You are on page 1of 12

w tvm haœJe

:
c

L 01/002
LOl/OOJ

L 01/004"
"""""""""" "",," LO'""

"c.'.'

0""1"/00 "" 5 " ""
"" ""

ccc

Lcol/OO5

LO.lJOO9

~utor
Konsultant

~

MANDRAKE) umieszczanyjest mened¿er startu o nazwie GRUB. który ma siê za³adowaæ. Musicie tylko pamiêtaæ. to wystarczy.L 01/002 Dlaczego powinniœcie przeczytaæ to has³o? Linuks wbrew pozorom jest stosunkowo prosty w obs³udze.aby podczas procedury instalacyjnej zdecydowaæ siê na jego u¿ycie. Jest to program.aby ³atwo siê po nim poruszaæ. menedzera startu (ang. W wielu dystrybucjach Linuksa (np. Wi¹ze siê to z konieczno~ci¹ doinstalowania tzw. Jeteli jest on jut zainstalowany. baat manager). dedykowanej do tego celu partycji. 22 Sierpieñ 2001 Wiedza i Praktyka . te bêdziecie pamiêtaæo kilku podstawowych zasadach.er startu o nazwie LILa (LInux LOader). W przypadku u¿ycia do³¹czonego do dystrybucji Linuks LILa komputer po przetestowaniu podzespo³ów za³aduje go i wyœwietli graficzne menu z wyborem systemu. URUCHAMIANIE LINUKSA Linuks zwykle instalowany jest na osobnej. RED HAT. W jaki sposób pracowaæ z systemem Linuks dowiecie siê w tym artykule. który ³aduje siê przy starcie komputera i wy~wietla listê dostêpnych na dysku systemów operacyjnych i umozliwia wybór jednego. KAZÓWKA Wraz z ka¿d¹ dystrybucj¹ Linuksa jest dostarczany menedi.

linux . ¿e LILO oczekuje na wprowadzenie nazwy systemu operacyjnego. który ma siê za³adowaæ.. w jaki sposób ³adowane Wiedza i Praktyka Porodnik Komputerowy @ 23 . ¿e po up³ywie okreœlonego czasu. ~ Potwierdziæwybór klawiszem Enter. '-- W nieco starszych dystrybucjach LILO mo¿e zg³osiæ w trybie tekstowym. jakie systemy macie do dyspozycji. 30 sekund. . Aby zobaczyæ. Je¿eli ju¿ z poziomu ULO wybraliœcie Linuks rozpoczynasiê ³adowaniesystemuoperacyjnego. siê . który chcecie za³adowaæ.np.L.win LILO baat: . . W trakcie ³adowania na ekranie s¹ wyœwietlane ró¿ne informacje o tym. Aby za³adowaæ okreœlony system. które LILO potrafi za³adowaæ: .. Poni¿ej wyœwietlisiê wtedy lista systemów.. sam ³aduje okreœlony systemoperacyjny. wpiszcie jego nazwê i naciœnijcie Enter. I WSKAZÓW~ V Bardzo czêsto LILa jest skonfigurowany w ten sposób.Ol/003 Kiedy menedzer startu wyœwietli listê dostêpnych systemów powinniœcie: ~ Wybraæstrza³kami na klawiaturze system. Oznacza to. wciœnijcieklawisz Tab. Na ekranie zobaczycie wyœwietlonytekst: LILO boot:..

zalogujcie siê na konto u¿ytkownika. do którego znacie has³o. .po wpisaniu has³a roota bêdziecie mieli jego uprawnienia . nigdy nie pracujcie w Linuksie na koncie administratora. Je¿eli musicie pracowaæz prawami administratora. Podczas instalacji systemu na pewno zosta³o wykreowane konto root.Bardzo prawdopodobne jest. wip) to pojawi siê ona w komunikacie logowania: wip Jogin:. a nawet dane na ca³ym dysku twardym.Wtedy mo¿ecie ju¿ zalogowaæsiê do systemu. 24 Sierpieñ2001 Wiedza i Praktyka . wykorzystujcie w tym celu komendê su . (np.Po minucie lub dwóch. zg³osisiê program logowania. kiedy ca³y systemzostanieju¿ za³adowany. zalogujcie siê na roota.Je¿eli podczas instalacji Linuksa nadaliœcie swojemu komputerowi okreœlon¹ nazwê. Konto administratora posiada pe³ne prawa do ca³egosystemu. bo sami je wpisywaliœcie podczasinstalacji.Oznacza to.L 01/004 s¹ poszczególnekomponenty systemu. a nastêpnieod razu stwórzcie konto u¿ytkownika "" Tworzenie nowego konta. ¿e poprzez nieumiejêtn¹ manipulacjê komendami Linuksa mo¿ecie uszkodziælub zniszczyæ ca³y system operacyjny.. OSTRZE¯ENIE Je¿eli nie musicie. . . ¿e przy instalacji system poprosi³ Was tak¿e o nazwê i has³o do konta u¿ytkownika.Je¿eli nie macie konta u¿ytkownika. . razem z systememWindows. Je¿eli tak jest.natomiast po wciœniêciuCtrl+D powrócicie do Waszegokonta u¿ytkownika.

Nastêpnie podajecie has³o. Jest to zabezpiecznie przez hakerami. W najprostszym przy- Has³okonta u¿ytkownika Wiedza i Praktyka Poradnik Komputerowy @ 25 . system zablokuje Waszekonto. w przeciwieñstwie do Windows. System Linuks. W haœle wielkoœæ liter ma tak¿e znaczenie. odró¿nia wielkoœæ liter. dlatego zwracajcie uwagê na dok³adne wpisywanie nawy konta i has³a. system nie powiadomi Was o tym. metod¹ prób i b³êdów. którzy w ten sposób. B³êdnie wpisane has³o jest sygnalizowane komunikatem Incorrect 10gin i wtedy mo¿ecie spróbowaæ jeszczeraz. root). wip. Jezeli zablokujecie w ten sposób konto administratora (root) mozecie mieæk³opot z wejœciem systemu. które jest zdefiniowane w systemie. .. mogliby znaleŸænazwê konta. Je¿eli podaliœcie z³¹ nazwê konta.L 01/005 LOGOWANIE Procedura logowania sk³ada siê z dwóch etapów: ~ Najpierw podajecie nazwê swojego konta (np. OSTRZE¯ENIE Podczaswpisywania has³ana ekranie nie s¹ wyœwietlanezadne znaki (nawet gwiazdkO. do "'"'-' System narzuca pewne regu³y i ograniczenia na has³o konta ui-ytkownika. Jezeli kilka razy pomylicie siê przy wpisywaniu has³a. Poinformuje o b³êdzie dopiero jak wpiszecie has³o.

. Dobrym nawykiem jest stosowanie has³a. ie zg³aszasiê on Wam w trybie graficznym. zobaczycie znak zachêty pow³oki systemu. Ale na pewno Was to nie minie! Linuks. shell) to program.: csh. wpisywane z klawiatury.L 01/006 padku has³o u¿ytkownika musi mieæco najmniej 8 znaków. w tym przynajmniej jedn¹ cyfrê. W systemie Windows pow³okê nazywa³o siê interpreterem poleceñ i by³ nim program COMMAND. Sk³adniki has³anie mog¹ siê ³atwo kojarzyæz Wami. _"iprni~ñ 2001 Wi. PODSTAWY U¯YTKOWANIA POW£OKI Je¿eli logawanie powiedzie siê. to znaczy nie mog¹ byæto imiona.COM. np.programu bash. daty urodzin lub imienin osób bliskich. cyfry i znaki przestankowe. zsh. ksh. który poœredniczy w interakcji pomiêdzy Wami a systemem operacyjnym.. a wiêc musi zawieraæ du¿e i ma³e litery. Pow³oka (ang. jezeli wybraliœciej¹ jako domyœln¹ przy instalacji Linuksa. Bash reaguje na komendy tekstowe. ~~ Zamiast bash moze siê zg³osiæ inna pow³oka.d7n i Prnktvkn . 2(. moiecie nie mieæna pocz¹tku okazji korzystaæ prograz mu bash. ]eieli w trakcie instalacji ustawiliœcieLinuksa tak. które bêdzie maksymalnie trudne do z³amania przez hakera.

Podstawowym elementem w pracy z bashem jest linia poleceñ. Pamiêtajcie. Backspace usuniêcie znaku na lewo od kursora. Ctrl+K .COM-az Windows. Jest to linia. Strza³ki lewo. kiedy pow³oka bêdzie Wam potrzebna. którego mozliwoœci przewyzszaj¹ o wiele mozliwoœciCOMMAND. to system. Bash jest bardzo rozbudowanym interpreterem. . prawo przesuwanie kursora o Unia poleceñ "-" - . Enter . Wiedza i Praktyka Poradnik Komputerowy @ 27 . . jeden znak. . . Deleteusuniêcieznakuna prawo od kursora. ¿e bash ma historiê poleceñ. Ctrl+E. . dó³.w którym bardzo duio moina zrobiæza pomoc¹ poleceñ tekstowych. .podstawy L Ol/OD? w przeciwieñstwie do Windows.zaakceptowanie linii. ze nawet osoby. Wciskaj¹c strza³kê do góry.pocz¹tek linii.Linuks.historia poleceñ.usuniêcie tekstu do koñca linii. Strza³kigóra. Dziêki temu niewielkim nak³adem pracy mozna go dostosowaæ do pracy tak. które maj¹ byæwykonane przez system "" Podstawowe komendy.koniec linii. Ctrl+A . w której wpisujecie komendy. dlatego tei na pewno zdarzy siê sytuacja. Bash posiada tak¿e autouzupe³nianie nazw plików i katalogów. Poni¿ej przedstawiamy najpopulamiejsze skróty pomocne przy edycji linii poleceñ: . bez k³opotów przejd¹ na nowy system. które do tej pory z Linuksem mia³y niewiele do czynienia. uzyskacie dostêp do ostatnio wpisanego polecenia.

wydaj¹c polecenie dirw Linuksie. ~~~~ W chwili obecnej wiêkszoœæ popularnych i id¹cych z duchem czasu dystrybucji stosuje aliasy. i tak np.L 01/008 Podstawowe komendy Podstawowych komend Linuks uzywacie podobnie jak komend DOS-a/Windows. 28 Sierpieñ2001 Wiedza i Praktyka . Ponizej w tabelce umieœciliœmy porównanie nazw tych komend. uzyskacie ten sam efekt co w DOS-ie. które s¹ odpowiednikami komend DOS-owych.

Wiedza i Praktyka Poradnik Komputerowy @ 29 . na jakim jesteœcie zalogowani. Wtedy skorzystajciez pomocy Linuksa.ze jesteœcie zalogowani jako root. W tym przypadku system odpo- wiedzia³. Pisz¹c w linii poleceñ man nazwa_programu. do którego chcecie wyœwietliæ pomoc. root. ~ Komenda whoami. Komputer odpowie np. czyli Who Am 11 pozwala na okreœlenienazwy konta. Dla nich mog¹ nie istnieæpliki pomocy dostêpne za pomoc¹ polecenia man. Podstawowym zadaniem programu bash jest wykonywanie programów. W takim wypadku u¿yjcie polecenia info i z menu wybierzcie nazwê programu. ~ Niektóre programy pracuj¹ce pod Linuksem s¹ rozprowadzane na licencji GNU.Czasamiwystêpuj¹ rótnice w sposobie utycia tych komend. uzyskacie w wiêkszoœci przypadków otworzony plik pomocy dla danego polecenia. Wykonywanie programów ~ Aby w pow³oce bash wykonaæprogram: ~ Napiszcie jego nazwê w linii poleceñ na prZyk³ad whoami. UZVSKIW ANIE POMOCYW LINUKSIE Do wyœwietlaniapomocy do programów linuksowych s³u¿y polecenie man.

to teraz mo¿ecie stworzyækonto nowego u¿ytkownika o identyfikatorze np. ~~ I Pamiêtajcie. ~ Nastêpnie wprowadzone has³o powinniœcie wpisaæ ponownie celem potwierdzenia. te wprowadzane has³o nie powinno byækrótsze nit 5 liter i dobrze jest.mote byæOhOwykorzystane przez hakerów do zdobycia kontroli w Waszymsystemie. Je¿eli podczas ponownego wpisywania nie pope³niliœcie b³êdu. ~ Nastêpnym krokiem bêdzie wprowadzenie jego has³a dostêpu. Pojawi siê proœba o wprowadzenie nowego has³a (New UNIXpassword:). 30 Sierpieñ2001 Wiedza i Praktyka . W tym celu: ~ W linii komend napiszcie: adduserjasio. jasio. S³ui-ydo tego komenda passwd.Lal/ola TWORZENIENOWEGO KONTAW LINUKSIE Poleceniem tworz¹cym nowe konto w Linuksie jest adduser. Je¿eli do tej pory logowaliœciesiê na konto root. Tworzenie konta z pustym has³emjest potencjalnie niebezpieczne . W ten sposób dodany zosta³nowy ui-ytkownik. W linii komend piszecie: passwd jasio. jeteli zawiera co najmniej jedn¹ cyfrê i/lub wielk¹ literê. to has³o zostanie zatwierdzone jako nowe has³o dla u¿ytkownika jasio.

Po zakoñczeniu zamykania danego konta pojawi siê znów monit logowania. jakie systemy macie do dyspozycji. które z nich jest obecne w Waszejdystrybucji. moi-ecie w³¹czyæ to rêcznie za pomoc¹ komendy startx. Wiedza i Praktyka Poradnik Komputerowy @ 31 .w linii komend napiszcie: startx &. Aby to zrobiæ. Op³aca siê pamiêtaæ: L] Mened¿er startu o nazwie LILa (LInux LOader) dostarczany jest wraz z ka¿d¹ dystrybucj¹ Linuksa. L] Je¿eli LILa zg³osi siê w trybie tekstowym to. aby zobaczyæ. wciœnijcieklawisz Tab. w zalei-noœciod tego. aby uruchamia³ siê od razu w trybie graficznym. Uruchomi siê interfejs graficzny Linuks.L 01/011 URUCHAMIANIE INTERFEJSUGRAFICZNEGO X-WINDOWS ]ei-eli program instalacyjny nie skonfigurowa³ Linuksa tak. Bêdzie to najprawdopodobniej œrodowisko GNOME lub KDE. ~ WYLOGOWYW SIÊ Z SYSTEMU ANIE Wylogowaæsiê z systemu mozecie za pomoc¹ komendy logout lub exit albo wciœniêciakombinacji klawiszy Ctrl+D.

a nawet systemWindows. co najmniej jedn¹ cyfrê lub wielk¹ literê.Mozecie bowiem uszkodziælub zniszczyæ ca³y system operacyjny.L] Jezelinie musicie. 32 Sierpieñ2001 Wiedza i Praktyka . L] Pomoc w programach linuksowych motecie wyœwietliæpoleceniem man. L] System Linux nie poinformuje Was o tym. ze wprowadzane has³o nie powinno byæ krótsze nit 5 liter i powinno zawieraæ. L] Pamiêtajcie.Jest to zabezpieczenieprzez hakerami. czy podaliœciez³¹ nazwê konta czy z³e has³o.system zablokuje Waszekonto. L] Jezeli kilka razy pomylicie siê przy wpisywaniu has³a. Bezpoœredniopo nim nastêpuje nazwa polecenia. dane na dysku twardym. nigdy nie pracujcie Linuksie w na koncie administratora.