Wangari Maathai

และต้นไม้

เนื้อหาจากหนังสือพิมพ์มติชน ฉบับ 29 มกราคม 2554 “โกลบอลโฟกัส - Global Focus” โดย ปิยมิตร ปญั ญา <piyamitara@gmail.com>

ำหรับผมแล้ว วังการี มาทาอี
เป็ นคนพิเศษ ผมชอบรอยยิม้
ของเธอ ชอบประกายตาสดใสของ
เธอ แต่เหนือสิง่ อืน่ ใดก็คอื ผมชอบ
ความคิดของเธอ ความคิดทีง่ า่ ยแต่
งดงาม ลึกซึง้ แต่เข้าใจง่ายปฏิบตั ิ
ตามได้ในทันที
วั ง ก า รี เ กิ ด ใ น เ มื อ ง ไ น เ ย รี
ในเคนยา ในดินแดนส่วนทีผ่ หู้ ญิง
เหมือนวัตถุ สิง่ ของ มากกว่าเป็ น
ผูค้ น หรืออย่างดีทส่ี ดุ ก็เป็ นเพียง
แค่ผลเมืองชัน้ สองเท่านัน้ เอง การที่
เธอกลายเป็ นผูห้ ญิงคนแรกในแถบ
แอฟริก ากลางและแอฟริก าตะวัน
ออกทีไ่ ด้รบั การศึกษาระดับปริญญา
เอกต่อท้ายชือ่
จึงมีความหมาย
ต่อผูห้ ญิงในพื้นที่ดงั กล่าวมากกว่า
ต่อตัวเธอเองด้วยซำ้ไป
เ ธ อ ส ำ เ ร็ จ ก า ร ศึ ก ษ า ร ะ ดั บ
ปริญญาตรีดา้ นชีววิทยาจาก เมาท์
เซนต์ สคอลลาสติกา้ คอลเลจ
ในเมืองอัทชิสนั รัฐแคนซัส สหรัฐ
อเมริกา ได้ระดับปริญญาโทด้าน
วิ ท ยาศาสตร์ จ ากมหาวิ ท ยาลั ย
แห่งรัฐพิทสเบิรก์
ก่อนทีจ่ ะได้รบั
ปริ ญ ญาเอกทางด้ า นกายวิ ภ าค
สำหรับสัตวแพทย์ จากมหาวิทยาลัย
แห่งไนโรบี ในเคนยา บ้านเกิดของ
ตนเอง
ปี
2004 เป็ นปี ที่โลกได้
รู้จกั และรับรู้การดำรงอยู่ของคน
อย่าง วังการี มาทาอี มากขึน้ กว่า
เดิ ม เมื่อคณะกรรมการพิ จารณา
รางวัลโนเบล สาขาสันติ ภาพ
เลือกเธอเป็ นผู้รบั รางวัลอันทรง
ค่าดังกล่าว จากผลงานที่เธอ
เพี ย รพยายามปลุก เร้ า ให้ เ พื่ อ น

ร่ ว มชาติ เพื่ อ นร่ ว มโลกทำมา แคมเปญ” (Billion Tree Campaign)
การรณรงค์ เ พื่ อ ปลู ก ต้ น ไม้ พ ั น
ตัง้ แต่ทศวรรษ 1970
ล้านต้นทัวโลก

ทำให้มตี น้ ไม้ได้รบั
การเพาะปลูกขึน้ มาบนโลกใบนี้แล้ว
11,000 ล้านต้น
เธอใช้การปลูกต้นไม้งา่ ยๆ มาแก้
ั หาว่ า ด้ว ยสภาวะแวดล้ อ ม
ไขป ญ
ของโลกทีส่ ลับซับซ้อนชนิดจาระไน
กันเป็ นวันๆ ยังไม่จบสิน้
ง่าย แต่งดงามอย่างยิ่ งยวด

เธอเรียกขบวนการของตัวเองว่า
“กรีน เบลท์ มูฟเมนท์” (Green
Belt Movement) เธอไม่ได้เรียก
ร้องเพื่อนร่วมขบวนการให้ทำอะไร
มากมายไปกว่าการ “ปลูกต้นไม้”
จะปลูกต้นอะไรก็ได จะมาก
จะน้ อยแค่ไหนก็ได้ จะปลูกที่ไหน
ก็ได้ ขอให้ปลูก
ตอนนัน้ เธอบอกกับผูร้ ่วมขบวน
การซึง่ ส่วนใหญ่เป็ นผูห้ ญิงว่า การ
ปลู ก ต้ น ไม้ ใ ห้ ส องสิ่ ง พร้ อ มๆกัน
ในทางหนึ่งนัน้
ต้นไม้ชว่ ยดำรง
รั ก ษ า สิ่ ง แ ว ด ล้ อ ม ใ ห้ กั บ โ ล ก
ในอีกทางหนึ่งนัน้
ต้นไม้ทป่ี ลูกก็
ช่ ว ยให้ผู้ร่ ว มขบวนการของเธอมี
อะไร “ยังชีพ” ไปด้วยเช่นเดียวกัน
ตอนทีโ่ ครงการง่ายๆ ของเธอ
ขยายตัวเป็ นแพนแอฟริกนั
กรีน
เบลท์ เน็ตเวิรก์ เมือ่ ปี 1986 นัน้ ผูค้ น
ที่ร่วมขบวนการกับเธอปลูกต้นไม้
ไปแล้วราว 20 ล้านต้น
จากเคนยาแพร่ ไ ปทัว่ แอฟริก า
แล้วกล่ายเป็ น “บิลเลียน ทรี

วั

งการี มาทาอี เชือ่ ว่า โลก
คน และต้นไม้ ผูกพัน
เชือ่ มโยงกันอย่างลึกซึง้ คนใช้ตน้ ไม้
เพือ่ อะไรต่อมิอะไรมากมาย การพูด
ถึงต้นไม้เป็ นเรือ่ งง่ายๆ ทีท่ กุ คนพูด
คุยด้วยได้ ทำให้งา่ ยต่อการเข้าถึง
ชุมชนหนึ่งๆ
ในเวลาเดียวกัน
ต้นไม้ยงั เป็ นแหล่ง “ทรัพยากร” ที่
อำนวยผลให้ทนั ทีทนั ใด และใช้งาน
ได้ ไม่วา่ จะใช้เป็ นอาหารเป็ นฟืน
หรือเป็ นร่มเงาบังแดด
6 ปีหลังจากทีแ่ นวความคิดของ
วังการีได้รบั การยอมรับ เธอบันทึก
มันออกมาเป็ นหนังสือเล่มเขื่องชื่อ
“รีเพลนนิ ชชิ่ ง ดิ เอิ รธ์ ” (Replenishing the Earth) บอกเล่าถึงแนว
ความคิด ที่ต กผลึ ก จากโครงการ
ทีว่ า่ นี้
เธอสรุปความคิ ดเห็นของตน
เองเอาไว้ว่า “คุณค่า” ที่แต่ละคน
ยึดถือคือสิ่ งที่ บนั ดาลให้ เกิ ดแรง
จูงใจให้กบั บุคคลนัน้ ๆ ทำสิ่ งหนึ่ ง
สิ่ งใดลงไป หาก “ค่านิ ยม” ในตัว
บุคคลเป็ นค่านิ ยมที่ดี การกระทำ
ที่ดีๆ จะเกิ ดขึน้ ตามมา
“ถ้าเราไม่มคี า่ นิยมดีๆ อยูใ่ นตัว

เนื้อหาจากหนังสือพิมพ์มติชน ฉบับ 29 มกราคม 2554 “โกลบอลโฟกัส - Global Focus” โดย ปิยมิตร ปญั ญา <piyamitara@gmail.com>

เราก็จะน้อมรับเอาความชัวเข้
่ ามา”
วังการีบอก “และหากเราโอนอ่อน
ผ่อนตามความชัวร้
่ าย สิง่ ทีจ่ ะเกิด
ขึ้น ตามมาก็ค ือ การทำลายตัว เอง
ต่อด้วยการทำลายสิง่ แวดล้อม
หากเราโอบกอดค่ า นิ ย มทีเ่ ป็ น
คุณงามความดีเอาไว้ เราไม่เพียง
สามารถเยีย วยาตัว เองได้เ ท่ า นั น้
กระบวนการเยียวยาตัวเองดังกล่าว
จะรักษาโลกและสิง่ แวดล้อมไปด้วย
ในตัว”
เธอยำ้วา่ ถ้าหากเรามีคา่ นิยมที่
ดีอยูก่ บั ตัว การประกอบกรรมดีใดๆ
ก็จะยังยื
่ นอยูไ่ ด้ยาวนาน อย่างน้อย
ก็พอๆ กับตัวเราเอง

คุณค่าที่ ดีงามเหล่านี้ แสวงหา
ได้ ใ นสภาพแวดล้ อ มทัว่ ไปของ
ทุกคน
จากการรับฟังพ่อแม่
คุณครู ผูน้ ำทางศาสนา ขบวน
การ กรีน เบลท์ มูฟเมนท์ของเธอ
ยึดกุมค่านิ ยมหลักๆ 4 ประการ
ไปพร้ อ มๆกั น หนึ่ งคื อ การให้
ค ว า ม รั ก ต่ อ สิ่ ง แ ว ด ล้ อ ม
หนึ่ งคือ การสำนึ กและเคารพ
ต่ อ บุ ญ คุ ณ ของแหล่ ง ที่ ม าของ
ทรัพ ยากรธรรมชาติ ทั ง้ หลาย
หนึ่ งคือ การเสริ มสร้างศักยภาพ
ให้ ก ั บ ตั ว เองและสร้ า งสิ่ งที่ ดี
กว่าให้กบั ตัวเอง กับประการสุด
ท้ายก็คือ การมีจิตสาธารณะ
สำนึ กอาสาสมัครอยู่ในตัว
ด้ว ยการให้คุ ณ ค่ า ในสิ่ง เหล่ า นี้
ขบวนการกรีน เบลท์ มูฟเมนท์
ใช้วธิ กี ารง่ายๆ ในการพัฒนาความ
เป็ นอยูใ่ นชุมชนให้ดขี น้ึ อย่างเช่น
การรัก ษาแหล่ ง ที่ม าของพัน ธุ์ ไ ม้
การเพาะปลู ก เป็ น ขัน้ บัน ไดเพื่อ
ป้องกันการกัดเซาะทำลายหน้าดิน
ก า ร ส ร้ า ง แ ห ล่ ง เ ก็ บ กั ก น ำ้ ฝ น
การสร้างเขือ่ นดินง่ายๆ เรือ่ ยไป

จนถึง การใช้ พ้ืน ที่ส วนเป้ นแหล่ ง
เพาะปลูกทัง้ ไม้ดอก
ไม้ประดับ
และพืชผักอาหาร
เมือ่ ไม่นานมานี้ รัฐบาลเคนยา
ยกทีด่ นิ 50 เอเคอร์ (ราว 100 ไร่เศษ)
ที่ม หาวิท ยาลัย แห่ ง ไนโรบีใ ห้เ ธอ
เพือ่ ใช้พน้ื ทีจ่ ดั ตัง้ “สถาบันวังการี
มาทาอี เพือ่ การศึกษาสันติภาพและ
สภาวะแวดล้อม” ทีใ่ ช้ชอ่ื สถาบัน
ตามชือ่ ของเธอ ซึง่ ยังความปลาบ
ปลืม้ อย่างมากให้กบั เธอ ทีห่ วังจะใช้
สถานที่แ ห่ ง นี้ เ พื่อ การเรีย นรู้ต าม
แบบฉบับของเธอเอง
เรียนรู้ด้วยการลงมือทำ

ำหรับวังการี มาทาอี การ
ป ลู ก ต้ น ไ ม้ ไ ม่ เ พี ย ง ช่ ว ย
แอฟริกาทัง้ ทวีปให้หล่อเลีย้ งตัวเอง
ได้เท่านัน้ ยังจะช่วยจำหลัก “ธรรม
ชาติ” ลงไว้ในความทรงจำของเรา
อีกด้วย เธอชือ่ ว่าแอฟริกาสามารถ
มีความเป็ นอยู่ทด่ี กี ว่านี้ได้เพียงแค่
ใส่ใจและลงมือทำร่วมกัน

เนื้อหาจากหนังสือพิมพ์มติชน ฉบับ 29 มกราคม 2554 “โกลบอลโฟกัส - Global Focus” โดย ปิยมิตร ปญั ญา <piyamitara@gmail.com>

“เท่าที่แอฟริกาทัง้ ทวีปต้องการ ในพระคัมภีร์ เธอเห็นด้วยว่า ผูท้ ่ี
ก็คอื คนทีเ่ ต็มใจพร้อมให้มอื ตัวเอง ศรัทธาต่อพระเป็ นเจ้า ควรเป็ นหัว
สกปรกเลอะเทอะ และทำงานร่วม หอกในการรักษาสิง่ แวดล้อม
กับคนอืน่ ได้”
เพราะโลกทัง้ ใบคือสิง่ ทีพ่ ระองค์
ทรงรังสรรค์ขน้ึ มาไว้ให้กบั ทุกผูค้ น
วัง การี ถึ ง ได้ ยิ น ดี ยิ่ ง เมื่ อ องค์
พระสัน ตปาปามี ร บั สัง่ เห็น พ้ อ ง
กับการอนุรกั ษ์สิ่งแวดล้อม

เธอบอกว่ า การปลู ก ต้ น ไม้ น ำ
เอาตัวคนเราเข้าไปเชือ่ มโยงกับโลก
และธรรมชาติ เพราะถ้าเราไม่ได้
เห็น ไม่ได้กลิน่ เรามักจะหลงลืม
ธรรมชาติไปทัง้ หมด
ถึง ตอนนั น้ จิต วิญ ญาณของเรา
ก็จะห่อเหีย่ วตามไปด้วย
ด้ ว ย พื้ น เ พ ที่ เ ป็ น ค ริ ส เ ตี ย น
วังการีจงึ มักบอกใครๆ เสมอว่า
คุ ณ ค่ า และความดีท่ีอ ยู่ ใ นตัว เธอ
มาจาก “พระเป็ นเจ้า” แต่ในเวลา
เดียวกัน
เธอก็วพิ ากษ์วจิ ารณ์
อิทธิพลบางส่ว นของศาสนาคริสต์
เช่นเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างยิง่
ในแง่มมุ เชิงเทววิทยา ทีบ่ อกว่า การ
ทนทุกข์ทรมานเป็ นเรือ่ งทีห่ ลีกเลีย่ ง
ไม่ ไ ด้แ ละทุ ก คนจะได้ร บั การปลด
เปลือ้ งก็ต่อเมือ่ ถึงโลกหน้า ทีอ่ าจ
นำไปสูค่ วามคิดทีท่ อ้ ถอย ยอมแพ้
“ฉันไม่เชือ่ ว่าพระเป็ นเจ้าปล่อย
ให้ ถื อ กำเนิ ด มาบนโลกใบนี้ เ พือ่
ให้ตอ้ งทนทุกข์ทรมาน หรือไม่ให้
ทำอย่างหนึง่ อย่างใดเพือ่ ให้เราได้ร ั
บทุกข์ทรมาน” วังการีบอก แต่ใน
ขณะเดีย วกัน ก็ ช่ืน ชมส่ ว นที่ป ลู ก
ฝ งั ความรัก ต่ อ สิ่ง แวดล้ อ มที่ม ีอ ยู่

ต่ถงึ จะเป็ นคริสต์ สิง่ หนึ่งที่
วังการี มาทาอี บอกกับใครต่อ
ใครเสมอก็คอื ทุกคนต้องพร้อมทีจ่ ะ
รั บ ฟ ัง และเปิ ดรั บ เอาสิ่ ง ใหม่ ๆ
เรือ่ งราวใหม่ๆ เข้ามาด้วยทรรศนะที่
“จะช่ ว ยให้ เ ราสามารถได้ ร ับ
ป ร ะ โ ย ช น์ จ า ก ก า ร ตื่ น รู้ ”
ทีว่ า่ นัน้ ได้
นัน่ อาจจะทำให้เรื่องเล่าทีด่ ที ส่ี ุด
ที่อ อกจากปากของวัง การีส ำหรับ
ผมแล้วไม่ใช่เรือ่ งจากแอฟริกา แต่
เป็ น เรื่อ งราวที่ว ัง การีร ัฟ งั มาเมื่อ
คราวเดินทางไปเยือนญีป่ นุ่
และ
ประทับใจกับเรื่องนี้มากมายถึงกับ
นำมาเล่ า ขานถึง บ่ อ ยครัง้ รวมทัง้
เมื่อ คราวที่ เ ธอเดิ น ทางไปเยือ น
สำนักงานใหญ่สหประชาชาติเมือ่ ไม่
นานทีผ่ า่ นมา
มั น เ ป็ น เ รื่ อ ง เ ล่ า เ กี่ ย ว กั บ
นกฮัมมิง่ เบิรด์ กับไฟปา่ ครับ
เกิดไฟปา่ ครัง้ ใหญ่
เธอบอก
แต่ในขณะทีบ่ รรดาสำ่สตว์น้อยใหญ่

ทัง้ หลายแตกตื่น วิง่ ตลิดหนีไฟปา่
ด้วยความหวันกลั
่ วหรือไม่ก็มุดหัว
หลบอยู่ ใ นเรี้ย วในรู อ ย่ า งสิ้น หวัง
นกฮัมมิง่ เบิรด์ นกทีเ่ ล็กทีส่ ดุ ในโลก
กำลังทำในสิง่ ทีต่ รงกันข้าม
มั น บิ น โฉบขึ้ น เหนื อ เปลวไฟ
ลามเลียครัง้ แล้วครัง้ เล่า ปล่อยนำ้
จากจะงอยปากเล็กๆ ของมันลงสู่
กองไฟมหึมา
“ไปแยแสอะไรมั น นั ก หนา-หนีไปสิ” สัตว์อน่ื ๆ หลายตัวตะโกน
บอกเจ้า ฮัม มิ่ง เบิร์ด ที่ต อบคำถาม
ลงมาชัดถ้อยชัดคำว่า “ฉันกำลังทำ
ให้ดีทีส่ ดุ เท่าทีจ่ ะทำได้อยู่”
วังการีบอกว่า เรือ่ งเล่านี้งดงาม
อย่างยิง่ ในความรูส้ กึ ของเธอ โดย
ั หา
เฉพาะเมื่ อ อุ ป มาเข้ า กั บ ป ญ
สิ่ง แวดล้อ มหนั ก หน้ า สาหัส ที่โ ลก
เผชิญอยูใ่ นเวลานี้
“แต่ ม ัก จะมีอ ะไรสัก อย่ า งสอง
อย่างให้เราทำได้เสมอ เหมือนกับ
จะงอยปากเล็กๆ ของเจ้าฮัมมิง่ เบิรด์
น้อยตัวนัน้ ”
นี่ แหละครับ วังการี มาทาอี !

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful