Exploratieboringen Schaliegas Boxtel; wat en hoe, en de effecten 25 mei 2011

René Peters en Frank van Bergen TNO

Wat is schalie gas?
Schalie gas is aardgas dat is blijven zitten waar het ontstaan is door de slechte doorlaatbaarheid van het gesteente

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commo ns/b/bb/GasDepositDiagram.jpg

Internationale ontwikkeling
Bestaan van dit gas al lang (meer dan 150 jaar) bekend, maar economische productie tot voor kort niet mogelijk Sinds de kennis om het te produceren het afgelopen decennium ontwikkeld is in de V.S., heeft de toepassing in de V.S. een razendsnelle groei doorgemaakt

http://www.getmoneyenergy.com/wpcontent/uploads/2010/01/shale-gas-basins-inusa.jpg

(IEA 2009)

Mogelijkheden voor schalie gas in Nederland
TNO rapport i.o. van EBN (2009) Schalie gas mogelijk in grote hoeveelheden aanwezig Kunnen we het produceren? te vroeg om iets over te concluderen meer onderzoek vereist Verschillende oliemaatschappijen zien potentieel

Exploratievergunning Noord-Brabant van Brabant Resources
Exploratievergunning, geen winningsvergunning tijd
Exploratievergunning (vaak 2-6jaar) Aantonen van aanwezigheid gas Winningsvergunning (meerjarig) Naar boven brengen van het gas

Aanvraag ingediend 2 september 2008 (moederbedrijf Cuadrilla) Gehonoreerd 26 oktober 2009 TNO: vertrouwelijk geotechnisch advies aan Economische Zaken (6 april 2009)

Exploratievergunning Noord-Brabant

Wat is er bekend in het publieke domein over het gebied rond Boxtel? Data over de ondergrond voor iedereen toegankelijk op:

www.nlog.nl

Aanwezigheid (dus niet de produceerbaarheid) van gas in de schalies de buurt van Boxtel is aangetoond

Gasvelden in de buurt van Waalwijk

Geologische kaarten
Op basis van de beschikbare data heeft TNO dieptekaarten gemaakt Een exploratieboring in Boxtel moet de aanwezigheid van gas aantonen

Dieptekaart basis Altena Groep (~grens tussen afzettingen van Jura en Trias ouderdom)

Hoe wordt een schaliegasboring meestal geboord?

Verticaal deel, tot 4500 m diep

http://wri.eas.cornell.edu/gas_ wells_well_drilling.html

Horizontaal deel, tot 7000 m lang

Wat is “fraccing”?
Rondom de put wordt van nature slecht doorlaatbaar gesteente gebroken in de schalielaag om het gesteente beter doorlaatbaar te maken zodat gas makkelijker te winnen is Bij schaliegas productie in de V.S. wordt de techniek op grote schaal toegepast In het Waalwijk gasveld is in alle putten “fraccing” uitgevoerd (~1999 – 2002)

Wat is fraccing?

Wat is fraccing?

Wat is fraccing?

Het omliggende gesteente voert druk uit op de schalielaag waardoor de breuk beperkt blijft tot deze laag

Wat is de techniek?
Voor ondergronds “fraccen” wordt vloeistof gebruikt (water) De hoge vloeistofdruk ondergronds zorgt ervoor dat het gesteente onder spanning komt te staan en breekt Daarna wordt in de breuken, samen met het water, zand gespoten Om dit te bereiken worden bepaalde chemicaliën toegevoegd
Daarnaast worden vaak nog andere chemicaliën toegevoegd De gebruikte chemicaliën in de V.S. zijn nu openbaar
http://fracfocus.org/ Gezamenlijke website van de “Ground Water Protection Council” en de “Interstate Oil and Gas Compact Commission”

Na “fraccen” stroomt de vloeistof weer de put uit en wordt opgevangen en gezuiverd

Incidenten
In de V.S. zijn tienduizenden productieputten geboord in een zeer korte periode, door veelal nieuwe bedrijven Verreweg de meeste van deze putten zijn geboord zonder incidenten Er zijn incidenten gemeld waarvan de schuld is gelegd bij de schaliegasboringen Dit heeft aanleiding gegeven tot een grootschalig onderzoek in de V.S. door de EPA naar de oorzaken van deze incidenten (scope of study: 200+ pagina’s) Onderzoek gestart in 2011, loopt nog

Wat voor incidenten zijn gemeld?
Vervuiling van grond/drinkwater met chemicaliën Vervuiling van grond/drinkwater met methaangas Vervuiling van oppervlaktewater met chemicaliën Deze incidenten worden vaak (ten onrechte) verklaard door te wijzen op breuken die tot in de grondwater zone reiken

Voor diepere schalielagen is dit onwaarschijnlijk (in NL drinkwater niet dieper dan ~ 500m, schalielagen op 2500 tot 4500 m)

Mogelijke oorzaken
Het lijkt waarschijnlijker dat als er lekkage van gas en/of vloeistof plaats heeft gevonden, dit langs het verticale deel van de put heeft gelekt Dit had voorkomen moeten worden door het cement tussen de buis (“casing”) en het boorgat Als de cementering slecht is uitgevoerd (en niet is gecontroleerd), kan dit een mogelijk lekkagepad vormen
De regels over cementering in de V.S. variëren (zie http://fracfocus.org/)

http://fracfocus.org/

In Nederland is altijd sprake van meerdere verbuizingen

Mogelijke oorzaken
De vloeistof met chemicaliën is mogelijk aan het oppervlak in het milieu terecht gekomen Tijdens het “fraccen” of het terugproduceren
Bijv. Chesapeake incident in Pennsylvania 19 april jl.

In de V.S. gebruikt men vaak “vijvers” om de vloeistof op te vangen, waaruit kan lekken dit is in Nederland niet toegestaan, in Nederland is het verplicht om het water uit gasputten te reinigen

Aardbevingen
Kans op voorkomen van geïnduceerde aardbevingen is erg klein Engeland (1 april): kleine beving (2.2 op Schaal van Richter) in de buurt van booractiviteiten op 9 km diepte, direct verband kan niet worden aangetoond (British Geological Survey)
2.2 op Schaal van Richter: over het algemeen wordt deze beving niet gevoeld, maar is wel meetbaar

Bodembeweging
Kans op bodembeweging is klein, gezien de grote diepte en aangezien er relatief weinig gas en vloeistof wordt onttrokken

Afsluiting
Nederlandse en Amerikaanse situatie is slecht vergelijkbaar Verwachting is dat zal blijken dat het merendeel van de incidenten in de V.S. veroorzaakt is door een slechte uitvoering onder de omstandigheden in de V.S. (haast, gebrek aan tijd/geld?) Advies is om door controle en monitoring van de activiteiten door de bevoegde instanties het risico tot een acceptabel minimum te beperken Advies is om transparant te zijn over het gebruik van de chemicalien voor het fraccing proces

www.tno.nl/schaliegas

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful