 12 Tr h anoOrjx)])' ccutov 14 Tr Tr
i

[fWfO'j'^jff]

6ttx(iil.

H
of
j'
j

TTpofT /<f
|

;

15

tr

H^ tm. uvto)
tov ih
4,1
\

j

H

oitw 16
17

H
h

t]i'io)X.
\

Tr h ta'Tw
ayciTirjToa
f

Tr to

nnvua
tkd'ti

Tr
[o]

[xai] fo/.

^/oc, o

Tr
4

H
Tr

tvdoxi]C)a
fj'

H

ta 2

Tr
li

H

rixTua reaa.
/ufTco'OfiTf
(tni])M. tr

3H
et

(inov

i}'C(

16TrH

oxotuc 17

om
24

;!'«»
I

18.19 Tr «;.«fff bis
zf«
SKif.1.

23 Tr nfQujy. [o
x«t
tr [xaC\

fff]

i^jjAtj**!'

Tr

H om
T

5,1 «i'T(o
X.
T.

[H] 3 Tr iariv enc 4.5

H

f(.

oi ntv. x.

t.

)..

ju.

oi ttqh.

X.

h ut T sed H h 9 Tr
Stw'i(aai,v
1

H

on

[«ito/] vioi 10 Tr hOTir enc
\

11 Tr
fffTf

H

sec.

cur. -'iovOiv
a'f.a

tr

[\l'tvdo^itvoi]

13 Tr
zf(jfK
|

enc

Tr

H
23

«Af<ffbis
r}

T

sec. cur.

14 Tr trnf enc 18

H

av Tr

sec

[H] 20 Tr
(}axa
tr

dixitioaurr]

vfiioy 22

hvtov pr Tr^ add

[ffz>]]

H

xra

fZ6t
f7r.

25 Tr o
32

x()iti]G
,x(it

[a
.
.

7tc(()(((^oj]
.

28 Tr

t7Tiih'[ii]G(a
off

Hvrrir
;'«/<•

H
tr

[«i'r»;j']

og
fffro;

uoi/caai [H]
j

f«)'

«77.
tr

o

«77.
\

yuitt^auG

37

li

tOTtii
ff.

Tr

fffTAj'

enc

39

(>aniGft

tni

Tr

Giayova
oiTo;a

Gov
fi,

H
1
»/

[ffor]

42 Tr

6ai'(iGc(G!ka

46
ToiG
7

t.

kito

Tr h

J*
Goi<

pr Tr
»;

om
o

[tr]

[H]
6

I

Tr

H

ovQCd'oiG

4 Tr

H

otkdg
8

fX(r)fjoGvr)]
i>fOff]
tt.

Tr

TdfAifiov

Tr

[i(iTTo).o)'r]Gr}Tf

H

5'«(>

[o

lOTr^ tX&iTto 15 Tr (irdQO)noiG ra

niu^ujiTiof^tciTa

c(ito)}'

H

(oDq.

2.

DE EDITIONIBUS.
MT
18 h
vi]aTtv(i)V

(5.)

CONLATIO T TR WH.
21 xai [H]
22
tr

289

6,18

— 1-2,27
uv&-q.

[t.

77.

fU'.]

Toia
\

tariv o
tj
|

oifd^akfioa [aoi]

Tr

H

tuv ovv
\

Tr o oipS^aX/noa aov anXova
rj

H axoTtvov Tr nooov; 25 Tr (fuyr^Tt zt nirjTt H ri TT.] H fort 28 Tr xoniovaiv 33 Tr r. ^aadeuev tov ^fov 34 H /xeQiiuvt]Oii uvTrja 7, 4 Tr H o(fdaX/j(o gov; 8 Tr5 h nvXt] H avoiyfTKt 9 fartv Tr H om 12 Tr av 13Trh nXaTtia

H

(fWTivov 23
[tj

(f.

j

rj

ut

T

sec.

cur.
t]

om

?j

tz.

14 ort Tr
|

rt

j

Tr

H

otsvt]

t]

nvlt]
-at

T

sec.

cur.
oi'TOJ

om

n. 15 Tr [J*] «7ro

Tr ivSv^iaaiv T

sec. cur.

17

H

h noiii y.aXovo 18 treyxftv pr Tr noifiv
oi'(5oj'otcr
\-

sec

Tr

H
H H

nouiv
tjXi^av

21 h
voiv

H

oi'toct

f«TfAfi'fffr«( tta tt]v
o^u.
|

^aailnai' riov ovpu-

24 Tr

H

[roi'Toi/cr]

tr
oi,

o/noiwooj

avrov 25 Tr
|-

27

H

r]X&av 29 h avT(ov H x«t
3

(fUQiaawt.
5

8,

1

Tr

xktk[x«t]

^avToa Jf avTov
Afyft
9
ai'Tftj

Tr

ixuxt^aQiad-t]

Tr

H

exaTOVTetQ^oo
[

7

Tr

[o

tTjaoia]

8 tr x«t
tr

anoxgi-iffia

Tr
j

H
Tr

txarovTaQyoa

H

f |oi'(rt«j'

[rttoao^fvoo] 10
T.

«xoA. [«itw]

H

7r«^ ovStvv
f^fAfi'O'o*'-

TOG. niGT, tv

lOQ. fi'^oi' 1 2

Tr

H

tx^Xrj&rjGovTac h H

rat h 13 Tr

vnays

[xui]

18

ttoI. o/X. tr

H
tr

oyXov h
4 Tr

[TroAAofff] o-

/Aoio 22 Tr
(roTf
li^ov
A. TO)

H

o

rff

ia 23 ro

TrH om
3 9

25

GcoGov [rj^aa'] 32 Tr

H
Tr

UTir]X»av 34 toi» Tr
nuQCiX.)
|

H§ rw 9, Tr H^ tyeiQf
Tr
I

Tr

H Tr H

f67r«x'

H^ hSwg

6

rjxoXov&rjGtv 10

TrH

xai

12 Tr o Jf

[<>;ffoi'(j]

H
|

«AA« 14 Tr h vrjaTtvo/utv noXXu

15

vvf.nf(DV0G

iX&coi'

h H vvfKf'iov h Tr fortv enc 18 nGiXd-wv Tr ftff Xeycjv on 19 h rjxoXovd-rjGsv H5 [f/or] 7r(50(rfA5-wj' Tr
I

H

22 Tr B. o 6e ca 26

tr

h

air/jff

27 kitw [Tr] H§

om

|

W

vtt 28

Tr

I

H H

TiQOGriXd-av

\

h tovto
cJ'^
. .

Svva/J.at 30
(Trauovftt]

Tr Tr

H
H

rjvewx^rjGav 32 av&Q. [Tr]

om

34
10,2

H

[ot

.

36 Tr

mo
d-ai^^ctioG

xfa see Tr

om

3

Af/?^.

h H Xt^^aioG

\-

4 o sec Tr

om

13 n^oG H^ fy 14 tx Tr H^
t7iavaGXT]GtTui,

om

15 Tr yof^OQoaa
-\

16 h o ocftG 21 h
i^cbJxwGtv
I'fictG,

23 h

tnquv
|

xav fx tuvtijG

ifsvyiTa
roj

HG

Tr}v
\

aXX7])'Y-

tov pr Tr [H]
|

om
|

Tr

tcoa

uv 25 h

oixodiGnorrj

H

^tt'Ce^ovX

h

roto'

oixiuxoiG
sec

28 (fo^tiG&t pr
(fo^t]&T]Tt
ot'p.
s.

H

(fo^rjd-TjTal'H.
oi'p.

UTioxTfivovrMV
s.

\

(fo^ftG&f
|

Tr

32 Tr

[Tot(T]

H

u.
r.

33 J av Tr H§ df
jU.

Tr

[rotff]
\-

11,4

H u. H iwuvn

42 Tr

H
;

uv

\

an.

h H

uttoXt^tki. o fiLGd-oG

5 xtu pr [Tr] (h nihil nisi,) 6
sec. cur.

TrH

«v
9

8

Tr

H

idnv;

avd^Qconov (T

av&.

td\)
\

Tr ^aGtXtwv ataiy

Tr^ t^rjXd-KTf

idiiv; nQO(fT]TT)v; 10

Tr ovtog [ywp] 11 Tr sgtiv enc 15 Tr [wzoyetv]

axoviroj 19 iQycjv 23 Tr
ilfart
I

tr

Tfxvwv 21 Tr ^rjOGuiSa
11

H

^r]0^Gai3av

s.

d. p.

H

xuTu^r^GT]

26 Tr f/n'fro fi'd'oxta

12,4

Tr

ttf.ayiv 10

H
H

TioXXoi

H OiQamvuv H 18 Tr H' w
Tr
?^^'(5'.
|

tarat Tr [H]

om

15

Tr
tr

[o;|fAot]

fi'rfozjjo-fv

20 Tr Anoj' 22

H^ tore
24.27

7iQ0Gi]vtyxav

uvtw

SiiifioviCofiivov
T. ed.
8.

TV(fXov xui xa}(fov
19

TiscHENDOBP, N.

290

YI.

DE TEXTUS HISTORIA.
MT 12,29— 17,21

^ftCt^ovl bis 29 6iuQ. Tr

H

diaonaaet. 31

h

affad^rjGtTtti vfxiv

toig

32 ovx a(ft&. h ov

fxr]

aifi&^T]

35 ra Tr H5

om 44

xat sec Tr [H]
s.

om
49
2

46

tr

XaXovVToG Sf avrov
add Tr [H] avrov
4 Tr h tjA^ov

H

laTTjxtiGav 47 Tr h
ex
j

u.

H

om

Xec()ci

13,1

Tr H^ om

[tr]

sen

[aTTo']

H

iGTrjxtt,

H

(k&ovTct

xat tert

H§ om
avjoiG
\

7

Tr H^ amnvi^ap
GvriovGiv
22 Tr

9

Tr

[«xo(;ftj']

axoi'trw
sec

llTrh tmev

13TrH

16 Tr

H

[y^biv]

17 Tr H' a^iriv yaq

iSav Tr

H

tii^KV
j

Gv/unviytt 23 o Tr o ter 27 Tr (GnaiQaG 28 dovXoi
/leyoi'aty

H
h

om TrH atrw
ct^Qi vel f^ia/Qi
j

29 Tr

H

da (frjGiv 30 ua/Qi Tr
[

H

ftuff

TrH [fta] TrH om h
(fTjGov

O'f 0,u«(7

Tr H^ Gvrayara 33

H

[fAaA. «L'Totff] 35 ijoaiov
\

>;a.

post Jtw 36

TrH

n()oat}l&uv

ifQaaor Tr^

H

i^iaGa-

40 Tr

XKiarai. 43

Tr

[ftxoi'ftv]

axovaTco 44

navra H§ om 45
Tr fv
rri
|

ttvd^Qtonw

H^ om 48
14,1

tr ava^tfi.

lavTTjv']

52 ftTTfv h A«yft 57 trfm Tr
\

H5 om
13 Tr

Tr TfTQaQXr]G
s.

3
]

Tr aSriGav avTov

(fvk.
j

[(^tAtTi/rof]

TrH

u. 4

H o tw.

Tr avTOi
\

o iwavv. 7
tjJ;;

H
.

afra

Tr o av

H^

nai^T)

15 Tr

H
x.

7iQ0GTjkx)^av

TrH^

naQt^kd^av anolvGov
. .

Tova OX- 16 Tr rjvkoyrjaav 22 Tr
yrjG anai/av 26
Ki'TOi'

Tr H

o Jf to 18 tr [ojda] 19 h axaXevaav

xtu Xajiwv
j

avd^auG rjvayx.
r.

H
H

x.

[fi'5-.]

rjv.

\to nkoiov
tt]G

Tr H^ om to 24 ^aG.
27 Tr
fi.

^. riv Tr^

H^ GTadiovG tioXXovg ano
ot ^aOrjrai.

Tr xai idovjaa avrov
aiT. o fa
(tr

H

ot

J"* jUCb^. tJ.

[o

ta])

aXaX. [o ta] renr. 28

H

o

narQ. atnav avrto 29

xm

TjX&-av tr

Tr^ h aXOaiv 30 Tr avaju. ig/vqov

33 Tr ald^ovraa nqoaaxvv.
15,2
iU;;t.

[iA^.] Tip. 34

H
Tr

rild-av

36

H

[faror]
tj

Tr

T«(T

;f.

[rttrcuj']

4

fi'fr.

Afy.

H

antav 5(6)
fxai^.

t/j?'

av. [tr]

H om

6

vojj.ov

Tr H^ koyov 12 Tr
j

nvrov

tr /n.

14 Tr H5 rvqXot acatv odrjyoi tr h [tit/iAwj'] H om 22 Tr H5 fx^af fv h Dtf Sctv. 25 tr nQoGaxvvrjGav 26 J^'fartv TrH fara'
[av.']
1

xaXoy 27
Toi'fT

H [>'«()] 30 H
j

;ftu/l.

zuAA. rvtp.
\

xco(ff.

o^XovG A«A. h axovovraa xvXX. vy.
ridi]

[tr]

hf Tr aQQiipav 31 Tr h H^ om Tr H^ ado|
{

iaGav 32
[kitoi] 34

[H]

|

Tr

H
\

vrjoraia

H

amav

36 zat sec

T sec. cur. V7]GriG 33 Tr jUa^. Tr om tr aSwxav Tr fictx)^t]raio
|
\

[avrov]
Of

38 h rjOav

wG Tr H^
8 aXapara
«^.]

yvv.

x.

naiS. 39 Tr§ aya^rj

16,1

[H]
I

Tr H5

anrjQbjrrjaccr 2.3

Tr

s.

u.

H

[[oi^/taa

.

.

.

dvraG,'Ja.J]

5h

XujSaiy

u^rovG

H
T

f^frt 12
sec.

rwv

(^.

x.
\

ff«JJ. pr
tr

Tr

Twv a^rwy
TtfxrjGay 21

H
Tr

[twv
|

13

cur.

xaiGUQiaG
j

rtva

\_^a'\

17 Tr ^ap jwva

TrH
*0

[rotff]

19 Tr x«t dwao)
?j(;|.

Tr avbis 20H5
at;, i.

fTif-

[o]

H

*5 /^tffroo 22

f.

h Xayai avroj

antri/uiov

23

at

a/nov tr juoi' ft
|

24

H

[o]

28 ort Tr

om
>ji//«to

17,1

h
\

Tov luxwpov 3 Tr (TiHaA.

tr fxar
|

avrov GvXX. 4 Tr^ noirjGw/xav
7

h GxrjvaG rgaiG
ft//.

5

H

(fcorirrj
ayaQx}-rj

Tr rjvSoxrjGa

Tr

x.

«i'.

xat
fjfft

8 TOV
(Tf

H5

ai'Tov 9

h avaarrj 12

TrH

«AAa 15Tr§ H^
(Tf

17 «.

h [roTf] anoxQi&aiG 19

H

atnar 21 Tr [toito

ro yavoG

2.

DE EDITIONIBUS.
MT
(c
fxt]

(5.)

CONXATIO T TR WH.

291
tr «)'«rf.

17,22

— 21,29
y.ui vijaTtia]

ovx txnoQfvSTKi,
aTQt(fOfievoiV

tr jiooGivyi]

tr oni

22

23

(yf(>(h.

h avaGTrjafTcu 24 Tr
|

H

nXfi ra
7 f artr

25

ftatldovra Tr H^ tXHovrcc
18,1

tivwv h tivoo 27 Tr H^ axavSuhaco/xiv
j

H
8

ix(t)')]

Jf
I

(;j(;«

tr

tjubok 5 Tr av
ij'

Tr rotovTov

Tr Tr

om

Tr
.

/(d'/.ov
.
.

tj

xvD.ov 10
««.
ttTTf

ovqavoLa h
16 Tr
(^rja.
[

[fr tco oiortj'w] 12
r.

H H
tT.

(c(frjati-

x((t

noQtv. 14 Tr
tr
[f/ff

H

xov nu. fiou h

7r«.
|

vfAwy 15 Tr
f.
r]

(cuKQT.

iia

Gf

fff]

H

fx-irn

aov

h en
bis

u6r« aov 17 Tr

18 Tr av
'

Tr fv [rw] ou^.
21

19 Tr

nuktv uuy]v
sec. cur.

H

tt.

[«m.]

H avut/wrtjacoan'
Tr «itw
j

H
Tr

[«i»tw] pr 22
r.

T «AA«
*<;ffy

24 Tr

H

7TQoarj/&r]

6ta 25

yir. «t;roi'
\

TrH
19,3

(Xit-

26 axtivoa

29 Tr tn tut 31 yirofi.

TrH om TrH
01

Tr

fTi

efA.a

27

tr

ytvo/nivcc

34

H [txen'ov'] H rfKj'fov H [oi] (arw TrH om
j

H
II.

7Tooat]}.x^c(v
\

Tr

H

om Tr
|

f^tar. av&Qionu) 4 noirjocca

TrH
«/..

xTiOKG

7h
xat,

uno)..

ccvrrji'

9

ot<
,

Tr h om
j

^m?;

f.

noov.

x.

y.
j

h nccQixToa koyov noQVtiHG
o

noiei uvrrjv ixot,)^tvdr]vca
(tr

add [Tr] h
10 Tr
utty)^.

anoXelvjuevr]y yafj.r]Gaa

ya^wv)

fxoi^x^Tca

civTov 11
,uf

H

/WQOvat,

}

TOVTOV

H om

14 uvtoig Tr H^
\

Tr

H

Trpoo

f^t]

H§ rTyrjft 18 Tr H5 Ae;/f<. avru) noiaG 20 Tr H5 t«i;t« navra 21 f(^// tr h keyst Tr H rom (H
17 Tr5
\

om smtv
j

[t.])
/.oj'.

TiTU}/.

Tr

H

ov()avoiG 22 Tr vtaviGxoa tov koyov
or<

H
H^
roi*

j'.

rov

[roi-'Tot']

24

Tr H^ h

om H^
j

TQi^fxaroG

\

tr

h

^t«(/i.

t^ttk&siv
|

Tr

nlovaior
d\'VccTK

[ftfff/^ftj']

s.

u.
\

tr
|

H

/S«(T.

roi'
|

5foi' 26

TrH
i^uffff

navjn
29
tr

28 Tr naXiyyav.
7]

H

xad-i^GtG&a

«t'Tot tr

H^ oixiKG
s.

ante cc^fXifovG pon
5 tr

Tr

H

tvtxev
8

Tr
\

o>o«. /uov

20.4 Tr ;f«xfa'OKT
u.
^

H

[rff]

f^"fyl,9-.

Tr

KTrot?.

[ruTom] h
xai
t'/.'foy-

9

xai

fA.'^.

ot
j

H

ikd-ovTtG St oi 10
j

fA'>.

Ja Tr

H

Tta

Tr

H

nXtiov

tr

tka^ov xac avToi

tr

H

[to']

uva 12 Tr§ h

t]uif

Tr ^(cGTaGaGir 13 Tr h ftTiiv *J'( avr. tr Gvvt(f(orr]Ga aoi 14: St h. [tyo)'] 15 pr Tr H om 16 Tr add [noklot yao tiaty x/.tjTui, okiyoi St txkfXTot] h-"- 17 x. «j'«/3. o tff tr H^ fxtllcuy
ttVTOvG
|

r;

St uyci^cuvtiy Id
xnt,

H

SvjS.

Lu«/>;jt«(t]

xiti

tv

r.

oS(o tr ty

t.

oSo
Jf-

18 tiG ^ccvKToy Tr [H] O^araTco 19
7r«(;j

tytQr)-y]G. tr
«i'.

h

c(}uGTi]atT(ci

20

raroi' Tr^

H^ an uvtov 21
/J

Aff.

h

rj

St

tmty Tr

i'/wj'

GOV 23 z«t

axova. 26 Tr
vLi.

tiycu

h.

tr h tolto Tr H^ om 24 axoiG. St Tr^ H xai ovtwg tariv Tr H off «v h u^y. ii' i/uv 27 ty tivtu I'/uior 30 Tr H xv()it, tktrjGov 30.31 Tr^ H5 I'toff

H

j

bis

32

H
T.

[o]

tff

21,1
iff

Tr

^ri<y<fayfi

\

tr

Tiooff

ro

oj^joff
j

OooG
12 Tr
Tr5

£a.
I

Tr o
ta«T.

2

Tr tv^tcDG
8
tr

ayay. Tr h nytjf 6 Tr
sec
\

H H

oiytTK^tv
[tr]

1 tr

[kitwj']
.'/foi-

tGTQOja.

Tr

H

tGTOwyyvov
Tr H§ «'
ol'

H h""- om

rot'

18

nowiuG
24

Tr^ h f/ravaycov 19 ov
[(Tf]

om

22 Tr

tny 23

H

TiQOGrikdav
;<«<
|

H

25

7r«(>

27 Tr tmoi' 28 h Jt'o Tfxvce Tr h

Tiooatk^.

|

h a/xntk. uov 29
19*

292
^. V.

VI.
an.
!

DE TEXTUS HISTORIA.
MT
21,30—26,53

y..

H

fj'w xvq. xui

oix an.

Tr vOTfoov 6t 30 tTfQW Tr
an. 31

H

SsvTfpw iyw

X.

xai ovx an.

H

ov

S-ikco- vox. utrafi.

nQwroa

Tr
or<

H
h

vaT(Qoa\}i.fy. o
oni

va. lij

32 ov Tr

H

ov6i 33 Tr f|fJoro 43

44 Tr
t(f

[tr]

[H] xai o ntaoiv
s.

tm

tov Xt,dov tovxov Gvr-

'h).aai)riatTai-

ov d av mar], (H

comm.) XtxurjOfi avrov 45
tr

axovaar. 6t Tr^ H^ xai axov.

22,7
j

to

arquTtvua 10 Tr

oGovo fVQOv (non
fjaa. (cvTO)

T

sec.

cur.)

vv/jcfcov Tr^ yafxoG 13 tr

timv

o

16

tr

Xiyovrea 17 1t^ unt 20 o to Tr H^
[xai]

om

2\

Tr liyovaiv

27

Tr am&av.

30 d-eov Tr
v.

H

om

|

Tr tiGiv enc 32 Tr
r/;

o

&foa rsxQOJV
j

H

[o]

^.

34
\

6ivTfna 6f

ofx.

av.

h

ofiotoio 23,1
5

H avro. 37 H kliVt; h avT^
[o] 3

pr

H om
H^^

39 Tr

43 Tr

avTov

xvntov 45 Tr
duG^aajaxTa']
19 h

fcrrtv

enc
u.

H

Tr av 4 ^UQfa Tr add [x(«

h
24

s.

ucjQoi xai TV(floi 20
fcy.
o/.

r«rTf< Jf

Tr

H nXaxvvovGt et /nty-Gi 6 11 qcXoiGt H TTKfft 21 Tr h xaroixtjGarTt 23 Tr H H om H J^atC. u. 25 Tr [fi] 26 H h't. Tr
'

s.

U'Toff ita vult

T
I

noTrjQtov Tr [H] add
avT. xoiviov. 32
1

;<«* rrya

naqoxpi^oG 27 Tr^ h

ojuomC.

30TrH
[«i;r>2a]

h nXrjQWGeTt 36 Tr^ h navra lavxa
[avTrjG']

37TrH
ou pr
xai]

tr

nreQvyaG
t.

38 iQt]fioG H^

om
|

24,2
Ikoifxoi

[tr]

3

H

Oq.

EX.

|

H

^inov

7

Tr

H

tni eO-voG

tr

kijiioi

15 Tr (o ai'ay. voti.)

16TrH5

eiG ra OQr] 21

ovx tyev.

Tr

H

ov yiyovev
oi'(p.

24 Tr
x.

H

nXavaGdai h nXarr]Gai 29 Tr

H

ktto

Toi'

30TrH
YL
t.

rort xorpoi'Tai
a.

31Trh
tr

GaXn.

f/-t(jj'»j0
j

Tr twG

Twv axqwv
OTi ov
f^r}
I

[t.]

32 Tr txqvrj 33

H

yaQ

H 38 Tr H
25,1

[«i']
I

tr

ravra navra 36 oiJf o
|

navra ravra vioo Tr om 37
tr [f;{]j'«^it.

34TrH
(Tf

Tr

H

t. tjm. [fxftj'«trr] r.

Tr txya/uiL.

39 xai

tert

TrH om 40Tr 6vo
Tr

iGovrai 48Tr
\

H (^oil/too txuvoG

tr
\

xvqiog

[fA,9-6tj']

h add H xai rrjG vvuiprjG h 3 Tr XttfxnadaG «i'rwr H X. [k.] 4 Tr avrwv 6 Tr anavri]Gir avrov 9 oi'x Tr H5 on ^tj 11 Tr [xaC] 15 Tr aniSi]uriGtv iv{Ho)G 16 Tr
fttvjav
vvfX(fiov

H

noQivd^fiG
sec

[Jf]
I

Tr 6i()y«0«TO

|

fTrotTjfffv

TrH
[;f.]

fxtQ^rjGtv

\

raXav.

Tr

H

om

17 Tr h

wGanoia

xai

tr

wo.

20 Tr aXXa ntvrt
rjG

[raXavra] 22 Tr nQOGiX&. 6i xai 23 h niGroa

27 Tr to aQyv-

Qiov

\

Tr rqantCiraiG 32 aifOQiGH Tr a(fOQi(i 37 Tr
tr
[ot]

H
o

nifa/j-fv

38

H

ndajxtv 41 Tr ot xarrjQau.
narriQ /uov
|-

x.

j

to

rjroifx.

h H

rjroifxaGev o

42

H

[x«t] iSiiljrjGa x.

26,7 noXvrifxov Tr^

H ^aqvria^yvQ.
sec

^uov

9

Tr

?;tfi'V«TO

10 Tr

HQyaaaro 15 Tr
^ladrjrojv
i^jU.

-{GrarrjQaGy-

20 Tr [H]

om

27 Tr

H xwyw H [xta]
r.

|

h

28 Tr
ft7i«v
\

xaivr]G duu't^TjXTjG 29 tr x«t)'. /xf^^

30
\

H

0(a

EX. 35

H

36 Tr

yf&Grji:ia}'fi\ tr jua&tjr.

uvtov

ov [H] 39 H^ nQOiXdwv
tr [fx Tptroi;]
|

Tr

nazfQ naXiv
av 50

[f^ov]
r.
\

H

s.

u.

42 Xtyoiv [H] 44

h tmwv.

naXiv

sec

Tr
tr

om

45 ro [Tr]

H
|

om h
|

idov yaQ 48 Tr

H

H

nuQti. 53

a^ri post Swa/xai

Tr Xfytwvaa

H

XtyiwvaG

2.

DE EDITIONIBUS.
MT

(5.)

CONLATIO T TE WH.
1,27

293

26,55

— Mr

55 Tr
xoox^^fi'

rjufonv [nood vuaa]

56 h ufclh]T. uvtov

58 Tr
\

ano ua[tr]

H ftnuv avrov Tr H om 62TrH anoxQivrj; 63 nnoxQix^^da Tr H om TrH^ XQiaroa non X(). 64 h (inuo; 65 H ditqri'itv tr ^Xua(fr]fA.iav [aiTOi] 66 H ^tTrro'
H
[«77o] u. 59

H

d^avmwObyaiv 61

\

68 Tr

H

XQiOTf non Xp. 71 ccvtov pr Tr
tr
[z.]

H

om

|

roia

tr

avroia
\

Tr xf« oiTocf
ffihva
s.
i.

ov.
\-

73 Sr]Xov a. n. h H owoKCcft h

74TrH
8

27,2
tr

s.

W

h M norTio)
diy.niov
'

ntilarw
6 tr

3

Tr H^ Trttp^Joia 4 Tr d&wor
7

H

(inav

y.oo^av
fr/~>j

H

-^)'().

r.

A'fp.

H

AyQ.

Aiu.
TTQfa^.

10 h
17
tr

adbixa

11 Tr.h
/Swp.
\

«fTOJ
(Tf
s.

h
tr
j

ItyfiG;
Afyft

12 Tr

Twv

H

[tov]

23

o

fy/j
i.

uvtoig

T^yeucjv 24

Tr H^ y.aTtvnvTi Tr ad^ojoG Tr

s.

Tr [tov dtxaiov]
,^.

TOVTOV h
31

s.

u.

28 h fv^iaaiTta 29 Tr^ n'fTicaZov

j

o

Tr H^ jBaacXn
y.vQiqv.

^xcTi'ffKj'Tfa

H
|

iiiSvaaj'

\

TrH
j

y«t frfdvaav 32 h

H fKT

anavTTiaiv ctvTOv h
Ao)Tf(7

H
h

A(». Tott.

34 Tr
x«t

H

nifiv bis 35 Tr^

40

if

T.

^. tr
[xni\
j

^fO{' ft

tert

Tr
|

H

H^ ^«;.om 41 Tr ouoiwa
tr wiroj
|

[6{] y.cu

H
)jA«',

ofx.

42

TrH
\

niOTfvaouiV
|

f7r

avrov

43
j

TOV ^. h TW ^fw

Tr

vi'V [ra'TOj']
t).o}i

Tr u/^c enc 46
r\Xfi

TrH

f^orjOfv
|-

Tr
x(u

ijAi

H

t/.(i)t

h

-\riXii

Xafia

Cfcyi^-ttyft'
rrji'

49 Tr

Hi emav

\

H

add [[aXXoa Se Xa^cov Xoyyjiv evv^ev uvtov
vSioQ xai
aifxa.]']

nXevQnv

e'irjXr)-8V

51 Tr

an avad^fv

H

[an} av. 54
'

TrH
Tr§ h

(xaTO}TaQ/oa Tr^ h vioa d^tov 56 fiagia pr h juaoucu
tw(7/j

icuarjfi
fv

57 h (uad^TjTtvatv 58
a.

kttoJ'.

Tr add

[ro aojua] 59 Tr

aoJoj't
6ry^»j

H

[tr]

61 uaQiau Tr uaina 6i

Trh

ua&r}T. avTov 65 h

df

28,1 tr

..[cy?]

Ga^^. (forsan legendiim, fxaTa rrja xovOTOiSiaa otpf

Gufi^uTwv.
fxf<ro

Ti]

iniifWG.y
[o

i

uKoiau Tr H^ uaoia
h H o x. |- 7 tmov hf Tr H anr^yyecXav 14
et
[»;.]

2

H

antxvXiat
t^ 10

6

Tr add
11

ziotocr]
j

9

Tr o

Tr
\

H
Tr

z«xf<

Tr H

iSov TtviO

fTit

Tr h vno
[rr;a]

jniaoutr

[(aroj'] 15 t«

H^
a.

T

sec. cur.

om

|

Tr H5

diKftj/^ia&r]
;'.

Tr ar]fitQov yjufQao
TioQiv^').

H
I

18 Tr

r?;(T

ytjo

H

19 Tr

[oij]

H

s.

u.

Tr^ h (^annaavTio

Tr add x«r«

/nux^xf^aiov

KATA MAPKON
*Tr fvayytXiov xaTa uaQxor
1,1 ;f(5tffToi'

Trh add
ttj

itoi-

^fof
xai

2

Tr

[toj]

pr

|

fyai

TrH om
Tr -uirai
sec [H]

3
1

Tr
tr

jiocJVToa,
f>'

Er

fQriuo) tToiij. 4 xai [Tr] tr
I'TT

H om
3t 7
j

5

T.

fopJ.

TTor.
\

«i'.

6

rjv

tr

tjv

^uoi'

8 Tr^ [iv]

vdaTi

Tr

[tv]

nv.
r^^.

H
[f.]

om

n- 9 x«t

prh om

Tr5 vuLa^t^

11 Tr
(tr

f/^wv>j

fyiViTo
or<

H
[x.

14 Tr^

H

xui

ima
t.

to 15 Tr xui

[x.])

>lf}'w>'

H

;..]

or<

TrH

oti ITfnX. 16.17
fia
a.
fdtd".
!

Tr aXcfia

bis 18.21

Tr

tv!h(j}a bis 21
[tr]

Tr [^m^L'^wr]

H^

s.

u.

23

fiO^va
Ta

Tr

om
i.

24 Tr
[A.]

H

i]uaa;

oiSa

a*

tr

h

oiSaiuv
|

25 Tr

Xtyo)v

H

27 avTOva

Trh

Trpoa €«LToi'a

Tr

H

294
xaiVT),

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
MC
1,28
|

— 4,5
rili)-tv

(H*) xar i'^ovamv xitt

Tr nvtufxaGiv 28 Tr [(vO-va] [navf^tkxJojv

raxov]
31 Tr
tipai]
ft'((.

29

f|. rjkd^ov

Tr^ h

;(fft^o(X

[avrt^a]
a7iT]X.] tr
t]V

32 Tr

H

eSvaev

34

H H

-ovna rjkduv add [Xqiotov
Gt-^wv 37
|

35
«i'.

H
X.

[x.

36 Tr xartdtcD^av
(cvrov
Xty.

Tr
tr

[o]

x.

X.

tvQOVTfO
xr]().

38

[«AA«;foii]

H

xav
oni

(xii
«i'.)]

39
tr

tr

x«i

40 Tr

H

Tiao. av.
tr

[xut

yov.

avrov (H
|

om

X. y.

av.
[ |

Tr xat

Ifyoji' 41

o Sf la an)..

OTiXayxy.

h H OQyiadna h [ufjd'fv] 45 Tr H§
h
fia

Tr

H

Afj/fj
tt.
|

nvroj

42 Tr

ixad^KQiaOrj

44 Tr
fj'

qccveQ. etG

Tr
2

H
Tr

aXXa
z.

\

H
\

[r]7>]

2,1

ot.

otxor

\

tariv

Tr h

enc

[fu^fwa]

ovvr\/di]auv
5 xf«
|

3 Tr^
tcTwj'

TTjJOfT

«i'TOj'

qfQoma
7
|

4 Tr^ nqoatyyiaai

Tr yaXwai^v

Tr^ tdwj'

cTf

Tt tr

h

OTt

j

H

oitw
9 tr

8 tr

H

[oitwct]
Got,
\

tr

[fci'Tot]

diaXoyiLovTCd

H

Xfy. [nvTOia]
|

aqitrrat

Tr

H

eyetoov, [xai]
a/nuQ. tni
T.

(H

s.

comm.)

vnaye Tr

H
\

neQinarti 10

tr tr
|

H^
15

fi!(^i.

yt]G 12 f^TTp. Tr§

tvamov
tr
\

H

[Af^oj'raa]
t«xa)/3oi'

ovdtn.
jaj'.

OCT.
tr

13TrH
I

naQcc rrjv &aX.
[fj'

14 Tr Xfviv h H quQ.

|-

tyivijo
o(
]

Tr

roj]
tr
I

xaTKXtiOdui
ot yQ. xca oi
|

r]xoXovx)riaav
j

H
H
ot,

kvtu.

16TrH
tdovTiiG

j/paj(^j«.

iSoma [H
x.

(f)a()iacau)r

riG&Ltv
TO)}/

H
Tfi.

tGxhei
sec
T.

Tr
|

H

r.

aucw.
[tr]

t(X.
0111

pr loc
17

Tr

t.

KflKQ.
[oTLJ

X.

loC
j

XC(l

TTlVil.

H^

nVTOlG
tr

18

tr
I

[}icix'^.]

(f>aQ.

H

aoi

[jUWiV-.]
.

19 Tr fOTiv enc 21 xai

QaxxovG
Ttov (H
[TTwa]
I

Tr

to

nXrjQ.

[avTou]

22 tr

[*z;f6tT«f]

aaxoi

anoXovvTUi

Tr

H add
nqyj

[ttXXu

oivov

nor na aoxovG
oS. n. tr
\

xait'ovG pXt]-

om
tr

/3A.)]

23 Tr H^ Siuiio()tv.

h odonoittv 26 Tr Tr tia
[ti]v]

H

[toi']
|

Tr^ roiG ttQfvGiv

3,1
j

2 tr

7iaQiTi]QovvTO
3

iv Tr

H
6

om Tr
|

Tr

H

;f.

i/ovri ^rjoav 4 Tr

H H
\

S^iQamvGti

Tr xaTtjyoQTjGovGir
\

ayad-07ion]G«i 5 Tr avXXvn.
tr

Tr

Xtti)Ci

[ffoi']
r);j'

H^
Tr
I

s.

u.

fTTot.

Tr H^ tdi6ovi'
x.
|

tnoiovr
r.

7 Tr*

H
Af-

7j(>oG
>j;foA.

d. 8 tr

H

rjxoXovx)-)]af}>
\

pon
12

axovGamG
14

Tr H^ H* Trowt Tr^
J'wJ'fZK

«7ro

tovSaiua
11 Tr

jjost

H

rjXd-uy

H^
Tr

;'0)'r«

H

notriGcoGir
f'^ovGictv tr
tr
I

H

add ovG xat ((ttogtoXovg

MVoiJUGiv 15
xat
(;{«i
fji.

add

[i'>f(j«7r6t'6H'

raG roaova

xai^ 16
r.
(><-«.)

om

T.

SojS.
. .
.

T.

Gi/bi(ovi'

or.

|

H

(xni f7ii&. or.
\

17

H
li

fTTiiy.

(iQOVTrjG)

\

H* ovofxa

H

Y<.

Bqov. 18

^^«()"{)^

H

Xii^ljiai-or
/.irjSt

h 19 (Tr 20) Tr tQ/orrac 20 Tr o o/Aoa
25 Tr

H

[o] o;^.
|

^>jr*

Tr
ov

H
tiG

Si'varai
tr
I

H ^teCfjiovX tr H z.
22

H
i?.

OTrjrai 26

Tr z«f

/nififQiGTai,

f/it()iai)-i],

ov

27 Tr «AA
fiG
tr
rr])'

(tr [«Ai])

ovdtiG dvr.

TK axEV)]

Toi;
ffXTti^
I

r(T;^f.

tiGtXi).

oix.

28

«»/

Tr

H

sar

29

tGTKi Tr^

H

a^uaQTrjfj.
[tr]

auaoriaG 31 Tr

H

(q/oi'tki,

32 Z(« «« aStX(fai Gov Tr
Xi-ywr
1

H

h^•-

om

33

tr

antxaixir] avToiG
[j'«o]

juoi'

sec [Tr]

H

om

34
4,3

tr

tdov 35 Tr oo

av h

s.

u.
j

TO

iV-fA.

h T«

%heXrjfj,aTa

Tr [toi] GJitiQai

5

Tr

H

[x«t] ottot

2.

DE EDITIONIBUS.
MC

(5.)

CONLATIO T TK WH.

295
tr

4,6

— 7,4
aXXo
j

6 Tr5 ter

h

fxav/j^KTiatf-Tjaav 8 Tr^ x.
iS. x.

H

av^avo/xtvu
.
.

\

na

av

H

Ir
o

tr ix. h tfa

.

.

.

tia ix. vel tr

.

tv ex. 9 h add

-\xui

avricor

avvifrw
12

i-

10 Tr

H
. .

yiqwtwv
.

11 t'iw
. . .

h

t'^(oi^ev\

Tr

H
H
tr
[

ra
tr

nuvTct

H

^Xfnojoc

uxovwoi

awiuaiv
j

avroia

add
«i'Toi'Cf

[t«
tr

uuc(oT}]uaTCc]
6j'

13 Tr TuvTrjr;

15

fj'

uvtoiG

Tr
tr

ftff

Tcaa xcco6iaia avTio}' IG

TrU
[fr]

(iGiv ofioiwa

[ofi.]

seu

o//.
|

f<atj'

18 Tr

H

aia
[*')']

raa axar. 19 Tr avunviy.
[tv]

20

ovrot

f ta«'

tr

ev ter

H

h'

h ^V

[iV]

21

on Tr
Tt
|

om

H

tfTTft

h „MSS.

T'710"

22 Tr

[tr]

H

om

rt

h yuQ tOTtv
bis
j

tvn pr Tr
aiT(Ji'

[tr]

om

27 tr /xrjxvvfTac 28
tr rivi
\

ftTfj'

Tr f(T«

H

nlrjQrj

hf 30 ncoa
33
St
tr
\

tivi

.

.

.

H-Mfxtv tr

noiu naQa^oki] nuQU32 Tr* fxeiCojv
\

liaXwf^ev ccvttjv 31 Tr xoxxov
xccTC(Gxt]voi.r

31.32 H yi]0— xcu

H
.
.

[noXliua]
rjOav Tr
oi'ttw
e^.

|

Tr tdvvuvTO 34 Tr^
ip'

rotcr ^««^-. kitoi'
?j]'

36 Tr

H
5,1

om

H
Tr

38

tr

niOT. Tr

H
tr

fffrf;

niGT.; 41 Tr

H kitoct H vnax.
fortj'

40

fffr*

.

uvtw.

yeQytarjvMv
j

2

H

[tv-d-vo]

3 tr [ovxiTt] 4

H

aXvatai

6 tr

tJwr

(T*

tr

H
27

nooatx.
r.
ret

anov 9h
[tr]

woi

12tr naqexaXovv
ir>j
r.

21 Tr

H

TTfda' tia
ccvT7]0

n. 23 h

nu^txdXtc 25 Tr§

JwcT.
i/^.

26 Tr
cttlJ.

H^

TXHQ

Tr
41

om

28

Tr§
|-

oti.

xuv

ccv.

33 h TQtfAovaci H 610 ninoi,r]xti Xadqu

34 Tr

H

d^vyurrjQ

36

tr

axouaaa 37
sec [Tr]

tr

avTO)
tr
z.

H

Talti&^a
2

j

Tr xor^a

tr xovf.11
tr

42 avS-vG
tr

6,1
tr tfo^^.

rj).0-6J'

Tr z«t noXXoi
|

[oi]

tz.

axovs.

aavTta
Tr^

|

«i'tw

j

Tr

H

tovtw, xai

tr

[«<]

d\i'a/j..

H

u.
j

H

yiroLifvai 3 tr [nja] uuq. 4 Tr
9 tr

H

nuTQ. uvtov
«J'

6

Tr h

f^aj;-

fiu'Ctv

H5 avdvGaoi)ui 10 Tr
tr
J'fxooj/']

ottoi'

11 tr ogol av 14 tr

fxrj

St-

i"wjT«t 12
'//'*(?•

fifT(n'or]G(OGir 13 tr t'^a^aXov

H§ aXeyov 16 Tr
enoui
;<fi:t

[*^

19

tr

iii^rjTft

uvtov 20 Tr^ cwtov
b

ttoAA.
tr

21 tr

(Jf/T?.

tnoitt 22 uvTrjG
o
I

[tr]
[

H

^rj'.
,Mf

jjqojS.

aQiGuGrjG
tr
rj

23

H? om
26

Tr h ort
«i;r»j}'

O

*«J'

om

ut

T

sec.

cur.

24

rft

iitXS-.
X.

tr

a^fT. 27 tr n'tx^rjrui 29 Tr
anriXrh. tv t. ttX.
|

H
j

4^.

avro 30 Tr Ht(o

oGK

{(F/J.
\

32

H

tiG tQ. Ton.

nXouo

[tr]

33

H

tt,Sav

Tr H^ tyvoiGav
37 Tr^

uvtovg

sec

Tr
]

H om
Tr

GwrjXd^ov avTovY- 35 Tr H^ yti'OfifvrjG
xvxX. b H tyyiGTa
\-

H
tr

b H xni TTQOGfXr). uvtw 36
x. ttq. (cv.
<^/.

H

do)GOfifv

38

H

uqt.
tr
.
.

1

tr

Af-

/oiGU' [«iTOj] 39 H5

(traxXiDiji'cct
>;»'

41 Tr^ nccfjccHajGir 43

H

;fi«(y-

u«T«
tr

(FajJ".
j

Tr5 xofftvovG 47 h

H7r«A«t|- 48 Tr
t6oi. (fuvT.

{rjV

.

avTOiG)
(T*

\xai\

Titfji,

49 Tr ntiun.

t.

t.

^.,

unu
f^'tffr.

50 o
[zf«

tv.

Tr^ z«t evr)^vG
a«Co)']
[fxfi]

51 fz TifQiGGov
>jj'

[Tr]

H
-\

om
t.

tr
j

fv/^ai'-

52

f<AA

tr

y}i'

ya()

53 Tr
\

/;A^.

t.

y.

Fev. 55 Tr ore
\|

iGTiv 56 Tr

H

ottoj'
xc.i

av
.
.

ccyoo. h
.

nXaTnaiG

tr

tjnTOVTO
3.4)

7,1.2

H

if()OGoXruo)}'

uotovg.

3.4

Tr

(versus
|

3

nvxvu Tr

H

nvyut] 4 Tr

H

an ay. ^-Tai H^ QavTiGcovrai

H /a/.-

296
xitov.

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
MC
7,5

— 9,38
;k.


I

Tr

;f«/l.

xni xXipcov h

-{x. xktv.

\-

5 tr oi

jU.

aov ov
Tifxa

nsQin. 6 Tr

[ori.]

xakwa

\

ort

Tr

[tr]

om

j

h o ).aoo avToa

h H ayana h
xoQ^dv Tr
I

8

ttkXa 7iaQOfj.oia
(o
f.

Tr add [panriOfiova ^tarwv xai norriQimv, xai roiavra nokka novitri] 9 ttiq. h -\aTr\aiTi\- 11 H
3wQ.) 13 h vfxwv
[it
-\ tt\

juwqk
i/ei

J-

15 Tr avTov xoivcjaxovtiv, axovfrw]
fx-

oai\Tr
17

ixnoQ., [txtiva] 16 Tr

no

wtk

Tor Tr

H
. .

om
.

18 Tr xoirwaai;

19 atfiS.

TTOQfvtTKi,

^QtofAara.

H
[tr]

fxnoQevfTcti;
/noi/.
tr

h -\oxtTov\- \Tr
xkO^.
.
.

.

^Qoyfxaxa.
22

21 Tr noQV. 22 xkon.

(fov.
\

f^oi^.

noQV.

ffov.
\

xkon.
\

24

ex.

6e Tr^ xai

axit.».

Tr
|

[H] add xai OK^covoa

Tr

H

rj(}^tkev

Tr
27
ix

i]6uvr]d-rj

25TrH aU

Tr
v.

H

tk&ovaa

26Trh av^a

(foivixiaaa

tr
T.

^akiiv rota xvv. 28
ff-.

xvq. h -{xvqis, akka\- 29 Tr^ to d.

[ei'^fwff]
xojtf.

aov 32 Tr5 fioyyik. 33 Tr H TOi-ff (^axr. ai^rou 35 tr rivoiy. evd-va Tr H om 36 tr (inojaiv 37 h wo xac rova 8,2 h Tj/j-fQaiG TQiaiv uoi [Tr] h om 3 Tr H vi]GTiia Tr
\

\

xai rivka av.
7

tr Ttv^ff

ya^
12

av.

rjxaa.
\

tr

eiaiv
9

6 tr [x«f]

ivyaQ.

Tr

H
10 h

avTK unev xai javra naoaTid^ivai
t/j.,Saa

Tr
[tr]

[ot

(^layovrta]

(oa
fa/3,

avjoa

«i;roL'

[tr]
j

I'jUtv

H^ om 13 Tr
iff]

[eia

nkoiov']
\

16 Tr^

H
tr

e/ovaiv

17 Tr yvoua [o

18 Tr
[<Jf]

H

axovtTi.;

Tr
oi

^ivrj/j-ovsviTf;

19 zf« Tr

H

om

20 xai pr Tr
21 Tr

H^ om
I

Tr

6e

finov

H
|

xai
tr

keyovaiv avrio
fii^yayfv
\
\

nioa
tr
|

ovno} 22

§rid-a.

h H

/Sr;v^«yt«v

h 23

avTio tr «i;toi'

H§ ^ktntia (H;) 25
^>j
I

Tr^
.
. .

H

f^rjxfv

tr tvi^kixpiv
-\

Tr H§ TTjkavyioa 26
Trjv
x(iyfjLi]v\-

Tr

H
Tr

^TjJf
I

jU>j

ftfffA.

h

/u.rjStvi

ftnr]a eia
ttj

eiaik.

[tr]

add

/i>jJf

einrjo

tivi iv

xmutj 27 avroia [Tr] 33 xra A«/*t
t.

28

ftTT.

Tr^ anexQi&rjaav

Tr Af/ovrfff,

iwttvj'.

tr
|

keyav 34 axokovd^fiv tr Tr an ok. t. f«i'TOi^ i//. av&. Tr tav xtQSrjar) Tr
1

H
|

ik&eiv

35 H^ ^*A>/ 36

fanroii

i/;.

a/nov

xai [H]
9,2

Tr h
tert
7

wipikrjan.

Toy
3

Cr}/xico&^rj

\

rov

Tr

W om
om
12

Tr

f/fVOJTO 4 Tr fj.wvaTj\Tr avkkak. 5 Tr
8 H*
ftJ.

fxcovarj

Tr^ rjk&iv

(fojvtj

jUf^ fttfT. ft ^7)

T.

IV fiov. 9 X.

x«T. tr xaxa^aivovTWi'
x.

Jf
I

«7ro tr

H^

fx

|

tr ^irjyrja.
\

a

ei3.

11 oi (faQ.

Tr

H

{(ft]

tr

anoxQi&eia
TTCtVTCc

nmv
navTa,

Tr
\

[//fr]

fkff^iov

Tr

H
tr

Tr avd^Qwnov,
. .
.

H H

s.
s.

u. H anoxaTiGTavH comm. Tr f^ovStvrjd-r].
\
|

H
tr
TT.
I

-^»);

14

tkd^cov

ftJ* »'
tr

j

H
f^'

fMyav

18TrH
Svvri
\

QrjOOfi

avTov
\

tmov
Tr

20 Tr^ tana^a'^tv 21
«i/l

ok tovto 22 Tr^ avTOV

x.
\

na
tr

H

23

H

To Ei

6vvt)

h to Ei

Tr

H

Swrj,

rfuvjj

[maTfvaai] 24 Tr
\

[xai]

fvd^va\h naidiov

-\

/lutu SaxQviovV-

tmavv. o/k. tr aoi iniT. 29 Tr [tr] h"**- add xai vtjOTtia 30 Tr5 H^ f7ro()fi'Ovro 31 tr H [ttiTotff] 34 fv tt] ocfw [tr] 37 H' [H] Tr H T(ov ToiovTwv naiSKav d". St/rjTai tr 6t^r)Tai 38 Tr
! I

25TrH

icuair. kiyiov

\

H

tidafiiv

j

off

oix axok.

rj/xiy

[Tr] tr

H

om

|

xai

2.

DE EDITIONIBUS.
.

(5.)

CONLATIO T TR
juid^

\\'H.

297

MC 9,40—12,19
fxwA.
. .

Tjxol.
tr
|

-quivh H

off

ovx axo).oid-€i

rjuwv,

y.at

fxio).vouiv

avTov\-\

(xwlvGafxiv

TrH om

Tr5

Tr nxoAuvDn 40 Tr iOriy sec enc 41 uov anolean 42 tovtwv [tr] Tr mar. tiG fu( tr twj' thotiv
i

(/ovTO)v [fta fu(] 43 Tr h

axttV(Jakti^r]

44 Tr [onov o axwXtj^ avTiov

ov TfkiVTa, xai to tivq ov a^ivvvrai] 46 Tr [onov etc ut ver. 44] 47
tr

aoi iartv
7T.

Tr
y.

H

eariv enc
a).,

r/jv sec [tr]

H^ om
50 Tr
ot

yttv. tr

add [tov
\|

nv()oo] 49

nvoi

h H naaa yno

-d-caict

all nltadrjOiTac

Tr5 add [zat Tiaaa &iaia aXi
10,1

aliait^rjafTcct]
(f«().]
|

Tr avunoQ.
add xat
13

2

H

[7i()0(r.

H to alaa bis Tr H om 5 tr xfa
7

anoxot&fia o

id 6 ctvjovo [H]

tr

avrova o d^eoa
tr

uvtov

sec

Tr

H H

om Tr
ui]

[tr]

nQoaxo).Xrjx)-rjatTC(i ttqoo xi]v

yvvaixa kvtov
tr

10 Tr^

i7it]()U)TTjac(V

H

ftirwv
-\uri

«i/'.

H
ut]

tnniuriouv avTOiO 19
noQVtvOTja
tr
[<

(fov.

fjiT]

uot/. h

uoi/.,
tift]

aov

sec

TrH om

20 Tr o df ctnoxoiO^aia
var.
;

ctiTio

o

(^f

[aTroxp.] fiTr**'
[tr]

avTW 21 Tr^ aot mnovd^OTaa ini
26
tr

roia Tr [H]

om

24 tOTty Tr

add rova

/Qijuccatv 25 tt^o Tr
. . .

H

TiQOO ttvTor 27 aJiv.
d^fco

H^ om bis tr (uuf. ttotkH^nv ^f w sec h -\ aSvruToy aariv naou
[taTiv]\TO} [H] 28 Tr§
rjQ^.

dt Tco
Xfy.

JiTfcror h

tr

dwaru

o n.

c(v.

29 Tr ctnox^td^iia o la
o
iff
!

iimv

tr
.

xai
. .

anoxo. a la aimv
aicorior

seu

nfj]

fVfxfv sec [H]

30 or/.taa

h H

ocr

d(

a(fTjXfv oixiav

xnt adiXqna xai adfXcfova xai /^t^TtQa xai Ttxya

xai ayQova ftera diajy^ov fv
Arju^ptrai}\

tw aiwvi
oi
sec

tcj

toyo^tvo)

LoiT]y

aiwyiov
[avrov]

Tr h

utjrfoa

31

[H]

34 Tr anoxT.

35
V.

H

01

[Svo] 36

ut Tr H§
tr

om
47 h

37 gov sec Tr
\

H

om 43 h tGrw

diax.

44 Tr iay Tr

H

d^tlr]

iv vuiv

yiytod-ai Tr5
o
vaCtr

H

nyai 46

tr

(Q^fTai
not.,
ffot

H
iiG

fiaoTtuaioG

tGTiv

51 Tr ti

t)-(kfiG

H

gu^iiovytt

h -\xvqi( Qa^^ii\- 52
(tr

H

xai o iG
|

li,l

Tr H^ uo.
2
I

(irjxf^qayr]

[fiG

/S.])

xai (ii]d^aviav
3 tr
et

h to tlaioiv
|

Tr

H

ovS.

ovnw ay^o.
Tia)..

tr

h UTTOGT.

av.

4 Tr

H H om

txadiGty

unaTt
Triy

[ort]

tr [7r«/,fj']
7

Toy
\

6

Tr ainov
ov

h

(avTwy
G(TO 19
tr

8 tr

axonxov 11 Tr§ h
|

oxfjiaa

ttjG ojQaG [h] 13 tr

y. t]V o

xai. 17 xai fX. tr Xfycjv
tr oTi
j'tj/.

aurota H5

om

18

tr

on naa Tr H
\

f^inXrjG\

Tr H^ f^fnoQfvoj'TO 23 Tr
28 Tr^ xai tig
j

«|U?jj' [yw^*]
r.

|

Tr^ tiiGtsvgt} 29 tr i'//«a
tr

Af/ft

Tr^

H

f J.

f|.

ravT.
t.aoy

[z«;'w]

31 ovy Tr [H]

om

32 Tr ay&QOjncoy.

H

oyj.oy
12,1

tiyov h H r\SHGav\- 33

tr Af/.

tw

ir\Gov

\

tr [«7iox^;«£^*<a]
rff

/.fj'.

Tr^ f(fVT£vGfv avd^QoinoG

Tr f^tSoTO

3 tr ot

).a(iovTfG 4
6 tr
f^fojv

Tr
it.

fxfj

(fakaiwGav
iiX^v,
tr

\

Tr^ rjTiurjGar 5
\xai^

H
\

anoxTBvyvyitG
tr 7rpo(T

H

antGT.

avTov

Kiroia fG/aTov
[tr]

7 tr itTr.

Tipoff f«i'T.
rf^ay

8 tr KIT. anexTfivay 9 rt

Tr

add ovy 12
h

H

ani]}.\-

14 Tr

H

<|.

Joi'.

xr^yo.

xuiG.
|

xrjyG.

H

inixiff

uXaiov

15 Tr

H

o di tidoiG 17 uvtoig

[tr]

h om Tr

t&avfi«L.ov 19 Tr^ rix»'«

298-

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
MC
12,23

— 14,56
tr

jbirj

aift]

23 or. avaar. Tr

H om

24 ad.
tert

yivo)ay.ovTia 25

Tr ayy.
27 o Tr
aniXQ.
y.vinoa

[ofc]

tr

[oi]

ayy. h oi ayy. oi 26 o
[v/j.ti(y

et

quart Tr
ort
|

H
tr

om
avr.

H^ om Tr
I

ovr]
|

nokv 28trH
ttqcottj

tidoja

29 Tr o id

[avrw]
y.a^d.
J",
|

tr

[navTcor avToktj]
r. J/ro'. ff.]
J".
|

|

h
y.at,

r}f^(i)V,

30 H5 oXr]0
fVTokrj 31

tr

[x.

6^ o/.

Tr

[tr]

add

avTi] tiqidti]

Tr

ofxoin avTy tr
z«(jc5'.
j

[«//•]

«i'V>;
[tr]

32

pr
fi

H^ om Tr
|

finaa
rffv^rjO

33 H^
I

oA>;fT

avvta.
rcor sec

Tr
Tr

add xai

olrja

ti]0
\

TitQiaa.

tr

nltior
[}'«p]
|

\

H

oiu 34
j

Tr

tdiov [avrwr]
[

H

[fi]

36 Tr f«Too

ft;T.

sec Tr^ kfyti
ii(.

o Tr
VI.

om

Tr^ h

y.ad^i-

aov
I

V7107T.

H

I'TioxuTOj
. . .

37 tr fOTtj'

«t'.

seu

avT. aar, 39.40
\h.

H5 deinvoiO, ot Qwv -\xai oQCfaviov
43
b)Si
I

nQoati'XOfi-tror
\-

40TrH

yaTta&ovrta

XV'

41

/Sf/9.

TrH
3

f/5«Afr
^./f«<
($/«

TrHi antvavTi 42 x. tk&. tr tli). Jf 13,1 rwr Tr [trj praem ix 2 Tr H a(fii)ri
TQioji'
r]fA

h add
o

fQM}'
,

aXXoa araOTriatjai avfv
.

XHQ(t)V\6

Tr
[tr]

H

om

4

H
7

tarni

.

.

navra.
j

tr
|

nuvra auvr.
[yuQ]
8

noXXot,
tO^voa

Tr
I

add yaQ

Tr^ h
9 Tr^

axoiir]Ti
[;'«(?]

Tr
|

3h

Tr

tnt,

Tr totiovO,
«j'ft;'.

[xai]

i'/^«ff

Tr awayojyaa,
rriv
t. a.

14 Tr
oixiuv
I

(o

roiiTO)

,)

15 Jf

TrH ri aqau 20 Tr§ ^?; TrH yap TrotJjff. TrH (J'ojaoi;fr/>' TTQOtiQ. 27 H axXax. [avrov] 28 TrH
22 dV
|

H^ om Tr xarafl. tia iSt ex. tr ;;«< xb txol. 21 Tr
[Tr]
j

»;

j

Tr
o

[xai]
;{^.

tovo 23
|

tr

iSov
tr
\

r;(5">;

«i'.

Tr txqin]
|

yiruyoxarai 30 tr

navra ravra 31
\

7r«(i.

i)r tr

TiaQtXavoarai
[xai.

jU?j

Tr H^ om 32
aOTiv [H]
I

tr

h ovSa ayyaXoa
14,3

33 Tr ayQvn.
tr
[x.]

nQoaavxto&a]

Tr
ot

xui

avvTf).

a.

[

toi-

Tr

H

T»;r

4

>jff«v

.

.

.

tavT.

h H

da /iia&rjTai
\

avrov difnovovvTo xai
J?;}',
j

aXa-

yov\I

Tr *«it.
7 Ji'j'.

[xui Xa^'orraa]

h TQiax.

TrH

ava^Qt-noirro

6

Tr aioyaa.
Tr5

Tr add avroia tr H avroiG
f^iov
\

[nui'TOTa] 8

Tr fo;^.
«»'

[ki'Vj/]

H
15

T.

awjua

9

Tr av 10 Tr taxaQicuT^a 14 Tr
o
|

f/ov
j

[tr]

TrH
/iiv]

xfa *xft 16 Tr /naO. [avrov] ISTr^ain.
j

id
\

a aaO.

h

TO)}'
,

aadiovriov 19 Tr ol 6a t^Qiarro
ri ayo);]

Tr^

xai)]

ato

tr

add [xat

iiXXoa
oTt

20
[?;)']

tr

[ax]

Twr

|

H

[av]

t()1'^.

Tr

rQvj-jXtov 21

[Tr]
I

Tr xaXor
i«)' Sat] fia
\

22 Tr A«/3a»'

[o
\

Tff]

24 Tr to rrjo (Tm^.
32 Tr
yai)ot]-

31

TrH
I

TrH

ana()vi]ao^at,
tax. x.

H
[r.

[Jf] sec.

/Liai'al\tr n()oaav^ofj.at\

SBH^ rov

ror iw.
av.
x.

35Trh
aX.

nqoaaX-

Otav

Tr§ anaaav 38 Tr aiaaXih]ra

39

H
\

Xoyov

at,n.]

40 Tr
av.

xai aX^oiv avqav avrova xaOavdorraa
xaii.

tr

[^naXtr]
of//>.
i.
\

av.

H

X.

naXiv aXfhwr

avti.

av. xa'h

Tr

oi
[o]

av. 41

to sec

Tr [H] om 42
tr

TrH

ijyyixar 43 Tr o lovd.
\

H

o tax. [Tr]

H

om
|

oxXoa [noXva]

Tr

H

rmv n^aa^vraQcov 44 Tr

H
tr

ovaarj/ior

46 Tr ana/iaXoy 47 rta Tr [H] 51 Tr

om
tr

48 Tr

H
H

fia;

49

h axqaraira

H

xai

vaar. rta

aw.

52

aifvyav [an avrwv] 53

Tr

[tr]

h add avri» 54 Tr

(7t';xa^.

55 Tr

owaQXrivQiaxov 56 Tr iaai

2.

DE EDrnONIBUS.
MC
oixoS.

(5.)

CONLATIO T TR WH.
1,61

299
ov^er;
. .

14,58

— LC

58
Ti

((/fiQ-

h

-\((r(caTt]aco

a/etQonoiTjToi'ijS/.aaifrj/jiua;

60 Tr

H

h OTi 63
}

H

6ui()rji(ia
a(fO)v.
\

64

H
om

68 h tnvGTu^icat]q^.
j

.

liyna;

x.

aksxrwQ
tjQi.

H

69 Tr nukiv

tr
|

h aviov fintv

Toia naQ. sine
15,1

nuL

Tr earir euc 72 tvd^va
|

[tr]

Tr^

H
2

Sia

if (or.

iTOi.

Tr H^ noitjaarrta
!

tojv

sec
[

Tr
12

H

om'

h ktyeca;
[Tr]
tr

4 tr fn7]Q(xJT7]aiv
tr

kit.
«*<•

Tr [H] add
(noiet 10
[tr]

Afj'wj'

Tr5 ornao rjTom'To 8 ar.
O^t^.tre
\

atn^orjoaa
[oi']
I

Tr

H
14

[ot «p;f.]
tr

H

om

I

H

01'
r.

Afy*r6 Tr
to

om

xaxov tnoirjan'
idut

iXQutov
o

15TrH
acDOtv
tr

o)(X(a

ixavov notrjocci 16 Tr aiyxa}.. 18
j

tr

^aoi-

keva 20 Tr t« lukt. tu tSia sine wiroi'

H

om

|

H

othvom|

Tr

H

otccvo.

uvtov 21

«7r

Tr ano 22 Tr

[toj']

yolyoO^cc

H^ /jtid^fof^r^reioueroa 23 off tr o 25 fffr. li -} e<^ i).ccaao}f\- 28 Tr [x«t tnkr]Q(x)&i] youqrj ktyoiaa, xwi utra (cyoit<o)' aXoyiOd-t]] 29 Tr ova, H ovce H [fv] TQiair 32 tr [rof] <.ff^. auy Tr om 34 tr TTj WOK trj tr. Tr H Ik. t?.. (H -t'bis s. d. jj.) Aft^aa ff«/3. o i^foff uor sec [H] ayx. h ^ covfi^iGua h 35 Tr H TTKotOTrjxoTojr h fffri;t] tj
j

;

j

;

j

zorwj'

36
\

Zfa

[Tr]
vi.

H

om
tjr
[;;]

38 Tr

H

an
[r^r]
at.

aroyU^tv

39 Tr oiTwff
i]

[xQu'iao]

tr

H
T]

d-iov

40 Tr ata
(«x.

tr [xai] fxa^.
[xai,]

uayd.
x.

>

H

fiaQia/Li

fi.

Tr uaQ.
43 o H§

41 Tr

ots tr

[ai]

o.

42 Tr^

nqca

aajiji.

om
Tr
2

44 Tr

B. tO^arjuaaer

nakai Tr§ H^
[?;]

»j(5"/j

46 Tr
t]

H

ix)^t]X(v
\

/nvrj/uaTC
roi'

/urtjiJ^tiu)

16,1

H

/xuQia
[tr]
,uj'.

rj

ju.
\

sec

[Tr]

H
h

add

r;;

Tr

[tr]

[H]

om rwv
li

Tr

H

urrjutior

aj'KTfA/.ox'TOff 3 fx Tr5 «7io

5 tr

tkO-ovaat 8

H

etnuv,

iffo^ovvTO yao- *»»***
verss. 9
r]0

Tr add xara fxaqxor

— 20

videtur Tr non Marci esse initare [[H]] 9 Tr§

H

naq
[fx

10

H

nfvO-ovat.

14

vot.

Tr

[tr]

[H] add

(5"f

I

tr

H

eyt]y.
j

nxQwr] 17 Tr
Tr
[tr]

W om 18
[tr]

H

axokov&^i^ati Tuvra h ravra naoaxoXov^)-.
0(p.

xairata

Tr

[tr]

[H]

praem xat

tr rata /fQGir 19

ovv

[tr]
|

xvQtoa Tr

[H] add ta 20
[[9

h add autjr
[[ndrra

Tr add
(Ff

;f«r«

uaoxor

H

dat

haec quoqiie pro

— 20]]:

rd naotjyyt/.usru
J"f

Toia TifQi Tor TJtToor

Gi'i'TOfj-oia i^i]yyft/.ar.

JMird

Taira xal
(5"t

amoa
KVTbiir

o

h]GovG ano avaTok^G xal d^oi (ivGfOiG iSaneGTfiliv
ifQor x«t a(f&aQTor xr]Qvyfia Trja aiajn'or

TO

Ga)Tt]()iaG.]\

KATA AOrKAN.
*Tr (uayyt/.ior xaTu j.orxar
1,3

Tr fSoSfr

7

Tr

H

[rj]

8 tr

nwrior
\

9

Tr

i/.a/sv 15 zr

[Tr]

h praem ror
o

17 h

nQOGfkeiGtTai

Tr

t]kiov

21 tr
[Tr]

H

tr

tm
tto.

raw avTor 26 h
(cr.

xa 26 Tr5

H
H

raCaotT 28 o ayy.
yvt-ai'^ir

ante

H om
43 Tr

[Tr]5 h-*"-

add tvXoyrjutrt} Gu tr

35

H

xXriS^rjGtf/

Tat,
ufj'.

iioG 36 Tr Gvyytrr,G Tr^
:;Tpo'ff

avrtUTjtftr 39

H

oQtrrjr 42 tr

wr.

jUf

49

H

SvruToG, xat 59

H

rj/.O-ar

61

H

oicyita

300

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
LC
\


fOTir 03 tr ttivkxiSk to
tr

1,63

— 5,3
65

Tr

H

om
tr

H

onivr]

66 tr

axovoma
tiqo ttq.

74

tr

f/'^Q.

[rjiuwr]

75
tr

H§ nuouia raia
78

i]fitQaia 76

H
3

fVMniov 77 nvTMV
2,2

r]fj.viv

H

tniay.t\ptT(ti,

80

H

rjv^nrt

H

(avTi^

.

.

.

xvQTjviov)

\

Tr

tiw. tr iSiav 4 Tr^
[tr]

H

vaUiQtT

H ttqwtti 5 H tv/.v(a

tyfvSTO
9

\

tr

h y.vQttvov

Tr

x.

[idov] uyy. 12 ro
tr
j

H^ om
I

Tr

H

tan.

xai y.dfitvov (V 13 Tr^ h ovgavov 14

h

fvSoy.in 15
(Ti'/i/S.

Tr

[y.ai,

oi kv&qmtioi] oi noi/n. finor 19
jjr

h uaQtau

Tr

20 Tr
TiQiy

H
tj

fiSov 24 Tr vfoaaova 25 Tr§
seu
7r()t)'
?j

«j'5^p.

26 Tr tiqcv

ccr

tr

«»'
|

H

[rj]

28 Tr uyxaXaa \ttvTOv\ 33

uvTov

sec

Tr
dt
. .

H
[Tr]

om

34 Tr

H
tr

ccvrileyofifrov,
trr]

35 Tr (z«/

.

.

.

QOfiquia)
7TQ0^i(i.
.

H^ om 36

tmn

/n.

avS. 36.37

H

{avjr]
|

Tr^

vTitOTQ.

i.fQoaokvfia]

H StriGtaiv 39 Tr H navTct rn x. H vaCnQtr 40 Tr^ H ao(fia 42 Tr^ avrcov [fiG 44 H OvyyfVfvair 48 H xai fyco H Cr]Tovf.ifv 51 tr H
TiOoaowv) 37 Tr
tr
I

|

ywCwpfr
I

qr\fi..

^r

[tr]

add ravra 52 Tr
rj,

TiQOix. rjhxta x. ao<f. tr 7rp.

a. X.

Tj.

H

Trp. T?j a. x.

3,1 rjyf/uoi'fvor.
r>))'

Tr Tr

TtTQC(Qj(.
I

H

n^tiXrivi](S 3

Tr
9

H

om

h H fTitrpoTrfL'ojToi; 4 Tr fiooivToa, Ev

(|

ttj

tQrifXM (T. 8 tr

h «iiov0 xaQnova
|

xalor [H] 14 Tr^ noirjoo/jfv
|

H

iintv avroia

Tr

H

jut]6f
\

aixotf. 16 Tr^ aufXQ. o

ito.

unaaiv
av, fyo)

Ify.

17 Tr5 x«t diaxa&KQiti

aw. Tr
.

avra'iti

19 Tr TtTQaQ/. 20

ZKTfx^..
ar]fii()ov

Tr

[tr]

praem

xni.
\-

22 av

.

.

tvdox. h H vioa fxov

n

quidque,

23 sqq Tr ponit comma post nomen unumytyfvvrixa at apud H facit nomen quidque aiiy_ov unum 24 Tr H ^«ri'>«r
tr

25 Tr fxa{}^»a&ioi' 26
K)}pt])y
I

fiara^iov 29 Tr
t. r.

H
t.
|

/uc(»»c(t 31

Tr ra(hnr 32

H
|

Tr5 aaXfxwv 33 Tr
T.

auivadK^,
c(uivaSc(j3

cwctu,

r. taQto/j,

tr t. an.,

T.

((QVii,

fOQWi'
I

H

om

adiieir h KcyctM
\

|

H

iaQfor

Tr
Tr

H
s.

(fttQia 34
d. p. 37

H

/^«(>«'

35 Tr
[

-tcfi

Tr juad^ovocika
-«a
s.

H (ffiltx Tr 6>() H f J'w/ Tr tUQf'd
[

36 Tr§ XKir«j'
\

H
|

Tr

H
fi.

fxaXiktriX
()r]uaTi
\

y.a'irar

^fov] 6

H Tr H
fff

d.

p.

4,4
ft;Tf

Tr add [«AA
»'

f7r<
Zff

navri

KV 8 Tr h rarw

o (h [o])
'

tr

nv. o la
fi:»'roj
|

Tr

H

XI Q.

T. {}. a.

nQoaxvv.

9 tr x«t riyay.

Tr

fOTrjai-v [avToi']
j

[H] 12 tr o 17 Tr

ftTif)'

av. 16

Tr vaCuQtT
)]Our

tr -p^i'/

Tr H^ Tii^^QUfjufvoa

H
ti'

m'oi'iaa
T.

\

fvQfv Tr [H] add tov 19 (18.19) Tr
oi
o(i^t.

H H

xrjQi'icu bis
[o]
ii.

20

tr

ovyay.

22 Tr^ ovyi ovToa tar.

io)a.

23 Tr fin

xcaf(tt).

24 Tr

H

kl'tov

25 or/ Tr

H
tr

om
x«(

|

em

(tt]

Tr H^ om
34 Tr

mi

26

tr

aaQtrp'kc
t'ii]Xi}i

27 Tr
f^
j

H
H

tXianiov 31
Qiipar 39

yuXiXaiaa.
7ic(qi(/q.

[ifj'wj'],

f« 35 tr
tr
|

Tr

40

tr

H5 anuvTiG
tr
6)'

fnifhaa

|

tr

h fd^fQanfvafv
,

41 Tr^
tr

H^

f^riQ^ixo
|

Tr x()«covT«,
TOVTO 44
5,1 xai

tr ;f^«iyf«Co)^r«,

H
\

zp«co)T« 43

h Jft

t/f

|

tr

ftor
|-

T«fff
tr

arrnyoyyaia
toc
2

yahl.

tr

H

LOvSaiaa h H

;'«A.
6.
\

])r

Tr

H
|

iiS(v

Tr^ J. 7rAo(«
3

H" nloia
xad^.

Tr

aA«ia
I

tr

anoji. [an

«i'twj']

Tr H^ inXvrov

Si Tr^ x«t

2.

DE EDITIONIBUS.
LC
{{^tJ.

(5.)

CONLATIO T TR WH.

301

5,5

— 8,17
Tr tmtv uvro)
|

xa&.
I

Tr

ix xov nkoiov
7

H

tx tov nX. tSid. 5
9

5.6 tr TO

dixTvor bis

Tr

ri).{i-ov

Tr H^ i/^i wi wv 10

o [Tr]

H

om na

12

I.

Sa Tr^ xai i6wi' 13 nn. Tr
t]

H

Xtyajv 14 fia
t«ai>.

/ucc.

av. h H iia

/udQTVQiov

i\uiv

ToiTo H 17 Tr^

avrova
[Tr]

[«iTO»']

22 anoxo. [Tr] 24

H

afxuQTiaa — tnTtv\7inqaXeX.h. nuoa-

\

ISH

^ffj«t

Xvrixw 26
[dia Ti\ 01

H
jii.

tidufxtv 29 h utT

anov

30 aviwv 36

31 o [H] 33 Tr
|

Tr niyovoiv; 34
I

tr vrjOTavfir

tr a/i^et

tr
|

avutfwvn
. . .

38 Tr add [z«t auifOTfQoi awTriQovvTaC] 39 z«t H5
tOTiv [H]
I

om

ovdtia

tr [(i&ti»o]

^fXtL

tr
j

/otjOTOTfQoa

6,1
2

SevTsgonQ. Tr
\

[tr]

H

h^'-

om

Tr^

H

x.

riad^iov t.

OTa/vaa

H

tinuv noifiv Tr
j

H om 3 Tr H tiq. nv. stn. o (H [o]) la tr o ng. uv. onoTi Tr H om 4 Tr H [wa] fXec^fv xnt, Tr H Xccjiajv H OTf ojTiff Tr xui quart Tr H om 5 on [Tr] H om H^ tOTir a vi. r. avO^. 7 H avTov h d-foanfvan tr xarriyoQittv 9 H [o] 10 Tr
tff fi.

[tr]

\

I

\

j

t.

accjS.

(5'f

\

|

add
tert

[oia

rj

uXXj]]

14 xuc

tert [tr]
[tr]
|

{

tr [xui]

(fiXm. 15 17

xui, ]}v [tr]

!

x(a

Tr [HJ om 16
tr
TiiQi,

xm

pr

Tr oa
tni

[xca]

noXia Tr om 17
[c^f]

(18)

H
tr

i]X9av 19

tCrini 25 vvv pr [Tr] 26

Tr

H

vu. emcjacf
roi

nuvna
j

[tr]

28
[(Tf

Tr5 iTzfo

29TrH
I'aftff

r.

am;'. 30 Tr

anovv.

Tw] aiT. 31 x«t

[tr]

H5 om 33 yc^ Tr [H] om Tr
tr <^cei>eiar]T€
\

fariv,
|

xat,

ynq

tr
I

i.,

x. [;'«{>]

34 Tr duv^iitn
«//•
j

tr

[«7ro]/«^fiV

tariv [H]
rtiCfTt
I

Tr z«t

[>'«(>]

Tr

Jfa'ftCoi'atj'
|

Tr laa 35 Tr da37 zra tert Tr
[tj]

TrH5
[

urj^ev 36 Tr xad^coa [xai]
x.

\

H

fffTtj'-

[tr]
71

om tr SixuC. wa Tr5 tx^aXtiv
1

ov

ut]

(^ixccoO.

38 h fitTQrjd-rjatTUt 42 Tr
7r«/.t»'

ante to xao<foa 43

[Tr]

45
7,1

;f«o(y.

pr Tr
fTi^t

[tr]
rff

add avrov 46 h o Afjw 48 Tr oixoSofifCGihci
4
;;p.

{tt. tr

Tr
10

H
tr

nuoixaXovv
|

6

Tr

H

uno
tj;

r.

o</f.
|

Tr

fniuifj.

nnoa
7 tr
|

avToi'
I

Tr txuTOVTuo/oa
uvTU)
I

Tr

H

Xtyoiv uvtoj Tr^
[tr]

|

tr

ft^ut
j

ixavoa

laii^riatTui

[wa^fvoi'iTK] JouA. 11
[tr]
|

H^ rw

Tr5 fnoQfveTo

H
i)j'

v«tv

s.

d. p.
riv
li

ixavot,

Tr
tn

H

om

12

H

avTri

pr
|

pr

[tr]

sec

[Tr]

13 Tr

H

aiTTj

14 vfaviaxe h add

H ri«rt(7z* h 15

H5 tiuvtug 17 Tr [fv] 7r«a;; 19 aXX. Tr* H tTiQov 20 H antartiXiv «AA. tr h trf^oj' 21 sxsivrj t. tr aiTfj [tft] 22 ort [Tr] H om xwifoi tr praem [xat] H s. u. 24.25.26 Tr H t^rjXduTa ter 28 noo(f. [Tr] H om H fOTCv (sec). .30
txa&^iOiv 16 Tr
j

|

:

ai;roi'.
|U?/(y<i


Tr


H

.

.

32

XfyomG
jurji 34

H

«

Afj'ft

33

f^^]

Tr

jUJjTf
j

Tr 40

taO^wv

H

H

taii^wv 35 Tr5 (tr [ttkctwj'])

tiuvt. ante

T.

Tfx.

«i'.

38 Tr

H

e'^tfiaoGtv

39
r.

tr

H

[o]

nqoifrir.

H

;fpf o-

(fiXfTui

41 Tr davtiOTri
I'cT.

42

tr

ot'V

[«i'Twv]

43 Tr

[o]

aifiwv

44 Tr H§
tiOL'

^ot
«t
71

ini,

nodaa 45 Tr H* ditXintv 46 Tr
avT^a
(tr

H

7;>l.

t. 7ro(F«(T

47TrH
Jtj;

(i/lIuqt.

8,3

Tr

H

9 Tr* Tio
TTjff

naq.

ccvrrj

om

rj)

12 tr

Tr avaqvaaat axovovrea 13 Tr H* fTrt
iwava
1

TiETQaa

j

h aiTot 14 Tr acfinviy. 16 Tr «AA« 17

H

yaj) fffrtv

— 10,22 — 19 uvrov pr Tr H om 20 on Tr H oni Tr^ H ^ilovrta at 23 h tia Tr nvrin^Qa T. Xiuv. ave/Li. 24 tr iyiQ&fiG 26 Tr H yfQuarjvwv
LC
8,19
j \

302

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.

27 Tr

vjjriv.

[avrio]
j

tr

ria arrjQ h
lu.

[r.]

a.

\

i)(^v Tr§

oG ii/tr
{f-v]

j

tr
tr

tx XQOi'ojy

tyarojv
tr
j

y.ai

ovx ertSidvaxno 28
t.

h nuQTjyyttkfV
tGTh>;
I

H^ ano
7iol).a
\

Saiu. 30 liycav

H [tov H om Tr
j

29

ovofxa

Tr§

Scuu.

tiarjX.

32
|

tr

H5

fioaxofjivr]

35 Tr
37 Tr

Tjk&av
I

Tr
\

H
Tr
• •

tvQai>

Tr

f'itXrjUh'ht

H
toj

ttoJ.
j

[tov]
tr
r.

Ti'

H H

rjQMrrjOiv

H

yi(}uarj)(or

38 Tr

H
Jf

tdti-TO

Jra^u.

titkrj/..

40

f;'6j'.

vnooTijttf. Tr5

H
[

ir

vnoaxQixpni (H -OTQi-

(ftiv)

41 faT0(7 Tr5
tr ;f«t

H^

ocrocr
toj

Tr

[roi']

tv

42

H
[xui

avrr]
j

6j'

(Tf

r.
[tr]

vnay.

tytrtro tr
01

nooivioOai 43

ictTQota

.

.

.

jitor

H
Tr

om

45

X.

aur

ccvtoj

[tr]

H

om

|

Tr add
52 Tr
9,1

ItytiO,
\

Tin
tr

o

((ifjafitroO

/nov;]

48 Tr

H
\

d-vydrrjQ
tr

49 Tr Xtywv [avxu)]

fxr]

axvk. 50 tr avTOi

[ltybn>\

niOTfvt

H

ov yuQ

ecntd^.
j

54

H

fytiQt

55
j

tr

do(h]v.

uvti]
2
j

Tr ovyxakiO.
[roi'ff

tr

JojcT.

[«7ro(7roAoi'0]
[Tr]

h Svvau. avToio

Tr add

aa&iiVHa] 3 «)'«

H om

5

xm

sec

Tr

H

om

Tr^ anoTivaittTi 7 Tr TiTQCco/rja
j

H vTio Ttro}}' bis 8 Tr tig 9 H [o] rjQOjSrjG Tr [fj'wj «xoi'aj H fi,nav\Tr [toug] uyqavG 13 Tr^ h vfA. tfuy. h ntVTt kqtoi 14 Tr H rjGar yc<(j ojGtt Tr x).ia. [o)Oti] uva H u. 15 h navTaa
7.8
|

12

|

s.

\

18

avrt]aur h

avvriVT)]Gav

tr
\

A*)',
j'«(j

o^

o/A.

22

tr

li

urciGTi])'ai

23 h
[tr]

HnKQVr]GaGdb}

24 Tr

H

oo'

uv 25 h onftXtv 26 koyovG
31 Tr t/ufkXev 32 Tr
ftJo)'
^i".
?j.

27 Tr§ tGTOJTWv 28 z«f pr
tr

H§ om
rjiitQuG
j

34

fntaxmGiv
T.
f.
?;.

\

tiatX. avT. tr
t>)(T

txtt-rovG
\-

tiatXiyav 37

rr/

Tr
,uo('

[fj']

h H Jfa

38 Tr tni^Xtxpat
41
tr
t. t.

j

Tr

H
o.

fffru'

39

tr

H

fioXiG ano/.
ttTw*/
j

Tr

gvvtqi'jSov

i/io>'

wtTf
ijue
I

47 tt6. Tr§ h
tr

Tr

IJ
|

TTfacTtoj'

48
\

H
tr

nr

6t^.

\

Tr huv

6ffT«<

49 o Tr
tfT
j

H

om

H

fida^uiv

H

fj'

rw

[

tr

Ivofxf)'

50 Tr o
xwfir]V

Tr tOTiy
\

sec

enc 51 uvtov sec

[Tr]

H fxwH om
|

52 Tr

H

Ga/nKQeiTiov

ojGts

H
,

wg
[o

54 Tr uaO.
t]Xii. (.\-

[«i^roi']
-\

tr

add

[(uG XKi

YjliuG fTioirjGii';]

h H

cog x.

55 h add

xai

tmev ovx
rjXd-fv

ovduTt noiov nvtv^aToG tGTt.

vlog tov hvOqiotiov ovx

ipv/aG [avd^QOinun'] anoXfOai aXXa GMGni.] h 57 Tr

H sec. cur. H om
[cTio]

lav 58 o pr [H] 59 fintv sec

T

[tr]
.
. .

h add xvqh 62 Tr o to txqog
otiigw h H eiG tk otiigm fiXenwr

avTor

tr

H

[tiqog iw.] o id
t»jj'

fTiijS.
]

xiu int-^uXXior
10,1

/fiQa nvxov

iji

aQOTnov\-\ avrov
\6vo]
\

[Tr]

xat pr [Tr]

H

om
c^f

]

H

(fi6ofj.7]x.

H

«j'«

6vo

2 tr ix^aXi] f()y.
?;
I

4 tr urj^e

v7io6t]ju.

Tr

H
tr

xui

/nrj^erct

6 tr

Tr anavanavGfTcd 12
tb)G sec
I

Tr

H om
\

13
tr

jitji^Gai^K

15

tr

H^ fxn fwa
?;

ovQ. v\po)!)ti,Ga
[^vo] 18 h
fl'

Tr

H add tov
ccGTQ.

H^

xaTct^t^arj 17

H t^So/jrj.
. . .

^z Toc

o('().

(ijff

19 h adix)]Gri 20 Tr iyytyQ. 21

sec

Tr

H

om Tr
j

H

firfoztfii f;'f)'.

22 (21) z«( GToaiftiG

tmtv

2.

DE EDITTONIBUS.
av 24 Tr
|

(5.)

CONLATIO T TR WH.
\xai\

303

LC 10,24—12,28

TrHomlTrH w
h

H
I

ivSuv 25 Tr
s.

Xc/wv 27 aov pr

om
I

TTja [Tr]

H§ om

\iv\

32 yivofxevoa Tr

H la/vi H om Tr H

d.

p.

30 Tr vnokaji. Jf 31
f).0^. s.

H

Tonor
idoyy.tv

r«iTOj'J

34 Tr

H

navSo/siov 35 h
A)V oixov
tov
.

36 Tr TVG
[TrJ

\ovv\ 37 o tert [H] 38 Tr^
|

H
h

comm. 33 Tr tJ'wj' d. (^rjVKQ. Tr H navdo/ti iv rff tw sine f}/«>'. xiu
\
|

H
j

om

T^
I

ftff

[uvTr]a\

[ita r.
|

oixov
Tr^

ru'.J

39 Tr

uccouc

H

[>yj

tr

ttoJ".

lii

40 Tr

H

xcneXitner

ftTif

41 xvn.
. . .

Tr5

To'

41.42 fifQifivaa

.

.

yao h
t]

d^oQv^aCri' fiuQiuu 42 fj'off

uuQiu H. oktytjv Si iOTiv ;fo*t«
^«7^] ccvTrjG

tvoa- ukqiuu

!

yao Tr^ Jf

Tr

11,2 tr

7TQoaer/eG!)i
tr

8Tr avaiSfiuv 9TrH
atrtja. t. tiut.
\

aroiyrjOiTKi
ccqtoi'
|

10 Tr

H

uvoiyr]OtTai

h avotytTui. 11 h

.

.

.

t]

xtti [trj

H5

(sed

h

[zat])
\-

om
14
\

12

utj

[tr]
rji'

H om
[Tr] tr

13 o sec [H]

nvsvua

ay. h H ayuO^ov Sofxu

;?«{

avro

H

om
etf

|

tr

Satu. ix^kr]-

d^fVToa 15 Tr

H

emav

H

^aCf^oil 17 Tr H^
zotr.

skvttjv Siccy.(n.

18.19

20

H Tr H

^6fCf/3oiA bis 19
[iyoj]

Tr h

fuwr
tr

taor. tr

H

u^a.

;fp.
fxi]

fff.

tx^ukXu)
[tr]

22 Tr axvka 24 h uvanavOiv xai

fv-

QiGxov.

tviuax.

[H]

h add tote 25
[o]

H

evqia. \a)(oXaC.ovra\

27 Tr yvvr]
s.

cfoJi'Tji/

30

H
|

loivad

j

Tr

rivev'itata 32

Tr vivsvircu
et
tr

d.

p.

33

H
T.

x()vnTr]v

(/fy. Tr^

H

(/(Wff

34.36
[rt] jU.

H
|

(fWTivov ter

GxoTirov bis 35.36 hf 36 Tr
T.

H

funoa

ti

h

h

fj/ tt; «(T.

40

iOoid-.

X.

iiojO^.

41 Tr iariv enc 42 Tr all ov((t\ Tr
-J

H

tkvtu

Jf 44

wo

T. fxvr].

TK h
H,t(/;

/nvrjfj.(ia

{|

ot sec
tr
|

[tr]

47 Tr

H

oi Ss tiut.
fj.vrj^Eic(\

48

X.

awivS. h
[fz]Jtw^". tr

ffi'J'fiid'oxftyh

add [«i'iwv t«

49 Tr

H

diio'^ovaiv 50 Tr^

H5 txxsyufxtvov 52

»jo«rf

li

H

fxpi'i/^«r^

h 53 xux.

t^tX. av. tr Xeyoi'ToG Jf kitoi'

ravrcc

nooG

(iVTovG
(cvTOL'G

53.54 pro his verss. h H XiyovToa df avrov TavTC. ttqog

ivwniov navToa tov

Xctov

rio'iavio

oi

(faoiGatoi xai oc

i'ouixoi

T(G atfOQUTji' xtva Xa^tiv avrov iva

dtnb)G txtiy xai Gvv^aXXtw avrio nfot nXnoviov, CtitovviVQWGw xuTrjyoQtjGac avrov \etfifn.

54 Tr

H

avrov Tr add
12,1 tr
tr

|C/)Toi'rrf(T|

j

Tr add

[iva xarrjyoorjr.

aovGH' avrov]

H

C.

rjria

tariv vnoxQ. (H,)
tr

qao.

4H

anoxrtivovrwv
ix

ntoiGGov
tr

6 tr
\

ncoXdrai 8
r]

H
tr

off

av ofxoXoyt]13 Tr§ avro}

Gti 11 tr (ffowaiv
r.

utQifivurt

ri

pr [Tr] [H]

om

avrw 18 Tr^ H nav. rov at-rov X. T. ay. uov h pro r. air. x. r. ay. uov habet H ra yivrjuara uov\- 19 xtifj.tva Tilt [H[ 20 Tr H airovGiv 21 ovrwG nXovrwv [H] Tr tavroi H uvrw 22 avrov [H] Tr5 H^ Xtyoi vuiv yao ipv^r] 24TrH5oi' antio. ovSt \'H.GMfxari [vfXfxyv] 23 Tr H tr Of Gn. ovrt Tr ntrtiVMV; 25 tr H^ t. r. rjXix. avrov nqoGd. Xoinwr h -\xai neQt roiv Xomwv nriyvv Tr^ add [iva\ 26 ft
o/X.

15 tor IV Tr enc 17

H

.

.

.

.

.

.

j

r]

\

.

.

.

\

ri;y-

27 Tr

H nwa
VTjO-ii

av^avec
ovrt

(tr

[fa.;.|)-

or xonia ovdt

vr],')ti,

h

nwG

Hot'Tf

v<fatvii\- 28 Tr*

n

6t rov xoq. Gtju. tv

304
(CYQM
y.ac

VI.

DE TEXTUS HISTOEIA. LC 12,37 — 16,29
\

ovia

1

H

(i^ifmCti,

Tr oXiyoniOTOi; 37
{x.

tr

xv().

(kd-.

38
1

tr

tav
.
. .

\iXO-r]\

tv

ti)

dti'Ttqa \(fvXHxri\ y.at
fca'
slO-rj
ti]

in

comm
\|

Tr)

y.av

pr

ovToa h -\xca
7iot,i]Oti,

ttj

tantQii'i] (fukaxr] xat iiorjan,
rt]

oi'TOja

xai

eav tv

SevTfQu xnt

tqitij-

eiaiv

Tr

add

[oi

SovXoi] txiivoi,
xciL

H

txtivoi tantum 39
[tyQ'ri'y.

Tr H^

iQX->

^TQ^iyo^V
\

an' uv

ovx aq.
avTco Tr

tr

fp;^.,

uv
tr

Xitt\

%vx av
j

a(f.

Tr^ Jto|

Quyrji'ni 41
[tr]

H om
53 Tr
tr
r.

42

x.

ft.

tmti' 6t

rov

[Tr]
[?j

to Tr

[H]

om 44
I

tr vnccQ/. uvtoi

47 Tr
rr]r
x.

,u?;rfi

notrjocta tr
|

7Toi.\

52

tr

otxw fvi

H

TQiacr,

H

fir^TfQft
r.

Tr

H

vvf^ifrjv
rff
]

itvTTja

54 Tr^ ano
Tr5

(^vOju.

56

oio.

yryff

1

H^

xaiQ.

oi'

Jox.

H
j

oi'x
tr

oiduTf:

SoxifxaCtiv 58
rffxt*

H

[wtz]

«ut.

13,2 tr
j

anoxQ.

\o ta]

Toucvra 4 Tr

[xai\

oxjo)

H
\

J^xo; ozroj
xottqicc

tv sec Tr

H

om

5 tr

h ^tTuvoriTt
[x«t]

tr
|

ofxoiwo anoX. 8

xoTiQiwv \-\dtr{i.6f
11 Tr dtxn

fXT]

yi fiG to fitkk.

H fxtXXov —

h H
10

xotft-vov

tr \tr\
cctto

Tota

oxtm

H

Stxa oxio)
sec

\

Tr avyximr. 12

Tr

H

om
tr

13
J"f

H

avwQd^w&T] 14

on

Tr

[tr]

om 15trH§ anaywi'

18 ouv

19 Tr

<iti'6QOi^ [i"f>'«J

22 Tr ciQovaakTjfi 24 Tr

H

la/vaovotv,

26

tr

h

ttQ^rja&f 27

H

z«t fpft Xiywv vf^iv
/?opp«

Ovx

i'jU«a
j

Tr

H om
\

28 tr


6j'

o^irjad-f

29 Tr

[c<7io]

H
on
|

s.

u.

30 *<a«' Tr enc
34
|

bis 31 tr

TKVTrj
I

w^«

Tr^ rjjufQn 32

tr T^trr;
\

[7;^Mfp«]

H
j

c(vtj)V,—

Tr

H

OOJ70 35 Xfyo) Tr [H] add 6^
14,1
6t7r»/
Tiff]
I

Tr

H om

ri'iei

ore [Tr]
ttj

H

om

rojj'

[H] 5 anoxQ. Tr

13

H

do/rjv noi,r\G
tr

\

H om tr (in. ttq. avr. Tr H itvunnQova 14
iQxtax>ut,
\

iv Tr

10

fp. tr

rff

Tr

H

yctQ 15 tr off
fffTtv
|

^ay. 16
[nccvTd]

tnoiTjatv 17 h
tr
\

nGiv Tr H5

Tr
uv.

add
27
TTp.

18

f^fX'hii'

21 Tr
Tf

H
t.

nvannQovG 22
i/'J';(f.

o tr wff 26

(iVTov

H

(KVTOv
\

df

Tr

H

Tr xai oGzia Tr^ avrov

H 31 H
|

*«i't.
j

j

tr fiov [xa{i-.

aw^itXtiv
oi'j'

Tr ^ovXtvtrat. 32 ra
|

H

7T()off

h

f<ff

vel T« TTpoff 34

[Tr]

Tr
\

H

aA«ffbis

15,1 tr

tyyiL. kvtio
|

4 anoXtatta Tr^

-Xtari

tr f r f|. «r. 6

Tr Tr
h

avyxuXit

tr

avyxuXeuac Tr
tr

Gvyxa()rjTa 7 Tr^ fffTat fv t. of. 8 oTOi;

Tr

H
o

ov
(5"6

9

Tr avyxaXttTcn

avyxaXft
tr

j

Tr

avyx{(Qr]Tf 12 x. ScfiX.
t.

H
fTT.

Jfft/. 13

Tr H5 navTU 16
«{'.
\-

H

in. xoQTuad^i]rcii tx

xtq.

oj'Tat

H ^f^. Tr
I

T. xo(/l.

tx

r. X.

17

f(^?;

Tr^ tintv

|

Tr^

H

ntQtaatvtr

ox^t

Xiuw
I

tr

yl.ff/o;

\u)St\

20 kitoc pr
/nt

tr

H

tavTov 21

H
Ti

o

rtoff

«iiTw
t^tv.

22 Tr

[T«;(f('|

H H

add [nouiaov
s.

wa tva twv

/LiiaS^iojr

aov] 26

u.

23

(ftg.
\

tr

tvtyxuvTta 24 h

ffryfffv

Tr

32 Tr

H Tt «»' 29 Tr H nuT. H xai anoXioX. x.
i«i'. tr «i;toi'
I

avTov
16,2

h tqufiov 30 Tr h rwv noQV.
(^vvrjarj

tr

4 tav. tr aiTWj' 5

H
Tr Tr

XQtoif iXtTCOV
tnvT. 12

6h

yqaf^u tux- 8 tariv

Tr enc 9Tr^ h

jioirjO.

H^

TjjWfTfpoi'

I

h

i'/^«.>'

Swati 17
at

19

(^f

[tr]

21 Tr

ano [twv

xpix.iwv]

xtqtav H t. mm. 26 fv
^u.

xfpfoe)' ^u.
\

Tr5 tni

Tittffti/
I

ot sec

H

om

27 Tr

H

ovv 29 Tr

Xty. Si [avjbi]

\

2.

DE EDITIONIBUS.

(5.)

CONLATIO T TR WH.
ov. St 6i Tr^
7

305

LC 16,81—20,33
t/oiavv 31 Tr
2 tr

H

otrf tav
6
rctvrri

17,1

H

tiXtjv

ovai St

era

t.

fi.

tovt.

[HJ

i|

[Tr]
|

9 tr

add [ou 6oy.M.^
|

avTW [Tr] H om oi \6t] tr. 21 Tr H^ avtmriouv 17 Tr H oi'x tSov ex. tr tot^A. ,u>;rf6 [H] 24 Tr aaTtianT] [/?] fv [«yoi'] ex. 23 H5 exei r. uv. [tr] H^ om 27.29 Tr H^ nurrua bis 33 Tr x. oa av »;,«. unokeat] H oa S ar anoleati 34 H [//««tJ H ut T sec. cur. o Tr [/;] ^t« eta 35 tr 3io taor. Tr f j'>f«jf. 18,1 Tr Se [xtu\ Tr H TuvTu 6e 9 tr e'iov&erovvxea 10 o pr Tr H5 om 11 Tr H 4 wan. Tr h wa 12 Tr rnvTic TiQoa eai'Tor tr h tiq. eav. jav.
11 Tr

noQtv.

[uvTor\

12 Tr
|

H^ Tr H

icnrjVTrjaav

?;

r)

rj

|

>;

|

j

[

\

unoSexuTto
*<a'Tot'

13
««'.
t;

o
;'.

de
fz.

t.

Tr5 x(«

o

rek.
tjccq

\

H

ervriTe

\

kit.
ccv.

Tr
A.

H
tr

14

Tr^

H

avrov

exeiror 16

tiq.

7i()oaxuXeau[xeroa

uv.

add o

20

aov sec Tr

emer H ut T sed [«rr«] H om 21 tr e(f ikaiafxrjr
[r.])

19
j

eia

Tr [H]
\/^ov]

Tr add Tr
t.

22 oro. Tr
[>z*ptAt'7/o)'

H
j'f

rofff

(H

oi'p.
e)(-

tr

ovQurw 24

o [H]
t.
^S.

o &.

tff

rowfj'or]

tr

tiaelevaorTai eia

25

eiaeL pr
29 Tr

tr

Sieil^tir

26 Tr ftTior 27
j

tw
|

[Tr]

28 Tr
?/

H

o

neTQoa
?;

H

oTt

ovStia
oi;;^^

H

oi}tff)(i
|

fffrtJ/

Tr5
|

j'oj'.

Kt^fA.

j/rj/.
|

Tr erexer 30
[Tr|

Tr

oi'

tr

h add

«)-

40

o [Tr]
tr

H

h M f7rT«7rA«fftoj'« h 36 Jt, om 41 Tr {Xeym] Ti aot, 19,2 »jj/
A«/Jij

H^

sec

Tr H§ uvToa
xici]

[otrocr]

?yv
j

4 eia to Tr
tr

om
\

5

o [H]

tr

[ftJfv
|

avTor

eijitr 8

H

tj/jiouc

(yKy. t. titio^.

roia [H] 9 o [Hj

u^Q(i((fi

Tr [H] add earir 13 H§ nqayfj-UTevauGd^ui
fij'f

15TrH
h
*i'

yr. ri

SienQuyfiUTtvaarTO 16 Tr nooaeioyaaajo 17
ejiuro)

22
\y((<i]

H
\

x()irb)
\

\Tr eaneiQcc 24

H

eyorif

19 Tr^ yiv.

^^ fxraa.
tr

26 Tr
\

/.eyw

t\u.

((q&.

Tr

[tr]

add

ctn

uvtov 27

toi't.

exeirova

tr deXorrua aiToia 29 tr ^i]U^ariii H -ru< H 'EXnuor Tr u«i9^. 31.34 H on O xvq. bis 36 [fa'TOc] 30 em. Tr H Af/ojj' z«t liVTwr Tr H eau. 37 tr rjQiuzo [nua. Tr narTOir 38 Tr H fi'Ao/.
[tr]
j

[tr]

o

ef)}(0[jLeroa

(H
[tr]

,

o)

§uaiX. h

f

i'.

o

/5«ff.

vel ev. o eqx- ?f^^-

^^
\

et().

er ovq. 40 Tr

emer
;

[itvToia]

\

oti [Tr]

W

om

|

tr
|

xexoa'^orTai

42 xaiye Tr

om
OTi

aov
o

sec

H om xui [TrJ H om H
|

av

tr

H

post tccvitj pon

aov pr Tr

H
tr

eiQrjrrjr

43 Tr h neoi^uXovair 46
rjvoiaxov
\

oix.

fx.

oix.

TIQ.

earir 48 Tr
2
A*;'.

H

Tr eiexoeuuTO
sec

20,1 Tr
G tr

H

aoyiefteia

Tr

[tr]

om
tr

4

to

Tr

H om

Tiaa o XuoG 9 Tr e'iedoTO 10 Tr^ yeojQy. 6tiQ. av. e'ian. xer.
nefxxp.

11 tr

exeQ.
tr

12

tr

7iefJL\p.
I

tqit.

13
x.

[iSorrea] erroan. 17

eartr
h-i^-

Tr enc 19

e^rjTovr

tr

uq/.

oi yoafx. 20
tr

naoarriQ. tr
\ti

ano/ojijijaavTea

Tr

eyx.

Tr Aojor 23
tr

add

ue neiQa-

UT6,] 24 01 Tr5 anoxQiO^eriea 25 Tr tw xaiaaoc 26
27
«)'TtA.

ra'T.

pr tr

H

TOf
[t;j>'

Tr H

Xeyorrta

|

h eni^QCorm' 30

>;.

[f A«/Stj']

o JitT.
/.

7ij<a;<« x(« oiToa aneihirev urexroa.] 32 tr aned.

xat,

»;

33 Tr^ er

TiscHENDORF, N.

T. ed.

8.

20 C

306
rrj

VI.

DE TEXTUS HISTORIA. LC 20,34 — 23,38
-\

ovv sine

r]

y.

pr 34 h tovtov

yfyvcovTai

xcti

ytrvwOiV,

\-

ycifi. ,z.
It,,

35 h yttfAiaxovTai 36 Tr
ii.
9-.

h

-i

TO) S.

iftM,

H

T

sec.

cur.

ny.

H ovdt Sir. h H ntlloiaiv \40 yc(.Q tr dt 41 Tr ri. 6av. ttrai; tr h nor; 42 av. yuQ Tr^ x(u nv. o Tr H om
\

43 Tr noS. aov.
x(VT.
t.

H
Tr

n.

aov 44 Tr
Tr
ojrfs

H

avrov y.vniov

21,1 tr
rj

tu

J.

T.

yaC- 2
tr

H

XtnTU Suo 3 Tr§
SioQct
7

H
\

air.

mi!)^.

\

Tr

nkeiov 4
Ton.
arjfA.
vai.

H

navTta

[tov
earai,,
|

O-T']

Tr

H
j

navTtt

5

Tr

H H

nvadrifxaaiv 6
y.at
j

H
H^

Xid^o)

H

8

Tr

Ity. [ortj

11 tr xhth
(tn

Tr§

Xoifxoi

x.

Atu.

Tr

H

cfofir]')-Qa

H

ovqki'.

fAty.
\rj

h

a.

fA.

an
tr

ovq. 13 Tr nno^riatTCiL [6i\ 15 Tr avTiarri[ccvTtm.
tr
rj]

((i'Ttt7itiy\

avTiOT.
r. id-v.
j

h nayTta

19TrH
[y.tu

y.Tr]-

<stalH

20

tr

yyioataU^t 24
tr

nny.

H

nXr]QW&.

taovTiu\
vu.
fia\'
ft'

25
I

H

i]xova 30

tyyva

\r]dr]\

32 ay [H] 34 Tr§
fxtiyrj-

H

ai xa^d.

H> XQtnnlf]
I

H
tr

t(fyi,5ioa
\

34.35 tr

roa

nayia yaQ in
aTtf)

iX. 36
tfQU)

dt

tr

ovy

xaTia/. tr xaTa^t.o)fhrjTt 37 Tr^ h ^tSuax.
6 tr

t.

22j4

avToy naqadu) avroiG
oixiaa XtyovTea
\

avroia

o/k.

7

iv

Tr
et

H om
t.)

11 h

taTiy Tr enc

(H
t.

ut

T

sec.

cur.

tarly

16 ovxfTi [Tr]

H om
18
.

17.18 tr.,,17 et 18 forsitan post ver. 19

postea

om

ver. 20."
.

on Tr H om
xaO^rjOdt
a.
tr

j

ana

rvy
tr

|Tr]
|

oror
x.

Tr

H

ov 19 TO vnt{)

.^°

tx/vyro/Lityor [[H]] 20

waavT.
(j

to

noT. 22

OTi tr xai 30 tr
o

H^

H

t.

liotS.
T()t.a

vXao

Xi)t,y.

31 Tr \iinty 6t
tidsyai 36 o Jf
sec

xvQcoa\ Otjuajy

34 Tr

H

jut

anaQyijarj

tc. Tr H ti. rff tr tc. ovy 37 y(((> sec [Tr] 39 zfa [H 42 ft, ^ovX. yiviOx^oi h H ut] to &tXrifxa fMov aXXa to (70V yivta&w fc fSoi'Xfi naQfi'fyxf tovto to noTt}Qcov ane fioi\Tr H naQtveyxt 43.44 [[H]] 43 an Tr H§ ano tov 44 x. ty. Tr h
. .

.

tytv.
d'ovX.

rff
I

Tr iSqdia
aity.

\

Tr

H

xaTa^acyoyTfG

tr
|

tni ttjO yrjO 50

tr to)'
|

T.

51 o [H] 52
fU'.

nQoa
54
|

sec
x.

Tr

H

m
[tr]

|

Tr
55

H
tr

f'irjXO^aTt

Tr

H
s.

§vX(i)v;

53 Tr «AAf<

iiarjy.

arpayToyy
j

Tr

fTcj'z.

57 avTov pr Tr
61 Xoy. tr

H om

tr
j

yvv. ovx oiS. avr. 59
tr

H

6tia/v(>.

d. p.

H

QrifxaToG

nQiV
3

\r]\

62 [H] 68 Tr anoxfj.
|-

[/Aoi],
icui,;

[t)

anoXvGtjTi] h anoxQ.
tr

-\ i]

anoXvGr^Tf

70

H

X()'(t(-

oti
[tr]

,

h

23}2
j

avTov

H av. sec. cur.

h Xtyna; 6 axovGaa Tr

add

yaXiXauiV
auToy\ 12

o [[H]]

10 II iGTtjxfiGay 11 z«t pr Tr
\

H^ om Tr
|

nf()ijS.

H
tr

uvtovg 13 Tr
aysx^ainy
j

ai';'z«A. 15 Tr^ aytntfAtpa
tr

yaQ vfiaG n^toG
|

avToy 18

Tr na^unXt]&ti 19

/3f/JA>;u*i'oo'

tr ,,fin.

add. 17 [ayuyxi]y 6t *'/*»' /t«r« fOQTtjy anoXvtiy avTOiG fyaj" 20
n()OGf(f(Dy.

H H

avToiG 23 h GTavQOJGai
to)

|

Tr^ add

[;;«*

Tioy HQXitiftiorl

26

tr

h uni]yoy 31

pr [Tr] H5
[[o
|

om

32

H

xaxov^yoi, 8vo 33 Tr
|

ijyl,'/oj'

H
I

r]XOay 34

H

rff

.

.

.

Troioi-atrJ]

Tr^

H

xXrjQoy 35

j-GTrjxtt

Tr H 6s xai oi Tr^ o Toy 0-eov 58 Tr fniyQaq [t7i lytyQa^ifityrj] tr fUTw
T]
|

fxX.

36 Tr§ i-ytnuiCoy
fXXi]vi.xoiG

|;'()«/X|af<fft^'

2.

DE EDITIONIBUS.
y.Kt

(5.)

CONLATIO T TR WH.
1,35
ficta.

307
tony.
«i'rff;
,

LC 23,39-10
xcit

QtafiKt'xoia

(^Qui'xoio,]
tr

tr

ovtoo farir o
(i(xat).tuti'

t.

39 Tr avTor \Xty(av\ 42
[o

H5

tia tt]v

ooi>

43 Tr

ta]

44 Tr

[rjSrj]

44.45 Tr trarrja.
r]k.

xai,

tay.oTiadr]

o rjXioa

y.di [x.]

tayialti]

H

irarrjO tov
\-

txlitnovToa, fO^. Jf h -{fvurrjo,
xai toito tincov 47
,

iOxoT. o i]kioa
aiu7t(ct)c(y.

(.

d.

46

tr

tr

iiio^uatr 48 Tr
cu yvvatx. in 50
. .

49

H
I

laTtjxtiaar
|

ano pr Tr
,

[tr]

om h
|

Tr

H
,

om
. .

xcu sec
. ,

pro xcn tert h

H
tr


\


H


tx
t.

51 Tr {ovroa

.

avTMv,)

Tr H5

(rij'(H -i'-)xaTC(Tfi^(tfxfpoa tr avyxuTarid-f-

iisroa

H
y.

(CQt/na&aiua

53 Tr
j

H H
j

ovnco xnu. 55 Tr
t.
/lii'.

H
t.

cu yvvuix.
y.
[t.

6vo

h H Svo
6

\-

y.

Tr
tr
.

[raTOj]

yuk. tr tx
ijAd^ar

[«i'tojJ

24,1
[[r.

Tr
z7'

t}kd^or tnt
ttT]]

r.

f-ir.
.
.

tni

3 tr

zi]
\

[[ovx

r]yeQd-r]\]
rff]

9H

[ano tov
\

/nvrjfi.l

Tr

H H

12 Tr ntTQoG nvnOTcta tSQautr tnt to fxvrnxnov, (S.') xui naqitxvxpaa (iXtntc tic o&ovuc uova, (H") xui anr]l&tv nQoG uvTor
TicvTu
[o

nciVTu

10 Tr

[>jrr«j'

Tr

H

iioara

Tr

t«xo)/ioi'[,]

Jf

(H
«r.

ciVTov)
T.

d^iciiLiai^wi'

TO yfyovoa\ [[HJ] 13 Tr5
tert 17
oj

rjaai'

nof)iLOfi. tr
tr

r]u.

15

H

[xict]

Tr

{x.

tOTCc'J^.

axvdQionor)
j

xni

tOTt 21 Tr

Gxv&QMnot;
«)'ft

18

orou. Tr

H
24
-\

ovofxccTi

19

tr

vh^mquiov

[0;j,u6()OJ']
. . .

23

H

rikO-av

H
j

ctnrjkfhm' 24 zra tert
c(()'i«utroa

Tr

H om
xtci

27

((o'^aiu.

^KQurjv. h

r}v

ano fttovatwa
I

navT(x)V

tojj'

nooff tjtoji.'
tr

fQ/j.rji'tvei}'t[rjdi]]

tr 6it()urjrfv(r

Tr avTov
»j)'

28 Tr

H

noQQbiTtqov 29
\-

32

/;«.

xawtx.

i]V

h H

i]uon'

xexakcuiiitvrj

tr

rjiiir

|TrJ

H^ om 36 aiTiDV
h
\xai

sec

Tr

f[H]]

add
j

xai Xtytv avToia
6ta]
Ti

tiorjrt]

vitir 37 tr

r)Qor]!}tVTfa 38

Tr tOTt;

tr

39 Tr

H
h

aa^xa 40 Tr
u.

tovto tinwr

ti^ti^tv

avToiG
fxt-

Taa ytioaG xai tolO no3aa\
/.laaior
s.

[[H]]

42 f^tQOG Tr add [xai ano
\-

xrjotoL']

-\

x.

a.

xrjQior

44 Tr [rom] 49 Tr

n()0(fr]T.

H

u.

47 tiG pr Tr h xai 47.48
aQi.
a.
fto.
t'^

H

td-i't],

— «o|.

a. ftooiaaXtj^ir

vutia

h

tdrrji

i\u.

48 Tr

vfitia

[taTt\

H

xai idov

tyio

tr

dura/n.

vip.

51 aiTwr Tr [[Hj] add xai artiftotTo tia
[[H]]

TOV oioarov 52 avTOi Tr add nooaxurrjaarTta avTov
\airovrTta
tvXoy.\'B.
xai]

53 Tr
xai

tvkoyovrTta

t.

i).

tr

om

air.

xai seu

om

tvXoyovvTto h -\aivovvTfa\-

Tr add xaTa Xovxar

KATA ISANNHN
*Tr tvayytXior xaTa iMavi]V
Tr H5 fj'.o ytyortr tr 4 ^fTTtr Tr5 H >jr h -\taTir\or. >;j' o tmiav o h X. Ov. rjv or ttnor 12 Tr tXa^ar 15 (H) H A. o fxov. vi. Tr H fxov. Otoa h H o tioj'. /))' ov fin. O 18 o vel X. Ov. It. h 19 Tr H antOT. nqoo avTOV 21 Tr (Tu r]Xiaa H [ar] t^Xtiaa h
1,3.4
|

ovv ov,
27 Tr

r)X.

Tr

H

xra Xtyti 23 Tr

,fj' t.

t()rjuo) tvd-vr.

26

tr tOTtixtv

[oj

Horn

Tr

11

\fyo)]

34

o

ctoff

h

Ho

txXtXToay- 35 B.
20*

308

DE TEXTUS HISTORIA. 10 1,37 — 5,38 laTrjXii o Tr H om 37 Tr H xui r]>;oicr«v\ Tr ccvtou oi S. fxuO. tr h oi S. uvT. lAu!): 38 Tr H aTi)i((fti,a 6t 39 (Tr H 38) Tr H (o diSaax.) Tr H f.iidtQui]i'tiotii)'o)' Tr H ver. 38 finem post fiti'tio ponunt 42 (Tr H 41) Tr H th)mtov Tr H (o ua'/./j;.) 43 (Tr H 42) Tr H (o .w;,w. n.) 44 (Tr IT 43) Tr H yahhuur, (H.) iwHV. tr UDva 45 (Tr H 44) H (hjOaat^a X. ev. (fiktnnoi' d. p. 4G (Tr 45) Tr [tov] nor 47 (Tr H 46) Tr H xat timv Tr H o (fiUmi. rr] TQirr] )]fj.{Qa y. H xai'il 3 oiior ttia Tr H vOT)]2,1 Tr h
VI.
\

.

.

.

\

j

j

t.

\

/.at,

s.

|

y..

.

.

.

|

QrjauvToa oivov h
iiTU
\I

-\

oil',

ovx

tiy.

oti.

Otrr.

o

oil',

tov yafxoi-

oiv.

ovy.
T.

tm. Tr

H

oivov

ory.

tyorair 4 Tr

H

xai ktyti

10 Tr JTOTf]

tlaaao) 12

uvtov
[ty]

sec

Tr

H om
5

15 Tr

H
Tr

y.t()-

/LiaTu\W

(O'iTQi^jJd'

19TrH
\}x ty.
-\

20 Tr ojy.oiiou^ih] 23 Tr

[n']

tt]

toQ. 24 (ivTov pr

H

a! tov

3,4 o

Tr [HJ om
|-

Tr

H
13

[o]

H

j^cca.

TOV ihtov 8 Tr ukku
TO) ovo. h-"[tfi]

tov vdinoa y.m

t. 77.

H

om

o o>v tv

16 Tr vioy uvtov

Tr
Tr

H
[o]

(ckkit

17

Tr

vioi'

[uvtov] 18 Tr
iov(^uioj)'

^ut]

23

H

[o]

U')urr]G 24

i(f>urr]a

25 h
Oc;;.

/,tiT«
ti.

26TrH
\o 0-ioa]

?)Ajy-fa'|TrH finui' 28

H

f/Tior [fjw]

iyo) 31

Tr
tr
\

H5 add tnuroj nuvTwr tmir 32 Tr H^ tovto
36 Tr
tr

fiu(>TV(>ti

34 T5

(iid\

H
om

o Si untiO^.
2

4,1
.

hf

Tr§
i

H
. . .

tyrio o xvQioa
,

noiti,
1

Y]
j

[H]

Tr

(;ffa

.

.

uvtov)
j

H

,


|

5 tr

ov

tdury.tv

H

[toj]

Koarjqi 9

Tr

H

kiyti ovv

Tr [H] add ov yuQ GvyyooyrTui
*]

(H
14

av)'XQ.) iov6uioi

auuuQfiTuia 11

yvrr]

H^ om Tr H no^tv ovv
Tr
ovx
tyo)

H om 15 Tr «i'T>; [o tr H aov t. u)'6. 17 H ftTif [utrw] Tr H pr Tr tiJiuG 24 Tr H TT^oay.vvovvTua uvtov Tr H Sti 27 Tr H CriTtiO; 29 H ftTZi Tr^ nuvTU (o Af)'.
tybi sec
tfx]

Tr

toyoiLtai tr Sitoyofiui sen -tnyojuui 16
j'
j

unh
Tr
II

I

\

TiQoay. 25

I

;f(>.)

|

oGu 34 Tr

noiriao) 35.36 Tr^ {)tQia(xov )]i^.

^e

o

36 Tr

H om

yui sec 38 Tr
|

H

untaxuku 39 tr off« tnoi. 40 tr wfT »;Ai9. ovv 42 H [ot<| pr aijy kuk. tr h kukiuv GOV 45 Tr H OTt ovv i]ki). Tr H oGu tnoi. 46 II Tr H^ ;ff« r]V TiG\\i -^ ^uaikiGxoG \- 48 h niaTtvGrjTt; 49 h y.uvu
j

I

H

/3«(TtAtff;fO(T

H 50 Tr

[;{«t]

tjiiGT.

51 Tr

H

(J'ocA.

faror

|

Tr «itoj

uv.

uvtm ktyoi'Tta on 52 tr y(ci tinov 54 Tr 6t nuk. tr H [rff] 71. tniktyoiitvi] tr "qu. y.okvfx^i]i)^Qu" Tr H 5,1 Tr H om Tr iiip'htG^u h ^r](hauidu s. d. p. 5 xf« Tr ftr] [H] om 9 Tr II y. fvxhioa ey(v. H rjQi 10 Tr [%ui] 11 Tr H oa d't unty.o. 12 Tr5 r](}(,). [ocrj Tr uqov [roj' y.ou^uTTOv ffoc] 13 Tr H o rff luihtio 14 H [o] 15 Tr h uvriyytikir 17 Tr o (^a ^(7 18 Tr H ovy uukkov H fA/f et tktye 19 o «t [H] tkiyty Tr^ ftT/fj' Tr tuv ^u»; Tr [«)'] sec Tr
[y.ui

uni]yytikuy\ ktyovTtG oti
iiTiuv

H

H

ovv uv. 53 Tr
t]
|

[t;']

txtiv)]

|

?;

I

\

i

\

;

|

]

,

H
y.

ofAOio)G noiti 20
T.

Tr

H

'JuvfiuLrjTt

23 Tr TifxwGiy bis 26

tr iJ'w;^<-r

ft.

29 ot sec [Tr] h add 6a 32 Tr
tr

H

oi6u 33

H

jLitjLiuQTVQriyt

35

tr

uyukkiuGO-rjVui 36 Tr utii^o)' 37

uvtoo

itftiuo.

38

tr ^ui-voyru

2.

DE EDITIONIBUS.

(5.)

CONLATIO T TR WH.

309
tr

10 5,42
tr
I'll.

— 7,52

42 Tr

H

t. tcy. t.

^.

orx fxtrt tv fair. 44
(ita

H

n(co

a).).!])..

\

H

l^for] 47 tr qtiu. niaTirfTf

h) sen TuaTfrarjTt
7

0,2

Tr

H

(xhfojooir 3
(fil.
I

T(

Tr

H fxa&rjro 4 to [trj H om 10 h oii;
Tr

nurtya hf
c<vS()fa

Tr

H
/..

amy.Qi^r]
tS.

hvxm
t.

11 fry.

Tr

H

fv/ctQi/..

arrioua ditdioxiv 14 tr 15 Tr
i]Sri

H^ «

tnoi. arj/utuc
. . .

Tr Tr

H

fQ/ou. tia

H

((rf/o)QTjatv
\

nu)..
tiq.

17 xun)..

axoT. Tr

H
. .

xca axoria

fyiyovfi

Tr H^

uvtovo

o irjaova 18

H

(iifyfi()tTO
.

19 Tr

H
30
tr
I

GTuSiora 21

TrH

fni Tr]a yr]G 22

— 24 h
Tr

iSmv oti

xvqiov


fia

oTf 23

TrH rj).&(v\trli nloiu 27 Tr H TrH Goi; 32 Tr H5 f (^w^fr 33 o sec
TiQoG
fi.i
I

vfiiv

dwan
om
fAi

29 Tr

H

o Tb

H

35 ovv Tr 37 Tr

H om
|

tr Titiraati

36 two. Tr [Hj add

H

tiq.

or 38 Tr
tr

H

notto 39.40 sr Tr

H

om

bis

42 ov/ Tr? H5
44 Tr?
li

oi'/t

vvv

orr
tr

'

ni'Toa sec
lit

Tr

H om
tikqu
tr

43 Tr iifra
\Tor\ d^tov

lO.h])..
\

ttqog f^f

45

TiQoG

46

H
\

t.

d^v

Tr

H

tov narfQa

47 Tr niaT. [tia tut] 50
(toTov

h
»;

(ino!)vr\axr]

51 Tr

H

tx tovtov tov
rrjO t. xoGfi. C.

Tr

CriatTKi

Tr

H
j

(T«o^

/i.

fffrt)'

vntQ
tr
|

H aa^^cnoi h 60 H 53 H \o] 55 H tGTi bis 59 h add (dl(c Tr Tirta enc 65 Tr H nQoa fit 66 Tr H om et taTir; 71 Tr H Tior 70 Tr tStkt^auTjr
52
tr

01 Lovd. tiq. icklrjl.

Tr

H

ovToa
-\

rjjuir

auQxn [uvtov]
tiTiccr

64 Tr

H
tx

ovv

\

Tr
j

H
Tr
tr

I

,

77«()f<(J'«J'.

avTov

H
h

om
Tr?

oj)'

7,1
6

TrH

zra ^6r«
Xtyti,

|

TrH
loa

[o]

3 H? fcoc] xa tQya 4

t»;T6/

«i'ro

Tr

H
I

ovv 8 orz H? ovnoy
«;j.«

9

H

ravrn

tff
|

«i;roff

fUTo/or
rj}'

10 Tr

H

tr 11 Tr
!

fffw enc 12 Tr
ftr]

H

Titoi

UVTOV

Tr

H

tv Toia o/loia
\

aXloi Tr
x.

[H] add St

17 Tr

H

tx TOV d^tov 19
"^^

Tr H? tSioxtv Tr noiti
tr

vofiov 21.22 Tr
[

davjuaCtTt
o
I

Sia xovxo.
.
.

Tr

(oi'x

TKixtQwr)

^QWTioa

o

sec

Tr

H

om

H H^dvuttCfxt. Sue toito 22 Tr H om H — ... — H \tv] 23trH [o] ar24 Tr H xoirtxt 25 Tr unoaolvuixiav
tr t}.r]}.v&tr

28 o pr [Hj 29

TrH

antaxtiltv 30
j

31

TrH
35
u.

fz xov oy.
{

St noil, tniax. tea av.

TrH

ovxoa tnoirjatv 32
tr tvni}a. \iit]
{

tr

[rf«T«]

TrH
ovtoG
tffrjj-

vnriQtTuG post i^ania. sec i)on 34
fitllti
zf<.
' !

H

s.

u.

TrH
37

Tr

H H

oTt rifxtia 36

H

tint

tr f ipjjff. [fit]

H

s.

H

Tr

H
tr

txQUitv
\

Tr

Tr

H

tutllov
40

Tr

H

nQoa fit 39 tr h nvtvfiiexoa o niGxtvanvxta Tr nvtvua [aytor] Tr H oi'ttoj
tQyta&o)
\
\

H

f Jo;^.

[oxt]

ovToa 41

«;.;.ot

sec

Tr

H H

oi St

42 Tr

H

ov/ Tr
'

H

toytTdt o

ya 44 TrH

t,3((lfv

46 Tr [mg ovtog o avd-Q.] sine ltd.

H

verba

om

47 Tr

H

untxQ. ovv [ccvtoig] 50 Tr

uvtovg, o tlOoiv

nooG

liVTor nooxtnov, fiG 52

Tr

H

oxi tx t. yid. nQ0(frixr]G

ovx tytin.

Pericopa de adultera 7,53

— 8,11.

D

et

Pericopam de adultera, 7,53 usque ad 8,11, dat Tr ex codice ex Stephani editioue, at textum posteriorem ad codicum Mem

310 emendat. h
evangeliura
«u(coT((i'i:\\.

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
10 7,53-10,12

notat H 7,53
ponit,

...

8,11

h pericopamqiie post lohannis
inclusam
[[xf« tTioQ.

uncis

duplicibus

usque
\

In conlationem instruendam respicimus textum a Tischencritico

dorfio

apparatu
8,1

suo indicatum.
riki}tv
j

H
[,

praein tkqi f.ioixiiXi,doa

ntQixujit]
3 y.
t.

nmiiytv. h

H

xai

fioi.

h tni
5

ctjuaQTia yvr. 4
r]^in'

liyoiaiy h
[?j,w/)']
fJ..

naa t<iid\ avrova] emov \h tikrjTiTici
.

.

.

\

H

f7i

((iTO(f.

Tr

lAOiva^a
. . .

H

\

ovv h 6e\\\ Ifytia
7

ntQi

ai'TYiG
\

6

H
tiq.
((V.

[tovto
lU)-.

avTOv]
j

h tyQcupiv
sine

H

[kutoj']

|

H

[avroia\
XvH^ov

Tr

tn
A.

it.vjr]V

/3«A.

jov
\

H
\

in uvTr\v

/3«^.

h tn

[tov]
\

/?«A.

8

H^ xaTaxv\puG

h tw SuxtvXio hf
oc
|

tyQKiftv 9 Tr xcu^na
ir^GoiG
(CUT I]

Tr

nQtaji. [eoia tioi> taxuTOJv]

H5 om

o
\

10 Tr la [xut jui^dfia i')^faG((U8V0G nkrjv ttjg yvraixoG\
(iGii'

Gov]

yvna h ti] yvratxt Tr 11 Tr om ano tov vvv
]

(enc)

[exfivoi

xarrjyoQoi
I

8,12 o pr [Tr] [H]

j

Tr

H
ut

,MOt

14

tr

h

r]

/hkqt. /j^ov akt]r9. ear.
\

Tr
iG,
vy..

H

vfxiiG St

16 Tr ntfiip.

fxt

ncnrjQ

H

n.

/ni

\naTi]()]

17 ytyQ.

Tr

H

yty^umui, 19

H

T

sec.

cur.

tarlv Tr enc 23 Tr

H

tx Tovrov tov xuG/h.
\

24 h tyo)
eiui 31
tr ty«)

tt/ni

25 Tr

H
\

[o]

tff
j

H5

vfxiv;

28 tr ovv [avToiG]
[H]
I

h tyw
38

H

fi(u')^rjTai

fxov tGTt 34 o pr [Tr]
.
.

H

[ttjo a/j((QTi(iG\

a (T vult a fyo)) a tyo)

.

noiitTS

h

-\

lyw a tb)(Mxa naiia tw
TO)

n«T()i fxov \tuvtu\

XaXw

xat,

vfieiG

ovv
I

a tMQaxHTi TiHQa

TidTQi

vftwv

|-

TiOLtiTt

39 o sec [Tr] [H]

H5 nouiTt
eGTiv enc
tci}(>axta
t]/jt()u

41 Tr

nnov\ Tr H§ ovx

tytvvrjif-rjfxev tr

42 o pr
57 Tr

[Tr] [H]
\

44 Tr Of/ tGTr)xtv
55 Tr^

H H

ovx tGT. 52 Tr tt,nov 54
of.iot.oG

H^

d^toa vfiwv

Tr
tr
j

vuiv 56 Tr
tr {,«* tr
rfft
j

H
Tr

k^j]

amov
\

5

h tojQuxtv Gt Tr tt/ni enc
Tr
fffrtj'

9,4
6
f7rf;f.

H
|

ntfxxp. jut
tr
[«i'toi'|

trh wa
7

H^

fnf&rjxtv

Tr
|

H

(o fQ/u. antGT.) 9

fJ.. fAf;'oi'"

ov. al. ofA. tr «AAot dt oti

ouotoG Tr

aXk ofioioa

\

sec enc 10

ovv sec Tr [H]
17 Tr^

om
Gv

12 ttnav [Tr]

H H H

praem xai
tGT.

tr

add
\

[ov)']

H

ut

T

sec. cur. tOT)}'
[(ft\

16 tr ovt. o uvOq. ovx
Tt
j

nuqu
18

0-iov
tr

tr

H

aXXoi
t)v

H
o

Tr

tjvtojSev

TjVfM^tv

TV(fXoo

20 Tr
tr

om ovv
ovtog

21 tr

7r6()t

avTov 22

finav
>]/Ltrjv

23 Tr h fQCDTriGUTf 24

H

uvUq.

25 tr TvifXoG
fAotrf.

xcu UQTi 26
ot 6t

H
[tr]

tiTiuv
|

tr
{

Ktrw

[TiaAtv] 27

h

rt

ovv nuX. 28

praem Tr

H
36

xcu

Tr tmov 31 Tr

H H

o ^f off
tff
j

auctQTwXov
[«i'tw]
|

ovx ax. 32 Tr

rjVto)!;ev

H

tjvtw^tv 35
. .
.

Tr

[oj

Tr

ifj/fj'

Tr viov TOV
xat (in.
(fUQiG.
X.
T.

0-tov

antxq.

tGTiv
t(fri
| \

h xai tiG fGTtv,
[x««
ft;/*)']

((ft]
|

tGT. tr
I

xai tig (Gtiv,

40 Tr

H

TavTa

Tr tmov 41
[xKt]

10,4 tr

OTCcv

5
|

nnXiv avToiG
tjxov 12

H

naXiV

H [o] iG tr «t afxuQTtai vfxtov /utvovGiv H oidaGt- 6 Tr r«'« 7 oi r Tr add H [o] Tr H om otl 8 Tr H rjXx)-ov nQO
r/
}

Tr

fxiGO. [6t] xat tr

[(J"*]

[xiGi).

x.

j

H — z«f

o

Xvxoa

.

.

.

2.

DE EDITIONIBUS.
tr

(5.)

CONLATIO T TE WH.
tr

311

10 10,13-14,1
axoQTi.,

add [tu 7iQo^aTii\ 13
•iiioaxovaii'

praem

\o

6t uiOxiwToa r^ev-

yn]

14 Tr

IG Tr

H
\

ytvriaovTai

18 aiq.
\

H^

^'jtv

20 uvr Tr

H

dt

22

dt tr
\o\
\

H
Tr

roTt

Tr lyxcana
26
tr

Tr

H
|

tr roia
\

{T uon vult)

23 Tr

H

H

tov aolo/u. 24
[o]

tr

h fxvxXfiaav
tr

Tr

fiTif

25 Tr

H

ccntxQ.

aiToia

ov

yctQ ears

fjucov

[x(c!)i<)0

tinov

vfiiv]

28 tr

twjjj' ai. lit^coftt avr.
tOTi'r,

29 Tr
tariv,
\

H

o narijQ

uoi'
[itoi\

h oa

(^(^ci)x.

Tr /jtKor

h [xtiCwv
I'^u.

Tr naTQoa
tdti^a
vfj..

31 Tr i^ccar. [ovv\ n. 32 Tr z«A« f«j'« iJ.

H§ tQya

xciXa Tr niaooG \[xov\ 34 Tr H [o] 35 Tr H roi; &^tov tytv. 36 Tr H TOV &(ov 38 Tr H jiit] maTeutjTi 39 Tr H [ovr] Tr nakiv hit. h [/r.] «r. H ra'Tor ncdtr iO tr H^ (f^ivt^' 11,1 Tr H oiu rr^a sec 2 Tr H ij(iQiC(ju 12 H tinnv Tr H ot /uaftrjTca uvtw 16 Tr av/uinaO^.
|

17

tr

t]}.&fy
/;

ovr

o

irjCiova
\

xai fvQ.
77f(^it

[

Tr

H
rr^r

rjdr]

rjfxtQua tr

rjufo.

n^rj 18 Tr

fii](t^c(riH

19 t«0

Tr

H
oj(T

20 H5 M«(jtf«< 21 Tr
j'lj'

[ror] tr

[

xvQie
I

[tr]

h om Tr

(mtd-. tr tTt'&rrixti, 22 tr («AA«] xf«

28

H

Xuf^QU

ttTT.

sec

H

tiJiuaa 29
rir

Tr

[trj

H
37

praem dt

\

Tr

H H
51

riytoO^t]

Td/v

X.

nQxtTo 30

Tr

[tr]

H

add

txi
iff

H

amar 38 Tr
\

fu^oiuo)jLifroa 39 Tr [o] 44 tr

H

Afj'ft [o]
tr
\

avTota

Tr

[raToj']
.

vnay. 45 « Tr^ H5 o 46 Tr

unov
53

o fTiot. 50 tr avfx(f

TjfAtr

Tr

r]ufk?.fr
iff
[

(non

T

sec. cur.)

tr

avrt^ovXtvaarro 54 Tr

H
H

o oil'

Tr

t(fociifx
j

Siaro. Tr^

H
ut

tfxtivav 56

TrH
tOTiv
3

tltyov

j

H
\

i'/x«';

57
[o

tr

t)ToA?ji'
I

Tr aarir enc
Tr rtxo. o Ta
4 Jf

H

T
Tt

sec. cur.
[tr]
[rf*]
\

12,1

Tr A«w. Tr

rf .'/j'fjxwff]
t,v
I

2 ax
oi;j'

om

Tr

H

uccouui

[rot]

tr anXrjOd^r]

Tr

H

tr toi'J.
|

aifiwroo laxuo.
|

et post «i'Toi'
I

fz

Tr

H

om

9 o

Tr

[tr]

om Tr
/3f<(T.

aaxiv enc

H

rjld^av

12 tr

[o]

oy).oa

H

s.

u.

13 tr [x«(] o
[tr]

IG Tr oi
tr
\

/ii(i&.

avTov
[oAoff]
tr

17 ort Tr5

H

ora 18 Z(« Tr

om
tr

19 Tr ov<^ar;

xoOfxoa

20 Tr nooaxvrrjGovatr 21

H H

nQoarj'/.d^ur

22 Tr

H H
.

any- o (fil.
tr

xca

naktr ardiiaao
TavTTja; 29 Tr
(cr
li

x.

(f.

kayovaiv 23
\

unaxQiruTO 2b
tr

ajioXaaai^TIr

H
\-

[ovr\

Tr

xai uxovaua 30
[tr]

xca

amav
tr

tff

32

H

-{

Tiurru

34 ovr Tr

om

j

tr

av layaia 41
.

ora aidar
,

avTova xut ayan. 13,1.2 h naxaQa, 6 uvTw Tr^ add [axairoa] 9 tr narooa aifxtor 10 Tr [o] Ta yoaiav Tr [H] add at ^r\ rova nodaa 12 tr [xiu] a/.u^av 13 H^ aranaaav, TrH na'f.ir at. 15 Tr H aSo}xa 18 tr oida ova fiar afiov Tr^ H ,aoi; or. )'fr. niatavaTjTa tTirjoar 19 TrH an aori TrH niGTavtjTa o. y. tr h *j'o) 4/;Ut 22 Tr ajiXanor [ovr\ 23 H [oj 25 TrH «j'«7rf(Toji' oi;v Tr [tr] H om Tr [oi'TOJff] 26 tr unoxoir. [ovr] H s. u. Tr H [o] H |to] sec tr [Xuuiiarai xca] 27 H rn/ator 28 H [Sa] 29 Tr [oj
43 h iialXor vnaQ
.
j \

\

|

j

]

|

;

irjGoua 32 [Tr]

H

om

at

o

0-aoa ado'i. ar cutoj

\

ckvtoj
[o]

sec tr acwTO)
!

H

ccvTOj
j

33 Tr aiui enc 36 Tr

H

om

ayio

37

H

naTQoa h om
xat.

xv()ia

Tr

H

ccxoXovO^aiv

14,1

h niaravara, aia tov 0-aor

312
3 tr

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
10 14,3

— 19,21
[tr]
j

[y-cd]

€Toiju.

\

tr

v^iiv
}

ronov
Tr

4 f;'w

tr

oiduTf

[xf«] r/jr

odov
o
tff

[otrfwTf] 5 Xia

Tr

H oiii
\

tr

nuio dvyu/xtx^a

ti]v otToj' eifiivcu 6
|

Tr

7

Tr

H
j

(yvcoxeire fis

yvoio.

H

av

jjrfftrf

xiu sec Tr
ia
tert

[tr]

H

om
11

Tr

H

an

uQTt

\

avTov sec

[Tr]

H^ om
tr

9

H
\

\o\

T^ H^ roaoinor
[Tr]

^ooroi'

Tr

[xai]
\

nwa
|

10

ktyw
sec
tr

kcditi

o

H om
16 Tr

HVTa h avTov ntaTtvtTt Tr [tr] [H] om tyoi
f,if:

[Tr]

h add

[xoi
tr

13 tr h cuTrjTt 14
Trjorjaars

H^ rouro 15

H H

T]

ante

jUf5-

pon h post aiwvn 17
fffT<j'

H

om

avTO sec

Tr
^uoi'

vfjeia

[rff]

fffT.

TrH5
tTi

19 Tr oi^z fri 20 Tr
vfiiv

H
f/.

v^fia yrwataii^f 22 Tr
ctv,
\

om
on;;

xui pr 26

H

tyo) 28

H

jxt

H

farfj'

30 Tr

31

fj^iZftA.
fjievY]

Tr

H
H

tVTolr]V ed(oxfv\tr ttoko, ey.
6 Tr5

15,4

Tr5

^jtj'j;

H

avTU

8

Tr H§ ytvtja&t
r^ff
ti]v
f jt.

9

Tr

H
tr
tt
\

Ujaaa rjyantjaa

10 Tr

xaO^wa tyw
13 Tr

Tr

r.

n. f/or

H5
tr

TO I'

nuTQOG raa
15 Tr owx
26 Tr
or«)'

fiT.

H

ii'n
j

na
enc
7

14

H

^lov (OTe

H*

o

tTt

16 trh (urrjTe
27 Tr
earf
s.

tr (Tajj; I'^un'

18 Tr

H

ttoojtoj'

I'^ucov

[tft]

10,2

H

[vfj.((o]

sec
fir]

4 Tr avTOiv fxvrj/xov. [avTwv]
ikiyri

H

u.

ovx iktv. Tr§

H

ov

10 Tr ovx tii 12

tr

Itytir vfxir 13 Tr
tri,

H^
rj

fia Tr]v cdrj^fiur

7i«(T«j/lTrh fcxovoei 16 Tr ovx

17

H
|

ttnar 18 Tr5

H H

ti fan}'

TovTO
I

Tr

H om

to

|

H
«()ft

[ti

kukti]

20 Tr uXXa
6Tf

kvnrj 21

Tr ovx

£Ti

22 cuQei Tr§

H5

25 Tr ovx

27 d^eov Tr5

najQoa
Tr

32 Tr tOTiv enc
yivioaxoiOi
4 tr

17,1

Tr o
li

tff

2 tr

H
tjj'

doyati 3 tr yirojGXdJGtr
6 tr

fTjAftwOK 5

(^o^rj

ova f^tdoixaa
(ita

|

H H

xufioi 7 tr tyvwxa h H « yj'wy H 8 tr ftftoxsa h diSioxaa 11 Tr oi;;c xca 19 KiiTwv Tr [H] add fyo)

tr
|

tSoixaa
|

H^

)

seu tdoixta
j

6Tt

avToi

Trh
18,1

oiiTot

Tr xalHoa
tr

21 tr

niarfvar)

22

tdcoxao

24 o
tr

tr

0170

[

dtdoixna sec
h H
Toi'

tr

h fJojxwff
|-

Tr

H

nor xt^Qtav
fxsifj-i

Toi'

xtSQOiV

xtdQov

2

h

txti

post
]

icvtov pon 3

;««<•
-6J'

H om ir\aova h tyu) trjaovo H iaT}]xet 7 Tr H tTTrjoioT. avrovG H tinav 15 Tr [o] alXoa h 16 H tOTrjxd 18 H laTrjxfiaur Tr H ijiv^oa 22 tr yvMOToa 29 H x^f' (ii]Giv Tr (ffoere TWj' nctQfOTWTWv VTiTjQ. 24 Tr Tr H XQivare avrov Tr H om oi'c sec 33 Tr H xaza 31 Tr H om o TvaXvv HG T noniT. 34 Tr H f<7ro GiavTOv Tr H tvnov Got, 36 Tr pon 37 o sec [H] h (ifii; tr ffui H ai> post ^Y'^ TM 40 Tr 7i(dir navT^G HG. T. 39 H 10,4 i'ir]l(h Tr H§ praem Tr H^ f|w 2)ost naXiv pon 4 Tr H oTt ovdfutnr cariar evQiaxo) fUTw 5 o pr [Tr] [H] 6 Tr H (i4ov Tr H tXQavy. XeyovTiG tr GravQ. gt. [cwtop] 7 Tr H anfXQi!i^rja(cr avTCD 10 Tr H ley ft ovv tr GTUVQ. GS X. f|. f;fw nnoXvGtti Ge 11 Tr H anfXQidrj avTw Tr H ovx (t/fG Tr* naQadtdovG 12 Tr* H iXQavyuGuv 17 Tr «rTW H kltw Tr H yolyoO-d h yokyox'J- 2lTrH twj'
sec

Tr [H]

om

4 ouj/ Tr5 Sf 5 Tr

\

\

rjv

\

fiff

[oiij'j

\

|

|

|

r\yo}vt'C..
[*j']

j

\

[fj''^-]

I

|

\

I

\

I

j

/?«rT.

I

2.

DE EDITIONIBUS.
24 Tr f/TTor

(5.)

CONI^TIO T TR
2,42
r)

VTH.

313

10 19,24
lovS.
(ifii

— ACT

Tr

n).T)o(o8-)]

hyovaa
h.

25 B. lartjxaiaav]
id

Tr
29

H

fjaoia bis 27

Tr

H

o fxa&rjrija avrriv 2S
tff

nSwa
(>jv

sine o
. . .

o|. sec

Tr
I

H

auli^aTOv)

ex.

praem too 30 Tr H [o] h txtiri] 33 tr raTor
\

nnev
34

31 Tr
tr

yuo

tjJ/j

tv&va

t^rjld^fv

35 Tr
[H]

H
Tr

xca

txitroa

Tr§ niaTfuaijTS
rjoiv to

38 o pr Tr

H

om tov
|

pr

H

rjkd^fi'

ovv xca

awua avTov

39 uvtov

tr

tov

t.r)aovr

\Trh

fii'yfZK

H
4

aliy/xtt

41

STsO-t}
oi^j-

H
Tr

ryv
[tr]

re&eijuavoa

20,1 Tr

H
I

^M«(pt«

H
(o
tr

tk/jiop 6

H

add xca 10

H

fa'r.

11 Tr

H

fictQiK

H
I

larrixai 13

Tr

H

x«t Xayovaiv 14 Tr faru' enc
17 tr h
in]

16
tr

H

oH^^ovvai
(pr)

Tr

H
18

lay. Siduax.)

auTov
.
.

/liov
|

nuTaou
[

[,«oi']

awQaxav 20
avToia
[o

tr {(y^ti'- [furotor]

.

nlavo.

UVTOV
23
tr
j

Tr

H H

zf« Tua 21
tr
T.

H

tr^aova]

\

tr

unoaTaXUo vixkO

h

ru'off bis
f<ff

aifiairca

h uffiorTia 25 Tr
o
[Tr]

H

t.

J«zti'Ao)'

^uof

Tr5

Tvnov 29

[H]

H

naniOTavxaa: 30 h

uaifriTMV
3

ttvTov

31 Tr* niGTauGi]Ta

21,2

H

x«j'«
f/rt
| \

roi'

tr

i7o<

H

airjkitav 4
tr

H
5

nowuto
Tr
(/j)'

s.

d. p.

|

tr yarofxavrja

Tr5

H*

aco
\ \

r]<L

ayvwaav
7

[o]

tff

6 Xay.

Tr'S.oSa amav
8

Tr ovx an
.

Tr akxvCHu

Tr

jtw yvy,voG) Tr
[tr]

Tr (oc

;'«o
tr
\

.

.

duixoaiwr)

10 o [Tr] [H]

11

«)'6/?.

H
s.

add ovv

fiayaloiv ix»vo)r
|

12 o pr [Tr] [H]

J* [Tr]

H

om

16 Tr§ h tioo^utcc

layai sec Tr*

H

amav Tr
]

ccvtco

[irjaova] j^ooxa
acTi.

H

u.

{

h nQojicaa 18 Tr5
|

H
ti

Cwffst

(Tf

23
;

xcti

ovx

Tr5
xcci

H

ovx amav
\

tff

Tr
x.

H

aqx^f^t^t,,

tioog
xf«

aa

(H

aa';)

24 h o

fXitoTVQWv

Tr

H

o yQcixpaa

h

[o]

)'(>.

25 add Tr

H

aOTiv Sa xca alkcc
xaf^

noXlu a anoirioav
kvtov
oificu

o irjaovG,

aTiVH

auv

yQcc(fy]T«i

av

,

ovd

rov xoauov

/o}()r)aaiv

TK

yQ(((fo/Aaric jii^Xiu.

Tr add xcaa

icoavrjv

nPASEIS
'•Tr
1,1

H

TTQuiata anoOToXoiv

Tr

H

om

o 8 Tr

H

[fj']

naari 10

H
Tf

naoiaTyjxaiaar 14
.

roi'

[H]
I

Toio [TrJ

H

praem ovv 15 Tr

H H

{r]v

.

.

atxoai)
.
. .

\

TrH om

axctTor

Tr aixoaiv 16

H H

nooacna 18.19-H
\

— ovtoO
|

aifunoG.

19 Tr
.

H om

o

Tr naair
Tr Gvyxca.

iSia [Tr]
2,1
|

om

H

axaXSttfjiax 22 axQi
at,a

Tr

H

aoiG 26

Tr avanX. 5
oi/t
[

Tr H*

6)'

I

6

H
»'-

Tjxovaav 7 navTaa [Tr]
vr]x')^t]uav
;

om Tr H*

«7r.

TrH nuvTaa 8 H f j'f
j'.

9

Tr ahiuiTca 11
1

H

^fof. 15 Tr

(fffru'

w^ia
f«)'

r. r.

riyaoua)
iGqccti-

20 h TTptv
liTKi

>j

TrH

fiaytdrjv xca ancifccvrj 21
x.

TrH

22 Tr

Tr dvvttfiaair
fA.ov

Taoaotr 24 ^^wy.

tr reJoi'

25 Tr

H

om uov
Tr

pr
I

H H

aOTiv

26 Tr

H
s.

an ikmSi 27 Tr
d. p.
[tr]

ayxuTu).anl>aia 29

fffTH'

enc 31

H

ttqoiSojv

Tr
[H]

ayxaTaXai(f!hr\

Tr wJot' 32 Tr
9^aoa

aauav enc
37

33

xf«

pr

Tr

om

36 Tr* o

anoir]aav
Tiaaf 42

ainav 38 Tr

H om

(friaiv

am

Tr

H

av

39

H

h

314

VI.

DE TEXTUS HISTORIA.
ACT
2,43

— 9,21
rfm twj' an.
\

(((iTov

,

43 Tr^ TiolXa t6
...***
y.ai]

|

tr

eyivfTO

Tr

H
.

om
. .

tv

it(ioL<a(().r]f^t

y.ai

pr 44 Tr ntartvovTaa
7

H^ om

ijaav et xcti sec

3,6 Tr5 [eyaiQf

mQinuTti,
1 1

Tr

atfVQtt 10

Tr (ijifytrcooxov

tov
]

leQOv)
I

Tr

H

ovroa

Tr aokofj-coyoa 13 Tr

Tr
20
o

rjQVTjOaaihf
tr TT'/l'

[avror] 16
jjjuojr
j

H

22

Tr

i;/^wj/

H om o ,^fO(T sec et tert om ini 19 Tr fta to H t'^ciliqx)^rjrca H om 23 Tr H ar 25 Tr (art enc tr H
j

j

^foa diiOtTo
(irnaTr]aua
ojff

jj^wv Tr^
\

.'/fo(T

vf^wr [H]
f)/

H§ v^cov 4,1 H^

\

H

tvloyrj{)-7jaovrai 26 Tr^ o

((Q)[itQti.a
(;«fa

4 Tr
. . .

[o] «(}t6^. |/'^-

[Tr]
7

Tr

H praem 5 Tr H H enoiTjaaTt tovto
H

ifQova. 6

H

avvua

aQ)^itQmiy.uv)
. . .

9
\

Tr

H

ataojoTia 13 Tr {tntyiVMOxor

}]aav)

18 Tr to xaiholov

tov [H] 19 Tr

H

tinav 25 o
tr

— ffTo,M.
r^yff

hj
t.

28

001; sec [Tr]

om 30 Tr

H
r.
\

om

aov pr 32

H

navTa 33 Tr
<?;(T.

avaGT. TOV xv()wv iriaov sine /(itOT. 36 Tr
ksvi'Ttia 5,1 tr

H

roc

;«i'().

avaor.

37 Tr

H

7r«()f«

7roJ«(T

oi'OfAKTi ai'ttrma

Tr Gan(ftiQ(t 10 Tr tvQuv 12 Tr
. .

/lavTfG

j

Tr Goko/xoji'oa 14 Tr {fxalkov
[ftff]

.

yvvatxior)
rjvot^t

15 Tr^

H H
\

fTiiaxiKaei 16 tr

teQovaa.

\

19 Tr rjvoi^tr

H

26 Tr^ i]ynyav

Tr
tr

(f(/o/i
6)'

hdaa.) 28
fj'

tr [on] nciQctyyik.

31 roi' Tr [H]
|

om

32

*ff^6j'

farw h
Tr

«i'rw vel (G^iei> uvtoj

tovtvov

...oh tovtwv
((ntaTrjOe 38
(»,3

x(u to nvivfjLa to ayiov 33 Tr^
[t«]
j ,

H

t^ovkovTo 37

H

H
rff

H

(ort fKj'
[J/j]

.

.

.

^^

.

.

.

fa'TOuff) 9

39 Tr fdrtv enc

Tr5 ovv h
wfftfccf]

5h

„7rA>;pj;0

MSS"

Tr

H

ttjO Afj'o^f j'>j0

tr
]

[xra

13 II ayiov [tovtov]

15TrII

iid\u'
\

7,3 *z sec
i(f

Tr

115

om

7

Tr

H

«v
I

tr

Sovkevowoiv 10 Tr

H

svm'Twr

Tr H^

om

11 Tr

H

r]VQLaxov 13 Tr^
xaTtjSr]

H^

iyvojQiOd^r]
(^t
j

\

uvtov

sec Tr§

H^
23 Tr

xaTtjSt]

H

[6i0

cuyvnTov]

16
|

H iworjq) 15 tr H i^u^wp 22 H om
[xict]

fv pr

H
I

TfOOfQaxovTaerrjO 30

H

(Tt)'«

31

TrH
pr

fd^nvf^aOfv

34 38

f<iT(oj/

Tr5

H
\

«i;roD

35
tr

xai
tc

sec

[Tr]

36

t>j

Tr§

H

yrj

H

Giva

H5 n^tv 40
,'>f

ytyovtv 42 Tr

H

laQnrjl;

43 Tr

oecfccj'

H

QOfACfa

otxw Tr5
>;

H

;'/;

51 h

Tr [H] add

rff

H avToia. 45 Tr f|wff6)' H t^wasv 46 H aoloi^iwv Tr H oixoSofArjOd' 49 H^ x«t x(C(jSuca 60 Tr H TuvTt]}' af^aQTtur 8,1 niiVTtG Tr om Tr\v 9 H nQOvnrjQxev d. p. 11 Tr fxaytutiG 5
Tr avToia47 Tr
(o lif
\

ttji'

s.

\

18 Tr TO nrtvfAH \to ayior'\ 24 h
(^itXi/iinai'ivt-

(iQtjxiCTe -i'oa

noXka xXcumv ov
6(
\

27

TrH

[oa\ tkrjlvOti 28 tr

H

rjv

avTOV

[Tr]

H

add xai 30 Tr
\o

H
ei

aQu ye 32 Tr H^ xhqoi'too 37 h -\finfr St uvtoi
niOTtveia t^ okrja Tr]a xnoSiaa aov
ij-tov
\

qiXmnoG^

\,i:'itaTi,r\

cmoxQcdfia 6s njitv niOTtvco tov viov tov
IXQiOTov]. h
7

fivcu to}' trjaovv

9,1

Tr t^mvtwv
Tr
\

2

Tr

H

eav

Tr^

H

t))0 oS,

ovtuG

H

toTrjxttaav
[tv

8

((i'd\)ii

OQUfxaTi]

H avfqyyfiit'iov 11 H [two] ^HQcca 15 H
itQovO.
j

H§ amOTK
[tioi']
.

12 Tr^

H

tOrcov
.
.

19trH

tvioyvd^ri

21 Tr

H

tv

Tr

t.

ov.

tovto;

aQ/HQiiG.

2.

DE EDITIONIBUS.
ACT
\

(5.)

CONLATIO T TR WH.

315

9,22

— 15,29
j

22 Tr avv^x^'vev
oty.oJojuov/iifrrj
,

Tr rova lovSuiova
xai
.

H

avv^i^nCcJV 31

.

.

xvoiov

xcu

35 Tr OaQOjya
sec

H H

norjvr]}/

auQcoyu

36

H

TCi^ti&a

[

Tr

H

THjifiO-a

42

TrjO [Tr]
[tivu]

H

tnywv ayu&cov 37 avTtjr om 43 Tr [«(;toj'] rifitoaa

H^ om 40

H

10,5 tr
[x«f]

9 «i'T. Tr§

H
\

fxfircor

15 Tr ixaO^fQiaer
19 fUTOJ
\

17 tr

t3oi'
I

vno Tr^
add tqho

«7io

18 H^ tnvU-ovro

H^ om avd^ta
j',
|

Tr

H add Svo Tr^ CrjTovGH' 23 Tr fl^fwfff t>j t^f H awrjXdnv 24 Tr5 H fiaijXdfv Tr (ni;'x«/l. 28 Tr^ H o />foff 29 H avavTiQr]Twa H /as. 31 Tr H x«t' (frjaiv (H 32 tr add [off
[tr] [h]
ftf.

-fft)

|

naQuytvo^itvoa hdr^an
[Tr]

Ooi] 33

r. t^u
.

tr
.
.

ffou

35

tr

{Otcv enc 36 ov

39 ty sec Tr
xrjov^ca
]

H5 om 36.37 h xqiotov {ovtog xvoioa) [tr] H om 40 Tr H om tv 41 Tr q/xiy,

vfxtio ocdare, to

H

,

tj/xiv,

42 Tr

H

far. Tr§ H ovtoo 44 H tntntGi 45 oaoi H^ ot tr H ron nvtv^nxoa tov uyiov 48 Tr H cwtovO 11,3 Tr§ H^ nGriXd^tv et Ovvi<fuytv 9 tr H^ f X SsvTfQOv (fwvrj \Tr (xu&foiasv lltrh rjfxrjV
|

19

tr

OTiffcirov

20

H
6

0.).r\viOTua 22 tr

[oi'Or;(j]

23

H

\iv]

tk>
rf.

xvq.
t.

28 H5 tOr]^cuvtV
((C.)
i

12,1

Tr

H

»;«.

o

/i«(7.

3

Tr

H

(jjffwj/

r^x.

tr [«t]

rjfifQai

Tr nnouydv H^ nQOOuyayetv
nQoarjXd^e

8 Tf

Tr

H

Jf

11 H5 o
^iK)/.
[o]
s.

xvQioa 13
d. p.
I
I

H

h nQor^k&e 14 Tr eardna 15
Jt/;y. [Tr]

tXfyoi'
[zf«]

h einav 17
xad-iaao
13,1

H

add avTota 21
25
fl
6

H H

rjowiSrja
I

Tr

24 ^ioi;

H^ xvQiov

H^
Tr

ftff

hf
enc

Tr avfxnaQ. Tr ^KoirjOova
I

Tr TtTQ(to%ov 4 Tr
d. p.

fffA«i;xft«j'

rtj'a

H
11

s.

8

Tr (oiTwa

10 H§
18 H5
19 z(«

Toi'

xvQiov

T*
T/'o

Tr H5 Jf
f'ffTH'

12TrH
[

)'. k. r. or. avrov) exnktjTTOfxtroG 14 tr

iiGtX&ovTta 15 Tr ff
/f«t,

H

ft'

TiG fOTiv

17TrH

aiyvjiTov

wff
I

Tr

H

jtaaiQuxovTatTi]

Tr^

H

ftoonoifOQrjOiv

H^ om 20 Tr nevTrjxoiTu- 22 H [mv^ypa] 25 Tr H§ (imi; 26 T^^utv Tr5 I'^utj/ 28 fjTrja. h rjTTjacn' tov 29 h yiyQU/u.fASva ntoi nvTov 31 tr H [j'^r] H ti,Gi 32 (33) m^wv hf 33 H rw ijjuXfiw
j

ytynanTHi
i'f.i(ca]

to) dtvTtQV)
rfi

39 (38) Tr
|

[z«f] ktto
j

H

s.

u.

40

tr ensXihr) [f(f

42 hf 44

h

r*
f/r.

h t/ouiroj h
i^ntL

xv()iov tr

H^

iT^fou

45 Tr

H
|

om

uvTikeyovTfO xat 46 49 Tr

6i 47
ts

H

oito; 48 xvqiov
14,3

trH^

.9-foii

H H

Jf oA^ff 52 6t Tr§
8

Tr

H om H H

fni, sec

Tr

H

(5't(5'oj'T<

Tr

iv

kvaTQoia

adwaroa

(T non vult)

9

H
|

rjxovtv

11 Tt Tr5 Jf 14

H^ fKi'TWV 15 Tr iOfxiv enc 17
j

wi'ioj'

TY[vfj.t,v]

21 Tr^

f ii«;'yfAfcr«|U(:)'o<.

H

[ftcr]
*j'

tert

22TrH
vno Tr^

tfA^/xtVHV

(T

sec.

cur. ii\u.)
15,3

24

H

i]X{)-uv

25 Tr H^^

ntQyri\'Tv aTTcO.Huv
\

H

naai 4 Tr§

H

UQoaolufxa

fwo

6

tff

Tr§

H
«7r

rf

7 tr

avyLTjTr^aKoa 9 h oi'Jfj' 16 Tr xaTtOToffifxtvu 18

j'j'wff.

f«wj'.

h H -yycoaToy an
Tr

ctiojyoa [tOTiv] t(o xi()ioj (sec. cur.) to

(Qyov
25 Tr

(iVTOv h 20

W

H

om

roi; sec

22 Tr tSo^tv 24 f^*A*.

[tr]

H om

txltinfitvota 26 Tr nuQCiSedwxoaiv 29 h nQtt'^en H (pfQOfievoi tv

316

VI.
ayiii)

DE TEXTUS HISTOEIA. ACT 15,34 — 20,15
no atlu tntiLiema avTova
|-

Tw
(vel

nvtvfAUTi h 34 h ^ ido'^tv St
[,fAoroa
<^e

(CVTOv)

toi;J«0

fnoQivfit]].

37 Tr ovfinKQiilap.

41 H [rr^r] xiUxiav 16,1 St pr [Tr] H add H an. on ti.kyp' o tihttjq kutov vnriQytv 9 tr ojqii^y] tm y.ai 3 navXw 10 H avv^i^uLovTtG 11 St pr Tr5 H oi'j' Tr vtuv 12 tiq. Tr xoliovtci 17 H [tw] navlw 19 h /.ai iSoirta 23 Tt T. jjfo. hf f.iu/(uonr H [naoa/Qij/na] 27 Tr H H^ J* 26 Tr H 29 Tr H om tm sec 32 xvQtov 28 tr nnvXoa (foyrrj fjty. H H5 5^6ou H naai 33 «7r«)'. Tr^ navTta 34 Tr o;;;o)' [fa»roi'] Tr naroixi 36 Tr H om tovtovg 37 H A«i!/^p« 38 rt Tr H J* 40 Tr tx

38 Tr

avfA7T((Qc<).((fi^.

Tr

|

1

?j)'fft;/y^Jj(r«j'

tj;)'

j

tt.

,<<.

(/.

]

|

TTja (fvl.

17,3

Tr /a, la or H^ o /a, o Ta or i tw
7

sec [H]

tr [xai]

tllr]ron' 5

Tr
|

H

uvSquo Tirua
ita

H
s.

TiQunaovai 11
d. p.

tr

H
Jf

|ro] z«i9

18 Tr

inixovntiwv

Tr aroj/zwi'
Tr
[r<]

H

19 rf Tr5

H

Tr
j

H

((Qtior

Tr
I

H

[>;]

sec 21
tr
?j

sec 22

Tr

H

(tQtcov 25
ii^.
|

H

7r«(r<

27 Tr

H

ccQa

yt
I

xca ev.

tvQOitv 28 Tr ta/utv enc

h

yju^ff 29

Tr

H /qvom
Tr
ojqi-

ut

T

sed videtur

T

postliac

/qvOim

voluisse 30 Tr^ Ticcoicyy. 31
18,2
j'.

Giv
tr
7

71.

n. naaiv, 34 Tr

H

[o]

aQtonityni^G
\

Tr

H

SiHTtTaytvta
6

[()V«]Tfr«/. 3

Tr h riQyiCtTo
\

Tr

(?jff«j'

cr;^.

t. Ttyrri)

H^

fj'oj-

Tr§

H

i]lx^tr

Tr

[r<r«oi']

10

H

fOr/

12 H^ oi lovSiaoi o/no&vfAtc21 nnlir

Sov 18 Tr xtyyotaiG 19 avTov
TTjr

tr fxft

h H

Jft

^f narTCoa h
ff^tao)

tooTTjr Trjy tQyofitrt])'

Tioir^Gcci,
.
.

tiO itQoaokvfi(c [et iterum]
.

25 h

om

roil

pr 27 fiovko/Jtrov

avTov h H fv

J'*

tjj

incSrjfiovvTsa Tirta xoQir&ioi xca uxovaarTta ccvtov nuQtxulovr

Sttk&tir ovr ciVToia tio Tr]r nuTQtSa
St
(CVTOV
01
t<itGioi

avnoy GvvxuTavfvacnToa
fji(i0^i]T(ua

tyQcixpav Toia tr xonivd^w
19,1.2 tytrtTO
T)]r
.
. .

onioa

anoSt^tavTia tov arSQcr h

imtv
r)]v

Tt

h

-{O^tXor-

Toa St TOV navXov xiaa
Xv/jc(

iSiar jiovkrjr noQtvtOx^ai tta itQoaoaaiar' Sttlx^ior

tiTTtr (WTO)

TO nrtvfjcc vnoOTQtcftir tia

St

Tc(

uviiiTtoixa fitQT] tQXtT(u tta tiftaor, xcu tvnior Ttraa fiudijTaa
I-

tintr
o St

1

Tr5

H

tl&tir
ft.

|

Tr Tirua enc
7jk{)-tr

2

Tr ovSt
15

|

Tr taTir enc

3

t(.

Tr^

H5

Tt 6

Tr

8 Tr

H om

tu 9 TVQurrov h add

-\ano

(OQcta t tota StXKTrjay-

14 Tr§

H
H

rtj'off

H

tov

[f^tr]

77'

17 Tr

tntatv

22TrH

Trir
|

ijax.
tr

24

H
|

[ciQyv(^)ova]

25 Tr tGTir enc 27 Tr
[

H

(coTtfjtSoa itQor

[mi/rija]

Tr

[>j]

pr

H

[>j]

sec 28

h

O^v/nov
\

-\SQ((uo}Tta tia TO

((in(^)oSov\-

32 Tr avyxty. 34 wff H^ taati
/^tyalrj
rj

Tr

H^ XQu^ovnuv 34 tqtaitar h add
TOV oylov o
yi^)n/u/n((Tti''a tfi^air

aortfita tqtattDr 35

H
\

36 H

ararTu^tiTtor 38 TrH

tyovatr

Tr

ttai'r

39

n. tT. Tr

H

TitQKiTfQtx)

40

7T6(}<

pr

.

.

.

TuvTi]a

h|

20,4
5

fa'roj

[Tr]5 h""-

add

uyQt
oi;

Ti]a

aaiaa
,

Tr atxovvSoG
tni nXttor xut.

Tr H5

7iQoat).&. 6
I

ottou Tr*

H

9

h navXov

10 Tr

ffiy/TT.

15 Tr nrTiXQvo

h S^OQv^ttaHtu 11 x«t pr [H] 13 Tr h nQoatXb. tTtQtt h BGnfQa\ th] St sec h -\xca [ittvccrTtG tr
\

2.

DE EDITIONIBUS.
ACT
Tt]
\-

(5.)

CONLATIO T TR WH.

317

20,16

— 27,33
21 /qiotov [Tr]

TooyvXio)
-ovTu
at
tr
f^ioi

IGTrH
iSiov

iiQoao).v/.t(c

H^ om 22 Tr

24 H5 ttXiiMau) 26
(?)
|

6i,oti

Tr5 Jto 28 xvqiov tr
|

H

ihiov
5^«ft»

add

hf 30
tv.

H
|

[fwrwj/]

iuvToiv

tr

uvtwv 32
h
>;w«(T,

H^ xvomi
I'fiTfa

33 Tr

H

ovdivoa 34
>;/<«a

H
|

ovai

21,1

«7ro-

GnuathtvTtn an hvtoiv
5 Tr

H^ iiuonaai
13

h tkituqu H /fra uvou h Tr yurMiii' 6 Tr

3

Tr aviufuf.vtiirjfxti'

H

8

H 20 Tr H
Tr
25 Tr5

i]XOiifxtv

H

[oj

Tr

H
t.

om

xat

tmiv 18 Tr
(Uf

H

Tr]

de

tiaiv

(i>

roia lovtiaioia

mn.
fc/i

21 Tr [nuvTCio] 22 Tr

H om

dii

avytXx)-tiv

nXrjOoa- et

yao 23

H^

24

H

otc^fv farcv

H^ amartihi^i^v 28 Tr
33
(7£
.
\

jr«)T«/;;

31 Tr avyx^i'i'tTui 32 h
jrooa at
22,2
;

X(ijSo)i'

77(joff

aarTta
TuvTi]

H ixfkivae Tr (duofair Scaiv 37 H 40 H xareaeiae h ytrofxavria aiyrja ((rjoir — tr nnoGifwvat Tr H
\

vult

T

H

«xoi'-

.

.

j

(fi]aiv enc

3

H

TidQii

T.

71.

yccuaXirjl

,

nhn.

\

Tr tGxt enc 11 ovx

n'fjik. tr

orz
23

fi^kfTioi'

h
Tf

oicy* J'

(jV.dToy 18 Tr

H

;f«6

iJftj'

21 h

Jf

Tr
siue

H
o

26 Tr ixuTorraQ/oa

23,1
\

H^
eyio

Trai'Aoff

Jfj^o;

5

Tr

H

f(TT(i'

6

tr

txQa'^tv
|

sec

anoGnXb} rw (Tt'j'f[tr] H^ om 7
8

A«A.

Tr h
.

tmovTOG
.
.

H
I

kuXovvroO
J'

fy«)'iTO

h

tntJitntv

Tr

(a^J^Joix.

yaoutrtja
enc

j

n
j

fxaioi'TccQ/bj)'
j

[Tr] H^ om 9 H ayyiXoa ,wf 10 Tr i(f.{(foT.) H^ om 11 Tr ovrwa 12 t^f ii t* H neiv 17 Tr tr anayaye Tr H unuyyuXca ti 18TrH (frjGiv
.
| |

H5 vtaviav
\xuTriyayov
f^avTrjO
TO)

21
i.

H
r.

tz^h'
n.

22 Tr c.ntXvafr 23 Tr ixutovtuq/ow
uvto)}']

28

H

Tr xar^yayoy
/rpoa
«t;roj'
\

[«i'7oj']

30

tr

H

fffffT.

j

uvtovG

Tr^

H
3

34 Tr tnanx^"''

35 rou h

24,2

iyxonT(o\H. tnitixiu
(H,)
fi'*.

H [«t'7oii] 5H 7r«ot
e/noc]

Tr

H

nftrrij

Tr navTu^ov, i Tr Tr

11

H

tn ly vo)V at, \Tr UQovGuXrjfi15
77(>ofT

13

oviSt
'i

Tr5 otTf 14 Tr

nccGii'

H

«(T 19.20

H

20 Tr ev()ov \av
(ffjXi'^
|

22 Tr hoc loco
[tr]

(fijXii

24 hoc loco

et

vv.

25.27 Tr
25,1

tt^aovy Tr

om
11
|

26

H

[raroj] pr
,

Tr tnao/ia H5 fnicQ/eue 5 Tr GvyxuTUf].

Tr

H

ti

tGTiy

10

tGTcoG

Tr post z(a0.
aojiaG.

|

tr

rjSixrjGu

H

oirffj'

fffrtv

12 Tr

GvXXaX.
tr

13
17

h

J"f

W tvtTvxty
sec

H

hj 14 H T('(T f artr H xuTuXtXifAfxtyoG 16 rf om uvtwv 18 Tr§ H^ noyrjowy 24 Tr avfxnaQ. 26,1 TTfot H5 iTrf^i 3 Tr H oitu ff* 4 Tr H om rijr
\

Tr iGaGiy
12 Tr

Tr

H om
16
|

ot 5

Tr

iytXojGiy 7
fue
|

h xacayTrjGtiy 10 h
[tto]

om rf pr om oyTu
hf 29 Tr H^ om

[t/;<t]

H
Tt

ti^ta

20

tr

naGay
31

2lTrH
noir].
t/

26 x(a 115

om
\

H5 om Tr
x(u
fyoj

[oti'/ij']

28 ut n. /.

H

av4(Uf.ir)y

H

30 Tr

Gvyxii&.

Tr

27,2

H

t«So(cuviir)yoj 8

5h
Tr

SianXtvG. -\Si riuioojy dtxar]y

ntyTt h 6 Tr aXtiavSoiyoy xavSa 19 Tr fooiijiay 23 Tr
29 T* tr Se
j

H
tyoj

noXiG XaGta

16 Tr

H

H

om

27

H

adouc

|

h TTQOGa^fiy
i.

H

u//

nov

H

i]vyoyTO 30 Tr jino)QnG

et. s.

s.

33 Tr

318

\a.
37
Siax.

DE TEXTUS HISTORIA.
ACT
27,37

— lAC

5,20
7TQ0)Qa
s. i. s.

H
Tr5

Tj/biaXXfr

H^ wa 39 H^ txaojaat 41 Tr
43

^lua

[toji'

•/Cv/.iaTO)r\

H

xoki^ujStp'
|

Tr

anoQOiipavTiia

28,1

H

fifiXiTrjV}]

2

Tr

H

i/'t'/oor

3
|

H

xad-rjifje

nnorira'^afxtroa 6 Tr
paff rpffO

H

nt/unQaa&ai. Tr

H

ndcw 5 tr fiiTu^aXo^tvot, 7 H^ t;^!*4 Tr

H

9H

[xf«]

pr 11 Tr fdt'iavSoivM 13
16 Tr

H

o&iv nfQiiXovTta
]

14

tr

7]Xd^(CjLier

fta QOi/nrjV

H

fiarjXdc<iii(}'

Tr

H

om

t/jj'

STTfTQ. TO)
TO)

nuvXci)

h H o fxaTormQ^oo na^jftfwxfv tovcj Stouiova
,

OTQKTOnfScCQ/O)
TiaQf/n^oXrir!
riXd-tiV
\-

TO)

6t TICd'Xo) fnfTQCtTlTj

\j

h Xdd

ftU'T.

-\

l^b)

Ttja

17 Tr avyxaXiOaaO at \Tr

tx^^tair

20 Tr fvsxar

23

H

25 Tr

H

ccavfAtj.

t^e

28

H

vfAir eOTto 31

Tr

H w

y\'

Tr add nnu'^tia ccnoaToXtor

lAKSBOr EHISTOAH
*H om
1,7

tniGToXr]
sine

Tr xvniov. H^ xvqiov

commate

9

o

pr [H]

15

H
tr

anoxvH 17
ft

H

tanr, 18
j

li

favrov 22 Tr^
f«i'roi> bis

H

axQoaTdi ^ovo%' 26

[J^]

Tia
I

Tr &Qrjaxoa H^

27 Tr

H

tio x^fco

2,1

h

/(fiarov
7j

,
I

H
4

do^rjO;
01'

3

;;.

enijiX. tr
.

H

tni^XtipriTa 6a

axat
.
.

H^

post

xci\hov

J/fxo.
vf^uiv
j

.

.

TTorrjQwr;
[tr]

h
j

diaxt).
tr

.

novriQMV.
16 to
[tr]

6

Tr

H
tr

xwrarfi/j'.

14 ro
tr
\

H om

tig Xayrj

H
22

om
tr

18 h a^iiO;
fto
I'/foo

H

axia.

zkj'w
^foff

dai'^ta

Got 19 Tr

ftff

fffrtj'

o

%)aoG-

aOTiv

H

f.

ioTiv;

h

*.

o

i^^f-o'a

tGTiv;

H

oi'j'fyrjyft
I

Tr aTaXaiwdrj;
3,3 tr
?)^<u)'

24 Tr /noror;

26 ;'«p H§
[«j']
s.

om
[

Tr

[tojv]

toytor
i)

ra'Torff 4 tr ottoi'

5.6

Tr
,

H

ccranTai' xai

yXwGGa

jtvo, 6

Tr udtxinG.

H

adixiaG

comm.
<?«,«.

zra

pr Tr
ita

H

>';

8 Tr

H

da/uaGai, iSvt'cirai Ki'd-QOTTior tr Jij'.

arx^Q.

vult

T

14 Tr II xuTuxav/. xcu rpevSead^a xiaa ttjg aXtjd-aucG
xcu

4,2

h (foytvaTa.
5

arjTa. fiot/aXidaG,
iir

4 Tr
j

ov^ ^X^^^ ^^^ Tr H om xai, 3.4 Tr H dannvr]H a/^Qa tov fiaov aOTiv (Tr aoTir enc) Tr
|

H^ Xayai ITqog Tr H t]/utr; h ita vel Ty^utj', 8 H ayyiGai 9 Tr H xnt xXccvaara H^ fxaTKT()c(7TrjT0) 12 H aoTir h iffrh^ o pr H^ om 13 Tr noir^Gojfjar 14 tr [ra] ti]G avQ. Tr noia [;'«()] H aniGT. Ti]G avQiov noui Cw>; v/u(ov (tTfxtG yuQ aoTa tiqog h antGT. tu
\
j [ |

>;

Ti]G

avQiov none yaQ
I

rj

cwrj

vfiwv;

ut/jig

aara

rj

tiqog 15

tr

H5

ii^aXr]

5,3
dixccio)'.
[

H H
H5

d-aXt],

x. C.i]aofxav x.

16 Tr ctXn'CovauuG 17 Tr aOTiv enc

vficov
vfxiv;

loG 9

nvQ

a&.

Tr h
xut
r.

vf^icov

OJG

nvQi.

aO-.

6

H

Tr
12

nad^iKG 11 h
«i»Toj'
I

om

o

H aSaXqoi, H rat I'al x.
16
tr

aXXtjXo})'.
,

10

H

xaxo-

ov ov

14 Tr aXatxpccvTaG

Tr

[roe]

xv

H

[tov xv\
tr

H^

nf)OGavxaGd^a\'ii ta&rjTa.
\

18

tr
T//.

H§ vaTor adwxai' 20
*x d-araTOv kvtov

H* yivwGxaTa avTov

sec

Tr

[trj

om
|

h

Tr add laxw^ov

2.

DE EDITIONIBUS.
IPE

(5.)

CONLATIO T TR WH.
3,18

319

1,6 — 2 PE

OETPOr A
*Tr ntToov
1,6 tr
,

(ntaTo).rj a'
7

H

ntroov
tr

ct

Jfoj'
frf.

[jffTfj'J

SoxLuiov hf 8
12 h
ccitk

H
j

aynXXiaTt 9

H
13

om

vuwr
21

11

T.

h

f^rj/.nvTO

«

Tr

H
I

om
2,1
7

tr

H

vriqovTfa Tekfioya, 14

maxova

tr

away. 16 H ($. y^y'Q- 1°^*^] ntGrtvovTua 24 tr arOoa [kvtov] i'Sfn.
Tr

H

TrH

otl eyo)

H^

i'tto-

xnvaiy

5 TrH

oixodo^iifiGd^s
.

6H
\

fxktxTov uxQuyiovicaov

TrH
j

kiO^oa

ov 15
sec
6

H
[tr]
. .

(ort

.

.

ayvoiGuiv)

H

(ft/xoir

24

>||U.

h

I'^uoj)'
'^-

raToi-

Tr

H
.

om

25
.

H
.

aD.u
\

3,1 xra
tr

H^
tr

oni 4
7

H^ V^^X-

7r()«5W(7

h {(oa
T.
,,(i.

y.aX.,

.

Ttxva,)
\

H

vnrjxoviv

Tr

H

yvwaiv, wff aaO^.

ax.
tr

yvriuxtiM
e.

anov.

Tr Gvyxlr]Q.
[

H^ avy(]l-v-)xXrioorouoi
[tr]

//w)"

'

Tr

H

(yxon.

h t«k7 nQoOfvycaa 11 fzzA. Tr
ocary.oa
6
|

H
H^
17

add

(it

16 Tr5 y.aTaXalovGtv vuon' loa xaxonoKov, xarcaa/. 18 and).
\

h tnccd-fv auaoTKuO

H

iY/«a 21 o hf

Tr (ou

.

.

.

fia &8or)

4,1

5 f/ovTi xoircu

oTt Tr |H] add o 18 o sec

H xoirom H add [Jf]
5,1

Tr XQi&ojair
o tert

et ttu(T(>'

Tr H^ om 19
\

ccrTior

H^ om
Xtioci.

tr
j

ayaiyonoucaa
/nrj

Tr
\

H om

rova Tr
[tr]

avtunofajS. 2
5 o [H]
6

Tr

fTnaxonovjntO
8
Tt'j'tt

difj-tl.

Tr

[tr]

H H om

nvayxaGTWd om h tivcc 10
11

x. d^eov

H
j

om

Tr

H
\

6)'

h add rw
Kixoviov

Tr /Qiaroi

[iriaov]

H om

tmv

Tr add ntToov a

EETPOr B
••Tr TifTQOv
1

tnidTolrj

/?'

H

ntroov Tr
[tr]

/?

H5 aifxwr

2.3

H

t]^o)V.

ojO 3 tu pr

H

om
o

|

idiu d.

x.

ao. H^' dia d'o^ija xai aQSTtja 4 Tr r« utyiGra
TtjU. X. /<fj'. ?;,un' 9

xm

rifiia
i.iov

rifi.iv

H^ t«
Tr

trH^ ctfiuoriMV 17

tr

H

o itoff

ayanriroa
Tr^ ayiot
\

fiov
{(0(7

ovroa tar IV
kvyvb)
.
. .

\

H tvdoxr]0((, —
21 Tr^
[tr]

18

TrH

tv raj nyico oQti 19

urarfiXrj)
6

H
om

nQO(fr]rtiu nort
|

uno

2,4

Tr

H

OHQOia

xaraa.

H
\

H

aat^taiv
j

7

Tr

H

tQvaaro

tovaaro,


«7r.

8 o

H^ om Tr tyxaroixiov

H

t^aaaviLtv,

9

Tr

H H

ntioaauov 10 Tr
12

H

rolfxrirai,

H

rgefAOuGtv, 11
tr

TrH

[nufta xvqico]
j

TrH
j

ytytrrtj/iitrcc

H
|

(fdafjrjGorrca, 13 xofxi.

H ndixovfitvoi H

uyuncaa 14 tr H nxuranaarova 15Trli xarcO.inovrta /3off. H^ ^toiQ tr h om off et legunt rjynnTjaar 18 Tr H (cno(fSvyoiTKa Tova 19 Tr rovro \xai] 20 rjiiMV Tr [tr] H^ om 21 TrH 3,3 Tr H tnUKuiKG uvron' 5 h awtaroiru XQfirrov 22 tr xvhafxa
cfTT/'Aot

Tr5 h

7

furoj Tr§ avrov 9

rft

Tr^

H

tiG 10
|

TrH

ot ovt^ttvoi

xarax.

TrH

hf 11 oi)»' tr H oiTOJff H [vfAaa] 12 rrjxtrcu hf 13 Tr H y>;i' xcdVTjV Tr H z«t« to tnayyelfxa tr x«t t« tnayytXfxaru 16 Tr add ntxQov ]i Tfaff Tr H om Tr fffru' enc 18 Tr add [«^^i']
tv()f&Tjatrcu
I 1

320

YI.

DE TEXTUS HISTOEIA.
110
1,2

— lUD

23

ISANNOr A
•Tr iMuvov fjiiGTokr] a
1,2

H

iwkvov «

Tr

{y.ai

rj

Cwrj

.

.

.

it^avtQ.

v/uiv)
7

H H


om

...


H

4 tr

h

;f«p«
i]fxiv

i,\uoji'

5 Tr5

H

ovx sotiv ev avToi

H

cwroG iOTiv 8 Tr tv
10 Tr5 H^ tv
[fUToi]

ovx (OTCV

2,2 h fxoviov 6

ovrwa Tr

[tr]

KVTC)

ovx fOTir 14

H
[tv]

[tov

S-fov]

16 Tr akai^onicc 17

19 Tr

H
tr

ti.

y. f|

rjfAMV

rjocd'

20 xca sec H^

om

j

Tr5 h ttuitu.
.

H

nciVTta

28 a/,

tw narQL 27 h (/(ouiv 29 xca [tr] H^ om
24

H

v/uaa, cO.ka to
3,1

.

.

^ptvSoa-

Tr

H

xai ta/jsr 1 Ttxr.
\

h naidia 12

H

xuiv

s.

d. p.

Tr H^ avTW 19 xcu pr
ort 21 rifxwv pr Tr
[tr]

H om xcu 15 av. h titvTov (av. [Tr] H om tr H ttjv xciQdiav 19.20 H ij//wv H om 22 H av 23 H^ H om ri/xwi' sec
13 Tr
|

[tr]

|

ntaTfvGcofxsv

4,2

trh tXrikv^tvca

B
|

/^rj

ofjok.

h Ivfi
{

6

Tr tOfitv

enc
16

10 H5 r]yan7\xcifxiv 15
/utvfi sec

H

far

H

tO
tr

[^]

Tr

H
6

tmiv enc
fiovco

Tr [H] om 18 Tr cdka 20

Tiwa Svvcaca ayitnuv;

5,1 ;««< sec [Tr]

H

om
Tw
I

5 Tr Tca \St\ iariv
^6fc)

H

r. fcrr. [Jf]

h

|

Tr

«AA« 10 H5

«iiTco

hf

11 tr

18 Tr edict 20 Tr h

ctXrjd^irov,

H o xt^toa r\{iiv 15 Tr Tr H iff^fj' enc H

i«j' sec

Tr av

add iwavov a

IQANNOr B
-Tr iwavov tniaroXi]
1
/3

lomvov
li

/S

Tr

H

fxlfXTt]
!

xvQict

s.

litt.

unc.

ExktXTt] KiQia 5 Tr

XL'ow

s.

litt. line.

H
T

yoaqcov aoi xcuvriv
8 tr

6 ivct sec

Tr

H om

7

H Tr H

tii]Xi}c(.v

non
?j

vult.

H

f<(H

t}-)QyciGc(f^f»cc

12 Tr H^ /«pK

i\uwv
I

Tr

7TfnkrjQ0i)fjisvi}

Tr add iwavov ^

IQANNOr r
•Tr Koarov tniOToXr] y'
1

H

<.w«)'oi'

;'

H

ycaca

s.

d. p.

3

Tr

hyjiQriv

[;««]

H
Tr

s.

u.

4

H^

X'^Q'^'

9

H

SioTQtcpria
ciVTrjO

lOTrH

tx Ti]a exxXr]aiaa 11

fffr/r

enc 12 Tr

V7T

Tr add icoavov y

lOrAA
*Tr lovSa
1
fj'

tnir>xoXr\

^fw

n.

r\.

xcu lif
s.

4

H H

nnoticst8vr\act.v

5
(.

navra hf
kvoix

^
oia
ort

|

tr

h to h| 11
o

H
om

zf«)'

d. p.

12 Tr
oca

H

,

aqo^caa

13 nJ.aVTjTca 15 Tr

Cocfoa

TOV

h

nXavi]Tta
Xoyoiv 16

Coqoa 14
\

H
H

[«af/36fc«cr]
I

Tr
f^.
.

H
. .

joj-yrarttt,

H
tr

MCftXiaa 18 Tr
fXeart 22.23

f Afj'oj'

[oT/]

j

Tr

H

om

roi'

22 iltyxnf
,

tXtajf SiaxQ.

iltuTt

hf 23

H

om

oi'Cf

dt pr

Tr add

^oj;(y«

2.

DE EDITIOXIBUS.
RO

(5.)
1,1

CONLATIO T TR WH.

321

— 9,3

npos psMAiors
*Tr eniaToXia navkov.
1.1 tr

nQoa
9

QcofxaiovG

H5

a;

/v
Tr