I

II

III

EGE DENİZİ BALIKÇILIĞI
Kaynak Gösterimi: Tokaç, A., Ünal, V., Tosunoğlu, Z., Akyol, O., Özbilgin, H., Gökçe, G. 2010. Ege Denizi Balıkçılığı. IMEAK Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yayınları, İzmir, 390 sayfa.

©“Ege Denizi Balıkçılığı” kitabının tüm hakları DTO İzmir Şubesi’ne ait olup, sadece kaynak gösterilmek kaydıyla alıntı yapılabilir. Görüş ve önerilerinizi aşağıdaki iletişim bilgilerinden bize ulaştırabilirsiniz

Prof. Dr. Adnan Tokaç
Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölümü Avlama Teknolojisi Anabilim Dalı 35100 Bornova İZMİR Tel: +90 232 3111307 Faks: +90 232 3747450 E-posta: adnan.tokac@ege.edu.tr tokac.adnan@gmail.com

DTO İzmir Şubesi
Cumhuriyet Bulvarı No: 88 Muzaffer Bey İşhanı Kat:1 35210 Pasaport - İZMİR Tel: +90 232 425 72 15 Pbx Fax: +90 232 441 87 96 E-Posta: izmir@denizticaretodasi.org

Grafik Tasarım ve Uygulama

Birinci Basım
Ekim 2010 tarihinde Şanal Matbaası tarafından basılmıştır.

ISBN
978–9944–60–747–6

IV

sunuş
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk “En güzel coğrafi vaziyette ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Türkiye; endüstrisi, ticareti ve sporu ile en ileri denizci millet yetiştirmek kabiliyetindedir. Bu kabiliyetten istifade etmeyi bilmeliyiz. Denizciliği, Türk’ün büyük milli ülküsü olarak düşünmeli ve onu az zamanda başarmalıyız.” diyerek hem mevcut durumun bir analizini yapmış, hem de denizci devlet ve denizci millet ilkesini ortaya koyarak, ulaşılması gereken hedefi göstermiştir. Denizle bütünleşmiş bir coğrafyada, bir deniz ülkesinde yaşıyoruz. Ancak, denizci bir ülke olma yönünde daha çok yol almamız gerekiyor. Çevre denizlerimizi politik, stratejik ve ekonomik bakımdan olması gereken düzeyde değerlendirebilmiş değiliz. Ege Denizi’nin hukuki statüsünü belirleyen Lozan Barış Anlaşması’na göre, yaklaşık % 75’i açık deniz olan Ege Denizi’nde, kıyıdaş devletlerden biri olarak Türkiye’nin, başta ulaştırma ve uçuş hakkı olmak üzere, balıkçılık ve bilimsel araştırma gibi açık deniz serbestîlerinden istifade edebilmesi sağlanmıştır. Bugün Lozan’ın Ege Denizi’nde tesis ettiği statü ve imkânları yerinde ve doğru kullanmak durumundayız. Bu maksatla; diğer denizlerimizde olduğu gibi, Ege Denizi’ndeki açık deniz serbestîlerinden ve bu kapsamda bilimsel araştırma ve balıkçılık haklarından mümkün olduğunca çok yararlanmamız gerekmektedir. Bunun için en uygun sektörlerden biri balıkçılıktır. Ege kıyılarının en eski uğraşılarından biri olan balıkçılık; ekonomik, politik ve kültürel olarak göz ardı edilemez bir öneme sahiptir. Bununla birlikte, Ege balıkçılığını her yönüyle ele alan basılı eser sayısı son derece sınırlıdır. Bu nedenle, gerek bu eksikliğin bir ölçüde olsa giderilmesine, gerekse denizciliğin vazgeçilmez unsuru olan balıkçılık sektörünün daha iyi tanıtılmasına yardımcı olacağına inandığımız “Ege Denizi Balıkçılığı” kitabının basımına destek vermekten mutluluk duymaktayız. Başta Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan TOKAÇ olmak üzere, Ege Üniversitesi’nin değerli akademisyenleri tarafından hazırlanan kitabın, denizcilikte önemli bir istihdam ve üretim kaynağı olan balıkçılık sektörüne, halkımıza sağlıklı deniz ürünleri sunan balıkçı dostlarımıza ve toplumun diğer ilgi gruplarına yararlı olmasını umuyorum. Sevgilerimizle.

Géza DOLOGH Yönetim Kurulu Başkanı İMEAK Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi

V

VI

sunuş
Balıkçılık genel anlamda, tarımın alt sektörlerinden biri olarak kabul edilse de Dünya Gıda Örgütü (FAO) bu sektörü farklı ekosistemlerin kullanımı, uygulama farklılıkları ve tür çeşitliliği bakımından tarım sektöründen ayrı olarak değerlendirmekte ve insanların protein ihtiyaçlarının karşılanmasında da en önemli, en sağlıklı kaynak olarak görmektedir. Benzer şekilde, Avrupa Birliği de tarımdan ayrı olarak ele aldığı balıkçılık sektörü için ayrı bir ortak politika geliştirmiştir. Sektörün istihdam ve üretim ile ekonomiye yaptığı katkının birçok kıyısal ülke için hayati önem taşıdığı bilinmektedir. Ayrıca su ürünlerini oluşturan balıklar, kabuklular ve yumuşakçalar insan beslenmesinde çok önemli bir protein kaynağı durumundadır. Su ürünleri yaklaşık % 11-17 oranında protein içermekte ve bu proteinler sistin, methionin, threonin, serin, izolosin, valin gibi esansiyel aminoasitlere ve yüksek besin değerine sahiptir. Ege Üniversitesi, kuruluş yılı olan 1955 yılından bugüne kadar geçen elli beş yıl içinde ulusal ve uluslar arası alanda geniş bir yelpazede bilimsel etkinliklerini sürdürmekte, gerek akademik camia gerekse sektör için bilgi ve çözüm üretmektedir. Çağdaş eğitim sisteminde, gelişen teknoloji ve tekniklerin sosyoekonomik ve eğitsel yansıması olarak çeşitli dallarda mevcut mühendisliklere, yenileri eklenmektedir. Bu doğrultuda, son 20 yılda bilgisayar, endüstri, su ürünleri, genetik ve biyoteknoloji mühendisliğinin eklenmesi ile Türkiye’de 23 dalda mühendislik eğitimi verilmeye başlanmıştır. Ancak bu alanlar içinde su ürünleri mühendisliğinin öyküsü, aslında oldukça yenidir. Türkiye’de 4 yıllık lisans eğitimine ilk olarak 1982 yılının sonbaharında, Ege ve Fırat Üniversiteleri’nde başlanabilmiştir. Su Ürünleri Fakültemiz; deniz ve içsu bilimleri, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği alanlarında, eğitimli mühendisler, teknik elemanlar ve araştırıcı insan gücü yetiştirmekte, bilimsel çalışmalarını uluslar arası ortamlarda başarılı bir biçimde sunmaktadır. Üniversitemizin önde gelen amaçları arasında olan toplumsal sorumluluklarımız doğrultusunda da Su Ürünleri Fakültemiz öğrencilerin eğitimi yanı sıra birikimlerini ülke balıkçılığı ve su ürünleri sektörüne yararlı hizmetler vererek yansıtmaktadır. Bu bilgi birikiminin, akademik ortamlar yanında toplumla paylaşılmasında çeşitli basım ve yayım çalışmalarının çok büyük bir önemi vardır. Üniversitemiz Su Ürünleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Adnan TOKAÇ ve arkadaşları tarafından hazırlanan “Ege Denizi Balıkçılığı” kitabının, toplumun bilgilendirilmesi, özendirilmesi, balıkçılık ve sorunlarının çözümlenmesi konularında önemli bir rehber ve ayrıca bilimsel bir kaynak olarak başarılı bir örnek olduğunu düşünüyorum. Bu kapsamlı eserin hazırlanmasında emeği geçen tüm arkadaşlarımı başarılı çalışmalarından dolayı içtenlikle kutluyorum. Ürettiği bilgilerin ve hizmetlerin topluma aktarılması, üniversitelerin en önemli görevleri arasındadır. Bu bağlamda, üniversitemizin elli beşinci kuruluş yılında, Ege balıkçılığını farklı yönleriyle ele alan, içerdiği birçok çizim ve fotoğraf zenginliği içinde ilgi ve heyecanla incelenen bir kitap ortaya çıkarılmasından mutluluk duymaktayım. Kitabın basımına verdikleri destek ve katkılarıyla Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi önemli bir toplumsal görev üstlenmektedir. Bu nedenle, başta yönetim kurulu başkanı Géza DOLOGH olmak üzere emeği geçen herkese içten teşekkürlerimi sunuyorum. Hepimizin en büyük dileği ve mutluluğu, kitabın okuyucuya ve su ürünleri sektörüne yararlı olmasıdır.

Prof. Dr. Candeğer YILMAZ Ege Üniversitesi Rektörü

VII

içindekiler

1. 2. 2.1. 2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. 2.2. 2.2.1. 2.2.2. 2.2.3. 2.2.4. 2.3. 2.3.1. 2.3.2. 2.3.3. 2.4. 2.4.1. 2.4.2. 2.4.3. 2.4.4. 2.4.5. 3. 3.1. 3.1.1. 3.1.2. 3.1.3. 3.1.4. 3.1.5. 3.1.6. 3.1.7. 3.1.8. 3.1.9. 3.1.10. 3.1.11.

SUNUŞ (Géza Dologh) V VII SUNUŞ (Candeğer Yılmaz) ÖNSÖZ XI ÖZET XIII SUMMARY XV GİRİŞ 3 KUZEY EGE 17 Edirne 17 Enez 17 Sultaniçe 21 İbrice 24 Çanakkale 28 Çanakkale Merkez 28 Seddülbahir 34 Kabatepe 43 Küçükkuyu 44 Balıkesir 47 Altınoluk (Edremit) 48 Ören (Burhaniye) 49 Ayvalık 50 İzmir 51 Dikili 51 Bademli 63 Çandarlı 67 Yeni Şakran 72 Aliağa 76 ORTA EGE 85 İzmir 85 Yeni Foça 85 Foça 90 Homa (SÜFA) Dalyanı (Lagünü) 107 Sasalı ve Çevre Köyleri (TuzçulluSüzbeyli-Seyrekköy-Maltepe) 113 Şemikler,Yalı,Örnekköy,Demirköprü, İmbatlı ve Bahariye (Karşıyaka) 122 Mavişehir 127 Bostanlı (Karşıyaka) 132 İnciraltı – Narlıdere 136 Güzelbahçe 139 Kalabak – Zeytinalanı 148 İskele (Urla) 152

3.1.12. 3.1.13. 3.1.14. 3.1.15. 3.1.16. 3.1.17. 3.1.18. 3.1.19. 3.1.20. 3.1.21. 3.1.22. 3.1.23. 3.1.24. 3.1.25. 4. 4.1. 4.1.1. 4.1.2. 4.1.3. 4.1.4. 4.2. 4.2.1. 4.2.2. 4.2.3. 4.2.4. 4.3. 4.3.1. 4.3.2. 4.3.3. 4.3.4. 4.3.5. 4.3.6. 4.3.7. 4.3.8. 4.3.9. 4.3.10. 4.3.11. 4.3.12. 4.3.13. 5.

Çeşmealtı Özbek Gülbahçe Balıklıova Mordoğan Kaynarpınar Eşendere Saipaltı Karaburun (İskele) Yeni Liman (Tepeboz) Ildırı Dalyanköy Çeşme (Merkez) Çiftlikköy GÜNEY EGE İzmir Alaçatı Sığacık (Seferihisar) Özdere – Ahmetbeyli Zeytinköy (Selçuk) Aydın Kuşadası Güzelçamlı Didim Akbük Muğla Gürçamlar Kıyıkışlacık Güllük Torba Göltürkbükü Gündoğan Yalıkavak Turgutreis Akyaka Akçapınar Datça Bozburun Marmaris SONUÇ ve DEĞERLENDİRME KAYNAKLAR EKLER

160 167 176 179 184 193 197 200 203 207 215 222 229 237 247 247 247 251 259 267 270 270 276 279 280 282 282 283 287 292 295 299 306 312 320 326 330 338 346 351 353 355

IX

önsöz
Ege Denizi, avlanılan ürün miktarı ve çeşitliliği bakımından Türkiye balıkçılığı içinde önemli bir yere sahiptir ve bu önemi son yıllarda giderek artmaktadır. Ege Denizi kıyıları boyunca yapılan balıkçılık, kullanılan yöntemler ve av araç gereçleri bakımından büyük bir çeşitlilik göstermektedir. Ege Denizi balıkçılığında, genellikle kıyı balıkçılığı hâkim olmakla birlikte büyük ölçekli ve açık denizde yapılan balıkçılık da mevcuttur. Ticari balıkçılık mesleği, karakteri itibari ile tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de genellikle zor ve sıra dışı bir iş kolu olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle, ticari balıkçılık bir nevi aile mesleği olarak babadan oğula geçmek suretiyle bugünkü nesillere taşınmış ve öyle de devam etmektedir. Türkiye’de balık ve balıkçılık hakkında çeşitli zaman dilimlerinde yayınlanmış bilgiler olsa da, belli bir bölgenin balıkçılığını tüm yönleriyle ele alan derli toplu bir eserin eksikliği daima hissedilmiştir. Kullanılan av araçlarının teknik özellikleri, av komposizyonu, balıkçı filosu ve av gücü, balıkçı örgütlenmeleri ve balıkçıların sosyo-ekonomik durumları ve benzeri konuların tamamını bir bütün halinde sunan referans kaynaklara ihtiyaç vardır. Küçük ölçekli ve özel bir konuya odaklanmış, çok sayıda değerli çalışma mevcuttur ancak mevcut çalışmada, balıkçılık bütüncül bir yaklaşımla ele alınmış ve Ege’nin balıkçılık haritası çıkarılmıştır. Bu yönüyle çalışma, önemli bir açığı doldurmakta, balıkçılık yönetimine ve karar alıcılara eksikliğini hissettikleri bilgiler sunmaktadır. Bu amaçların gerçekleştirilebilmesi için, Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Başkanlığı’nın 2002/SÜF/006 numara ile kabul ettiği ve Türkiye’nin Ege Denizi kıyılarını kapsayan, “Ege Denizi Balıkçılığının Yapısal Analizi” isimli bir proje, 2002 ile 2007 yılları arasında yürütülmüştür. Bu proje ile Ege Denizi balıkçılığının yapısal durumu ortaya konulmuş ve Ege balıkçılığının daha iyi anlaşılması için önemli katkılar sağlanmıştır. Çalışma, Ege’de kullanılan av araç gereçleri ve yöntemlerine ilişkin detayların topluca verildiği ilk ve yegâne eser olması açısından ayrı bir öneme sahiptir. Bununla birlikte, projenin sonuçlandığı 2007 yılından kitabın yayınlanmasına kadar geçen süre içinde ilave olarak elde edilen ya da güncellenebilen bilgiler de kitaba dâhil edilmiştir. Proje kapsamında, ziyaret edilen yöre balıkçılığının genel durumu, mevcut ise su ürünleri kooperatifi ne ilişkin bilgiler, karşılaşılan sorunlar, kullanılan belli başlı av yöntemleri ile av araç gereçlerine ait teknik ve envanter verileri toplanmaya çalışılmıştır. Balıkçılar ve su ürünleri kooperatiflerine ait verilerin toplanmasında yüz yüze anket yöntemi kullanılmış ancak gereken durumlarda ikincil veri kaynaklarından da yararlanılmıştır. Av araç gereçlerine ait teknik veriler yerinde tespit edilmiş, daha sonra her bir av aracına ait teknik planlar, bilgisayar ortamında ölçekli ve uluslar arası standartlara uygun olarak çizilmiştir. Altı kişilik bir ekibin, veri peşinde beş bin kilometreden fazla yol yapması ve yıllarca suren çabaları sonucunda, Ege balıkçılığının birçok yönüyle ele alındığı bu çalışma ortaya çıkmıştır. Konu ile ilgili bundan sonra yapılacak diğer çalışmalara örnek olması açısından önemli katkıda bulunacağına inandığımız bu çalışmayı destekleyen Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Başkanlığına, balıkçı kooperatifi başkan ve üyelerine, bilgi ve deneyimlerinden yararlandığımız balıkçı dostlarımıza, kitap da kullanılan yöreye özgü bazı balık türleri çizimlerini kullanmamıza izin veren Prof. Dr. Murat KAYA ve Doç. Dr. Murat BİLECENOĞLU’na, kitabın oluşturulmasında özel katkı sağlayan Araş. Gör. İlker AYDIN ile Doktora Öğrencisi Huriye GÖNCÜOĞLU’na ve Ege Üniversitesi Su Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölümü Avlama Teknoloji Anabilim Dalı’nın tüm öğretim elemanlarına çok teşekkür ederim. Kitabın basımını üstlenerek, ortaya konulan çabaların ve bilgilerin okuyucuya aktarılmasını sağlayan, Deniz Ticaret Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Géza DOLOGH ve Yönetim Kurulunun değerli üyelerine saygılarımı sunar ve içtenlikle teşekkür ederim. Kitabın başta Ege Balıkçısı olmak üzere Türkiye balıkçılık sektörünün içinde yer alan tüm paydaşlara yararlı olması dileği ile emeği geçen herkese teşekkür ederim.

Prof. Dr. Adnan TOKAÇ 20 Ocak 2010

XI

XII

özet
Ege Denizi balıkçılığına ilişkin çeşitli çalışmalar mevcut olmasına rağmen bunların büyük bir kısmı balıkçılık uygulamalarına ilişkin bilgiler içermektedir. Genellikle verilen bilgiler yöresel isimler ile ifade edilmekte ve bazen aynı av takımından veya balık türünden yöreye özgü farklı isimler ile bahsedilmektedir. Bugüne kadar, bölgede kullanılan balıkçılık takımlarının yapısal özelliklerini ifade eden uluslararası çizim standartlarına uygun bir balıkçılık (av takımları) kataloğu hazırlanmamıştır. Bu nedenle, bu çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur. Benzer şekilde, balıkçılığın diğer bileşenlerine (balıkçı, canlı kaynaklar, su ürünleri kooperatifleri, balıkçılık filosu vb) ait özellikler detaylı olarak ortaya konmamıştır. Bu nedenle, çalışmada, av araçlarının özellikleri ve gösterdiği yöresel değişim yanında, balıkçıların sosyo-demografik-ekonomik özellikleri, balıkçılığın durumu ve genel özellikleri de (av sahası özellikleri, hedef türler, yoğun avcılık dönemleri, filo bilgileri, su ürünleri kooperatifi özellikleri, sorunlar) dikkate alınmıştır. İlave olarak, kıyı balıkçıları ile diğer kıyı alanı kullanıcıları arasındaki mevcut sorun ve anlaşmazlık konuları saptanmıştır. Av araçlarına ait bulgular 2004 ve 2005 yılları arasında saha çalışmaları (balıkçılarla görüşülerek ve av araçları yerinde incelenerek) ile elde edilmiştir. Ege Denizi kıyılarında kullanılan av takımlarının sistematik sınıflandırılması, genel ve teknik özelliklerini kapsayan çizim planları FAO ve AB’nin standart kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Su ürünleri kooperatifleri ve balıkçılarla ilgili bulgular, İzmir ilinde bulunan Su Ürünleri Kooperatifleri yöneticilerinin %90’ı ve bu kooperatiflerin aktif üyelerinin (1172 üye) %7’si ile yüz yüze görüşmek suretiyle elde edilmiştir. Bu konudaki bulgular, ortalama ve oransal değerler olarak tablolar şeklinde sunulmuştur ve İzmir il sınırlarını kapsamaktadır. Çalışma sonunda yüz altmış av aracının teknik planı çizilmiştir. Av araçları kategorik sınıflandırmaya göre çevirme ağları, sürükleme ağları (troller), galsama ve dolanan ağlar, tuzaklar, olta ve kancalar ile dalyanlar ana başlıkları altında ele alınmıştır. En çok farklılığın, galsama ve dolanan ağlar ile olta ve paragatlarda olduğu tespit edilmiştir. Galsama ve dolanan ağlar genellikle türe özel yapıldığı için büyük çeşitlilik göstermiştir. Ayrıca, bu av araçları kullanıldıkları yerlere göre de farklılıklar göstermektedir. İncelenen su ürünleri kooperatiflerinin en eskisi 1953 yılında kurulan S.S. İzmir Balık Avcıları ve Su Ürünleri Kooperatifi ile 1961 yılında kurulan S.S. Ege Örnek Su Ürünleri Kooperatifi’dir. En yeni iki kooperatif; 2003 yılında kurulan S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi ve S.S. Çeşme Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi’dir. En çok üye sayısı, 240 üye ile S.S. Sasalı Çevre Köyleri Su Ürünleri Kooperatifi’nde, en az üye ise 23 balıkçı ile S.S. 16 Eylül Musalla ve İnönü Su Ürünleri Kooperatifi’nde bulunmaktadır. Ele alınan kooperatiflerin %59’u pazarlama faaliyeti yürütmekte ve %47’si en az bir kişi çalıştırmaktadır. Su ürünleri kooperatiflerinin birçoğunun (%86) faaliyet alanında kooperatif üyesi olmayan balıkçılar da bulunmaktadır. İncelenen su ürünleri kooperatiflerine üye olma oranı %64 olarak bulunmuştur. Üye balıkçılar arasında aktif olarak çalışan ve düzenli olarak balıkçılık yapan üyelerin oranı ise %66’dır. Aliağa, Çeşme (Çiftlikköy, Alaçatı, Ildırı), Yeni Foça, Menderes, Bergama, Karaburun (İnecikler), Seferihisar ve Urla (Özbek)’daki balıkçılar arasında su ürünleri kooperatiflerine üye olma oranı %80 ve üzerindedir. İzmir ilindeki kooperatif üyesi balıkçıların %92’si ilkokul veya ortaokul, %8’i lise düzeyinde eğitim almıştır. Balıkçıların %59’u sosyal güvence sahibi, %67’si konut sahibi ve %93’ü evli bireylerden oluşmaktadır. İzmir ili kıyılarında yer alan 29 adet balıkçılık merkezi ve bu merkezlerde yer alan su ürünleri kooperatifleri ile diğer kıyı alanı kullanıcıları arasında anlaşmazlıklar yaşandığı gibi, balıkçılığın farklı grupları arasında da çok sayıda sorun ve çıkar çatışması bulunmaktadır. Bu sorunların %48’ini [askeri

XIII

(%12), endüstriyel (%4), ikinci konutlar (%12), turizm (%20)] av sahası sınırlamaları oluşturmaktadır. Bunları sırasıyla, balık çiftlikleri (%20), Küçük Ölçekli Balıkçılık (KÖB) - Büyük Ölçekli Balıkçılık (BÖB) (%20) ile KÖB-KÖB (%4) çatışmaları, başka bölgelerden gelen av tekneleri (%4) ve amatör avcılık (%4) izlemektedir. Aliağa’da endüstriyel amaçlı kıyı kullanımı (petro-kimya tesisleri, gemi söküm tesisleri vb.) balıkçılığı engellemektedir. Benzer şekilde, balık çiftliklerinin yoğun olarak bulunduğu Mersin Koyu, Çeşme, Mordoğan, Balıklıova, Karaburun gibi yerlerde kıyı balıkçılığı ile balık çiftlikleri arasında sorunlar yaşanmaktadır. Bu çalışma, balıkçılık yöneticilerine, ilgili idari birimlere, kurumlara ve özellikle yerel yönetimlere, kapsamlı bir balıkçılık yönetimini gerçekleştirebilmeleri için ihtiyaç duyacakları temel bilgileri sunmak amacıyla yapılmıştır. Benzer çalışmaların belli zaman aralıklarında düzenli olarak tekrar etmesi, balıkçılığın bir bütün olarak izlenmesi ve sürdürülebilir balıkçılığın tesis edilebilmesi için çok önemli bilgiler sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Ege Denizi, balıkçılık araçları, ağ kataloğu ve planları, su ürünleri kooperatifleri.

XIV

summary
Although there are studies pertaining to fisheries used in Aegean Sea fisheries, most of these publications mainly focus on the operational aspect of fishing. Generally the information included in these publications contains local terms where sometimes a same gear may be referred to in different local names. So far, the literature lacks a comprehensive and detailed catalog showing the structural properties of the fishing gears used along the Aegean coast, therefore there is a need to investigate and prepare the technical plans drawn according to international standards. Likewise, other components of fishery such as fishermen, marine living resources, fishery cooperatives, vessel fleets have not been conveyed in detail. The study also covers the properties of the fishing gears and their local variations as well as the socio-demographical and socio-economical conditions of fishermen, current situation and general properties of fishery such as fishing areas, target species, fishing periods, fleet information, conditions of fishery cooperatives and problems. Additionally, current problems and disagreements between coastal fishers and other coastal users have also been pointed out. Technical data of main fishing gears have been achieved through field studies made between 2004 and 2005 by in situ measurements and fisherman interviews. A systematical classification of the fishing gear used across the Aegean coasts, drawings including technical and general characteristics were prepared in accordance with FAO and EU standards. Data related to fishery cooperatives and fishermen were gathered through interviewing with 90% of the managers and 7% of the active members (total of 1172 members) of the fishery cooperatives present in the city of Izmir. The collected data were presented in tables revealing average and percentage values within the city limits of Izmir. At the end of the study, technical plans of one hundred and sixty fishing gears have been drawn. Gears have been categorized as surrounding nets, trawl nets, gillnets and entangling nets, traps, hooks and lines, and lagoons. The most significant variety has been found to be in the gill and entangling nets. Since gillnets and entangling nets are particularly species-specific, they were also found to offer great variety. Moreover these fishing gears also show variety according to the places they are used. The oldest of the fishery cooperatives is the “İzmir Balık Avcıları ve Su Ürünleri Kooperatifi” founded in 1953., followed by “S.S. Ege Örnek Su Ürünleri Kooperatifi” founded in 1961. The newest two cooperatives are “S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi” and “S.S. Çeşme Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi”, both founded in 2003. “S.S. Sasalı Çevre Köyleri Su Ürünleri Kooperatifi” holds the most number of members with a number of 240 members, and “ S.S. 16 Eylül Musalla ve İnönü Su Ürünleri Kooperatifi” holds the least number of membership with only 23 members. About 59% of the fishery cooperatives examined in the study carry their own marketing practice. There are also non-members in the coverage areas of most (86%) of the cooperatives. Membership ratio of the studied cooperatives has been found to be 64%. Percentage of active and regularly fishing members within cooperatives is 66. Among fishers living in Aliağa, Çeşme (Çiftlikköy, Alaçatı, Ildırı), Yeni Foça, Menderes, Bergama, Karaburun (İnecikler), Seferihisar and Urla (Özbek), ratio of membership is over 80 percent. Ninety two percent of the members of cooperatives in Izmir have had elementary or secondary school education, whereas an 8% have high school education. There are many problems and conflicts between the 29 fishery centers with their fishery cooperatives and the rest of the coastal users across İzmir coast. These conflicts are caused by catching area restrictions (48%) [based on military (12%), industrial (4%), secondary residence (12%), tourism (20%) issues], followed by aquaculture cages (20%), large scale fishery (20%) and small scale fishery (4%) frictions, vessels coming from to other regions (4%) and recreational fishing (4%).

XV

Industrial coast usage in Aliağa (petrochemical plants, vessel disassembling facilities etc.) is also obstructing fishery. Likewise in places like Mersin Bay, Çeşme, Mordoğan, Balıklıova and Karaburun there are problems between the coastal fishery and the fish farms as well. This study has been intended as basic information that fishery managements, related authorities, foundations and especially local governments may need in order to realize a comprehensive fishery management. Regular repetition of similar studies will provide invaluable information to follow fishery as a whole and establish sustainable fisheries. Keywords: Aegean Sea, catalogue, fishing gears and design, fishery cooperatives.

XVI

XVII

01 giriş

1.GİRİŞ

Türkiye’yi çevreleyen denizlerin hepsi Akdeniz sular sisteminin bir parçası olmakla birlikte birbirinden ekolojik, coğrafik, jeomorfolojik, meteorolojik ve benzeri bazı özellikler bakımından farklılıklar göstermektedir. Özellikle Akdeniz ve Karadeniz ekosistemleri arasındaki fark daha belirgindir. Balıkçılık açısından değerlendirildiğinde, bu farklılık özellikle denizlerdeki tür çeşitliliğine yansımaktadır. Türkiye Denizleri arasında Ege Denizi tür çeşitliliği bakımından Akdeniz ile birlikte Marmara ve Karadeniz’e oranla daha zengindir. Ege Denizinde yapılan araştırmalarda, 300 kadar balık türünün bulunduğu bildirilmiştir. İzmir Körfezi ve civarındaki sularda yaşayan balık türü sayısı ise 225’i bulmaktadır. Ege Denizi, Balkan ve Anadolu Yarımadaları arasında, Akdeniz’e bağlı bir denizdir. Marmara Denizi ve Karadeniz’den Çanakkale ve İstanbul Boğazları ile ayrılan denizin kuzey sınırları karalarla çizilmiş olmakla birlikte, güney sınırlarını Yunanistan’a bağlı adalar olan Rodos ve Girit adaları oluşturmaktadır. Ege Denizi morfolojik özellikleri bakımından Kuzey Ege, Orta Ege ve Güney Ege olmak üzere 3 farklı bölgeye ayrılmaktadır. Kuzey Ege Denizi’nin sahil kısmı 120 -200 m ortalama derinliğe sahipken orta kısımları 1200–1500 m arasındaki derinliğe ulaşmaktadır. Orta Ege Denizi’nin derinliği ortalama 200 m civarındadır. Güney Ege Denizi’nin derinliği genellikle 1300 – 2200 m arasında değişmektedir. Bununla beraber, Ege Denizi’nin en derin yeri 2500 m ile Rodos ve Girit Adası arasındaki Karpathos adası civarındadır. 2008 yılında, yaklaşık 494 bin tonu avcılıkla, 152 bin tonu yetiştiricilikle olmak üzere Türkiye’de toplam su ürünleri üretimi yaklaşık 646 bin ton olarak gerçekleşmiştir. Üretimin yaklaşık % 61’i deniz ürünleri avcılığı (bunun % 64’ü tek başına hamsi avcılığından sağlanmıştır), % 24’ü yetiştiricilik, % 6’sı içsu ürünleri avcılığı, geriye kalan % 9’u da diğer deniz ürünlerinin (kabuklular vb.) avcılığından gelmektedir (Şekil 1).

Şekil 1. Türkiye 2008 yılı su ürünleri üretiminin dağılımı (TÜİK, 2009) Deniz balıklarının türlere göre dağılımı incelendiğinde, hamsi balığı yaklaşık 252 bin tonla en yüksek avlanan balık olarak görülmektedir. Bu üretim, ülkemizdeki avlanan deniz balıklarının yaklaşık % 64’ini kapsamaktadır. Hamsi balığından sonra, en yüksek avlanan deniz balıkları % 6 ile

3

istavrit (kraça), % 4’le sardalye, % 3’le mezgit, % 2’şer pay ile palamut-torik ile istavrit (karagöz) ve son olarak bu türleri % 1 oranları ile kefal ve lüfer türleri takip etmektedir. Bu türler dışında kalan diğer tüm türlerin toplam deniz balıkları avcılığı içindeki oranı % 17 olarak gerçekleşmiştir (Şekil 2).

Şekil 2. Deniz balıkları içinde önemli bazı türlerin avlanma miktarları Ege Denizi kıyılarında koyların ve adaların çokluğu, kıta sahanlığının az oluşu bu denizdeki avcılığı sınırlamaktadır. Ancak, tür zenginliği ve avlanılan türlerin ekonomik değerlerinin yüksek olması, bölgede balıkçılığı önemli kılmaktadır. Ege Denizi balıkçılığı, yaklaşık 35 bin ton yıllık üretim miktarı ile toplam 453 bin ton olan Türkiye deniz ürünleri üretiminde % 8’lik bir paya sahiptir (Şekil 3). Kültür balıkçılığını içermeyen bu oran, yıllara göre değişkenlik göstermekle birlikte % 5’e kadar düştüğü ya da % 12’ye kadar çıktığı görülmüştür. Toplam deniz balıkları üretiminde Ege Denizinden sağlanan üretim miktarı Karadeniz ve Marmara Denizi’nden daha az olmasına karşın ekonomik olarak getirdiği kazanç göreceli olarak daha fazladır. Bunun başlıca nedeni, Ege Denizi’nden yakalanan su ürünlerinin ekonomik olarak daha değerli olmasıdır. Bölgede üretim günlük olarak pazarlanmakta, yöresel pazara ve diğer şehirlere özellikle İstanbul’a gönderilmektedir.

Şekil 3. Türkiye deniz balıkları üretiminin bölgelere göre oransal dağılımı Bununla beraber, son yıllarda Ege Denizi balıkçılığından toplam üretime sağlanan katkı miktarında da düzenli bir artış eğilimi izlenmektedir. Bu artışa özellikle, Karadeniz ve Marmara’dan kendi av sezonları sona erdiğinde Ege Denizi’ne gelen çok sayıda gırgır ve trol balıkçı teknesi de katkıda bulunmaktadır. Bu teknelerden bazıları ise, Ege Denizi’nin çeşitli limanlarında yerleşik balıkçılığa

4

geçmiş durumdadır. Ege Denizi canlı kaynakları üzerinde giderek artan bu balıkçılık baskısı bölgede geleneksel olarak küçük ölçekli balıkçılıkla uğraşan lokal balıkçılar üzerinde etkisini olumsuz bir şekilde hissettirmektedir. Avcılığın gerçekleştirilmesinde temel unsur olan balıkçı gemilerinin avcılık türlerine göre dağılımı incelendiğinde, balıkçı gemilerinin çok büyük bir kısmı gırgır-trol dışında kalan, kıyı sürütme ağı veya uzatma ağı-paraketa vb. ile avlanan, küçük balıkçı tekneleri olup, boyları 5–15 m. arasında değişmektedir. Bu teknelerde av alanına gidiş, avlanma ve dönüş bir gün ile sınırlı kalmakta ve karaya bağlı olan küçük ölçekli kıyı balıkçılığı yapılmaktadır. Balıkçı gemilerinin bölgelere göre dağılımı dikkate alındığında ise, 2008 yılı verilerine göre Karadeniz Bölgesi 5744 gemi ile birinci, Ege Bölgesi ise 5056 gemi ile ikinci sırada yer almaktadır (TÜİK, 2009). Ege Denizi, birçok balık türünün üreme, beslenme ve gelişme alanı olan Edremit, Çandarlı, İzmir, Kuşadası ve Güllük gibi verimli körfezleri bünyesinde barındıran ve yasak dönemler haricinde yıl boyunca yoğun balıkçılık faaliyetinin devam ettiği önemli bir denizimizdir (Şekil 4).

Şekil 4. Ege Denizi uydu görüntüsü (Kaynak NASA) Türkiye’nin Ege Denizi kıyıları, genellikle Kuzey Ege ve Güney Ege olmak üzere başlıca iki ana coğrafi bölge adı altında incelenmektedir. Bununla birlikte bu çalışmada, Ege Denizi’nin en önemli ve büyük körfezlerinden biri olan İzmir Körfezi ve bu körfezde çok sayıda balıkçı barınak ve limanların bulunması nedeniyle sadece İzmir Körfezi odaklı olarak bu kısım Orta Ege olarak değerlendirmeye alınmıştır. Bu coğrafi bölgeler içinde sırasıyla, Kuzey Ege’de Edirne, Çanakkale, Balıkesir ve kısmen İzmir ili, Orta Ege’de İzmir Körfezi odaklı İzmir ili ve Güney Ege’de yine kısmen İzmir ili olmak üzere Aydın ve Muğla ilinin kıyı şeritleri bulunmaktadır. Bu çalışma ile Ege Denizi’nin kuzeyinden güneyine doğru uzanan tüm kıyı şeridi boyunca yer alan 60’ın üzerindeki balıkçı liman ve barınağı çeşitli zaman dilimlerinde ziyaret edilmiştir (Şekil 5). Bu ziyaretler ile su ürünleri kooperatifleri ve balıkçılardan önemli bilgi ve veriler bizzat yerinde sağlanmış ve toplanan bu orijinal bilgilerden bu kitap oluşturulmuştur.

5

Şekil 5. Ege Denizi kıyıları ve çalışmanın yapıldığı merkezler Yukarıdaki coğrafi tanımlamalardan da anlaşılacağı üzere, İzmir ilinin kuzeyi Kuzey Ege, güneyi ise Güney Ege sınırları içinde olması nedeni ile İzmir ilinin tamamı çalışma kapsamına alınmıştır. İzmir Körfezi, Ege Denizi’nin önemli balıkçılık merkezlerinden birisi olup körfez boyunca çok sayıda balıkçı barınağı ve su ürünleri kooperatifi bulunmaktadır. Kuzey ve Güney Ege’nin arasında kalan ve Türkiye Ege Denizi kıyısının merkezinde bulunan İzmir Körfezi’nin tamamı bu çalışmada, Orta Ege kısmında değerlendirmeye alınmıştır. Ege Denizi gibi kıyı alanının çok amaçlı (yerleşim, turizm, sanayi, ulaşım, askeri ve balıkçılık) ve yoğun kullanıldığı deniz sahalarında bütünleşik bir kıyı yönetimine ihtiyaç vardır. Kıyı yönetiminin önemli bir halkasını ise balıkçılık ve balıkçılığın yönetimi oluşturmaktadır. Başarılı bir balıkçılık yönetimi büyük ölçüde sağlıklı veri toplanması ve bunların doğru metotlarla işlenmesine bağlıdır (Ünal ve diğ., 2001). Bu verilerin önemli bir bölümünü biyolojik veriler, av araç gereçleriyle ilgili veriler, demografik ve sosyo-ekonomik veriler oluşturmaktadır. Ancak Türkiye’de balıkçılıkla ilgili bölgesel ve ulusal düzeyde veri kaynakları oldukça sınırlıdır ve çoğu zaman bu veriler güvenilir olmaktan uzaktır. Bir bölgedeki balıkçı ve balıkçı tekne sayısı, av araçları çeşitliliği ve kapasitesi, avlanan türler ve av miktarları gibi bilgiler, en az avcılığı yapılan türlerin stok bilgileri kadar gerekli ve önemlidir. Benzer şekilde, balıkçıların nasıl bir örgütlenme içinde oldukları, temel sorunlarının ve ileriye yönelik beklenti ve projelerinin neler olduğu konusundaki verilere de sahip olmak bir zorunluluktur. İyi ve sağlıklı bir balıkçılık yönetimi için bu tür verilerin sürekli toplanması ve izlenmesi gerekmektedir. Balıkçılık yönetiminde genellikle ya girdi kontrolü ya da çıktı kontrolüne dayalı iki temel yaklaşım kullanılmaktadır. Türkiye gibi çıktı kontrolünün pek mümkün olmadığı ülkelerde, balıkçılık girdi kontrolüne dayalı olarak yönetilmeye çalışılmaktadır. Bu nedenle sahip olunan av araç gereçlerinin, çalışan balıkçı sayısı ve balıkçı teknesinin, bu teknelerin boylarının, motor güçlerinin, denizde çalıştıkları gün sayısının bilinmesi gerekir. Bu nedenle yapılan bu çalışma, bölge balıkçılığıyla ilgili bu temel bilgileri sağlaması ve balıkçılığın güncel durumunu ortaya koyması açısından ve özellikle yönetim açısından ayrı bir öneme sahiptir. Dünyada benzer çalışmalar her yıl yapılmakta ve balıkçılıkta meydana gelen en küçük değişiklikler dahi, yönetimle ilgili idari otoriteye anında iletilmektedir. Türkiye’de bu ve buna benzer çalışma sayısı son derece az olup benzeri bir çalışma Kara ve Gurbet (1999) tarafından Ege Denizi endüstriyel balıkçılığı üzerine yapılmıştır. Ancak balıkçılığın dinamik yapısı gereği bu gibi çalışmaların periyodik olarak yapılması ya da bir program dâhilinde balıkçılığın sürekli olarak izlenmesi sağlanmalıdır. Böylece, balıkçığın sorunları, yeni geliştirilen avcılık yöntemleri, balıkçıların üniversite ve bakanlıktan talepleri kısacası sektörün durumu hakkında

6

ayrıntılı bilgi sahibi olunabilecek ve balıkçılık yönetiminde bu güncel bilgilerden yararlanılabilecektir. Bu amaçla, her bir bölge için balıkçılık haritalarının çıkarılması, envanter çalışmalarının tamamlanması, balık stoklarıyla ilgili çalışmaların başlatılması ve balıkçılıkla ilgili diğer araştırmaların da yapılması gerekmektedir. Bu tür çalışmalar ile balıkçılık yöneticilerine, ilgili idari birimlere, kurumlara ve özellikle yerel yönetimlere, sosyo-ekonomik hedefleri de gözeten kapsamlı bir balıkçılık yönetimi için ihtiyaç duyulan bazı somut bilgiler sağlanabilecektir (Ünal, 2003). Ege Denizi balıkçılığına ilişkin birçok çalışma mevcut olmasına rağmen, bunların büyük bir kısmı balıkçılık uygulamalarına ilişkin bilgileri içermektedir. Genellikle verilen bilgiler yöresel isimler ile ifade edilmekte ve bazen aynı av takımından veya balık türünden yöreye özgü farklı isimler ile bahsedilmektedir. Bugüne kadar, bölgede kullanılan balıkçılık takımlarının yapısal özelliklerini ifade eden uluslararası çizim standartlarına uygun bir balıkçılık (av takımları) kataloğu henüz yayınlanmamıştır. Bu eksikliği gidermek amacıyla, mümkün olabildiğince bölgede yaygın olarak kullanılan ve birbirinden bazen küçük de olsa farklılık gösteren balıkçılık takımlarının teknik çizimlerine yer verilmeye çalışılmıştır. Kitap içinde bahsedilen tüm av araç gereçleri ve balıkçılık takımlarına ait liste Ek 1’de verilmiştir. Kitapta ele alınan önemli bir diğer konu da, bölgede kullanılan av araç ve gereçlerinin tahmini sayılarının tespit edilmesi olmuştur. Bu amaçla yapılan çalışmalarda, bölgede kullanılan av araç ve gereçlerinin çeşitliliğine ilişkin detaylı bilgiler elde edilirken bu av araçlarının sayılarına ilişkin çoğunlukla güvenilir bir tespit yapılamamıştır. Bu eksikliğine rağmen yine de önemli bilgiler içermesi nedeniyle, incelenen her yöreye özgü balıkçılıkta kullanılan başlıca av araç ve gereçleri ve tahmini sayılarına ilişkin çizelgelere kitapta yer verilmiştir. Bu çizelgelere, tespit edilebilen sayılar işlenmiş olup, emin olunamayan sayıların verilmesinden özellikle kaçınılmıştır. Bu çizelgelerden de anlaşılabileceği üzere, Ege Denizi balıkçılığında genellikle bir balıkçı birden fazla sayıda av araç ve gerecine sahiptir. Diğer bir ifade ile bir balıkçı teknesinde birden fazla çeşitte ve sayıda av araç ve gereci mevcuttur ve av sezonuna göre bu av araç ve gereçleri nöbetleşe olarak aynı teknede kullanılmaktadır. İzmir ilinde bulunan Su Ürünleri Kooperatifleri ve balıkçılarla ilgili bulgular için kooperatif yöneticilerinin %90’ı ve bu kooperatiflerin aktif üyelerinin (1172 üye) %7’si ile yüz yüze görüşmeler yapılmış ve bu görüşmelerden veriler toplanmıştır. Bu konudaki bulgular ortalama ve oransal değerler olarak tablolar şeklinde sunulmuştur ve İzmir ili sınırlarını kapsamaktadır. Çalışmada, Ege Denizi kıyıları boyunca uygulanan balıkçılık yöntemleri, kullanılan av araç gereçleri ve bölgede bulunan balıkçı barınakları ve kooperatiflerinin incelenmesi amacı ile limanlar ziyaret edilmiş ve önceden hazırlanmış anketler yapılmıştır. Sahada yapılan anket çalışmalarından toplanan gerek teknik ve gerekse sosyo-ekonomik veriler değerlendirilerek, her bir yörenin balıkçılığına ait yapısal durum ortaya çıkarılmış ve bunlara ilişkin detaylı bilgiler bir düzen dâhilinde ayrıntılı olarak verilmeye çalışılmıştır. Ege Denizi’nde hedef türlerin örneklenen balıkçı limanlarındaki oransal durumuna bakıldığında, barbun-tekir %12 ile ilk sırada gelmektedir. Bunu sırasıyla, çipura (%9), ahtapot (%8), levrek (%7), palamut-kupes-karides-kalamar (%6’şar) ve sübye-dil (%5’er) izlemektedir (Şekil 6). Bu türlerin kitapta geçen listesi ve bilimsel isimlendirmeleri Ek 2’de, ayrıca yine bu türlere ait yoğun avcılık dönemleri ve kullanılan av araçları Ek 3’te detaylı olarak verilmiştir.

7

Diğer Uskumru ( Scomber scombus) Tirsi (Alosa fallax nilotica) Sübye (Sepia officinals) Sinagrit (Dentex dentex) Sarpa (Sarpa salpa) Sargos (Diplodus sargus) Sardalye (Sardina pilchardus) Palamut (Sarda sarda) Mırmır (Lithognathus mormyrus) Mercan (Pegellus erythrinus) Melanur (Oblada melanura) Levrek (Dicentrarchus labrax) Kupes (Boops boops) Köpekbalığı (Mustelus mustelus) Kılıç (Xiphias gladius) Kefal (Mugil spp.) Karides (Penaeus kerathurus) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kalamar (Loligo vulgaris) İzmarit (Spicara flexuosa) İstavrit (Trachurus sp.) Isparoz (Diplodus annularis) Fangri (Pargus pargus) Dil (Sole vulgaris) Çipura (Sparus aurata) Barbun - Tekir (Mullus sp.) Akivades (Tapes deccusatus) Ahtapot (Octopus vulgaria)

Şekil 6. Ege Denizi’nde avcılığı yapılan hedef türlerin oransal (%) dağılımı Av araçlarına ait bulgular ağırlıklı olarak 2004 ve 2005 yılları arasında saha çalışmaları (balıkçılarla görüşülerek ve av araçları yerinde incelenerek) ile elde edilmiş olmasına rağmen bu çalışmalar 2010 yılı başına kadar devam etmiştir. Ege Denizi kıyılarında kullanılan av takımlarının sistematik sınıflandırılması, genel ve teknik özelliklerini kapsayan çizim planları FAO ve AB çizim standartlarına uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışma sonunda, Ege Denizi balıkçılığında yaygın olarak kullanılan toplam 161 adet av aracının teknik planı çizilmiştir. Av araçları kategorik sınıflandırmaya göre oltalar, tuzaklar, dalyanlar, uzatma ağları, kıyı sürütme ağları, troller ve çevirme ağları olmak üzere ana başlıklar altında ele

8

alınmıştır (Ek 3). Bölgede kullanılan başlıca av araç gereçleri arasında en çok çeşitlilik olta ve uzatma ağlarında bulunmaktadır. Bu çeşitlilik, gerek olta takımları ve gerekse uzatma ağlarının genellikle türe ve kullanıldıkları yere göre özel olarak yapılmalarından kaynaklanmaktadır. Ayrıca bu av araçları kullanıldıkları yerlere göre de farklılıklar göstermektedir. Av araçları arasındaki bu farklılıkları gösterebilmek amacı ile olta takımları için sırasıyla, oltalar, çapariler ve paragatlar şeklindeki 3 alt grup altında toplam 38 adet farklı olta takımı planı çizilmiştir. Yine uzatma ağları için sırasıyla, sade uzatma ağı, sade çatılı uzatma ağı, fanyalı uzatma ağı, fanyalı çatılı uzatma ağı, kombine çatılı uzatma ağı, voli uzatma ağları ve bazı özel uzatma ağları (marya ağı, taş ağı, biledye ağı gibi) şeklindeki 7 alt grup altında toplam 106 adet farklı uzatma ağı planı çizilmiştir. Bu iki ana grubun yanında sırasıyla 5 adet trol ağı, 4 adet gırgır ağı, 4 adet alamana, 1 adet trata, 2 adet pinter ve 1 adet çökeltme (ağ) dalyanı planına kitapta yer verilmiştir. Ayrıca kitap içinde bazı av araç ve gereçleri veya lagün (dalyan) alanlarının resimleri de mevcuttur. Ege Denizi balıkçılığında yaygın olarak kullanılan bu av araç ve gereçlerinin uluslararası (FAOISSCFG1) kurallara göre yapılmış sınıflandırma içinde yer aldıkları gruplar aşağıda gösterilmiştir. ÇEVİRME AĞLARI İstinga halatlı çevirme ağları (Gırgır Ağları) 1. Mekanik güç kullanılan • Hamsi-Sardalye Gırgır Ağları • Kefal Gırgır Ağları • Orkinos Gırgır Ağları 2. El ile kullanılan (El Gırgırları sığ sulardaki avcılıkta kullanılır) TROL AĞLARI Dip Trol Ağları • Geleneksel dip trol ağları (Balıkçılar tarafından genellikle Osmanlı trol ağları olarak anılmaktadır) • Kesimli dip trol ağları (Bazı özel kesim teknikleri kullanılarak yapılan) UZATMA AĞLARI VE DOLANAN AĞLAR Sabit (Dönek) Uzatma Ağları 1.a) Multifilament (Bez) Sade Uzatma Ağları • Sardalye Uzatma Ağları • Barbun Uzatma Ağları • Barbun-Tekir Uzatma Ağları • Kefal Uzatma Ağları • Palamut Uzatma Ağları • Tirsi Uzatma Ağları • Kupes Uzatma Ağları • Kolyoz Uzatma Ağları • Melanur Uzatma Ağları • Lüfer Uzatma Ağları • Mercan Uzatma Ağları • Trança Uzatma Ağları • Tombik Uzatma Ağları • Köpekbalığı Uzatma Ağları • Zargana Uzatma Ağları b) Monofilament (Misina) Sade Uzatma Ağları • Barbun Uzatma Ağları • Kupes Uzatma Ağları 2. Multifilament (Bez) Çatılı Sade Uzatma Ağları • Kolyoz Uzatma Ağlar • Palamut Uzatma Ağları
1

ISSCFG: International Standard Statistical Classification of Fishing Gear

9

3. Fanyalı Uzatma Ağları • Barbun Uzatma Ağları • Sinagrit Uzatma Ağları • Kefal Uzatma Ağları • Dil-Pisi Uzatma Ağları • Karides Uzatma Ağları • Sübye Uzatma ağları • Ahtapot-Sübye Uzatma Ağları • Levrek Uzatma Ağları • Istakoz-Böcek Uzatma Ağları • Sokkan Uzatma Ağları 4. Çatılı Fanyalı Uzatma Ağları • Karides Uzatma Ağları • Lüfer Uzatma Ağları 5. Çatılı Kombine Uzatma Ağları • Kupes Uzatma Ağı • Karma Uzatma Ağı 6. Özel Uzatma Ağları • Marya Ağı • Taş Ağı • Biledye Ağı 7. Çevirme (Voli) Uzatma Ağları 1. Sade Uzatma Ağları 2. Fanyalı Uzatma Ağları Tek Katlı Çevirme (Voli) Uzatma Ağları • Multifilament (Bez) PA • Monofilament (Misina) PA Çift Katlı Çevirme (Voli) Uzatma Ağları • Multifilament (Bez) PA • Monofilament (Misina) PA Kombine Uzatma Ağları 1. Sade Uzatma Ağları – Fanyalı Uzatma Ağları 2. Alamana Ağları 3. Kargılı Ağlar (Kefal için) TUZAKLAR • Sepetler • Pinterler • Havai tuzaklar OLTA VE OLTA TAKIMLARI Paragatlar • İnce Paragat2 -Mantarlı İnce Paragat -Mantarsız İnce Paragat • Kalın Paragat3 • Kılıç Paragatı • Sinagrit Paragatı Çapariler Sallama Çaparileri
2 Genellikle çipura, karagöz, mercan, melanur, ısparoz, sarpa, kupes vbz türlerin avcılığında kullanılır. 3 Genellikle levrek avcılığında kullanılır.

10

• İstavrit Çaparisi • Palamut Çaparisi • Kolyoz-Uskumru Çaparisi • Parangula (Ahtapot Çaparisi) Su Üstü Çaparisi • Lüfer Çaparisi İğne ve El Oltaları Bu çalışmada gerek el ve gerekse mekanik güç ile kullanılan tek iğneli ve çok iğneli olmak üzere çok sayıda iğne ve olta takımı çeşitleri tespit edilmiştir. ÇİT DALYANLARI (LAGÜNLER) 3–7 Nisan 2006 tarihleri arasında İzmir’de düzenlenen, ICES-FAO Uluslararası Balıkçılık Teknolojisi ve Balık Davranışları Çalışma Grubu toplantısında, yukarıdaki sınıflandırmaya ilişkin olarak Ege Denizi’nde kullanılan av araç gereçlerinin teknik özellikleri ve planlarına ilişkin bir sunum4 yapılmıştır (Ek 4). Bu kitapta, av araçlarının teknik özellikleri ve gösterdiği yöresel değişim yanında, balıkçıların sosyo-demografik-ekonomik özellikleri, balıkçılığın durumu ve genel özellikleri de (av sahası özellikleri, hedef türler, yoğun avcılık dönemleri, filo bilgileri, su ürünleri kooperatifi özellikleri, sorunlar) dikkate alınmıştır. İlave olarak, kıyı balıkçıları ile diğer kıyı alanı kullanıcıları arasındaki mevcut sorun ve anlaşmazlıklar da saptanmaya çalışılmıştır. İncelenen su ürünleri kooperatiflerinin en eskisi 1953 yılında kurulan S.S. İzmir Balık Avcıları ve Su Ürünleri Kooperatifi ile 1961 yılında kurulan S.S. Ege Örnek Su Ürünleri Kooperatifi’dir. En yeni iki kooperatif; 2003 yılında kurulan S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi ve S.S. Çeşme Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi’dir. Ele alınan kooperatiflerin % 59’u pazarlama faaliyeti yürütmekte ve % 47’si en az bir kişi çalıştırmaktadır. Su ürünleri kooperatiflerinin birçoğunun (% 86) faaliyet alanında kooperatif üyesi olmayan balıkçılar da bulunmaktadır. İncelenen su ürünleri kooperatiflerine üye olma oranı % 64 olarak bulunmuştur. Üye balıkçılar arasında aktif olarak çalışan ve düzenli olarak balıkçılık yapan üyelerin oranı ise % 66’dır. Aliağa, Çeşme (Çiftlikköy, Alaçatı, Ildırı), Yeni Foça, Menderes, Bergama, Karaburun (İnecikler), Seferihisar ve Urla (Özbek)’daki balıkçılar arasında su ürünleri kooperatiflerine üye olma oranı % 80 ve üzerindedir. İzmir ilindeki kooperatif üyesi balıkçıların % 92’si ilkokul veya ortaokul, % 8’i lise düzeyinde eğitim5 almıştır. Balıkçıların % 59’u sosyal güvence sahibi, % 67’si konut sahibi ve % 93’ü evli bireylerden oluşmaktadır. İzmir ili kıyılarında yer alan 29 adet balıkçılık merkezi ve bu merkezlerde yer alan su ürünleri kooperatifleri ile diğer kıyı alanı kullanıcıları arasında anlaşmazlıklar yaşandığı gibi, balıkçılığın farklı grupları arasında da çok sayıda sorun ve çıkar çatışması bulunmaktadır. Bu sorunların neredeyse yarısını (%48) sırasıyla, askeri (%12), endüstriyel (%4), ikinci konutlar (%12) ve turizm (%20) kaynaklı av sahası sınırlamaları oluşturmaktadır. Bunları, balık çiftlikleri (%20), Küçük Ölçekli Balıkçılık (KÖB) - Büyük Ölçekli Balıkçılık (BÖB) (%20) ile KÖB-KÖB (%4) çatışmaları, başka bölgelerden gelen av tekneleri (%4) ve amatör avcılık (%4) izlemektedir. Aliağa’da endüstriyel amaçlı kıyı kullanımı (petro-kimya tesisleri, gemi söküm tesisleri vb.) balıkçılığı engellemektedir. Benzer şekilde, balık çiftliklerinin yoğun olarak bulunduğu Mersin Koyu, Çeşme, Mordoğan, Balıklıova, Karaburun gibi yerlerde ise kıyı balıkçılığı ile balık çiftlikleri arasında çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü (2002) kayıtlarına göre, İzmir’de 38 adet su ürünleri kooperatifi faaliyet göstermektedir. Buna ilave olarak, Eşendere ve Gümüldür’de iki adet kooperatifin kuruluş aşamasında olduğu saptanmıştır. Bu kooperatiflere üye balıkçı sayısı 2386’dır ve bunların yaklaşık 1300 adedi aktif üyedir. İzmir ilinde su ürünleri kooperatifi başına 63 üye düşmektedir. En az üyesi olan su ürünleri kooperatifi, 16 üye ile S.S. Tepeboz Su Ürünleri Kooperatifi, en çok üyesi olan ise 240 üye ile S.S. Sasalı Su Ürünleri Kooperatifidir (Çizelge 1).

4 Technical Specifications of Main Fishing Gears Used in the Aegean Coast of Turkey 5 Balıkçıların eğitim düzeyi ile bulgular kitap içinde geçen tablolarda rakamsal olarak ifade edilmiştir. Bu değerlendirmede, okuma yazma bilmeyen balıkçılar 0, ilkokul mezunu olanlar 1, ortaokul 2, lise 3 ve lise mezunu ve üzeri eğitimli olanlar 4 rakamıyla gösterilmiştir.

11

Çizelge 1. İzmir İli Su Ürünleri Kooperatifleri listesi (TKB, 2002).
Su Ürünleri Kooperatifleri
S.S. Aliağa-Merkez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Yeni Şakran Aşağı Şakran Hacıömerli S.S. Zeytindağ Kasabası Su Ürün. Koop. S.S. Çeşme Dalyanköy Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşme Çiftlikköy Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşme Ilıca Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşme Ildırı Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşme Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi S.S. 16 Eylül-Musalla ve İnönü S.S. Sasalı Çevre Köyleri Su Ürün. Koop. S.S. Bademli Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Dikili Merkez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Foça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Mordoğan Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Karaburun-Merkez Su Ürün. Koop. S.S. Tepeboz Su Ürünleri Kooperatifi S.S. İnecikler Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatifi S.S.Şemikler-Yalı-Örnekköy-DemirKöprü Emekİmbatlı ve Bahariye Mahalleleri S.S. Ege Örnek Su Ürünleri Kooperatifi S.S. İzmir Balık Avcıları ve Su Ürün. Koop. S.S. Özdere-Ahmetbeyli Su Ürün. Koop. S.S. Tuzçullu Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Narlıdere - Merkez Su Ürün. Koop. S.S. Sığacık Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Beyler Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Ürkmez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Zeytinköy Üretim ve Değer. Koop. S.S. Barutçu Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Özbek İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Urla İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Çeşmealtı Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Balıklıova Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Kalabak ve Zeytinalanı Su Ürünleri Koop.

Kur. Yılı
1974 1997 1984 1989 1998 1999 2001 2003 2003 2002 1991 1990 1988 1994 1995 1992 1978 1993 1999 1998 1999 1987 2001 1961 1953 1995 1991 1994 1990 1996 1997 1974 1976 1973 1988 1990 1991 2001

Üye Say.
62 37 29 104 75 36 54 30 43 23 240 45 53 35 54 138 64 40 34 16 25 80 56 50 34 50 235 40 68 138 55 34 68 52 52 49 50 38

Faal Üye
14 20 20 45 22 30 -* 20 25 170 40 40 23 6 70 60 33 18 23 21 65 56 50 15 35 30 52 50 38 25 28 26

Etkinlik Alanı
Aliağa Aliağa Bergama Çeşme Çeşme Çeşme Çeşme Çeşme Çeşme Çeşme Çiğli Dikili Dikili Dikili Foça Foça Güzelbahçe Karaburun Karaburun Karaburun Karaburun Karşıyaka Karşıyaka Konak Konak Menderes Menemen Narlıdere Seferihisar Seferihisar Seferihisar Selçuk Selçuk Urla Urla Urla Urla Urla

* Bu ve kitap içinde geçen diğer tüm çizelgelerde güvenilir veri elde edilemeyen durumlarda (-) işareti kullanılmıştır. Bu çalışma kapsamında, İzmir ilindeki su ürünleri kooperatiflerinin %90’ı ve bu kooperatiflerin aktif üyesi olan balıkçıların (1172 adet), %7’si (170 adet) ile bireysel anketler gerçekleştirilmiştir.

12

Bu çalışma kapsamında incelenen su ürünleri kooperatiflerinin konu edildiği “İzmir İli Su Ürünleri Kooperatifleri ve Sorunları” isimli bir poster çalışması KAY-086 Ulusal toplantısında sunulmuş olup anılan toplantıda en iyi poster ödülünü kazanmıştır (Ek 5). Ege Denizi balıkçılığının yapısal bir analizini içeren bu çalışma, balıkçılık yöneticilerine, ilgili idari birimlere, kurumlara ve özellikle yerel yönetimlere, kapsamlı bir balıkçılık yönetimini gerçekleştirebilmeleri için ihtiyaç duyacakları temel bilgileri sunmak amacıyla yazılmıştır. Kitap aynı zamanda, su ürünleri konusunda çeşitli düzeylerde eğitim gören öğrenciler için de bir kaynak niteliği taşımaktadır. Benzeri çalışmaların belli zaman aralıklarında düzenli olarak tekrar edilmesi ve balıkçılığın bir bütün olarak izlenmesi, sürdürülebilir balıkçılık için çok önemli katkılar sağlayacaktır.

6 KAY: Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi VII. Ulusal Kongresi

13

02 kuzey ege

14

15

16

2. KUZEY EGE Türkiye’nin Kuzey Ege Denizi kıyıları Edirne, Çanakkale, Saros Körfezi, Balıkesir ve Bergama (İzmir) çevresini kapsamaktadır. 2.1. EDİRNE 2.1.1. ENEZ Edirne İli’ne bağlı Enez İlçe nüfusu 3800 olup, yüzölçümü 473 km2’dir. Antik çağlardaki adı Ainos olan kent, Türk-Yunan sınırının hemen kenarında Meriç Nehri’nin denize döküldüğü Ege kıyılarında yer almaktadır. Ekonomisinde balıkçılık, hayvancılık ve tarım önemli bir yer tutmaktadır. 1977–1992 yılları arasında tamamlanan limanın ana mendirek boyu 845 m olup, kooperatif tarafından işletilmektedir (Şekil 7).

Şekil 7. Enez Balıkçı Limanı’nın genel görünümü S.S. Enez Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Enez Su Ürünleri Kooperatifi 1972 yılında kurulmuştur (Şekil 8). Kayıtlı üye sayısı 131’dir. Üyelerin şu an sadece 20 kadarı aktif olup, 80 tanesi geçimini tamamen balıkçılıktan sağlamaktadırlar. Bölgede 150 civarında kooperatife üye olmayan balıkçı da bulunmaktadır. Enez Dalyanı son iki yıldır kooperatife kiralanmadığı (özel bir kuruluşun da kiralama girişimi yapması nedeniyle kilitlenen bir hukuksal süreç nedeniyle) için balıkçılık üyeler açısından durma noktasına gelmiştir (Şekil 9). Mezat yapılmadığı için üyelerin %20’si balığını kooperatife, kalanı komisyonculara vermektedir. Soğuk hava deposuna sahip olan kooperatif, yöreden çıkan balıkları İstanbul-Kumkapı ve Tekirdağ balık hallerine göndermektedir.

17

Şekil 8. S.S. Enez Su Ürünleri Kooperatifi Sorunları • Dalyanın kiralanamaması, • Gala Gölü’nün milli park statüsünde olduğu için balıkçılar tarafından kullanılamaması, • Kaçak trollerin bölgede yarattığı tahribat • Yunusların ağlara zarar vermesi

Şekil 9. Enez Dalyanı’nın genel görünümü Balıkçılığının Durumu Enez ve civarında yapılan balıkçılığa ilşkin genel bilgi Çizelge 2’de özetlenmiştir. Özellikle sade ve fanyalı uzatma ağları ile başlıca barbun-tekir, çipura, karides (Şekil 10), kefal (Şekil 11 ve 12), levrek, sübye (Şekil 13) ve sarpa’nın avcılığı yoğun olarak yapılmaktadır.

18

Çizelge 2. Enez Balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Kalamar (Loligo vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Levrek (Dicentrarchus labrax) Sarıkuyruk (Seriola dumerili) Sarpa (Sarpa salpa) Sübye (Sepia officinalis) Uskumru (Scomber scombrus) Yılanbalığı (Anguilla anguilla) Yoğun Avcılık Dönemi Kasım-Mayıs Haziran-Aralık Haziran-Aralık Ekim-Kasım Ağustos-Eylül Mayıs-Aralık Haziran-Aralık Ağustos-Eylül Haziran-Aralık Mart-Haziran Sonbahar ayları Kasım Av Aracı Ahtapot paragatı (çömlek) Uzatma ağları Uzatma ağları Olta Uzatma ağları, Dalyan kuzulukları Uzatma ağları, Dalyan kuzulukları Uzatma ağları Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Çapari Pinter

Av Sahası: Saros Körfezinde Sultaniçe ile Enez arasındaki saha Dip Yapısı: Kumlu çamurlu

Şekil 10. Karides fanyalı uzatma ağı planı (Enez)

19

Şekil 11. Kefal sade uzatma ağı planı (Enez)

Şekil 12. Kefal fanyalı uzatma ağı planı (Enez)

20

Şekil 13. Sübye fanyalı uzatma ağı planı (Enez) 2.1.2. SULTANİÇE Edirne İli’ne 200 km, Enez İlçesi’ne 20 km ve sahile 4 km uzaklıkta olan köyün nüfusu 1300 civarındadır. Ekonomisi hayvancılık, çiftçilik ve balıkçılığa dayanmaktadır. Ana mendirek boyu 580 m olan ve yapımı yeni tamamlanan liman (Şekil 14), kooperatif tarafından henüz kiralanamamıştır.

Şekil 14. Sultaniçe Balıkçı Limanı

21

S.S. Sultaniçe Su Ürünleri Kooperatifi 1992 yılında kurulmuş olup (Şekil 15), 38 adet kayıtlı üyesi vardır. Üyelerin tamamı aktif olup, 20 tanesi geçimini tamamen balıkçılıktan sağlamaktadırlar. Barınakta 10 civarında kooperatife üye olmayan balıkçı bulunmaktadır. Mezat yapılmadığı için üyelerin %80’i balığını kooperatife, kalanı komisyonculara vermektedir. Birkaç adet balık soğutma dolabına sahip olan kooperatif ve komisyoncular, yöreden çıkan balıkları İstanbul-Kumkapı balık haline göndermektedir. Kooperatif düzenli olarak üyelerinden aidat almamakta, satıştan % 5 katkı payı kesmektedir. Sorunları • limanın henüz kiralanmaması, • Kaçak trol ve gırgırların av sahalarında ışıkla avlanması, • Zıpkınla dalış (gece-gündüz orfoz-lahos ve levrek için) • Yunusların ağlarına zarar vermesi

Şekil 15. S.S. Sultaniçe Köyü Su Ürünleri Kooperatif binası ve kooperatife ait araç Balıkçılığının Durumu Sultaniçe ve civarında yapılan balıkçılığa ilşkin genel bilgi Çizelge 3’de özetlenmiştir. Özellikle uzatma ağları ile başlıca barbun-tekir, böcek, kalamar, karagöz, sinagrit, sübye ve köpekbalığı’nın (Şekil 16) avcılığı yoğun olarak yapılmaktadır. Ayrıca, Sultaniçe balıkçıları tarafından Kasım-Mayıs arası kalan dönemde ahtapot paragatı (Şekil 17) ve yine Temmuz ile Ağustos ayları arasında ise sinagrit paragatı (Şekil 18) yaygın olarak kullanılmaktadır. Çizelge 3. Sultaniçe balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Böcek (Palinurus elephas) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Sinagrit (Dentex dentex) Sübye (Sepia officinalis) Yoğun Avcılık Dönemi Kasım-Mayıs Tüm yıl Haziran-Temmuz Tüm yıl Tüm yıl Kasım-Aralık Temmuz-Ağustos Mart-Nisan Av Aracı Ahtapot paragatı (çömlek) Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Alamana Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları

Av Sahası: Saros Körfezinde Karaincirli ile Enez arasındaki saha Dip Yapısı: Kumlu çamurlu

22

Şekil 16. Köpekbalığı sade uzatma ağı planı (Sultaniçe)

Şekil 17. Ahtapot paragatı (Sultaniçe)

23

Şekil 18. Sinagrit paragatı (Sultaniçe) 2.1.3. İBRİCE Saros Körfezi kıyılarında 1500 nüfuslu Mecidiye Köyü’nün sahilinde yer alan İbrice, limanıyla hem balıkçı teknelerine hem de yatlara ve dalış turizmine uygun korunaklı bir alan sunmaktadır (Şekil 19). Limanda üç adet dalış okulu faaliyetlerini Nisan-Eylül ayları arasında sürdürmektedir. Ana mendirek boyu 200 m olan liman S.S. Mecidiye Su Ürünleri Kooperatifi’ne kiralanmıştır (Şekil 20).

Şekil 19. İbrice Balıkcı Limanı

24

Şekil 20. İbrice Balıkçı Limanı’ndan çeşitli görüntüler S.S. Mecidiye Su Ürünleri Kooperatifi 1992 yılında kurulmuş olup, 52 adet kayıtlı üyesi vardır. Üyelerin tamamı aktif ve geçimini tamamen balıkçılıktan sağlamaktadırlar. Barınakta 20 civarında kooperatife üye olmayan balıkçı da bulunmaktadır. Mezat yapılmadığı için üyeler balığını komisyonculara vermek suretiyle pazarlamaktadırlar. Bir adet buzhaneye de sahip olan kooperatif ve komisyoncular, yöreden çıkan balıkları İstanbul, Çanakkale, Gelibolu ve Keşan’a göndererek değerlendirilmektedir. Kooperatif düzenli olarak üyelerinden aidat (250 TL/yıl) toplayabilmektedir. Sorunları • Bölgedeki balık çiftliği ile askeri alanlar nedeniyle av sahasının küçülmesi Balıkçılığının Durumu İbrice ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 4’de özetlenmiştir. Özellikle uzatma ağları ile başlıca barbun-tekir, böcek sardalye (Şekil 21) ve sübye avcılığı yoğun olarak yapılmaktadır. Ayrıca, İbrice balıkçıları tarafından Mayıs-Haziran aylarında olta ile kalamar avcılığı yapılmaktadır. Paragat ile genellikle kış aylarında levrek ve yaz aylarında ise sinagrit avcılığı yapılmaktadır (Şekil 22). Ayrıca başta lüfer olmak üzere levrek ve mırmırın alamana ile avcılığıda İbrice ve civarında yaygın olarak kullanılan balıkçılık yöntemlerinden birisidir.

25

Çizelge 4. İbrice balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür Yoğun avcılık Av Aracı

Barbun-Tekir (Mullus sp.) Böcek (Palinurus elephas) Kalamar (Loligo vulgaris) Levrek (Dicentrarchus labrax) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Mırmır (Lithognathus mormyrus) Sardalye (Sardina pilchardus) Sinagrit (Dentex dentex) Sübye (Sepia officinalis)

Ekim-Kasım/Mayıs-Haz. Tüm yıl Mayıs-Haziran Kasım-Ocak Kasım-Aralık Kasım-Ocak Yaz ayları Temmuz-Ağustos Sonbahar/ Mayıs-Haziran

Uzatma ağları Uzatma ağları Olta Parakete, Alamana Alamana Alamana Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları

Av Sahası: Saros Körfezinde Kemikli Burnu ile Enez arasındaki saha Dip Yapısı: Kumlu çamurlu

Şekil 21. Sardalye sade uzatma ağı planı (İbrice)

26

Şekil 22. Sinagrit paragatı (kalın paragat) (İbrice)

27

2.2. ÇANAKKALE Çanakkale, Marmara Denizi, Boğaz ve Kuzey Ege Denizi olmak üzere üç farklı denizel sistemle ilişkili ve 671 km gibi oldukça uzun bir kıyı hattına sahip önemli bir balıkçılık merkezi durumundadır. Özellikle, Çanakkale Boğazı balık göçlerinin en yoğun olarak görüldüğü bölgelerden biri olması nedeni ile ayrı bir önem kazanmaktadır. Bölgede toplam 1065 adet balıkçı teknesi kayıtlı olup bu teknelerin çok küçük bir kısmı (yaklaşık % 3.5’i) gırgır ve trol (34 adet) iken, geriye kalan yaklaşık % 96.5’ini ise genellikle olta ve uzatma avcılığı yapan diğer küçük boyutlu tekneler oluşturmaktadır. Çanakkale ili sınırları içinde yer alan önemli balıkçı limanları sırasıyla, Çanakkale merkez limanı, Eceabat, Gelibolu, Karabiga, Lapseki, Kumkale, Yeniköy, Kilitbahir, Seddülbahir, Kemer ve Kabatepe limanları sayılabilir. Bu limanlardan Çanakkale Merkez, Seddülbahir ve Kabatepe’ye ilişkin elde edilen balıkçılık bulguları aşağıda özetlenmiştir. Bölgede genel olarak sahil güvenliğin etkin kontrolü söz konusudur. Çanakkale ve civarında yunusların ağlara zarar vermeleri balıkçıların en fazla şikâyetçi oldukları bir sorun olarak dikkat çekmektedir. 2.2.1. ÇANAKKALE MERKEZ İstavrit sallama çaparisi, Ocak-Mayıs ayları arasında Çanakkale Boğazı ile Saros Körfezi girişi arasında 15–35 m derinliğindeki sularda kullanılır (Şekil 23). Buralarda dip genellikle tragana ve taşlıktır. Avcılık sabah ve akşam saatlerinde yapılır. Eğer akıntı varsa, teknenin makinesi çalışır durumdadır. Çaparide yem görüntüsü sağlayan beyaz tüy kullanılmaktadır. Kaz kanadından koparılmış tüyler, iğnelere önce misina, sonra kırmızı iple bağlanır. Bu çaparide hedef tür istavrit, tesadüfî tür ise kolyozdur. Yakalanan hani balıkları denize geri atılır. 20 TL malzeme ve 10 TL işçilik maliyeti olduğu bildiren bu çapariler (Ağustos, 2005), her gün yenilenmektedir. Palamut sallama çaparisi 15 Mayıs–30 Haziran ve 15 Eylül–15 Kasım tarihleri arasında, Saros Körfezi girişi, Çanakkale Boğazı ve Bozcaada sahillerinde kullanılmaktadır (Şekil 4). Avcılığın yapıldığı yerlerde derinlik 15–35 m, dip yapısı ise genellikler erişteliktir. Palamudun erişte üzerinde oynak yaptığı görüldükten sonra, önünden geçiş yapılır. Palamut çaparisi sabah ve akşam saatlerinde en fazla 15 dakika suda kalır. İğnelere ya kırmızı horoz boyun tüyü ya da bu renge boyanmış başka bir tüy bağlanır. Hedef türün palamut ve torik olduğu bu çaparide tesadüfî olarak tombik de yakalanmaktadır. Torik ve tombik gibi iri balıklar kimi zaman takımı kopartmaktadır. Palamut çaparisinin maliyeti, 30 TL malzeme ve 10 TL işçilik olmak üzere yaklaşık 40 TL civarında olmaktadır (Ağustos 2005).

28

Şekil 23. İstavrit sallama çaparisi (Çanakkale Merkez)

29

Şekil 24. Palamut sallama çaparisi (Çanakkale Merkez)

30

Kolyoz-istavrit sallama çaparisi, Ocak-Haziran ayları arasında Çanakkale Boğazı ve Saros Körfezi arasında 15–55 m derinliklerde kullanılmaktadır (Şekil 25). İğnelere yem görüntüsü veren sim (gelin teli) bağlanan takımlar, bir kol boyu sallanarak avcılık yapılmaktadır. Gün boyu devam eden avcılıkta, eğer akıntı varsa, teknenin motoru çalışır durumdadır. Eğer akıntı yoksa makine durdurulur. Takıma balığın yüklenmesi en fazla 10 dakika sürmektedir. Bu çaparilerde hedef tür olan uskumru ve kolyoz yanında, ıskarta olarak hani balıkları çıkmaktadır. Bu çapari takımının toplam maliyeti 30 TL civarında olmakta (Ağustos 2005) ve takımlar her gün yenilenmektedir. Lüfer su üstü çaparisi, Ekim, Kasım, Şubat ve Mart aylarında Çanakkale Boğazı’nda kullanılmaktadır (Şekil 26). Bu takım Aralık ve Ocak aylarında balık diplediği zaman çalışmaktadır. Çaparinin atıldığı yerlerde derinlik 18–25 m olup, dip yapısı taşlıktır. Gün doğumu ve gün batımında birer saat, akıntıya karşı motor rölantide iken kullanılan takım, suda en fazla 15 dakika kaldıktan sonra tekrar atılır. İğnelere, sardalye görünümü sağlayan beyaz horoz boyun tüyü, misina ile bağlanır. Hedef türün lüfer olduğu bu çaparilerde eğer takım dibe inerse, trakonya da ıskarta olarak yakalanmaktadır. Bu avcılık özellikle sert havalarda deneyim gerektirmektedir. Bir takımın, 25 TL malzeme ve 10 TL işçilik gideri olmak üzere toplam 35 TL maliyeti olmakta (Ağustos, 2005) ve haftada bir yenilenmesi gerekmektedir.

Şekil 25. Kolyoz-uskumru sallama çaparisi (Çanakkale Merkez)

31

Şekil 26. Lüfer su üstü çaparisi (Çanakkale) Çanakkale’de özellikle ilkbahar aylarında başlayan ve yaz süresince devam eden mercansinagrit ve köpekbalığı avında fanyalı uzatma ağları kullanılmaktadır (Şekil 27). Bu ağlar 0.50 donam faktörü ile yakalara donatılmakta toplam mercan-sinagrit ve köpekbalığı fanyalı uzatma ağı takımları 2 ila 8 postadan oluşmaktadır. Bu ağlar, akşam atılıp sabah toplanmaktadır.

Şekil 27. Mercan-sinagrit ve köpekbalığı fanyalı uzatma ağı (Çanakkale)

32

Sade olarak donatılan alamana ağı (Şekil 28), 2–6 çatı arasında donatılmakta olup, lüfer için 64 mm, çinekop için 44–56 mm göz açıklığında ağlar kullanılmaktadır. % 66 donam faktörü (E) ile donatılan ağların uzunluğu 264 m - 528 m arasında değişmektedir. Bu ağlar çevirme ve voli şeklinde kullanılmaktadır (Özekinci ve diğ. 2006). Alamana ağları 15 Nisan–15 Aralık tarihleri arasında Saros Körfezi Çanakkale Boğazı girişi, Gökçeada ve Bozcaada’da 6–12 kulaç derinliklerdeki taş, eriştelik (Posidonia oceanica) ve kumlu sahalarda hem gece hem de gündüz kullanılmaktadır. Bir av operasyonu en fazla 45 dakikada tamamlanmaktadır. Hedef türler olan lüfer, palamut, torik ve sarpanın yanında tesadüfî olarak melanur, ıskarta olarak ise iskorpit, hani ve ot balıkları yakalanmaktadır. Balıkçılarla yapılan görüşmelerde, alamana takımlarının, 7000 TL malzeme ve 3000 TL de işçilik olmak üzere toplam 10000 TL maliyeti olduğu, akıntılı havalarda alamana ağları ile avın zor yapıldığı ve genellikle gece olmak üzere yunusların ağlara zarar verdiği ifade edilmiştir.

Şekil 28. Çinekop-lüfer alamanası*(Çanakkale Merkez)
* (Özekinci ve diğ. 2006)’dan yararlanılarak yeniden çizilmiştir.

33

Çinekop alamanası 15 Haziran–1 Eylül tarihleri arasında Saros Körfezi ve Çanakkale Boğazı girişinde 5–8 kulaç derinliklerdeki taş, eriştelik ve kumlu sahalarda hem gece hem de gündüz kullanılmaktadır. Bir av operasyonu en fazla 40 dakikada tamamlanmaktadır. Hedef tür olan çinekopun yanında tesadüfî olarak sarpa ve kötek balığı, ıskarta olarak ise iskorpit, hani ve ot balıkları yakalanmaktadır. Balıkçılarla yapılan görüşmelerde, takımın 5000 TL malzeme, 2500 TL de işçilik maliyeti olduğu, akıntılı havalarda operasyonun zor olduğu ve gece yunusların ağlara zarar verdiği bilgilerine ulaşılmıştır. 2.2.2. SEDDÜLBAHİR Zargana sade uzatma ağı Şubat-Mart aylarında Çanakkale Boğazı’nda 1–5 kulaç derinliklerdeki kumlu zeminlerde düz olarak döneğe bırakılmaktadır (Şekil 29). Akşam atılan ağlar sabah kaldırılmaktadır. Hedef tür zargananın haricinde, tesadüfî olarak gümüş balığı da yakalanmaktadır. 2005 yılı itibari ile bir takım zargana sade uzatma ağının 2000 TL malzeme ve 700 TL işçilik masrafı ile toplam maliyet bedelinin 2700 TL olduğu ve yörede yaklaşık 25 teknenin bu ağı kullandığı tespit edilmiştir.

Şekil 29. Zargana sade uzatma ağı (Seddülbahir) Voli uzatma ağı 15 Nisan–1 Haziran ve 15 Eylül–15 Kasım arasında, Çanakkale Boğazı, Saros Körfezi, Gökçeada ve Bozcaada’da 1–4 m arası derinliklerdeki taş ve otluk zeminlerde kullanılmaktadır (Şekil 30). Ağlar kıyıya voli şeklinde atılmakta, gece yapılan avcılık 20 dakika sürmektedir. Sinagrit, sivriburun karagöz ve sargozun hedeflendiği avcılıkta, tesadüfî olarak sarpa, ıskarta olarak ise ot ve hani balıkları yakalanmaktadır. Dört posta ağın 1500 TL malzeme ve 500 TL işçilik gideri (Ağustos 2005) olduğu bildirilmiştir.

Şekil 30. Voli uzatma ağı (Seddülbahir) Sardalye sade (galsama) uzatma ağı 15 Mayıs–30 Ağustos arasında Çanakkale Boğazı’nda 3–8 kulaç derinliklerdeki otluk zeminlerde kıyıdan dik çıkıp açıktaki ucunda kuzuluk yapılarak döneğe bırakılmaktadır (Şekil 31). Gece 24.00’de atılan ağlar, sabah 08.00’de kaldırılmaktadır. Bu ağlarda hedef tür sardalyenin yanında, tesadüfî olarak zargana yakalanmaktadır. Bir takımın 2000 TL malzeme ve 1000 TL işçilik gideri olmakta ve yörede yaklaşık 10 tekne bu ağlardan ikişer posta kullanmaktadır.

34

Şekil 31. Sardalye sade uzatma ağı (Seddülbahir) Marya ağı, tüm bölgede 1–120 m derinlikler arasındaki her türlü zeminde yıl boyunca kullanılmaktadır (Şekil 32). Bu ağlardan yaklaşık 80 teknede ortalama 40’ar posta olduğu tahmin edilmektedir. Akşamüstü zikzak şeklinde atılan ağlar iki gün suda kaldıktan sonra sabah toplanmaktadır. Dil, sinagrit, istakoz, sübye (mürekkepbalığı), ahtapot, mercan, lipsoz, köpekbalığı ve sargozun hedef tür olduğu avcılıkta, ot ve hani balıkları ıskarta edilmektedir. Birçok tekne tarafından kullanılan marya ağlarının, zararlı olduğu ve yasaklanması gerektiği konusunda fikir bildiren balıkçılar mevcuttur. 40 posta ağın 3000 TL malzeme ve 1500 TL işçilik olmak üzere toplam 4500 TL maliyet bedeli bulunmaktadır.

Şekil 32. Marya ağı (Seddülbahir)

35

Lüfer sade uzatma ağı 10 Eylül–20 Kasım tarihleri arasında Çanakkale Boğazı’nda 6 kulaç derinlikteki kum ve otluk zeminlerde kıyıdan dik çıkıp açıktaki ucunda kuzuluk yapılarak döneğe bırakılmaktadır (Şekil 33). Akşam atılan ağlar sabah kaldırılmaktadır. Bu ağlarda hedef tür lüferin yanında, tesadüfî olarak melanur, iri kupes ve iri kolyoz da yakalanmakta, ıskarta tür olarak ise iskorpit, trakonya ve ot balıkları çıkmaktadır. Bir takım lüfer sade uzatma ağının 900 TL malzeme ve 300 TL işçilik bedeli olmak üzere toplam maliyetinin 1200 TL’yi bulduğu ve yörede yaklaşık 80 teknenin, bu çift çatılı ağlardan, ikişer posta kullandığı tespit edilmiştir. Lüfer fanyalı uzatma ağı 15 Eylül–31 Aralık tarihleri arasında, Çanakkale Boğazı, Saros Körfezi ve Gökçeada’da kıyıdan 5 kulaca kadar derinliklerdeki kum ve otluk sahalarda döneğe bırakılmaktadır (Şekil 34). Ağlar gün batımında atılıp, gün doğumunda toplanmaktadır. Bu ağlar lüfer haricinde, tesadüfî olarak melanur, sarpa, kefal ve iri kupes, ıskarta olarak ise ot balıkları ve hani balıklarını yakalamaktadır. Yunus saldırıları ve bölgedeki akıntılar bu avcılıktaki en temel sorunları oluşturmakta ve bu ağlardan yörede yaklaşık 50 tekne ikişer posta kullanmaktadır. Bir takım (2 posta) lüfer fanyalı uzatma ağının, 2500 TL malzeme ve 1000 TL işçilik gideri olmak üzere toplam maliyet yaklaşık 3500 TL olduğu tahmin edilmektedir.

Şekil 33. Lüfer sade uzatma ağı (Seddülbahir)

36

Şekil 34. Lüfer fanyalı çatılı uzatma ağı (Seddülbahir) Köpekbalığı sade uzatma ağı, 15 Haziran–30 Ağustos tarihleri arasında Saros Körfezi ve Gökçeada’da 15-120 m derinliklerdeki taş ve çamurlu zeminlerde kullanılmaktadır (Şekil 35). Akşam Z şeklinde atılan ağlar sabah kaldırılmaktadır. Bu ağlarda hedef tür, pamuk olarak ta bilinen beyaz köpekbalığıdır. Tesadüfî olarak dikenli adı verilen bir başka köpekbalığı türü (Squalus acanthias), lipsoz, böcek ve sinagrit yakalanmakta ve ıskarta tür çıkmamaktadır. Bir takım köpekbalığı uzatma ağının 1500 TL malzeme ve 500 TL işçilik gideri bulunmakta ve yörede yaklaşık 5 tekne bu ağlardan yirmişer posta kullanmaktadır.

37

Şekil 35. Köpekbalığı sade uzatma ağı (Seddülbahir) Kolyoz sade uzatma ağı 15 Mayıs–30 Haziran tarihleri arasında Çanakkale Boğazı’nda 1–5 kulaç arası derinliklerdeki eriştelik zeminlerde sahilden dik çıkıp açıktaki ucunda kuzuluk yapılarak atılmaktadır (Şekil 36). Gece saat 02.00’de atılan ağlar, sabah 07.00–08.00 sularında toplanmaktadır. Bu ağlarda hedef tür kolyozun yanında, tesadüfî olarak kupes de yakalanmakta, ıskarta tür olarak ise iskorpit ve ot balıkları çıkmaktadır. Bir takımın 1000 TL malzeme ve 500 TL işçilik gideri olmakta ve yörede yaklaşık 50 tekne, bu ağlardan ikişer posta kullanmaktadır.

38

Şekil 36. Kolyoz sade uzatma ağı (Seddülbahir) Kalın paragat Mart-Kasım ayları arasında Çanakkale Boğazı, Saros Körfezi, Bozcaada ve Gökçeada’da 20–120 m derinliklerdeki taşlık sahalarda S ya da zikzak şeklinde atılmaktadır (Şekil 37). Gündüz atılan paragatlar 4–5 saat suda kaldıktan sonra toplanır. Yem olarak canlı istavrit, izmarit, isparoz ve gelin balığı iğnelere kuyruk sapının üstünden takılır. Balıkçılar bu yemlerin en fazla bir saat canlı kaldıklarını belirtmektedirler. Hedef türün köpekbalığı (Mustelus mustelus), sinagrit ve mercan balığı olduğu kalın paragat ile avcılıkta tesadüfî ürün olarak dülger, kırlangıç ve vatoz da yakalanmakta, pek ıskarta türe rastlanmamaktadır. Malzeme gideri 100, işçilik gideri ise 50 TL olan kalın paragatlardan, bir tekne yılda 4–5 kalın paragat takımını taşlara takıldığı için denizde bırakmak zorunda kalmaktadır. İnce paragat Mart-Haziran ve Eylül-Ekim aylarında Çanakkale Boğazı, Saros Körfezi ve Gökçeada’da 1–20 m derinliklerdeki erişte ve taşlık sahalara Z şeklinde atılmaktadır (Şekil 38). Sabah, öğleden sonra ve nadiren geceleri atılan ince paragatlar 3–4 saat suda kaldıktan sonra toplanır. Yem olarak gündüz yörede yapışkan adı verilen patella, bütün yengeç, haşlanmış ahtapot ve kalamar, gece ise denizhıyarının içi kullanılmaktadır. Hedef türün sargos, patlak göz mercan, melanur ve lidaki olduğu ince paragatta, tesadüfen küçük sinagrit, ıskarta olarak ise yılan balığı ve haniler yakalanmaktadır. Malzeme gideri 70, işçilik gideri ise 40 TL olan bu ince paragatlardan, bir teknenin yılda en az 3–4 takımı takılma, kaybetme ve benzeri nedenler ile denizde bıraktığı balıkçılar tarafından ifade edilmektedir.

39

Şekil 37. Kalın paragat (Seddülbahir)

40

Şekil 38. İnce paragat (Seddülbahir)

41

Barbun uzatma ağı, 15 Nisan–31 Aralık tarihleri arasında, 2.5–70 m derinliklerde, mevsimine bağlı olarak kum, erişte, taş ve traganalık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 39). Gün doğumu ve gün batımında zikzak şeklinde atılan ağlar, iki saat suda kaldıktan sonra toplanır. Hedef türlerin barbun ve tekir olduğu bu ağlarda, tesadüfî ürün olarak istavrit ve kupes, ıskarta olarak ise ot balıkları ve hani balıkları yakalanmaktadır. Bu ağlardan yörede yaklaşık 100 teknenin 40’ar posta kullandıkları tespit edilmiştir. Takımın malzeme maliyetinin 3000 TL, işçilik giderinin ise 1200 TL olduğu tahmin edilmektedir.

Şekil 39. Barbun-tekir sade uzatma ağı (Seddülbahir)

42

2.2.3. KABATEPE Çanakkale’nin önemli balıkçı limanlarından biri olan Kabatepe ve civarında, yöreye özgü benzer balıkçılık av araç gereçleri ve yöntemleri kullanılmaktadır. Bununla birlikte Kabatepe’de geleneksel dip trol ağları (Şekil 40) ile de balıkçılık yapılmaktadır.

Şekil 40. 700 göz geleneksel dip trol ağı planı (Kabatepe) Balıkçılar ile yapılan görüşmede, yörede kesimli dip trol ağları ile de çalışıldığı fakat istenilen av verimi sağlanamadığından tekrar “Osmanlı ağı” olarak nitelenen geleneksel dip trol ağlarının kullanılmaya başlandığı ifade edilmiştir. Yine balıkçıların beyanına göre, bu ağlar derin ve sığ sularda daha iyi çalışmakta ve daha fazla tür balık yakalanmaktadır.

43

2.2.4. KÜÇÜKKUYU Küçükkuyu’daki balıkçılık genellikle uzatma ağları, paragat, trata, gırgır ve dip trol ağları ile yapılmaktadır. Bölgede, balıkçıların kurdukları S.S. Küçükkuyu Beldesi Su Ürünleri Kooperatifi mevcuttur (Şekil 41). Uzatma ağları olarak başlıca, sardalye için 12–13 mm göz genişliğinde, kupes için 18–22 mm göz genişliğindeki sade ağlar, barbun için 18–25 mm arası sade ve fanyalı uzatma ağları kullanılmaktadır. Ayrıca, voli uzatma ağı olarak 25–32 mm göz genişliğindeki fanyalı uzatma ağları kullanılmaktadır. Küçükkuyu ve civarında mevsimlik olarak uygulanan levrek paragatı yaygın olarak kullanılan diğer bir kıyı balıkçılığı yöntemidir. Bölgede 6–7 adet yerli gırgır teknesinin yanı sıra, orijini Karadeniz Samsun bölgesi olmasına rağmen Küçükkuyu’da yerleşik duruma geçmiş 7 adet trol teknesi de bulunmaktadır. Bölgenin yer aldığı Edremit Körfezi’nde trata serbest olduğu için Küçükkuyu ve civarında 7–8 adet trata faaliyetini son yıllara kadar sürdürmüş olup Ayvalık da dahil olmak üzere Edremit Körfezi’ndeki trata sayısı yaklaşık 80 civarındadır (Ağustos 2005). Trata, Edremit Körfezi’nde 1 Nisan-15 temmuz tarihleri dışında, yazın 3–55 m, kışın ise 3–35 m derinliklerdeki kum, çamur ve eriştelik sahalarda her biri 1,5–2 saat süren operasyonlarda kullanılmaktadır (Şekil 42, 43 ve 44). Günde 1–4 kez ağ atmayla gerçekleştirilen bu avcılık şekli, kışın gündüz yapılırken, yazın gün batımından öğlene kadar yapılmaktadır. Yazın yapılan avcılıkta hedef türler barbun, tekir, fener, mercan, dil, bakalyaro, istavrit, sardalye, sübye, ahtapot ve kalamar, tesadüfî türler ise akya, palamut ve hamsidir. Çıkan kraça ve kupes, izmarit, ısparoz ve karagöz balıklarının küçükleri ıskarta edilmektedir. Trata ve benzeri kıyı sürütme ağları 2001 yılından itibaren tüm Türkiye kıyılarında yasaklanmış olmasına rağmen Edremit Körfezi’nin de dahil olduğu bazı lokal bölgelerde (Ayvalık-Kuzey Ege) özel izinle bu tür av araçları ile avcılık faaliyetleri geçici olarak son yıllara kadar devam ettirilmiştir. Ancak, Türkiye genelinde uygulanan kıyı sürütme ağlarının kullanım yasağı 2009 yılı itibariyle bu bölgede de uygulamaya konulmuş ve trata, ıgrıp gibi ağlar ile yapılan balıkçılık tamamen yasaklanmıştır.

Şekil 41. S.S. Küçükkuyu Beldesi Su Ürünleri Kooperatifi

44

Şekil 42. Trata genel planı (Küçükkuyu)

45

Şekil 43. Trata torbası ve kollarının donamına ilişkin detay planı

Şekil 44. Trata operasyonunun şematik gösterimi

46

Kış aylarında da hedef türler sardalye, hamsi, istavrit, tekir, barbun, ahtapot, sübye ve kalamar, tesadüfî türler ise çipura, mercan ve akyadır. Tüm türlerin para etmeyecek küçük bireyleri de ıskarta edilmektedir. Bir takım tratanın, 4000–5000 TL malzeme ve 1000 TL de işçilik olmak üzere yaklaşık 5000 TL maliyet bedeli vardır (Ağustos 2005). Trata ve benzeri ağların kullanımı yasaklandıktan sonra bu av araçlarını kullanan balıkçıların alternatif av aracı olarak genellikle dip ağını tercih ettikleri balıkçılar tarafından ifade edilmektedir. Yasak öncesi trata balıkçıları, akıntı ve ilişkenden, yunuslardan, ağların yasaklanacak olmasından, yazın papalinanın dayanmamasından ve yazlıkçıların operasyon sırasındaki gürültüden şikâyetçi olmalarından dolayı sıkıntı yaşadıklarını bildirmişlerdir. 2.3. BALIKESİR Kuzey Ege’de Balıkesir İli sınırları dâhilinde ve Edremit Körfezi’nde olmak üzere 3 adet su ürünleri kooperatifi faaliyet göstermektedir (Çizelge 5). Bu kooperatiflerden en büyüğü 104 üyeye sahip olan S.S. Ayvalık Su ürünleri Kooperatifidir. Çizelge 5. Edremit Körfezi su ürünleri kooperatifleri ve üye sayıları (Ceyhan ve diğ. 2006)
Kooperatif Adı
S.S. Altınoluk Su Ür. Koop. S.S.Burhaniye Merkez-Şarköy-Taylıeli Su Ür. Koop. S.S. Ayvalık Su Ür. Koop. Balıkesir Balıkesir Balıkesir

İli

Kuruluş Yılı
2002 1992 1992

Üye Sayısı
30 38 104

Bölgede kullanılan av araçları, başta kıyı sürütme takımlarından trata olmak üzere, alamanalar ve uzatma ağlarıdır (Çizelge 6). Av araçları çeşitliliği oldukça fazla olmakla beraber çoğu dönemsel olarak kullanılmaktadır. Çizelge 6. Edremit Körfezi’nde kullanılan ağlar ve teknik özellikleri (F:fanyalı, G:galsama, TGB:tam göz boyu) (Ceyhan ve diğ., 2006)
Ağ Tipi
Alamana Bako Ağı Barbun Bırakma Ağı Karides Kefal Kılıç Kupes Lüfer Bırakması Marya Ağı Sardalye Sübye Uskumru Voli Ağı Trata F G G F F F G G F

Tam Göz Boyu
50-54-56 -60-64 50 36-40 50 48 50 500 36-40-44 56-60

Göz Sayısı
100x2-3-4-5-6-7 100 35-40 100 60 100 22,5-25,5

İp Kalınlığı
210d/3-4 210d/2 210d/2-4 210d/3 210d/0 210d/2 210d/54

Posta Sayısı
3,5-4-5-6 12 10-15-20 2 10 2 60 3-4-10 4

Kullanım Dönemi
İlkbahar-Sonbahar Yazın Tüm Yıl Tüm Yıl Haz.-Tem. -Ağu. Tüm Yıl Yaz Yaz İlkbahar-Sonbahar

80-100-120 200 -250 210d/2 100 210d/4

F G F G F

64 25 72-80 50 56-60 24-25

40 600 30-35 120-150 100x5 1200*

210d/3 210d/2 210d/3 210d/2-3 210d/4 210d/4

1 3 30 10 4-5

Tüm Yıl Yaz Nisan-Mayıs Haziran-Temmuz Tüm Yıl

235-660 m 1Nis.-15Tem. hariç tüm yıl

* Torbada yüksekliğine göz sayısı

47

2.3.1. ALTINOLUK (EDREMİT) Altınoluk balıkçı barınağı, 1977–1980 yılları arasında tamamlanmış olup 266 m uzunluğunda mendireğe sahiptir (Şekil 45 ve 46). S.S. Altınoluk Su Ürünleri Kooperatifi tarafından işletilmekte olan barınaktan yaklaşık 100 civarında balıkçı teknesi yararlanmaktadır. Altınoluk ve civarındaki balıkçıların en önemli sorunlarından birisi yaz dönemlerinde plaj alanlarının balıkçılığı sınırlamasıdır. Bunun yanında, balıkçı barınağı kapasitesinin yetersiz kalması, bölgede soğuk hava deposunun bulunmaması, kayıt dışı balıkçılık, yunusların av takımlarına zarar vermesi gibi sorunlar mevcuttur.

Şekil 45. Altınoluk Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü ve alamana takımı

Şekil 46. Altınoluk Balıkçı Barınağı genel görünümü

48

2.3.2. ÖREN (BURHANİYE) Ören Limanı, Burhaniye Belediyesi tarafından işletilmekte olup S.S.Burhaniye Merkez-ŞarköyTaylıeli Su Ürünleri Kooperatifleri ile yaklaşık 75 civarında balıkçı teknesine hizmet vermektedir (Şekil 47). Ören limanı, yaklaşık 500 m uzunluğunda mendireği olan civardaki en büyük limanlardan birisidir (Şekil 48). Bölgedeki Su Ürünleri Kooperatiflerinin (Şekil 49) en önemli sorunları olarak sırasıyla limanın kiralanamaması, üyelerden düzenli aidat toplanamaması, soğuk hava deposunun bulunmaması, mezat yapılamaması ve kayıt dışı çalışan teknelerin fazlalılığı sayılabilir. Bunların dışında, yunusların av takımlarına verdikleri zararlar da bölge balıkçısının en önemli şikâyetlerinden birisidir. Bölgede balık miktarı ve çeşitliliğini arttırmak aynı zamanda yasadışı avcılığı önlemek için Burhaniye Belediyesi ile Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi işbirliğinde bir yapay resif projesi yürütülmektedir.

Şekil 47. Ören Limanı genel görünümü (Burhaniye)

Şekil 48. Ören Limanı (Burhaniye)

49

Şekil 49. Ören S.S. Su Ürünleri Kooperatifi 2.3.3. AYVALIK Alibey Adası’nda 1975–1984 yılları arasında yapımı tamamlanan balıkçı barınağı, S.S. Ayvalık Su Ürünleri Kooperatifi tarafından işletilmekte olup 170 tekne barındıran civardaki en büyük ve kalabalık balıkçı barınaklarından birisidir (Şekil 50 ve 51).

Şekil 50. Alibey Adası Balıkçı Barınağı (Ayvalık)

50

Şekil 51. Alibey Adası Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü (Ayvalık) Yasaklanmadan önce bölgede toplam 60’ı bulan trata takımları, özellikle geleneksel papalina (sardalye genç bireyi) avcılığı yanı sıra, kıyı alanında barbun, tekir, sparidler (çipura, mercan, karagöz, kupes, vs.), ve kalamar yakalamak için de kullanılmaktaydı. Ayvalık ve civarındaki balıkçı ve kooperatiflerinin sorunları tüm Kuzey Ege Denizinde yaşanan sorunlar ile benzerlik göstermektedir. Bu bölgede de öne çıkan sorunlar arasında kooperatif üyelerinden aidat toplanmasında yaşanan güçlükler, limanın yetersiz kalması, soğuk hava deposunun bulunmaması, mezat yapılamaması yanı sıra balıkçının balığını bireysel pazarlaması, kayıt dışı çalışan tekne sayısının oldukça fazla olması ve yunuslarla yaşanan sorunlar mevcuttur. 2.4. İZMİR İzmir ili’nin kuzey sınırları içinde kalan sırasıyla Dikili, Bademli, Çandarlı, Şakran ve Aliağa bu çalışmada Kuzey Ege Bölgesi dâhilinde değerlendirmeye alınmıştır. 2.4.1. DİKİLİ Kıyılarının tamamına yakını ikinci konutlarla kaplı Dikili’nin kış nüfusu 26000 civarındadır (Şekil 52). İlçenin temel geçim kaynağı özellikle tarım, iç turizm ve balıkçılıktır (Şekil 53 ve 54). 1994 yılında kurulan S.S. Dikili Su Ürünleri Kooperatifi, toplam 35 üyesiyle balıkçıların örgütlenmesinde, balık pazarlamasında ve üyelerin haklarını korumada önemli bir görevi yerine getirmektedir (Çizelge 7). Ürün ilçede tüketilmekte olup merkez balık haline ürün gönderilmemektedir.

Şekil 52. Dikili coğrafi konumu

51

Şekil 53. Dikili Balıkçı Limanı ve balık satış yerleri

Şekil 54. Dikili Limanı genel görünümü

52

Çizelge 7. Dikili balıkçılığının genel durumu
S.S. Dikili Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1994 35* 23 100** 100 150 26 66 1 Var

* Üyelerin 3’ü trol balıkçısı ** Tayfalar dâhil Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 15,1 7,6 14,4 28,4

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 40,1 19,0 1,5 100 72

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 57 57 100 3,8 2,1

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol) Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 3 1,6 195

53

S.S. Dikili Su Ürünleri Kooperatifi Dikili’de gerek su ürünleri kooperatifi ve gerekse limanda balıkçılarla yapılan görüşme ve anket çalışmalarında, kooperatifin ortaklarına ucuz ağ, kurşun, mantar vb. malzeme alımı konusunda hizmet sunmakta olduğu ve üyelerin borçlarını taksitle, faizsiz ödemesine olanak tanındığı tespit edilmiştir (Şekil 55). 1500 TL olarak belirlenen kooperatife üyelik katılım payının beş yıl içinde taksitle ödenmesi istenmektedir. Kooperatif 1998–2000 yılları arasında sermaye birikimi gerçekleştirmiştir. Üyelerine 2002 yılında 6000 TL kar payı ödemesi yapan kooperatif, balıkçı lokali işletmeciliği de yapmaktadır. Kooperatif, kendi avukatlarıyla üyelerinin haklarını her türlü platformda savunmakta, bunun yanında güçlü bir lobi faaliyeti yürütmektedir. Bu nedenlerle üyeler kooperatifi sahiplenmekte ve genel kurula yüksek oranda katılım gerçekleştirmektedir. Kooperatif yönetimi en son yapılan genel kurulda tüm üyelerin hazır bulunduğunu bildirmiştir. Kooperatif İzmir Bölgesi Su Ürünleri Kooperatifleri Birliği’ne üye değildir ve birliğe üye olmanın yararına da inanmamaktadır. Sorunları • Barınak Milli Emlak’tan kooperatif tarafından kiralandığı halde belediye, kaymakamlık ve maliye ile kooperatif arasında anlaşmazlıklar mevcuttur. • Kooperatif av sahası içinde yunuslardan kaynaklanan zararlara engel olamamak • Barınakta yetersiz güvenlik İleriye Yönelik Projeleri • Barınağın kullanımıyla ilgili problemleri çözmek

Şekil 55. Dikili Su Ürünleri Kooperatifi’nde ve Limanda balıkçılarla yapılan anket çalışmaları Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Bölgedeki kıyı balıkçıları, trol yasağının 1,5 mil kadar kısa olmasından, kaçak trataların gece gündüz çalışmalarından ve lamba teknelerinin yasal limitin üzerinde ışık kullanmalarından yakınmaktadırlar. Balıkçılığın Durumu Dikili ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 8’de özetlenmiştir.

54

Çizelge 8. Dikili balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Yoğun Avcılık Dönemi
Ekim-Nisan May-Haz/Ekm-Ock Tüm yıl Tüm yıl Ekim-Nisan Tüm yıl Ekim-Nisan Temmuz-Ağustos Ocak-Mayıs

Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) İstavrit (Trachurus sp.) Kupes (Boops boops) Lüfer (Pomatomus saltatrix) İzmarit (Spicara flexuosa) Palamut (Sarda sarda) Sardalye (Sardina pilchardus) Sübye (Sepia officinalis)

Av Aracı
Ahtapot çaparisi (Parangula) Uzatma ağları, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Çapari Uzatma ağları Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

Av Sahası: Dikili, Çandarlı Körfezi Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, erişte

Dikili ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 9’da verilmiştir. Çizelge 9. Dikili balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Fanyalı Uzatma Barbun Sade Uzatma Barbun Sade Uzatma (İskele Mah. Zeytindağ) Kupes Sade Uzatma Misina Sübye Fanyalı Uzatma Sübye Fanyalı Uzat. (İskele Mah. Zeytindağ) İnce Paragat Kalın Paragat Kalın Paragat (İskele Mah. Zeytindağ) Alamana Alamana (İskele Mah. Zeytindağ) Voli Gırgırı

Tekne Sayısı
2–3 3-4 1 50 20-25 2-3 2 2 1

Av Takımı Sayısı*
30 15-25 5-6 2-5 10-30 2-3 2 2 2-3 4 4 1

*

Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Dikili Körfezi’nin 25–30 m derinliklerindeki taşlık zeminlerinde ince ve kalın paragat kullanılmaktadır. Bu av araçları taşlara göre zikzak şeklinde atılmakta ve genellikle yemin tükendiği ortalama süre olan 3–4 saat sonra toplanmaktadır. Her iki paragat ile yapılan balıkçılık yem bulunduğu sürece yıl boyunca kullanılmaktadır. On dört numara iğnelerle yapılan ince paragatta (Şekil 56) yem olarak sübye, sardalye ve mamun kullanılmakta, sargoz, mercan ve çipura yakalanması hedeflenmektedir. Çok fazla yan ürünü olmayan ince paragatta nadiren hanoz çıkmakta ve denize geri atılmaktadır. Dokuz numara iğnelerle yapılan kalın paragatta ise yem olarak kupes ve sardalye kullanılmaktadır (Şekil 57). Hedef türler sinagrit ve fangri olmakla birlikte bazen orfoz ve mıgri de

55

yakalandığı ve mıgrilerin ıskarta edildiği bildirilmiştir. Her iki takım için de trata avcılığı yasaklandıktan sonra yem bulmak sorun olmaya başlamıştır. Dikili ve Altınova önlerinde sade barbun uzatma ağları yıl boyu kullanılmakla birlikte en çok Eylül ve Ekim aylarında verimli olmaktadır (Şekil 58). Bu ağlar 17 kulaca kadar eriştelik daha derinlerde ise çamur zeminlere S şeklinde atılmakta ve ortalama iki saat kadar sabah ve akşam sularında bekletilmektedir. Ağlar barbun haricinde ekonomik türlerden tekir, istavrit, kupes, melina (menekşe izmarit), uskumru ve kolyoz, ıskarta türlerden ise hanoz, gelincik, ot balıkları ve küçük iskorpitleri yakalamaktadır. Dikili Körfezi’nde fanyalı barbun uzatma ağları eriştelik zeminde 10–20 kulaç derinliklerde her dönem kullanılmaktadır. Ağlar sabah ve akşam sularına S şeklinde atılmakta ve 2–2,5 saat sonra kaldırılmaktadır (Şekil 59). Fanyalı barbun uzatma ağları yan ürün (tesadüfî) olarak mercan, tekir, adabeyi ve özellikle baharda ahtapot gibi değerli türleri, aynı zamanda da bol miktarda ısparoz, iskorpit ve hani gibi ıskarta türleri yakalamaktadır. Yunuslar, bu ağlara önemli zararlar vermekte, eğer yunus av bölgesine gelmişse ağlar genelde hidrolik makara yardımıyla bir saatte kaldırılmaktadır.

Şekil 56. İnce paragat planı (Dikili)

56

Şekil 57. Kalın paragat planı (Dikili)

57

Şekil 58. Barbun sade uzatma ağı planı (Dikili) Dikili’de misina kupes uzatma ağı yalnızca tek bir balıkçı tarafından 12 m’lik bir tekneyle Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında kullanılmaktadır (Şekil 60). Bu üç aylık sürede bir takım ağ eskitilmektedir. Av sahası Ayvalık, Dikili ve Aliağa kıyılarında 20–70 m derinliklerdeki taşlık alanlardır. Ağlar gece balık radarda görülünce, açık ucu kıyıya bakan U şeklinde denize bırakılmakta ve avcılık yarım saat sürmektedir. Balıklar yüzeyden el feneri ile korkutularak ağlara yönlendirilmektedir. Kupes ağları tesadüfî ürün olarak istavrit ve menekşe izmariti de yakalamakta, az miktarda çıkan iskorpit balığı ise ıskarta edilmektedir.

58

Şekil 59. Barbun fanyalı uzatma ağı planı (Dikili)

59

Şekil 60. Kupes sade misina uzatma ağı planı (Dikili) Sübye için kullanılan fanyalı uzatma ağları Ocak-Haziran ayları arasında Dikili önlerinde, 9–20 kulaç arası derinliklerdeki eriştelik zeminlere S şeklinde atılmaktadır (Şekil 61). Akşam atılıp sabah kaldırılan bu ağlarda sübye haricinde ekonomik değeri olan ahtapot, sargos ve sinagrit palazı da çıkmakta, bunun yanında yakalanan iskorpitler ise ıskarta edilmektedir. Balıkçıların en büyük sorunu olarak, yunusların ağlara zarar vermeleri bildirilmiştir.

60

Şekil 61. Sübye fanyalı uzatma ağı teknik planı (Dikili) Alamana ağları, Dikili Körfezi’nde Eylül ortalarından Mayıs sonuna kadar kullanılmaktadır (Şekil 62 ve 63). Ağlar genellikle eriştelik zemine, akustik araçlarda balık görülünce çevirme şeklinde atılmakta ve yaklaşık on dakika içinde kaldırılmaktadır. Temel hedef türler kefal, lüfer ve palamut olmakla birlikte, çipura, sivriburun ve karagöz de yakalayan bu ağlarda pek ıskarta olmadığı bildirilmektedir. Balıkçılar yunusların ağlara zarar vermelerinden yakınmaktadırlar.

61

Şekil 62. Alamana ağı planı (Dikili)

62

Şekil 63. Alamana ağı genel görünümü ve donam özellikleri (Dikili) 2.4.2. BADEMLİ Kış nüfusu 1200, yaz nüfusu 5000 civarında olan Bademli’nin temel geçim kaynağı tarım ve balıkçılıktır (Şekil 64 ve 65). S.S. Bademli Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Bademli Su Ürünleri Kooperatifi, 1973 yılında kurulmuş ve günümüzde 45 üyeye ulaşmıştır. Kooperatife üye olma oranı %44 iken, üyelerin büyük bir oranı (%89) aktif olarak balıkçılık yapmaktadır (Çizelge 10).

63

Şekil 64. Bademli coğrafi konumu

Şekil 65. Bademli Balıkçı Barınağı

64

Sorunları • Kooperatife ait bir bina bulunmaması • Soğuk hava deposu olmaması • Yönetimde aynı kişilerin yer alması • Üyeliğin cazip olmaması • Maddi kaynak eksikliği • Trol ve gırgır tekneleri ile ilgili sorunlar İleriye Yönelik Projeleri • Bu konuda bir çalışma olmadığı belirtilmiştir. Çizelge 10. Bademli balıkçılığının genel durumu
S.S. Bademli Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geç. balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooparatif faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1978 45 (3’ü trol) 40 12 20 50 (amatör tekne)* 80–90 44 89 Yok Var

* Amatör adı altında ticari olarak yapılan balıkçılık

Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Herhangi bir anlaşmazlık belirtilmemiştir. Balıkçılığın Durumu Bademli ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 11’de verilmiştir. Çizelge 11. Bademli balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini miktarları
Av Aracı/Yöntem
Kupes Karma Uzatma İnce Paragat

Tekne Sayısı
3-4 10

Av Takımı Sayısı*
2-4 15

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Kupes kombine çatılı uzatma ağı Bademli ve Dikili kıyılarında 10–25 m derinlikteki eriştelik zeminlerde yaz aylarında kullanılmaktadır (Şekil 66). Sabah ve akşam sularına zikzak şeklinde atılan ağlar yaklaşık iki saat kadar suda kalır. Kupes haricinde yan ürünü bol olan ağlardan genellikle hanoz ıskarta edilir. Balıkçılar yunusların ağlara zarar vermelerinden yakınmaktadırlar.

65

Şekil 66. Kupes kombine çatılı uzatma ağı

66

2.4.3. ÇANDARLI İzmir ili’nin Dikili ilçesine bağlı bir sahil beldesi olan Çandarlı, aynı isimli körfezin kuzey kıyılarında konumlanmış bir turizm ve balıkçılık kentidir (Şekil 67). İsmini Çandarlı Halil Paşa’nın bir kaleyi burada inşa ettirmesinden dolayı almıştır. İl merkezine uzaklığı 93 km, nüfusu 5032’dir. Çandarlı Körfezi’nde özellikle ahtapot avcılığı oldukça yaygındır. Kara Ada civarında ise çipura-levrek balık çiftlikleri ile ana karada bir kuluçkahane yer almaktadır. Çandarlı S.S. Su Ürünleri Kooperatifi 1988 yılında kurulmuştur (Şekil 68 ve 69).

Şekil 67. Çandarlı coğrafi konumu

Şekil 68. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi ve kooperatif satış yeri S.S. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi Çandarlı balıkçılığına ait genel bilgiler Çizelge 12’de verilmiştir.

67

Çizelge 12. Çandarlı balıkçılığının genel durumu
S.S. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1988 53 40 10 3–5* 70–75 79 75 1 Var

* Kayıt dışı çalışan az sayıda teknenin yanında amatör olarak çalışan ve oltacılık yapan 100 civarı tekne var.

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 14,3 6,8 13,2 16,4

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Tek gelir kaynağı balıkçılık olanların oranı (%) 49 25,3 1,3 50 25

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 50 50 100 4,7 3,3

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 50–60 1,7 178

68

Sorunları • Kooperatiflere devlet desteği olmaması • Barınakta modernizasyona izin verilmemesi • Karadeniz’den gelen çok sayıda gırgır teknesinin av sahalarını kullanması İleriye Yönelik Projeleri • Kooperatifin feshedilmesi Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar • Kültür balıkçılığı yapan kafes işletmeleri ile yerel balıkçılar arasında saha kullanımında bazı anlaşmazlıklar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Çandarlı ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 13’de özetlenmiştir.

Şekil 69. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi’nde yapılan anket çalışması ve Çandarlı Balıkcı Barınağı

69

Çizelge 13. Çandarlı balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Levrek (Dicentrarchus labrax) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Sarpa (Sarpa salpa) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Ekim-Nisan Tüm yıl Kış ayları Kış ayları Mart-Temmuz Tüm yıl Kış ayları Kış ayları Kış ayları Tüm yıl

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, Uzatma Ağları, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat, Olta Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları Uzatma ağları

Av Sahası: Çandarlı Körfezi Dip Yapısı: Kumluk, adalar civarı taşlık

Çandarlı’da başlıca barbun ve karides uzatma ağları ile voli uzatma ağları kullanılmaktadır (Çizelge 14). Kıyı manozması da denilen voli uzatma ağı, Çandarlı Körfezi ağırlıklı olmak üzere Aliağa ve Yeni Foça kıyılarında 4–15 m derinlikteki taş, erişte ve kum zeminlerde tüm yıl boyunca kullanılmaktadır (Şekil 70). Yalnızca gece avcılığında kullanılan bu ağlar bazen iki ucu koltuklu olarak döneğede bırakılmakta, ama genellikle döneğe bırakıldığında yunuslarla sorun yaşanmaktadır. Kefal, sarpa, çipura, lüfer, karagöz, melanur ve sivriburun karagöz hedefleyen bu ağlarda bazen palamut, tombik ve turna da çıkmakta, az miktarda da hani ıskarta edilmektedir. Çandarlı’daki kayıtlı balıkçıların yaklaşık %90’ı bu ağı kullanmaktadır. Çizelge 14. Çandarlı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Voli Fanyalı Uzatma Barbun Uzatma Karides Uzatma İskele Mah. Alamana (İskele Mah. Zeytindağ) Voli Gırgırı

Tekne Sayısı
45-50 5-6 4-5 4-5 2 1

Av Takımı Sayısı *
2 5-10 15 (10–35) 8-10 4 1

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

70

Şekil 70. Fanyalı voli uzatma ağı (kıyı manozması) planı (Çandarlı)

71

2.4.4. YENİ ŞAKRAN Yeni Şakran, Ege Bölgesi’nin orta kesiminde ve Çandarlı Körfezi’nin iç kısmında yer alan İzmir ili, Aliağa İlçesi sınırları içindedir (Şekil 71). Nüfusu 3000 civarında bir belde olan Yenişakran, yaz döneminde 5000 kişinin yaşadığı bir tatil yerleşimi haline dönüşmektedir. Tarım ve zeytinciliğin geliştiği beldede ekonominin bir bölümünü de balıkçılık oluşturmaktadır. Bugün geçimini balıkçılıkla sürdüren 100 kadar balıkçı dışında bir hayli de amatör balıkçı bulunmaktadır (Şekil 72). S.S. Yeni Şakran Aşağı Şakran Hacı Ömerli Su Ürünleri Kooperatifi 1997 yılında kurulmuştur. Şakran balıkçılığına ait genel bilgiler Çizelge 15’de verilmiştir.

Şekil 71. Yeni Şakran coğrafi konumu

Şekil 72. Yeni Şakran balıkçı tekneleri ve bağlama yeri

72

Çizelge 15. Yeni Şakran balıkçılığının genel durumu
S.S. Yeni Şakran-Aşağı Şakran-Hacı Ömerli Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1997 37 20 20 30 10 150 44 Yok Yok

Sorunları • Maddi sıkıntılar • Çekek yeri olmaması İleriye Yönelik Projeleri • Balık satışı gerçekleştirmek • Lokal yapmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kıyı alanı tarım, balıkçılık, yerleşim, akuakültür amaçlı kullanılmaktadır. Kıyı alanı kullanıcıları arasında problem olmamakla birlikte balıkçıların yasak avcılık ile ilgili olmak üzere (Örneğin, ahtapot yasağında avcılığa devam edenler, şebekeler, dinamit vs) kendi aralarında bazı anlaşmazlıklar dikkati çekmektedir. Balıkçılığın Durumu Yeni Şakran ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 16’da ve kullanılan başlıca av araç gereçleri ve sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 17’de verilmiştir. Çizelge 16. Yeni Şakran balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Levrek (Dicentrarchus labrax) Melanur (Oblada melanura) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kış ayları Tüm yıl Yaz ayları Kış ayları Yaz ayları Kış ayları

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, UA*, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta, Parakete Parakete, Olta Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Çandarlı Körfezi Dip Yapısı: Kumluk, erişte, taşlık, tragana

73

Çizelge 17. Yeni Şakran balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sübye Fanyalı Uzatma Sübye Sade Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat Barbun Sade Uzatma Karides Uzatma

Tekne Sayısı
5-6 3-4 10 5

Av Takımı Sayısı *
20 3-4 2 sepet 10-12 10-30

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Zokalı uskumru oltası, Mayıs ayından yaz sonuna kadar Çandarlı Körfezi’nde 18–20 m derinliklerde eriştenin bittiği yerlerde sabah 05.00–08.00 akşam 18.00–21.00 saatleri arasında kullanılmaktadır (Şekil 73). Yem olarak sardalye ve uskumrunun kullanıldığı bu oltalarda daha çok uskumru, istavrit, kupes ve izmarit hedeflenmekte ve av esnasında civarda yapılan mazmozlama av verimi arttırmaktadır. Sübye fanyalı uzatma ağları, Şakran kıyılarında 2–4 m derinliklerdeki erişte, kum ve alacalık zeminlere Aralık-Nisan ayları arasında kullanılmaktadır (Şekil 74). Akşam saatlerinde S şeklinde atılan ağlar sabahları kaldırılmaktadır. Sübye ağlarında nadir de olsa çipura, kefal ve iskorpitte çıktığı ve iskorpitlerin ıskarta edildiği bildirilmektedir. Ağlar genellikle bir sezon kullanıldıktan sonra eskidikleri için atılmaktadır. Balıkçıların en önemli sorunu gırgır tekneleri için çalışan lamba kayıklarının çok şiddetli ışık kullanmalarıdır.

Şekil 73. Zokalı uskumru oltası (Y.Şakran)

74

Şekil 74. Sübye fanyalı uzatma ağı (Y.Şakran) Şakran’da kullanılan 25 mm göz genişliğindeki sade uzatma ağlarıyla tüm yıl boyunca 5–40 m derinliklerdeki ot ve çamurlu bölgelerde avcılık yapılmaktadır (Şekil 75). Bu ağlar akşam zikzak şeklinde atılıp sabah kaldırılmaktadır. Hedef türlerin uskumru ve bakalyaro olduğu bu ağlarda turna, istavrit ve melanur da çıkmakta, pek ıskarta tür yakalanmamaktadır. Balıkçılar yunusların ağlara zarar vermelerinden yakınmaktadır.

75

Şekil 75. Sade uzatma ağı planı ve atım şekli (Yeni Şakran) 2.4.5. ALİAĞA İzmir ilinin kuzeyinde bir sanayi, tarım ve balıkçılık kenti olan Aliağa, 393 km² yüz ölçümüne sahiptir (Şekil 76). Nüfusu 38183’tür. Türkiye’nin tek gemi söküm tesislerini kıyılarında barındıran Aliağa’da, küçük ölçekli kıyı balıkçılığı hâkimdir. Ancak bölgede bulunan sanayi tesisleri (Tüpraş, Petkim, MKE vb.), limanlar ve askeri bölgeler, kıyı balıkçılığını bu bölgede sınırlamakta ve gelişmesini kısmen engellemektedir (Şekil 77). S.S. Aliağa Su Ürünleri Kooperatifi 1974 yılında kurulmuştur (Şekil 78, 79 ve 80). Aliağa balıkçılığına ait genel bilgiler Çizelge 18’de verilmiştir.

76

Şekil 76. Aliağa coğrafi konumu

Şekil 77. Aliağa Sahili ve Tüpraş Petrol Rafinerisi

77

Şekil 78. Aliağa Balıkçı Barınağı

Şekil 79. Aliağa Su Ürünleri Kooperatifi ve balık satış dükkanları

Şekil 80. Aliağa’da barınak kullanım kurallarına ilişkin uyarı tabelası ile limanda balıkçılarla yapılan anket çalışması

78

Çizelge 18. Aliağa balıkçılığının genel durumu S.S. Aliağa Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1974 62 14 20 0 0 75 83 22 1 Var

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 11,2 6,4 23,4 12,8

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 45,6 25 1,2 67 67

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 67 80 100 4,4 2,8

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Balıksız dönülen deniz iş günü sayısı 1,6 204 29

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)**
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 1 4 190–200

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)***
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü Yok Yok Yok

* Mezat yok ancak kooperatifin belediyeden kiraladığı balık satış dükkânları var. ** Eski Foça’dan bir adet trol teknesi mevcuttur. *** Gırgır ve alamana balıkçılığı yapan tekne bulunmamaktadır.

79

Sorunları • Av sahasının çok dar olması • Yazın plaja yakın yerlere ağ atılamaması • Liman kirasını ödemeyen teknelere bir yaptırım uygulayamamak • Tüpraş’ın orta suda bulunan ve avcılığı engelleyen şamandıraları • Limana ağ tamiri için yer yapılmasına izin verilmemesi • Sürat motorlarıyla dinamit avcılığı yapılması • Yasa dışı olarak kabul edilen eleme avcılığı yapılması İleriye Yönelik Projeleri • Bu konuda bir çalışma olmadığı belirtilmiştir. Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kıyı alanı kullanımında iyi bir planlamanın olmadığı, çok büyük bir alanın balıkçılar tarafından kullanılamadığı, askeri ve endüstriyel amaçlı kıyı kullanımının özellikle bu duruma neden olduğu ve yine deniz kirliliğinin balıkçılık üzerine olumsuz etkide bulunduğu belirtilmiştir. Balıkçılığın Durumu Aliağa ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 19’da ve Aliağa’da kullanılan başlıca av araç gereçleri ve miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 20’de verilmiştir. Çizelge 19. Aliağa balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) Fangri (Pagrus pagrus) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Levrek (Dicentrarchus labrax) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Palamut (Sarda sarda) Sarpa (Sarpa salpa) Sinagrit (Dentex dentex) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kasım-Aralık Nisan-Haziran Ekim-Kasım Kasım-Ocak Güz ve Kış ayları Yaz ayları Eylül-Ekim Yaz ayları Nisan-Mayıs Tüm yıl Yaz ayları Eylül-Kasım Ekim-Kasım Ağustos-Aralık Yaz ayları Ağustos-Ekim Mart-Nisan

Av Aracı
Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat, Olta, Sırtı Uzatma ağları Uzatma ağları, Sırtı Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

Av Sahası: Çandarlı Körfezi Dip Yapısı: Çamur, tragana

80

Çizelge 20. Aliağa balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Lüfer Fanyalı Uzatma Barbun Sade Voli Ağları Dil Fanyalı Uzatma Sübye Fanyalı Uzatma Lüfer Sade Uzatma Köpek Balığı Sade Uzatma İnce Paragat Levrek Paragatı

Tekne Sayısı
10 30 15 8-10 8-10 15 1-2 1-2 1-2

Av Takımı Sayısı *
2 +** +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgli balıkçılıkta av takımı sayısı balıçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır

Aliağa’da özellikle endüstriyel amaçlı kıyı kullanımı nedeni ile küçük ölçekli balıkçının çalışabileceği av sahaları balıkçılığa kapatılmıştır. Bu bölgede siyaha boyanmış teknelerle bazı balıkçılar yasadışı, ama kendi ifadeleriyle zorunlu olarak, 3–10 m derinliklerde eğer lüfer varsa Kasım-Mart ayları arasında avcılık yapmaktadırlar. Kum ve eriştelik bölgelere uçları kuzuluklu olarak atılan bu voli ağları geceleri kullanılmakta, 30–40 dakika süren avcılıkta balıklar labut ve takırtıyla ürkütülmektedir. Bu ağlarda yakalanan iskorpit ve köpek balıkları ıskarta edilmektedir. Genellikle lüfer sade uzatma ağlarının her teknede hem 120 hem de 240 göz derinliğinde iki takımı vardır (Şekil 81). 120 göz ağın yaklaşık maliyeti 350 TL, 240 göz ağın ise 500 TL’ dır (Eylül 2005).

Şekil 81. Lüfer sade uzatma ağ planları (120 ve 240 göz yüksekliğinde) (Aliağa)

81

03 orta ege

82

83

84

3. ORTA EGE Türkiye Ege Denizi kıyıları esas olarak Kuzey ve Güney Ege olmak üzere iki ana coğrafi bölgeye ayrılmaktadır. Bununla birlikte bu çalışmada her iki bölgenin arasında yer alan ve çalışmanın odaklandığı İzmir Körfezi, Orta Ege Bölgesi ana başlığı altında incelenmiştir. Çalışma alanının tamamı İzmir İl sınırları içinde kalmaktadır. 3.1. İZMİR İzmir ili sınırları dâhilinde sırasıyla kuzeyden güneye doğru olmak üzere toplam 25 Su Ürünleri Kooperatifi ve 30 Balıkçı Barınağı ziyaret edilmiş ve gerekli veriler toplanmıştır. Ziyaret edilen istasyonlar sırasıyla, Yeni Foça, Foça, Tuzçullu-Süzbeyli-Seyrekköy-Maltepe, Dalyan (SÜFA), Sasalı, Şemikler, Mavişehir, Bostanlı, İnciraltı-Narlıdere, Güzelbahçe, Kalabak-Zeytinalanı, İskele-Urla, Çeşmealtı, Özbek, Gülbahçe, Balıklıova, Kaynarpınar, Eşendere, Mordoğan, Saipaltı, Karaburun, Yeni Liman, Ildırı, Dalyanköy, Çeşme (Merkez) ve Çiftlikköy’dür. 3.1.1. YENİ FOÇA Yeni Foça’da, başlıca geçim kaynağı tarımdır (Şekil 82). Balıkçılık genelde ek gelir elde etmek üzere ikinci bir iş olarak yapılmaktadır. S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi 1995 yılında kurulmuştur (Şekil 83 ve 84). Yeni Foça balıkçılığına ait genel bilgiler çizelge 21’de verilmiştir.

Şekil 82. Yeni Foça coğrafi konumu

85

Şekil 83. S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi ve balıkçı barınağı

Şekil 84. S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi ve balık satış yeri

Çizelge 21. Yeni Foça balıkçılığının genel durumu
S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1995 54 6 6 6 0 60 90 11 1 Var

86

Sorunları • Yasak avcılık (Dalış tüpü, nargile ve dinamit ile) • Finansal desteğin olmaması • Balık stoklarında azalma ve düşen av verimleri • Liman kirliliği ve sığlaşması • Limanın küçük olması İleriye Yönelik Projeleri • Çekek yerini geliştirip daha büyük teknelere hizmet verebilmek • Küçük bir tersane açmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Yeni Foça’da tarım, balıkçılık, ikinci konutlar ve balık çiftlikleri kıyı alanında faaliyet yürütmekle birlikte özellikle balıkçıların kendi aralarında, uzatma ve paragat avcılığı yapanlarla gırgırlar (özellikle kıyı gırgırları) arasında sürekli anlaşmazlıklar yaşanmaktadır. Balıkçılığın Durumu Yeni Foça ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 22’de, kullanılan av araçları ve miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 23’de özetlenmiştir. Yeni Foça’da melanur sade uzatma ağları Mayıs Haziran aylarında döneğe bırakılarak kışın ise voli yöntemiyle kullanılmaktadır (Şekil 85). Ağlar Yeni Foça önleri ve adalar arasında 15 m derinliğe kadar olan taşlık bölgelere atılmakta, döneğe bırakıldığında akşam 9–10 gibi kaldırılıp tekrar atılmakta ve sabah toplanmaktadır. Melanur haricinde turna ve mavi izmaritin de (menekşe izmariti veya melina) hedeflendiği bu avcılıkta tesadüfen ısparoz ve karagöz de çıkmakta, ot balıkları da ıskarta edilmektedir. Bölgede balıkçılar yunusların verdiği zararlardan ve gece ışıkla dalan avcılardan yakınmaktadırlar. Çizelge 22. Yeni Foça balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kılıç (Xiphias gladius) Kupes (Boops boops) Melanur (Oblada melanura) Mercan (Pagellus erythrinus) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus) Sinagrit (Dentex dentex)

Yoğun Avcılık Dönemi
Ekim-Temmuz May-Tem/ Tüm Yıl Ekm-Ara ve yaz ayl. Ekm-Ara ve yaz ayl. Ekim-Şubat Kış/Tüm yıl Mayıs-Haziran Tüm yıl Nisan-Mayıs ve Güz Temmuz-Aralık Haziran-Eylül

Av Aracı
Ahtapot çaparisi. UA* Uzatma ağları, Trol UA, Olta, Paragat UA, Olta, Paragat Paragat Uzatma ağları, Trol Uzatma ağları, Olta Olta, Paragat Uzatma ağları, Gırgır UA, Olta, Paragat Paragat, UA

* Uzatma ağları

Av Sahası: Çandarlı Körfezi ve adalar civarı, Eski Foça ile Aslan Burnu olan saha Dip Yapısı: Taşlık, kayalık, tragana

87

Çizelge 23. Yeni Foça balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Melanur Sade Uzatma Böcek Uzatma Barbun Sade Uzatma Dönek Fanyalı Uzatma Dil Fanyalı Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat Çökertme Dalyanı

Tekne Sayısı
2–3 -

Av Takımı Sayısı *
2 20 +** + -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu rakamlar dikkate alınmamıştır.

Şekil 85. Melanur sade uzatma ağı planı (Yeni Foça)

88

Böcek ağları Nisan’dan Eylül sonuna kadar 90–100 m derinliklerde taşların üzerine kuzuluk yapılarak atılmaktadır (Şekil 86). Genellikle akşam atılıp sabah kaldırılan ağların bazen iki gün denizde bırakıldığı bilinmektedir. Yeni Foça’da sadece 2–3 balıkçı tarafından kullanıldığı bildirilen bu ağlarda sinagrit, dil, bakalyaro ve tavuk balığı da yakalanmaktadır.

Şekil 86. Böcek fanyalı uzatma ağı (Y.Foça)

89

3.1.2. FOÇA Foça, Orta Ege’de yer alan yaklaşık 14000 nüfuslu bir ilçedir (Şekil 87).

Şekil 87. Foça coğrafi konumu Ana geçim kaynağı turizm (iç turizm ağırlıklı), tarım ve balıkçılıktır (Şekil 88). Foça aynı zamanda, türü yok olmak üzere olan Akdeniz fokuna (Monachus monachus) yönelik ilk koruma alanı olmasıyla bilinir. SAD-AFAG (Sualtı Araştırmaları Derneği-Akdeniz Foku Araştırma Grubu) 1992 yılından beri yörede, Akdeniz fokunun yanı sıra, balıkçılıkla da ilgili çalışmalar ve projeler (ulusal ve uluslararası) yürütmektedir. Ayrıca, Foça Belediyesi ve Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi işbirliği ile bölgede 1994 yılında uygulanan yapay resif projesi kapsamında, uygun bulunan deniz alanına 1 m³’lük 20 adet beton blok yerleştirilmiştir.

Şekil 88. Foça Limanı genel görünümü (A-Küçük Deniz B-Büyük Deniz)

90

S.S. Foça Su Ürünleri Kooperatifi S.S. Foça Su Ürünleri Kooperatifi, SAD-AFAG’ın Foça’da faaliyetlerine başladığı yıl kurulmuştur. Küçük ve büyük ölçekli balıkçıları aynı çatı altında toplayarak, günümüzde 138 ortak sayısına ulaşmıştır. Foça Su Ürünleri Kooperatifi, demokratiklik ilkesine bağlı olarak 1992 yılından günümüze değin faaliyetini sürdürmektedir. Kooperatif yönetimi zaman içinde gerek trol balıkçısından ve gerekse küçük ölçekli balıkçılardan oluşmuş fakat her dönemde varlığını devam ettirmiş ve balıkçılar arasında herhangi bir ayrım yapmaksızın, tüm üyelerinin sorunlarını hemen her türlü platformda dile getirmiştir (Şekil 89). Yörede kayıtlı tekne sahibi balıkçı sayısı yaklaşık 336’dır ve bunların %37’si kooperatife üyedir (Çizelge 24).

Şekil 89. Foça su ürünleri kooperatifi üyeleri ile yapılan görüşme ve anket çalışması

Çizelge 24. Foça balıkçılığının genel durumu
S.S. Foça Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1992 138 70 70 25 60–70* 400 26 51 1 Yok

* Eylül-Aralık dönemi 4 ay boyunca, tamamı oltacılık yapan amatör balıkçı tekneleri

91

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 14.4 6.7 15.8 19.7

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 48 26 2.1 53 34

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 37 40 95 4.1 2.5

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 313 1-2 186

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 20–23 3–4 182

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü 3 12–15 160–180

Sorunları • Sirkülerin yerel balıkçıların ihtiyaçlarına yönelik düzenlemeleri içermemesi, • Kooperatifin gelir kaynaklarının çok sınırlı olması, • Devlet desteğinin yetersizliği, • Kooperatifin kendine ait balık satış yeri olmaması, • Tersane bulunmaması, • Küçük ölçekli balıkçılık için av sahalarının çok sınırlı olması,

92

• Kooperatifçilikle ilgili politikaların mevcut sorunları çözmekten uzak olması, • Bölge Kooperatif Birliğinin, bir birim kooperatif olarak Foça Su Ürünleri Kooperatifi’nin isteklerini dikkate almaması, sorunlarını ilgili platformlara taşımaması İleriye Yönelik Projeleri • Mezat gerçekleştirmek, • Kooperatifin gelir kaynaklarını arttırmak, • Tersane kurmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Tarım, balıkçılık, askeriye, turizm, yerleşim ve ikinci konutlar kıyı alanının en yoğun kullanıcıları olarak dikkat çekmektedir. Küçük ölçekli balıkçıların trol yasağının tekrar 3 mile çıkarılmasıyla ilgili talepleri, nadiren de olsa yasak bölgede trolle avcılık yapıldığını iddia etmeleri gibi nedenler yüzünden bazı anlaşmazlıklar dikkati çekmektedir. Bununla birlikte, küçük ölçekli balıkçılar kendi aralarında da sorunlar yaşamakta, özellikle emekli olup balıkçılığa sonradan başlayanlarla, tek geçim kaynağı balıkçılık olanlar arasında anlaşmazlıklar dikkati çekmektedir. Eylül-Aralık aylarında amatör avcılık adı altında yapılan olta balıkçılığı, tek geçim kaynağı balıkçılık olan balıkçıları rahatsız etmektedir. Türkiye karasularının büyük bölümü özellikle 15 Temmuz - 1 Eylül arası (36/1 numaralı sirkülere göre) trol balıkçılığına kapalı olduğundan, Foçalı trolcüler diğer bölgelerden gelen troller nedeniyle av sahalarındaki balıkçılık baskısının artmasından yakınmaktadırlar. Balıkçılığın Durumu Ege’nin en güçlü trol balıkçılık filosunu barındıran Foça’da küçük ölçekli balıkçılığın da hemen her formu uygulanır (Şekil 90). Bunun yanı sıra, özellikle hafta sonları yoğun bir şekilde amatör olarak olta balıkçılığı çok yaygın yapılmaktadır (Şekil 91). Bu amaçla başlıca, sarkıtma olta takımları ve kalamar oltası (Şekil 92), Kıbrıs oltası (Şekil 93), palamut çaparisi (Şekil 94) ve sırtı takımları (Şekil 95) kullanılmaktadır. Foça balıkçılığının genel bir özeti Çizelge 25’de verilmiştir.

Şekil 90. Foça Limanı’ndaki turizm ve balıkçı tekneleri

93

Şekil 91. Olta balıkçılığında kullanılan malzemeler Çizelge 25. Foça balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Levrek (Dicentrarchus labrax) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Melanur (Oblada melanura) Mırmır (Lithognathus mormyrus) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sinagrit (Dentex dentex)

Yoğun Avcılık Dönemi
Ekim-Nisan Ekim-Aralık Kış ayları Tüm yıl Mart-Mayıs Kış ayları Aralık-Mart Şubat-Mart Mayıs-Ağustos Ocak-Mart Bahar ayları Tüm yıl Mart-Temmuz

Av Aracı
Uzatma ağları, Trol Uzatma ağları, Olta UA*, Trol, Olta Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları, Trol Paragat, Olta Alamana, Gırgır, UA, Olta Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları, Trol Uzatma ağları, Gırgır Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Paragat, Uzatma ağları

* Uzatma ağları

Av Sahası: Kırdeniz, Foça adaları açıkları, Yeni Foça’ya kadar olan kıyı bölgeleri Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, eriştelik Foça ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 26’da verilmiştir. Voli uzatma ağları, bezden (Multifilament PA) veya misinadan (Monofilament PA) donatılmış olarak kullanılmaktadır (Şekil 96). Her iki materyalden donatılan voli uzatma ağlarının kullanım esasları birbirlerine çok benzerlik göstermekte olup alt kısmı fanyalı ve üst kısmı sade olmak üzere karma ağ şeklinde kullanımı da oldukça yaygındır (Şekil 97).

94

Çizelge 26. Foça balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Geleneksel Trol (Osmanlı) Modifiye Edilmiş Trol (K.Osman) Kesimli Trol Voli Fanyalı Uzatma (Karma Ağ) Voli Uzatma Misina (Karma Ağ) Barbun Sade Barbun Fanyalı Karides Dil Kalın Ağlar (Böcek) Alamana Sardalye Kupes İnce Paragat Kalın Paragat Kılıç Paragatı Ağ Dalyan Palamut Çaparisi Sarkıtma Olta Kıbrıs Oltası Sırtı (Silikon) Kalamar Zokası Ahtapot Çaparisi

Tekne Sayısı
1–2 10 10 50 40 10 6-7 5-6 10 4-5 5 2 15 20 20 1-2 8 20+40 Amatör 150+200 Amatör 80 Amatör 40+50 Amatör 40+40 Amatör 12

Av Takımı Sayısı*
3 3 10 10 8-10 10 10 4 3-4 3 2 2 -** + + + + + + +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** Bu tür balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu rakamlar dikkate alınmamıştır.

95

A

B Şekil 92. Sarkıtma (A) ve kalamar oltası (B) (Foça)

96

Şekil 93. Kıbrıs oltası (Foça)

97

Şekil 94. Palamut çaparisi (Foça)

98

Şekil 95. Sırtı takımı (Foça)

99

Şekil 96. Voli fanyalı misina ağı (Foça)

100

Şekil 97. Karma uzatma ağı planı (Foça)

101

Voli uzatma ağları genellikle Foça’da adalar arasında, 10–20 m derinliklerde tüm yıl boyunca kullanılmaktadır. Bu ağlar ay karanlığında, erişte ya da çamurlu zeminlerde, daire ya da yarım ay şeklinde atılmaktadır. İçerideki balıkların labutla korkutularak ağa vurdurulduğu operasyon yaklaşık 45 dakika sürmektedir. Voli avcılığında çipura ve sargos temel hedef türler olmakla beraber, palamut, sarpa, sinagrit ve torik sıklıkla yakalanan ve pazarlanabilen türler arasındadır. Ağlarda zaman zaman mıgri ve müren yakalanmakta ve ıskarta edilmektedir. Yaklaşık 50 teknede bulunan bu ağların 3 postadan oluştuğu ve yapılan anket çalışmalarında (Haziran, 2005) 600 TL malzeme ve 400 TL işçilik giderleriyle toplam maliyetinin yaklaşık 1000 TL olduğu bildirilmiştir. Bu çalışma kapsamında, Foça’da diğer balıkçı beldelerinden farklı olarak Foça Belediyesi tarafından yaptırılan torba brandalar içine balıkçıların uzatma ağlarını istifledikleri ve böylece ağların korunması yanında hoş olmayan görüntü kirliliğinin de ortadan kalktığı görülmüştür (Şekil 98).

Şekil 98. Foça’da ağların branda torbalar içinde istiflenmesi Foça’da hem kesimli hem de geleneksel Osmanlı tipi trol ağları kullanılmaktadır (Şekil 99, 100 ve 101). Bu ağlar genellikle gündüz kullanılmakla beraber, özellikle kalamar hedeflendiğinde geceleri de avcılık yapılmaktadır. Temel hedef türleri barbun, tekir, bakalyaro, çim çim karides ve bazı mevsimlerde kalamar olmakla beraber, dülger, ahtapot, fener, mercan, çipura, izmarit, kupes, istavrit, vatoz ve hani sıklıkla yakalanan ve pazarlanabilen türler arasındadır. Bu ağlarda yakalanan ince ısparoz, kedi balığı, tiryaki, ince kırlangıç, ve kum dilleri ıskarta edilmektedir.

102

Şekil 99. Modifiye edilmiş trol ağı teknik planı (Kara Osman Ağı) (Foça)

103

104

Şekil 100. Modifiye edilmiş trol ağı ve donam özellikleri (Foça)

Şekil 101. Kesimli trol ağı planı (Foça) Foça’da yaygın olarak kullanılan 600 göz trol ağları akıntının yüksek olduğu yaz aylarında formunu koruduğu için özellikle tercih edilmektedir. Bu takım 60–350 m derinlikler arasında kum, çamur, saman, kepez ve kestanelik zeminde kullanılmakta ve çekim süreleri kullanıldığı sahaya bağlı olarak 1–6 saat arasında değişmektedir (Şekil 102).

105

Şekil 102. 600 göz geleneksel (Osmanlı) trol ağı planı (Foça)

106

3.1.3. HOMA (SÜFA) DALYANI (LAGÜNÜ) Homa (SÜFA) dalyanı, İzmir Körfezi’nin Kuzeydoğusunda 026º 48’ 81’’ ve 026º 53’ 31’’ doğu meridyenleri ile 38º 30’ 58’’ ve 38º 35’ 36’’ kuzey paralelleri arasında yer alır (Şekil 103).

Şekil 103. Dalyan (SÜFA) coğrafik konumu Homa lagün sistemi, yaklaşık 40000 hektarlık alana sahip Gediz Deltası’nın (16 no’lu özel koruma alanı) güneyinde, Esas dalyan (Homa Lagünü) ve Küçük dalyan (Kırdeniz Lagünü) olmak üzere birbirine bitişik iki lagünden oluşmaktadır (Şekil 104).

Şekil 104. Homa (SÜFA) Lagün sistemi

107

Bu lagünlerin derinlikleri 0.2–1.5 m arasında değişmektedir. Bunlardan balıkçılık faaliyetlerinin gerçekleştiği Esas dalyan (1200 ha.), ve Kırdeniz lagünü (600 ha.) olmak üzere yaklaşık toplam 1800 ha.’lık bir yüzey alanına sahiptir. Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi’nin araştırma ve uygulama dalyanı olan bu saha, aynı zamanda çevresiyle birlikte, zengin biyolojik çeşitliliğe sahip önemli bir sulak alandır (Şekil 105). Dalyan binası (Şekil 106) ile kuzuluklar (Şekil 107), 026º 50’ 52’’ (E) doğu meridyeni ve 38º 31’ 29’’ (N) kuzey paraleli arasında yer almaktadır.

Şekil 105. Dalyan alanı Homa lagününde üretim sezonu Haziran-Ocak ayları arasında gerçekleşmektedir. Bu dönem sonunda 6 adet boğaz açılır. Balıkların girişlerini takip eden Haziran ayı içerisinde ise bu boğazlar tekrar kapatılarak, balıklar lagün içerisinde hapsedilirler.

Şekil 106. Dalyan İşletme Binası

108

Şekil 107. Dalyan kuzulukları Dalyan balıkçılığında kuzuluklar, genellikle Haziran’dan Aralık sonuna kadar kullanılırken; kargılı ağlar (Şekil 108) Haziran-Ekim arasında, uzatma ağları ise Ekim ortasından Aralığa kadar olan dönemde kullanılmaktadır (Çizelge 27 ve 28).

Şekil 108. Dalyan önü ve uzatma ağı balıkçıları

109

Homa Dalyanı’nında üretimi en çok yapılan tür kefaller (Mugilidae)’dir. Dalyanda birden fazla sayıda kefal türünün avcılığı yapılmaktadır. Bunlar; Has kefal, topan kefal (Mugil cephalus), Kastroz (Liza saliens), Altınbaş, sarıkulak (Liza aurata), Ceran (Liza ramada), ve Mavraki (Chelon labrosus) türleridir. Bu türlerin toplam üretimdeki payı % 71’dir. İkinci sırayı ise çipura-lidaki % 29 ile almaktadır (Şekil 109).

Şekil 109. Homa (SÜFA) Dalyanı 2006 yılı üretim miktarının dağılımı (Acarlı, 2007). Dalyanda 2001–2006 yılları arasındaki üretim 5646 kg ile 33339 kg arasında değişmiştir (Şekil 110).

Şekil 110. Homa (SÜFA) Dalyanı yıllık üretim miktarı (2001–2006) (Acarlı, 2007). Sorunları • Sığlaşma, yazın aşırı tuzluluk, ötrifikasyon • İzmir Körfezi ve Gediz nehri’nin neden olduğu kirlilik, • Tarımsal aktivitelerden kaynaklanan azot ve fosfor kirliliği, • Tatlı su girişi olmaması ve artan tuzluluk, • Yılan balığı, levrek, dil vb türlerin üretiminin nerdeyse son bulması, • Buharlaşma, derinliğin azalması ve sığlaşma tehlikesi (lagün-deniz bağlantısını sağlayan boğazların sığlaşması buralardan balık girişini engellemektedir), • Kuzuluklarda dayanıksız modern olmayan yöntem ve materyallerin, kullanılması, • Sosyal tesislerin yetersizliği (elektrik ve içme suyu şebekesinin olmaması), • Ötrifikasyon,

110

• Olumsuz hava koşullarından direk etkilenmesi, • Makro-alglerin hızlı şekilde büyümesi lagün içi avcılığı güçleştirmektedir (özellikle uzatma ağları ve pinter ile yılan balığı avcılıklarını), • Lagün içinde yasa dışı avcılık yapılması (özellikle ilkbahar aylarında tül ığrıp kullanarak avcılık yapılması), İleriye Yönelik Projeleri • Homa (SÜFA) Dalyanı’nın verimliliğinin arttırılması • Bu amaç için alınması gereken önlem ve yapılması gereken uygulamalar aşağıda maddeler halinde özetlenmiştir (Kişisel görüşme; D. Acarlı). • Her şeyden önce, Gediz deltasına dökülen kirleticilerin tespitine yönelik çalışmaların, çeşitli kurum ve kuruluşlarca desteklenmesi ve konuyla ilgili önleyici çalışmaların yoğunlaştırılması sağlanmalıdır. • Gediz çevresindeki balıkçılara yönelik, eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapılmalıdır. • Yasak olmasına karşın, lagünden ve doğadan yavru toplanmasına devam eden kişi/kişilerin denetlenmeleri daha sıklıkla yapılmalı ve cezalar daha caydırıcı olmalıdır. • Lagünle etkileşim halinde bulunan av takımlarına (Büyük levrek pinterleri vb.) yönelik sınırlandırma ve yasaklar getirilmelidir. • Lagün alanının optimum ve sürdürülebilir kullanımına olanak sağlayacak şekilde yetiştiricilik ve avcılık politikaları gerçekleştirilmelidir. • Ekonomik değeri yüksek türlerin, lagün içerisinde uygun yerlerde yetiştiriciliğinin yapılması için gerekli alt yapının sağlanması gerekir. • Biyo-çeşitliliğin tespitine yönelik çalışmaların desteklenmesi sağlanmalıdır. • Lagün alanının derinleştirilmesine yönelik araçlar geliştirilerek, çalışmalar hemen başlatılmalıdır. • Lagün alanından optimum şekilde faydalanmak amacıyla, balık haricinde diğer türlerinde (karides ve çift kabuklular gibi) üretimleri yapılmalıdır. • Temmuz ayı içinde 25-30 g arasında olan lidaki balıklarının semirtilmesi veya bir bölümünün tekrar denize bırakılmaları için gerekli alt yapının sağlanması gerekmektedir. • Lagünün en önemli sorunlarından olan tatlı su girişi, RAMA can suyu projesi ile bir nebze azaltılmış olsa da, yeterli düzeyde değildir. Bu açıdan bakıldığında tatlı su girişinin gerçekleştiği boğaz ve kanallarda iyileştirme çalışmaları yapılmalı ve farklı kaynaklardan getirilecek tatlı su ile ihtiyaç giderilmelidir. • Lagünün iyileştirilmesi için gerekli çalışmalar, Üniversite, Çamaltı tuzlası, DSİ gibi kurum ve kuruluşlarla koordineli olarak planlanmalı ve bu tür çalışmalar Valilik tarafından desteklenerek organize edilmelidir. • Lagün alanında bulunan boğazların, her yıl geleneksel yöntemler ve materyallerle kapatılması yüksek maliyetler getirmekte ve etkinliği düşürmektedir. Bunların yerine, modern dalyancılık örneklerinde görüldüğü gibi demir, sert plastik malzemeler, PVC, paslanmaz çelik, krom, vb gibi materyaller tercih edilmelidir. • Su sıcaklığındaki ani değişimler göstermiştir ki, Homa lagünündeki birçok tür bu durumdan direkt etkilenmektedir. Farklı zamanlarda derinleştirme çalışmaları yapılmış, ancak bu çalışmalardaki gerekli alt yapı desteklerinin sağlanamamış olmasından dolayı verimli hale geçirilememiştir. Bu durumun düzeltilmesi için açılacak kanallar setlerle yükseltilmeli ve çıkan çamurun tekrar açılan kanala akması önlenmelidir. • Homa lagünü oldukça geniş bir yüzey alanına sahip ve besince (fitoplanktonca) zengin olduğundan çeşitli türden balık yavrularının tercih ettiği bir bölgedir. Ancak lagün alanındaki bu sığlık, balıkların ve diğer su canlılarının sıcak ve soğuktan ölmelerine sebep olmaktadır. Bu durumun düzeltilebilmesi adına lagün içerisindeki bazı bölgeler stok havuzu haline dönüştürülerek derinleştirilmelidir. • Lagünün en önemli ve temel sorunlarının başında, enerji sorunu gelmektedir. Bu sorun, lagün alanına kurulu jeneratör ünitesi sayesinde kısmen çözülmüş olmasına rağmen, lagünün ihtiyacını karşılamamaktadır. Bu sorunun, rüzgâr, güneş (güneş pili adı verilen aküler kullanılarak) veya elektrik enerjisi ile çözülmesi halinde; -Lagünde soğuk hava zinciri tamamlanmış, -Yapılması düşünülen Kuluçkahane faaliyete geçmiş, -Elektrik enerjisi ile çalışabilecek temel destek ekipmanları kullanılabilir hale gelecektir.

111

• Lagünde geleneksel avcılık yöntemlerinden tek yönlü kuzuluk sistemleri kullanılmaktadır (Şekil 111). Kuzuluk sistemlerine ilave ters kuzuluk sistemi yapılması, denizdeki balıkların da avcılığına olanak sağlayacaktır. Çünkü denizdeki balıkların bu sistemlere geldiği balıkçılar tarafından sık sık gözlenmiştir. • Olumsuz hava şartları nedeniyle lagüne giden yol her fırtına da zarar görmekte, balıkların pazara zamanında ulaşmasını zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda lagüne giden yolun yenilenmesi ve alt yapısının sağlanması gerekmektedir. Bu sorun, konuya hakim bakanlıklarla koordineli çalışılarak çözülmelidir. • Lagün personelinin temel ihtiyaçlarından suyun, en yakın yerleşim birimlerinden getirilmesi gerekmektedir. • Lagünün farklı noktalarına yerleştirilecek kamera sistemi, hem kaçak avcılık yapan balıkçıları takip etmeye hem de kuş vurmak için gelen kaçak avcıları yakalamaya olanak tanıyacaktır. Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Tuzla işletmesi, kuş cenneti, dalyan ve bölge balıkçılarının aynı kıyı alanını kullanmasından kaynaklanan sorunlar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Çizelge 27. Dalyan balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) Kefal (Mugil spp.)

Yoğun Avcılık Dönemi
Eylül-Kasım Temmuz-Ekim Haziran-Aralık

Av Aracı
Kuzuluk Kuzuluk Uzatma ağ, Kargılı ağ, Kuzuluk

Av Sahası: 1200 ha dalyan alanı Dip Yapısı: Kumluk, çamur

Çizelge 28. Dalyan balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Kefal Kargılı Fanyalı Uzatma Ağı -**

Tekne Sayısı

Av Takımı Sayısı *

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** 2007’den itibaren dalyan içinde hiçbir av aracı bulunmamaktadır.

112

Şekil 111. Homa Dalyanı ve kuzulukları 3.1.4. SASALI ve ÇEVRE KÖYLERİ (TUZÇULLU-SÜZBEYLİ-SEYREKKÖY MALTEPE) Çiğli İlçesine bağlı 3564 nüfuslu Sasalı beldesi, Tuzla ve Kuş Cenneti’nin dâhil olduğu alanda kurulmuştur (Şekil 112). Bu özelliği nedeniyle turizme de açık olan bu bölgede herhangi bir balıkçı barınağı bulunmamaktadır. Tuzla iskelesi yakınlarında bir sığlık alanı, teknelerinin bağlama yeri olarak kullanmak durumunda olan bölge balıkçıları (Şekil 113), Homa (SÜFA) Dalyanı önleriyle Kırdeniz’e kadar olan alanı av sahası olarak değerlendirmektedir (Şekil 114). Dalyan alanı önlerinde ise pinterciler derme-çatma barakalarıyla yılın büyük bir bölümü özellikle bu bölgede ahtapot avcılığına yoğunlaşmaktadırlar (Şekil 115).

113

Şekil 112. Sasalı coğrafi konumu

Şekil 113. Sasalı çevresi köylülerine ait balıkçı teknelerinin barındığı doğal liman

114

Şekil 114. Sasalı balıkçılarının avlandığı dalyan önü

Şekil 115. Sasalı balıkçılarının barınma yerleri

115

Sasalı çevre köylerinden olan sırasıyla, Tuzçullu, Süzbeyli, Seyrekköy ve Maltepe, Çiğli ve Menemen ilçeleri arasında yer alan ve geçimini tarım ve balıkçılıktan kazanan köylerdir (Şekil 116 ve 117). Bu köylerdeki balıkçıların dâhil olduğu ortak bir su ürünleri kooperatifi 1991 yılında kurulmuştur.

Şekil 116. Tuzcullu-Suzbeyli-Seyrekkoy-Maltepe coğrafi konumu

Şekil 117. Sasalı ve çevre köyleri balıkçıları ile yapılan anket çalışması

116

S.S. Sasalı ve Çevre Köyleri Su Ürünleri Kooperatifi Sasalı ve çevre köyleri balıkçılığının genel durumu Çizelge 29’da özetlenmiştir. Çizelge 29. Sasalı ve çevre köyleri balıkçılığının genel durumu
S.S. Sasalı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1991 240 170 170 30 5 300 80 71 Yok Evet

* Amatör balıkçı sifatıyla profesyonel balıkçılık yapanlar. Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 8,0 5,9 8,0 8,2

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 45,3 25,0 1,2 4,7 2,0

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Balıksız dönülen deniz iş günü sayısı 200 1,7 193 29

Sorunları • Kıyı alanının sığ olması • Aynı kıyı alanının farklı kullanıcıları arasında paylaşımı • Balıkçı barınağının olmayışı

117

İleriye Yönelik Projeleri • Herhangi bir bildirimde bulunulmamıştır. Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Tuzla işletmesi, kuş cenneti, dalyan ve bölge balıkçılarının aynı kıyı alanını kullanmasından kaynaklanan sorunlar mevcuttur. Bölgede bulunan ve son yıllara kadar TEKEL işletmesi altındaki Çamaltı Tuzlası işletmesine ait Degaj iskelesi ve civarı özellikle yöredeki olta balıkçıları için önemli av sahalarından birisini oluşturmaktadır (Şekil 118).

Şekil 118. Bölgede bulunan Çamaltı Tuzlasına (TEKEL) ait Degaj İskelesi Balıkçılığın Durumu İzmir Körfezi’nde SÜFA (Homa) dalyanı açıklarında ahtapot avlamak amacıyla pinterler kullanılmaktadır (Şekil 119 ve 122 ve Çizelge 30). 5–15 m derinliklerde düz olarak atılan bu ağlar 3–7 gün suda kalabilmektedir. Temmuz ve Ağustos ayları haricinde tüm yıl süren bu avcılıkta tesadüfî olarak dil, barbun ve kıyı bölgelerde levrek, ıskarta olarak ise mıgri ve ot balıkları yakalanmaktadır. Trol ve algarnaların zarar verdiği pinterlerden yaklaşık yirmi balıkçı 500–1000’er adet kullanmaktadır (Çizelge 31).

Şekil 119. Tuzçullu-Süzbeyli-Seyrekköy-Maltepe balıkçıları tarafından kullanılan pinterler ve avladıkları ahtapot

118

Sasalı balıkçıları Eylül-Aralık ayları arasında Tuzla ve Dalyan önlerinde 0-1m derinliklerde kıyıda kurita ile levrek fanyalı uzatma ağı kullanmaktadırlar (Şekil 120). Uçları kıyıya kapanacak şekilde atılan bu voli ağları yaklaşık olarak 10 dakika suda kalır. Bu avcılığın yapıldığı yerlerde dip eriştelik ve selvidir. Selvi, diplerinde bol miktarda karides yaşayan ve levreğin çok sevdiği bir deniz bitkisinin yöresel adıdır. Avcılık gece boyunca yapılabilmektedir. Levrek ağları ile kefal, minakop, lidaki, mırmır ve sübye gibi ekonomik değeri olan türler yanında yengeç, deve yünü ve bir çeşit maviyeşil alg (Lyngbia majuscuta) gibi istenmeyen türler de yakalanmaktadır. Büyüklükleri 8–10 kg olan levreklerin bu ağı koparıp gittikleri bildirilmektedir. Bir posta maliyeti, 130–140 TL olan bu ağlardan (Haziran 2005 itibari ile) Sasalı’da yaklaşık on balıkçıda altışar posta bulunmaktadır (Çizelge 31). Sübye fanyalı uzatma ağını, Sasalı balıkçıları Şubat-Mayıs döneminde Tuzla ve Dalyan önünde 2,5–5 m derinliklerdeki kum, çamur ve eriştelik alanlarda kullanmaktadır (Şekil 121). Düz olarak akşam sekizde atılan bu ağlar sabah sekizde toplanmaktadır. Sübye ağları ile Tuzla ve Dalyan önünde dil, ahtapot ve minakop gibi pazarı olan türler yanı sıra yengeç, tüylü yengeç, madya, mamun, deve yünü ve mavi-yeşil alg gibi pazarı olmayan türler de yakalanmaktadır. Bir posta maliyeti 100–110 TL olarak tahmin edilen bu ağlardan (Haziran, 2005) Sasalı’da yaklaşık 50 balıkçıda yirmişer posta olduğu bildirilmiştir (Çizelge 31). Balıkçılar tüylü yengecin ağları kesmesinden ve ağlarını açığa attıklarında şebekeler tarafından tahrip edilmesinden yakınmaktadırlar. Bir balıkçı kaybolan ağlarının oranının % 10 civarında olduğunu bildirmiştir. Bu varsayım, Sasalı’dan yılda (1 yıl) kaybedilen sübye fanyalı ağların toplam uzunluğunun 5 km civarında olabileceğini göstermektedir. Çizelge 30. Sasalı balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Tüm yıl Tüm yıl Nisan-Ağustos Tüm yıl Şubat-Mart

Av Aracı
Ahtapot çap., UA*, Pinter Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Pinter

* Uzatma ağları

Av Sahası: Degaş iskelesi (Tuzla)-Kırdeniz arası Dip Yapısı: Kumluk, çamur

Çizelge 31. Sasalı ve Çevre Köyleri (Tuzçullu-Süzbeyli-Seyrekköy-Maltepe) balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sübye Fanyalı Uzatma Levrek Fanyalı Uzatma Karides Dil Dönek Pinter

Tekne Sayısı
50 10 20

Av Takımı Sayısı
20 6 500-1000

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

119

Şekil 120. Levrek fanyalı uzatma ağı planı (Sasalı)

Şekil 121. Sübye fanyalı uzatma ağı planı (Sasalı)

120

Şekil 122. Tuzçullu-Süzbeyli-Seyrekköy-Maltepe balıkçıları tarafından kullanılan pinterler ve planı

121

3.1.5. ŞEMİKLER – YALI – ÖRNEKKÖY DEMİRKÖPRÜ İMBATLI ve BAHARİYE (KARŞIYAKA) Karşıyaka ilçesinin ikinci balıkçılık merkezi Mavişehir mevkiindeki Şemikler balıkçı barınağıdır (Şekil 123 ve 124).

Şekil 123. Şemikler coğrafi konumu Bu barınak oldukça küçük olduğu için tamamen kayıklara tahsis edilmiştir. Barınağı kullanan balıkçılar, Bostanlı’dan Kırdeniz’e kadar olan sahayı av sahası olarak kullanmakta, ağırlıklı olarak uzatma ağları, paragat ve pinter kullanmaktadırlar (Şekil 125). Barınakta bir adet balık satış ve mezat yeri bulunmaktadır.

Şekil 124. İzmir İli Karşıyaka İlçesi Mahalleleri (Şemikler-Yalı-Örnekköy-Demirköprü-İmbatlı ve Bahariye) balıkçılarının ortak üye oldukları su ürünleri kooperatif binası

122

Şekil 125. Şemikler ve civarındaki balıkçıların canlı yem amaçlı saz kaya balığı (sarı kovyoz) yakalamada kullandıkları pinterler S.S. Şemikler, Yalı, Örnekköy, Demirköprü, İmbatlı ve Bahariye Mah. Su Ürünleri Kooperatifi İzmir’in Karşıyaka semtinde bulunan 6 mahalleye ait balıkçıların bir araya gelip ortaklaşa kurdukları bir su ürünleri kooperatifidir. Kooperatif üyelerince ağırlıklı olarak Şemikler ve Mavişehir civarında yapılan balıkçılığın genel durumu Çizelge 32’de özetlenmiştir. Özellikle Mavişehir önlerindeki sığ bölgelerde akivades’in toplama yolu ile avcılığı yoğun şekilde yapılmaktadır. Toplanan akivadeslerin ayıklanması ve boylanmasında tel elekler kullanılmaktadır (Şekil 126). Sorunları • Limanın yetersiz olması ve resmi olarak balıkçı barınağı şeklinde görünmemesi (Milli Emlak tarafından ecri misil yoluyla yıllık bir bedel alındığı halde elektrik ve su bağlanamaması) • Yaşlı balıkçılardan miço belgesi istenmesi • Bir teknede yasal olarak bulunması zorunlu olan evrak ve malzemelerin çokluğu, balıkçıların bunları sağlamakta ve güncellemekte sıkıntı yaşamaları, eksiklikler durumunda uygulanan cezaların ağır olması • Liman ve deniz kirliliği • Aşırı yosunlaşma ve ağların yosunla kaplanması

123

Çizelge 32. Şemikler balıkçılığının genel durumu
S.S. Şemikler, Yalı, Örnekköy, Demirköprü, İmbatlı ve Bahariye Mahalleleri Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Koop. faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 2001 76 76 19 194 10 300 28 100 1 1 Mayıs-1 Eylül arası saat 09:00

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 8,7 6,4 12,2 9,4

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 44,0 23,8 1,7 50 33

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 100 83 83 5,0 3,0

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 270** 1,8 175

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)*
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Yok Yok Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)*
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü Yok Yok Yok

* Trol ve gırgır teknesi yoktur. ** Akivades ve yem avcılığı yapan yaklaşık 130 teknenin sadece 7’si kooperatife üyedir. Ayrıca, yaklaşık 15 adet amatör balıkçı teknesi mevcuttur.

124

İleriye Yönelik Projeleri • Limanı kiralamak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar

Şekil 126. Akivades elekleri Balıkçılığın Durumu Şemikler ve civarında uzatma ağları, paragat, olta ve pinter ile yoğun olarak kıyı balıkçılığı yapılmaktadır (Çizelge 33). Şemikler’de yaklaşık 150 balıkçıda üçer posta bulunan sade voli ağları (Çizelge 34), özellikle Tuzla açıkları ve Kırdeniz’de 6-20 m derinliklerdeki karpuz (Codium bursa), kum, çamur ve eriştelik (Posidonia oceanica) sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 127). Ağların düz atıldığı ve 20 dakika suda kaldığı operasyonlar gece yapılmaktadır. Lidakinin hedeflendiği bu avcılıkta tesadüfî olarak mırmır, istavrit, minakop ve sinagrit, ıskarta olarak ise köpekbalığı yakalanmaktadır. Bölgedeki balıkçılar genellikle kaçak trol ve tratalar ile yunuslardan zarar gördüklerini bildirmektedirler. Bölgede kullanılan diğer av araçlarından fanyalı voli ağları ile yapılan avcılık da sade voli ağları ile yapılan avcılığa benzer özellikler göstermektedir (Şekil 128). Çizelge 33. Şemikler balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) Isparoz (Diplodus annularis) İstavrit (Trachurus sp.) Kefal (Mugil spp.) Mırmır (Lithognathus mormyrus) Sarpa (Sarpa salpa) Sazkayası (Zosterisessor ophiocephalus)

Yoğun Avcılık Dönemi
Güz ayları Mart-Kasım Tüm yıl Mart-Kasım Nisan-Mayıs Tüm yıl Mart-Eylül Yaz ayları Tüm yıl

Av Aracı
Uzatma ağları UA*, Paragat, Olta Uzatma ağları UA, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları UA, Olta Uzatma ağları Pinter

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Bostanlı-Tuzla arası Dip Yapısı: Kumluk, çamur

125

Çizelge 34. Şemikler balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları Av Aracı/Yöntem
Sade Voli Uzatma Fanyalı Voli Uzatma

Tekne Sayısı
150 -

Av Takımı Sayısı*
3 3

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Şekil 127. Voli sade uzatma ağı planı (Şemikler)

126

Şekil 128. Voli fanyalı uzatma ağı planı (Şemikler) 3.1.6. MAVİŞEHİR Mavişehir İzmir’in Karşıyaka semtinde bulunan önemli bir yerleşim merkezlerinden biridir (Şekil 129).

Şekil 129. Mavişehir coğrafi konumu

127

Şehir merkezinde kalması nedeni ile çok dikkat çekmeyen ve ikinci planda kalmakla birlikte yine aynı bölgede yoğun bir balıkçılık faaliyeti de söz konusudur (Şekil 130). Yine, Mavişehir balıkçılarının aynı isimle kurdukları bir Su Ürünleri Kooperatifi de mevcut olup kooperatife ait ahşap bina hem kooperatif binası ve hem de kooperatif üyelerinin hizmet aldığı çay evi olarak işletilmektedir (Şekil 131).

Şekil 130. Mavişehir balıkçılarının teknelerini bakım için kullandıkları sahil kesimi

Şekil 131. Mavişehir su ürünleri kooperatif lokali

128

Balıkçılığın Durumu Mavişehir balıkçılığında öne çıkan başlıca balıkçılık yöntemleri sırasıyla ince paragat ile lidaki avcılığı, kalın paragat ile levrek avcılığı ve yedi boğazlı pinterler ile canlı sarı kovyos (Zosterisessor ophiacephalus) balıkçılığıdır (Çizelge 35). İnce paragat Ekim-Şubat döneminde Tuzla önlerinde 1–4 kulaç derinliklerdeki erişte ve kum zeminlere düz olarak atılmaktadır. Suda bekleme süresi 1–1,5 saat olan ve yem olarak mamun kullanılan ince paragat ile 24 saat operasyon yapılabilir. İnce paragatla avcılıkta mırmır ve lidaki hedef tür olmakla birlikte levrek, minakop ve pisi gibi ticari türler de avlanabilmektedir (Şekil 132). Çıkan ısparoz ve izmarit balıkları genellikle ıskarta edilmektedir.

Şekil 132. İnce paragat ile yapılan avcılık sonrası yakalanan türler (lidaki, isparoz vb.) Balıkçılar levrek yakalamak amacıyla Haziran – Ocak ayları arasında Kırdeniz ve Tuzla önlerindeki 1–3 kulaç derinliklerde 6/0 numara iğnelerle yapılan kalın paragat kullanmaktadırlar (Şekil 133). Kum ve eriştelik bölgelere yerine göre düz ya da zikzak şeklinde akşam saatlerinde atılan bu paragatlar sabah kaldırılır. Yem olarak canlı sarı kovyoz ve kaya balığı kullanılan levrek paragatında ticari önemi olan pek başka türe rastlanmaz. Çıkan kemane, köpek balığı ve çuçunalar canlı olarak denize geri atılır. Mavişehir’de 10-12 balıkçıda sekizer sepet bulunan ve her gece dördü kullanılan kalın paragatların bir sepetinin maliyeti Haziran 2005 tarihi itibari ile yaklaşık 100 TL’dir.

129

Şekil 133. Mavişehirde levrek avcılığında kullanılan kalın paragat Mavişehir’de 12 kayıkta sarı kovyoz yakalamak için otuzar çift yedi boğumlu pinter bulunmaktadır (Şekil 134 ve 135). Pinterler Haziran ile Şubat arasındaki 8–9 aylık dönemde Çil Azmak Burnu civarında 2–3 m derinliklerdeki erişte ve sazlık alanlara akşamları düz olarak atılmakta ve yaklaşık 12 saat sonra kaldırılmaktadır. Yemsiz atılan bu pinterlerde sarı kovyoz yanında tesadüfî olarak sübye ve yılan balığı, ıskarta olarak ise ot balığı, ısparoz, yengeç ve çuçuna yakalandığı ama ıskartaların öldürülmeden denize bırakıldığı bildirilmektedir. Yapılan görüşmelerde bir çift pinterin 52 TL’ye mal olduğu kaydedilmiştir (Haziran 2005).

Şekil 134. Mavişehir balıkçıları tarafından pinter ile yakalanan yılan balığı

130

Çizelge 35. Mavişehir balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları Av Aracı/Yöntem
Levrek Kalın Paragat Lidaki İnce Paragat Sarı Kovyoz Pinter

Tekne Sayısı
10–12 2–3 12

Av Takımı Sayısı*
4 sepet 4–5 sepet 30 çiftli

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Şekil 135. Mavişehir’de sarı kovyoz avcılığında kullanılan yedi boğazlı pinter

131

3.1.7. BOSTANLI (KARŞIYAKA) İzmir’in en büyük ilçelerinin başında gelen 438430 nüfuslu Karşıyaka’da iki adet balıkçı barınağı ve su ürünleri kooperatifi bulunmaktadır. Bunlardan Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatif merkezinin bulunduğu barınak Bostanlı’dadır (Şekil 136 ve 137).

Şekil 136. Bostanlı coğrafi konumu Bu barınakta daha çok büyük tekneler ve kıyı gırgırları barınmaktadır (Şekil 138). Barınağın hemen yanında küçük bir tersane ile konteynerden yapılmış Kooperatife ait işletme binası bulunmaktadır (Şekil 139).

Şekil 137. İzmir İli Karşıyaka İlçesi Bostanlı Balıkçı Barınağı

132

Şekil 138. Bostanlı Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü S.S. Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatifi Bostanlı (Karşıyaka) Balıkçılığının genel durumu Çizelge 36’da özetlenmiştir. Çizelge 36. Karşıyaka balıkçılığının genel durumu
S.S. Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1987 80 65 (10’u gırgır)* 40 Yok Yok 250 100 81 Yok Yok

* Kooperatif çatısı altında 10 gırgır var. 3 adet gırgır 20 metrenin üzerinde ve sac materyalden, 7’si 12–17 metre arasında uzunluğa sahip.

Sorunları • Kooperatifin herhangi bir gelir kaynağının bulunmaması • Barınağın yeterince korunaklı olmaması ve özellikle kuvvetli esen lodostan liman içindeki teknelerin etkilenmesi • Barınakta balıkçıların ihtiyaçları için herhangi bir tesisin olmaması • Balık satış yerinin olmaması • Yerel Yönetimden destek alınmasındaki güçlükler İleriye Yönelik Projeleri • Sorunların çözümüne yönelik projeler gerçekleştirmek ve finansal kaynak yaratmak

133

Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Herhangi bir anlaşmazlık belirtilmemiştir.

Şekil 139. S.S. Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatif Binası Balıkçılığın Durumu Bostanlı (Karşıyaka) civarında balıkçılık başlıca olta, paragat, uzatma ağları ve gırgır ağları ile yapılmaktadır (Çizelge 37). Bu balıkçılık yöntemleri arasında öne çıkan gırgır teknelerinin sayıları yıllara göre az çok değişmekle birlikte 10 civarında olmaktadır (Çizelge 38). Bostanlı gırgır teknelerindeki hamsi-sardalye gırgır ağları, serbest dönemde Dikili-Didim arasında 10–100 kulaç derinliklerde kullanılmaktadır (Şekil 140). Hamsi-sardalye gırgırlarında tesadüfî ürün olarak uskumru, kolyoz, istavrit, kalamar, karides, kefal ve tirsi de çıkabilmektedir. Haziran 2005 itibari ile bu tür gırgır ağının yaklaşık maliyeti 750 bin TL kadardır. Bu tutarın 700 bini malzeme, 40-50 bini ise işçilik maliyetidir. Yeni bir ağın yaklaşık 15 yıl kullanılabileceği daha sonra ise takviye edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Çizelge 37. Bostanlı (Karşıyaka) balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Isparoz (Diplodus annularis) Kefal (Mugil spp.) Levrek (Dicentrarchus labrax) Sardalye (Sardina pilchardus) Sarpa (Sarpa salpa)

Yoğun Avcılık Dönemi
Yaz ayları Yaz ayları Tüm yıl Yaz ve Kış ayları Mayıs-Eylül Yaz ayları

Av Aracı
Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları, Gırgır Paragat Uzatma ağları, Gırgır Uzatma ağları

Av Sahası: Bostanlı-Kırdeniz arası Dip Yapısı: Kumluk, çamur

134

Karşıyaka ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 38’de verilmiştir. Çizelge 38. Bostanlı (Karşıyaka) balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sardalye-Hamsi Gırgırı Alamana Kalın Paragat (Levrek) Voli Uzatma Sardalye Uzatma

Tekne Sayısı
10 4 -

Av Takımı Sayısı*
+** -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

Şekil 140. Hamsi-sardalye gırgır ağı planı (Bostanlı-Karşıyaka)

135

3.1.8. İNCİRALTI – NARLIDERE İnciraltı ve Narlıdere İzmir Körfezi’nin önemli balıkçılık noktalarının başında gelmektedir (Şekil 141).

Şekil 141. İnciraltı ve Narlıdere’nin coğrafi konumu 1987–1996 yılları arasında Merkez Balık Halinin bulunduğu İnciraltı’nda balıkçı barınakları (Şekil 142) ve balıkçılar olmasına rağmen herhangi bir su ürünleri kooperatifi bulunmamaktadır. Narlıdere balıkçı barınağı Sahilevleri mevkiinde yer almaktadır (Şekil 143). Nüfusu 54107 olan ilçe merkezi ile kıyı arasında geniş mandalina bahçeleri yer almaktadır. Balıkçı limanı civarında bulunan çok sayıda balık lokantası nedeniyle yörede balığa olan talep oldukça fazladır.

Şekil 142. İnciraltı balıkçı barınakları

136

Şekil 143. S.S. Narlıdere Su Ürünleri Kooperatif Binası ve Sahilevleri Balıkcı Barınağı S.S. Narlıdere Su Ürünleri Kooperatifi İnciraltı ve Narlıdere balıkçılarının üye olduğu Narlıdere Su Ürünleri Kooperatifi ile yöredeki balıkçılığın genel durumu Çizelge 39’da özetlenmiştir. Çizelge 39. Narlıdere balıkçılığının genel durumu
S.S. Narlıdere Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1994 40 30 30 50–60 3–5 100 40 75 Yok Kooperatifin kendine ait satış yeri var ancak mezat yapılmıyor.

Sorunları • Barınağın kiralanması sorunu (Barınağın kiralanmasıyla ilgili onay alınmak üzere toplanan bilgi ve belgeler, ilgili yazı ile Maliye Bakanlığı’na (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) gönderilmiş olup, cevaben alınan ilgi yazı ile Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü’nden alınacak imar paftası üzerinde kıyı kenar çizgisi belirlenmiş planın gönderilmesi istenmiş. Konuyla ilgili Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü ile yapılan yazışmalar neticesinde en son alınan ilgi yazıda; Konu ile ilgili Narlıdere Belediyesince yapılan yenileme imar planı çalışmalarında kıyı kenar çizgisinin planlara aktarılırken yaklaşık 10m kuzeye kaydığının tespit edildiği ve konunun Bakanlığa intikal ettirildiği, cevabın beklenmekte olduğu bildirilmiştir.7 • Yerel yönetim ve resmi kurumlarla olan ilişkilerde yaşanan anlaşmazlıklar • İzmir Bölgesi Kooperatifler Birliği ile yaşanan anlaşmazlıklar • Üyelerin büyük bir bölümünün ürününü kooperatif kanalıyla pazarlamak istememesi
7 2005 yılındaki durumu ifade etmektedir.

137

İleriye Yönelik Projeleri • Limanı kiralamak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Balıkçı barınağının kiralanması ve kullanımına yönelik Restoranlar, yerel yönetim ve balıkçılar arasında anlaşmazlıklar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu İnciraltı’ndan başlayarak Sahilevleri ve Narlıdere’ye kadar uzanan sahil şeriti boyunca başta olta, çapari, zıpkın ve uzatma ağları ile balıkçılık yaygın olarak yapılmaktadır. Ayrıca akivades’in (Şekil 144) kürekle yapılan toplama avcılığı da yörenin en karakteristik balıkçılık faaliyetlerinden birini teşkil etmektedir (Çizelge 40). Yörede en fazla kullanılan uzatma ağları sırasıyla barbun, dil ve karides ağları olmaktadır (Çizelge 41).

Şekil 144. İnciraltı sahillerinden kürekle kazıyarak toplanan akivadesler

Çizelge 40. Sahilevleri balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Akivades (Tapes decussatus) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Dil (Solea vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus)

Yoğun Avcılık Dönemi
Bahar ayları Güz ve Kış ayları Yaz ve Güz ayları Ekim-Aralık Nisan-Haziran

Av Aracı
Ahtapot çap. *UA, Zıpkın Kürekle toplayıcılık Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma Ağları Av Sahası: Işıkla yasak sınırına (Ardıç Burnu-Kapan Burnu) kadar olan tüm körfezde Dip Yapısı: Kumluk, çamur, erişte

138

Çizelge 41. İnciraltı-Narlıdere balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları Av Aracı/Yöntem
Barbun Dil Karides

Tekne Sayısı
13 60 60

Av Takımı Sayısı*
20 30 30

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

3.1.9. GÜZELBAHÇE Güzelbahçe, İzmir merkeze 24 km uzaklıkta, 6,5 km uzunluğunda bir kıyı şeridi olan, ekonomisi tarım ve balıkçılığa dayalı bir ilçedir (Şekil 145).

Şekil 145. Güzelbahçe coğrafi konumu Yaklaşık 120 tekne kapasiteli barınakta (Şekil 146), S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi, İzmir Bölgesi Balıkçı Kooperatifleri Birliği, Gırgır Balıkçıları Derneği (Şekil 147), balık hali ve balık satış dükkânları bulunmaktadır (Şekil 148). Güzelbahçe’de ayrıca bir Su Ürünleri Meslek Lisesi de mevcuttur. Bütün bu özellikler ilçeyi İzmir balıkçılığında önemli bir yere taşımaktadır.

139

Şekil 146. Güzelbahçe Balıkçı Barınağı

Şekil 147. Güzelbahçe Limanı’ndaki Ege Bölgesi Gırgır Balıkçıları Derneği ve İzmir İli Deniz Ürünleri Avcıları Üreticileri Birliği İdari Binası

140

Şekil 148. S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi Satış Yeri Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi, İzmir su ürünleri kooperatifleri arasında aktif üye oranı, işleyişi ve özellikle mezatı ile ayrı bir öneme sahiptir (Çizelge 42). Kooperatif üyesi 64 balıkçının tamamı ya tekne sahibi ya da ortağı durumundadır. Üyelerin 6’sı uzatma ağları avcılığı yaptığı halde gırgır sezonu boyunca lamba kayığı olarak maaş veya pay ile çalışmaktadır. S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi Kooperatifin Sorunları • Liman yetersizliği • İşletme ve yatırım sermayesinin yetersiz olması • 1163 sayılı kooperatifler kanununun su ürünleri kooperatifleri için yetersiz kalması • Yasa dışı avcılık Kooperatifin İleriye Yönelik Projeleri • Limanın genişletilmesi • Toptan satış yerinin yenilenmesi • Ortaklara ve diğer balıkçılara ucuz ve kaliteli malzeme temin etmek • Balıkçılığın geliştirilmesi Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar (Balıkçıların kendi aralarındaki anlaşmazlıklar) • Marmara ve Karadenizli balıkçılar arasındaki anlaşmazlıklar • Gırgırlar ile uzatma ağları balıkçılığı yapanlar arasındaki anlaşmazlıklar

141

Çizelge 42. Güzelbahçe balıkçılığının genel durumu
S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1978 64 60 50 60 80* 246 52 94 3 08.00–10.00

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 10,8 9,6 14,3 73,1

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi (yıl) Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 48,5 32,2 1,3 100 83

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 67 83 83 4,2 2,5

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 120 2,0 262

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)**
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Yok Yok Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)***
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 8 Voli gırgırı 8–12 Büyük gırgır 18–22 180–200

* Amatör balıkçı sıfatıyla profesyonel balıkçılık yapmaktadırlar. ** Plakası GT (Gırgır-Trol) şeklinde olan tekne mevcut olmasına rağmen aktif çalışan trol teknesi yoktur. *** Kooperatif üyesi olan gırgır balıkçısı sayısı toplam 8 adettir. Bunların 3’ü voli gırgırı, 5 adedi ise büyük gırgır teknesine sahiptir.

142

Balıkçılığın Durumu Güzelbahçe balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve kullanılan başlıca av araçlarına ait bilgiler Çizelge 43’de verilmiştir. Güzelbahçe ve civarında uzatma ağları (Şekil 149) ve gırgır ağları ile yapılan balıkçılık (Şekil 150) ağırlıklı olarak yer almaktadır.

Şekil 149. Güzelbahçe Limanında uzatma ağı donatımı ve uzatma ağı tekneleri

Şekil 150. Güzelbahçe’de gırgır ağı yenilenmesi ve donatımı

143

Trança paragatı 1 Nisan - 1 Eylül tarihleri arasında Karaburun ve Foça açıklarında 20–60 kulaç derinliklerdeki sahalara zikzak şeklinde atılarak hem gece hem gündüz kullanılabilmektedir (Şekil 151). Yem olarak karavida (Squilla mantis), sarı kovyoz, sardalye ve tirsi kullanılan trança paragatlarında tesadüfî olarak lâhos ve akya ıskarta olarak ise vatoz yakalanabilmektedir. Sardalye kullanıldığında suda pek bekletilmeyen takımlar, canlı yem kullanıldığında 12 saat suda kalabilmektedir. Balıkçılar av sahalarında trollerden dolayı çalışma zamanlarının çok kısıtlı olduğundan yakınmaktadırlar.

Şekil 151. Trança paragatı (Güzelbahçe)

Hamsi-Sardalye gırgırları 1 Eylül – 30 Nisan tarihleri arasında yasak bölgeler hariç tüm Ege ve Akdeniz’de 18–70 m derinliklerdeki kum ve çamurlu sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 152 ve 153). Bir operasyonun ne kadar süreceği denize atılan ağ miktarı ile ilgilidir. Yedi boy ağın atıldığı bir avcılıkta operasyon yaklaşık 1,5 saat sürmektedir. Avcılık 24 saat sürebilmekle birlikte genellikle gece ve lamba kayıkları kullanılarak yapılmaktadır. Hamsi-Sardalye gırgırları hamsi, sardalye, kolyoz, palamut, istavrit ve kupes hedeflemekle birlikte mevsimine göre kalamar, karides, tombik, akya, orkinos ve yazılı orkinos gibi ekonomik değeri olan türler de yakalamakta, oransal olarak çok az ıskartası olmaktadır. Eylül 2005’te Güzelbahçe limanına kayıtlı toplam 14 adet aktif hamsi-sardalye gırgırı olduğu (Çizelge 44), bu ağların yaklaşık 500 bin TL malzeme ve 50 bin TL de işçilik maliyeti olduğu bildirilmiştir. Gırgır reisleri ve tekne sahipleri hem tayfa, hem de liman ve karaya çıkartma noktaları bulabilme konularında sıkıntı yaşadıklarını bildirmişlerdir. Güzelbahçe’de Hamsi-Sardalye Gırgırlarının yanı sıra bir de Voli Gırgırları da kullanılmaktadır (Şekil 154).

144

Çizelge 43. Güzelbahçe balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) İstavrit (Trachurus sp.) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Palamut (Sarda sarda) Sardalye (Sardina pilchardus) Tirsi (Alosa fallax nilotica) Uskumru-Kolyoz (Scomber sp.)

Yoğun Avcılık Dönemi
Mart-Temmuz Ekim-Aralık/Nisan Güz ayları Mayıs-Aralık Eylül/Tüm yıl Nisan-Ekim Mayıs-Aralık Eylül-Aralık Mayıs-Eylül Güz ve Kış ayları Mayıs-Eylül

Av Aracı
Uzatma ağları UA*, Paragat, Olta Uzatma ağları UA*, Gırgır, Alamana UA*, Paragat Uzatma ağları UA*, Alamana Uzatma ağları, Sırtı Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Işıkla yasak sınırına (Ardıç Burnu-Kapan Burnu) kadar olan tüm körfezde Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, çamur, erişte

Çizelge 44. Güzelbahçe balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Trança Paragatı Sardalye-Hamsi Gırgırı Voli Gırgırı Orkinos Gırgırı Sardalye Uzatma Uskumru Sade Ağı Palamut Sade Ağı Tirsi Sade Ağı İstavrit Sade Ağı Karides Dil

Tekne Sayısı
14 10 40 12 10 20 20 20

Av Takımı Sayısı*
6 7 7 5 6 40

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

145

Şekil 152. Hamsi-sardalye gırgır ağı planı (Güzelbahçe)

Şekil 153. Hamsi-sardalye gırgır ağı planı (Güzelbahçe)

146

Şekil 154. Voli gırgırı (Güzelbahçe)

147

3.1.10. KALABAK – ZEYTİNALANI Urla’nın sahil kesimindeki bir mahallesi olan Kalabak, Çeşmealtı’na 8 km mesafededir. Tam orta noktada yer alan İskele Mahallesi ile birlikte balıkçılık açısından önemli bir merkezi oluşturmaktadırlar (Şekil 155, 156 ve 157).

Şekil 155. Kalabak-Zeytinalanı’nın coğrafi konumu Yöredeki balıkçı barınağı içinde yine kooperatif işletiminde dinlenme yeri adı altında bir sosyal tesis bulunmaktadır. (Şekil 158).

Şekil 156. Kalabak-Zeytinalanı Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü ve limanda bağlı balıkçı tekneleri

148

Şekil 157. Kalabak Balıkcı Barınağı’ndaki balıkçı tekneleri

Şekil 158. S.S. Kalabak Su Ürünleri Kooperatif Binası

149

S.S. Kalabak ve Zeytinalanı Su Ürünleri Kooperatifi Kalabak ve Zeytinalanı balıkçılarının üye olduğu S.S. Kalabak ve Zeytinalanı Su Ürünleri Kooperatifine ve yörede uygulanan balıkçılığa ilişkin bilgiler Çizelge 45’de özetlenmiştir. Çizelge 45. Kalabak ve Zeytinalanı balıkçılığının genel durumu
S.S. Kalabak ve Zeytinalanı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 2001 38 26 38 Yok 1 60 100 68 Yok Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 6,7 7,1 12,3 36,0

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 48,7 22,0 2,6 4,0 2,0

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 26–30 1,0 290

Sorunları • Barınağın kiralanamaması • Mezat yapılamaması • Soğuk hava deposu olmaması • Limanın her yıl sığlaşması • Kooperatifin gelirinin olmaması (Üye aidatlarının toplanamaması) • Kooperatif yönetiminin barınağı kullanan yat sahiplerinden alınan kira bedelleri nedeni ile hukuksal sorun yaşamaları

150

İleriye Yönelik Projeleri • Kooperatifi fesh etme düşüncesinde olduklarını bildirmişlerdir. Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Balıkçılar arasında kaçak avcılıktan kaynaklanan sorunlar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Dil fanyalı uzatma ağları Kalabak ve Adalar civarında Kasım–15 Şubat, 15 Mart- 30 Nisan ve Ağustos-Eylül aylarında 25-50m derinliklerdeki çamurlu sahalarda düz ya da kuzuluklu olarak kullanılmaktadır (Çizelge 46 ve Şekil 159). Akşamüstü atılan ağlar ertesi gün ya da iki gün sonra sabah toplanmaktadır. Dil ağları ile balıkçılık yapan tekne sayısı 4–5 arasında değişmekte olup, her teknede yaklaşık 10- 30 posta dil ağı bulunmaktadır (Çizelge 47). Dil ağları ile pisi ve ahtapot da yakalanmakta, yakalanan keler (Squatina squatina), çuçuna (Myliobatis aquila) ve köpek balıkları ıskarta edilmektedir. Balıkçılar yılda yaklaşık 30 posta ağın kaçak çalışan trol ve algarnalardan dolayı kaybedildiğini, poyrazlı havalarda yunusların ağlara zarar verdiğini ve uygulanan zaman yasağının kendi görüşlerine göre yanlış olduğunu bildirmişlerdir. Çizelge 46. Kalabak-Zeytinalanı balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Dil (Solea vulgaris) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Palamut (Sarda sarda) Sardalye (Sardina pilchardus) Sarpa (Sarpa salpa)

Yoğun Avcılık Dönemi
Temmuz-Ağustos Eylül-Ekim/Şubat Tüm yıl Ağustos-Aralık Nisan-Haz./Eylül-Aralık Tüm yıl Tüm yıl Ekim-Kasım Mayıs-Eylül Tüm yıl

Av Aracı
Uzatma ağları Uzatma ağları UA*, Alamana Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma ağları

Av Sahası: Urla adalar civarı, Güzelbahçe önleri, Tuzla, Mordoğan açıkları Dip Yapısı: Kumluk, çamur, erişte Çizelge 47. Kalabak-Zeytinalanı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Dil Uzatma Karides Barbun Alamana Olta Paragat

Tekne Sayısı
4–5 2 1

Av Takımı Sayısı*
10–30 +** +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

151

Şekil 159. Fanyalı dil uzatma ağı planı (Kalabak-Urla) 3.1.11. İSKELE (URLA) Başlıca geçim kaynağı tarım ve balıkçılık olan Urla ilçesinin deniz ile bağlantısını sağlayan İskele Mahallesi’nde (Şekil 160, 161 ve 162) her gün saat 10.00’da S.S. Urla İskelesi Su Ürünleri kooperatifi tarafından açık arttırma usulü ile mezat gerçekleştirilmekte ve üyelere ait ürünler satışa sunulmaktadır.

Şekil 160. İskele’nin (Urla) coğrafi konumu

152

İlçede bulunan toplam 8 adet balıkçı restoranı ve çok sayıda yerleşimci taze su ürünleri ihtiyacını bu mezattan karşılamaktadır.

Şekil 161. Urla İskele Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü (I) Urla İskele Hekimadası mevkiinde 1992 yılında, Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölümü tarafından araştırma projesi olarak 1 m³’lük içi boş 30 adet beton bloktan oluşan bir yapay resif projesi yürütülmüştür. Türkiye’de ilk yapay resif uygulamalarından biri olan bu proje son derece başarılı olmuş ve sonraki yıllarda uygulamaya konulan çeşitli yapay resif projelerine örnek olmuş ve sonraki yıllarda benzeri projelerin Türkiye çapında artmasını hızlandırmıştır. Aynı bölgede yine araştırma amaçlı, 1999’da 30 adet, 2005’te 80 adet’ten oluşan ahtapot resif projeleri de yürütülmüştür.

Şekil 162. Urla İskele Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü (II)

153

S.S. Urla İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi Urla İskelesi balıkçılığına ilişkin değerlendirmeler, çalışmanın diğer istasyonlarında uygulandığı gibi, Urla İskelesinde de su ürünleri kooperatifinin çalışma ekibi tarafından ziyaret edilmesi ve üyeler ile yapılan görüşmeler ve anket sonuçlarından yararlanılarak yapılmıştır (Şekil 163). Urla İskelesi balıkçılığına ilişkin genel durum Çizelge 48’de özetlenmiştir.

Şekil 163. Urla İskelesi’nde kooperatif üyeleri ile yapılan görüşme ve anket çalışması

Çizelge 48. Urla İskelesi balıkçılığının genel durumu
S.S. Urla İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1988 52 38 25–30 9 3-5 70 72 73 1 10:00

154

Sorunları • Yasak avcılık • Balık stoklarında azalma ve düşen av verimleri • Limanın yeterince sık ve iyi temizlenmemesi • Gırgırların körfezde çalışması İleriye Yönelik Projeleri • Kooperatifin en önemli gelir kaynağını yat sahiplerinden alınan aidatların oluşturması nedeniyle limanın yat barındırma kapasitesini arttırmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar • Yasak avcılık nedeni ile balıkçılar arasında anlaşmazlıklar mevcuttur. Bunun yanı sıra, önemli av sahalarının (Uzunada, Hekimadası ve Menteş kıyıları) askeri yasak alan içinde kalması nedeni ile balıkçıların bu alanlardan yasal olarak yararlanamamasının getirdiği anlaşmazlıklar da mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Urla İskelesi’nde balıkçılık faaliyeti sezonun gereğine göre değişik yöntemlerin kullanımı ile tüm yıl boyunca devam etmektedir. Ağırlıklı olarak kıyı balıkçılığı karakteri olan İskele balıkçılığında değişik türleri hedef alan uzatma ağları ve alamana balıkçılığı yaygın olarak uygulanmaktadır (Çizelge 49). Ayrıca paragat, ahtapot çaparisi ve oltalar ile de balıkçılık yapılmaktadır. Alamana ağı körfezin farklı yerlerindeki kayalık ve saman topuklarına tam daire şeklinde atılır (Şekil 164). Yıl boyu kullanılan bu ağlarda bir operasyon 1–2 saat sürer ve çevrilmiş balıklar fenerle ürkütülerek ağlara vurdurulur. Avcılık gece ay karanlığında balıklar yakamozla görülünce ya da radar yardımıyla tespit edildiklerinde yapılır. Hedef türler avcılığın yapıldığı sahaya göre değişmekle birlikte kefal, tirsi, kupes, palamut, torik ve istavrittir. Bunların yanında çıkan çipura, sargoz, lüfer ve sarpa ticari olarak değerlendirilmekte, ısparoz, sarpa ve karagözlerin inceleri, karavida (Squilla mantis) ıskarta edilmektedir. İskele’de üç kayıkta bulunan dört posta ve sekiz çatıdan oluşan bir alamana ağının Nisan 2005 görüşmelerinde tahmini maliyeti 5000 TL olarak bildirilmiştir (Çizelge 50). Tekne sahipleri kalifiye personel sıkıntısı çektiklerini ifade etmektedirler. Sardalye sade uzatma ağı adalar civarı ve Kum Denizi’nde gırgırların yasağa girdiği MayısEylül ayları arasında kullanılmaktadır (Şekil 165). Av sahalarında derinlik 10–35 m ve dip yapısı çamurludur. Şafaktan önce düz olarak atılan ağlar 1–1.5 saat sonra güneşle toplanmaktadır. Sardalye ağlarında tesadüfî ürün olarak uskumru ve eğer ağda yırtık varsa ya da dişlerinden takılmışsa bakalyaro, ıskarta olarak ise ince mavi izmarit yakalanmaktadır. 300 göz yüksekliğindeki bir posta ağın maliyetinin 500 TL olduğu bildirilmiştir (Nisan 2005). Yunuslar, şebekeler ve algarnalar zaman zaman ağlara zarar verebilmektedir. Yüksek olduğu için akıntıya maruz kalan bu ağlar genellikle kıyı sularına atılmaktadır. Karides çatılı fanyalı uzatma ağları ile yapılan karides balıkçılığı da Urla İskelesi civarında yapılan önemli bir avcılık şeklidir (Şekil 166).

155

Çizelge 49. Urla İskelesi balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Sardalye (Sardina pilchardus) Sarpa (Sarpa salpa) Tirsi (Alosa fallax nilotica) Uskumru-Kolyoz (Scomber sp.)

Yoğun Avcılık Dönemi
Bahar ayları Tüm yıl Ekim-Mayıs Kasım-Nisan Kış ayları Ağustos-Aralık May-Haz/Eyl-Kas Tüm yıl Kış ayları Kış ayları Yaz ayları Tüm yıl Kış ayları Mayıs-Eylül

Av Aracı
Ahto. Çap., UA* Zıpkın Uzatma ağları UA, Paragat, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları, Alamana Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Urla adalar civarı, Balıklıova, Kalabak, Tuzla Dip Yapısı: Kumluk, çamur, erişte

Çizelge 50. Urla İskelesi balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları Av Aracı/Yöntem
Sardalye Sade Uzatma Alamana Barbun Uzatma Ağı Uskumru Uzatma Ağı Tirsi Uzatma Ağı Dil Fanyalı Uzatma Ağı Karides Fanyalı Uzatma Ağı İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
3 3 15 3 3 5 17 3 3

Av Takımı Sayısı*
4–5 4 30 (posta/tekne) 5 4 30 20 350 iğne x 3 sepet 100 iğne x 3 sepet

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

156

Şekil 164. Alamana ağı planı (Urla-İskele)

157

Şekil 165. Sardalye sade uzatma ağı planı (Urla-İskele)

158

Şekil 166. Karides fanyalı çatılı uzatma ağı planı (Urla-İskele)

159

3.1.12. ÇEŞMEALTI Urla’nın körfez kıyılarındaki mahallelerinden biri olan Çeşmealtı, Konak’tan 36 kilometre uzaklıktadır. Çeşmealtı, plajlarının yanı sıra, İçmeler mevkiinde kaplıcalara da sahip olup, özellikle yaz sezonunda nüfusu birkaç kat artan bir yöremizdir (Şekil 167).

Şekil 167. Çeşmealtı’nın coğrafi konumu İçmeler sahillerinden sonra ise kıyı bandı Karaburun’a kadar devam eder. Önemli bir balıkçılık merkezidir (Şekil 168). Çeşmealtı balıkçılığının genel durumu Çizelge 51’de özetlendiği gibidir.

Şekil 168. Çeşmealtı Sahili’nin genel görünümü

160

Çizelge 51. Çeşmealtı balıkçılığının genel durumu
S.S. Çeşmealtı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1990 49 25 45 20 3–5 120–150 71 51 Yok Yok

Sorunları • Limanın kiralanamaması • Kooperatif üyeliğinin cazip olmaması • Askeri bölge olarak balıkçılığa kapalı sahaların yakınından seyir amaçlı olarak dahi geçilememesi İleriye Yönelik Projeleri • Balık pazarlama ve mezat gerçekleştirmek8 • Limanı kiralamak • Kooperatifi birliğe üye yapmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Balıkçılar arasında kaçak avcılıktan ve kıyı kullanımında balıkçılığa kapalı askeri bölgelerden kaynaklanan anlaşmazlıklar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Çeşmealtı’nda küçük ölçekli balıkçılık hâkim olmakla birlikte (Çizelge 52) gırgır tekneleri de balıkçı barınağını sıklıkla kullanmaktadırlar (Şekil 169).

Şekil 169. Çeşmealtı Balıkçı Barınağı ve gırgır ağları
8 Kooperatif bu hedefini gerçekleştirmiştir.

161

Alamana ağları donamdaki mantar oranına bağlı olarak dip ya da yüzey ağları olabilir (Şekil 170 ve 173). Dip ağları Eylül – Aralık dönemi kullanılırken, yüzey ağları Eylül – Mart döneminde kullanılmaktadır. Ağlar İzmir Körfezi’nde 35–40 m derinliğe kadar olan taş ve batık çevrelerinde tam kapalı daire ya da C şeklinde atılmakta ve balıklar ‘gece farı’ denilen aküye bağlı bir dip lambasıyla flaş yaptırılarak ağlara vurdurulmaktadır (Şekil 171). Daha çok gece ay karanlığında yapılan avcılıkta, ağ atılmadan önce balık yakamozdan ya da radardan görülür ve operasyon 15–20 dakika sürer. Operasyon gece karanlığında yapıldığından bu tür avcılıkta ışıklı şamandıralar kullanılmaktadır (Şekil 172). Hedef türler dip alamanasında sarpa, çipura, karagöz ve sargoz iken yüzey alamanasında palamut, torik, uskumru, tombik, yazılı orkinos (Euthynnus alletteratus) ve sarıkuyruk istavrittir (Trachurus mediterraneus). Ekonomik değeri olan türlerden ahtapot, palamut, torik, kupes ve istavrit dip alamanasında, akya, iri zargana ve Akdeniz kılıcı da (Tetrapturus belone) yüzey alamanasında tesadüfî ürün olarak çıkmaktadır. Yüzey alamanasında nadiren olan denizanası haricinde pek ıskarta çıkmazken, dip ağında kestane, patlıcan (Holothuria tubulosa), karpuz (Codium bursa), posidonya ve sığ çamura atıldıklarında madya (Murex brendaris) çıkmakta ve ıskarta edilmektedir. Gecede 1–4 operasyon yapılabilen bu ağların Nisan 2005 te bildirilen işçilik dâhil yaklaşık maliyeti 7000 TL’dir. Alamana ağı Çeşmealtı’nda sekiz kayıkta bulunmaktadır. Balıkçılar bu ağın Karadeniz’de 30 yıldır var olduğunu, önceleri fanyanın ağın sadece dış kısmında olduğunu, bu bölgede son 15 yılda kullanıldığını ve yunusların bazen ağlardaki balıkları yediğini bildirmektedir.

Şekil 170. Alamana ağı ve alamana ağının mantar ve kurşun yaka donamları

162

Şekil 171. Alamana balıkçılığında kullanılan gece farı

Şekil 172. Alamana balıkçılığında kullanılan ışıklı işaret şamandırası Çeşmealtı’nda üç teknede bulunan trança sade uzatma ağları, Uzunada açıkları ve Foça Kanalı’ndaki 20–80 m derinliklerde kepez ve çamur sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 174). Akşam kuzuluklu olarak atılan ağlar sabah toplanmaktadır. Trança ağlarında ekonomik değeri olan akya, sinagrit, istakoz, fener, dülger, köpek balığı, uskumru ve kılıç tesadüfî ürün olarak, denizkestanesi ve vatoz da ıskarta ürün olarak çıkmaktadır. Trollerden dolayı av sahasında sorun yaşandığı bildirilmektedir. Tirsi sade uzatma ağları körfezde Ocak-Nisan ayları arasında 6–35 m derinliklerdeki posidonya ve taşlık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 175). Gece radarla balık bulunduktan sonra tam daire ya da C şeklinde atılan ağlarla operasyon 20–30 dakika sürmektedir. Tirsi, kupes, istavrit ve turna avcılığı hedeflenen bu ağlarda, tesadüfî ürün olarak çipura ve sargos, ıskarta olarak ise deniz patlıcanı, posidonya ve ölü deniz kabukları9 çıkmaktadır. Çeşmealtı’nda 10 balıkçıda olan (Çizelge 53) bu ağların bir takımının yaklaşık maliyeti Nisan 2005’te 2,5–3 bin TL olarak bildirilmiştir. Yunusların ağlara zarar vermesinden yakınılmaktadır.
9 Yöresel olarak kokolyoz olarak ifade edilmektedir.

163

Çizelge 52. Çeşmealtı balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Palamut (Sarda sarda) Sardalye (Sardina pilchardus) Sübye (Sepia officinalis) Tirsi (Alosa fallax nilotica) Uskumru (Scomber scombrus)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kasım-Mayıs Tüm yıl Tem-Ağu./Tüm yıl Yaz ve Kış ayları Haziran-Aralık Eyl-Kas/Mayıs-Haz. Tüm yıl Tüm yıl Eylül-Nisan Yaz ayları Ocak-Mayıs Kış ayları Temmuz-Ağustos

Av Aracı
AÇ*, UA**, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağlar, Çapari Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Çapari

* Ahtapot Çaparisi ** Uzatma ağları

Av Sahası: Gülbahçe Körfezi, adalar civarı, tuzla açıkları Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, erişte

Çizelge 53. Çeşmealtı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Tirsi Sade Uzatma Trança Sade Uzatma Alamana Karides Fanyalı Uzatma Ağı Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Dil Fanyalı Uzatma Ağı Sübye Fanyalı Uzatma Ağı Fanyalı Voli Ağı Palamut Uzatma Ağı Sardalye Sade Ağı İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
10 3 8 4 15 5 3 5 5 5 4 4

Av Takımı Sayısı*
4-5 40–65 5-6 30posta/tekne 20 40 20 4 35 5 300 iğne 100 iğne

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

164

Şekil 173. Alamana ağı planı (Çeşmealtı)

Şekil 174. Trança sade uzatma ağı (Çeşmealtı)

165

Şekil 175. Tirsi sade uzatma ağı planı (Çeşmealtı)

166

3.1.13. ÖZBEK Gülbahçe körfezinde yer alan Özbek, Urla İskele’ye 13 km uzaklıktadır (Şekil 176).

Şekil 176. Özbek coğrafi konumu Tarihi bin yıl öncesine dayanan Özbek Köyü günümüzde balıkçılığıyla ön plana çıkmaktadır (Şekil 177). S.S. Özbek İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi 1973 yılında kurulmuş ve bugün biri hariç tamamı uzatma ağı balıkçılığı yapan 52 üyeye ulaşmıştır (Çizelge 54). Kooperatif merkezinde her sabah 12:00’de mezat gerçekleştirilmektedir.

Şekil 177. Özbek Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

167

Çizelge 54. Özbek balıkçılığının genel durumu
S.S. Özbek Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1973 52* 50 25 5 Yok 200 26 96 3 Her gün Saat 12:00’de mezat yapılıyor

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 15.3 8.1 19.8 50.2

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 49.6 29.1 1.4 100 36

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 14 7 100 4.4 3.0

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Balıksız dönülen deniz iş günü sayısı 2-3 230 47

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Yok Yok Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü 1 -

* Üyelerin neredeyse tamamı uzatma ağı balıkçısından oluşmakta, sadce bir üye gırgır balıkçısıdır.

168

Sorunları • Yasa dışı avcılık İleriye Yönelik Projeleri • Balık haline satış bürosu açmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Tavukçuluk tesislerinin çevreyi kirlettiği ifade edilmiştir. Bu tesislerle, yerleşimciler ve balıkçılar arasında sorunlar mevcuttur. Ayrıca balık çiftliklerinin etkisine maruz kalmış bölgeden çıkarılan pinalardan (Pinna nobilis) zehirlenmeler olduğu iddia edilmektedir. Bu nedenlerle, Tavşan Adası civarındaki balık çiftlikleriyle diğer kıyı alanı kullanıcıları arasında çözüm bekleyen sorunlar bulunmaktadır. Balıkçılığın Durumu Özbek ve civarında kullanılan başlıca balıkçılık yöntem ve araçları ile balıkçılık dönemlerine ilişkin bilgiler sırasıyla Çizelge 55 ve 56’da özetlenmiştir. İnce paragat genellikle Haziran – Kasım ayları arasında Gülbahçe Körfezi’nde 1–30 m derinliklerdeki her türlü dip yapısına atılmaktadır (Şekil 178 ve 181). Zikzak şeklinde atılan paragatlar 5–6 saate kadar kalabilmektedir. Paragatlar gecede 1–3 kez atılır ve gün doğmadan takım toplanır. Yem olarak yazın dalarak toplanan deniz patlıcanı, sular soğumaya başladığında ise madya, mamun, sülünes (Solen vagina), yengeç ve sardalye kullanılmaktadır (Şekil 179). Patlıcan takılmadan önce mukus tabakasının temizlenmesi için bolca yıkanır. Ağdan çıkan madyalar denize atıldığı için limanda bol miktarda bulunmaktadır. Yengeç ise gece lüks ışığıyla yakalanmaktadır. İnce paragatın hedef türleri çipura ve sargos olmakla birlikte, tesadüfî olarak mercan ve mırmır da yakalanabilmektedir, çıkan çuçunalar ise denize geri atılmaktadır. Bir sele paragat 50–60 TL malzeme ve 30–40 TL işçilik olmak üzere toplam maliyeti yaklaşık 80-100 TL arasında değişmektedir (Haziran,2003).

Şekil 178. Mantarsız ve mantarlı ince paragat

169

Şekil 179. İnce paragatın deniz patlıcanı ile yemlenmesi Karides fanyalı ve çatılı uzatma ağları Nisan-Temmuz ve Eylül, Ekim aylarında Güzelbahçe, Tuzla, İnciraltı, Kilizman ve İskele civarlarında 20–30 m derinliklerdeki çamurlu sahalarda döneğe bırakılmaktadır (Şekil 180 ve 183). Tesadüfî olarak kefal, ahtapot, kalamar, barbun, ıstakoz, mercan, tavuk balığı ve bakalyaronun da yakalanabildiği karides ağlarında ıskarta türler karavida, yengeç ve ince ısparozdur. Balıkçılar zahmetli bir ağ olmasından, yunusların ve kaçak algarnaların ağlara zarar vermelerinden yakınmaktadırlar. Bir posta karides ağının maliyeti, 100 TL malzeme ve 50 TL işçilik gideri olmak üzere toplam 150 TL’yi bulmaktadır (Haziran,2003).

Şekil 180. Karides fanyalı çatılı uzatma ağı Barbun fanyalı uzatma ağları Güzelbahçe ve Tuzla önlerinde 3–30 m derinlikler arasındaki kara saman (erişte) ve çamurlu sahalarda yıl boyunca kullanılmaktadır (Şekil 182). Akşam saat altı gibi atılan ağlar 2–3 saat sonra hava kararınca, tan yeri ağarırken atılan ağlar da güneş doğarken kaldırılır. Barbun ağlarında tesadüfî ürün olarak iri iskorpit (adabeyi) (Scorpaena scrofa), kupes, istavrit ve bol miktarda izmarit çıkmaktadır. İnce ısparoz ve eğer piyasası yoksa izmarit ıskarta edilmektedir. Yunusların zarar vermesini önlemek için genellikle ağın başında beklenir ve yunus görülünce suyun içinde demir boruyla gürültü yapılarak yunusun kaçırılması sağlanır. Dil ağlarının (Fanyalı) tüm yıl boyunca Güzelbahçe, Kanal, İskele ve Uzunada üstünde 60 m’ye kadar olan derinliklerdeki çamurlu sahalarda kullanıldığı bildirilmiştir (Şekil 184). Ağlar sürekli denizde kalmakta günde bir ya da gün aşırı ellenmektedir. Dil ağlarında tesadüfî ürün olarak mercan, kırlangıç, ıstakoz, pisi, fener, bakalyaro, sübye, köpekbalığı ve ahtapot çıkmaktadır. Salyangoz, dikenli yengeç, karavida siyah köpekbalığı ve cereyan (elektrik) balığı (Torpedo marmorata) bu ağlarda yakalandığında ıskarta edilmektedir. Bir posta karides ağı 70–80 TL malzeme ve 25 TL işçilik maliyeti olmak üzere yaklaşık 95-105 TL’ye mal olmaktadır (Haziran, 2003), bu ağlara yunusların ve şebekelerin zarar verdikleri bildirilmiştir.

170

Çizelge 55. Özbek balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) İstavrit (Trachurus sp.) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Levrek (Dicentrarchus labrax) Palamut (Sarda sarda) Sübye (Sepia officinalis) Uskumru (Scomber scombrus)

Yoğun Avcılık Dönemi
Eylül-Şubat Tüm yıl Tem-Ağu/Tüm yıl Ekim-Mart Tüm yıl Eyl-Kas/Nis-Haz Tüm yıl Tüm yıl Kasım-Aralık Eylül-Şubat Eylül-Şubat Temmuz-Ağustos

Av Aracı
AÇ*, UA**, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları, Çapari Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları Parakete Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Çapari

* Ahtapot Çaparisi ** Uzatma Ağları

Av Sahası: Gülbahçe Körfezi, adalar civarı Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, erişte

Çizelge 56. Özbek balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma Dil Fanyalı Uzatma Karides Fanyalı Uzatma İnce Paragat

Tekne Sayısı
-

Av Takımı Sayısı*
15–25 30–35 20 (10–40) +**

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

171

Şekil 181. İnce paragat (Özbek)

172

Şekil 182. Barbun fanyalı uzatma ağı planı (Özbek)

173

Şekil 183. Karides fanyalı çatılı uzatma ağı (Özbek)

174

Şekil 184. Dil fanyalı uzatma ağı planı (Özbek)

175

3.1.14. GÜLBAHÇE Gülbahçe kendi adı ile anılan bir koya sahip ve İzmir Körfezi içinde yer alan önemli bir balıkçılık merkezidir (Şekil 185).

Şekil 185. Gülbahçe coğrafi konumu Urla’ya 20 km uzaklıktadır. Önemli bir balıkçılık merkezidir (Şekil 186). Bölgedeki diğer beldelerde olduğu gibi Gülbahçe’de de kıyı balıkçılığı karakteri hakimdir.

Şekil 186. Gülbahçe Köyü ve balıkçı barınağının genel görünümü Balıkçılığın Durumu Gülbahçe ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 57’de, kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler ise Çizelge 58’de verilmiştir.

176

Çizelge 57. Gülbahçe balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Mercan (Pagellus erythrinus) Palamut (Sarda sarda)

Yoğun Avcılık Dönemi
Tüm yıl Eylül-Kasım Yaz ayları Tüm yıl Kasım-Aralık Eylül-Kasım

Av Aracı
Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları, Alamana Olta, Paragat Uzatma ağları

Av Sahası: Gülbahçe-Karapınar burnu arasındaki saha Dip Yapısı: Kumluk, çamur, erişte

Çizelge 58. Gülbahçe balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Çift Çatılı (Monozlu) Voli Palamut Uzatma Ağı Barbun Uzatma Ağı Dil Uzatma Ağı Karides Uzatma Ağı Alamana

Tekne Sayısı
3

Av Takımı Sayısı*
+**

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

Çift çatılı fanyalı voli uzatma ağları Gülbahçe balıkçılarının tüm yıl boyunca Tavşan Adası civarı ve Dikenli Burun civarındaki 8–10 m derinlikte bulunan posidonya ve çamurlu sahalarda kullandıkları av aracıdır. (Şekil 187 ve 188). Ağlar volicilikte hemen kaldırılmakta, uzatma şeklinde atıldıklarında ise akşam atılıp sabah toplanmaktadır. Hedef türler çipura, mercan, sargoz, sinagrit, palamut ve lüfer, tesadüfî türler ise levrek, işkina/kaya levreği (Sciena umbra), kupes, barbun, istavrit ve kefaldir. Ağda çıkan ot balıkları (gelin, çırçır, lapin vb.) ve hanozlar denize geri atılmaktadır. Uzatma ağı ile avcılık yapan balıkçılar gırgır ve kaçak yapılan şebekeler (trol ve algarna) ile yunusların ağlarına zarar vermelerinden rahatsızlık duymaktadır.

Şekil 187. Çift çatılı fanyalı voli uzatma ağları ve başlıca yakalanan balık türleri (Gülbahçe)

177

Şekil 188. Çatılı fanyalı voli uzatma ağı (Gülbahçe)

178

3.1.15. BALIKLIOVA Karaburun yolunda Gülbahçe Köyü’nden sonraki balıkçılık merkezi Balıklıova’dır (Şekil 189).

Şekil 189. Balıklıova coğrafi konumu Yazın ikinci konutların nüfusu arttırdığı köyün resmi nüfusu 1168 olup, adından da anlaşılacağı gibi balığı ve balık çeşitliliği zengin bir yöredir (Şekil 190 ve Çizelge 59). Balıklıova – Mordoğan arasındaki kıyı şeridi boyunca irili-ufaklı çipura-levrek kültür işletmelerine rastlanmaktadır.

Şekil 190. Balıklıova Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

179

Çizelge 59. Balıklıova balıkçılığının genel durumu
S.S. Balıklıova Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı* Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti**-Mezat 1991 50 28 25 2 3 100 96 56 Yok 10:30

* Aynı aileden olan balıkçılar ve aynı av sahasını kullandığı halde Balıklıova dışından olan balıkçılar bu oran hesaplanırken dikkate alınmamıştır. ** Üyelerin tamamı ürününü kooperatif kanalıyla pazarlamakta, balık fazlası Güzelbahçe ve Merkez Balık Hali’ne gönderilmektedir.

Sorunları • Araştırma amaçlı trol çekimlerinin kendi av sahalarında ve çok sık yapılması • Şebekelerle yapılan yasa dışı avcılık • S.S. İzmir Bölgesi Kooperatifler Birliği ile iletişimsizlik • Yunusların ağlara zarar vermesi İleriye Yönelik Projeleri • Soğuk hava deposu yapmak • Balıkçı barınağının kiralanması • Balık satış yerinin kabul görmesini sağlamak ve geliştirmek Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar • Balık çiftlikleriyle sorun yaşandığı, ağ kafeslerin kuruluş yerinin en verimli av sahalarının kullanımını engellediği belirtilmiştir. • Trol, gırgır ve şebekelerle, küçük ölçekli balıkçılık arasında çatışmalar yaşanmakla birlikte kooperatif üyesi balıkçıların kendi aralarında sorun olmadığı belirtilmiştir. Kooperatif üyesi balıkçılar 1992 yılından bu yana av sahalarını dönüşümlü olarak kullanmaktadır. Balıkçılığın Durumu Balıklıova balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 60’da kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 61’de verilmiştir.

180

Çizelge 60. Balıklıova balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Karides (Penaeus kerathurus) Ahtapot (Octopus vulgaris) Kalamar (Loligo vulgaris) Palamut (Sarda sarda)

Yoğun Avcılık Dönemi
Tem-Ağus/Tüm yıl Eylül-Aralık Nis-May/Eyl-Eki Kış ayları Eylül Eylül-Kasım

Av Aracı
Uzatma ağları UA*, Paragat, Olta Uzatma ağları Ahtapot çaparisi, UA Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma ağları

Av Sahası: Gülbahçe-Karapınar Burnu arasındaki saha Dip Yapısı: Kumluk, çamur, erişte

Çizelge 61. Balıklıova balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sardalye Uzatma Ağı Barbun Sade Uzatma Ağı Çift Çatılı Dönek Uzatma Ağı Palamut Uzatma Ağı Karides Uzatma Ağı Sardalye Uzatma Ağı Dil Uzatma Ağı İnce Paragat

Tekne Sayısı
10 -

Av Takım Sayısı*
3-9 10 (10-30) 2-5 +**

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

Sade barbun ağları Balıklıova civarındaki 5–30 m derinliklerdeki çamur ve posidonyalı sahalarda yıl boyunca kullanılmaktadır (Şekil 191). Ağlar akşamüstü ve gün doğmadan zikzak şeklinde atılmakta ve yaklaşık üç saat sonra kaldırılmaktadır. Hedef türler barbun ve tekir, tesadüfî ürünler ise kupes, istavrit, izmarit ve ısparozdur. Çıkan ot balıkları denize geri atılmaktadır. Bu tür balıkçılıkta yaşanılan başlıca sorun, yunusların sıklıkla bu ağlara zarar vermeleridir. Balıkçılar, yunusların ağda yakalanmış balıkları yemede bile seçici davrandıklarını ve genellikle barbunları yediklerini buna karşın izmaritleri yemediklerini ifade etmektedirler. Çatılı uzatma ağları Balıklıova kıyılarında 1–10 m derinliklerdeki posidonyalı sahalara akşam atılıp sabah kaldırılmaktadır (Şekil 192). Levrek ve çipuranın hedeflendiği dönek ağlarında sinagrit, fangri ve sargos da yakalanmakta, çıkan ot balığı, iskorpit ve madya ıskarta edilmektedir. Yunus ve fokların ağlara zarar verdikleri bildirilmektedir. Mayıs-Ağustos ayları arasında kullanılan sardalye uzatma ağları, Balıklıova kıyılarında 10– 30 m derinliklerde balığın görüldüğü yerde, dip yapısı önemsenmeden kullanılabilmektedir (Şekil 193). Sardalye ağlarında kayda değer başka tür çıkmadığı, ağların yunus ve foklardan zarar gördüğü bildirilmiştir.

181

Şekil 191. Barbun sade uzatma ağı planı (Balıklıova)

Şekil 192. Çatılı fanyalı uzatma ağı planı (Balıklıova)

182

Şekil 193. Sardalye sade uzatma ağı planı (Balıklıova)

183

3.1.16. MORDOĞAN Mordoğan, İzmir şehir merkezine 80 km uzaklıkta, ana geçim kaynağı tarım, iç turizm ve küçük ölçekli balıkçılık olan bir beldedir (Şekil 194 ve 195).

Şekil 194. Mordoğan coğrafi konumu 1993 yılında kurulan su ürünleri kooperatifi son yıllarda üye sayısını 52’ye, üye olma oranını da % 78’e çıkarmıştır (Şekil 196) Mordoğan’da ayrıca modern bir balıkçı limanı ve çekek yeri de bulunmaktadır (Şekil 197).

Şekil 195. Mordoğan Limanı genel görünümü

184

Şekil 196. Mordoğan Limanı’nda su ürünleri kooperatif binası

Şekil 197. Mordoğan’da yeni yapılan modern balıkçı limanı ve çekek yeri

185

Mordoğan balıkçılığı ve su ürünleri kooperatifine ilişkin genel bilgiler Çizelge 62’de verilmiştir. Çizelge 62. Mordoğan balıkçılığının genel durumu
S.S. Mordoğan Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1993 40 27 23 30 3 70–90 75 67 Yok Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 14.7 7.4 15.1 26.8

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 44 26 2.4 67 57

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 24 73 96 3.8 2.6

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 1.8 213

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Yok Yok Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)*
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü 1 4 -

* Bir adet yerel kıyı gırgır teknesi bulunmaktadır.

186

Sorunları • Limanın kiralanamaması • Soğuk hava deposu olmaması • Pazarlama problemleri (Mezat olmaması) • Finansal kaynakların sınırlı olması • Yunus ve fokların ağlara zarar vermesi İleriye Yönelik Projeleri • Yok Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Mordoğan fok koruma sahası Balıkçılığın Durumu Mordoğan balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 63’de kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 64’de verilmiştir. Kefal fanyalı uzatma ağı Temmuz-Ağustos aylarında Ardıç, Kumburnu, Korsanyatağı, Beyoğlu, Çeşme ve Kabasma önlerinde 5 m derinlikteki eriştelik sahalarda yarı salyangoz yarı sekiz şeklinde döneğe bırakılmaktadır (Şekil 198). Bu ağda yakalanan türler kefal, çipura, mırmır, sargos, torik ve palamuttur. Çizelge 63. Mordoğan balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Dil (Solea vulgaris) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kefal (Mugil spp.) Köpekbalığı (Mustelus mustelus) Kupes (Boops boops) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus)

Yoğun Avcılık Dönemi
Ekim-Nisan Eyl-Ara/Tüm yıl Kasım-Şubat Tüm yıl Yaz ayları Tüm yıl Nis-May/Eyl-Eki Tüm yıl Şubat-Mayıs Tüm yıl Ocak-Şubat Eylül-Mart Tüm yıl

Av Aracı
AÇ*, UA**, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları UA, Gırgır Olta UA, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları UA, Alamana Uzatma ağları UA, Paragat

* Ahtapot Çaparisi ** Uzatma Ağları

Av Sahası: Gülbahçe Körfezi, Kumburun, Uzunada civarı Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, çamur, saman, erişte Köpekbalığı sade uzatma ağı Nisan-Mayıs aylarında su sıcaklığına göre 12–55 m derinliklere sağlı sollu kuzuluklar oluşturacak şekilde bırakılmaktadır (Şekil 199). Ağlar genellikle sabah 04.00 civarında atılır. Yazın her gün, kışın iki günde bir öğleden sonra 15.00 civarında toplanan ağlarda yakalanan köpek balıklarının ağırlıkları 5–20 kg arasında değişmektir.

187

Çizelge 64. Mordoğan balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Kefal Uzatma Ağı Kupes Sade Uzatma Ağı Köpekbalığı Sade Uzatma Ağı Ağ Dalyan Barbun Sade Uzatma Ağı Dil Uzatma Ağı Karides Uzatma Ağı Sardalye Uzatma Ağı Voli Ağı Palamut Uzatma Ağı Kefal Fanyalı Uzatma Ağı Alamana Ahtapot Çaparisi Levrek Sırtısı

Tekne Sayısı
1 -

Av Takımı Sayısı *
3 4 80 +** +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikkate alınmamıştır.

Kupes sade uzatma ağı her dönem genellikle ay karanlığında Mordoğan geçidi ile Yeniliman Bozköy Çayı arasında 45 m derinliklerde, kayalık olmayan sahalarda, çevirme ya da hilal şeklinde atılmaktadır (Şekil 200). Balıklar dip lambasıyla ürkütülerek ağlara vurdurulmaktadır. Kupes ağlarında ay aydınlığında tirsi, karanlıkta ise kupes ve istavrit çıkmaktadır. Balıkçılar denizanasının bolluğuna bağlı olarak kupesin de artış gösterdiğini ve yunusların da ağlarına zarar verdiğini söylemektedir. Bir çeşit ağ dalyan olan çökeltme dalyanları deniz dibine yatay olarak yatırılan genellikle dikdörgen ya da kare şekilli ağ parçasının üzerinden balıklar geçerken çekme ipleri yardımıyla kenarlarının kaldırılarak balıkların yakalandığı geleneksel bir balıkçılık yöntemidir (Şekil 201, 210 ve 211). Çökeltme dalyanları ile kıyı boyunca günlük veya mevsimsel göç yapan balıklar yakalanmaktadır. Çökertme dalyanları ile kefal, levrek, lüfer, çipura, karagöz, mırmır, sargos, istavrit, uskumru ve ahtapot gibi türler ağırlıklı olarak yakalanmaktadır. Çökeltme dalyan balıkçılığında rüzgârın yönü çok önemlidir. Genellikle rüzgâra karşı korunaklı olacak şekilde kurulan çökeltme dalyanları hangi rüzgâra karşı korunaklı ise o isimle anılmaktadır (poyraz dalyanı, lodos dalyanı gibi). Çökeltme dalyanları deniz tabanı temiz, kumluk, görüşü açık ve doğal olarak balıkların sıklıkla geçit yaptıkları kıyı alanlarına kurulmalıdır. Gözetleme kulesinden ağın üzerinden balıkların daha rahatlıkla fark edilebilmeleri için dalyan zeminine doğal ortamı fazla bozmayacak şekilde beyaz çakıl taşı konulmaktadır. Ayrıca, balıkların görülmelerini kolaylaştırmak için genellikle bir pet şişe içine konulan sıvı yağın bir sırık yardımıyla damla damla olacak şekilde deniz yüzeyine bırakılması sağlanır. Sıvı yağ tabakası akıntının da etkisiyle dalyan ağı üzerinden geçer ve su yüzeyindeki dalgalanmayı azaltır (Hoşsucu ve Kara, 1990). Böylece dalyan sahasındaki görüş kuvvetlendirilmiş olur.

188

Şekil 198. Kefal fanyalı uzatma ağı (Mordoğan)

189

Şekil 199. Köpekbalığı sade uzatma ağı (Mordoğan)

190

Şekil 200. Kupes sade uzatma ağı planı (Mordoğan)

191

Şekil 201. Çökeltme dalyan planı ve detayları (Mordoğan)

192

3.1.17. KAYNARPINAR Kaynarpınar, Mordoğan ve Karaburun arasında yer alan küçük bir balıkçılık merkezidir (Şekil 202 ve Çizelge 65).

Şekil 202. Kaynarpınar coğrafi konumu Balıkçılığı, genellikle uzatma ağları, olta balıkçılığı ve paragat ile yapılan kıyı balıkçılığı karakterindedir. Yöredeki balıkçı teknelerine hizmet eden balıkçı barınağı mevcuttur (Şekil 203 ve 204).

Şekil 203. Kaynarpınar Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

193

Şekil 204. Kaynarpınar Balıkçı Barınağı

Çizelge 65. Kaynarpınar balıkçılığının genel durumu
S.S. İnecik Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1999 25 21 2 Yok Yok 25 100 84 Yok Yok

194

Balıkçılığın Durumu Kaynarpınar balıkçılığında kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 66’da verilmiştir. Çizelge 66. Kaynarpınar balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları Av Aracı/Yöntem
Palamut Sade Uzatma

Tekne Sayısı
3

Av Takımı Sayısı *
1

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Kaynarpınar’daki yaklaşık 15 balıkçının üçünde bulunan palamut uzatma ağları tüm yıl boyunca Kaynarpınar önlerinde 15–20 m derinliklerdeki kumlu sahalara atılmaktadır (Şekil 205 ve 206). Kıyıdan itibaren çipura, kefal ağı (60–80–100 göz), sonrada tek posta 100 göz palamut ağı atılır. Ağlar akşam atılıp bir gece suda kaldıktan sonra sabah kaldırılır. Palamut ağları yan ürün olarak çipura, kefal ve sinagrit de yakalamaktadır. Bölgede yunus, fok ve kaçak trollerin uzatma ağlarına zarar verdikleri bildirilmektedir.

Şekil 205. Palamut sade uzatma ağı (Kaynarpınar)

195

Şekil 206. Palamut sade uzatma ağı planı (Kaynarpınar)

196

3.1.18. EŞENDERE Eşendere, Kaynarpınar ile Karaburun arasında yer alan küçük bir yerleşim yeridir (Şekil 207 ve 208).

Şekil 207. Eşendere coğrafi konumu Küçük bir balıkçı barınağına (Şekil 209) sahip olan Eşendere’de balıkçılık, yöredeki diğer yerleşim merkezlerinde olduğu kıyı balıkçılığı karakterindedir. Uzatma ağları ve oltalar ile yapılan balıkçılığa ilave olarak ağ dalyan balıkçılığının bir geleneksel uygulaması olan çökeltme dalyanları ile yapılan balıkçılık da Eşendere’de mevcuttur (Şekil 210 ve 211).

Şekil 208. Eşendere genel görünümü

197

Şekil 209. Eşendere Balıkçı Barınağı

Şekil 210. Kıyıya kurulmuş çökertme dalyanının denizden görünümü

198

Şekil 211. Eşendere Balıkçı Barınağı önündeki çökertme dalyanının karadan görünümü Balıkçılığın Durumu Eşendere balıkçılığında kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 67’de verilmiştir. Eşendere’de tamamı uzatma ağı balıkçılığı yapan 25 tekne sahibi balıkçı bulunmaktadır. Bunun haricinde amatör balıkçılık adı altında ticari avcılık yapan 8 tekne daha mevcuttur. Çizelge 67. Eşendere balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Kefal Fanyalı Uzatma Ağı Çıpura Uzatma ağı Sarıkulak kefal ağı

Tekne Sayısı
25 -

Av Takımı Sayısı *
60 45 45 45

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

199

3.1.19. SAİPALTI Saipaltı, Eşendere ile Karaburun arasında yer alan küçük bir balıkçılık merkezidir (Şekil 212).

Şekil 212. Saipaltı’nın coğrafik konumu Saipaltı limanı, rezerv liman niteliğinde yapılmış oldukça büyük ve kapasiteli bir limandır. Bu nedenle, genellikle gırgır ve bazen trol gibi büyük balıkçı tekneleri yanaşmakta ve avladıkları ürünü karaya bu limandan çıkarmaktadırlar (Şekil 213). Küçük balıkçı tekneleri çoğunlukla liman girişindeki deniz fenerinin olduğu mendirekte bağlama yapmaktadırlar (Şekil 214).

Şekil 213. Saipaltı Limanının genel görünümü

200

Şekil 214. Saipaltı Limanı’nda küçük balıkçı teknelerinin bağlandığı mendirek Balıkçılığın Durumu Saipaltı ve civarında yapılan balıkçılıkta kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler ise Çizelge 68’de verilmiştir. Çizelge 68. Saipaltı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma (Yeni Liman) Kefal-Çipura Fanyalı Uzatma

Tekne Sayısı
-

Av Takımı Sayısı *
1–5 3–5

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Sade barbun uzatma ağları Şubat, Mart ve Nisan aylarında Karaburun, Saipaltı ve Eşendere önlerinde 50–60 m derinliklerdeki kum ve çayır sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 215). Ağlar sabah ve akşamları zikzak ya da S seklinde atılıp 1–2 saat sonra kaldırılmaktadır. Daha uzun bırakıldığında genellikle yunuslar ağlara zarar vermektedir. Bir postasının işçilik dâhil maliyeti yaklaşık olarak 140 TL olarak bildirilen barbun ağlarında (Temmuz 2003 tarihi itibari ile) ıskarta olarak madya ve ince ısparoz yakalanmaktadır.

201

Şekil 215. Barbun sade uzatma ağı planı (Saipaltı)

202

3.1.20. KARABURUN (İSKELE) Karaburun’da ana geçim kaynağı tarım olmakla birlikte balıkçılık da daha çok yarı zamanlı ve amatör olarak yapılmaktadır (Şekil 216 ve 217).

Şekil 216. Karaburun’un coğrafik konumu Toplam 34 üyesi olan su ürünleri kooperatifinde tüm geçimini balıkçılıktan sağlayan tek bir üye dahi yoktur. Büyük ölçekli balıkçılık daha çok Yeni Liman’da bulunan trol tekneleri tarafından temsil edilmektedir.

Şekil 217. Karaburun-İskele Balıkçı Barınağı 1999 yılında kurulan su ürünleri kooperatifi, küçük ölçekli balıkçıların örgütlendiği, üyelerinin balıkçılık dışında mutlaka bir başka gelir kaynağına sahip olduğu, faaliyetleri oldukça sınırlı bir görünüm sergilemektedir. Kooperatife üye olma oranı % 75 olmakla birlikte aktif üye oranı % 53’tür (Çizelge 69).

203

Çizelge 69. Karaburun balıkçılığının genel durumu
S.S. Karaburun Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1999 34 18 1 6 5 45 75 53 Yok Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 22.9 5.6 14.3 9.4

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 57 33 3.1 13 Yok

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 93 100 100 4.4 1.9

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 29 1.3 189

Sorunları • Pazarlama ve mezat olmaması • Kooperatifin gelir kaynaklarının çok sınırlı olması • Devlet desteğinin yetersizliği

204

İleriye Yönelik Projeleri • Kooperatifin gelir kaynaklarını arttırmak ve üyelerine daha somut katkılar sağlamak Balıkçılığın Durumu Karaburun balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 70’de kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 71’de verilmiştir. Çizelge 70. Karaburun balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Kalamar (Loligo vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops)

Yoğun Avcılık Dönemi
Mart-Eylül Kış ve Bahar ayları Yaz ve Güz ayları Tüm yıl Tüm yıl

Av Aracı
Uzatma ağları UA*, Paragat, Olta Olta Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma ağları

Av Sahası: Karaburun, Yeni liman, Mordoğan açıkları Dip Yapısı: Taşlık, eriştelik

Çizelge 71. Karaburun balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Kefal-Çipura-Levrek Fanyalı Uzatma Barbun Sade Uzatma

Tekne Sayısı
-

Av Takımı Sayısı *
3 -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Karaburun kıyılarında kefal-çipura-levrek fanyalı uzatma ağları Mayıs-Eylül ayları arasında kullanılmaktadır (Şekil 218 ve 219). Kıyıya yakın ve bir ucu salyangoz şeklinde atılan bu ağlar akşam atılıp sabah kaldırılmaktadır. Bu ağlarda tesadüfî olarak müren (Muraena helena) ve tepegöz (tiryaki) (Uranoscopus scaber), ıskarta olarak ise iskorpit çıkmaktadır. Balıkçılar yunusların ağlarına zarar vermesinden şikayet etmektedir.

Şekil 218. Kefal, çipura ve levrek balıkçılığında kullanılan fanyalı uzatma ağları

205

Şekil 219. Kefal-çipura-levrek avcılığında kullanılan fanyalı uzatma ağı planı (Karaburun)

206

3.1.21. YENİ LİMAN (TEPEBOZ) Yeni Liman, Yarımada’nın uç kısmında yer alan önemli bir balıkçılık merkezidir (Şekil 220).

Şekil 220. Yeni Liman’ın coğrafi konumu Bulunduğu konum itibari ile yerel küçük balıkçıların yanı sıra, özellikle son yıllarda açık deniz balıkçığı yapan trol ve gırgırların konakladığı veya barındığı en önemli balıkçılık limanlarından biri haline gelmiştir (Şekil 221 ve 222).

207

Şekil 221. Yeni Liman Balıkçı Barınağı’ndaki trol tekneleri

Şekil 222. Av sonrası Yeni Liman Balıkçı Barınağı’na giriş yapan trol tekneleri S.S. Tepeboz (Yeni Liman) Su Ürünleri Kooperatifi 1998 yılında kurulan su ürünleri kooperatifinin kayıtlı ortak sayısı 35’ tir. Aktif üye sayısının 23 olduğu S.S. Tepeboz (Yeni Liman) Su Ürünleri Kooperatifi üyelerinin tamamı uzatma ağı, çökeltme ağı ve paragat gibi küçük ölçekli kıyı balıkçılığı ile uğraşan balıkçılardan oluşmaktadır (Çizelge 72).

208

Çizelge 72. Tepeboz (Yeni Liman) balıkçılığının genel durumu
S.S. Tepeboz (Yeni Liman) Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1998 35* 23 5 21 16** 50–60 Yok Hayır

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 18,3 6,5 19,3 14,3

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 51,3 32,5 2,1 25 -

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 25 50 83 4,0 1,0

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 23 1,5 197

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)***
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 7–27 4 190–200

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü Yok Yok Yok

* Üyelerin tamamı uzatma ağı ve çökeltme ağı avcılığı yapan balıkçılardan oluşmaktadır. ** 13 amatör ve 3’ü ticari tekne *** Bölgede yerleşik trol sayısı 7 olmasına rağmen, av sezonunna bağlı olarak dışarıdan gelen tekneler ile bu sayı 20’nin üstüne çıkmaktadır

209

Sorunları • Liman hizmetleri ve dışarıdan gelen tekneler • Maddi imkânların kısıtlı olması • Kooperatife sahip çıkılmaması • Kooperatifin faaliyetlerinin olmaması • Kooperatiflerin tabi olduğu mevcut yasal düzenlemeler • Fok ve yunusların ağlara zarar vermesi • Trollerde çalışan tayfaların hiç birinin sigortasının olmaması (Kooperatif üyeleri arasında bulunan ve trollerde gemici olarak sezonluk çalışan tayfaların sosyal güvencelerinin olmaması) • Gırgır, trol ve küçük ölçekli balıkçı teknelerinin zaman zaman aynı av sahasını kullanmasından kaynaklanan sorunlar Kooperatifin İleriye Yönelik Projeleri • Limanı kiralamak • Mezat yapmak Balıkçılığın Durumu Yeni Liman balıkçılığında kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler çizelge 73’de verilmiştir. Çizelge 73. Yeni Liman balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma Kefal-Çipura-Levrek Fanyalı Uzatma Ağı İnce Paragat (Derin Su Paragatı) Kalın Paragat Ağ Dalyan

Tekne Sayısı
4 2 -

Av Takımı Sayısı *
10 2 4–5 4–5 -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Yeni Liman ve yöresinde ince paragat ile balıkçılık, Haziran, Temmuz ve Ağustos’u kapsayan yaz döneminde kara kıyı olarak tabir edilen 1–5 m sığ yerlerde, Aralık, Ocak gibi kış aylarında ise 8–15 m civarındaki daha derin sularda yapılmaktadır (Şekil 223). Başlıca yakalanan hedef türler sargos, karagöz, melanur ve çipura’dır. Paragat iğnelerinin yemlenmesinde çoğunlukla deniz patlıcanı kullanılmakta bazen özellikle kış aylarında yem olarak sardalye’de kullanılmaktadır. Paragat takımları genellikle, taş kenarları, saman topukları, erişte ve tragana üzerine zig-zag şeklinde atılırlar. Ancak atım şekli yerine göre değişebilmektedir. İnce paragatlar çoğunlukla güneş batarken atılmakta ve güneş doğarken kaldırılmaktadır. Paragatın suda kalma süresi 8–12 saat arasında değişmektedir. Genellikle Sakız Adası’nın 2-3 mil açığına kadar ve Koyun Adası civarında 40-110 m derinlikler arasında kalın paragat ile (Şekil 224) Mayıs- Ağustos ayları arasında trança, Mart-Mayıs ayları arasında fangri ve köpekbalığı avcılığı yapılmaktadır. Taşlık, tragana ve batık üzerine atılan kalın paragatlar güneş doğarken suya atılmakta ve yaklaşık 2 saatlik bir bekleme süresinden sonra toplanmaktadır. Bu paragat takımlarında çoğunlukla yem olarak sardalye kullanılmaktadır. Başlıca yakalanan hedef türler köpekbalığı, trança ve sinagrit olmaktadır. Fanyalı uzatma ağı yıl boyunca Karaburun-Bademli köyü arasında kıyıdan 25 m’ye kadar varan derinliklerdeki taş ya da ot sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 225 ve 226). Kıyıdan dik çıkan ve ucu salyangoz şeklinde akşam atılan ağlar sabah kaldırılmaktadır. Bu ağlarda mevsimine göre kefalin dört ayrı türü, çipura, levrek ve fırtına sonrasında sargoz hedeflenmekte, başlıca tesadüfî ürün olarak

210

ise ahtapot çıkmaktadır. Yunus ve fokların çok zarar vermesinden yakınılan ağlarda ıskarta türler arasında domuz balığı (Oxynatus centrina), küçük iskorpit ve kedi balıkları (Scyliorhinus canicula) bulunmaktadır. Sade barbun ağları bahar ve yaz aylarında Bademli bükü civarında 15–110 m derinliklerdeki otluk, kumluk ve kayalık sahalarda kullanılmaktadır. Ağlar sabah ve akşam saatlerinde zikzak şeklinde atılıp 2–3 saat kaldıktan sonra toplanmaktadır. Fok ve yunusların tahrip ettiği bildirilen bu ağlarda tesadüfî ürün olarak izmarit, ıskarta tür olarak ise denizyıldızı çıkmaktadır.

Şekil 223. İnce paragat (Yeni Liman)

211

Şekil 224. Kalın paragat (Yeni Liman)

212

Şekil 225. Kefal-çipura-levrek fanyalı uzatma ağı-I (Yeni Liman)

213

Şekil 226. Kefal-çipura-levrek fanyalı uzatma ağı-II (Yeni Liman)

214

3.1.22. ILDIRI Ildırı Çeşme Merkez’den 25 km uzaklıkta, yaklaşık 550 nüfuslu, geçimi tarım, balıkçılık ve turizme dayalı bir köydür (Şekil 227).

Şekil 227. Ildırı coğrafik konumu Ildırı Körfezi’nin açığında 28 küçük ada vardır (Şekil 228). Adalardan birinin kıyısında bir orkinos çiftliğinin de yer aldığı Ildırı’da, aynı zamanda Türkiye’nin ilk büyük özel çipura-levrek yetiştiricilik çiftliği de bulunmaktadır.

Şekil 228. Ildırı Sahili ve Adalar

215

Ildırı kıyı şeritinde, özellikle yazlık olarak kullanılan ikinci konutlar yoğun bir yapılaşmaya neden olmakta (Şekil 229) ve profesyonel küçük balıkçı teknesinden çok daha fazla sayıda tekne amatör balıkçılık amaçlı kullanılmaktadır (Şekil 230).

Şekil 229. Ildırı Sahili ve kıyı şeriti boyunca devam eden yoğun yapılaşma

Şekil 230. Ildırı Sahili’nde demirleyen amatör balıkçı tekneleri

216

S.S. Ildırı Köyü Su Ürünleri Kooperatifi Ildırı balıkçılığının genel durumu Çizelge 74’de özetlenmiştir. Çizelge 74. Ildırı balıkçılığının genel durumu
S.S. Ildırı Köyü Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı* Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 2001 54 40 10 7 52 60-70 77 74 2 Var

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 8,8 6,9 9,0 10,1

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 26,5 8,0 2,8 75 75

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 47 1,8 206

* Birçoğu amatör balıkça teknesi olmakla birlikte bazen ticari amaçlı avcılıkta yapmaktadırlar

Sorunları • Balıkçı barınağının yetersiz ve küçük olması • Dalarak yapılan yasa dışı avcılık • Civarda bulunun yetiştiricilik ve besicilik firmalarının kıyı avcılığı yapan balıkçıların av sahalarını daraltması ve bu kafeslerin civardaki balığı çekmesi • Kafes ünitelerinin ve orkinos çiftliğinin yarattığı kirlilik • Yunus ve fokların ağlara zarar vermesi • Kooperatifin masraflarının karşılanamaması İleriye Yönelik Projeleri • Herhangi bir proje belirtilmemiştir.

217

Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kıyı avcılığı yapan balıkçılarla, Pınar (çipura, levrek yetiştiriciliği) ve Aqua-Dem (orkinos besiciliği) gibi firmalar arasında ciddi sorunlar bulunmaktadır. Kooperatif yetkilileri bu tesislerin kirlilik yaratmak suretiyle ve ayrıca yunus, deniz kaplumbağası ve fok gibi canlıları bölgeye çekerek balıkçılığa zarar verdiğini iddia etmektedir. Ayrıca bölgede bulunan orkinos çiftliğinde yemleme olduğunda suyun üzerinde yağ tabakası biriktiği ve bunun rüzgârla köyün önüne geldiği bildirilmektedir. Balıkçılığın Durumu Ildırı balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 75’de kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 76’da verilmiştir. İnce paragat Kasım ayı yoğun olmak üzere yıl boyunca Ildırı civarında 6–7 m derinliklerdeki eriştelik sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 231). Sabah saat 09.00 sularında zikzak şeklinde atılan paragat yaklaşık 4 saat sonra kaldırılmaktadır. Yem olarak sardalye ve mamun kullanılan ince paragatta hedef tür levrek olmakla beraber nadiren karagöz ve vatoz’da yakalanmakta ve yakalanan bu vatozlar denize geri atılmaktadır. Kalın paragat Temmuz ve Ağustos aylarında Gerence Körfezi’nin 30–35 m derinliklerindeki taşlık sahalara sabah saat 06.00 sularında düz olarak atılıp 4 saat sonra kaldırılmaktadır (Şekil 232). Yem olarak iskorpit ve barbun ağından çıkan ısparoz kullanılmaktadır. Sinagrit ve fangri hedeflenerek atılan bu paragatlar köpekbalığı ve çuçuna da yakalamaktadır. Balıkçılar tüple dalan balık adamların avcılık yapmalarından yakınmaktadırlar. Barbun sade uzatma ağları, Ildırı civarında 5–40 m derinlikler arasındaki taş, erişte ve kumlu sahalarda sabah ve akşamları S şeklinde atılarak kullanılmaktadır (Şekil 233). Suda 1,5–3 saat arası kalan ağlarda barbun haricinde kupes ve ahtapot da yakalanmaktadır. Yunusların büyük zarar verdiği bildirilen ağlara bazen kaplumbağaların da takıldığı ama, uzun zamandır fok görülmediği bildirilmiştir. Bir posta barbun ağının maliyetinin (Kasım 2003) işçilik dâhil 100 TL olduğu tahmin edilmiştir. Ildırı sahillerinde, özellikle amatör olarak hareketli tekneler arkasından sırtı olta takımlarının çekilmesi ile yapılan balıkçılık şekli de yoğun olarak uygulanmaktadır (Şekil 234). Çizelge 75. Ildırı balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Fangri (Pagrus pagrus) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Levrek (Dicentrarchus labrax) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kış ayları Nis-May/Tüm yıl Ekm-Ara/Nisan Temmuz-Ağustos Tüm yıl Eylül/Tüm yıl Ek-Kas/Tüm yıl Tüm yıl Ekim-Aralık Tüm yıl Tüm yıl

Av Aracı
AÇ*, UA**, Zıpkın Uzatma ağları UA**, Paragat, Olta Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Olta Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Paragat, Olta Uzatma ağları, Sırtı Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları

* Ahtapot Çaparisi ** Uzatma Ağları

Av Sahası: Ildır adalar civarı, Gerence Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, erişte

218

Çizelge 76. Ildırı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat Sırtı Çipura Fanyalı Uzatma Voli Uzatma

Tekne Sayısı
50 50 50

Av Takımı Sayısı *
20 4 +** + 5 4

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

Şekil 231. İnce paragat (Ildırı)

219

Şekil 232. Kalın paragat (Ildırı)

Şekil 233. Barbun sade uzatma ağı (Ildırı)

220

Şekil 234. Sırtı olta takımı (Ildırı)

221

3.1.23. DALYANKÖY Çeşme’den 5 km. uzaklıktaki Dalyanköy İzmir’in en gözde turizm ve tatil yörelerinden biridir.

Şekil 235. Dalyanköy coğrafik konumu

Yatların ve balıkçı teknelerinin bağlandığı doğal limanı, bir lagün gibi karanın içerisine girmektedir (Şekil 235 ve 236). Bu kıyılar aynı zamanda çok sayıda balık lokantalarıyla balığın yoğun tüketildiği yörelerimizin başında gelmektedir.

Şekil 236. Dalyanköy Sahili ve balıkçı barınağı

222

S.S. Çeşme Dalyanköy Su Ürünleri Kooperatifi Dalyanköy balıkçılığı ve su ürünleri kooperatifine ilişkin genel bilgiler Çizelge 77’de verilmiştir. Çizelge 77. Dalyanköy balıkçılığının genel durumu
S.S. Çeşme Dalyanköy Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı* Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı** Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1989 104 Yazın 45 - Kışın 62 31 8 4-5 160 93 60 2 15 Mayıs - 30 Eylül Arası Her gün Saat 10.00’da Mezat Var. Kışın Mezat Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 15 7,8 18 38,8

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçı oranı (%) 43,3 27,1 1,1 81 62

Sosyo-ekonomik özellikler
Sosyal güvence sahibi balıkçı oranı (%) Ev sahibi balıkçıların oranı (%) Evli balıkçıların oranı (%) Hane halkı nüfusu Balıkçının geçiminden sorumlu olduğu nüfus 69 19 87 4 2,2

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 76 1,9 211

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)***
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü Yok Yok Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)***
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü 1 -

* Yaz döneminde turizm sektöründe çalışan balıkçılar nedeiyle akrif balıkçı sayısı değişmektedir. ** Ruhsatsız çalışan bu teknelerde ağ kullanılmamakta ve genellikle bu tekneler ile ahtapot ve kalamar avcılığı yapılmaktadır. *** Bölgede genellikle troltekneleri istenmemektedir. Yörede sadece bir adet gırgır teknesi bulunmakta ve bu tekne sardalye balıkçılığında kullanıulmaktadır.

223

Sorunları • Yerel yönetimin destek vermemesi • Su ürünleri kooperatifleri ana sözleşmesinin yetersizliği ve ihtiyaçlara cevap verememesi • Haksız rekabet (kooperatif haricinde kayıt dışı balık alım ve satımı yapan kayaflarla rekabet etmede yaşanan güçlükler) • Balıkçı barınakları üzerinde üst yapı tesislerinin eksikliği ve yapılmasındaki güçlükler • Devlet desteğinin yetersizliği • Balık fiyatlarının istikrarsızlılığı • Artan av gücü (1960’ların başında tekne başına 2–3 posta ağ varken, günümüzde tekne başına 30–40 posta ağ düşmektedir). İleriye Yönelik Projeleri • Soğuk hava deposu tesis etmek • İdari bina sahibi olmak • Çıkarlar ve amaçlar farklı olduğu için, sadece küçük ölçekli balıkçıları kapsayan ayrı bir üst örgütlenme gerçekleştirmek Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar İkinci konutlar, turizm ve balıkçılık arasında kıyı alanı kullanımından kaynaklanan sorunlar mevcuttur. Bölgede (Gerence Körfezi ve Eğri Liman civarı) mevcut çok sayıda korunaklı koyun balık çiftlikleri tarafından kapatılması ve bu çiftliklerin yakınından dahi geçilememesi nedeniyle balıkçılar açısından özellikle sert havalarda ciddi barınma sorunları ortaya çıkmaktadır. Yaz aylarında civarda bulunan çok sayıda plajlar nedeni ile de av sahasında bir daralma söz konudur. Balıkçılığın Durumu Dalyanköy’deki balıkçı kooperatifi oldukça işlevsel bir kooperatif durumundadır. Kooperatif tarafından kooperatifçilik bilincini aşılamak üzere bilgilendirici broşürler bastırılmış ve üyelere dağıtılmıştır. Yine, kooperatif desteği ve işbirliği ile Dalyanköy’de EÜ Su Ürünleri Fakültesi tarafından 1995 yılında 100 bloktan oluşan bir yapay resif projesi uygulanmıştır. Yörede, trata yasağından sonra 13 tekne uzatma ve paragat balıkçılığına geçiş yapmıştır. Hemen her teknede paragat takımı ve uzatma ağı bulunmaktadır. Sinagrite yönelik kalın paragat avcılığı yapılmakta ayrıca 5–6 teknede trança ağı bulunmaktadır. 2003 yılında bölge balıkçıları tarafından yaklaşık 1200 kg trança yakalanmıştır. Dalyanköy balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler çizelge 78’de, kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler ise çizelge 79’da verilmiştir. İnce paragat Dalyanköy balıkçıları tarafından sargosun hedeflendiği 2 m ile mercanın hedeflendiği 70 m derinlikleri arasındaki kum, çamur, çayır ve taşlık bölgelerde kullanılmaktadır (Şekil 237). Genelde düz atılan paragat taşa göre farklı şekiller de alabilir. Suda 2–3 saat kalan paragatın atım saati hedef türe göre değişebilmektedir. Genellikle şafaktan önce atılan paragat güneşten bir saat sonra toplanır fakat, mercan hedeflenerek yapılan avcılıkta takım gündüz değişik saatlerde de kullanılabilir.

224

Çizelge 78. Dalyanköy balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Fangri (Pagrus pagrus) Kalamar (Loligo vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Sinagrit (Dentex dentex)

Yoğun Avcılık Dönemi
Tüm yıl Kasım-Mayıs Eylül-Kasım Nisan-Mayıs Ekim-Şubat Ekim-Ocak Ağustos-Eylül

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat, Olta Uzatma ağları, Paragat Olta Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat

Av Sahası: Dalyanköy, Ilıca açıkları, Gerence, adalar civarı Dip Yapısı: Kumluk, çamur, tragana, taşlık, eriştelik

Çizelge 79. Dalyanköy balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Taş Ağ Dönek Uzatma Ağı İnce Paragat Barbun Uzatma Ağı Palamut Uzatma Ağı

Tekne Sayısı
-

Av Takımı Sayısı*
6 2 +** -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

İnce paragat balıkçılığında yem olarak genellikle, ahtapot, sübye, kalamar, mamun ve sülünes kullanılmaktadır. Hedef türler sargoz, mercan, karagöz, çipura ve iskatari (Spondyliosoma cantharus) olan ince paragat balıkçılığında, tesadüfî türler olarak ise trança, köpekbalığı, lâhos, orfoz ve dülger balığı da yakalanabilmektedir. Çıkan müren ve mıgriler ıskarta edilmektedir. İnce paragat düz kuma atıldığında beş yıla kadar kullanılabilmektedir. Fakat, taşa atıldığında takılması yüksek olasılıktır. Bir sele paragatın 60 TL malzeme ve 40 TL işçilik maliyeti olmak üzere toplam 100 TL’sına mal olduğu bildirilmiştir (Nisan 2005). İnce paragatla avcılık balıkçılar tarafından temiz ve kârlı ama zahmetli bir iş olarak görülmektedir. Dalyanköy’de dönek ağı adı da verilen fanyalı uzatma ağları, kefalin göç dönemi olan Ekim-Ocak ayları arasında Dalyan kıyılarında 10 m derinliğe kadar kum, erişte ve taşlık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 238). Bu ağlar bir ucu salyangoz şekilli olarak akşam atılıp sabah kaldırılmaktadır. Ağın kurulduğu bölgeden geçen kefal, palamut, çipura, sargoz ve ticari önemi olan birçok diğer tür hedef kabul edilmektedir. Tesadüfî olarak turna yakalanan bu ağlarda çıkan iskorpit, ceryan ve ot balıkları ıskarta edilmektedir. Taş ağı Mart’tan itibaren 4–5 ay kullanılmaktadır (Şekil 239). Avcılık daha çok Karaburun, Alaçatı ve Sığacık’ta bulunan 5–50 m arası derinliklerdeki taşlık sahalarda yapılır. Ağlar kıyıdan veya açıktan taşlık sahaya bırakılır. Bu ağlar akşamüstü atılıp sabah toplanmaktadır. Yakalanan hedef türler sinagrit, sargoz ve ıstakoz, tesadüfî türler ise karagöz, adabeyi ve mercandır.

225

Şekil 237. İnce paragat (Çeşme-Dalyanköy)

226

Şekil 238. Dönek fanyalı uzatma ağı (Çeşme-Dalyanköy)

227

Şekil 239. Taş ağı planı (Çeşme-Dalyanköy)

228

3.1.24. ÇEŞME (MERKEZ) Çeşme ilçesi, İzmir ilinin en batı ucunda yer alır (Şekil 240). İzmir şehir merkezine uzaklığı 80 km’dir.

Şekil 240. Çeşme coğrafik konumu Doğudan Urla, kuzeyden Karaburun, batı ve güneyden Ege Denizi ile çevrilidir. Yüzölçümü 260 km2, nüfusu 37372’dir. Yazın turizmin gözde merkezlerinden biri olan Çeşme’de oldukça küçük bir balıkçı barınağı ile çarşı içerisinde küçük balıkçı dükkânları bulunmaktadır (Şekil 241 ve 242). Çeşme’de zaman zaman gırgır ve trol gibi büyük balıkçı teknelerinin kullandığı büyük bir liman da bulunmaktadır (Şekil 243).

Şekil 241. Çeşme Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

229

Şekil 242. Çeşme Balıkçı Barınağı

Şekil 243. Çeşme Limanı ve büyük balıkçı (gırgır, trol) tekneleri S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi Çeşme balıkçılığının genel durumu Çizelge 80’de özetlendiği gibidir.

230

Çizelge 80. Çeşme balıkçılığının genel durumu
S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 2003 30 20 20 20 10* 70–80 60 67 Yok Yok

* Plaka sıkıntısı çeken amatör gibi görünüp profesyonel çalışan tekneler

Sorunları • Yasadışı avcılık yapan troller. Yasak avcılığın engellenememesi • Denetim yetersizliği • Aidatların toplanamaması • Balıkçıların gelirinin çok düşük olması • Av veriminin düşük olması • Balıkçıların kooperatife sahip çıkmaması • Balık çiftlikleri nedeni ile av sahalarının daralması İleriye Yönelik Projeleri • Yok Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Balık çiftliklerinin kendi kafesleri etrafında avcılık yapması buna karşın aynı av sahasının kıyı balıkçısına kapatılması tezat bir durum ortaya çıkarmaktadır. Balıkçılığın Durumu Çeşme balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 81’de kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 82’de verilmiştir.

Çizelge 81. Çeşme balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Kalamar (Loligo vulgaris) Sargos (Diplodus sargus) Sinagrit (Dentex dentex)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kış ayları Yaz ayları/Tüm yıl Yaz ayları Yaz ve Güz ayları Yaz ayları Yaz ayları

Av Aracı
Ahtapot çaparisi Uzatma ağları Uzatma ağı, Paragat, Olta Olta Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Paragat

Av Sahası: Karaburun-Seferihisar arası Dip Yapısı: Tragana, taşlık, eriştelik

231

Çizelge 82. Çeşme balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sinagrit Fanyalı Uzatma Barbun Fanyalı Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat Sırtı Kateti Olta İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
8–10 10–15 30 30 30

Av Takımı Sayısı*
25–30 15-25 +** + + + + +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

İnce paragat Çeşme, Karaburun ve Alaçatı sahillerinde yıl boyunca 5–16 m derinliklerdeki taş ve eriştelik sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 244). Paragat takımları, genellikle ay karanlığında gece saat 2–3 gibi atılıp, güneş doğarken toplanmaktadır. Düz olarak atılan bu paragatlar sardalye, mamun ve bazen de kalamarla yemlenmektedir. İnce paragatta çipura, sargoz ve melanurun yakalanması hedeflenmekte fakat tesadüfî olarak sinagrit, fangri ve mercan da yakalanmaktadır. Yakalanan hanoz ve hani balıkları denize geri atılmaktadır. Bir sele paragatın, işçilik dâhil maliyeti 150 TL olarak bildirilmiştir. Kalın paragat Çeşme ve Karaburun sahillerindeki 50–120 m derinlikler arasında bulunan taşlık sahalara düz olarak atılmaktadır (Şekil 245). Takım suda genellikle 2–3 saat kalmaktadır. Sardalye, kalamar, sübye ve ahtapotla yemlenen kalın paragatın hedef türleri sinagrit ve fangri, tesadüfî balıklar ise orfoz ve akyadır. Hanoz (hani), ot balığı, köpekbalığı ve vatoz denize geri atılan türlerdir. Bir takımın maliyeti 200 TL olarak bildirilmiştir. İnce ve kalın paragat takımlarının Çeşme’de bulunan 30–40 balıkçının tamamında olduğu belirtilmektedir. Kasım-Aralık aylarında Çeşme Liman içinde amatör olarak sırtı çeken 10–15 tekne olduğu belirtilmektedir. Sırtı sabaha karşı ve akşamüstü güneş batmadan önce, tekne arkasından ve yüzeyden, yaklaşık 5 mil hızla çekilmektedir (Şekil 246-A). Torik ve palamudun hedeflendiği takımda, suni yem ya da ufak taze turna kullanılmaktadır. Tesadüfî olarak çipura, karagöz, mercan ve turnanın da yakalandığı sırtıda, herhangi bir ıskarta tür çıkmamaktadır. Amatörlerin kullandığı bir başka takım da kateti oltadır (Şekil 246-B). Yaklaşık 30 teknenin kullandığı bildirilen bu olta, Ekim-Haziran ayları arasında Sakız - Çeşme arası fener yeri ve döküntü alanında 35–50 m derinliklerde sabah ve akşamüstü güneş batmadan bırakılmakta ve 10 dakika sonra yemi tazelenmektedir. Yem olarak sülünes, sübye ve kalamar kullanılmaktadır. Hedef tür mercan, karagöz ve fangri, tesadüfî ürünler ise kupes, istavrit, iskorpit ve ahtapottur. Çıkan hanozlar geri atılmaktadır. Barbun fanyalı uzatma ağları Güvercinlik, Alaçatı, Azmak ve Karaburun önlerinde 25–70 m derinliklerdeki erişte, yosun ve kumlu sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 247). Sabah ve akşamları düz olarak atılan ağlar birkaç saat sonra toplanır. Bu ağlar ile barbun haricinde tesadüfî olarak kupes, istavrit, izmarit, adabeyi, sinagrit ve fangri de yakalanmaktadır. Ağlardan ıskarta olarak çıkan türler ise köpekbalığı, vatoz, ot balıkları ve hanozdur. Troller ve yunusların ağlara zarar verdikleri bildirilmektedir. Sinagrit fanyalı uzatma ağı, Haziran-Ağustos ayları arasında Güvercinlik, Göcek ve Alaçatı önlerindeki 50–120 m derinlikleri arasında bulunan taşlık sahalarda, taşın etrafı sarılacak şekilde kullanılmaktadır (Şekil 248). Ağlar akşamüstü atılıp sabah güneş doğarken toplanmaktadır. Hedef türler sinagrit ve fangri, satılabilen diğer türler ise, mercan ve ıstakozdur. Köpekbalığı ve vatoz ıskartalar arasındadır. Sinagrit fanyalı uzatma ağının 400 TL malzeme, 30 TL işçilik bedeli olmak üzere toplam maliyetinin 430 TL civarında olduğu bildirilmiştir. Bu ağlardan teknelerde 25–30 posta bulunmaktadır.

232

Şekil 244. İnce paragat (Çeşme)

233

Şekil 245. Kalın paragat (Çeşme)

234

A

B Şekil 246. A) Sırtı olta takımı ve B) Kateti olta takımı (Çeşme)

235

Şekil 247. Barbun fanyalı uzatma ağı planı (Çeşme)

Şekil 248. Sinagrit fanyalı uzatma ağı planı (Çeşme)

236

3.1.25. ÇİFTLİKKÖY Çeşme ilçe merkezinden 5 km uzaklıktaki Çiftlikköy’ün önemli gelir kaynakları tarım, balıkçılık ve turizmdir (Şekil 249)

Şekil 249. Çiftlikköy coğrafik konumu Yarımadanın batısında yer alan Çiftlikköy balıkçılığı da küçük ölçekli yapılan kıyı balıkçılığı karakterindedir (Şekil 250).

Şekil 250. Çiftlikköy Balıkçı Barınağı

237

S.S. Çiftlikköy Su Ürünleri Kooperatifi Çiftlikköy balıkçılığının genel durumu ve Çiftlikköy Su Ürünleri Kooperatifinin yapısal durumu Çizelge 83’de özetlenmiştir. Çizelge 83. Çiftlikköy balıkçılığının genel durumu
S.S. Çiftlikköy Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1997 73 20 Yok 20 1–2 80 91 27 Yok Yok

Sorunları • Kooperatifin yeterince faal olmaması • Liman girişinin sığ olması • Yasadışı trol avcılığı • Av veriminin düşük olması ve mezat yapılamaması İleriye Yönelik Projeleri • En kısa zamanda mezat gerçekleştirmek Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Yerel küçük ölçekli balıkçılar ile dışarıdan gelen özellikle trol balıkçıları arasında anlaşmazlıklar mevcuttur. Yaz aylarında artan turizm nedeni ile sınırlı av sahasının kullanımında anlaşmazlıklar ortaya çıkmaktadır. Balıkçılığın Durumu Çiftlikköy balıkçılığının av dönemleri ve kullanılan av araçlarına ilişkin bilgiler Çizelge 84’de kullanılan av takımları ve tekne sayılarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 85’de verilmiştir.

238

Çizelge 84. Çiftlikköy balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Fangri (Pagrus pagrus) Kalamar (Loligo vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Sinagrit (Dentex dentex) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kış ayları Mart-Mayıs Mayıs-Haziran Temmuz-Ekim Ocak-Şubat Mart-Nisan Mart-Nisan

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, Zıpkın Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Olta Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları

Av Sahası: Çiftlikköy açıkları, Çeşme Dip Yapısı: Tragana, taşlık, eriştelik Çizelge 85. Çiftlikköy balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma Ağı Kalın Uzatma Ahtapot Sırtısı Kalın Paragat

Tekne Sayısı
15 15 15

Av Takımı Sayısı*
18PA+2Misina(Bez+Misina) 16 3 1-2

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Çiftlikköy önlerinde barbun ağı ile 30–100 m derinliklerdeki erişte, taş ve çamurlu alanlarda Aralık, Ocak ve Şubat ayları haricinde 8–9 ay avcılık yapılmaktadır (Şekil 251 ve 252). Akşamüstü düz olarak atılan ağlar, 1 saat sonra güneş batarken kaldırılmaktadır. Barbun ağları yan ürün olarak kupes ve tirsi de yakalamaktadır. Bir posta barbun ağının yaklaşık maliyet bedeli 100 TL olup, bu tutarın 75 TL’sı malzeme ve 25 TL’sı da işçilik için harcanmaktadır (Nisan 2005). İzmir Körfezi uzatma ağı balıkçılığında yaşanan en önemli sorunların başında gelen, bu ağların trol ve yunuslardan zarar görmesi sorunu Çiftlikköy balıkçılığında da aynı şekilde yaşanmaktadır. Kalın ağ Şubat-Ağustos ayları arasında Çiftlikköy ve Alaçatı önlerinde 20–30 m derinliklerdeki eriştelik sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 253). Akşam zikzak şeklinde atılan ağlar sabah kaldırılmaktadır. Hedef türlerin sinagrit, mercan, adabeyi, ahtapot ve sübye olduğu ağlarda tesadüfî tür olarak torik çıkmaktadır. Yakalanan kedi köpekbalığı (Scyliorhinus canicula), çuçuna, iskorpit, vatoz, müren ve yılan balıkları ıskarta edilmektedir. Yaklaşık toplam maliyeti 140 TL (100 TL malzeme, 40 TL işçilik) olarak bildirilen bu kalın ağların yunus, fok ve trollerden çok zarar görmesinden yakınılmaktadır. Bir balıkçının tahminine göre bir ağın ömrü bir senedir ve kullanılan 250 posta ağın yaklaşık 100 postası trol avcılığından dolayı kaybolmaktadır. Gelirin nispeten düşük olduğu kış boyunca, yaklaşık 15 tekne ahtapot sırtısı ya da diğer bir ifade ile ahtapot çaparisi (parangula) kullanmaktadır (Şekil 254). Kullanılan yem kupes, yakalanan tek tür ise ahtapottur. Her teknede ortalama üç sırtı bulunmaktadır. Çiftlikköy önlerinde 1–30 m derinliklerdeki sırtıyla ahtapot avcılığı gündüz güneş batana kadar, tekne akıntıyla sürüklenirken yapılır. Takım ahtapot yakalanana kadar suda kalır. Zor balıkçılık olarak nitelendirilen bu işte, tek başına 3 sırtı kullanan bir balıkçının günde yaklaşık 30 TL kazanabileceği bildirilmiştir (Nisan 2005). Çiftlikköy’de 10–15 kayıkta 2–3 kalın paragat, hemen hemen her teknede de 1–2 sepet ince paragat olduğu bildirilmiştir (Şekil 255). Kalın paragat yıl boyunca Çiftlikköy önlerinde 20–100 m derinliklerdeki taşlık alanlarda kullanılmaktadır. Gündüz saat 10–11 gibi düz olarak bırakılan paragat

239

1–2 saat sonra kaldırılmaktadır. Tirsi, sardalye ve kupesin yem olarak kullanıldığı kalın paragatta hedef türler fangri ve mercandır. Yan ürün olan köpek balığı ise bazen pazarlanmakta bazen ıskarta edilmektedir. Bir paragatın en fazla bir yıl içinde kopup denizde kaldığı bildirilmiştir.

Şekil 251. Barbun sade uzatma ağı (bez) (Çiftlikköy)

Şekil 252. Barbun sade uzatma ağı (Misina) (Çiftlikköy)

240

Şekil 253. Fanyalı kalın uzatma ağı planı (Çiftlikköy)

241

Şekil 254. Parangula (ahtapot çaparisi) olta takımı (Çiftlikköy)

242

Şekil 255. Kalın paragat (Çiftlikköy)

243

04 güney ege

244

245

246

4. GÜNEY EGE Çalışmanın bu kısmında yine kuzeyden güneye doğru olmak üzere, İzmir’in ilçesi Alaçatı’dan başlayarak sırasıyla, Aydın ili, Muğla ili ve Bodrum Yarımadası civarındaki önemli balıkçılık merkezlerine kadar çalışmalar sürdürülmüştür. Bu kısımda, sırasıyla Alaçatı, Sığacık, ÖzdereAhmetbeyli, Zeytinköy-Selçuk, Kuşadası, Güzelçamlı, Didim, Akbük, Gürçamlar, Kıyıkışlacık, Güllük, Torba, Göltürkbükü, Gündoğan, Yalıkavak, Turgutreis, Akyaka, Akçapınar, Datça, Bozburun ve Marmaris’de bulunan su ürünleri kooperatifleri ile yöredeki balıkçı barınak ve limanları ziyaret edilmiş ve veriler toplanmıştır. 4.1. İZMİR Çalışmanın Güney Ege kısmı, İzmir ilinin güneyinde yer alan Alaçatı ilçesi ile başlamakta, Seferihisar-Sığacık, Özdere-Ahmetbey ve Selçuk-Zeytinköy şeklinde devam etmektedir. 4.1.1. ALAÇATI Alaçatı’nın ana geçim kaynağı turizm ve tarımdır. Özellikle son yıllarda iç turizmin artmasıyla kışın 8000 civarında olan nüfus yazın 50–60 binlere çıkmaktadır (Şekil 256).

Şekil 256. Alaçatı coğrafik konumu Bununla birlikte küçük ölçekli balıkçılık önemli bir yere sahiptir (Şekil 257 ve 258). 2003 yılında kurulan S.S. Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi’nin 35’i tekne sahibi olmak üzere toplam 45 üyesi mevcuttur. Kooperatife üye olma oranı % 90 civarındadır ve üyelerin tamamı ürününü kooperatif kanalıyla pazarlamaktadır (Çizelge 86).

247

Şekil 257. Alaçatı Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

Şekil 258. Alaçatı Balıkçı Barınağı

248

S.S. Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi Çizelge 86. Alaçatı balıkçılığının genel durumu
S.S. Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 2003 45 25 25 10 Yok 50 82 Yok 11.00

*Üyelerin tamamı ürününü kooperatif kanalıyla pazarlamaktadır. Ürün genelde mezatta satılmakla birlikte zaman zaman Güzelbahçe ve Merkez Balık Hali’ne de gönderilmektedir.

Sorunları • Yasadışı trol avcılığı İleriye Yönelik Projeleri • Ortaklarına ucuz malzeme temin etmek • Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar • Eskiden çipura yatağı olarak bilinen Mersin Koyu’nda çiftliklerin bulunduğu av sahası günümüzde balıkçılar tarafından kullanılamamaktadır. Balıkçılığın Durumu Alaçatı’da voli fanyalı uzatma ağı göç zamanı olan Ocak, Şubat ve Mart aylarında, liman haricindeki taşlık ve kum topukları olan kıyı bölgelerinde geçit yapan balıkları yakalamak amacıyla kullanılmaktadır (Şekil 259). Genellikle bu ağlarla gecede bir ya da iki voli yapılmaktadır. Kefal, karagöz ve sargozun hedeflendiği ağlarda çıkan ot balıkları ve iskorpitler ıskarta edilmektedir. Zaman zaman bu ağlara deniz kaplumbağaları da takılmaktadır. Bölgedeki uzatma ağı balıkçıları zaman zaman ağlarının trollerden zarar görmesinden yakınmaktadır. Voli fanyalı uzatma ağının 4 postasının yaklaşık maliyeti 800 TL’dir (Nisan 2005). Alaçatı ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 87’de verilmiştir. Çizelge 87. Alaçatı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Voli Uzatma Barbun Uzatma Ağı Kalın Ağ Ahtapot Sırtısı İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
-

Av Takımı Sayısı*
4 +** + +

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

249

Şekil 259. Voli fanyalı uzatma ağı planı (Alaçatı)

250

4.1.2. SIĞACIK (SEFERİHİSAR) Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık, doğal ve korunaklı limanıyla yalnızca balıkçı teknelerinin değil, aynı zamanda yatların da önemli bir uğrak yeridir (Şekil 260).

Şekil 260. Sığacık coğrafi konumu Balıkçı barınağının civarında balık restoranları mevcuttur. Barınağın girişinde bulunan kooperatif günde iki kez (sabah ve akşam) mezat yapmaktadır ve diğer balıkçı dükkânlarından da gün boyu taze balık bulmak mümkündür. Sığacık balıkçılığıda genellikle kıyı balıkçılığı karakterindedir ve bu yörede de paragat balıkçılığı oldukça yaygın olarak uygulanmaktadır (Şekil 261).

Şekil 261. Sığacık Limanı’nda paragat selesindeki iğnelere yem takılması

251

S.S. Sığacık Su Ürünleri Kooperatifi Sığacık balıkçılığının genel durumu Çizelge 88’de özetlenmiştir. Çizelge 88. Sığacık balıkçılığının genel durumu
S.S. Sığacık Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1990 68 52 40 10 Yok 100 (45 amatör) 87 76 Yok 10:30

Sorunları • Dışardan gelen trollerin küçük ölçekli balıkçıların av sahasında avcılık yapması (Yerli troller derin suda çalıştığı için herhangi bir problem yaşanmamakta) • Av sahalarının sınırlı olması İleriye Yönelik Projeleri • Yunusların ağlara verdiği zararı karşılamak • Deniztemiz-Turmepa ile ortaklaşa eğitim-bilgilendirme faaliyeti yürütmek ve denizlerin korunmasına katkıda bulunmak. Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Tatil köyünde bulunan sörf ve dalış okulunun balıkçıya ait av sahasını (Poyraz burnu ile Killik burnu arası) kullanmasından kaynaklanan anlaşmazlıklar mevcuttur. Balıkçılığın Durumu Sığacık ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 89’da özetlenmiştir.

252

Çizelge 89. Sığacık balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Fangri (Pagrus pagrus) Karagöz (Diplodus vulgaris) Köpekbalığı (Mustelus mustelus) Mercan (Pagellus erythrinus) Sargos (Diplodus sargus) Sinagrit (Dentex dentex)

Yoğun Avcılık Dönemi
Eylül-Nisan/Tüm Yıl Ekim-Kasım / Bahar Mayıs-Ağustos Kış ayları Şubat-Nisan Haziran-Ağustos Ağustos-Ekim Şubat-Mayıs

Av Aracı
Uzatma ağları Olta, Paragat Uzatma ağları, Paragat Paragat Uzatma ağları Olta, Paragat Paragat Uzatma ağları, Olta

Av Sahası: Teke Burnu-Doğanbey Burnu arası, Alaçatı Limanı önleri Dip Yapısı: Kumluk, taşlık Sığacık ve civarında kullanılan belli başlı av araçları ve bu av araçlarının miktarlarına ilişkin tahmini değerler Çizelge 90’da verilmiştir. Çizelge 90. Sığacık balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sinagrit Fanyalı UA*** Beyaz Köpekbalığı Sade UA Palamut-Tombik Sade UA İnce Paragat (Mantarlı) Kalın Paragat Barbun Uzatma Ağı Dil Uzatma Ağı Trol

Tekne Sayısı
3 -

Av Takımı Sayısı*
30–40 30 5 +** + -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır. *** Uzatma ağları

Mantarlı ince paragat Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında, Çeşme ve Kuşadası arasında 1–15 m derinliklerdeki topukluk ve kumlu sahalarda akşam saat 10.00 civarında atılıp sabah 06.00 dolaylarında toplanmaktadır. Yem olarak balıkçıların dalarak çıkarttıkları deniz patlıcanı ve Bostanlı’dan getirilen mamun kullanılmaktadır (Şekil 262). Yakalanan türler karagöz ve mırmırdır. Balıkçılar bir sezonda ortalama 5 sepet paragatın kaybedildiğini bildirmişlerdir. Kalın paragat Ocak ve Şubat aylarında, Çeşme-Kuşadası arasında, 30–100 m derinliklerdeki taş ve kayalık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 263). Şafakta zikzak şeklinde atılan ağlar 3–4 saat sonra kaldırılmaktadır. Yem olarak küçük kupes ya da ahtapot kullanılan paragatın hedef türleri sinagrit, orfoz ve lâhos, ıskartası ise mürendir. Balıkçılar iki aylık sürede ortalama iki sele paragatı denizde kaybettiklerini bildirmişlerdir.

253

Şekil 262. Mantarlı ince paragat (Sığacık)

254

Şekil 263. Kalın paragat planı (Sığacık)

255

Sinagrit fanyalı uzatma ağı Şubat, Mart ve Nisan aylarında Çeşme Kuşadası arasında 20–200 m derinliklerde dip radarıyla tespit ettikleri taşlık, sert ve kayalık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 264). Ağlar denize zikzak ya da taşın şekline göre bırakılmaktadır. Gün batımında atılan ağlar gün doğumunda toplanmaktadır. Hedef tür sinagrit olmakla beraber, bu ağlarda ticari önemi olan lipsoz, akya, böcek ve köpek balığı da çıkmaktadır. Iskartası olmadığı bildirilen ağlara yunuslar zarar vermektedir. Sığacık’ta 3 teknenin 30–40 posta bu ağlardan kullandığı ve her av sezonunda 100 posta ağdan yaklaşık 20 postasının takıldığı için denizde bırakıldığı tahmin edilmektedir.

Şekil 264. Sinagrit fanyalı uzatma ağı planı (Sığacık)

256

Beyaz köpekbalığı sade uzatma ağı üreme dönemi olarak bildirilen Şubat, Mart ve Nisan aylarında Çeşme-Kuşadası arasında 50–200 m derinliklerdeki taşlık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 265). Gün batımında zikzak şeklinde ya da taşın yapısına göre atılan ağlar gün doğumunda toplanmaktadır. Beyaz köpek balığı sade uzatma ağları nadiren tesadüfî ürün olarak akya ve trança da yakalamaktadır. Bir dönemde 30 postadan yaklaşık 5 postası denizde kaybedilmektedir. Bu ağların bir postasının yaklaşık maliyeti (Nisan 2005) işçilik dâhil 130 TL olarak bildirilmiştir.

Şekil 265. Beyaz köpekbalığı sade uzatma ağı planı (Sığacık) Tombik sade uzatma ağı Kasım-Nisan döneminde Alaçatı-Teke Feneri arasında yüzeyde kullanılmaktadır (Şekil 266). Derinliği 10–50 m olan sahada zemin çamur ve samandır. Ağlar aysız gecelerde yakamoza bakılarak çevirme şeklinde atılır, hem labut hem de dip feneriyle ürkütülür ve 2 saat sonra kaldırılır. Ay varsa uzatma olarak atılır ve bir gece suda kalır. Genellikle hedef tür, yörede iri palamut denilen, tombik (Sarda sarda) olmaktadır. Bunun yanında turna, torik ve melanur da çıkmaktadır.

257

Şekil 266. Tombik sade uzatma ağı planı (Sığacık)

258

4.1.3. ÖZDERE – AHMETBEYLİ Kış nüfusu 10200 olan Özdere’nin ana geçim kaynağı tarım ve turizmdir (Şekil 267 ve 268). Bununla birlikte az sayıda kişiye geçim kaynağı sağlayan balıkçılık, kıyı alanı içinde önemli bir yere sahiptir.

Şekil 267. Özdere coğrafi konumu

1995 yılında kurulan S.S. Özdere-Ahmetbeyli Kooperatifi’nin bugün 35’i tekne sahibi olmak üzere toplam 50 üyesi vardır (Şekil 269 ve Çizelge 91).

Şekil 268. Özdere-Ahmetbeyli Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

259

Şekil 269. S.S. Özdere-Ahmetbeyli Su Ürünleri Kooperatif Binası ve balıkçılarla yapılan anket çalışması S.S. Özdere-Ahmetbeyli Su Ürünleri Kooperatifi Çizelge 91. Özdere-Ahmetbeyli balıkçılığının genel durumu
S.S. Özdere-Ahmetbeyli Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1995 50 40 (35 tekne sahibi) 35 10 Yok 100–120 83 80 Yok Yok

Sorunları • Limanın küçük, girişinin sığ olması ve lodostan etkilenmesi • Yasadışı avcılık İleriye Yönelik Projeleri • Limanı iyileştirmek • Mezat yapmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kıyı alanının tarım, balıkçılık, yerleşim, turizm ve askeri amaçlı kullanımı söz konusu olduğu halde, kullanıcı gruplar arasında önemli bir anlaşmazlık gözlenmemiştir.

260

Ancak, yazın plaj ve kampların av sahasını sınırlaması söz konusudur. Ayrıca, kooperatif üyesi balıkçılar yasa dışı olarak şebekelerle avcılık yapanlardan şikâyet etmektedir. Balıkçılığın Durumu Özdere ve Ahmetbeyli civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 92 ve 93’de özetlenmiştir. Çizelge 92. Özdere-Ahmetbeyli balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Melanur (Oblada melanura) Mercan (Pagellus erythrinus) Sarpa (Sarpa salpa) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Bahar ayları Nisan-Mayıs Tüm yıl Kış ve Bahar ayları Kış ve Bahar ayları Tüm yıl Kış ve Bahar ayları Bahar ayları

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, UA* Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Olta, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Doğanbey Ada Burnu ile Pamucak arası Dip Yapısı: Kumluk, taşlık, çamur, erişte Çizelge 93. Özdere-Ahmetbeyli balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Ahtapot-Sübye Fanyalı Uzatma Ağı Kupes Sade Uzatma Ağı Palamut Uzatma Ağı Kılıç Paragatı Mercan Paragatı Çipura Paragatı Barbun Uzatma Ağı

Tekne Sayısı
3 -

Av Takımı Sayısı *
15 5 6 8-9 +** + -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

Ahtapot-Sübye fanyalı uzatma ağı Nisan Mayıs aylarında Özdere, Pamucak, Gümüldür önlerinde 5 kulaçtan 35 kulaca kadar olan topuk ile kumun birleştiği yerlerde kullanılmaktadır (Şekil 270). Ağlar güneş batımında atılıp gün doğumunda kaldırılır. Sübye ve ahtapot dışında ticari önemi olan peygamber balığı, köpekbalığı, palaska, palamut, ıstakoz, mıgri ve lipsoz da yakalanmaktadır. Çıkan vatoz, çuçuna ve kedi balıkları ıskarta edilmektedir.

261

Şekil 270. Ahtapot-Sübye fanyalı uzatma ağı planı (Özdere-Ahmetbeyli)

262

Kupes ağı Mart, Nisan ve Mayıs aylarında 8–20 m derinliklerdeki erişte, çamur ve kumlu sahalara zikzak şeklinde atılmaktadır (Şekil 271). Bu ağlarla kupes haricinde istavrit ve tirsi de yakalanmakta, pek ıskarta tür çıkmamaktadır. Balıkçılar şebeke trol ve dalgıçlardan yakınmaktadır.

Şekil 271. Kupes sade uzatma ağı planı Palamut uzatma ağları Kasım-Mart ayları arasında 5–20 m derinliklerdeki ot ve kumlu sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 272). Zikzak şeklinde akşam atılan ağlar sabah kaldırılır. Palamut haricinde kefal, turna, tombik ve akyanın tesadüfî ürün olarak yakalandıkları ağlarda, ıskarta olarak köpek ve kedi balıkları da çıkmaktadır.

263

Şekil 272. Palamut sade uzatma ağı planı (Özdere-Ahmetbeyli) Kılıç paragatı 1–2 numara iğnelerden yapılmakta, açıklarda 100–150 m derinliğindeki sulara zikzak şeklinde atılmaktadır (Şekil 273). Sardalye ve tirsi ile yemlenen paragatlar akşam bırakılıp sabah toplanmaktadır. Kılıç paragatı ile torik de yakalanmaktadır.

Şekil 273. Kılıç paragatı planı (Özdere-Ahmetbeyli)

264

Mercan paragatı yıl boyunca 50–70 m arası derinliklerdeki taş veya otlu sahalara gece yarısı atılmaktadır (Şekil 274). Sardalye, mürekkep balığı ya da kalamarla yemlenen takım 5 saat sonra toplanır. Mercan ve fangrinin hedeflendiği paragatta tesadüfî olarak kırlangıç, ıskarta olarak ise köpek, kedi ve yılanbalıkları yakalanmaktadır. Çipura paragatı Mayıs, Haziran ve Temmuz ayları yoğun olmak üzere tüm yıl boyunca 1–20 m arası derinliklerdeki taş, ot ve kumlu sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 275). Mamun, sardalye, mürekkep balığı, ve kalamarla yemlenen paragatların hedef türleri çipura, mırmır, karagöz ve levrektir. Çıkan mıgri denize geri atılmaktadır.

Şekil 274. Mercan paragatı planı (Özdere-Ahmetbeyli)

265

Şekil 275. Çipura paragatı planı (Özdere-Ahmetbeyli)

266

4.1.4. ZEYTİNKÖY (SELÇUK) Zeytinköy, Selçuk İlçesi’ne bağlı küçük bir beldedir (Şekil 276). Zeytinköy sınırları içinde doğal koruma alanı olan ve Milli Park olarak ilan edilen Gebekirse Gölü bulunmaktadır (Şekil 277 ve 279). Yöredeki balıkçılar tarafından 1976 yılında kurulmuş oldukça eski bir Su Ürünleri Kooperatifi mevcuttur (Şekil 278 ve Çizelge 94).

Şekil 276. Zeytinköy’den görünüm

Şekil 277. Gebekirse Gölü

267

Şekil 278. S.S. Zeytinköy Su Ürünleri Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi Binası Çizelge 94. Zeytinköy balıkçılığının genel durumu
S.S. Zeytinköy Su Ürünleri Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1976 68 2 2 Yok Yok

268

Sorunları • Av sahası (Gebekirse Gölü – Şekil 259) 1998 yılında Milli Park ilan edildiği için yasal avcılık hakkının olmaması

Şekil 279. Doğal koruma alanı ve milli park ilan edilen Göbekirse Gölü İleriye Yönelik Projeleri • Avcılık haklarını geri kazanmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Herhangi bir anlaşmazlık belirtilmemiştir. Balıkçılığın Durumu Zeytinköy ve civarında yapılan balıkçılıkta kullanılan av araç gereçi ve tahmini sayısına ilişkin genel bilgi Çizelge 95’de verildiği gibidir. Çizelge 95. Zeytinköy balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Voli Misina

Tekne Sayısı
6–7

Av Takımı Sayısı *
4–5

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Fanyalı uzatma ağı yıl boyunca Pamucak Ahmetbeyli arasında çalışan 6–7 balıkçıda 4–5 posta bulunmaktadır. Avcılık 3–10 m derinlikler arasında kumlu sahalarda yapılır. Ağlar denize zikzak şeklinde ya hemen atılıp kaldırılır ya da akşam atılıp sabah kaldırılır. Mırmır, çipura, kefal ve sarpanın hedeflendiği ağlarda tesadüfî olarak turna ve melanur, ıskarta olarak ise madya, ısparoz ve denizyıldızı çıkmaktadır. Ayrıca, Selçuk Belediyesi ve Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi işbirliği ile Pamucak plajlarının olduğu mevkide 2002 yılında her biri 1 m³ olan 480 adet yapay resif bloğunun atımı gerçekleştirilmiştir. Yöredeki yasa dışı kaçak balıkçılığın önlenmesi ve balık tür ve miktarının arttırılması için yapılan bu yapay resif projesi belli zaman aralıklarında bilimsel olarak izlenmeye devam edilmektedir ( Lök ve ark. 2002).

269

4.2. AYDIN 4.2.1. KUŞADASI Ege Denizi kıyısında ve İzmir’e 95 km uzaklıkta bulunan Kuşadası, Türkiye’nin önemli turizm merkezlerindendir (Şekil 280). 2007 yılı nüfus sayımına göre, Aydın’a bağlı olan ilçenin nüfusu 73 544’dür. Körfezde, Kuşadası Rotary Kulüp ve Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi işbirliği ve Kuşadası Belediyesi desteği ile 2005 yılında yapay resiflerin atımı yapılmıştır. 1995 yılında kurulan S.S. Kuşadası Su Ürünleri Kooperatifi’nin kayıtlı 28 üyesi bulunmaktadır (Şekil 281 ve Çizelge 96). Ancak, bu üyelerden 20’si aktif olarak balıkçılık yapmaktadır.

Şekil 280. Kuşadası genel görünümü ve balıkçı tekneleri

Şekil 281. S.S. Kuşadası Su Ürünleri Kooperatifi İdari Binası Genellikle uzatma ağları ve paragat ile yapılan küçük ölçekli balıkçılık yanında, gırgır ağları ile hamsi ve sardalye avcılığının yapıldığı daha büyük balıkçı takımlarıda kullanılmaktadır (Şekil 282). Kuşadası balıkçı barınağı, Kuşadası Limanı’nın hemen yanında yer almaktadır (Şekil 283). Ayrıca Kuşadası Belediyesi tarafından işletilen balık hali de bölgede pazarlama açısından önemli bir işlevi yerine getirmektedir (Şekil 284). Zengin su ürünleri çeşitliliğinin bulunduğu (Şekil 285) balık halinde gün boyu satış yapılmaktadır (Şekil 286).

270

Şekil 282. Kuşadası Balıkçı Barınağı’nda bulunan balıkçı tekneleri

Şekil 283. Kuşadası Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

Şekil 284. Kuşadası Belediyesi Balık Hali

271

Şekil 285.Balık halinde satışa sunulan ürünler

Şekil 286. Kuşadası Balık Hali

272

Çizelge 96. Kuşadası balıkçılığının genel durumu
S.S. Kuşadası Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1995 28 20 23 30 Yok 100 28 20 2 Yok

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 58 2–3 240

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Trol)*
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 1 4–5 200

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (Gırgır)*
Toplam tekne sayısı Ortalama tayfa sayısı Ortalama deniz iş günü 3 14 190

* Kuşadası’nda daha çok geleneksel balıkçılık yapıldığından trol ve gırgırlara sıcak bakılmıyor. Kooperatife üye tek bir gırgır mevcut.

Sorunları • Balıkçı barınağının henüz kiralanamamış olması • Yasal sınırlar dışında yapılan trol ve dalarak zıpkınla avcılığın önlenememiş olması İleriye Yönelik Projeleri • Balıkçı barınağının kiralanması • Mezat gerçekleştirmek ve ortakların ürününü pazarlamak • Üye sayısını arttırmak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kuşadası Körfezi’nde geleneksel balıkçılık yapanlar ile trol ve gırgır gibi büyük av araçlarıyla avcılık yapan balıkçılar arasında alan kullanımından kaynaklanan sorunlar mevcuttur. Amatör avcılık yapanlar veya amatör avcılık adı altında profesyonel balıkçılık yapanlar ile ticari amaçlı fakat küçük ölçekli balıkçılık yapan balıkçılar arasında da sorunlar yaşanmaktadır.

273

Bunların yanı sıra, balıkçılar ve turizm işletmeleri ile ikinci konut sahipleri arasında, turizm ve site önlerindeki kıyı alanlarının kullanımı konusunda anlaşmazlıklar mevcuttur. Balıkçılar bu alanların en az yılın yarısı gibi bir süre boyunca avcılık amaçlı kullanılamadığından şikayet etmektedir. Balıkçılığın Durumu Kuşadası limanına kayıtlı balıkçı tekneleri genellikle uzatma ağları ve paragat ile küçük ölçekli balıkçılık yapan teknelerden oluşmaktadır. Bununla birlikte, Kuşadası Körfezi’nde kooperatife bağlı 3 adet gırgır teknesi ile hamsi-sardalye avcılığı da yapılmaktadır. Ancak, dışarıdan (Karadeniz) gelen yaklaşık 40-50 adet tekne avcılık sezonu sırasında bu körfezde avcılık yapmaktadır. Benzer durum trol içinde söz konusudur. Yine aynı sayıda ağırlıklı olarak Akdeniz’den (Mersin-İskenderun) gelen tekneler bu körfezde avcılık faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler. Bunun yanında, hafta sonları bu körfezde çok sayıda (1000 civarı) amatör olta balıkçısı da avlanmaktadır. (Çizelge 97). Çizelge 97. Kuşadası Körfezi balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Gırgır Trol Barbun Uzatma Voli Fanyalı Uzatma Dil Uzatma İnce Paragat Kılıç Paragatı

Tekne Sayısı
3 (40-50 dışardan) - (40-50 dışardan) 15 10 6 50 3-5

Av Takımı Sayısı *
+** + 15-50 3-4 30-50 2-4 5-6

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** İlgili balıkçılıkta av takımı sayısı balııkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu sayılar dikakate alınmamıştır.

Barbunya uzatma ağları sade ve fanyalı şekilde olup, sade ağlar da kendi aralarında alçak (50 göz) ve yüksek (100 göz) ağlar olarak isimlendirilmektedir (Şekil 287). Barbunya tor ağları 20 mm ağ göz genişliğinde olup, fanya göz genişliği 125 mm’dir (Şekil 288).

Şekil 287. Barbunya sade uzatma ağı planı (Kuşadası)

274

Şekil 288. Barbun fanyalı uzatma ağı planı (Kuşadası) Barbun sade ve fanyalı uzatma ağları 12 ay boyunca Kuşadası Liman açıklarında 20 ve 150 m derinliklere atılmaktadır. Bu ağlar, kıyıdan 25 m derinliklere kadar canlı Posidonyalık alana, bu derinlikten sonra ise ölü posidonya yaprakların bulunduğu alana ve ayrıca çamur ve draganalık dip yapısına sahip kısımlara atılmaktadır. Hedef tür barbunun dışında tavuk balığı, kolyoz, istavrit, mercan, kupes ve kırlangıç balıkları hedef dışı av, kedi köpek balığı, vatoz ve elektrik balığı da ıskarta olarak yakalanmaktadır. Bir posta donatılmış galsama ve fanyalı ağın 2010 Ocak fiyatları yaklaşık 100 ile 150 TL civarındadır. Kılıç paragatı (Şekil 289) körfezde çalışan trol tekneleri yüzünden avcılığın serbest olduğu her zaman kullanılamamaktadır. Düz bir şekilde bırakılan paragat en az bir gece denizde bırakılmaktadır. Bölgede kullanılan kılıç paragatının yemlenmesinde ucuz ve iyi göründüğü (parlak) için genellikle tirsi tercih edilmektedir. 1000 m uzunluğundaki beden üzerinde 1-2 numara 22 adet kösteklere bağlı iğne bulunmaktadır. Her bir paragat birbirine karışmayacak şekilde bağımsız olarak atılır. Paragatın bir ucu şamandıra ve çapa ile sabitlenirken diğer uç serbest bırakılır. Her iki köstekten sonra bedene bir yüzdürücü strafor takılmaktadır. Paragat, av sahasında seyir yapan gemilere takılmaması için deniz yüzeyinden 7-8 m aşağıya serilmektedir. Hedef tür kılıç balığının yanında lambuka ve küçük boyutlu orkinos da yakalanmaktadır. Iskarta olarak bu takımlarda köpek balıkları da yakalanmaktadır. Bir kılıç paragatının maliyeti yaklaşık 200 TL civarındadır (Ocak 2010).

275

Şekil 289. Kılıç paragatı (Kuşadası) 4.2.2. GÜZELÇAMLI Güzelçamlı Belediyesi’nden alınan verilere göre beldenin nüfusu 5569’dur. Güzelçamlı’nın geçim kaynağı turizm, zeytincilik ve balıkçılığa dayanmaktadır (Şekil 290). Belde’de 1988 yılında kurulmuş 52 ortaklı bir Su Ürünleri Kooperatifi mevcuttur (Şekil 291 ve Çizelge 98). Ayrıca yine Güzelçamlı balıkçılarının yararlandığı balıkçı barınağı da bulunmaktadır (Şekil 292).

Şekil 290. Güzelçamlı Beldesi

276

Şekil 291. S.S. Güzelçamlı Su Ürünleri Balıkçı Kooperatifi Binası, Satış Yeri ve Çay Ocağı

Şekil 292. Güzelçamlı Balıkçı Barınağı Çizelge 98. Güzelçamlı balıkçılığının genel durumu
S.S. Güzelçamlı Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı* Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat** 1988 52 30 25 6 Yok 58 2 Mezat yok

* Güzelçamlı ve Kuşadası balıkçıları aynı av sahasını kullanmaktadır. Ayrıca dışarıdan gelen trol ve gırgır tekneleri de aynı av sahasında avcılık yapmaktadır. Bu nedenle, av sahası içindeki toplam balıkçı sayısı değişiklik göstermektedir. ** Mezat düzenlenmemektedir ancak, kooperatif ortaklarının ürününü kendi satış dükkânında pazarlamaktadır.

277

Sorunları • Yasa dışı trol avcılığı • Kıyıya 200 metre uzaklığa kadar olan alana avcılık izni verilmemesi • Bayrak Adası civarında trol avcılığına izin verilmesi İleriye Yönelik Projeleri • Soğuk hava deposu tesis etmek • Kooperatife ulaşım ve nakliye aracı almak • Bayrak Adası civarını trolle avcılığa kapatılması için talepte bulunmak ve bu bölgede kooperatif üyelerinin geleneksel metotlarla avcılık yapmasını sağlamak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Büyük ölçekli balıkçılık yapan tekneler özellikle trollerle yaşanan alan kullanım sorunları mevcuttur. Turizm sezonunda av sahalarının daralması küçük ölçekli balıkçıları, bazı otel sahipleri ve yerleşimcilerle karşı karşıya getirmektedir. Balıkçılığın Durumu Güzelçamlı’da yoğun olarak sade ve fanyalı uzatma ağları ile paragatlar kullanılmaktadır. Kullanılan başlıca uzatma ağları, barbun, yüzer palamut ve voli ağlarıdır (Çizelge 99). İnce ve kalın paragatın dışında, 5-10 tekne yaz aylarında 1000 m’de 33 iğne olacak şekilde toplam 200-250 adet iğneye sahip kılıç paragatları kullanmaktadır. 32 mm ile 36 mm göz genişliğine sahip voli sade uzatma ağları misina ve poliamid malzemeden yapılmaktadır (Şekil 293). Bu ağlar, yıl boyunca Güzelçamlı ve Davutlar Mili Park kıyılarından 200 m mesafede 5 ile 100 m derinlikler arasında, taş ve ot (Posidonya) olmayan alanlara bırakılmaktadır. Yakalanan türlerden kefal, çipura, sarpa, turna ve melanur ekonomik tür, ot balığı, iskorpit, hanoz ve köpek balıkları ise ıskartadır. Bir posta voli sade uzatma ağının bedeli donamı dâhil 100 TL’dir (Ocak, 2010). Çizelge 99. Güzelçamlı balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Uzatma (Galsama) Barbun Uzatma (Fanyalı) Palamut Uzatma Voli Fanyalı Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat Kılıç Paragatı

Tekne Sayısı
20 2-3 15 15 20 20 5-10

Av Takımı Sayısı *
6 30 3-4 6 1 1 6-8

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Şekil 293. Voli sade uzatma ağı planı (Güzelçamlı)

278

Palamut sade uzatma ağının göz genişliği 40 mm olup, 100 veya 120 göz yüksekliğinde donatılmaktadır (Şekil 294). Bu ağlar civarda Ocak ve Nisan ayları arasında kullanılmaktadır. Düz bir şekilde güneş doğmadan önce atılan ağlar, güneş doğduktan hemen sonra kaldırılmaktadır. Palamut’un yanında çok nadir olarak lambuka da yakalanmaktadır. Bir posta palamut ağının maliyeti yaklaşık olarak 250 TL civarıdır (Ocak, 2010).

Şekil 294. Palamut sade uzatma ağı planı (Güzelçamlı) 4.2.3. DİDİM Ege Bölgesi’nin turistik ilçelerinden biri olan Didim doğusunda Güllük körfezi ve Akbük Koyu, batısında Ege Denizi ve kuzeyinde Bafa Gölü ve Menderes Nehri ile sınırı olan bir yarımadada konumlanmıştır. Coğrafik konumu ve tarihi zenginlikleri nedeniyle turizmin çok geliştiği ilçede küçük ölçekli balıkçılık faaliyetleride mevcuttur. Balıkçıların henüz kooperatif şeklinde örgütlenmedikleri Didim’de balıkçı tekneleri Didim Merkez (Şekil 295) ve Didim Taşburun Limanında (Şekil 296) barınmaktadırlar.

Şekil 295. Didim Limanı

279

Şekil 296. Didim Taşburun Limanı 4.2.4. AKBÜK Akbük, Didim ilçe merkezine 23 km, Aydın il merkezine 106 km uzaklıkta, doğal limanı ve sahil şeridinin uzunluğuyla dikkat çeken bir beldedir (Şekil 297). Sahip olduğu özellikler nedeniyle son yıllarda yerli ve yabancı nüfusu artan beldenin ekonomisi turizm ve balıkçılığa dayanmaktadır. Akbük beldesinde 2005 yılında kurulmuş 33 ortaklı bir su ürünleri kooperatifi mevcuttur (Şekil 298 ve Çizelge 100).

Şekil 297. Akbük Limanı

280

Şekil 298. S.S. Akbük Su Ürünleri Kooperatifi ve Satış Yeri Çizelge 100. Akbük balıkçılığının genel durumu
S.S. Akbük Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 2005 33 6 6 20 20 53 62 18 1 yok

(Kaynak: Ünal ve diğ., 2009)

Sorunları • Yasa dışı avcılık • Pazarlama problemleri • Sınırlı av sahası • Üyelerden bağış toplanamaması • Üyelerin ilgisizliği • Sınırlı finansal kaynaklar • Balıkçı kooperatifleri konusunda yertersiz politikalar

281

4.3. MUĞLA 4.3.1. GÜRÇAMLAR Muğla’nın Milas ilçesine bağlı Gürçamlar Köyünün nüfusu 2007 yılı nüfus istatistiklerine göre 385’dir. Gürçamlar’ın geçim kaynağı tarım ve balıkçılık özellikle yetiştiricilik şeklinde yapılan balıkçılıktır. Beldede 1998 yılında kurulmuş 35 ortaklı bir su ürünleri kooperatifi mevcuttur (Çizelge 101). Çizelge 101. Gürçamlar balıkçılığının genel durumu
S.S. Gürçamlar Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1998 35 0 0 Yok 35 100 3 Mezat yok

(Kaynak: Ünal ve diğ., 2009)

S.S. Gürçamlar Su Ürünleri Kooperatifi 1998 yılında kurulmuştur. S.S. Gürçamlar Su Ürünleri Kooperatifi av sahasında yaklaşık 35 balıkçı bulunmaktadır. Kooperatif ağ kafeste deniz balığı yetiştiriciliği yapmaktadır. Kooperatifin 35 kayıtlı üyesi bulunmakta ancak üyeler faal olarak balıkçılık yapmamaktadır. Kooperatif üyesi balıkçılar son yıllarda geçimlerini deniz balığı yetiştiriciliğinden sağlamaktadır. Kooperatife üye olma oranı %100’dür. Kooperatifin 3 adet çalışanı vardır. Kooperatifte kayıt dışı tekne bulunmamaktadır (Ünal ve diğ., 2009). Sorunları • Yasa dışı trol avcılığı • Balıkçı barınağı olmaması • Amatör balıkçılık adı altında ticari olarak zıpkınla balık avcılığı yapılması Balıkçılığın Durumu Gürçamlar’da 3-4 tekne 20 mm karides uzatma ağı, 5-6 tane 38-40-42 mm dil ağı kullanılırken, 2-3 teknede 14-15 numara 500-600 iğneye sahip ince paragat kullanmaktadır (Çizelge 102). Bu takımlar ile karides, dil, çipura, levrek, nadiren de barbun ve mercan yakalanmaktadır. Ayrıca, yaklaşık 20 kişi gündüzleri zıpkın ile dalarak bu bölgede ahtapot avcılığı da yapmaktadır. Çizelge 102. Gürçamlar balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Karides Uzatma Dil Uzatma İnce Paragat Zıpkın (Ahtapot)

Tekne Sayısı
3-4 5-6 2-3 10-15

Av Takımı Sayısı *
10 15 2 -

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta ve paragatta sepet olarak esas alınmıştır.

282

4.3.2. KIYIKIŞLACIK Muğla’nın Milas ilçesine 28 km uzaklıkta bulunan Kıyıkışlacık, Güllük Körfezi sahil şeridi içinde yer almaktadır (Şekil 299). 2007 istatistiklerine göre nüfusu 2000 olan Kıyıkışlacık’ta balıkçılık ayrı bir öneme sahiptir (Şekil 300). S.S. Kıyıkışlacık Su Ürünleri Kooperatifi 1997 yılında kurulmuştur ve Ege Bölgesi’nde ender rastlanan bir şekilde, hem avcılık hem de yetiştiricilik yapan balıkçıları çatısı altında toplamayı başarmıştır (Şekil 301). Kooperatif ortakları arasında voli ve karides ağlarıyla avcılık yapan 15 civarı balıkçı bulunmaktadır. Yöre balıkçıları ortalama 6-7 metre ahşap tekneler kullanmaktadır (Şekil 302). Avcılık yoluyla elde edilen balığın tamamı Kıyıkışlacık Köyünde yer alan 4 adet kayaf tarafından pazarlanmaktadır.

Şekil 299. Kıyıkışlacık genel görünümü

283

Şekil 300. Kıyıkışlacık Balıkçı Barınağı’nda bulunan balıkçı tekneleri

Şekil 301. Kıyıkışlacık balıkçıları ile yapılan anket çalışması

284

Şekil 302. Kıyıkışlacık balıkçı tekneleri Kıyıkışlacık ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 103’de verilmiştir. Çizelge 103. Kıyıkışlacık balıkçılığının genel durumu
S.S. Kıyıkışlacık Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı* Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı** Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1997 81 51 50 20 3 115 70 62 Yok Yok

* Birçok kooperatif ortağı balıkçılığın yanı sıra zeytincilikten de gelir elde etmektedir. ** Veriler Kıyıkışlacık Köyünde avcılık ve yetiştiricilik yapan toplam balıkçı sayısını göstermektedir.

Sorunları • Finansman sorunu • Kafes balıkçılığı yapan balıkçıların kıyıdan lojistik destek alabilecekleri ünitelerinin olmaması • Balık fiyatlarındaki istikrarsızlık ve pazarlama sorunu

285

İleriye Yönelik Projeleri • Altyapısı tamamlanmış 1200 ton kapasiteli kafeslerde kapasiteyi dolduracak şekilde üretim gerçekleştirmek • Finansman ihtiyacını karşılamak Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Dünyaca ünlü İasos harabelerini barındıran Kıyıkışlacık Köyü, son yıllarda artan nüfus baskısı ile karşı karşıya olmasına rağmen balıkçılar tarafından, alan kullanımına dair herhangi bir sorun bildirilmemiştir. Balıkçılığın Durumu Kıyıkışlacık kültür balıkçılığı aşısından önemli bir merkez olsa da, burada avcılık faaliyetleri de mevcuttur. Kıyıkışlacık balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları Çizelge 104’de verilmiştir. Çizelge 104. Kıyıkışlacık balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Karides Voli Fanyalı Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
20-25 3-5 10 10

Av Takımı Sayısı *
10 3 2 2

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta ve paragatta sepet olarak esas alınmıştır.

Kıyıkışlacık balıkçılığında, başlıca av araçları olarak karides (çatısız) ve voli uzatma ağları ile ince ve kalın paragat kullanılmaktadır. Karides fanyalı uzatma ağında tor ağın göz genişliği 20-22 mm iken, fanya göz genişliği 140 mm’dir (Şekil 303). Tor ağ 0 numara, fanya 3-4 numara ip kalınlığındaki ağlardan donatılmaktadır. Bu ağlar Nisan ile Eylül ayları arasında Güllük Körfezi’nin 12 ile 45 m derinliklerindeki döküntülü ve çamur alanlarına bırakılmaktadır. Sabah 03:00-04:00 gibi atılan bu ağlar, güneş doğduktan sonra hemen toplanmaktadır. Karidesin yanında eskiden bu ağlarda barbun da yakalanırken, atılan ıskarta türler karavida, ısparoz, tirsi ve madyadır. Donam dahil bir posta karides ağının maliyeti Ocak 2010 fiyatları ile 135 ile 150 TL arasında değişirken, sadece ağı yenilenen, kullanılmış yaka, mantar ve kurşun’dan oluşan bir posta ağın maliyeti 90 TL’dir.

Şekil 303. Karides fanyalı uzatma ağı planı (Kıyıkışlacık) Kalın paragat ile lâhos, levrek ve lüfer ince paragat ile çipura ve mercan türleri yoğun olarak yakalanmaktadır. Kalın paragatta 8–9 numara, ince paragatta ise 15 numara iğne kullanılmaktadır.

286

4.3.3. GÜLLÜK Muğla il merkezine 67 km uzaklıktaki Güllük’te liman taşımacılığı, turizm ve balıkçılık önemli kıyı alanı kullanıcıları ve geçim kaynaklarıdır (Şekil 304 ve 305). Güllük’te kış nüfusu 7000 civarındadır. Kentin kuzeyinde bulunan ve çok eski tarihlerden beri kullanıldığı bilinen dalyanda önemli ölçüde balıkçılık yapılmaktadır (Şekil 306). Bunun yanı sıra, Güllük Körfezi (Mandayla Körfezi olarak da bilinir) her türlü balıkçılığın yapıldığı, yetiştiricilik tesislerinin yoğun olarak bulunduğu, balıkçılık açısından verimli bir körfezdir (Çizelge 105). Dalyanda özellikle kefal türleri, çipura, yılan balığı ve sazan avcılığı yapılmaktadır. Dalyan, verimliliği ve doğal güzelliği nedeniyle birçok amatör balıkçının da uğrak yeri özelliği göstermektedir.

Şekil 304. Güllük Limanı

Şekil 305. Güllük Limanı’ndaki balıkçı tekneleri

287

Şekil 306. Güllük Dalyanı Güllük balıkçıları tarafından 1972 yılında kurulan S.S. Güllük Su Ürünleri Kooperatifi 94 üyeye sahip olup, bu üyelerin çoğunluğu (% 90’ı) aktif üye konumundadır (Şekil 307).

Şekil 307. S.S. Güllük Su Ürünleri Kooperatifi İdari Binası ve Satış Yeri

288

Çizelge 105. Güllük balıkçılığının genel durumu
S.S. Güllük Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1972 94 85 60 100 Yok 167 56 90 Yok Mezat yok

* Kooperatif üyeleri balığını kendisi pazarlamaktadır ancak, mezat yapılmamaktadır.

Sorunları • Güllük Dalyanı ile ilgili sorun; 2008 yılında S.S. Dalyan Su Ürünleri Kooperatifi’nin sorumluluğunda olan dalyan şu an Muğla İl Özel İdare’sine bağlı Milas Köylere Hizmet Götürme Birliği sorumluluğunda bulunmaktadır (Şekil 308). Muğla 1. İdare Mahkemesinde dava açan balıkçılar dalyanın tekrar kooperatif tarafından işletilmesi hakkını kazanmışlar ancak mahkeme kararına rağmen dalyanın halen balıkçılara teslim edilmediğinden yakınmaktadırlar.

Şekil 308. Güllük Dalyanı’nın Milas Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme, Çevre Koruma ve Turizmi Geliştirme Birliği uyarı tabelası İleriye Yönelik Projeleri • Dalyanı tekrar kooperatif bünyesine katmak ve işletme hakkını elde etmek • Dalyanı ıslah etmek ve sürdürülebilir üretim gerçekleştirmek

289

Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Dalyan alanının ve av sahalarının kullanımıyla ilgili yaşanan sorunlar dikkat çekmektedir. Balıkçılığın Durumu Güllük balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları çizelge 106’da verilmiştir. Çizelge 106. Kıyıkışlacık balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Gırgır Barbun Uzatma Voli Fanyalı Uzatma Palamut Uzatma Karides Uzatma İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
3 10-15 25 10 7-8 20-25 20-25

Av Takımı Sayısı *
+** 7-8 4 12 15-20 2-4 2-6

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır. ** Bu tür balıkçılıkta av takımı sayısı balıkçılık eforuna doğrudan etki etmediği için bu rakam dikkate alınmamıştır.

Güllük Limanı’na kayıtlı teknelerde kullanılan başlıca uzatma ağları voli (misina), palamut, barbun ve karides ağlarıdır. Voli ağlarında göz genişliği 18 ile 45 mm arasında değişmekte olup bu ağlar ile kefal, çipura ve mercan yoğun olarak avlanmaktadır. Palamut ağlarında göz genişliği 4045 mm, barbun ağlarında 18-20 mm ve karides ağlarında ise 20 mm’dir. Güllük Körfezi’nde, kalın paragatta 8 numara iğne ile lâhos, trança ve lüfer yakalanırken, ince paragatta 14 numara iğne ile çipura, mercan, karagöz ve antenli mercan yakalanmaktadır. Ayrıca bu limana kayıtlı üç adet gırgır teknesi de mevcuttur (Şekil 309).

Şekil 309. Güllük Limanı’ndaki gırgır tekneleri Güllük’te önemli olan bir avcılık şeklide dalyan’dır (Şekil 310). Dalyan’da benzer şekilde iki hasat yeri mevcut olup bu kısımlar ağaç kazıklar ve kargı malzemeden yapılmıştır (Şekil 311). Kazıklar tokmak (papara) ile çakılmaktadır. Dalyan binası da çam kazıklar üzerine inşa edilmiştir. Dalyan ve buradaki avcılık şeklinin çok eski yıllara dayandığı ifade edilmektedir. Dalyan kapıları Mayıs-Haziran aylarında kapatılıp, Ocak ayında açılmaktadır. 2009 avcılık sezonunda 10 ton topan kefal, 10 ton mavraki kefal, 5 ton ceran kefal, 10 ton levrek, 1 ton lidaki-çipura, 30 ton yılan balığı ve 5 ton sazan hasat edilmiştir. Topan kefallerden Ağustos sonuna kadar yaklaşık 3 ay süre ile günde ortalama 70-80 çift havyar elde edilmektedir.

290

Şekil 310. Güllük Dalyanı İşletme ve İdari Tesisleri

Şekil 311. Güllük Dalyanı kuzulukları

291

4.3.4. TORBA Bodrum Yarımadası’nın eşsiz doğal güzellikteki koylarına sahip Torba Beldesi, küçük bir balıkçı barınağına sahiptir (Şekil 312). Barınak küçük ölçekli balıkçılık kadar bölgedeki trol ve gırgır teknelerine de hizmet vermektedir (Şekil 313). Bu barınak Torba Su Ürünleri Kooperatifi tarafından işletilmektedir (Şekil 314). Bölgede balıkçılık ile ilgili yaşanan başlıca sorunları olarak küçük balıkçı teknelerinin dil ağları ile av sahasını kapatmalarını, bu ağların şamandıralama ve ışıklandırma sistemlerinin iyi olmamasını, balık fiyatlarının düşük olmasını ve ehliyetli gemicilerin turizmde çalışmayı tercih ettikleri için tayfa sorunu yaşamalarını bildirmişlerdir. Torbada 4–5 kişi çalışan trol teknelerinde kişi başı 600–800 TL maaş verilmektedir (Kasım, 2005). Bodrum ve civarında çalışan 18 trol teknesinden 5–6 tanesinin Torba’da durduğu bildirilmiştir.

Şekil 312. Torba Balıkçı Barınağı’nın genel görünümü

Şekil 313.Torba Balıkçı Barınağı’ndaki trol tekneleri

292

Şekil 314. Torba su ürünleri kooperatifi balıkçı barınağı irtibat bürosu Geleneksel trol ağı (600 göz) 15 Temmuz ila 1 Nisan arasında Kuşadası ile Antalya arasındaki 60–300 m derinliklerde bulunan kum ve çamur sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 315). Balıkçılar Nisan ayında özellikle derin sularda avlanmaktadırlar. Genellikle 2–3 saat arası süren çekimler Güllük Körfezi’nde hem gece hem de gündüz, diğer yerlerde ise sadece gündüzleri yapılmaktadır. Hedef türün barbun, tekir, mercan, izmarit, kupes ve çim çim karides, olduğu trol avcılığında tesadüfî olarak lâhos, sinagrit ve trança gibi kıymetli balıklar da yakalanmaktadır. Yakalanan köpekbalığı, vatoz ve deli ahtapot ıskarta edilmektedir. Balıkçılar ile yapılan görüşmelerde (Kasım, 2005) bir trol ağının 1500–2000 TL malzeme ve 1000 TL işçilik gideri olduğu bildirilmiştir.

293

Şekil 315. 600 göz geleneksel trol ağı (Torba)

294

4.3.5. GÖLTÜRKBÜKÜ Göltürkbükü balıkçılığında tüm bölgede gözlenen benzer kıyı balıkçılığı yöntemleri ve av araç gereçleri kullanılmaktadır (Şekil 316 ve 317). Göltürkbükü aynı zamanda Bodrum Yarımadasının önemli turistik beldelerinden biri olup kıyı şeriti boyunca çok sayıda otel, pansiyon restaurant ve bu tesislere ait kıyı şeritinde çok sayıda ahşap iskeleler bulunmaktadır (Şekil 318). Çalışma kapsamında yöredeki balıkçılar ile yapılan anketlerden gerekli sosyo-ekonomik ve teknik veriler toplanmıştır (Şekil 319). Bu verilerden elde edilen bilgiler ışığında, Göltürkbükü ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgiler çizelge 107 ve 108’de özetlenmiştir.

Şekil 316. Göltürkbükü Limanı’ndaki balıkçı tekneleri ve uzatma ağları

Şekil 317. Göltürkbükü Limanı’ndaki paragat ve uzatma ağı balıkçılığı yapan balıkçı tekneleri

295

Şekil 318. Göltürkbükü sahil şeritindeki turistik tesislere ait ahşap iskeleler

Şekil 319. Göltürkbükü balıkçıları ile yapılan anket çalışması

296

Çizelge 107. Göltürkbükü balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karides (Penaeus kerathurus) Kupes (Boops boops) Melanur (Oblada melanura) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sokar (Siganus rivulatus) Sübye (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Ekim-Şubat Tüm yıl Tüm yıl Nisan-Mayıs Tüm yıl Nisan-Mayıs Tüm yıl Tüm yıl Temmuz Tüm yıl

Av Aracı
Ahtapot çaparisi Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları

Av Sahası: Güllük Körfezi Dip Yapısı: Çamur, kum, kayalık, eriştelik, tragana

Çizelge 108. Göltürkbükü balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma Ağı Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Dil Fanyalı Uzatma Ağı Sinagrit Kalın Ağ Karides Fanyalı Uzatma Ağı Palamut Ağı Voli Ağı İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
5 5 30 3-4 20 1 10 4-5 2-3

Av Takımı Sayısı *
20–25 20–25 50 15–20 30–35 12 40 2 2

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Balıkçılığın Durumu Göltürkbükü’ndeki küçük ölçekli balıkçılar özellikle kıyı akuakültür tesisleri ile gırgır ve trolcülerden olumsuz etkilendiklerini bildirmektedirler. Göltürkbükü ve civarında karides uzatma ağları Nisan- Ağustos ayları arasında kullanılmaktadır (Şekil 320). Bu ağlar, Nisan başında Güllük Körfezi’nde, Ağustos başında ise Dalyan Taşburun arasında 40–45 m derinliklerdeki çamurlu sahalarda kıyıya paralel uzatma şeklinde atılmaktadır. Akşam güneş batımında atılan ağlar, 12 saat suda kaldıktan sonra sabah güneş doğmadan kaldırılırlar. Hedef tür karidesin yanında tesadüfî olarak tavuk balığı ve çamurcu barbun, ıskarta olarak ise izmarit, isparoz, tirsi, vatoz ve köpekbalığı yakalanmaktadır. Bir posta karides ağının 65 TL malzeme ve 35 TL

297

işçilik gideri olduğu (Kasım, 2005), trata gırgır ve trol takımlarının karides balıkçılarının av sahalarını kısıtladıkları bildirilmiştir.

Şekil 320. Karides fanyalı uzatma ağı (Göltürkbükü) Barbun sade misina uzatma ağları Eylül–15 Mart tarihleri arasında kıyı ile 33 m arasında Küçük Tavşan Adası, Torba civarı ve Salih Adası açığında eriştelik sahalara zikzak şeklinde atılmaktadır (Şekil 321). Sabah saat 4.00’te atılan ağlar 6.00–6.30 gibi, akşam 15.30–16.00 sularında atılan ağlar ise karanlık çökünce toplanmaktadır. Hedef tür barbunun yanında tesadüfî olarak kupes, deli mercan, kırma mercan ve antenli mercan, ıskarta olarak ise izmarit, isparoz ve iskorpit yakalanmaktadır. Bir posta barbun sade misina ağının 35–40 TL malzeme ve 30–35 TL işçilik gideri olduğu bildirilmiştir (Kasım, 2005).

298

Şekil 321. Barbun sade misina uzatma ağları (Göltürkbükü) 4.3.6. GÜNDOĞAN Gündoğan, Bodrum Yarımadası’ndaki diğer kıyı beldelerinde olduğu gibi önemli bir kıyı balıkçılığına sahiptir (Şekil 322). Yöredeki balıkçıların kurmuş olduğu su ürünleri kooperatifine ait idari bina da Gündoğan Limanında yer almaktadır (Şekil 323). Gündoğan ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgiler Çizelge 109, 110 ve 111’de özetlenmiştir.

Şekil 322. Gündoğan Limanı’nın genel görünümü

299

Çizelge 109. Gündoğan balıkçılığının genel durumu
S.S. Bodrum Gündoğan Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1996 54 44 44 2 1 85 63 81 Yok Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 19,4 7,2 18 12,8

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 51 30 1,2 100 -

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 46 2 252

* Mezat olmakla birlikte kooperatif yaz aylarında pazarlama faaliyeti yürütmektedir.

300

Şekil 323. Gündoğan Su Ürünleri Kooperatifi İdari ve Satış Yeri Sorunları • Trol ve gırgırlar • Kışın balık talebinin çok düşük olması • Balıkçı barınağının turizmden gelen gelirinin %95’inin hazineye gitmesi • Çekek yerinin olmaması İleriye Yönelik Projeleri • Mezat gerçekleştirmek • Lokal tesis etmek • Çekek yeri tesis etmek Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar İkinci konutlar ve turistik tesislerle av sahasından kaynaklanan bazı anlaşmazlıklar mevcuttur. Bunun yanında, trol ve gırgırlarla sürekli çatışma yaşanmaktadır.

301

Çizelge 110. Gündoğan balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Av Aracı/Yöntem
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) Dil (Solea vulgaris) İskorpit/Adabeyi (Scorpaena scrofa) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Lahos (Epinephelus aeneus) Melanur (Oblada melanura) Mercan (Pagellus erythrinus) Orfoz (Epinephelus guaza) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sinagrit (Dentex dentex) Sokar (Siganus rivulatus) Sübye (Sepia officinalis)

Tekne Sayısı
Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Kasım-Şubat Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Ekim-Mayıs Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Mayıs-Haziran Tüm yıl

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, UA* Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Paragat Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Güllük Körfezi Dip Yapısı: Çamur, kum, kayalık, eriştelik, tragana

Çizelge 111. Gündoğan balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Dil Fanyalı Uzatma Ağı Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Sinagrit Kalın Ağ Voli Ağ Palamut Ağı İnce Paragat Kalın Paragat Parangula

Tekne Sayısı
7-8 8–9 8–9 3–4 2 30 30 2-3

Av Takımı Sayısı *
60-90 50-70 50-60 6 (3+3) 3 2 2 2

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Balıkçılığın Durumu Sinagrit fanyalı uzatma ağı (kalın ağ) Mart-Mayıs ayları arasında Mandalya Körfezi’nde 35–90 m derinlikteki taşlara zikzaklı ya da taşın üzerinde kuzuluk yapacak şekilde atılmaktadır (Şekil 324).

302

Ağlar gece 24.00 de atılıp sabah toplanmaktadır. Bu ağlarda hedef tür sinagritin yanında, tesadüfî olarak nadiren beyaz lâhos ve ahtapot da yakalanmakta, ıskarta tür olarak ise elektrik balığı çıkmaktadır. Bir posta sinagrit fanyalı uzatma ağının maliyetinin 140 TL malzeme ve 40 TL işçilik gideri olmak üzere toplam 180 TL olduğu bildirilmiştir (Kasım, 2005). Dil fanyalı uzatma ağı (Şekil 325) 15 Kasım - 15 Şubat tarihleri arasında Mandalya Körfezi’nin her tarafında 1,5–2 mil açıkta 90 m derinliğinde çamur sahalara düz olarak atılmaktadır. Atılan ağlar gün aşırı kontrol edilmekte, temizlendikten sonra tekrar denize atılmaktadır. Ağlar sabah toplanmaktadır. Dil ağları tesadüfî olarak pisi ıskarta olarak ise elektrik balığı ve beyaz köpek balığı yakalamaktadır. Bir posta dil fanyalı uzatma ağı maliyetinin (Kasım, 2005) 130 TL malzeme ve 30 TL işçilik gideri olmak üzere toplam 160 TL olduğu bildirilmiştir.

Şekil 324. Sinagrit fanyalı uzatma ağı (kalın ağ) (Gündoğan)

303

Palamut sade uzatma ağı kış aylarından Mayıs’a kadar Mandalya Körfezi’nin 20–50 m derinliklerindeki eriştelikler üzerine kıyıdan açığa doğru düz bir şekilde akşam atılıp sabah kaldırılmaktadır (Şekil 326). Bir posta ağın toplam maliyetinin 120 TL olduğu tahmin edilmektedir.

Şekil 325. Dil fanyalı uzatma ağı (Gündoğan)

304

Şekil 326. Palamut sade uzatma ağı (Gündoğan)

305

4.3.7. YALIKAVAK Bodrum Yarımadası’nın önemli balıkçılık merkezlerinden biri olan Yalıkavak Limanı’nda çok sayıda balıkçı teknesi yanında özel tekneler de bulunmaktadır (Şekil 327). Limanın hemen yanında balık satış yerleri (Şekil 328) ve S.S. Yalıkavak Su Ürünleri Kooperatifi idari binası bulunmaktadır (Şekil 329).

Şekil 327. Yalıkavak Balıkçı Barınağı ve balıkçı tekneleri Yalıkavak ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgi Çizelge 112, 113 ve 114’de özetlenmiştir.

Şekil 328. Yalıkavak balık satış yerleri

306

Çizelge 112. Yalıkavak balıkçılığının genel durumu
S.S. Yalıkavak Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1995 33 23 30 15 10 70 47 70 Yok Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 10,3 7,3 10,8 21

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 42 25 1,2 83 -

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 35 1 242

307

Şekil 329. Yalıkavak Su Ürünleri Kooperatifi İdari Binası Sorunları • Balıkçı barınağının turizm amaçlı gelirinin % 95’inin hazineye gitmesi • Üyeler arasında dayanışma eksikliği • Mezat olmaması • Üyeler arasında kooperatif bilincinin yeterli seviyede olmaması • Kooperatif masraflarının karşılanmasında güçlükler yaşanması İleriye Yönelik Projeleri • Mezat gerçekleştirmek • Balıkçılar için bir lokal tesis etmek Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Kıyı alanının farklı kullanıcıları arasında herhangi bir anlaşmazlık bulunmadığı, buna karşın yerel balıkçılarla dışarıdan gelen balıkçılar arasında sorunlar olduğu bildirilmiştir.

308

Çizelge 113. Yalıkavak balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) İskorpit/Adabeyi (Scorpaena scrofa) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Lahos (Epinephelus aeneus) Melanur (Oblada melanura) Mercan (Pagellus erythrinus) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sinagrit (Dentex dentex) Yabani mercan (Pagellus acarne)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kasım-Mayıs Ekim-Ocak Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Eylül-Ocak Kasım-Mart Ağustos-Ocak Tüm yıl Nisan-Ekim Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, UA* Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Parakete Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Paragat Parakete Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları

* Uzatma ağları

Av Sahası: Gümüşlük-Kızılburun (Aslan Burnu) Dip Yapısı: Çamur, kayalık, eriştelik

Çizelge 114. Yalıkavak balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Dil Fanyalı Uzatma Ağı Voli Ağı Sinagrit Uzatma Ağı İnce Paragat Kalın Paragat

Tekne Sayısı
5 6-7 20 5 30 5-6

Av Takımı Sayısı *
25 40 3 40 2 2

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

Balıkçılığın Durumu Yalıkavak balıkçılığında yaşanan en temel sorunlar olarak yine, yunus ve fok gibi deniz memelilerinin balık ağlarına verdikleri zararlar ile bölgede amatör balıkçılığın kontrolsüz büyümesi bildirilmektedir. Dil fanyalı uzatma ağları, Yalıkavak-Didim arası 60–80 m derinlikteki çamurlu sahalarda Kasım ile 15 Ocak arasında kullanılmaktadır (Şekil 330). Düz olarak atılan ağlar, suda 1–5 gün arası kalabilir ama, her sabah ellenmeye gidilir ve bu işlem bazen saat 2–3’e kadar sürebilir. Dil ağları tesadüfî olarak çipura ve pisi, ıskarta olarak ise köpekbalığı, çuçuna ve vatoz yakalamaktadır. Bir posta ağın 90 TL malzeme ve 40 TL işçilik gideri olduğu (Kasım, 2005) ve trollerin dil ağlarına çok zarar verdiği bildirilmiştir.

309

Sinagrit ağı büyük tekneler tarafından Çeşme-Antalya, küçük teknelerde ise YalıkavakGümüşlük arasındaki 80–100 m derinliklerde bulunan kayalık sahalara atılır (Şekil 331). Ağın takılma riski olduğu için özellikle tayfa sayısı az olan küçük tekneler ağlarını eriştelik sahalara atmayı da tercih edebilir. Sinagrit ağı Mart-Haziran ayları arası yoğun olmak üzere tüm yıl kullanılmaktadır. Normalde kayaların çevrilmesi gerekir ama, teknesi küçük olan balıkçılar genellikle ağlarını düz atarlar. Akşam atılan ağlar sabah kaldırılır. Hedef tür sinagritin yanında tesadüfi olarak ahtapot, sübye, adabeyi, eşkina, karagöz, sargos, kefal, sarpa ve çipura da yakalanmaktadır. Iskarta türler ise köpekbalığı, vatoz, küçük iskorpit, yılan balığı, müren ve tiryakidir. Bir posta ağın 150 TL malzeme ve 40 TL işçilik gideri olduğu (Kasım, 2005), bir teknenin yılda ortalama 10 posta ağı taşlara takarak denizde bıraktığı, tekne sayısının çok olduğu ve bu sebeple deneyimli balıkçıların uzak sahalarda avlanmayı tercih ettikleri bildirilmiştir.

Şekil 330. Dil fanyalı uzatma ağı (Yalıkavak)

310

Şekil 331. Sinagrit fanyalı uzatma ağı (Yalıkavak)

311

4.3.8. TURGUTREİS Bodrum Yarımadası’nda balıkçılık faaliyetlerinin en yoğun yapıldığı merkezlerden bir tanesidir. Turgutreis balıkçı barınağı civardaki balıkçı tekneleri yanı sıra, bölgede hizmet veren gezi tekneleri gibi diğer teknelere de hizmet vermektedir (Şekil 332). Limanın hemen kıyısında bulunan üstü kapalı mezat yerinde kooperatif aracılığıyla yakalanan ürünler açık arttırma usülü ile satılmaktadır (Şekil 333).

Şekil 332. Turgutreis Liman girişi

Şekil 333. Turgutreis Limanı ve mezat yeri

312

Turgutreis ve civarında yapılan balıkçılığa ilişkin genel bilgiler sırasıyla Çizelge 115, 116 ve 117’de özetlenmiştir. Çizelge 115. Turgutreis balıkçılığının genel durumu
S.S. Turgutreis Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat 1998 37 37 20 10 50 95 39 100 2 Yok

Tekne ve motor özellikleri
Ortalama tekne yaşı Ortalama tekne boyu (m) Ortalama motor yaşı Ortalama motor gücü (HP) 9 6,5 12,4 9,5

Balıkçı özellikleri
Ortalama balıkçı yaşı Ortalama balıkçılık tecrübesi Ortalama eğitim düzeyi Balıkçılığı asıl mesleği olarak görenlerin oranı (%) Balıkçılığı tek gelir kaynağı gören balıkçıların oranı (%) 42 23 2,1 80 -

Avcılık ile ilgili bazı göstergeler (KÖB)
Toplam tekne sayısı Tayfa sayısı Deniz iş günü 45 1 212

Sorunları • Barınak kirasının çok fazla olması (yılda 18000 TL barınak kirası yüzünden Mal Müdürlüğü ile mahkemelik olunması) • Diğer yerlerden gelen balıkların fiyatı düşürmesi • Caulerpa taxifolia’nın yayılması • Yasadışı avcılık (özellikle zıpkınla dalarak avcılık) • İndirimli mazot uygulamasının masraflı ve teferruatlı olması

313

İleriye Yönelik Projeleri • İleriye yönelik bir proje belirtilmemiştir Kıyı alanı kullanımı, balıkçılık ve kullanıcı gruplar arasındaki anlaşmazlıklar Herhangi bir görüş bildirilmemiştir. Çizelge 116. Turgutreis balıkçılığında hedef türler, av dönemleri ve av araçları
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Çipura (Sparus aurata) İskorpit/Adabeyi (Scorpaena scrofa) Karagöz (Diplodus vulgaris) Kefal (Mugil spp.) Kupes (Boops boops) Lahos (Epinephelus aeneus) Melanur (Oblada melanura) Mercan (Pagellus erythrinus) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sinagrit (Dentex dentex) Yabani mercan (Pagellus acarne)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kasım-Mayıs Ekim-Ocak Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Eylül-Ocak Tüm yıl Ağustos-Ocak Tüm yıl Nisan-Ekim Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl Tüm yıl

Av Aracı
Ahtapot çaparisi, UA* Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Paragat Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları

* Uzatma Ağları

Av Sahası: Hüseyin Burnu-Gümüşlük Dip Yapısı: Çamur, kum, kayalık, eriştelik

Çizelge 117. Turgutreis balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Barbun Sade Uzatma Ağı Barbun Fanyalı Uzatma Ağı Mercan Sade Uzatma Ağı Kalın Ağ Voli Ağ İnce Paragat Kalın Paragat Parangula

Tekne Sayısı
15 15 10 2-3 4-5 20 10 100 Kişi

Av Takımı Sayısı *
20–40 20–40 30+30 30 3 2 (300+300) 600 iğne 1 (150 iğne) 2 adet üçlü çarpma iğneli

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

314

Balıkçılığın Durumu Turgutreis balıkçılığında yaşanan en önemli sorunlar olarak yunus ve fok gibi deniz memelilerinin ağlara yaptıkları zararlar, amatör ve ruhsatsız yapılan balıkçılığın giderek ticarileşmesi ile ürünlerin düşük fiyat bulması ve pazarlama gibi sorunlar ön plana çıkmaktadır. Barbun fanyalı uzatma ağı tüm yıl, Hüseyin Burnu-Gümüşlük arasındaki 10–75 m derinliklerdeki çamur, erişte ve taşlık sahalarda kullanılmaktadır (Şekil 334). Gün doğumu ve gün batımında zig zag ya da S şeklinde atılan ağlar, 1–2 saat suda kaldıktan sonra toplanır. Hedef türlerin barbun, tekir, mercan, karagöz, sinagrit, adabeyi ve iskorpit olduğu bu ağlarda, tesadüfî ürün olarak ahtapot ve sübye, ıskarta olarak ise ot balıkları, isparoz, müren ve lokum balığı (zurna) yakalanmaktadır. Bir posta barbun fanyalı uzatma ağının malzeme maliyetinin 75 TL, işçilik giderinin ise 25 TL olduğu (Kasım 2005) bildirilmiştir.

Şekil 334. Barbun fanyalı uzatma ağı (Turgutreis) Barbun sade uzatma ağı bez (Şekil 335) ve misina (Şekil 336) olarak Ekim-Ocak ayları arasında Hüseyin Burnu-Gümüşlük arasında 10–75 m derinlikteki çamurlu zeminlere düz olarak

315

bırakılmaktadır. Ağlar akşam 5–7, sabah 4–6 arasında 1–2 saat suda kalır. Bu ağlarda hedef tür barbun ve tekirin yanında, tesadüfî olarak kupes ve mercan da yakalanmakta, ıskarta tür olarak ise, lokum balığı ve ısparoz çıkmaktadır. Bir posta barbun sade uzatma ağının, bez ağdan (PA) yapılanı için 60 TL, misina ağdan yapılanı için ise 50 TL malzeme ve her iki ağ çeşiti için 25 TL işçilik gideri (Kasım 2005) olduğu bildirilmiştir.

Şekil 335. Barbun sade bez uzatma ağı (Turgutreis)

Şekil 336. Barbun sade misina uzatma ağı (Turgutreis) Balıkçılar yunusların saldırısından dolayı yılda her teknenin 30 posta ağının zarar görüp atılmasından ve 18 mm misinadan yapılan ağların ise ince barbun ve mercanı yakalamasından yakınmaktadırlar. İnce paragat tüm yıl boyunca Hüseyin Burnu-Gümüşlük arasında 10–80 m derinliklerdeki kum, kayalık ve çamur sahalara “Z” şeklinde atılmaktadır (Şekil 337). Gündüz ve geceleri atılan ince

316

paragatlar bir saat suda kaldıktan sonra toplanır. Yem olarak mamun, sübye ve kalamar kullanılmakta, balık genellikle takım suya atılır ya da kaldırılırken vurmaktadır. Hedef türün mercan, çipura, karagöz ve sargos olduğu ince paragatta, tesadüfen palamut ve turna, ıskarta olarak ise yılan balığı ve müren yakalanmaktadır. Malzeme ve işçilik gideri 75–100 TL olan ince paragatlardan, bir teknenin yılda 2000 iğneyi denizde bırakmak zorunda kaldığı bildirilmiştir.

Şekil 337. İnce paragat planı (Turgutreis) Kalın paragat Ağustos-Ekim ayları arasında Hüseyin Burnu-Gümüşlük arasında 10–80 m derinliklerdeki kum, kayalık ve çamur sahalara “Z” şeklinde atılmaktadır (Şekil 338). Tüm gün atılan kalın paragatlar bir saat suda kaldıktan sonra toplanır. Yem olarak tirsi ve sardalye kullanılmaktadır. Hedef türün sinagrit, fangri ve lâhos olduğu kalın paragatta, ıskarta olarak ise yılan balığı, köpek balığı, vatoz ve müren yakalanmaktadır. Yaklaşık maliyeti 100 TL olan kalın paragatlardan, bir teknenin yılda 1000 iğneyi denizde bırakmak zorunda kaldığı ve Ağustos ayında yem bulmanın sorun olduğu bildirilmiştir. Voli fanyalı uzatma ağı tüm yıl, Kıyıada, sahil kıyıları ve Hüseyin Burnu-Gümüşlük arasında 1–15 m arası derinliklerdeki taş, kum ve eriştelik zeminlerde kullanılmaktadır (Şekil 339). Ağlar salyangoz şeklinde ya da düz (kefal için) olarak atılmaktadır. Bazen gün batımında atılıp 10 dakikada

317

kaldırılmakta, bazen suda 3 saat kalmakta, bazen de akşam atılıp sabah kaldırılmaktadır. Çipura, kefal, melanur ve sarpa’nın hedeflendiği avcılıkta, tesadüfî olarak sargos, levrek ve karagöz, ıskarta olarak ise ot balıkları, lokum balığı, iskorpit ve vatoz yakalanmaktadır. Üç posta ağın maliyetinin (Kasım, 2005) 1000 TL olduğu, otellerden dolayı kıyıya ağ atılamadığı ve fokların ağlara zarar verdiği bildirilmiştir. Mercan sade uzatma ağı, Hüseyin Burnu ve Yalıkavak önlerinde 10–75 m derinlikler arasındaki tragana, çamur ve taşlık sahalara sabah gün ağarmadan Z şeklinde atılmakta ve 1–2 saat sonra toplanmaktadır (Şekil 340). Hedef türlerin mercan ve adabeyi olduğu ağlarda, tesadüfî olarak karagöz ve bakalyaro çıkmakta, vatoz, ısparoz, köpek balığı ve lokum balığı ise ıskarta edilmektedir. Bir posta ağın maliyetinin 100 TL olduğu, ağların taşlara çok takıldığı ve 24 posta ağın ortalama olarak yılda bir kez yenilendiği bildirilmiştir (Kasım, 2005) .

Şekil 338. Kalın paragat (Turgutreis)

318

Şekil 339. Voli fanyalı uzatma ağı (Turgutreis)

319

Şekil 340. Mercan sade uzatma ağı (Turgutreis) 4.3.9. AKYAKA Akyaka, Türkiye’nin Özel Çevre Koruma (ÖÇK) bölgelerinden biri olan ve Bodrum ile Datça Yarımadası arasında kalan Gökova ÖÇK bölgesi içinde yer almaktadır. Akyaka, Gökova Körfezi’nin (Şekil 341) Akçapınar ile birlikte önemli iki balıkçı limanından birisidir (Şekil 342) 2000 yılı nüfus istatistiklerine göre, kış nüfusu 2198, yaz nüfusu 10000 civarında olan belde doğal güzellikleri ve özgün mimari kimliği ile dikkate çekmektedir. Akyaka’nın en önemli gelir kaynaklarını turizm, tarım ve balıkçılık oluşturmaktadır. Akyaka’da, balıkçıların büyük bir bölümünü çatısı altında toplayan bir kooperatif mevcuttur (Şekil 343 ve Çizelge 118). S.S. Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi 1992 yılında, tamamı balıkçılıkla uğraşan toplam 19 ortak ile kurulmuş ve günümüzde 36 kayıtlı ortağa ulaşmıştır (Ünal ve diğ., 2009). Akyaka’da balıkçılık küçük ölçekli ve geleneksel bir yapı sergilese de, 2009 yılı itibariyle toplam 4 adet yerleşik gırgır teknesi vardır. Bununla birlikte, Akyaka ve civarında çoğunlukla uzatma ağları ve paragat takımları ile küçük ölçekli balıkçılık yapılmaktadır. Balıkçı filosu, ahşap materyalden yapılmış ortalama 8 metre uzunluğunda teknelerden oluşmaktadır (Şekil 344). Yörenin en önemli türleri arasında başta lahos (Şekil 345) olmak üzere sırasıyla, mercan, barbun, karides ve sinagrit sayılabilir.

Şekil 341. Gökova Körfezi’nde uzatma ağının denize bırakılması

320

Şekil 342. Akyaka Balıkçı Barınağı genel görünümü

Şekil 343. S.S. Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi İdari Binası ve Satış Yeri

321

Şekil 344. Akyaka Balıkçılığı’nda kullanılan tekneler

Şekil 345. Yörenin en önemli türlerinden olan lahos balığı

322

Çizelge 118. Akyaka balıkçılığının genel durumu
S.S. Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1992 36 29 28 5 1 41 88 81 1 Mezat yok

* Kooparatif, üyelerinin balığını pazarlamakta ancak mezat yapılmamaktadır (Ünal ve diğ. 2009).

Sorunları • Yasa dışı avcılığın önlenememesi; özellikle zıpkınla gece dalarak yapılan yasadışı lahos, kara lahos, orfoz ve sinagrit avcılığı • Pazarlama problemleri; özellikle kış aylarında ortaya çıkan düşük balık talebi • Kooperatife ait bir çekek yerinin olmaması • Sınırlı finansal kaynaklar • Aynı av sahasını kullanan su ürünleri kooperatifleri arasında işbirliği eksikliği • Üyeler arası dayanışma eksikliği • Yılın belli dönemlerinde (özellikle 15 Ağustos–15 Ekim arası) beyaz lahos, kara lahos, orfoz ve minakop balığı türlerinin ölü veya baygın bir şekilde su yüzeyinde bulunması • Kontrolsüz av gücü artışı ve birim çabaya düşen av miktarlarındaki düşme • Son yıllarda, kooperatife gelir sağlaması açısından en önemli türlerden olan karides ve lahos türlerinin av miktarlarında önemli düşüşler yaşanması Balıkçılığın Durumu Gökova Körfezi’nde balıkçılık yapan Akyaka balıkçıları uzatma ağlarını (Şekil 346) yoğun olarak Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs aylarında olmak üzere tüm yıl kullanırken, yaz aylarında daha çok paragat ile avcılık yapmaktadırlar (Şekil 347 ve Çizelge 119). Akyaka balıkçılığında sade uzatma ağları yanı sıra, özellikle fanyalı uzatma ağları kullanılmaktadır. Bunlar sırasıyla, karides (Şekil 348), sinagrit (Şekil 349), barbun (Şekil 350), dil ağı (Şekil 351) ve voli fanyalı uzatma ağlarıdır (Şekil 352). Akyaka’da balıkçılar çoğunlukla aileleriyle birlikte ve günübirlik balıkçılık yapmakta, eşleri ve çoçukları balıkçılık faaliyetlerine aktif olarak katılmaktadırlar (Şekil 353 ve 354). Çizelge 119. Akyaka balıkçılığında kullanılan başlıca av araç gereçleri ve tahmini sayıları
Av Aracı/Yöntem
Sade ve Fanyalı Uzatma Ağı Paragat + Uzatma Ağı

Tekne Sayısı
3 12

Av Takımı Sayısı *
-

* Birim av aracı için sayılar uzatma ağlarında posta, paragatta sepet, trol ve gırgırda takım olarak esas alınmıştır.

323

Şekil 346. Akyaka balıkçılığında kullanılan uzatma ağları

Şekil 347. Akyaka balıkçılığında kullanılan paragat iğnelerine yem olarak sardalyenın takılması

Şekil 348. Karides fanyalı uzatma ağı planı (Akyaka)*

324

Şekil 349. Sinagrit fanyalı uzatma ağı planı (Akyaka)*

Şekil 350. Barbunya fanyalı uzatma ağı planı (Akyaka)*

Şekil 351. Dil fanyalı uzatma ağı planı (Akyaka)*

Şekil 352. Voli fanyalı uzatma ağı planı (Akyaka)*
* Şekil 346 ile 350 arasındaki uzatma ağlarının teknik planları (Ceyhan, T., Akyol, O. 2005)’dan yararlanılarak yeniden çizilmiştir.

325

Şekil 353. Akyaka balıkçılığında ağların temizlenmesi ve ellenmesinde eşlerine yardımcı olan kadınlar ve çoçukları

Şekil 354. Paragatı yemleyen kadınlar (Akyaka) 4.3.10. AKÇAPINAR Akçapınar, Muğla`nın Ula İlçesi Akyaka Beldesi’ne bağlı bir balıkçı köyüdür. Gökova Körfezi’nin Akyaka ile birlikte ikinci önemli balıkçılık merkezidir (Şekil 355). Akçapınar, Gökova Körfezi’nin ucunda, denizin karayla buluştuğu noktada bulunmaktadır. 2007 yılı nüfus istatistiklerine göre yerleşik nüfusu 568 olan ve Özel Çevre Koruma Alanı statüsüne alınmış Akçapınar’ın en önemli gelir kaynağını tarım ve balıkçılık oluşturmaktadır. Akçapınar da Akyaka gibi av sahası olarak genellikle Gökova iç körfezi kullanan bir su ürünleri kooperatifine sahiptir. Balıkçı filosu, Akyaka’da yerleşik balıkçı tekneleriyle benzerlik göstermekte, ahşap materyalden yapılmış ortalama 8 metre uzunluğunda teknelerden oluşmaktadır (Şekil 356) ancak, filo daha genç (9,3 yıl), motor güçleri daha yüksektir

326

(27,6 BG). Akçapınar balıkçılarının büyük bir bölümü su ürünleri kooperatifi çatısı altında faaliyet göstermektedir. 1973 yılında kurulmuş S.S. Gökova ve Havalisi Akçapınar Su Ürünleri Kooperatifi (Çizelge 120), sadece Gökova Körfezi’nde değil tüm Güney Ege’deki en eski balıkçı kooperatiflerinden biridir (Ünal ve Erdem, 2009).

Şekil 355. Akçapınar Balıkçı Barınağı

Şekil 356. Akçapınar Balıkçı Barınağı’ndaki balıkçı tekneleri

327

Çizelge 120. Akçapınar balıkçılığının genel durumu
S.S. Gökova ve Havalisi Akçapınar Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1973 32 15 10 1 Yok 33 97 47 1 Mezat Yok

* Kooperatif, üyelerinin balığını pazarlamakta ancak mezat yapılmamaktadır (Ünal ve diğ. 2009).

Sorunları • Son yıllarda, kooperatif av sahası içinde yoğun olarak avcılığı yapılan karides ve lahos türlerinin av miktarlarında büyük düşmeler olması • Yasa dışı avcılığın engellenememesi; dalarak zıpkınla ve ışık kaynağı kullanarak yapılan avcılık, zaman zaman gırgır ve trollerin kendileri için yasak olan sahalarda avcılık yapması • Üyelerin ilgisizliği • Balıkçı kooperatifleri konusunda yetersiz politikalar Balıkçılığın Durumu Gökova Körfezi’nde balıkçılık yapan Akçapınar balıkçıları çoğunlukla, uzatma ağları ve paragat ile avcılık yapmaktadırlar. Uzatma ağları tüm yıl kullanılmakta, dönemine göre bazen paragat ve bazen de uzatma ağları ile balıkçılık yapılmaktadır. Bölgede en çok kullanılan av takımlarından bazıları sırasıyla, sade palamut uzatma ağı (Şekil 357), barbun sade misina uzatma ağı (Şekil 358), sardalye sade uzatma ağı (Şekil 359), voli fanyalı uzatma ağı (Şekil 360), biledye ağı (Şekil 361) ve kefal fanyalı yüksek uzatma ağıdır (Şekil 362).

Şekil 357. Palamut sade uzatma ağı planı* (Akçapınar)

328

Şekil 358. Barbun sade misina (monofilament) uzatma ağı planı* (Akçapınar)

Şekil 359. Sardalye sade uzatma ağı planı* (Akçapınar)

Şekil 360. Voli fanyalı uzatma ağı planı* (Akçapınar)

Şekil 361. Biledye ağı teknik planı* (Akçapınar)

329

Şekil 362. Kefal fanyalı yüksek uzatma ağı teknik planı* (Akçapınar)
* Şekil 357 ile 362 arasındaki uzatma ağlarının teknik planları (Ceyhan, T., Akyol, O. 2005)’dan yararlanılarak yeniden çizilmiştir.

4.3.11. DATÇA Ege Denizi’nin güneyinde yer alan ve adeta Ege ile Akdeniz’i birbirinden ayıran Datça, zengin biyolojik çeşitliliğiyle, 1990 yılından beri özel çevre koruma alanı (ÖÇK) statüsündedir. Bölge sadece barındırdığı çok sayıda koy ve bükten dolayı oldukça korunaklı kıyılara sahip olmasından değil, aynı zamanda habitat çeşitliliğine bağlı olarak zengin balık çeşitliliği nedeniyle de özellikle paragat ve uzatma ağları balıkçılığını ön plana çıkarmaktadır (Akyol ve Ceyhan, 2007). Datça Yarımadası’nda başta Datça merkez olmak üzere sırasıyla Karaköy, Mesudiye, Palamutbükü ve Knidos’da balıkçılar tarafından paragat ve uzatma ağları ile küçük ölçekli balıkçılık yapılmaktadır (Şekil 363). Datça balıkçısı genellikle Karabük Burnu ile İnce Burun arasında kalan av sahasında faaliyet göstermektedir (Şekil 364 ve 365). Palamutbükü (Şekil 366 ve 367) ve Mesudiye balıkçısı (Şekil 368) ise, İnce Burun ile Deve Boynu arasındaki kıyı sularını av sahası olarak daha çok tercih etmektedir. Knidos balıkçısı Deveboynu Burnu’ndan Murdala Adası arasındaki sahayı kullanırken, bu adadan Kuzgun Burnu’na kadar olan Gökova Kıyılarını Karaköy balıkçısı tercih etmektedir (Şekil 369) Kıyı balıkçıları av sahalarında fazlaca bir sorun yaşamazken, Foça ve Bozburun’dan gelen 2-3 gırgır teknesi Palamutbükü açıklarında avlanmaktadır. Yine yazın Bozburunlu çok sayıda tekne de bu bölgede çalışmaktadır. Ayrıca Bodrum’dan gelen troller Datça, Söğüt ve Palamutbükü sularında avcılık gerçekleştirmektedir.

Şekil 363. Datça Yarımadası’ndaki bazı önemli balıkçılık merkezleri

330

Şekil 364. Datça Limanı

Şekil 365. Datça Limanı’ndaki balıkçı tekneleri

331

Şekil 366. Palamutbükü Limanı

Şekil 367. Palamutbükü balıkçılarının ağlarını ellemesi10
10 Ağların av sonrası gözden geçirilip ağda kalan balık ve benzeri takıntıların ayıklanması ve bir sonraki ava hazır hale getirilmesi

332

Şekil 368. Mesudiye İskelesi ve Doğal Limanı

Şekil 369. Datça Karaköy Körmen Balıkçı Barınağı

333

Datça yarımadası kıyıları zengin balık çeşitliliğine sahiptir ve bölge balıkçılarının hedeflediği türler genellikle Ege ve Akdeniz’in ön plana çıkan tipik türleri olmaktadır (Şekil 370).

Şekil 370. Datça balıkçılığı tür çeşitliliği Datça’da S.S. Datça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi ve S.S. Datça Karaköy Su Ürünleri Kooperatifi olmak üzere iki adet su ürünleri kooperatifi bulunmaktadır. Bu kooperatiflere ait genel bilgiler Çizelge 121’de verilmiştir. Çizelge 121. Datça balıkçılığının genel durumu
Datça’da Bulunan Su Ürünleri Kooperatiflerinin Özellikleri
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat

S.S. Datça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi
2003 30 15 15 25 10 55 55 83 2 Yok

S.S. Datça Karaköy Su Ürünleri Kooperatifi
2005 10 10 3 0 0 10 100 10 2 Yok

(Kaynak: Ünal ve diğ., 2009)

Sorunları • Düzenli aidat toplanamaması; geliri olmaması • Balıkçı barınaklarının kiralanamaması • Barınak bulunmaması (Hayıtbükü, Knidos) • Barınak yetersizliği (Datça, Palamutbükü – yaz aylarında yatlar nedeniyle) • Çekek yeri ve tersane bulunmaması (Datça, Palamutbükü) • Barınağın lodosa açık olması (Datça, Hayıtbükü) • Zıpkınla kaçak dalış problemi (Palamutbükü, Karaköy)

334

• Dinamitle kaçak av problemi (Karaköy) • Hayalet avcılık problemi (Karaköy) • Soğuk hava deposunun bulunmaması (Tüm kooperatifler) • Mezat yapılamaması (Tüm kooperatifler) • Balıkçının balığını bireysel pazarlaması (Tüm kooperatifler) • Paragat için yem bulmada yaşanan sorun (Palamutbükü) • Amatör teknelerin fazlalığı (tüm kıyılarda) • Trollerle sorun yaşayan (Datça, Palamutbükü) • Gırgırlarla sorun yaşayan (Datça, Palamutbükü) • Belge (STCW, miço, gemici vb.) alma sorunu; belge için en yakın yer ise İzmir (Hayıtbükü) • Yunus, fok ve deniz kaplumbağası problemi (Datça, , Palamutbükü, Karaköy, Hayıtbükü) Balıkçılığın Durumu Datça ve Bozburun civarında yapılan balıkçılığın hedef türleri, yoğun avcılık dönemleri ve kullanılan av araçlarına ait detaylı bilgiler Çizelge 122’de verilmiştir. Çizelge 122. Datça-Bozburun kıyı balıkçılığının hedef türleri ve yoğun av dönemleri
Hedef Tür
Ahtapot (Octopus vulgaris) Akya (Seriola dumerili) Barbun-Tekir (Mullus sp.) Böcek (Palinurus elephas) Çıplak (Lichia amia) Çipura (Sparus aurata) Fangri (Pagrus pagrus) Iskarmoz (Sphyraena sp.) Istakoz (Homarus gammarus) İskaroz (Sparisoma cretense) İstavrit (Trachurus sp.) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karavida (Scyllarides latus) Kefal (Mugil spp.) Kılıç (Xiphias gladius) Kolyoz (Scomber japonicus) Kupes (Boops boops) Lahos (Epinephelus aeneus) Lambuka(Coryphaena hippurus) Mercan (Pagellus erythrinus) Orfoz (Epinephelus marginatus) Palamut (Sarda sarda) Sargos (Diplodus sargus) Sinagrit (Dentex dentex) Sokkan (Siganus sp.) Supya (Sepia officinalis)

Yoğun Avcılık Dönemi
Kış ayları/Tüm yıl Nisan-Eylül Tüm yıl Nisan-Temmuz Kas-Ara/Mart-Nis Temmuz-Ekim Mart-May/Tüm yıl Kas-Ara/Mart-Nis Yaz ayları Yaz ayları/Tüm yıl Kış ayları Ekim-Nisan Tüm yıl Mart-Ağustos Kas-Ara/Mart-Nis Şubat-Nisan Nisan-Ağustos Mart-May/Tüm yıl Tem-Eyl/Tüm yıl Ağustos-Kasım Şub-Tem/Tüm yıl Yaz ayları/Tüm yıl Aralık-Haziran Nis-May/Tüm yıl Nis-Haz/Tüm yıl Mayıs-Ağustos Nisan-Mayıs

Av Aracı
Uzatma ağ, Parangula, Zıpkın Uzatma ağları, Sırtı, Olta Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Olta Paragat Uzatma ağları, Elle toplama Uzatma ağları Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Paragat, Uzatma ağları Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Sırtı Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları, Paragat Uzatma ağları Uzatma ağları

335

Barbun fanyalı uzatma ağları (Şekil 371), bölgedeki balıkçılar tarafından tüm yıl kullanılmakta olup, 15 m’den 70 m derinliğe kadar zikzak olarak, eriştelik (Posidonia oceanica) ve çamur zemine kıyıya paralel olarak atılmaktadır. Genellikle 15-25 posta arası kullanılan bu ağlar sabaha karşı 0203:00 civarında atılıp, 06.00 sularında kaldırılmaktadır. Ağdan hedef tür dışında, genellikle yabani mercan, iskaroz, kupes, kolyoz, isparoz, trakonya vb. balıklar da çıkmaktadır.

Şekil 371. Fanyalı barbun ağı planı* (Datça) Sade misina barbun ağları (Şekil 372), yaz döneminden Ekim ayına kadar kullanılmaktadır. Palamutbükü balıkçılarının tercih ettiği bu ağlar, genellikle 10 posta olarak 60–70 m derinliklerde, çamur zemine U ve zikzak olarak, kıyıya paralel dökülmektedir. Sabah 05.00’te atılan ağlar 06.30’da toplanmaktadır. Bu ağlar ile barbun ile birlikte kolyoz, kupes, isparoz, mercan, trakonya, ıskarmoz, zurna, gibi balıklar da yakalanmaktadır.

Şekil 372. Barbun sade misina (monofilament) uzatma ağı planı* (Datça) Fanyalı sinagrit ağları (Şekil 373), özellikle Nisan-Mayıs aylarında, taşlık bölgelerde, 40-80 m derinliklerde, kıyıdan açığa doğru ve eğer teknede eko-sounder cihazı varsa taşa sarmak suretiyle kullanılmaktadır. Genellikle 5 posta olan bu ağlar akşam atılıp, sabah 07.30 civarında kaldırılmaktadır. Ağa sinagrit dışında lâhos, orfoz, karagöz, bakalyaro vb. gibi balıkların genellikle büyük olanları yakalanmaktadır.

Şekil 373. Fanyalı sinagrit ağı planı* (Datça) Fanyalı alçak voli ağları (Şekil 374), tüm yıl boyunca kıyıdan açığa 100 m’lere kadar olan taşsız bölgelere kum ve eriştelik alanlara, genellikle 2 posta olarak kıyıya paralel atılır. Ağlar gün batımı atılıp sabah 07.00 civarında toplanır. Av kompozisyonunda başta sokkan ve kefal olmak üzere çeşitli dip balıkları yer alır.

336

Şekil 374. Fanyalı alçak voli ağı teknik planı* (Datça) Fanyalı yüksek voli ağı (Şekil 375), Nisan-Eylül arasında, ay karanlığında, genellikle 40–50 m derinliklerde taş veya erişte zeminde 7 posta olarak ve U şeklinde atılır. Ağlar genellikle 01.00’de atılıp sabah gün doğarken kaldırılmaktadır. Akya, turna (ıskarmoz), sinagrit, melanur, sarpa, çipura, kefal, iskaroz, sokkan, ahtapot, müren, yılanbalığı gibi zengin bir çeşitlilik av kompozisyonunda yer alır.

Şekil 375. Fanyalı yüksek voli ağı planı* (Datça) Datça’da kullanılan kılıç paragatlarının (Şekil 376) ana bedeni 120-150’lik PA mono materyaldendir. Toplam uzunluğu 2000–3000 m olan bu paragatlarda her 1000 m’ye 50–60 adet 1/0–2/0 düz iğne kullanılmaktadır. PA mono materyalden 90-100’lük kösteklerin uzunluğu 2–3 m; köstekler arası mesafe 18 m civarındadır. Her 5 köstekte bir ana bedenle aynı materyal kullanılarak yapılmış 20–25 m uzunluğundaki şamandıralar bağlanmaktadır. Paragatın her iki ucunda da 10–15 kg’lık ağırlıklar bulunmaktadır. Şubat-Nisan arasında, yaklaşık 10 tekneyle Sömbeki (Simi) Adası ile Datça arsındaki kanalda derin suda kullanılan bu paragat, suda sürekli kalmakta ve günde iki kez (sabah ve akşam) kontrol edilerek tekrar yemlenmektedir. Yem olarak bütün sardalye, tirsi ve kefal tercih edilmektedir. Yakalanan türler; kılıç, torik, Akdeniz kılıcı gibi türlerdir.

Şekil 376. Kılıç paragatı* (Datça)
* Şekil 371 ile 376 arasındaki uzatma ağlarının teknik planları (Akyol ve Ceyhan, 2007a)’dan yeniden çizilmiştir.

337

4.3.12. BOZBURUN Bozburun, Muğla ili Marmaris sınırları içinde yer alır. Türkiye’nin güneybatısında ve Bozburun Yarımadası’nın uç noktasında yer alır. Bozburun Marmaris’e 52 km. uzaklıkta ve nüfusu 2 binin üzerinde bir yerleşim merkezidir (Şekil 377). Bozburun, yörede gulet yapımıyla tanınmış, son yıllarda büyük bir aşama yaparak 30 metreye ulaşan uzunlukta tekneler üretilmeye başlanmıştır. Bozburun Yarımadası’nda başta Bozburun merkez (Şekil 378) olmak üzere sırasıyla, Selimiye (Şekil 379) ve Söğüt’te (Şekil 380) balıkçılar tarafından paragat ve uzatma ağları ile küçük ölçekli balıkçılık yapılmaktadır. Bozburun kıyı balıkçıları, Marmaris boğaz girişi açığından güney batıya doğru olan kıyı sularını, Sömbeki Körfezi, Hisarönü Körfezi; batıya doğru Datça’ya kadar olan kısım, İnce Burun, Koca Burun arasındaki Hayıtbükü, Palamutbükü, Arslanlı Burun’dan kuzeye doğru Knidos, Gökova Körfezi’nin güney kıyılarını Kuzgun Burnu civarına kadar olan sahayı av sahası olarak değerlendirmektedir. Selimiye balıkçısı Söğüt ve Bozburun balıkçısıyla beraber genellikle Hisarönü Körfezi’nden Marmaris’e kadar olan sahayı kullanırken; Bozburun balıkçısı Datça civarına kadar uzanmaktadır.

Şekil 377. Bozburun ve civarı balıkçılık merkezleri

338

Şekil 378. Bozburun Limanı ve balıkçı tekneleri

Şekil 379. Selimiye Limanı

339

Şekil 380. Söğüt balıkçı tekneleri Bozburun ve civarında balıkçılar tarafından henüz kurulmuş herhangi bir su ürünleri kooperatifi bulunmamaktadır. Bozburun balıkçıları genellikle uzatma ağları ve paragat takımları ile küçük ölçekli balıkçılık yapmaktadır. Bölgedeki balıkçıların, hedef türleri, yoğun avcılık dönemleri ve kullanılan av araçlarına ait detaylı bilgiler Çizelge 122’de verilmiştir. Bunun dışında, Selimiye’de bulunan bir adet kıyı gırgırı ile kolyoz ve sardalye gibi pelajik balık türleri özellikle paragat balıkçılığında kullanılmak üzere yem olarak avlanmaktadır (Şekil 381).

Şekil 381. Selimiye balıkçı tekneleri

340

Sorunları • Barınak bulunmaması (Selimiye, Söğüt) • Barınak yetersizliği ( Bozburun -yazın yatlar nedeniyle) • Çekek yeri ve tersane bulunmaması (Selimiye) • Zıpkınla kaçak dalış problemi (Söğüt) • Paragat için yem bulmada yaşanan sorun (Söğüt) • Amatör teknelerin fazlalığı (tüm kıyılarda) • Trolcülerle yaşanan anlaşmazlık (Söğüt) • Balık çiftlikleri (Söğüt) • Yunus, fok ve deniz kaplumbağası problemi (Bozburun, Selimiye, Söğüt) Balıkçılığın Durumu Bozburun Yarımadası’nda en çok tercih edilen ağlar; fanyalı sinagrit ağı, fanyalı barbun ağı, sade barbun ağı, misina sade barbun ağı, voli ağları (yüksek fanyalı voli ağı, alçak fanyalı voli ağı), palamut ağı, sade kolyoz ağı, fanyalı sokkan ağı ve sade melanur ağıdır. Ayrıca, paragat balıkçılığında ince ve kalın paragatlar kullanılmaktadır. Kolyoz sade yüzer uzatma ağları (Şekil 382) 3 adet “yaprak” veya “kapak” olarak isimlendirilen ağın üst üste çatılması ile oluşmaktadır. Bir yaprak olarak isimlendirilen bölüm 100- 120 göz derinliğindedir. Bu kısımları birbirine çatmak için 210d/54 numara donam ipi kullanılmaktadır. Bu ağ bölgede Selimiye balıkçıları tarafından Hisarönü Körfezi’nde Nisan - Temmuz arası kullanılmaktadır. Ağlar, kendi etrafında dönecek biçimde 25–40 m derinliklerde orta suya tek demirli olarak akşamdan atılmakta; suda 12 saat kadar bekletildikten sonra sabah toplanmaktadır. Az akıntılı bu sularda, ağlara teknelerin çarpmasını önlemek için ağın ortasında, bir tüp-gaz lambalı şamandırayla ışıklandırma yapılmaktadır. Tek postalık bu ağlardan kolyoz dışında, sardalye, kupes ve az miktarda da palamut gibi balıklar çıkmaktadır.

Şekil 382. Kolyoz sade çatılı (3 kat) uzatma ağı planı* (Bozburun) Fanyalı yüksek voli ağı (Şekil 383), Şubat–15 Haziran arası dönemde kıyılarda kumluk, kayalık alanlara gün batmadan atılıp hava kararınca toplanmaktadır. Bunun yanında gürültü ve ışıkla ürkütme yapılıp, balıkların ağlara çarptırılması sağlanır. Avcılık sabaha dek sürdürülmektedir. Bu ağdan elde edilen türler, çoğunlukla kefal, melanur, akya, sarpa, çipura, ıskarmoz vb.’dir.

Şekil 383. Fanyalı yüksek voli uzatma ağı planı* (Bozburun)

341

Palamut sade uzatma ağlarının (Şekil 384), tor ağ göz genişliği 34–36–40 ve 44 mm olabilmektedir. Kullanılan ağın göz genişliğine bağlı olarak mantar yakada 4 numaradan 8 numaraya kadar mantarlar kullanılmaktadır. Yine kurşun yakada 50–100 gr arası kurşunlar kullanılmaktadır. Bu ağlarla avcılık Şubat ayında başlamakta ve Mayıs sonuna kadar sürmektedir. 10–50 m arası sularda kıyıya dik ve S şeklinde akşam 16.00 civarında bırakılan ağlar, sabah 08.00 civarında toplanmaktadır. 1–3 postalık bu ağların av kompozisyonunda palamut dışında melanur, ıskarmoz, kolyoz gibi balıklar da yer almaktadır.

Şekil 384. Sade çatılı palamut ağı planı* (Bozburun) Melanur sade uzatma ağları (Şekil 385), Nisan-Mayıs aylarında 10-12 m derinliklerde kumluk eriştelik zeminlerde 3-4 posta olarak kullanılan bu ağlar, “S” şeklinde akşam atılıp sabah toplanmaktadır. Melanur dışında ıskarmoz, bazen palamut da yakalanmaktadır.

Şekil 385. Melanur sade uzatma ağı planı* (Bozburun) Sokkan fanyalı uzatma ağları (Şekil 386), Haziran-Eylül arasında ay karanlığında 6–8 posta olarak kullanılan bu ağlar, 3–20 m’lerde eriştelik ve taşlık zeminlerde kıyıya dik olarak S şeklinde 18.00 civarında atılıp, sabah 07.00–08.00 civarında toplanmaktadır. Sokkan dışında sargos, az miktarda ıskarmoz, isparoz, iskorpit ve çeşitli ot balıkları da yakalanmaktadır.

342

Şekil 386. Sokkan fanyalı uzatma ağı planı* (Bozburun) Bozburun ve civarında kullanılan ince paragatların başında ve sonunda yüzdürücü ve batırıcı kullanılmaktadır. Ayrıca paragat uzunluğuna bağlı olarak sayıları 4–10 arasında değişen ara yüzdürücüler de konulmaktadır. İğne büyüklüğü 10–14 numara arasında değişen düz iğnelerin kullanıldığı ince paragatlarda ortalama 150–400 arası iğne bulunmaktadır (Şekil 387). Kıyılarda ve açık sularda 40–200 m sularda kullanılan ince paragatlar, çamur, taş, erişte ve tragana zemine gündüz ve/ veya 05.00–06.00 civarında atılıp toplanmaktadır. Bozburun civarında ise sabaha karşı 03.00 civarında atılıp 07.00–08.00 sularında toplanmaktadır. Paragat suda genellikle 1 saat bekletilmektedir. Yem olarak sardalye, supya, tirsi, mamun, kalamar kullanılmaktadır. Yakalanan türler; mercan, fangri, karagöz, melanur, levrek, sargos, çipura, hanoz iken, atılanlar; vatoz, trakonya ve mürendir. Bozburun ve civarında kullanılan kalın paragatlar çapı 0.70, 0.80 ve 0,90 mm olan misinalardan, 1000–5000 m arasında değişen uzunluklardaki ana bedene sahiptir. Başı ve sonunda bir yüzdürücü ve batırıcı kullanılan bu paragatlarda, her 15–20 iğneden sonra ağırlık olarak 2–3 kg’lık taşlar bağlanmakta ve aynı zamanda aralara yüzdürücüler konulmaktadır. 7–8–9–10 numara düz iğnelerin kullanıldığı kalın paragatlarda genellikle 100–200 iğne bulunmaktadır (Şekil 388). Yaz-Kış kullanılabilen, kıyıdan 20–250 m derinliklerde taşlık alanlarda tercih edilen kalın paragatlar, sabah gün ağarırken 05.00–06.00 civarı atılıp, (gündüz de kullanılabilir), suda 20 dakika ile 1 saat kadar bekletilmektedir. Selimiye ve Bozburun bölgesinde ise paragat gece atılıp, sabah 06.00–07.00 civarında toplanmaktadır. Yem olarak sardalye, tirsi, kupes, izmarit, supya, ahtapot, kalamar gibi türler tercih edilmektedir. Yakalanan türler; orfoz, lâhos, kara lâhos, sinagrit, trança, fangri, gibi türlerdir. Iskarta olarak atılan türler ise vatoz, köpekbalığı, trakonya, mıgri ve mürendir.

* Şekil 382 ile 386 arasındaki uzatma ağlarının teknik planları (Akyol ve Ceyhan, 2007a)’dan yaralanılarak yeniden çizilmiştir.

343

Şekil 387. İnce paragat (Bozburun)

344

Şekil 388. Kalın paragat (Bozburun)

345

4.3.13. MARMARİS Muğla İli’ne bağlı Marmaris İlçesi yaklaşık 80000 kişilik nüfusuyla Türkiye’nin en büyük ilçelerinden biridir. Turizmin ön plana çıktığı ilçede tekne yapımı ile balıkçılık önemli diğer uğraş alanlarıdır. Marmaris Boğazı Yıldız Adası dâhil tüm kıyılar balıkçılığa kapatılmıştır. Marmaris kıyı balıkçılarının ana av sahaları Yıldız Adası ve Turunç açıklarından Fethiye, Datça-Bozburun Yarımadası kıyıları ile Yeşilova Körfezi, Hisarönü Körfezi ve Gökova Körfezi kıyılarıdır. Marmaris balıkçı barınağındaki teknelerin çoğunluğu Bozburun yapımı ve piyade tipinde, ahşap yapım teknelerdir. Bu tekneler ile balıkçılar tek ya da iki kişi birlikte avlanmaktadırlar. Balıkçılar genellikle aile bireyleriyle günübirlik olarak balıkçılığa çıkmaktadırlar. Kullanılan av araçları genellikle paragat ve uzatma ağları olmaktadır. Bu av araçları ile balıkçılık tüm yıl boyunca yapılabilmektedir. Bununla birlikte, uzatma ağları yoğun olarak Şubat-Mayıs arasında kullanılırken; paragatlar ile yapılan avcılık yoğun olarak Haziran-Eylül ayları arasında gerçekleşmektedir. Marmaris’te 1974’te kurulan S.S. Marmaris Su Ürünleri Kooperatifi bulunmaktadır. (Çizelge 123). Çizelge 123. Marmaris balıkçılığının genel durumu
S.S. Marmaris Su Ürünleri Kooperatifi
Kuruluş yılı Kayıtlı ortak sayısı Aktif üye sayısı Sadece balıkçılıktan geçinen balıkçı sayısı Üye olmayanların sayısı Kayıt dışı tekne sayısı Kooperatifin faaliyet alanındaki toplam balıkçı sayısı Kooperatife üye olma oranı (%) Aktif üye oranı (%) Kooperatifte çalışan sayısı Pazarlama faaliyeti-Mezat* 1974 34 15 15 200 Yok 234 15 44 4 Mezat Yok

* Kooperatif, üyelerinin balığını pazarlamakta ancak mezat yapılmamaktadır (Ünal ve diğ., 2009). Sorunları • Yasa dışı avcılık • Balıkçılar arası anlaşmazlık • Pazarlama problemleri • Sınırlı av sahası • Üyelerin ilgisizliği • Ticari avcılığı düzenleyen sirkülerin yöre balıkçılarının ihtiyaçlarını tam olarak karşılamaması • Balıkçı kooperatifleri konusunda yetersiz politikalar

346

347

05 sonuç ve değerlendirme

348

349

350

5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Ege Denizi balıkçılığı üretim miktarı, üretim değeri ve istihdam katkısı ile Türkiye balıkçılığı içinde ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Ege Denizi balıkçılığının yapısal durumu analiz edilmiştir. Bu amaçla, Ege Denizi balıkçılığının sektörel yapısı, av araç ve gereçleri, balıkçılar, avcılık yöntemleri ve yaşanan sorunlar ele alınıp incelenmiştir. Balıkçılığın daha iyi yönetilebilmesi için daha iyi izlenmesi, bilgilerin güncellenmesi ve sorunların yerinde tespit edilmesi gerekir. Bu kapsamda, Ege’de kullanılan av araçları ve çeşitliliği, avlanma yöntem ve zamanları, balıkçıların sorunları, bazı sosyo-ekonomik özellikleri gibi önemli bilgiler toplanmış, diğer bir ifade ile, balıkçılıkta bir çeşit durum tespiti yapılmıştır. Çalışma, aynı zamanda balıkçılık sektörünün Ege Bölgesi’ndeki güncel durumu ile ilgili çok yönlü çıktılar ortaya koymaktadır. Bu tespitler, aşağıda sırasıyla özetlenmiştir. Ege Denizi’nde başlıca iki ana grupta balıkçılık yapılmaktadır. Bunlardan birincisi, genel olarak, olta ve uzatma ağları takımları ile bağlama limanı civarında günübirlik yapılan küçük ölçekli balıkçılık, diğeri ise trol ve gırgır takımları ile hareketli ve daha geniş alanlara yayılan, büyük ölçekli balıkçılık faaliyetleridir. Bunun yanı sıra, yoğun olarak amatör balıkçılık faaliyetleri de söz konusudur. Amatör balıkçılık faaliyetleri genellikle olta takımları ile karadan veya tekne ile denize açılarak yapılmaktadır. Ayrıca Ege Denizi’nde zıpkın veya tüfek kullanımı ile dalarak yapılan avcılık faaliyetleri de önemli bir düzeydedir. Amatör olarak yapılan bu uğraşların bir kısmı zamanla yarı ticari hale dönüşmeye başlamış ve gerçek balıkçılığa olumsuz etkileri olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Zaten birçok sorunla uğraşmak zorunda olan ticari balıkçının korunması açısından amatör balıkçılığa yeni bir düzenlemenin getirilmesi gerekmektedir. Ege Denizi balıkçısının, Tarım ve Köy işleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından periyodik olarak uygulamaya konulan Denizlerde ve İç sularda Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığını Düzenleyen Tebliğ’e ilişkin, eleştiri, istek ve beklentileri tespit edilmeye çalışılmış ve kitabın ilgili bölümlerinde bunlara ilişkin bilgiler verilmiştir. Kitapta her bölge ve bu bölgeler içinde yer alan önemli balıkçılık limanları ayrı olarak ele alınmış ve ilgili yöreye ait balıkçılık ile toplanabilen tüm bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Ege Denizi balıkçılığında yaygın olarak kullanılan av araç ve gereçlerinin teknik özellikleri ve planları detaylarıyla çıkarılmış ve bu çizimlere kitapta mümkün olduğu kadar yer verilmeye çalışılmıştır. Bugüne kadar, bu yönde ve bu kapsamda yapılmış herhangi bir çalışma olmaması nedeni ile önemli bir eksiklik bir ölçüde giderilmiş olacaktır. Balıkçılık takımlarının planları, o yörede yapılan balıkçılık ve kullanılan av araçları hakkında teknik bilgiler vermektedir. Bu kitap, ayrıca ileride gündeme gelmesi muhtemel olan balıkçılık takımlarının standardizasyonu için de önemli bir ilk adım olmuştur. Ege Bölgesi’nde kullanılan av araçları genellikle birbirine benzer özellikler göstermektedir. Bununla beraber, bazen aynı av aracı için bölgeler arasında belirgin farklılıklar olduğu da tespit edilmiştir. Geleneksel bir şekle ve donama sahip av araçları, bu özelliklerini uzun yıllar devam ettirmektedir. Özellikle olta ve uzatma ağı takımlarında geleneksel yapıdan çok fazla bir uzaklaşma olmamıştır. Sadece malzeme açısından, özellikle piyasaya yeni giren misina ağ, düğümsüz ağ, yüzer halat ya da kurşunlu halat gibi yeni malzemelerin kullanımı ile bazı kısıtlı değişikler söz konusu olabilmektedir. Küçük balıkçılıktaki bu durağanlığın aksine son yıllarda trol ve gırgır balıkçılığında kullanılan ağlarda ise önemli yapısal değişiklikler gözlenmektedir. Özellikle trol balıkçılığında geleneksel olarak kullanılan Osmanlı trol ağlarının yerini kesimli trol ağları almaya başlamıştır. Yine trol ağları için kullanılan düğümlü poliamid ve polietilen çok telli (10 veya 15 tel) misina ağlar yerine, düğümsüz poliamid ya da polietilen ağların kullanımı giderek yaygınlaşmaya başlamıştır. Gırgır balıkçılığında kullanılan yüzdürücüler ve bunların donatım şekilleri değişmeye başlamıştır. Trol ve gırgır ağlarında meydana gelen bu değişiklikler yanında bu ağları kullanan trol ve gırgır teknelerinde de önemli değişiklikler olmaktadır. Özellikle tekne boyunda artış ve güverte üstü mekanizasyon sistemlerinde kapasite artışı şeklinde görülen bu yenilenmenin dikkatle izlenmesi gerekmektedir. Çünkü balıkçılık takımlarında ve teknelerinde meydana gelen her gelişme, balıkçılık gücünün ve stoklar üzerindeki balıkçılık baskısının artması anlamına gelmektedir.

351

Ege Denizi balıkçılığının yapısal analizi kapsamında ele alınan bir diğer konu ise bölgesel olarak avlanan başlıca türler, yoğun avcılık dönemleri ve kullanılan avcılık yöntemleri olmuştur. Her bölgeyi kapsayan ve ayrı çizelgeler halinde söz konusu bölgeye ait bu bilgiler ayrıntılı olarak özetlenmiştir. Böylece, bölgeye ilişkin olarak yapılacak balıkçılık analizleri için gerekli olan ön bilgiler önceden toplanmış olmaktadır. Bu bilgiler, balıkçılığı düzenleyen ve periyodik aralıklarla (iki yıl ya da dört yıl) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan, Denizlerde ve İçsularda Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığını Düzenleyen Tebliğ için özellikle önemli olacaktır. Yapılan bu çalışmanın nihai amaçlarından birisi de eğitimde kullanılacak görsel malzeme temini ve arşiv oluşturulmasıdır. Bu nedenle, mümkün olduğu kadar bölgedeki önemli balıkçı limanları, balıkçı tekneleri ve av araç gereçlerinin görüntülerine yer verilmeye çalışılmıştır. Bölgede faaliyet gösteren su ürünleri kooperatifleri detaylı olarak ele alınmış ve bu kooperatiflere ilişkin bilgiler çizelgeler halinde özetlenmiştir. Bu çizelgelerde, kooperatifin tüzel kişiliğine yönelik genel bilgilerin yanı sıra, bölgede kullanılan tekne ve motor özellikleri, balıkçılara ait bazı demografik ve sosyo-ekonomik özellikler ve avcılık faaliyetleri ile ilgili bazı bilgilere de detaylı olarak yer verilmiştir. Ege balıkçısının ve bir araya gelerek oluşturdukları su ürünleri kooperatiflerinin en önemli problemleri; liman, çekek yeri, yasa dışı avcılık, pazarlama, kooperatifçilik, av sahalarının kullanımı, yasal düzenlemeler ve idari konular üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda, daha güçlü ve daha kapsamlı bir idari yapılanmanın sağlanması, çözümün önemli bir parçası olabilir. Ancak bu sorunların tamamen ortadan kaldırılması, balıkçının refahının ve sektörün başarısının arzu edilen düzeylere çıkarılabilmesi için yeni ve güçlü bir idari yapılanmanın yanı sıra, başta su ürünleri kooperatifleri olmak üzere, ilgili tüm paydaşlar (sivil toplum örgütleri dahil) daha fazla inisiyatif almalı ve karar alma süreçlerinde daha etkin rol oynamalıdır. Son olarak, balıkçılık yönetimi için önemli bilgilerin mevcut olduğu bu çalışma, Ege Denizi balıkçılık sektörünün güncel durumunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, balıkçılık yaşayan ve sürekli değişim halinde olan bir sektör olup, kitapta ele alınan bilgilerin belli aralıklarla güncellenmesi ve eksik kalan bazı bilgilerin ise zaman içinde tamamlanması gerekmektedir.

352

kaynaklar
Acarlı, D., 2007. Homa Lagünü Balıkçılığı ve Geliştirilmesi Üzerine Araştırmalar. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, Bornova, 153 sayfa. Akyol,O., Ceyhan,T., İlkyaz,A., Erdem,M. 2007. Gökova Körfezi (Ege Denizi) Uzatma Ağları Balıkçılığı Üzerine Araştırmalar. Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(1):139-144. Akyol,O., Ceyhan, T. 2007a. Datça-Bozburun Yarımadası (Ege Denizi) Kıyı Balıkçılığı ve Sorunları Üzerine Bir Araştırma. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 24(1-2):121-126. Akyol,O., Ceyhan, T. 2007b. Datça-Bozburun Yarımadası’nda (Ege Denizi) Kullanılan Uzatma Ağlarının Teknik Özellikleri. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 24(1-2):177-120. Ceyhan, T., Akyol, O., Ünal, V., 2006. Edremit Körfezi (Ege Denizi) kıyı balıkçılığı üzerine bir araştırma. XIII. Ulusal Su Ürünleri Sempozyumu, 1-4 Eylül 2005, Çanakkale, E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 23 (3): 373-375. Ceyhan,T., Akyol,O. 2005. Gökova Körfezi (Ege Denizi)’nde Kullanılan Uzatma Ağlarının Teknik Özellikleri. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 22(3-4):269-272. Hossucu, H., Kınacıgil, H.T., Kara,A., Tosunoğlu, Z., Akyol, O., Özekinci, U., Ünal, V., 2001. Balıkçılık sektörünün İzmir ili içindeki işleyişi ve güncel sorunları. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 18: 437444. Hoşsucu, H., Kara, A., 1990. İzmir Körfezi ve civarındaki çökeltme dalyan balıkçılığı üzerine bir araştırma, Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Yüksek Okulu, Su Ürünleri Dergisi, Cilt 7, Sayı 25-26-27-28, Bornova, İzmir Kara, Ö. F Gurbet, R., 1999. Ege Denizi Endüstriyel Balıkçılığı Üzerine Araştırma. T.C. Tarım ., ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bodrum. Seri B Yayın No:5 Lök, A., Metin, C., Ulaş, A., Düzbastılar, F Tokaç, A. (2002) Artificial reefs in Turkey. ICES .O., Journal of Marine Science, 59: p.192–195 Özbilgin, Y., Gökçe, G., Özbilgin, H.,Çelik, O., Ünal, V., Tokaç, A., 2009. Kuzeydoğu Akdeniz Balıkçılığının Yapısal Analizi, Mersin Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri, 2007/SÜF/1, Mersin, 146 s. Özekinci, U., Cengiz, Ö., Bütüner, S., 2006. Çanakkale Bölgesi’nde kullanılan uzatma ağlarının donam özellikleri ve balıkçıların sorunları. XIII. Ulusal Su Ürünleri Sempozyumu, 1-4 Eylül 2005, Çanakkale, E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 23 (3): 473-480. TKB, 2002. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü. http://www.tedgem.gov.tr/ (2002, December 10). Tokaç, A., G. Gökçe, M.H. Kaykaç, Z. Tosunoğlu, H. Özbilgin, O. Akyol, V. Ünal, 2006. Technical specifications of main fishing gear used in the middle Aegean coast of Turkey. ICES-FAO Working Group on Fishing Technology and Fish Behaviour, Ege University, Faculty of Fisheries, Izmir, Turkey 3-7 April 2006. Tokaç, A., Ünal,V., Tosunoğlu, Z., Akyol, O.,Özbilgin, H., Gökçe, G., 2007. Ege Denizi Balıkçılığının Yapısal Analizi, Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri, 2002/SÜF/006, Bornova, 161 s. TÜİK, 2006. Su Ürünleri İstatistikleri Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası, Ankara, Ekim 2007. TÜİK, 2008. Su Ürünleri İstatistikleri Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası, Ankara, 2009. Ünal, V., 2003. Yarı zamanlı küçük ölçekli balıkçılığın sosyo-ekonomik analizi, Foça (Ege Denizi). E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 20: 165-172 Ünal, V., Akyol, O., Ceyhan. T., Göncüoğlu, H., 2007. Akyaka (Gökova Körfezi) Su Ürünleri Kooperatifinin İşleyişi, Av Miktarı ve Fiyat İlişkisi Üzerine Araştırmalar. Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri, 05/SÜF/009 68 s. Ünal, V., Akyol., O, Hoşsucu, H., 2001. Balıkçılık yönetiminde ihtiyaç duyulan biyo-ekonomik veriler. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi, 18: 243-253. Ünal, V., Erdem, M., 2009. Gökova İç Körfez’de Geleneksel Balıkçılık. AB Gökova Projesi SMAP III (MED/2005/110-655), 67 sayfa. http://www.gokovabay.org/metinler.asp/Bolum/Yayinlar. Ünal, V., Yercan, M., Göncüoğlu, H., 2009. Ege Kıyıları Su Ürünleri Kooperatifleri. Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği Yayınları, Ankara, Yayın No:1, 131 sayfa.

353

354

ekler
EK–1 1. : Kitapta mevcut av araçları planları listesi Oltalar 1.1. Tek iğneli Oltalar 1.1.1. Zokalı Uskumru Oltası-74 1.2. Çok iğneli Oltalar 1.2.1. Sarkıtma Oltası-96 1.2.2. Kalamar Oltası-96 1.2.3. Kıbrıs Oltası-97 1.2.4. Kateti Olta Takımı-235 1.2.5. Çapariler 1.2.5.1. Sallama Çapariler 1.2.5.1.1. İstavrit sallama çaparisi-29 1.2.5.1.2. Palamut sallama çaparisi-30 1.2.5.1.3. Kolyoz-uskumru çaparisi-31 1.2.5.2. Su üstü Çapariler 1.2.5.2.1. Lüfer su üstü çaparisi-32 1.2.5.3. Parangula (Ahtapot çaparisi)-242 1.2.6. Paragatlar 1.2.6.1. Kalın Paragat-27,40,57,130,212,220,234,243,255,318,345 1.2.6.2. Trança Paragatı-44 1.2.6.3. İnce Paragat-41,56,172,211,219,226,233,254,317,344 1.2.6.4. Mantarlı İnce paragat-254 1.2.6.5. Kılıç Paragatı-264,284,337 1.2.6.6. Mercan Paragatı-265 1.2.6.7. Çipura Paragatı-266 1.3. Sürükleme Oltaları-99 1.3.1. Sırtı Takımı-221,235 1.3.2. Sırtı Olta Takımı Tuzaklar 2.1. Pinter-121 Dalyanlar 3.1. Ağ Dalyanlar 3.1.1. Çökertme Dalyanı-198,199 3.2. Çit Dalyanlar 3.2.1. Homa (SÜFA) Dalyanı-113 Uzatma ağları 4.1. Sade Uzatma Ağları 4.1.1. Sardalye-26,35,158,183,329 4.1.2. Lüfer-36,81 4.1.3. Kupes-191,263 4.1.4. Köpekbalığı-23,38,190,257 4.1.5. Beyaz Köpekbalığı-257 4.1.6. Kolyoz-39 4.1.7. Barbun-Tekir-39 4.1.8. Barbun (Beza)-58,182,202,220,251 (Misina-252)

2. 3.

4.

355

4.1.9. Melanur-88,342 4.1.10. Mercan-320 4.1.11.Zargana-34 4.1.12.Trança-165 4.1.13.Tirsi-166 4.1.14.Palamut-196,272,394,305,328 4.1.15.Tombik-266 4.1.16.Voli uzatma ağı 4.2. Fanyalı Uzatma Ağları 4.2.1. Fanyalı 4.2.1.1 Mercan-sinagrit-köpekbalığı-32 4.2.1.2 Barbun-59,173,175,236,275,315,325 4.2.1.3 Sübye-21,61,75,120 4.2.1.4 Ahtapot – Sübye-262 4.2.1.5 Böcek-89 4.2.1.6 Levrek-120 4.2.1.7 Dil-304,310,325 4.2.1.8 Kefal-20,189 4.2.1.9 Kefal-Çipura-Levrek-206,213,214 4.2.1.10 Sinagrit-236,256,303,311,325 4.2.1.11 Karides-19,286,298,325 4.2.1.12 Voli fanyalı uzatma ağı-127,250,319,325,329 kıyı manozması –misina 4.2.1.13 Dönek fanyalı uzatma ağı-227 4.2.1.14 Marya ağı-35 4.2.1.15 Taş ağı-228 4.2.1.16 Kalın uzatma ağı-241 4.2.1.17 Sokkan-343 4.2.2. Çatılı Fanyalı-182 4.2.2.1 Lüfer-37 4.2.2.2 Karides-159,170,174 4.2.2.3 Çatılı fanyalı voli uzatma ağı-178 4.3. Kombine (Karma) Uzatma Ağları 4.3.1. Kombine Çatılı Uzatma Ağları 4.3.1.1 Kupes-66 4.4. Çevirme ağlar 4.4.1. Çinekop-lüfer alamanası-33 4.4.2. Alamana ağları-62,63,157,165 5. 6. Kıyı sürütme ağları 5.1. Trata-45,46 Troller 6.1. 700 göz Geleneksel Trol Ağları-43 6.2. Modifiye edilmiş Trol Ağı Planı-103 6.3. Kesimli Trol Ağı Planı-105 6.4. 600 Göz Geleneksel trol ağı planı-106,294 Çevirme Ağları 7.1. Gırgır Ağları 7.1.1. Hamsi-sardalye gırgır ağı-135,146 7.2. Voli Gırgırı-147

7.

356

EK–2 : Kitapta geçen türler ve bilimsel isimlendirmeleri Ahtapot (Octopus vulgaris) Akdeniz foku (Monachus monachus) Akdeniz kılıcı (Tetrapturus belone) Akivades (Tapes decussatus) Akya (Lichia amia) Bakalyaro (Merluccius merluccius) Barbun-Tekir (Mullus spp.) Böcek (Palinurus vulgaris) Çipura (Sparus aurata) Çuçuna (Myliobatis aquila) Deni hıyarı (Holotria tubulosa) Deniz kaplumbağası (Caretta caretta) Deniz kestanesi (Echinoidea sp.) Dikenli/mahmuzlu camgöz (Squalus acanthias) Dil (Solea vulgaris) Dülger (Zeus faber) Elektrik/ceyran (Torpedo marmorata) Erişte/posidonya (Posidonia oceanica) Fangri (Pagrus pagrus) Fener (Lophius piscatorius) Hamsi (Engraulis encrasicolus) Hanoz (Serranus spp.) Iskarmoz/turna (Sphyraena sphyraena) Isparoz (Diplodus annularis) Istakoz (Homarus gammarus) İskorpit (Scorpaena spp.) İskorpit/Adabeyi (Scorpaena scrofa) İstavrit (Trachurus spp.) İşkine/kaya levreği (Sciena umbra) İzmarit (Spicara flexuosa) Kalamar (Loligo vulgaris) Karagöz (Diplodus vulgaris) Karavida (Squilla mantis) Karides (Penaeus kerathurus) Karpuz algi (Codium bursa) Kedi balığı (Scyliorhinus canicula) Kefal (Mugil spp.) Keler (Squatina squatina) Kılıç (Xiphias gladius) Kolyoz (Scomber japonicus) Köpekbalığı (Mustelus mustelus) Kraça (Trachurus spp.) Kum dili (Microchirus variegatus) Kupes (Boops boops) Lahos (Epinephelus aeneus) Levrek (Dicentrarchus labrax) Lüfer (Pomatomus saltatrix) Madya (Murex trunculus) Mavi Yeşil algl türlerinden (Lyngbia majuscula) Melanur (Oblada melanura) Melena/menekşe (Spicara maena) Mercan (Pagellus erythrinus) Mıgri (Conger conger) Mırmır (Lithognathus mormyrus) Minakop (Umbrina cirrosa) Müren (Muraena helena) Orfoz (Epinephelus guaza) Orfoz (Epinephelus marginatus)

357

Orkinos (Thunnus thynnus) Palamut (Sarda sarda) Pamuk köpekbalığı (Odontaspis ferox) Patella (Patella tarentina) Sardalye (Sardina pilchardus) Sargos (Diplodus sargus) Sarpa (Sarpa salpa) Sazkayası (Zosterisessor ophiocephalus) Sinagrit (Dentex dentex) Sivriburun (Diplodus puntazzo) Sokar (Siganus rivulatus) Sübye (Sepia officinalis) Sülünes (Solen vagina) Tavuk (Trisopterus minutus capelanus) Tirsi (Alosa fallax nilotica) Tiryaki (Uranoscopus scaber) Tombik (Auxis rochei) Trança (Dentex gibbosus) Tüylü yengeç (Maia verrucosa) Uskumru (Scomber scombrus) Vatoz (Raja spp.) Yabani mercan (Pagellus acarne) Yazılı orkinos (Euthynnus alletteratus) Yılanbalığı (Anguilla anguilla) Zargana (Belone belone) Zurna/lokum (Saurida undosquamis)

358

EK–3 : İzmir İli kıyılarında küçük ölçekli balıkçılıktan elde edilen türlerin yoğun avcılık dönemleri

O
Ahtapot

Ş

M N M H

T

A

E

E

K

A

Av Aracı(*)
UA, Z, O, Pn

Barbun-Tekir

UA, T

Çipura

UA, O, P

Dil

UA, T

2

Fangri

UA, P

Isparoz*1

UA, O, T

İstavrit

UA, O, G, A

İzmarit*2

UA, T

Kalamar

O, T

Karagöz

UA, T, O, P

Karides

UA, T

359

O
Kefal

Ş

M N M H

T

A

E

E

K

A

Av Aracı(*)
UA, O, A, G

Kılıç*3

P

1

Köpekbalığı*4

UA, T

Kupes

UA, T

Levrek

PO ,

Lüfer

A, UA, O, G

Melanur

UA, O, P

Mercan

O, P T ,

Mırmır

UA, T

Palamut

UA, G

2

Sardalye

UA, G

360

2

O
Sargos

Ş

M N M H

T

A

E

E

K

A

Av Aracı(*)
UA, O, P

Sarpa

UA, A

2

Sazkayası*1

Pn

Sinagrit

UA, O

Sübye

UA, Pn

Tirsi

UA, G, A

Uskumru-Kolyoz

UA, O

Az yoğun

Çok yoğun

* A, alamana; G, gırgır; O, olta; P Paragat; Pn, pinter; T, trol; UA, uzatma ağı; Z, zıpkın , en.academic.ru/dic.nsf/enwiki/3587564 Fishbase.org; *1 • Sadece Şemikler ve Bostanlı balıkçısı • *2Sadece Dikili balıkçısı • *3Sadece Y. Foça balıkçısı • *4Sadece Sığacık ve Mordoğan balıkçısı
2 1

361

EK–4 : ICES-FAO WGFTFB 3–7 April 2006 İzmir. “Technical Specifications of Main Fishing Gears Used in the Middle Aegean Coast of Turkey. (Poster Presentation)

362

363

EK–5 : KAY–08 Kongresi 2008 Ankara. “İzmir İli Su Ürünleri Kooperatifleri ve Sorunları” (Poster Sunumu)

364

DİZİN A Adabeyi–56, 170, 225, 232, 239, 310, 315, 318 Ağ dalyan–9, 188, 197, 210 Ağ kafes–180, 282 Ahmetbeyli–247, 259, 260, 261, 269 Ahtapot–7, 35, 39, 44, 47, 56, 60, 67, 73, 102, 113 Ahtapot sırtısı–239 Ahtapot çaparisi–11, 155, 239 Ahtapot paragatı-19, 22 Ahtapot-Sübye uzatma ağları–262 Akbük Koyu–279 Akbük–279, 280, 281 Akçapınar–247, 320, 326, 327, 328 Akdeniz–3, 90, 144, 162, 274, 330, 334, 337, 353 Akdeniz foku–90 Akıntı–28, 31, 33, 34, 36, 47, 105, 155, 188, 239, 341 Akivades–8, 123, 138 Akuakültür–73, 297 Akustik–61 Akya–335, 337, 341 Akyaka–247, 320, 323, 326 Alaçatı–11, 225, 232, 239, 247, 249, 257 Alamana Ağları–10, 33, 61, 162 Aliağa–11, 51, 58, 70, 72, 76, 80, 81 Alibey Adası–50, 51 Altınbaş- 110 Altınoluk–48 Amatör avcılık–11, 93, 273 Amatör balıkçı–72, 199, 216, 282, 287, 309, 351 Anket–7, 54, 102, 154, 295 Antalya–293, 310 Antenli mercan–290, 298 Ardıç Burnu Arslanlı Burun–338 Av araç ve gereçleri- 7, 9, 351 Av operasyonu–33, 34 Aydın–5, 247, 270, 280 Ayvalık- 44, 47, 50, 51, 58 Azmak–130, 232 B Bademli–51, 63, 65 Bademli bükü–211 Bafa Gölü–279 Bakalyaro–44, 75, 89, 102, 155, 170, 318, 336 Balık çiftlikleri–11, 67, 87, 169, 181, 224, 231, 341, Balık göçleri–28 Balık hali–22, 51, 136, 139, 169, 270 Balık stokları–7, 87, 156 Balıkçı barınağı–6, 48, 50, 85, 113, 117, 122, 123, 132, 136, 138, 148, 161, 180, 193, 197, 217, 229, 251, 270, 273, 276, 282, 292, 301, 308, 312, 346

Balıkçı gemileri–5 Balıkçı limanı–184, 320 Balıkçı tekneleri–5, 24, 193, 200, 210, 222, 229, 251, 274, 279, 292, 312, 326, 352 Balıkçılık (av takımları) kataloğu–7 Balıkçılık yönetimi–6, 7, 13 Balıkesir–5, 17, 47 Balıklıova–11, 85, 179, 180, 181 Barbun uzatma ağları–9, 10, 56, 201 Barbun-Tekir uzatma ağları–9 Batık–162, 210 Bayrak Adası–278 Beden–275, 337, 343 Bergama–11, 17 Beyaz tüy–28 Biledye Ağı–9, 10, 328, 329 Bostanlı–85, 122, 132, 133, 134, 253 Bozburun–247, 330, 335, 338, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345, 346 Bozcaada–28, 33, 34, 39 Bozköy çayı–188 BÖB – Büyük Ölçekli Balıkçılık–11 Böcek–10, 22, 25, 37, 89, 256 Burhaniye–49 Buzhane–25 C Canlı Kaynak–5 Caulerpa taxifolia–313 Ceran–110, 290 Cereyan (elektrik) balığı–170 Ç Çamaltı Tuzlası–111,118 Çanakkale Boğazı–28, 31, 33, 34, 36, 38, 39 Çanakkale–3, 5, 17, 25, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 36, 38, 39, 43 Çandarlı–4, 51, 67, 69, 70, 72, 74 Çapa–275 Çapari–9, 10, 28, 31, 138 Çatılı Fanyalı uzatma ağları–10, 155 Çatılı Kombine uzatma ağları–10 Çatılı uzatma ağları–170, 181 Çekek yeri–73, 87, 184, 301, 323, 334, 341 Çeşme–11, 12, 85, 187, 215, 222, 229, 231, 232, 237, 253, 256, 257 Çeşmealtı–12, 85, 148, 160, 161, 162, 163 Çevirme (Voli) uzatma ağları–10 Çevirme ağları–8, 9 Çıktı kontrolü–6 Çıplak–335 Çırçır–177 Çift kabuklular–111 Çift Katlı Çevirme (Voli) uzatma ağları–10 Çiftlikköy–11, 237, 238, 239 Çiğli–113, 116 Çil Azmak Burnu–130 Çim çim karides–102, 293

365

Çinekop–33, 34 Çipura – 47, 51, 55, 61, 67, 70, 74, 102, 110, 155, 162, 163, 169, 177, 179, 181, 187, 188,195, 205, 210, 211, 215, 218, 225, 232, 249, 265, 269, 278, 282, 286, 287, 290, 309, 310, 317, 318, 337, 341, 343 Çipura paragatı–265 Çökertme dalyanı–198, 199 Çuçuna–129, 130, 151, 169, 218, 239, 261, 309 D Dalarak yapılan avcılık–351 Dalış Turizmi–24 Dalyan (SÜFA)-85, 107 Dalyan–9, 11, 12, 17, 18, 19, 85, 107, 108,109, 110, 111, 112, 113, 115, 118, 119, 287, 288, 289, 290, 291, 297 Dalyanköy–85, 222, 223, 224, 225 Datça–320, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337, 338, 346 Degaj İskelesi–118 Deniz kaplumbağası–218, 335, 341 Deniz patlıcanı–163, 169, 210, 253 Deniz ürünleri avcılığı–3 Denizanası–162, 188 Denizhıyarı–39 Denizkestanesi–163 Deniztemiz-Turmepa–252 Denizyıldızı–211, 269 Deve Boynu–320 Deve yünü–119 Didim–134, 247, 279, 280, 309 Dikenli Burun–177 Dikenli yengeç–170 Dikili–134 Dikili Körfezi–55, 56, 61 Dil -7, 8, 10, 35, 44, 80, 89, 110, 118, 119, 138, 151, 170, 175, 292, 282 Dil ağları–151, 170, 292, 303, 309 Dil-Pisi Uzatma ağları–10 Dinamit–73, 80, 87, 335 Dip ağları–162 Dip alamanası–162 Dip feneri–257 Dip lambası–162, 188 Dip Trol Ağları–9, 43, 44 Domuz balığı–211 Donam–32, 162, 278, 286, 341, 351 Donam Faktörü–32, 33 Döneğe bırakmaDönek ağları–181, 225 Draganalık–275 DSİ–111 Düğümsüz ağ–351 Dülger–39, 102, 163, 225 E Eceabat–28

Ecri misil–123 Edirne–5, 17, 21, Edremit–5, 48 Edremit Körfezi Ege Denizi–7, 8, 9, 11, 13, 17, 28, 51, 85, 229, 271, 279, 330, 351, 352 Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi–90, 108, 153, 269, 270 Eğri Liman–224 Ekosistem–3 Eko-sounder–336 Elleme–332 Endüstriyel balıkçılık–6 Enez–17, 18, 21 Enez Dalyanı–17, 18 Envanter–7 Erişte/Eriştelik–28, 33, 34, 38, 39, 42, 44, 54, 60, 61, 65, 70, 74, 80, 102, 119, 125, 129, 130, 170, 187, 210, 218, 225, 232, 239, 263, 298, 302, 304, 310, 315, 317, 336, 337, 343 Eşendere–11, 85, 197, 199, 200, 201 F Fangri -55, 181, 210, 218, 232, 240, 265, 317, 343 Foça–11, 85, 90, 91, 93, 94, 102, 105, 144, 163 Foça kanalı–163 G Gala Gölü–18 Gebekirse Gölü–267, 269 Gece farı–162 Gediz Deltası–107, 111 Gediz Nehri–110 Gelibolu–25, 28 Gelin balığı–39 Gelincik–56 Gerence Körfezi–218, 224 Gırgır/Gırgır ağları–4, 5, 9, 22, 28, 44, 65, 87, 134, 141, 143, 144, 155, 161, 177, 180, 200, 207, 210, 229, 270, 273, 297, 298, 301, 328, 351 Gırgır Balıkçıları Derneği–139, 140 Gırgır teknesi–44, 69, 274, 290, 320, 330 Girdi kontrolü–6 Göcek–232 Gökova Körfezi–320, 323, 326, 327, 328, 338, 346 Gökova ÖÇK–320 Göltürkbükü–247, 295, 297 Gulet–338 Gülbahçe–85, 167, 169, 176, 177, 179 Güllük–5, 247, 279, 283, 286, 287, 288, 289, 290, 293, 297 Gümüldür–11, 261 Gümüş balığı–34 Gümüşlük–310, 315, 316, 317 Gündoğan–247, 299 Güney Ege–3, 5, 7, 85, 247, 327 Gürçamlar–247, 282

366

Güvercinlik–232 Güzelbahçe–12, 85, 139, 141, 143, 144, 170 Güzelçamlı–247, 276, 277, 278, 279 H Hamsi–3, 44, 47, 144, 270, 274 Hamsi-Sardalya Gırgır Ağları–9, 134, 144 Hanoz (Hani)-28, 31, 33, 34, 35, 36, 39, 42, 55, 56, 65, 70, 102, 177, 232, 278, 343 Has kefal–110 Havai tuzaklar–10 Havyar–290 Hayalet avcılık–335 Hayıtbükü–334, 335, 338 Hekimadası–153, 155 Hisarönü Körfezi–328, 341, 346 Homa (SÜFA) dalyanı–107, 110, 111, 113 Hüseyin Burnu–315, 316, 317, 318 ICES-FAO–11 I Ildırı–11, 12, 85, 215, 216, 218 Iskarmoz–335, 337, 341, 342 Iskarta–31, 33, 34, 35, 37, 38, 39, 42, 44, 47, 56, 58, 60, 61, 65, 70, 74, 75, 81,87, 102, 118, 125, 129, 130, 144, 151, 155, 162, 163, 170, 181, 201, 205, 211, 225, 232, 239, 240, 249, 253, 256, 261, 263, 265, 269, 275, 278, 286, 293, 297, 298, 303, 309, 310, 315, 316, 317, 318, 343 Isparoz -8, 39, 44, 56, 87, 102, 129, 130, 155, 170, 181, 201, 218, 269, 286, 297, 298, 315, 316, 318, 336, 342, Istakoz–10, 35, 163, 170, 225, 232, 261 Istakoz-Böcek uzatma ağları–10 İ İbrice–24, 25, 26, 27 İçmeler–160 İçsu ürünleri avcılığı–3 İnce Burun–330, 338 İnce Paragat–39, 41, 55, 56, 65, 74, 81, 88, 95, 129, 131, 156, 164, 170, 210, 218, 224, 225, 232, 239, 253, 282, 335, 336, 337 İnciraltı–85, 136, 137, 138, 170 İnecikler–11, 12 İskaroz–336, 337 İskatari–225 İskenderun–274 İskorpit–33, 34, 36, 38, 56, 58, 60, 74, 81, 170, 181, 205, 211, 218, 225, 232, 239, 249, 278, 298, 310, 315, 319, 342 İstavrit–3, 4, 8, 28, 39, 42, 44, 47, 56, 155, 162, 163, 170, 177, 181, 188, 232, 263, 275 İşkina–177 İzmarit -8, 39, 44, 56, 74, 102, 129, 155, 170, 181, 211, 232, 293, 297, 298, 343

İzmir Körfezi–3, 5, 6, 85, 107, 110, 118, 136, 162, 176, 239 İzmir–3, 5, 6, 7, 11, 13, 17, 51, 54, 67, 72, 76, 85, 107, 110, 118, 123, 127, 132, 136, 137, 139, 141,162, 176, 180, 184, 222, 229, 239, 247, 270, 335 K Kabatepe–28, 43 Kalabak–85, 148, 150, 151 Kalamar–7, 22, 25, 39, 44, 47, 51, 102, 134, 144 Kalamar oltası–93, 96 Kalın Paragat–10, 27, 39, 40, 55, 57, 74, 88, 95, 129, 130, 131, 135, 156, 164, 210, 212, 218, 219, 220, 224, 232, 234, 239, 240, 243, 249, 253, 255, 278, 286, 290, 297, 302, 309, 314, 317, 318, 341, 343, 345 Kanal–111, 170, 337 Kapak–341 Kara saman–170 Karabiga–28 Karaburun–11, 12, 85, 144, 160, 179, 193, 197, 200, 201, 203, 205, 210, 225, 229, 232 Karabük Burnu–330 Karadeniz–3, 4, 5, 44, 69, 141, 162, 274 Karagöz–4, 8, 22, 34, 44, 51, 61, 70, 87, 155, 162, 188, 210, 218, 225, 232, 249, 253,265, 290, 310, 315, 317, 318, 336, 343 Karaköy–330, 333, 334, 335 Karasuları–93 Karavida–144, 155, 170, 286, 335 Kargılı Ağlar–10, 109 Karides uzatma ağları–10, 70, 297 Karides–10, 18, 19, 70, 102, 111, 119, 134, 138, 144, 155, 170, 282, 283, 286, 290, 293, 297, 298, 320, 323, 328 Karma ağ–94 Karma Uzatma Ağı–10,101 Kastroz–110 Kateti olta–232, 235 KAY – Kıyı alanları Yönetimi–13 Kaya levreği–177 Kaynarpınar–85, 193, 195, 197 Kaz kanatı–28 Kedi balığı–102 Kedi köpekbalığı–275 Kefal-4, 8, 18, 36, 61, 70, 74, 110, 119, 134, 155, 170, 177, 187, 188, 195, 225, 249, 263, 269, 278, 287, 290, 310, 317, 318, 336, 337, 341 Kefal Gırgır Ağları–9 Kefal uzatma ağları–9, 10 Keler–151 Kemane–129 Kemer–28 Keşan–25 Kıbrıs oltası–93, 97 Kılıç paragatı–10, 95, 261, 264, 274, 275, 276, 278, 337

367

Kılıçbalığı–275 Kırdeniz–107, 108, 113, 122, 125, 129 Kırlangıç–39, 102, 170, 265, 275 Kırmızı ip–28 Kıyı balıkçılığı–5, 11, 44, 76, 125, 155, 176, 193, 197, 208, 237, 251, 295, 299 Kıyı gırgırları–87, 232 Kıyı kenar çizgisi–137 Kıyı manozması–70 Kıyı sürütme ağı–5 Kıyı yönetimi–6 Kıyıkışlacık–247, 283, 285, 286 Kilitbahir–28 Kilizman–170 Killik Burnu–252 Knidos–330, 334, 338 Koca Burun–338 Kolyoz–9, 11, 28, 36, 38, 56, 134, 144, 275, 336, 340, 341, 342 Kolyoz uzatma ağları–9, 11, 28, 36, 38, 56, 134, 144, 275, 336, 340, 341, 342 Kolyoz-istavrit sallama Çaparisi–31 Kombine uzatma ağları–10 Komisyoncu–17, 22, 25 Koyun Adası–210 KÖB – Küçük Ölçekli Balıkçılık–11 Köpekbalığı uzatma ağları–9 Köpekbalığı–22, 23, 32, 35, 37, 38, 39, 125, 170, 187, 188, 190, 210, 218, 225, 232, 239, 253, 257, 261, 293, 297, 309, 310, 343 Köstek–275, 337 Kötek balığı–34 Kraça–4, 44 Kulaç–33, 34, 36, 38, 56, 60, 129, 134, 144, 261 Kuluçkahane–67, 111 Kum Denizi–155 Kumkale–28 Kumkapı–17, 22 Kupes 7, 8, 9, 10, 36, 38, 42, 44, 51, 55, 56, 58, 65, 74, 102, 144, 155, 162, 163, 170, 177, 181, 188, 218, 232, 239, 240, 253, 263, 275, 293, 298, 336, 341, 343 Kupes uzatma ağı–10, 18 Kurita–119 Kurşun–54, 286, 342, 351 Kurşunlu halat–351 Kuş Cenneti–112, 113, 118 Kuşadası–5, 247, 253, 256, 257, 270, 273, 274, 275, 293 Kuşadası Körfezi–273, 274 Kuzey Ege Denizi–3, 17, 28, 51 Kuzuluk–19, 34, 36, 38, 81, 89, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 151, 163, 187, 291, 302 Küçükkuyu–44, 45 Kültür balıkçılığı–4, 69, 286 L Labut–81, 102, 257 Lahos–22, 144, 225, 253, 286, 290, 293, 303, 317

Lambuka–275, 279 Lapin–177 Lapseki–28 Levrek paragatı–44, 129 Levrek uzatma ağları–10 Levrek–7, 8, 10, 18, 22, 25, 44, 67, 110, 111, 8, 119, 120, 129, 133,177, 179, 181, 188, 205, 206, 211, 213, 214, 215, 218, 265, 282, 286, 290, 318, 343 Lidaki–39, 110, 111, 119, 125, 129, 290 Lipsoz–35, 37 Lojistik–285 Lokum balığı (zurna)-315, 316, 318 Lüfer su üstü çaparisi–31,32 Lüfer uzatma ağları–9,10 Lüfer–4, 9, 10, 25, 31, 33, 36, 61, 70, 81, 155, 177, 188 M Madya–119, 162, 169, 181, 201, 269, 286, 357 Makro-algler–111 Maltepe–85, 113, 116 Mamun–55, 119, 129, 169, 218, 225, 232, 253, 265, 317, 343 Mandalya Körfezi–302, 303, 304 Mantar–54, 162, 286, 342 Mantarlı ince paragat–10, 169, 253, 254 Mantarsız ince paragat–10 Marmara Denizi -3, 4, 28 Marmaris–247, 338, 346 Marya Ağı–9, 10, 35 Mavişehir–85, 122, 123, 127, 128, 129, 130 Mavi-yeşil alg–119 Mavraki–110, 290 Mazmozlama–74 Melanur uzatma ağları–9 Melanur–8, 9, 10, 33, 36, 39, 70, 75, 87, 88, 210, 232, 257, 269, 278, 318, 337, 341, 342, 343 Melina–56, 87 Menderes–11, 12 Menderes Nehri–279 Mendirek–17, 21, 24, 200 Menemen–12, 116 Mercan paragatı–265 Mercan uzatma ağları–9 Mercan–8,32, 35, 39, 44, 47, 51, 55, 56, 102, 169, 170, 177, 224, 225, 232, 239, 240, 265, 275, 282, 286, 290, 293, 298, 315, 316, 317, 318, 320, 336, 343 Meriç Nehri–17 Mersin–274 Mersin Koyu–11, 249 Mesudiye–330 Mezat–7, 22, 25, 49, 51, 93, 122, 141, 150, 152, 153, 161, 187, 204, 210, 238, 251, 260, 273, 301, 308, 312, 335 Mezgit–4 Mıgri–55, 102, 118, 225, 261, 265, 343 Mırmır–25, 119, 125, 129, 169, 187, 188, 253,

368

265, 269 Miço–123, 335 Milas–282, 283, 289 Minakop–119, 125, 129, 323 Misina ağ–100,298, 316, 351 Misina–9, 10, 28, 31, 58, 60, 94, 100, 240, 278, 290, 298, 299, 315, 316, 328, 329, 336, 341, 343, 351 Mordoğan–11, 12, 85, 179, 184, 186, 187, 193 Mordoğan Geçidi–188 Muğla–5, 247, 282, 283, 287, 326, 338, 346 Mürekkep balığı–265 Müren–102, 205, 225, 239, 253, 310, 315, 317, 337, 343 N Narlıdere–12, 85, 136, 137, 138 O Olta balıkçılığı–93, 193 Olta takımları–9, 11, 93, 218 Olta–8, 9, 10, 11, 25, 28, 74, 93, 94, 118, 125, 134, 138, 155, 193, 197, 218, 221, 232, 274, 351 Orfoz–22, 55, 225, 232, 253, 323, 336, 343 Orkinos çiftliği–215, 217, 218 Orkinos gırgır ağları–9 Orta Ege–3, 5, 6, 85, 90 Osmanlı ağı–43 Ö Ören–49 Örgütlenme–6, 51, 224, 279 Özbek–11, 85, 167, 169 Özdere–12, 247, 259, 261 Özel Çevre Koruma (ÖÇK)-320, 330 Özel uzatma ağları–9, 10 P Palamut çaparisi–11, 28, 93, 98 Palamut uzatma ağları–9, 195, 263 Palamut–4, 7, 8, 28, 33, 44, 61, 70, 102, 144, 155, 162, 177, 187, 195, 225, 257, 261, 263, 278, 279, 290, 317, 341, 342 Palamutbükü–330, 332, 334, 335, 336, 338 Palamut-torik–4 Palaska–261 Pamucak–261-269 Papalina–47, 51 Parangula–11, 239 Patella–39 Patlak göz mercan–39 Peygamber balığı–261 Pina–169 Pinterler–9, 10, 19, 111, 113, 118, 121, 122, 123, 125, 129, 130, 131 Pisi–10, 129, 151, 170, 303, 309

Piyade–346 Posidonya–162, 163, 177, 181, 275, 278 Posta–32, 34, 35, 36, 37, 38, 42, 102, 199, 151, 155, 170, 195, 201, 218, 224, 239, 249, 256, 257, 269, 275, 278, 286, 297, 298, 303, 304, 309, 310, 316, 318, 336, 337, 341, 342 Poyraz burnu–252 R RAMA–111 S

125, 232, 279, 315,

S.S. 16 Eylül-Musalla ve İnecik Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Akbük Su Ürünleri Kooperatifi–12, 281 S.S. Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi–320, 321, 323 S.S. Aliağa-Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–76, 79 S.S. Altınoluk Su Ürünleri Kooperatifi–47, 48 S.S. Ayvalık Su Ürünleri Kooperatifi–47, 50 S.S. Bademli Su Ürünleri Kooperatifi–63, 65 S.S. Balıklıova Su Ürünleri Kooperatifi–12, 180 S.S. Barutçu Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Beyler Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Bodrum Gündoğan Su Ürünleri Kooperatifi–300 S.S. Çandarlı Su Ürünleri Kooperatifi–12, 67, 68 S.S. Çeşme Alaçatı Su Ürünleri Kooperatifi–11, 12, 247, 249 S.S. Çeşme Çiftlikköy Su Ürünleri Kooperatifi–12, 238 S.S. Çeşme Dalyanköy Su Ürünleri Kooperatifi–12, 223 S.S. Çeşme Ildırı Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Çeşme Ilıca Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Çeşme Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–11, 12, 231 S.S. Çeşmealtı Su Ürünleri Kooperatifi–12, 161 S.S. Dikili Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–12, 51, 53, 54 S.S. Ege Örnek Su Ürünleri Kooperatifi–11, 12 S.S. Enez Su Ürünleri Kooperatifi–17, 18 S.S. Foça Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–12, 91 S.S. Gökova ve Havalisi Akçapınar Su Ürünleri Koop.-327, 328 S.S. Güllük Su Ürünleri Kooperatifi–288, 289 S.S. Güzelbahçe Su Ürünleri Kooperatifi–12, 139, 141, 142 S.S. İnecikler Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. İzmir Balık Avcıları Su Ürünleri Kooperatifi–11, 12 S.S. Kalabak ve Zeytinalanı Su Ürünleri Kooperatifi–150 S.S. Karaburun-Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–204 S.S. Karşıyaka Su Ürünleri Kooperatifi–12, 133

369

S.S. Kıyıkışlacık Su Ürünleri Kooperatifi–283, 285 S.S. Küçükkuyu Beldesi Su Ürünleri Kooperatifi–44 S.S. Marmaris Su Ürünleri Kooperatifi–346 S.S. Mecidiye Su Ürünleri Kooperatifi–24, 25 S.S. Mordoğan Su Ürünleri Kooperatifi–12, 186 S.S. Narlıdere - Merkez Su Ürünleri Kooperatifi–137 S.S. Özbek İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi- 12, 167 S.S. Özdere-Ahmetbeyli Su Ürünleri Kooperatifi–260 S.S. Sasalı Çevre Köyleri Su Ürünleri Kooperatifi–11, 117 S.S. Sığacık Su Ürünleri Kooperatifi–12, 252 S.S. Sultaniçe Köyü Su Ürünleri Kooperatifi–22 S.S. Tepeboz Su Ürünleri Kooperatifi–11,12 S.S. Turgutreis Su Ürünleri Koop.-313 S.S. Tuzçullu Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Urla İskelesi Su Ürünleri Kooperatifi–12, 152, 154 S.S. Ürkmez Su Ürünleri Kooperatifi–12 S.S. Yalıkavak Su Ürünleri kooperatifi–306 307 S.S. Yeni Foça Su Ürünleri Kooperatifi–12, 85, 86 S.S. Yeni Şakran Aşağı Şakran Hacıömerli Su Ürünleri Kooperatifi–12, 72, 73 S.S. Zeytindağ Kasabası Su Ürün. Koop.-12 S.S. Zeytinköy Üretim ve Değer. Koop. —12, 268 S.S.Burhaniye Merkez-Şarköy-Taylıeli Su Ürünleri Kooperatifi–47, 49 S.S.Şemikler-Yalı-Örnekköy-Demirköprü Emek-İmbatlı ve Bahariye Mahalleleri Su Ürünleri Kooperatifi–12, 122, 123, 124 S.S.Torba Su Ürünleri Kooperatifi–292, 293 Sabit (Dönek) uzatma ağları–9 SAD-AFAG–90, 91 Sade uzatma ağları–9, 10, 75, 81, 87, 163, 218, 257, 278, 323, 342, 355 Sahil Güvenlik Saipaltı–85, 200, 201 Sakız Adası–210, 232 Salih Adası–298 Sallama çaparileri–10 Sardalye uzatma ağları–9, 181 Sardalye–4, 8, 9, 26, 26, 31, 34, 35, 44, 47, 51, 55, 74, 134, 135, 144,145, 146, 155, 158, 169, 181, 183, 210, 218, 223, 232, 240, 264, 265, 270, 274, 317, 324, 328, 329, 337, 340, 341, 343, 356, 358, 360 Sargos–8, 39, 60, 102, 163, 169, 181, 187, 188, 210, 224, 310, 317, 318, 342, 343, 358, 361 Sargoz-34, 35, 55, 155, 162, 177, 211, 225, 232, 249, Sarı kovyoz–123, 129, 130, 131, 144 Sarıkulak–110, 199 Sarıkuyruk–19, 162 Saros Körfezi–19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 34, 36, 37, 39 Sarpa–8, 10, 18, 33, 34, 36, 70, 102, 155, 162,

269, 278, 310, 318, 337, 341, 358, 361 Sasalı–11, 12, 85, 113, 116, 117, 119 Sazan–287, 290 Seddülbahir–28, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42 Seferihisar–11, 12, 247, 251 Selçuk–12, 247, 267, 269 Selimiye–338, 340, 341, 343 Selvi–119 Sepetler–10 Seyrekköy–85, 113, 116 Sığacık–12, 225, 247, 251, 252, 256 Sırtı–93, 99, 218, 221, 232, 235, 239 Sinagrit paragatı–10, 22, 24, 27 Sinagrit–8, 9, 16, 22, 24, 25, 27, 32, 34, 35, 37, 39, 55, 60, 89, 102,125, 163, 177, 181, 195, 210, 218, 224, 225, 232, 236, 239, 253, 256, 293, 297, 302, 303,310, 311, 315, 317, 320, 323, 325, 336, 337, 341, 343,356, 358, 361 Sinagrit uzatma ağları–10 Sivriburun karagöz–34, 70 Sokkan uzatma ağları–10 Sokkan–336, 337, 341, 342, 343 Sosyo-ekonomik–6, 7 Söğüt–330,338, 341 Sömbeki (Simi) Adası–337 Sömbeki Körfezi–338 Sparidler–51 STCW–335 Stok–6, 7, 87, 111, 155, 351 Strafor–275 Sultaniçe–19, 21, 22, 23, 24 Sübye uzatma ağları–10 Sübye–7, 8, 18, 21, 22, 25, 35, 44, 47, 55, 60, 61, 74, 75, 119, 120, 130, 170, 225, 232, 239, 261, 262, 310, 315, 317, 356, 358, 361 Sülünes–169, 225, 232 Süzbeyli–85, 113, 116 Ş Şakran–12, 51, 72, 74, 75 Şamandıra–80, 162, 292, 337, 341 Şebeke–73, 110, 119, 155, 170, 177, 180, 261, 263 Şemikler–85, 122, 123, 125 T Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı–352 Taş ağı–9, 10, 225, 228, 356 Taşburun Limanı–279, 280 Tavşan Adası–169, 177, 298, Tavuk balığı–89, 170, 275, 297 Tebliğ–351, 352 Tek katlı çevirme (voli) uzatma ağları–10 Teke Feneri–257 TEKEL–118 Tekirdağ–17 Tepegöz (Tiryaki)-205 Tersane–87, 92, 93, 132, 334, 341

370

Tesadüfî tür–28, 44, 47, 177, 225, 239 Tesadüfî ürün–39, 42, 58, 134, 155, 162, 163, 170, 181, 211, 232, 257, 263 Tirsi uzatma ağları–9 Tirsi–8, 9, 134, 144, 155, 163, 166, 188, 239, 240, 263, 264, 275, 286, 297, 337, 343, 356, 358, 361 Tokmak (papara)-290 Tombik uzatma ağları–9 Tombik–28, 70, 144, 162, 257, 258, 263 Topan kefal–110, 290 Toplama avcılığı–138 Tor ağları–274 Torba–292, 298 Torik–4, 28, 33, 102, 155, 162, 187, 232, 239, 257, 264 Tragana–28, 42, 210, 318, 343 Trakonya–31, 36, 336, 343 Trança paragatı–144 Trança uzatma ağları–9 Trata–9, 44, 45, 46, 47, 51, 54, 56, 125, 224, 298 Trol–4, 5, 8, 9, 18, 22, 28, 43, 44, 54, 65, 91, 93, 102, 103, 105, 106, 118, 125, 144, 151, 163, 177, 180, 195, 200, 203, 207, 208, 210, 229, 230, 231, 232, 238, 239, 249, 252, 263, 273, 274, 275, 278, 282, 292, 293, 294, 297, 298, 301, 309, 328, 330, 335, 341, 351, 356, 361 Turgutreis–247, 312, 313, 315 Turna (Iskarmoz)-70, 75, 87, 163, 225, 232, 257, 263, 269, 317, 337 Tuzaklar–8, 10 Tuzçullu–12, 85, 113, 116 Tuzluluk–110 Tül ığrıp–111 Türkiye-3, 4, 5, 6, 17, 44, 76, 83 ,93, 153, 215, 270, 320, 328 Tüylü yengeç–119 U Urla İskele–12, 152, 153, 154, 155, 167 Uskumru–8, 11, 19, 31, 56, 74, 75, 134, 155, 162, 163, 188, 335, 358, 361 Uzunada–155, 163, 170, 187 Ü Üniversite–6, 90, 108, 111, 153, 269, 270 V Vatoz–39, 102, 144, 163, 218, 232, 239, 261, 275, 293, 297, 309, 310, 317, 318, 343 Voli–10, 33, 34, 81, 87, 102, 119, 125, 177, 249, 278, 283, 290, 336, 337, 341 Voli gırgırları–147 Voli uzatma ağı–34, 44, 70, 341

Y Yakamoz–155, 162, 257 Yalıkavak–247, 306, 309, 310, 318 Yan ürün–55, 56, 65, 195, 239, 240 Yapay resif–49, 90, 153, 224, 269, 270 Yapışkan–39 Yaprak–275, 341, Yem–28, 31, 39, 55, 56, 74, 129, 130, 144, 169, 181, 210, 218, 225, 232, 239, 240, 253, 317, 335, 337, 341, 343 Yengeç–39, 119, 130, 169, 170 Yeni Foça–11, 12, 70, 85, 87, 89 Yeni Liman–85, 203, 207, 208, 210 Yeni Şakran–12, 72, 73, 74, 76 Yeniköy–28 Yerel yönetim–7, 13, 133, 137, 138, 224 Yeşilova Körfezi–346 Yetiştiricilik–3, 111, 215, 217, 282, 283, 287 Yılan balığı–39, 110, 111, 130, 287, 290, 310, 317 Yılanbalığı–337 Yunus–18, 22, 28, 33, 34, 36, 47, 48, 49, 51, 54, 56, 60, 61, 65, 70, 75, 87, 125, 151, 155, 162, 163, 170, 177, 180, 181, 187, 188, 195, 201, 205, 210, 211, 217, 218, 232, 234, 252, 256, 309, 315, 316, 335, 341 Yüzdürücüler–343, 351 Yüzer halat–351 Yüzey ağları–162 Yüzey alamanası–162 Z Zargana uzatma ağları–9 Zargana–9, 34, 162, 356, 358 Zeytinalanı–12, 85, 148, 150 Zeytinköy–12, 247, 267, 269 Zıpkın–138, 273, 282, 313, 323, 328, 334, 341, 351 Zıpkınla dalış–22 Zokalı uskumru oltası–74, 354

371

I