1.

POJAM I RAZVOJ TRGOVAČKOG PRAVA Trgovačko pravo predstavlja skup pravnih pravila kojima se regulišu položaj trgovačkih društava, trgovca pojedinca, i drugih učesnika u trgovačkom prometu, te privatno pravni trgovački poslovi u koje ti subjekti ulaze, zaključuju ih i ispunjavaju. Odnosno, privredno, trgovačko pravo je samostalna grana prava koja izučava pravni status privrednih subjekta i njihov odnos prema državi kao i njihov međusobni odnos. Razvoj trgovačkog prava datira još iz starog vijeka i vezan je za razvoj trgovine. Hamurabijev zakon (oko 2000-te godine prije Krista) poznavao je prodaju, poslove prevoza, posredovanje, zajam sa kamatom i kredit. Feničani kao pomorci razvili su prve institute pomorskog trgovačkog prava. Rimsko pravo je poznavalo ustanove pomorskog zajma i trgovinsko zastupanje. U srednjem vijeku razvoj trgovine pospješili su krstaški ratovi, sajmovi i vašari.U novom vijeku, za vrijeme Napoleona u Francuskoj je donesen Trgovački zakonik (1807). Navedeni zakonik je bio uzor donošenju zakonika u mnogim zemljama pa i u Srbiji, Turskoj. Sigurno, jedan od najvećih akata koji je donesen u trgovačkom pravu je Sporazum o uspostavljanju svjetske trgovinske organizacije WTO, koji je 01.01.1995.godine stupio na snagu. U pravu EU trgovačko pravo je kompanijsko pravo i kao kod nas je samostalna grana prava. U angloameričkom pravu je građansko pravo koje je komercijalizovano, te se naziva komercijlno pravo. 2. IZVORI TRGOVAČKOG PRAVA Izvori trgovačkog prava-su: a) zajednički i b) autonomni izvori. A) Zajednički izvori su: zakon, sudska praksa i pravna nauka. Pod zakonom se podrazumijevaju i međunarodne konvencije koje su nakon raifikacije dobile snagu zakona, konvencije u materiji transporta, prodaja mjenice i čeka, zatim se u zakone u formalnom smislu ubrajaju i podzakonski akti izvršne i upravne vlasti (uredbe, pravilnici, naredbe, zaključci). Sudska praksa je interpretativni izvor prava, a nije formalni izvor. Pravna nauka - ne stvara pravo, njena shvatanja ne obavezuju sudove. B) Autonomni izvori- su: običaji (opšti i posebni), uzanse opšte i posebne (uzus – običaj), opšti uvjeti poslovanja, trgovačke klauzule i termini. Pod trgovačkim običajima se podrazumijeva svaka praksa ili način poslovanja koja se poštuju u nekom mjestu, struci ili poslovanju. Uzanse-(uzus-običaj) su kodifikovani poslovi, trgovački običaji čiju je kodifikaciju izvršilo ovlašteno tijelo. Postoje opšte i posebne uzanse.Opšti uslovi poslovanja su: opšti uvjeti prodaje, vršenje usluga nabavke i tipski ugovori. Trgovačke klauzule i termini donose ovlaštene trgovačke asocijacije. Stranke ih uvrštavaju u ugovore i pozivaju se na njih. Još su mogući izvori trgovinskog prava: opšta pravna načela, strana zakonodavstva i trgovačka praksa. Opšta pravna načela su: savjesnost i poštenje, neosnovano bogaćenje, viša sila, zabrana zloupotrebe prava.

4. RADNJE Fizička lica mogu osnovati samostalnu privatnu radnju: radionice, kancelarije, biro, servis, agencija, studio, apoteka ili zajedničke radnje. Radnja se osniva radi obavljanje dozvoljene privredne i neprivredne djelatnosti. Radnja može imati puni pravni subjektivitet što podrazumijeva razdvajanje imovine od imovine osnivača I samo u slučaju “probijanja pravne ličnosti“ osnivač odgovara svojom imovinom. Radnja koja nema svojstvo pravnog lica vodi posebnu evidenciju poslovanja kroz registar kasu i niz drugih računa. Razlika između radnje i preduzeća je u kvantitetu, broju radnika. Staus pravnog lica imaju radnje sa većim brojem radnika i osnivača (10). Za registraciju radnje traži se lakši pristup, uprošćenije knjigovodstvo, lakši prestanak rada. Radnja ima firmu, sjedište, žiro račune, zastupnike, a prestaje stečajem, likvidacijom i statusnim promjenama i posebno kao i sva društva lica. 5. ZADRUGE Zadruga je samostalna, otvorena dobrovoljna organizacija ravnopravnih zadrugara, zasnovana na principima uzajamnosti i solidarnosti, koji zajedničkim poslovanjem ostvaruju ekonomske interese. Prema djelatnostima zadruge su: zemljoradničke, stambene, štedno-kreditne, zanatske omladinske, potrošačke. Osnivaju se pisanim ugovorom, najmanje 3 zadrgara sa ulogom. Zadrugom upravljaju zadrugari po načelu ravnopravnosti. Obavezni organ vlasti je Skupština (Skupštinski poslovodni organ), a fakultativni organi zadruge su upravni i nadzorni odbor. Akti zadruge su: Ugovor o osnivanju, Statut i Ugovor o međusobnim pravima i obavezama. Zadruga koristi zadružnu imovinu i sredstva zadrugara.. Zadruga ima rezervni fond i fond za pokriće rizika poslovanja. Zadruga odgovara za obaveze svojom imovinom, a za obaveze zadruge koje se ne mogu izmirirti, zadrugari supstidijarno saglasno statutu. Zadružni savezi predstavljaju zadruge pred državom i imaju svojstvo pravnog lica. Zadružni savezi organizovani su na granskom ili teritorijalnom principu i pružaju stručnu pomoć članicama. 6. POJAM, SVOJSTVA I IMOVINA PREDUZEĆA Poduzeće je pravno lice koje obavlja privrednu djelatnost, proizvodnju, promet robe i vršenje usluga na tržištu, radi stjecanja dobiti na tržištu. Preduzeće je trgovačko društvo po Zakonu o preduzećima RS. Pod preduzećem u sastavu trgovačkih društava i uopšte preduzetničke inicijative smatra se danas određena privredna djelatnost, koju obavlja trgovačko društvo i trgovac pojedinac, kao nosioci takve djelatnosti u organizacijskom smislu. Tako jedno trgovačko društvo može imati više preduzeća. Preduzeće (trgovačko društvo) je pravno lice. Trgovačko društvo stiče stvojstvo pravne ličnosti upisom u sudski registar, a gubi to svojstvo brisanjem iz trgovačkog registra. Preduzeće sadrži materijalni i personalni supstrat. Materijalni supstrat – imovina (ukupnost imovinskih prava): Pravo svojine; - Obligaciona prava; - Prava individualne svojine; Pravo zakupa. Personalni supstrat: - Osnivači; - Radnici; Rukovodioci. IMOVINA - Imovinu poduzeća čini ukupnost imovinskih prava koja pripadaju preduzeću kao pravnom subjektu i obuhvata stvari, opremu, novac, imovinska prava, prava industrijske svojine (pokretna i nepokretna). Imovina poduzeća je jedinstvena. Imovinu poduzeća čine pravo svojine na pokretnom i nepokretnim stvarima, novčana sredstva i vrijednosni papiri i druga imovinska prava. Imovinu čini prava, obaveze su njeni tereti. Početnu imovinu preduzeća čine ulozi osnivača (osnovni kapital), a ako je u stvarima izražava se novčano. Poduzeće postoji dok ima imovinu.

3. TRGOVAC I TRGOVAČKI POSAO Trgovac je pravno ili fizičko lice (trgovac, proizvođač, preduzetnik, posrednik u prometu) koje u svoje ime i za svoj račun (nije nužno) u vidu privrednog zanimanja kao trajne djelatnosti, obavlja lično ili preko zastupnika neke od sledećih poslova: pribavljanje i otuđenje pokretnih stvari i hartija od vrijednosti, osiguranje, bankarski, mjenjački ili berzanski poslovi, prevoz, špedicija i skladištenje, izdavački poslovi. Zakon razlikuje: trgovce prema poslovima ,trgovce prema načinu i obimu poslovanja, manje trgovce, trgovce po samom upisu u trgovački registar.Trgovci su:individualni trgovci i pravna lica. Individualni trgovci imaju sljedeća svojstva: bave se trgovinom u svoje ime ali ne uvijek i za svoj račun, bave se trgovinom u vidu zanimanja trajno, bave se trgovinom radi sticanja dobiti, bave se proizvodnjom i prometom pokretnih stvari.

1

Firma je oznaka društva. b) Normativni sistem . DOO i komandiatno društvo u svojstvu kamanditora. jer bez dozvole poduzetnik neće moći biti upisan u registar koji se vodi pred nadležnim organom.da je punoljetno.. kadrovski i prostorni uvjeti. Sinonimi su: privredni subjekti i privredne organizacije koja obuhvata i banke. 10. a firma preduzetnika sadrži njegovo lično ime.d. zastavu i druge oznake države.se odnosi na obavljanje djelatnosti koje se odnose na proizvodnju. matično preduzeće.Pismenom objavom. U društva lica se ubrajaju ortačko društvo i komanditno društvo. trajanje društva. To su: tehnički uvjeti. . način utvrđivanja i raspodkele dobiti.(materijalni uslovi – sredstva) odnose se na osiguranje sredstava za osnivanje i početak rada. Strana pravna i fizička lica mogu pod uslovima uzajamnosti osnivati preduzeća u skladu sa zakonom kojim se uređuju strana ulaganja. način rješavanja sporova. Osnivački akt pred. promet robe i vršenje usluga na tržištu. Pravna lica mogu osnivati: akcionarsko društvo. Firma ne može da sadrži: ime države. osnivače. Poduzetnik može biti individualni ili kolektivni. Predmet poslovanja su sve one djelatnosti kojima se preduzeće bavi.p. Preduzeća mogu osnivati fizička i pravna lica. . Djelatnost – Potrebno je diferencirati predmet poslovanja i djelatnost.traže se ovisno o karakteru djelatnosti poduzeća. Ima uprošćeno knjigovodstvo. vrijednost imovine. saglasnost. korporacija. uz prijavu za upis pored akta podonosi se dokaz o uplati uloga. onda se sjedištem smatra mjesto u kome je sjedište uprave koja upravlja. kadrovske . -društvo sa ograničenom odgovornošću d. 8. Sadrži i oznaku djelatnosti i sjedište preduzeća. . 2. sankcija je odgovornost za privredni prestup. . Sjedište se upisuje u sudski registar. preduzeće se bavi trajnim vršenjem određene privredne djelatnosti. ali niti jedan od ovih ne može imati svojstvo pravnog lica. Upisom u sudski registar preduzeće stiče subjektivitet sa punom pravnom sposobnošću. 2 . ne komand. Osnivački akt donose osnivači(organi upravljanja. oznaka društva pod kojim preduzeće posluje i pod kojim se učestvuje u pravnom prometu. Preduzeće je ekonomsko pravni institute. Oblici preduzeća Preduzeća se dijele na društva lica i društva kapitala.Ugovor o osnivanju sadrži kao obavezne elemente: firmu. Preduzeće stiče svojstvo pravnog lica upisom u sudski registar i po zakonu imaju puni pravni subjektivitet. javno preduzeće j. sjedište. poslovni sistem.Istekom vrmena na koje je osnovan.kojeg osniva 1 osnivač je odluka o osnivanju. DJELATNOST I SJEDIŠTE PREDUZEĆA Firma je ime. . Akcionarsko društvo a. OSNIVANJE PREDUZEĆA Sistemi osnivanja preduzeća:a) Zakonski sistem.d. može osnivati javno preduzeće. . 9. . sanitarne.7.tiču se donošenja akta o osnivanju (odluka. . grb. Nema status pravnog lica. Osnivački akti:. preduzeće je pravno lice. ovlašćenu banku. ugovor). f) Sistem prijave Uslovi za osnivanje poduzeća –su: a) opšti. -firma komanditnog društva sadrži ime jednog komlementara i oznaku k. prava i obaveze osnivača.o. Formalni . Preduzeće može obavljeti jednu ili više djelatnosti ako ispunjava propisane uslove za obavljanje svake od tih djelatnosti. ako se djelatnost obavlja u više mjesta. osiguravajuće organizacije..Odlukom o osnivanju se osniva jednočlano društvo. poslovno sposobno. u vidu zanimanja. Da bi neko fizičko lice moglo steći svojstvo preduzetnika neophodno je da ispunjava uslove propisane zakonom to su: 1. skupština) ili fizička lica. prebivalište i djelatnost. Država. preduzeće ima imovinu. Nevršenjem djelatnosti duže od 2 godine . Radnja .je ugovor o osnivanju. radi sticanja dobiti. Prestaje odjavom i po sili zakona. POJAM I ZNAČAJ PREDUZETNIKA Poduzetnik je fizičko lice koje trajno obavlja djelatnost proizvodnje i prometa robe ili vršenja usluga.Svojstvo preduzetnika gubi se brisanjem iz registra. kojim se trgovac. Fizička lica mogu osnivati: OD.Predmet poslovanja je poslovanja širi pojam od djelatnosti. Osnivač imenuje direktora koji zastupa i podnosi prijavu za upis u sudski registar poduzeća. Može da sadrži i oznaku: holding. koncern. AD i DOO. Ako nisu zadovoljavajući. ostala se osnivaju ugovorom.Gubitkom poslovne sposobnosti. Osnivački akt pred. Nema dva ista naziva firme.. FIRMA. trgovačko ime. Prestanak obavljanja djelatnosti preduzetnika: . Posebni . Osniva se podnošenjem prijava opštinskom organu uprave za poslove privrede. najčešće opštinskim.Smrću.o. preduzeće služi u obavljanju djelatnosti sa drugim preduzećima ili građanima. d) Sistem koncesije.Radnja je organizaciona forma za vršenje djelatnosti preduzetnika i nema svojstvo pravnog lica. Firma ortačkog društva sadrži najmanje jednog člana i oznaku o. Firma radnje je personala. trgovačko društvo. odnosno jedinica lokalne samouprave. sadrži ime preduzetnika. KD. Kolektivni poduzetnik je ortačka radnja na kojoj se primjenjuju pravila građanskog prava.. a zatim organe.da ispuni zakonske uslove tehničke. i dobije odgovarajuću dozvolu nadležnog organa. Opšti . Društvo kapitala je ustvari akcionarsko društvo i društvo sa ograničenom odgovornošću. FORME OSNIVANJA PREDUZEĆA Preduzeće je pravno lice koje obavlja djelatnost radi sticanja dobiti. da nije osuđivan za krivična djela. sanitarni. Kao subjekt privrednog prava preduzeće ima nekoliko opštih karakteristika: preduzeće je privredna organizacija. zaštita životne sredine. Sjedište preduzeća je mjesto u kojem preduzeće obavlja djelatnost. c) Sistem dozvole. b) posebni i c) formalni uslovi.. djelatnost. 3.Prestankom prirodnih i drugih uslova.Zabranom obavljanja djelatnosti. Predmet poslovanja je zbir svih aktivnosti obuhvaćenih u jednoj ili više djelatnosti. naziv i oznake međunardne orgnizacije.d.

-ako se odlukom suda utvrdi ništavost upisa u registar. Likvidacioni postupak.ako je pravnom licu izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti zbog neispunjavanja uslova. Namirivanje povjerilaca vrši se iz stečajne mase slijedećim redom: troškovi stečajnog postupka. Donosi opšte akte koje ne donosi Skupština. PRESTANAK PREDUZEĆA. . Ako pravno lice nije organizovano u skladu sa zakonom Prijedlog za pokretanje likvidacije mogu podnijeti: organ ovlašten za zastupanje (određeni pravosudni organ). stečajni upravnik. U suštini svodi se na to da određena osoba koja se profesionalno bavi zastupanjem u sklopu svoje privredne djelatnosti u ime i za račun druge ličnosti obavlja pravne poslove utvrđene ugovorom. -ako se broj članova svede na jedan. kao organ poslovođenja. skupština povjerilaca.11. Upravni odbor: priprema prijedloge odluka za Skupštinu i izvršava njene odluke. Osnov prava za zastupanje je: . privremeni stečajni upravnik. 13. privremeni odbor povjerilaca i odbor povjerilaca. U prethodnom postupku kad stečajni sudija utvrdi da su ispunjeni uvjeti za otvaranje stečajnog postupka.skupština. Posebna punomoć se daje za poslove koji ne ulaze u uobičajeno poslovanje pri vođenju preduzeća.o. Stečajni postupak . ako u roku određenom u toj mjeri ne ispuni te uslove. Opšti akti preduzeća su: statut. kao organ nadzora. niti može na sud. i sl. PUNOMOĆ Zastupanje je pravni posao profesionalnog lica koje nastupa u ime i za račun drugog pravnog subjekta. Punomoć je oblik zastupanja u kome davalac ovlašćenja daje opunomočeniku ovlaštenja za zastupanje pravnim poslom. .Je hitan postupak na načelima parničnog postupka. osnivač ili ovlašćeni član pravnog lica. 14.Akt ovlašćenog organa. -direktor. -Ako nije organizovano u skladu sa zakonom.. bez javnog upisa akcija i d. Prestankom priridnih uslova. kao organ vlasnika. obavlja i druge poslove u skladu sa zakonom statutom i drugim aktima. . podnosi izvještaj skupštini o rezultatima nadzora. ZASTUPANJE PREDUZEĆA. Punomoć data od strane zastupnika u okviru njegovih prava. zatim ostali dugovi. usvaja godišnji obračun i izvještaj o polovanju. -Ako ne obavlja djelatnost duže od dvije godine neprekidno. međutim Statutom mogu i druga lica biti zastupnici. 3 . Razmatra izvještaje revizora. sud koji vodi registar. -Preduzeće prestaje brisanjem iz registra. Pregleda periodične i godišnje obračune i utvđuje da li su sačinjeni u skladu sa propisima. odlučuje o raspodjeli godišnje dobiti i pokriću gubitaka. Stečajni dužnik financijski je nesposoban ukoliko nije u stanju izmirivati svoje dospjele i potraživane obveze. Statut je osnovni opšti akt preduzeća u skladu sa kojim moraju biti ostala opšta i pojedinačna akta. -istekom vremena za koje je osnovano. OPŠTI AKTI PREDUZEĆA Preduzeće prestaje: -odlukom skupštine odnosno članova. odnosno članova. osim a. -ako prestanu da postoje prirodni i drugi uvjeti za obavljanje djelatnosti. sprovodi se u slučajevima: . Za sporna potraživanja povjerioci se upućuju na parnicu koju su dužni pokrenuti u roku od 15 dana i ako je ne pokrenu potraživanje se neće uzeti u obzir. Upravu preduzeća čine upravni odbor i direktor. Prokura i trgovača punomoć (može biti pojedinačna i kolektivna – dva ili više lica moraju se saglasiti) Trgovačka punomoć može biti opšta i posebna punomoć. povećanju i smanjenju osnovnog kapitala.Odlukom skupštine. upisuje se u registar i on ne može otuđivati imovinu. brisanje iz sudskog registra. Direktor: organizuje i vodi poslovanje preduzeća. poslovnik o radu i odluka kojom se na opšti način uređuju odnosi. . Zastupnici preduzeća mogu dati drugim licima punomoć za zastupanje u svom okviru. zastupa preduzeće. Stečajni postupak se vodi radi grupnog namirenja povjerilaca stečajnog dužnika.stečajni sudija. Organi stečajnog postupka su:.vrši nadzor nad zakonitosti rada uprave preduzeća i odbora izvršnih direktora. LIKVIDACIONI POSTUPAK PREDUZEĆA Likvidacija preduzeća znački prestanak rada preduzeća. pravilnik. -ako mu je izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti. donijet će odluku bilo o otvaranju stečajnog postupka ili odbijanju prijedloga za otvaranje. Organi koji vode – su likvidacioni sudija i likvidacioni upravnik ili likvidator. -Ako se glavnica smanji ispod minimalnog iznosa. Zastupnici i punomoćnici Preduzeće po zakonu zastupa direktor.ako se pravomoćnom odlukom suda utvrdi ništavost upisa u registar. Prokura je posebna trgovačka punomoć koju daje direktor uz saglasnost organa upravljanja. Skupština donosi: statut i poslovnik o radu.d. plaćanja. Opšta punomoć je ovlaštenje koje omogučuje trgovačkom opunomočeniku da sklapa sve ugovore i preduzima sve pravne radnje koje su uobičajene u prometu pri vođenju preduzeća. Prvo se izmiruju troškovi likvidacionog postupka. ORGANI PREDUZEĆA Organe preduzeća čine: .za razliku od stečajnog postupka koji se provodi radi nemogućnosti izvršavanja obaveza od strane poduzeća. 12.Zakon. STEČAJ PREDUZEĆA Stečajni postupak se reguliše Zakonom o stečajnom postupku. u roku od 3 dana od roćišta. unovčenje dužnikove imovine i podjelom prikupljenih sredstava povjeriocima.. . Direktor preuzeća nemože biti član upravnog odbora. Stečajni postupak se sastoji od prethodnog i stečajnog postupka. Razlozi za stečaj: osnovni razlog za stečaj je platežna (financijska) nesposobnost stečajnog dužnika. predlaže raspodjelu dobiti. priprema godišnje izvještaje o poslovanju i sprovođenju poslovne politike. utvrđuje poslovnu politiku. Uz prijedlog predlagač je dužan dostaviti potrebnu dokumentaciju. a zatim potraživanja. -spajanjem sa drugim poduzećima ili podjelom.o.ako je istekao rok za koji je pravno lice osnovano. -Stečajem. Otvara se zbog nesolventnosti dužnika u trajanju od 60 dana neprekidno i zbog prijeteće platežne nesposobnosti – pokreće sam dužnik. Ako se donese odluka o otvaranju postupka stečajni sudija imenuje stečajnog upravnika i poziva povjerioce da prijave potraživanja u roku od 30 dana. -upravni odbor. dugovi stečajne mase nastali nakon otvaranja stečajnog postupka. stara se o zakonitosti rada preduzeća i za zakonitost odgovara. i nadzorani odbor. zakazat će ročište. kao organ upravljanja. 15. Odluka se donosi u formi rješenja i upisuje se u javne registre. Nadzorni odbor.

akcionarska društva. statut. Protiv rješenja o upisu se može izjaviti žalba u roku od 8 dana.. koju će između sebe podijeliti prema utvrđenim ugovorom o osnivanju. Rješavajući po žalbi. Ovo društvo ima sljedeća obilježja: osnivaju ga ugovorom dva ili više fizičkih i pravnih lica. PREDMET UPISA I OBAVEZNI PODATCI SUDSKOG REGISTRA Predmet registracije su: osnivanje. Sastoji se od: glavne knjige i zbirke isprava registra. Nadležni registarski sud donosi rješenje o zahtjevu za upis u Registar bez održavanja rasprave. uvažiti žalbu i rješenje registarskog suda ukinuti. Pravna lica mogu osnovati: akcionarsko društvo. konstitutivnost (znači da se bez upisa u sudski registar ne može baviti određenom djelatnošću). visina kapitala u novcu.društva sa ograničenom odgovornošću . učešće u gubitku u visini udjela. Akt o osnivanju.K. odluku o imenovanju zastupnika. Opšti podaci: firma. Nadležni registarski sud vodi glavnu knjigu i zbirku isprava za svakog pojedinačnog subjekta. d) volja i pravni subjektivitet. Registarske isparve se podnose sudskom registru radi utvrđivanja činjenica: . prioriteta. to je novac. obim prava. prestanak rada subjekta ili njegovog dijela. U društvima kapitala dominira interes kapitala. ne iz kapitala. upis dijela ili poslovne jedinice. Minimalan broj članova je 2 – ugovor. tendencije Postupak registracije treba da bude hitan. djelatnost. Sudski registar je regulisan Zakonom o registraciji poslovnih subjekata RS.ortačko društvo. sjedište. Po prijemu prijave sud će tražiti dobijanje jedinstvenog identifikacionog broja. spajnje. Glavna knjiga sudskog registra vodi se u elektronskom obliku. statusne i promjene oblika organizovanja. Elementi trgovačkog društva su: a) ugovor o osnivanju društva odnosno odluka kod jednopersonalnih društava ( je bitan akt za nastanak društva mora biti u pismenoj formi). podjelu. Rješenjem se odlučuje o zahtjevu za upis osnivanja i svih promjena podataka. potvrda banke o izvršenoj uplati. pripajanje. U postupku upisa u Registar. 20. javnost. ako treba. Ortačko društvo(društvo sa neograničenom solidarnom odgovornošću članova) –nastaje ugovorom o osnivanju. Svi podatci za pravna lica se vode u jedinstvenom registru (opštinski sud FbiH i osnovni sud RS). odnosno od carinskog organa carinskog broja za spoljnotrgovinsku djelatnost. Imovina ortačkog društva odvojena je od imovine članova čija je odgovornost neograničena. potvrdu o izvršenoj uplati. Fizička lica mogu osnovati ortačka društva. Prijava za upis u sudski registar sadrži lilčno ime. POJAM I SADRŽINA SUDSKOG REGISTRA Pojam sudskog registra. komanditno društvo. U sudski registar se upisuje i pravosnažna zabrana obavljanja djelatnosti. Posebni podaci se odnose na naknadne upise pravnih lica. koji je sličan okvirnom zakonu o registraciji poslovnih subjekata BiH. 19. te postupkom brisanja subjekta iz registra. društvo s ograničenom odgovornošću. skraćena firma. ime i prezime osnivača.Identifikacione isprave (L. 18. nepotpunu i nedozvoljenu. kredit ne ulazi u osnovni kapital jer ne može biti predmet izvršenja). javna trgovačka društva. O zahtjevu za upis odlučuje sudija pojedinac bez održavanja rasprave. Postupak pred registracionim sudom . izvod iz registra).komanditno društvo. sposobnost da stiče prava i obveze. odgovornost do visine udjela. zastupnik. odobrenje Komisije za hartije od vrijednosti ili drugog organa. stvarima i pravima.akcionarska društva. c) učešće u dobiti – dividenda. a predmet vratiti na ponovni postupak ili preinačiti rješenje registarskog suda.komanditna društva na akcije. Klasična podjela trgovačkih društava: društvena lica i društva kapitala. društvo ima firmu. jednakost uz izuzetke (povlašćene akcije). Registracioni postupak vodi se po načelima vanparničnog postupka. 4 . 17. Obvezni podaci upisa u registar-koji se unose u glavnu knjigu registra mogu biti opšti i posebni podaci o poslovnim subjektima i nadležni registarski sud dužan je tražiti samo te podatke. . komanditna društva. povezivanje. . drugostepeni sud će: odbaciti žalbu kao neblagovremenu. POJAM ORTAČKOG DRUŠTVA Pojam ortačkog društva-ortačko društvo kao društvo lica osniva se ugovorom dva ili više fizičkih lica. oficijelnost.16. . Sudski registar je javna knjiga koja sadrži identifikacione i statusne podatke. Sudski registar vode osnovni sudovi (opštinski u BiH). zanimanje i prebivlište svakog člana ortačkog društva. Protiv zaključka žalba nije dopuštena. koja se obvezuju da uz sopstvenu neograničenu solidarnu odgovornost obavljaju određenu djelatnost pod zajedničkom firmom. a zaključkom sud odlučuje o pitanjima koja se odnose na upravljanje postupkom. b)U društva kapitala spadaju: . PI. a)U društva lica ubrajaju se: . stvari. POJAM I ELEMENTI TRGOVAČKOG DRUŠTVA Pojam trgovačkog društva-Trgovačko društvo je skup više pravnih i fizičkih lica koja uz obavljanje neke trgovačke djelatnosti pod personalnom ili realnom firmom ostvaruju dobit. sjedište.Poduzeće stiče svojstvo pravnog lica upisom u sudski registar. Pravni subjektivitet stiče upisom u registar. odbiti žalbu kao nosnovanu i potvrditi rješenje registarskog suda. formalnosti. udio je lako prenosiv. podaci u vezi sa stečajem i likvidacijom. Izuzetno može nastati i na osnovu statusne promjene. Načela registracije: obaveznost. sud odlučuje rješenjem ili zaključkom. djelatnost pravnih subjekata. a strane imaju pravo uvida u isti. a maksimalan nekoliko. jednoobraznosti. zakonitost. b) ulog ( je dobro koje osnivač stavlja na raspolaganje trgovačkom društvu koje se osniva. prava. prestanak subjekta.

Prestanak društva protekom vremena osnivanja-Ovo društvo kao i svako drugo može prestati nakon isteka vremena osnivanja. i javnog društva. .u obavljanju djelatnosti mora biti samostalno. . .Prestanak društva smrću člana ili padom člana pod stečaj-Ovo društvo prestaje smrću člana društva ali se dozvoljava da se ugovori nastavak rada sa nasljednicima.Pravo na obavještavanje među članovima društva koje je regulisano ugovorom. Obaveza ortaka je da rade u interesu ortačkog društva. . stvarima. 23.komanditno društvo nema obaveznih organa ( fakultativna skupština.Prestanak društva otkazom.Pravo na dobit. . Princip poslovanja je savjesnost i poštenje.dvije vrste članova (komplementari i komanditori). Prestanak društva odlukom članova o prestanku-Članovi društva mogu u svako doba na način predviđen ugovorom jednoglasno donijeti odluku o prestanku rada društva. . koji mogu biti u novcu. ali imaju pravo kontrole knjiga i poslovanja.Društvo može prestati odlukom suda po tužbi određenog člana društva protiv ostalih članova u slučaju: posupanja protivno cilju društva. transformiše se na osnovu odluke donijete na način predviđen ugovorom o osnivanju uz uvjet da bude osigurana minimalna osnovna glavnica propisana zakonom (potreban je osnivački kapital i naravno izmjena firme). Transformacija u društvo sa ograničenom odgovornošću. ili optereti. Početna imovina društva formira se iz uloga članova osnivača. Transformacija ortačkog društva: -Transformacija bez likvidacije. . . 22. . ODNOSI IZMEĐU ČLANOVA ORTAČKOG DRUŠTVA Pravni odnosi između članova uređuju se ugovorom o osnivanju ortačkog društva.Pravo na povraćaj uloga u slučaju prestanka članstva u društvu. Novi član OD odgovara isto kao i ostali. Član ortačkog društva nema pravo da bez odobrenja ostalih članova.o. . . preostala imovina se raspodjeljuje na članove društva. da ga povuče. od kojih najmanje jedno lice odgovara neograničeno solidarno za obveze društva (komplementari). savjetodavni odbor.Prestanak odlukom suda po tužbi. radu i drugim uslugama i dobrima. biti prokurista u drugom pravnom licu ili preduzetnik. 5 . dugotrajno neuspješno poslovanje.21. a. Po završetku postupka likvidacije likvidator prijavljuje sudu brisanje ortačkog društva iz registra. . Likvidacija ortačkog društva: Postupak može biti redovan i skraćen. i nadzorni odbor).U redovnom postupku likvidatori mogu da budu svi članovi OD.Komplementar je fizičko lice.Ovo društvo može prestati otkazom nekog člana društva uz poštivanje ugovorenog postupka otkaznog roka. . zatim član uprave ili nadzornog odbora d. odnosi se na sve obaveze društva i na sve povjerioce. već samo mijenja njegov pravni oblik. a ulagači dobijaju svojstvo članova društva. komplementar KD ili član d.Po skraćenom postupku. PRESTANAK ORTAČKOG DRUŠTVA Prestanak ortačkog društva-Društvo može prestati: . . smanji svoj ulog. Nespojivo je sa članstvom u ortačkom društvu biti član drugog ortačkog društva. PRAVA ORTAKA ( ČLANOVA OD ): .članovi društva su fizička i pravna lica.Transformacija u A.ova transformacija može se sprovesti kao i u dioničko društvo s tom razlikom što se ovdje određuju udjeli članova u društvo sa ograničenom odgovornošću. stvarima i pravima. Osnivanje i registracija . .Pravo na dio imovine ortačkog društva po prestanku rada društva.Firma KD može biti lična (komplementar) i stvarna (unosi se oznaka k.d.ulog (osnivačka sredstva) su u novcu.imovina komanditnog društva je imovina društva. koji mora biti u pismenoj formi. upravni odbo.. . . bez minimalnog uloga. Ima osobine i društva lica i društva kapitala.Osniva se ugovorom kao osnivačkim aktom. . . Odgovornost članova društva je opšta. nesporazumom.o. ODGOVORNOST ZA OBAVEZE ORTAČKOG DRUŠTVA:Članovi odgovaraju prema svim povjeriocima društva. članovi društva mogu odlučiti da se likvidacija društva sprovede po skračenom postupku.nije propisan minimalni ulog. s tim da budući komaditori do registracije jednako odgovaraju kao i komplementari. pravima. U ovom slučaju ne sprovodi se likvidacija društva.radi pod zajedničkom firmom.o.Transformacija u komanditno društvo-transformira se donošenjem odluke na način predviđen ugovorom. ličnom radu ili uslugama. . POJAM I ODLIKE KOMANDITNOG DRUŠTVA Pojam komanditnog društva-Komanditno društvo je privredno (trgovačko) društvo koje se osniva ugovorom dva ili više lica radi obavljanja djelatnosti pod zajedničkom firmom. otuđi. određenog datuma ili izvršenjem određenog posla.o. ugovor je temeljni akt društva.osniva se ugovorom kao trajno društvo. .). a komanditor i fizičko i pravno lice. . Ortak koji izmiri obaveze OD ima pravo regresa od OD odnosno od članova srazmjerno udjelima u društvu.D.Pravo na upravljanje i vođenje poslova društva. a rizik najmanje jednog lica ograničen je na iznos ugovorenog uloga (komanditori). Obavezan organ u komanditnom drustvu je jedino direktor (poslovodstvo) i tu funkciju ne moze da obavlja komanditor.komplementari vode društvo. vec samo komplementar (jedan ili vise njih).Komanditori ne zastupaju KD. ako ugovorom nije drugačije određeno ili treće lice koje imenuje sud. Ulozi po pravilu ulaze u imovinu društva. Osnovne odlike komanditnog društva: . .. TRANSFORMACIJA ORTAČKOG DRUŠTVA Transformacija ortačkog društva predstavlja promjenu pravnog oblikačkog društva.d. Po izmirenju povjerilaca. ako pred nadležnim sudom daju izjavu da su izmirili sve obaveze društva prema povjeriocima i da su regulisali sve odnose sa zaposlenicima.to je transformacija u neko drugo društvo ili društvo s jednim vlasnikom. 24. pa i prema članu društva u tom svojstvu.

godine. Komanditno društvo na akcije ima status pravnog lica. Odluke donosi većinom glasova.raspolaganje udjelima vrši se pravnim poslom i mora biti u pismenom obliku.obavezeu uplate uloga.D. pobijanja odluka.D. Zakonom je propisana minimalna glavnica. ono može nastaviti djelatnost kao ortačko društvo ili kao preduzetnik. Prestaje odlukom skupštine uz saglasnost svih komplementara i istupanjem svih članova osim jednog. Imovinska-pravo učešća u dobiti i raspodjeli likvidacije ili stečajne mase. Glavno obilježje kapitalnog tipa društva je ograničena odgovornost članova društva. Prava članova društva Članovi imaju sljedeća prava: imovinska. zadružnoj. ili kao preduzetnik. PRAVA I OBAVEZE ČLANSTVA Organi društva sa ograničenom odgovornošću-su: direktor.pravo veta na neke odluke uprave društva ili veći broj glasova u odnosu na svoj udio. I komplementari pored udjela mogu imati akcije. Komanditno društvo na akcije se može transformisati u AD ili DOO.o.o. njihova uplata i unošenje u društvo. Upis i unošenje uplata.obavezu ispunjenja dodatnih činidbi. A.o.mogućnost stupanja člana društva u obligacioni odnos sa samim društvom (ugovor o kreditu. Osnivači ovoga društva mogu biti sva domaća i strana. Firma d. POJAM I ODLIKE DOO Pojam društva sa o. 27. . Ulozi i osnovni kapital d. a promjene se unose u knjigu udjela. uz solidarnu neograničenu odgovornost komplementara koji imaju udjele u društvu i ograničenu odgovornost za rizik poslovanja komanditora koji imaju akcije u društvu. Može da bude samo fizičko lice. 3. Oni su trgovci. Odgovornost za rizik je u visini uloga. može biti personalna (društvo osoba) i realna (društvo kapitala) i sadrži skraćenicu d. 28. Ako iz KD istupse svi komanditori. pravo glasa u organima društva. obavljajući određenu privrednu djelatnost.o. 4. Odlike d. a mogu je sazvati i članovi društva ili nadzorni odbor.o. Članovi društva snose rizik za poslovanje druš. 26. ČLANSTVO U KOMANDITNOM DRUŠTVU Komplementari.. Najvažnija karakteristika ovih društava ju u tome da komplementari upravljaju društvom i neograničeno i solidarno odgovaraju za obaveze.o.O. Ovo društvo se reguliše kao društvo sa pravnim subjektivitetom koje posluje pod zajedničkom firmom i fiksiranom osnovnom glavnicom. Udio u društvu je srazmjeran ulogu i riziku.D. Osnivanje društva sa ogran. državnoj. a i manja prava a posebno kada je riječ o odlučivanju. upravljačka. Zakon o preduzećima Republike Srpske ne reguliše ovaj oblik društva. vode i zastupaju društvo. Specijalna. a komanditori ne upravljaju druš.o.o. Vlasnički režim i članstvo. Komanditori-su članovi društva koji za obveze odgovaraju samo do visine udjela.DOO je spoj društva lica (lične osobine članova bitne za nastanak.Osnova se ugovorom o osnivanju (dva ili više lica).odg.o. 6 .do visine svojih uloga. pravna i fizička lica. .o. a za akcije se primjenjuju pravila osnivanja A.o. jamstvu). samostalno odgovara. obavezu nekonkurencije društvu (po ugovoru o osnivanju i statutu članova prema d. Do upisa u registar 50% uloga mora biti uplaćeno na privremeni račun. Ono može imati najviše 30 članova. Obaveze članova društva obuhvataju: .pravo informiranja. Promjene statusa se obavezno upisuju u registar. moraju biti upisani u registar. . Upravni odbor se sastoji od najmanje 3 člana. ograničena odgovornost za rizik društva u visini uloga). Ulog komanditora ne može biti u radu i pružanju usluga. a ostalo u roku od 2 godine.o.su članovi komanditnog društva koji odgovaraju za obavezu društva cjelokupnom svojom imovinom neograničeno solidarno. Kao pravni subjekt nastaje upisom u registar privrednih društava. Prvo d. godine. statut Do prijave upisa u registar ulozi članova d.Ulozi ne mogu biti u radu i uslugama. Nakon zaključivanja ugovora ili donošenju odluke o osnivanju vrši se upis uloga članova društva.o. Prava iz obligacionih odnosa. ORGANI DOO. može steći sopstveni udio koji se mora u roku od jedne godine otuđiti ili poništiti.o. . KOMANDITNO DRUŠTVO NA AKCIJE Komanditno društvo na akcije je oblik komanditnog društva koje osnivaju najmanje dva lica (pravno ili fizičko lice) sa ciljem da obavljaju neku privrednu djelatnost kao registrovano zanimanje.Ako iz KD istupe svi komplementari ono može nastaviti djelatnost kao D. (Actio pro socio i Actio negatoria).).. Osnovnu glavnicu čini zbir uloga članova.o. Skupština je organ vlasti. Oni se ne smatraju trgovcima i nemaju pravo na vođenje firme.O. tako da d. i skupština. je nastalo u Njemačkoj 1892.o. bira ga skupština. obaveze dodatnih uplata.o.o. prodaji. . saziva je direktor. Postojeći akcionari imaju pravo preče kupovine akcija. uz odgovornost cjelokupnom svojom imovinom.25. specijalna. Ovo društvo osnivaju pravna ili fizička lica. Nadzorni odbor bira skupština. Nenovčani ulozi moraju biti procjenjeni. 2.Imovina društva je odvojena od imovine članova. U jednočlanom društvu poslove skupštine i direktora obavlja vlasnik. rad i prestanak društva) i društva kapitala (nebitnost personalnih karakteristika lica koja osnivaju društvo ili mu kasnije pristupaju.O može se osnovati u svim svojinskim oblicima: društvenoj. a ako ga osniva jedan osnivač – odlukom o osnivanju. nadzorni odbor.o. PRESTANAK I TRANSFORMACIJA KD . Direktor predstavlja i zastupa d. ima najmanje 3 člana i stara se o zakonitosti rada uprave i poslovanju društva u cjelini. Komplementari upravljaju poslovima društva.o. privatnoj i mješovitoj svojini. Organi Komanditnog društvo na akcije su Skupština akcionara (komanditora i komplementara) i Nadzorni odbor (najmanje 3 komanditora). Prema tome oni imaju manju odgovornost. Upravljačka.i za obaveze odgovaraju samo do visine svojih uloga.o.O. 1. upravni odbor. . U Jugoslaviji 1937. i prava iz obligacionih odnosa.D.

30. TRANSFORMACIJA DOO Transformacija društva d. Skupštinu dioničara društva čine dioničari sa pravom glasa. postavlja izvršne direktore.AD sazivaju i održavaju osnivačku skupštinu. ako preduzeće nije osnovano u skladu sa zakonom.Kao organ vlasnika dioničkog društva skupština ima hijerarhijski najviše mjesto u dioničarskom društvu. 33. . ne može ekonomske šanse društva koristiti privatno. vrši nadzor nad upotrebom materijalnih sredstava i vođenja poslovnih knjiga. raspodjelu dobiti. odnosno njihovi predstavnici.članovi društva dobivanju dionice novog društva i time postaju dioničari novog društva). Postupak osnivanja AD . TRANSFORMACIJA I PRESTANAK AKCIONARSKOG DRUŠTVA Transformacija dioničkog društva-Odlukom skupštine na način predviđen statutom dioničko društvo se može transformisati u neko drugo društvo. lojalan je kompaniji.o. D. Ono se može transformisati odlukom skupštine. Ipak granice ovlašćenja organa određene su zakonskim statutarnim ovlašćenjima skupštine. sjedište. Dionice zbog svoje lake prenosivosti mogu biti predmet špekulacija na berzi. takođe odlukom i potrebna je saglasnost akcionara.o.o. istekom roka na koji je preduzeće osnovano. b) Sistem slobodnog udruživanje. tako da mali akcionari ne vode i ne upravljaju društvom i pored svih instituta zaštite manjinskih akcionara. a ulog mogu činiti i stvari (pokretne i nepokretne) i prava izražena u novčanoj vrijednosti. rok trajanja AD. DIREKTOR . Osnivači su domaća i strana pravna i fizička lica. podjela. pa se u javnosti može stvoriti lažna slika o stvarnom stanju nekog društva.Kod simultanog osnivanja. da se nadzorni odborne bi mogao mješati u upravljanje i rukovođenje društvom. Likvidacija dovodi do namirenja svih povjerilaca u potpunosti. Upravni odbor donosi strateške odluke iz oblasti poslovanja. Likvidacioni postupak pokreću: osnivači. a u slučajevima predviđenim zakonom i nadzorni odbor i dioničari. Nadzorni odbor čuva zakonitost poslovanja društva. pripajanje). Likvidacija se sprovodi uslučaju: kada je upravnom mjerom zabranjeno vršenje djelatnostii zbog neispunjenja uslova. Privredni značaj društva Pravna i organizaciona forma ovog društva omogućuje pravnim i fizičkim licima da se angažuju u poduhvatu dijelom imovine i lakše preuzimaju znatno manji rizik gubitka u dioničkom društvu.29. prestaje likvidacijom. c) sistem normativnog akta Dioničko društvo se osniva ugovorom o osnivanju. Osnivači su pravna i fizička lica. Likvidacioni postupak sprovodi Likvidaciono vijeće i likvidacioni upravnik. 32. Direktor: ima fiducijarnu dužnost. broj članova UO. vlasnik. redovna i vanredna. Imovina ranijeg društva postaje imovina novog. Skupština može biti: osnivačka. broj akcija i glavnice.čiji je osnovni kapital utvrđen i podijeljen na akcije dređene nominalne vrijednosti. Akcionarsko društvo (udjeli se pretvaraju u akcije . koji postaju komplementari.000 KM. vlasnici uloženog kapitala. Rok za upis akcija ne može biti duži od 3 mjeseca. a da ipak ne aganžuju cijelu svoju imovinu. gubitak) i fakultativne elemente (odredbe o ulozima u stavrima i pravima kroz akcije).ortačko društvo (ovaj oblik manje je prisutan u praksi zbog lošijeg položaja članova društva).o.o. 34.komanditno društvo (potrebno je zaključenje novog ugovora u kome bi se odredio status članova tko postaje komplementar a tko komanditor. Ono se može transformisati u: .o. ORGANI AKCIONARSKOG DRUŠTVA SKUPŠTINA . prirodni i drugi za vršenje djelatnosti. jer se radi o solvetnom subjektu. osnivači raspisuju javni poziv za otkup dionica i pored faza prisutnih kod simultanog osnivanja. POVEĆANJE I SMANJENJE OSNOVNOG KAPITALA AD 7 . komanditno društvo i u ortačko društvo. dužnik i sud ili 10% akcionara. stečajem. akcije se pretvaraju u udjele i nije potrebna saglasnost akcionara.o-Ovo društvo odlukom organa upravljanja može promjeniti svoj oblik na način predviđen u statutu. NADZORNI ODBOR . zbog pravosnažne sudske odluke o ništavosti upisa preduzeća u sudski registar. Prestanak akcionarskog društva Akcionarsko društvo.je zastupnik i ima funkciju poslovanja zajedno sa upravnim odborom. Zakon o preduzećima razlikuje dva postupka osnivanja dioničarskog društva: -simultano osnivanje i sukcesivno osnivanje.o. POJAM I PRIVREDNI ZNAČAJ AKCIONARSKOG (DIONIČKOG) DRUŠTVA Pojam dioničkog društva. Upis i uplata akcija vrši se preko ovlaštene banke. mora posjedovati dužnost vještine. Kod transformacije u komanditno društvo. Odgovara za obaveze svojom imovinom. Novo društvo pravni je sljedbenik ranijeg društva. kada su prestali uslovi. Registracijom AD stiče poslovnu sposobnost. Skupština se sastaje najmanje jednom godišnje a saziva je upravni odbor. osnivači otkupljuju sve dionice (akcije) prilikom osnivanja dioničarskog društva. a ako ga osniva jedan član –odlukom o osnivanju. djelatnost. Novčani dio osnovnog kapitala ne može biti manji od 50. Nedostatak je što društvo vode veliki akcionari ne samo glasovima u skupštini već i članstvom u upravi i nadzornom odboru. Dionice ranijeg društva se povlače a udjeli u novom društvu stiču se srazmjerno njihovoj vrijednosti. stara se oko izrade godišnjih obračuna i donosi pravilnike. kao i svako trgovačko društvo prestaje. Ima obavezne (firma. ako postoje razlozi prestanka predviđeni za likvidaciju društva. transformacijom i promjenama (spajanje. preuzima sve obaveze ranije društva.. Prema njemačkom pravu upravni odbor postavlja i razrješava direktore. transformisati se u neko drugo društvo. 31. a o izvršenoj uplati izdaje se potvrda. Ulog društva-može biti u gotovom novcu ali ako se tako predvidi statutom.Može da sazove vanrednu skupštinu i učestvuje u njenom radu. vrijednost.Statut je osnovni i konstitutivni akt AD. posjeduje poštenje u radu. Akcionarsko društvo može se transformirati u d. potrebna je puna saglasnoat akcionara.Akcionarsko (dioničarsko) društvo je društvo koje osnivaju pravna odnosno fizička lica radi obavljanja djelatnosti. Sva imovina se prenosi u novo društvo).To je kolegijalni organ. UPRAVNI ODBOR . A kod sukcesivnog. Zbir nominalnih vrijednosti svih dionica čini osnovni kapital dioničarskog društva. Kod transformacije u d. stručnjak je. OSNIVANJE AKCIONARSKOG DRUŠTVA Sistemi osnivanja dioničkog društva su: a) sistem koncesije. Kod transformacije u ortačko društvo. Oni koji imaju dosta novca mogu putem kupovine kontrolnog paketa dionica biti dominantni vlasnici.

sa istom ili većom nominalnom vrijednošću akcija. Organ vlasnika EK je skupština akcionara.Normativni sistem ispunjavanjem zakonskih uslova (anglosaksonske zemlje). Sredstva za rad obezbeđuje osnivač. mogu postaviti više od polovine članove UO i NO. Sudska zaštita: Individualnu tužbu podnosi akcionar protiv odluke organa AD radi naknade štete. smanjenjem nominalne vrijednosti dionica. društva građanskgo ili trg.Dioničari imaju višestruka prava to su: imovinska prava (pravo na učešće u dobiti /dividenda/. PRAVA I OBAVEZE AKCIONARA U AD Prava i obveze akcionara ili dioničara. Pojednostavljeno AD osniva 2 ili više društava sa minimalnim osnivačkim ulogom kao zatvoreno AD i u Francuskoj se zove „društvo društava“. na informisanje. Povećanje osnivačkog kapitala registruje se u trgovačkom registru. Raspodjela dobiti . 36. Povećanje osnivačkog kapitala može se izvršiti na tri načina: izdavanjem novih dionica po osnovu novih uloga. regionalna i lokalna vl.Statut akcionarskog društva mora sadržavati odredbe o iznosu osnovnog kapitala. Zabranjena je kompenzacija akcionarskih potraživanje.. Akcenat je na ostvarivanju javnog interesa koji se ostvaruje kroz davanje saglasnosti na statut.Dobrovoljna udruženja neprofitnog tipa VB. konverzacijom potraživanja u osnovni kapital uz saglasnost povjerilaca. kada rezerve društva nisu dovoljne da pokriju gubitak.Kao državna služba (organe i posrednike). unosom stvari ili prava u osnovni kapital. Akcionar se ne može osloboditi glavne obaveze unosa uloga. kontrolu glasova na bazi a na osnovu postavljnja većine članova UO.Sistem državne odluke (Francuska italija). kontrolu glasova po osnovu akcija izdatih od strane pred. Z o preduzećima i dr. Od. Svaka promjena u kapitalu povlači za sobom i promjenu statuta. Evropsku kompaniju kao holding osnivaju AD (javna) i DOO (privatna kompanij sa ograničenom odgovoirnošću) iz dvije države članice EU.o JP. tj. Javna preduzeća u pravu EU . Javna vlast jednako je država.JP je ono koje preduzima ekonomske aktivnosti na koga javne vlasti mogu vršiti dominantan pravni i faktički uticaj kod vršenja poslova u opštem interesu. s druge strane smanjivanja osnivačkog kapitala može štetiti interesima povjerilaca. te može odlučiti da vrati dioničaru dio uloga u dionicama i na taj način smanji osnovni kapital. pravo postavljanja pitanja od organa društva.Organizaciju i delatnost utvđuje statut. Kd.Vrši skupština AD i to najprije za pokriće gubitka. . EK može da osnuje društvo – kćer (čak i kao jednočlano društvo) na području neke zemlje članice EU. Preduzeće u EU su trg. . komunalija.Regulisana entiteskim Zak. Efektivno povećanje kapitala znači priliv novog dodatnog kapitala uplatama u u novcu. vodoprivrede. PTT šumastvo.zakonima. republike i zapošljvaju više od 50 lica. Smanjenje osnovnog kapitala dioničkog društva vrši se najčešće zbog poslovanja sa gubitkom. pravo glasa u skupštini. uključenjem rezervi društva ili uključenjem dividendi. Javna preduzeća . Većina se utvrđuje u statutu. Kolektivnu tužbu pokreće jedan akcionar protiv društva ili uprave radi povrede prava. Osnivaju se u javnom interesu u oblastima energetike. U SAD berze su profitne organizacije (osim berze u Čikagu). Doo. pored uslova koji se moraju ispuniti po zakonu Kontrola berzi: država (germanske zemlje) i Komisija za berze i hartije od vrijednosti (poludržavno samostalno tijelo). prava i zadružna društva i dr. o JP. Povećanje osnovnog kapitala omogučuje razvoj društva. Uređena su Zak.Sistem dozvole državnih organa. Javna preduzeća u Republici Srpskoj . Za uneseni kapital izdaju se nove dionice. lokal.osnovna obveza je uplata upisanih akcija. POJAM JAVNOG PREDUZEĆA Pojam javnog preduzeća. Smanjenje osnovnog kapitala ne smije narušiti princip jednakosti dioničara. Manjinskim akcionarima se smatraju članovi i akcionari koji posjeduju najmanje 10%vrijednosti kapitala u društvima. pravo na pobijanje sudskih odluka). kontrole poslovanja AD. što je od interesa povjerilaca društva. Učešće zaposlenih u upravljanju rezultat je pregovora vlasnika i zaposlenih. javno i nform.JP osniva republika ili jed. dok kod dvoslojnog sistema postoje organ upravljanja i kontrole. samoupra.Imaju 3 organizaciona oblika: . Dobit nije osnovna svrha poslovanja. povećanje kapital statusne promene i cene roba i usluga JP. Odluku o povećenju kapitala donose dioničari kvalifikovanom većinom. finans. JAVNA PREDUZEĆA U PRAVU EU Definiše Uputstvo o transparentnosti kao preduzeća nad kojim javne vlasti imaju direktan ili indirektno dominantan uticaj na bazi svojine. 35. Promjene u osnovnom kapitalu mogu biti u njegovom povečanju ili smanjenju. EVROPSKA KOMPANIJA 39. . specijalna prava (pravo na veći broj glasova u odnosu na akcionarski kapital. Organizacione forme su: Ad. zatim popunjavanje rezervi do pola. Smanjenje osnovnog kapitala može se izvršiti putem denominacije. pravo raspolaganjima akcijama i pravo preče kupovine novih akcija). Obaveze akcionara. izbor direktora. radi obavljanja djelatnosti od opšteg interesa. Sistemi osnivanja berzi:. a odluka djeluje i prema drugim akcionarima. prioritetnu dividendu. Dominantan uticaj se ispoljava kroz: većinski kapital. PL koja posluju po principu sticanja doboti. ORGANI JAVNIH PREDUZEĆA 8 . Imaju svojstvo PL. lična prava( pravo izbora u organe društva. Derivatnu tužbu podnosi Skupština AD protiv upravezbog nezakonite odluke za naknadu štete (najmanje 10% kapitala). Do smanjenja može doći i kod društava koja imaju neiskorištenost kapaciteta. pravo na dio likvidacione mase. To su i preduzeća sa više od 50% vlasniš. povjerilačka prava (dioničari mogu stupiti u obligacione odnose i sticati određena prava i obaveze-ugovor o kreditu. pa tek onda dividenda u srazmjeri sa nominalnom vrijednošću akcije.Specijalizovana AD neprofitnog tipa (Nem). a rad mora biti u funkciji opšteg interesa 38. . Berze hartija od vrijednosti (HOV) . Dominantan uticaj se ispoljava kroz: većinski kapital. Pojednostavljeno AD. pravo na postavljnje određenog člana uprave).prevo. Osnivač je RS ili jedinica lokalne samouprave radi obavljanja djelatnosti od opšteg interesa sa najmanje 50%+ 1 akcija u svojini RS i zapošljavaju više od 50 lica.Pored skupštine postoji i organ upravljanja – jednoslojni sistem.učešća ili prava. 37. jamstvu).

Postoji vertikalni i horizontalni koncern. Postoji više modela transformacije društvenih preduzeća. OBLICI GRUPACIJE PREDUZEĆA Osnovni oblicu grupacije preduzeća su: koncern. . ugovor o zajednici dobiti). ugovor o vođenju posla. uvodi profesionalno upravljanje i novi svojinski tip koji je efikasniji i odgovara tržištu. MODEL PRIVATIZACIJE U FBIH U Federaciji BiH kao i u RS-u. Sredstva plaćanja u procesu privatizacije mogu biti razni vaučeri dodjeljeni građanima ili borcima. ugostiteljstva. Društveno preduzeće kada se transformiše.tendero javnom ponudom akcija. Metode privatizacije su: vaučer ponuda. donosi poslovnik o radu. Osnivači:Republika. Uredba propisuje da preduzeća koja obavljaju djelatnost proizvodnje i prometa određenih proizvoda pružanja usluga koje su nezamjenljiv uslov života i rada građana i drugih preduzeća na određenom području. ima kontrolu nad donošenjem odluka u više drugih preduzeća.000 km. 40. izvješćuje nadzorni odbor. Koncern-nastaje zaključivanjem ugovora o dominaciji. sprovodi etički kodeks.Pravo na vaučere imaju državljani RS i porodice poginulih i nestalih boraca. inkorporisanjem jednog preduzeća u drugo.) 41. želu uvesti profesionalno upravljanje i želi da uspostavi adekvatan vlasnički tip koji odgovara tržištu kapitala. ugovor o vođenju preduzeća. odnosno certifikat. pa Zak. opština. -dobra u opštoj upotrebi. koje se naziva krovno preduzeće.privatna pred. Filijala – je društvo u kome neko društvo ima više od polovine njegovog kapitala. nove investicije. I društvena transformacija. tender. kupone i novac. plan poslovanja. menadžeri predu. Zakonom o privatizaciji izuzeta su: .urencije.dokapitalizacija pod povlaštenim uslovima radi povečanja kapitala (sredstva pripadaju preduzeću). privatna. s tim da oni akcionari koji imaju najmanje 5% glasačkih prava imaju pravo na 1 mjestu u NO.obligacioni ugovor (ugovor o zakupu. Razlike se svode na ime Agencija i Direkcija za privatizaciju.. vaučer.rešavanje unutrašnjih dugova. Problem privatizacije društvenog kapitala je identifikacija vlasnika i procenat njihovog učešća (država. itd. Izvor Uredba sa zakon. PRAVNE TEHNIKE GRUPACIJE I PREDUZEĆE Pravne tehnike grupacije preduzeća su: . privatnoj i mješovitoj sredini.Organi upravljanja javnim poduzećima po ranijim zakonima bili su : upravni odbor. Privatizacijom preduzeća u društ. a sredstva poslovanja mogu biti u državnoj.su: agencije. a mogu biti u državnoj. Sredstva za osnivanje javnog preduzeća osiguravaju osnivač.prenos dionica direkciji za privatizaciju itd. delovi preduzeća trgovine.snagom. . Sredstva za osnivanje JP obezbeđuje osnivač. investiciona preduzeća.stranci.svojini pribavlja se dodatni kapital.Otvoreni fondovi su spremni da svakog momenta otkupe svoje dionice od investirora koji su uložili sredstva u fond. U postupku “male privatizacije” obavezno se privatizuju preduzeća manje vrednosti od 500. ali mogu prodati dionice. I vršenju upravljačkog prava na bazi tog učešća) . razvoj tržišta i konk.model izdavanja i prodaje dionica radi prodaje posotjećeg društvenog kapitala (sredstva idu ui fondove van preduzeća. . trust. tehnika upravljanja jenom namjenskom imovinom. holding. privredni napredak. a najkorišteniji su: .građani. Učesnici p. odnosno vlasnik a direktora je birao upravni odbor. su: disperzija svojine otklanjanje monopola.kapital učešća (sticanjem učešća od 1 druš. gdje se sva preduzeća u koncernu stvaljaju u jednak položaj i gdje nema dominantnog efekta. 42. Dužnost trusta je da upravlja povjerenom imovinom u skladu sa njenom namjenom i da na stvarnog vlasnika prenese plodove i proizvode dobara koja su predmet trusta. . agencija za privatizaciju odobrava. zadružna i javna preduzeća. predlaže statut. NO ima najmanje 3 člana. nadzorni odbor. PRIVATIZACIJA U RS Uslove za učešće u privatizaciji definiše Zakon o privatizaciji državnog kapitala u preduzećima i treba da obezbjedi: . U kapitalu 2. Brza privatizacija u uslovima visoke ponude izaziva obezvređenje kapitala. poslovno udruženje. Holding – je grupa povezanih preduzeća u kome jedno preduzeće.klasična prodaja preduzeća javnom licitacijom. Principi privatizacije su: jednostavnost sveobuhvatnost (nediskriminacija građan transparentnost i brzina).pristup tržištima kapitala. Vertikalni koncern je onda kada dominantno preduzeće i jedno ili više zavisnih preduzeća grupišu pod jedinstvenu upravu dominantnog preduzeća.. manje od 50 zaposlenih.pravo učesnika na izbor određenih preduzeća u koja će investirai vaučere.neposrednom pogodbom. Organi upravljanja su upravni odbor i direktor i skupština (kod mešovite svojine). Kupci(građani.sprovo-di p. -objekti od opšteg kulturno istorijskog znajačaja Privatizaciju provodi Direkcija za privatizaciju a za svoj rad odgovara Vladi. Investiciona preduzeća su otvoreni i zatvoreni investicioni fondovi. piramidalno stepenastog i cirkularnog učešća) . na osnovu učešća u kapitalu i kroz ugovor.snagom o JP.fond) Prodaja se vrši: javnom aukcijom.o potvrđivanju uredbi sa zak.grad Sarajevo domaća i strana pravna i fizička lica. može se realizovati u formi interesne grupacije.privatnoj i mešovitoj svojini. Kod zatvorenih fondova ulagači ne mogu povući svoja sredstva. usluga. 44. obnova. Druš. TRANSFORMACIJA DRUŠTVENIH PREDUZEĆA Po kriterijumu vlasništva razlikujemo državna. Kupci mogu biti domaća i strana. Dugoročne koristi p. kuponi kao kompenzacija za deviznu štednju i naravno novac. Kratkoročne koristi p. Cilj privatizacije je eko. 43. direktna prodaja ili kombinacija navedenih metoda. Javna preduzeća u BiH. nadzorni odbor (nadzire rad uprave. a radnici imaju povlašten popust na nominalnu vrijednost dionica).radnici. fizička i pravna lica. zapošljava i otpušta zaposlene.javno učešće pod jednakim uslovima za sve učesnike i . program investicija. rvi. radi to iz razloga što mu je potreban dodatni kapital. Trust – je ustvari. POVEZANA PREDUZEĆA 9 . Upravne i nadzorne odbore bira osnivač. Poslovno udruženje je statusna forma nastala na autonomnoj osnovi s ciljem unapređenja privredne djelatnosti kao i zastupanja strukovnih interesa osnivača. sve je skoro isto. odlučuje o raspodjeli dobiti). poslovnik o radu. etički kodeks. etički kodeks. filijala. Horizontalni koncern.ugovor o dominaciji (odnos dominacije i zavisnosti na bazi kapital učešća mogu se postići metodom – radijalnog. su: nove tehnologije.prirodna bogatstva. 45. Po novom zakonu su: skupština( donosi statut. daje prijedlog o osnivanju novih poduzeća) i uprava (izrada plana poslovanja. direktor. licitacija.dokapitalizacija bez popusta gdje domaća i strana lica ulažu u preduzeće čime se uspostavlja nova svojinska i upravljačka struktura. daje prijedloge nadzornom odboru o poslovnoj saradnji) Upravu preduzeća čine direktor i izvršni direktor i bira ih nadzorni odbor većinom glasova na temelju javnog konkursa. I koordinira rad kantonalnih agencija.

50. POJAM I ZNAČAJ BERZI 10 . štedionice. Kod nas platni promet i ostale transakcije vrše komercijalne banke. hipotekarne i poslovne banke. 48. STRANE BANKE U RS I DRUGE FINANSIJSKE ORGANIZACIJE U skladu sa Zakonom o bankama. Razloz drž. bira upravni odbor. Minimalno uloženi kapital za rad filijale iznosi 5 miliona KM.Ako su međusobna učešća u kapitalu relativno ista svako preduzeće smanjit će učešće u osnovnom kapitalu drugog preduzeća do 10%. dozvola Agencije za bankarstvo. iznos osnivačkog uloga. holding -Ako jedno preduzeće posjeduje akcije ili udjele koji čine više od 10 % osnovnog kapitala drugog preduzeća. 46. U sudski registar upisuju se i dijelovi banke koji po statutu imaju određena ovlaštenja sa trećim licima. izvršni direktor i pomoćnik direktora). suzbijanje monopola i nelojalne konkurencije. 2. Kao glavni predmet poslovanja banke javlja se uzimanje i davanje kredita. održava se najmanje 1 godišnje u mjestu sjedišta banke) . kao i posredovanje u novčanom prometu.Sjedište Centralne banke je u Sarajevu. založne. skupštini onda se smatra matičnim preduzećem. Ona se može baviti bankarskim poslovima sa inozemstvom pod uvjetom utvrđenim zakonom. atesti. uložena sredstva u osnivački fond. Država interveniše planovima i zakonima u privrednom životu. Od drugih finansijskih institucija na tržištu se javljaju poštanske štedionice. imenuje direktora i utvrđuje poslovnu politiku banke. 47. Centralna banka ne može izdavati kredit. ne može kreditirati državu. PRAVNI POLOŽAJ I OSNIVANJE BANAKA 51. a sve to iz razloga suzbijanja monopola i nelojalne konkurencije. dotacije. poslovni je dio banke osnivača koja odgovara za sve obaveze koje nastanu u radu filijale. 3. Uslovi za osnivanje banke su: odluka osnivača o osnivanju. uspostavljanje ravnoteže u platnom bilannsu.spisak osnivača i podaci potrebni za utvrđenje boniteta banke. a drugo preduzeće zavisnim. njih imenuje I razriješava skupština) i uprava (organizuje rad i rukovodi poslovanjem.511292 Eura. tehnički normativni. čine ju director.intervencionizma su uspostavljanje narušene ravnoteže na tržištu.Ako jedno preduzeće ima u drugom preduzeću večinsko ili značajno učešće kapitala. 49. Banka se osniva i posluje kao akcionarsko društvo. nadzorni odbor (4-6 članova+predsjednik. učešće kapitala tog drugog preduzeća ne može biti veće od 10 % osnovnog kapitala prvog preduzeća. Uslov za osnivanje i rad je dozvola Agencije za bankarstvo.Po zakonu o preduzećima povezana preduzeća su: 1. ali njegovo djelovanje je određeno i privrendno-planskim mjerama države.je tržišni subjekt za obavljanje bankarskih poslova. odnosno pokrivati njen buetski deficit ni na koji način. Centralnoj banci je zabranjeno obavljanje operacija na tržištu novca. kompenzacije. poslove platnog prometa i posredovanju novčanom prometu. DRŽAVNI INTERVENCIONIZAM I PREDUZEĆE Preduzeće jeste samostalno u datom pravnom okruženju. Zakon obavezuje obavještenja o preuzimanju više od 10% i obavezu otuđenja preko 10 % u roku od jedne godine. Dozvola je uslov za upis banke u sudski registar. matično i zavisno preduzeće (mješoviti holding. Matično preduzeće je ono koje ima najmanje 25% učešća kapital. Uz zahtev se podnosi ugovor o osnivanju. Od instrumenata monetarne politike na raspolaganju su joj obavezne rezerve. premije. manjim učešćem. POJAM I VRSTE BANAKA BANKA. Osnovni kapital banke sastoji se od gotovine i materijalne imovine svih običnih akcija. Odluku donosi osnivačka skupšina koju čine predstavnici osnivača. Strana banka može osnovati u svoje ime i za svoj račun filijalu za obavljanje bankarskih poslova. preduzeće sa uzajamnim učešćem . Prijava za upis u sudski registar posnosi se najkasnije u roku od 30 dana od dana dobijanja dozvole za ard.su povezana preduzeća kod kojih svako preduzeće ima učešće kapitala u drugom preduzeću. što znači da izdaje domaću valutu sa punim pokrićem u slobodnim deviznim sredstvima po fiksnom kursu 1 KM = 0. Organi banke su: Skupština (čine ju akcionari. U vanjskotrgovinkom prometu koriste se privrednoplanske mjere kao što su određivanje robnog kontingenta. CENTRALNA BANKA BIH Dejtonskim sporazumom uspostavljena je Centralna banka BiH. Osniva se kao AD i upisuje se u registar. dozvole za uvoz i izvoz određene vrste robe. Dozvolu za rad banke daje Agencija za bankarstvo i zahtjev se podnosi pismeno. Filijala nema svojstvo pravnog lica. Banke mogu osnovati domaća i strana. Svojstvo pravnog lica banka stiče upisom u sudski registar. Obavljaju kreditne poslove. Sva prava određuju se odlukom o osnivanju. pravna i fizička lica. bilo da se radi o relativno istim ili večim tj. regresi. Dozvola agencije uslov je za upis u sudski registar.Izvor: zakon o bankama republike srpske. Minimalan ulog 15 miliona KM.Upravu banke čini direktor i izvršni direktor (na 4 godine imenuje NO) Banka se osniva i posluje kao akcionarsko društvo. štedno-kreditne službe i druge finansijske organizacije.Kao privrednoplanske mjere u unutrašnjem prometu najčešće se koriste kontrola cijena. komercijalne ili depozitne. strana pravna i fizička lica mogu osnovati nove ili ulagati u postojeće banke. koncer) . itd.a dozvolu daje agencij. Mogu je osnovati najmanje dva osnivača. Banke se osnivaju i posluju kao akcionarska društva koja mogu osnovati najmanje dva osnivača. Banke u RS . Zatim ona donosi statut. Ona ne može davati komercijalnim bankama kredit za pokrivanje likvidnosti. ili ako po osnovu zaključenih ugovora ima pravo da imenuje četvrtinu glasova upravnog odbora. te najmanje 25 % glasova u Skupštini i upravnom odboru. niti kredit za bilo koje druge namjene. deviznog kontingenta. Prema vrstama djelatnosti banke mogu biti: emisione ili centralne. Centralna Banka BiH održava monetarnu stabilnost u skladu s „curency boar“ aranžmanom.

SPOLJNOTRGOVINSKA KOMORA BIH Spoljnotrgovinska komora BiH je samostalna. Članovi komore su preduzeća. 53. -neistinito označavanje robe (porijeklo. od kojih šest (nacionalni ključ 2+2+2) bira skupština iz reda privrednika. a njegova zarada nije provizija kao u brokera. kreditne hartije (razne obveznice).Je prema zakonu o pk samostalna stručno poslovna organizacija. Kupuje i formira sopstveni portelj hartija od vrijednosti da bi se kasnije pojavljivao kao prodavac. Nadzorni odbor broji tri (3) člana koje bira skupština iz reda privrednika. Burzu karakterizira: organizirano tržište. dok oni koji računaju na pad kurseva su besisti. Skupština bira izvršni odbor i predsjednika komore. znači njeno isključivanje ili ograničavanje na tržištu. Prema Zakonu o trgovini. Pk deluje na razvoju privrede. BERZANSKI POSLOVI Berzanski poslovi su: 1. Komora ima sljedeće organe: skupštinu. RS. vodovod. šećer).podmićivanje. a tri člana člana su predsjednik i dva potpredsjednika Komore. ali on kupuje i prodaje hartije od vrijednosti i drugu finansijsku aktivu prvenstveno kao principal. a kupac novac isti dan). predsjednika i dva potpredsjednika.Za rad komore sva pitanja određena su statutom. Sedište pk je u BL.se odvija putem kotacije (dilersko tržište) i putem aukcije. On je preprodavac. nadzorni odbor. Faktički monopol nastaje najčešće privrednim rastom ili fuzijom preduzeća. (ugovori o kartelu i fuzijom konkurentskih preduzeća) i .To je organizirano moderno tržište vrijednosnih papira. nadzorni odbor. . priprema zakonodavstva. sud časti. -povreda tuđih poslovnih odnosa. Učesnici na berzi koji računaju na skakanje kurseva zovu se hosisti (bikovi). elektroprivreda). i Brčko distrikta. 54. Diler je takođe finansijski posrednik. Privredna komora RS . Za brokera je bitno da ostvari što veći promet bez obzira na cijenu. U svim svojim aktivnostima komora djeluje u suradnji sa: privrednom komorom FbiH. drvo. Organi komore su: skupština. upravni odbor. zastupanja privrede pred državom. U BiH komore su organizovane na entitetskom nivou: Privredna komora F BiH.godina. Amsterdam. plemenitih metala. makleri. Diler je taj koji snosi rizik poslovanja jer kupuje i prodaje. 57. i oni odlučuju o sporovima.neopravdano neizvršenje ili raskid ugovora. MONOPOL Monopol je antipod konkurenciji. Broker je stručnjak za hartije od vrijednosti i drugu finansijsku aktivu. Berza se osniva kao akcionarsko društvo za koje je potreban osnivački ulog i dozvola državnog organa. POJAM I DJELATNOST PRIVREDNE KOMORE Riječ komora potiče od arapske riječi «camera» -soba u kojoj su se sastajali trgovci i dogovarali o zaštiti svojih interesa.teh. promociju roba i usluga. državni nadzor. Broker je posrednik između kupca i prodavca. a kojima se jedan ili više trgovaca može dovesti u bolji položaj u odnosu na druge. osiguravajuća društva i druga pravna-privredna lica registrovana za obavljanje poslova sa inostranstvom na prostoru BiH. osiguravajuće i dr. preduzetnika. Mandat organa komore je četiri (4) godine. NELOJALNA KONKURENCIJA Nelojalna konkurencija je radnja trgovaca protivna dobrim poslovnim običajima kojim se može nanijeti šteta drugom trgovcu. u svoje ime i za svoj račun. komercijalni i blagajnički zapisi. Monopol je pravni i faktički. Monopolistički sporazum je sporazum između dva ili više trgovaca o uslovima poslovanja. Članovi su: banke.. naučnih radnika. berzanskim indeksima na zahtjev potencijalnih kupaca i prodavaca. Upravni odbor broji devet (9) članova. Komorom upravljaju članovi preko skupštine. One imaju specijalizirane sudove. druge financijske organizacije i organizacije za osig.organizacije. Informišđe o kotacijama. 2. finansijski derivati (opcije i fjučersi).Berza je specijalizirano tržište na kome se određeno vrijeme okupljaju njeni članovi ili posrednici članova radi zaključivanja određenih burzanskih poslova.. tehnička obrada tržišta. uo.neovlaptena upotreba obilježja drugog preduzeća. prodaj skupo“. . sa funkcijama usmjerenim na razvoj i unapređenje ekonomskih odnosa BiH privrede sa inostranstvom. . Komore donose: odluke. Monopolističko ponašanje je zloupotreba dominantnog položaja na tržištu i radnje usmjerene na stvaranje i korištenje monopolističkog preduzeća.uslovi. Pravni monopol je ustanovljen pravnim aktom kojim se daju ovlaštenja preduzeću da isključivo obavlja određene privredne djelatnosti (željeznica. zlato devize. predsjednik komore. diskriminaciojm i bojkotom. slobodnog preduzetništva. upravni odbor. Prva berza 1360. Trgovanje na b. U komore se učlanjuju poduzeća. budžeta republike i drugih izvora. Komoru zastupa sekretar. BERZANSKI POSREDNICI Berzanski posrednici su brokeri ili dileri. zaključke i preporuke. šećer. ministarstvom vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH. razvoju spoljnotrgovinske mreže i obrazovanju. 55. -ocrnjivanje (davanje podataka o drugom trgovcu koji mogu nanijeti štetu njegovom ugledu). .no. 56. 52. Dominantno je ono preduzeće koje je za određemnu vrstu robe ili usluge bez konkurenta. Komisija za zaštitu od monopolističkog položaja preduzima mere zaštite od monopolskog ponašanja. specijalizirano tržište. Berzanski efekti su: vlasničke akcije. -pokrivanje mana robe. sredstvima nelojalne konkurencije.kroz borbu. . .neovlašteno korištenje tuđih poslovnih usluga Špekulacija je izazivanje ili korišćenje poremećaja na tržištu i u snabdevanju radi neopravdanog povežanja cena i koristi. Monopolska situacija se ostvaruje: -mirnim putem. Organi berze su:skupština. monopolističko djelovanje se ostvaruje putem monopolističkih sporazuma i monopolističkim ponašanjem. U organe komore biraju se istaknuti privrednici i naučno-istraživački radnici iz oblasti privrede. Ograničavanje tržišta je protivpravno ograničenje slobode i narušavanje konkurencije za posledicu ima neravnopravan položaj 11 . Komora ima svojstvo pravnog lica sa pravima i obavezama utvrđenim Zakonom o spoljnotrgovinskoj komori BiH i podzakonskim aktima. koji je usmjeren narušavanju ili sprečavanju slobodne konkurencije. Djela nelojalne konkurencije koja su zabranjena zakonom su: . Za svoje usluge naplaćuje proviziju. Berze se dele na: efektne (hov i valutama) i robne ili produktne (vuna. Privredne komore imaju svojstva pravnog lica. nevladina. Sredstva se osiguravaju iz: članstva . Berze se dijele na: efektne i valutne(trgovina valutama). zlata i srebra. neopolitička i neprofitna pravna asocijacija privrednih subjekata i privrednih asocijacija sa teritorije BiH. podsticaju lojalne konkurencije. nego u razlici između prodajne i kupovne cijene.privredne rasprodaje(privredno sniženje cijene robe). a dilera zanima cijena. Skupština komore čini 60 zastupnika biranih po principu 38 zastupnikja iz FBiH i 19 iz RS i 3 iz Brčko Distrikta. primjena uzansi. robne ili produktne( pšenica. kukuruz. arbitraža i direktor berze.. ekonomskoj propagandi. ekonomskih i pravnih stručnjaka po nacionalnom ključu 1+1+1. Odbor poslodavaca.nelojalna reklama( reklamiranje koje stvara zabunu na tržištu čime se određeni trgovac dovodi u povoljan položaj). banke. banke. Na nivou BiH osnovana je Spoljnotrgovinska komora. promtni ili dnevni posao koji se mora završiti istog dana ili ubrzo za njim kad je zaključen (prodavac mora predati robu. ročni ili terminski poslovi – prodavac isporučuje kupcu robu na unaprijed utvrđen dan. a ovaj njemu zauzvrat daje novac taj dan.privrednom komorom RS. potrošačima i drugim pravnim licima. kvalitet). Diler posluje po staroj narodnoj „kupi jeftino. preduzeća. Članovi berze su trgovci ili posrednici.bankarski akcept.).

koji moraju biti dovoljno distinktivni. ROBNI I USLUŽNI ŽIG Robni žig je znak upotrebljen u privrednom prometu ili namijenjen prometu radi razlikovanja robe iste ili slične vrste jednog. koji je nov. Uslovi zaštite modela i uzorka su novost i primjenjivost. Patent je subjektivno pravo. Potrošač ima pravo da se informiše o proizvodu i isti reklamira. Prenos se vrši ugovorom o licenci. mediji inspekcijski organi. Patentnu zaštitu ne uživaju otkrića. kvalitet. Autor ima pravo da bude u svim ispravama naznačen kao stvaralac. da prenese pravo na drugo lice i imovinsko pravno ovlaštenje. proizvodnosti kvaliteta. u roku. sadrži rješenje nekog tehničkog problema i rezultat je stvaralačkog rada. koji ima inovativni nivo i koji se može industrijski primjeniti“. Riječ je o pravnim granama koje utvrđuju isključivo subjektivno pravo titulara na odgovarajućem predmetu zaštite. know-how i suzbijanje nelojalne konkurencije na tržištu. pronalasci biljnih sorti i životinjskih pasmina i sl. „patent je pravo kojim se štiti pronalazak iz bilo kog područja tehnike. koji mogu da se prenesu na određeni zanatski ili industrijski proizvod ili njegov dio. Know-how uživa građanskopravnu i krivično pravnu zaštitu. Nosilac prava na uzorak ili model ima pravo da bude označen kao autor. Obaveza trgovaca je da isporučuju robu u skladu sa dobrim posl. a stiče se registracijom. Uzorak je oblik pravne zaštite nove slike ili crteža. Predmet zaštite je geometrijsko tijelo proizvoda. ured za konkurenciju i zaštitu potrošača u entitetima. robni i uslužni žigovi. Zaštitu potrošača prema zakonu vrše: ministarstvo spoljne trgovine i eko. pravo zaštite dizajna. Pod know-how misli se i na komercijalno znanje. PRONALAZAČKA PRAVA U pronalazačka prava spadaju patenti. Patentirani pronalazak mora zadovoljiti uslove: novosti. Autorsko pravo na žig čini sadržinu prava na žig. pravo žiga. udruženje potrošača. znakovi razlikovanja. proizvoda ljudskog duha: pronalasci. On ima pravo na naknadu od preduzeća koje se koristi tehnikom unapređenja.konkurencijsko veće bih. To je bitna razlika u odnosu na neformalan način nastanka subjektivnog autorskog prava i subjektivnih prava. Žig čine znakovi od riječi ili slova. 61. pripada fizičkom ili pravnom licu na osnovu zaštite određenog pronalaska koji ispunjava zakonom predviđene uslove. namještaja itd. individualizacija robe ili usluge.odnosa bih i entiteta.običajima. ušteda materijala. Žig se upotrebljava u poslovnom prometu. Bitni elementi know-how su trajnost i prenosivost novosti itehničkih prava znanja i iskustava. tehničku ispravnost. oznaka porijekla proizvoda. Proizvod mora imati deklaraciju i garanciju zdravstvenu. modeli. 59. pravo zaštite oznake geografskog porijekla. Radi se o skupu tehničkih i tehnoloških znanjak i vještina koje se mogu primjeniti u industrijskoj i drugoj proizvodnji. od robe drugog preduzeća. 60. Žig ima propagandnu i reklamnu funkciju. U BiH taj je upravni organ je INSTITUT ZA INTELEKTUALNO VLASNIŠTVO (uprava za industrijsku svojinu).bez diskriminacije. matematičke formule i programi računara jer pripadaju cijelom čovječanstvu. PRAVO ZNAKOVA RAZLIKOVANJA Modeli predstavlja oblik pravne zaštite za novi oblik industrijskog ili zanatskog proizvoda. Tu takođe ne spadaju pronalasci hirurškog ili dijagnostičkog postupka liječenja. tehničko unapređenje i know-how. ime proizvođača. POJAM INDUSTRIJSKE SVOJINE Industrijska svojina obuhvata skup intelektualnih vrijednosti. Zakon o zaštiti potrošača u BiH uređuje prava fizičkih lica koja kupovinom ili nabavkom koriste proizvode i usluge za lične potrebe ili potrebe svog domaćinstva. Tehničko unapređenje se štiti rješenjem o njegovom prihvatanju od strane preduzeća u kome je stvoreno. Know-How je najvažniji predmet ugovora o transferu tehnologije. pravo zaštite topografije integrisanog kola I pravo zaštite biljne sorte. odnosno njegovog dijela. 62. uzorci. naučne teorije. Prema Zakonu o industrijskoj svojinu BiH. Tehničko unapređenje podrazumjeva se svaka racionaliazcija rada koja nastaje primjenom poznatih tehničkih sredstava i tehnoloških postupaka u svim fazama rada kojim se postuže povečanje dohotka. u ispravnom stanju. Za sva subjektivna prava industrijske svojine je karakteristično da nastaju odlukom nadležnog upravog organa u strogo formalnom upravnom postupku. ZAŠTITA POTROŠAĆA Pravno treba efikasno zaštititi finalnog potrošđača. model automobila.58. Žigom se označava porijeklo robe. firma-trgovačko ime.. U prava industrijske svojine ubrajaju se: patentno pravo. najduže 5 godina. primjenjenosti. 12 ..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful