COLLECTIO

SELECT\

SS.

EGCLESIiE PATRUM.
VII.

PATRES TERTII ECCLESI^ S^CULI.

ORIGENES,

PROSTAT INSUPER VENALE
LUGDVNI,
Apuu

RUSAND,

bibi.iopoi.am;

MONTIS PESSULANI,
Afuu VIREXflTQUEj bibliopolam
;

PARISIIS,

Apud

GAUME

fraxkes, bibliopolas^

ROMM,
ApUD MERIiZ:; BIBLIOFOLAM.

PARISIIS, E

TYPOGRAPHEO DECOURCHANT,
I.

VIA VULOO DICTA d'kRFUBTH, N°

COLLECTIO
SELECTA
-.^

SS.

ECCLESIiE

PATRUM

COMPLECTENS

EXQUISITISSIMA OPERA
TUM DOGMATICA ET MORALIA, TUM APOLOGETIGA ET ORATORIA
ACCURANTIBUS

D.

A.

B.

CAILLAU,

MISSIONUM GALLICARUM FRESBYTERO,

NONNULLISQUE CLERI GALLICANI PRESBYTERIS,
UNA CUM

D. M. N. S.
IN
,

GUILLON,
:

VACULTATE THEOLOGIiE PARISIENSI ELOQUENTI^ SACRiE PR0FES30RK rRjEDICATORE REGIO AUCTORE LIBRI CUI TITULUS GALLICE
BIBLIOTEEQUE CROISIE DES PERES GRECS ET LdTINS.

TOMUS SEPTIMUS.

PARISIIS5
APUD MJ&QUIGNON-HAVARD, EDITOREM,
VIA yUi:.GO DICTA DES SAINTS-PERES.

BRUXi:X.I.IS,
PARISIIS,

APUB EUMBEM.
POILLEUX, BIBLIOPOLAM,

APDD

A.

VU VCLGO

DICTA DD CIMBTIERB-S.-ANDaB-DBg-lRCS.

i\I.

DCCC. XXIX.

JAN 2' 4

19)8

/

l?

4^

4y

J.

AFRICANUS.

EPISTOLA AD ARISTIDEM.

VII.

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/operaomnia01orig

k ^.'m/^ m^^r^ ^^*^^ ^''m^ ^

JULIUS AFRICANUS,
(CIRCA MF.DIUM TERTII S^CULI.)

LATINUS.

Julius AfricanuSy qui et
beatiir Suidae fides
(

cognomento Sextus, si ha1

in African. p. 5 2),

philosophus

Afer, inter viros oinni genere doctrince excultos ,

una

cum Clemente
,

Origene a Socrate numeratur. Paganus primum, deinde vero Christianus, destructo Emmaiim quo secesserat vico « sub imperatore » Marco Aurelio Antonino^ qui Maximo successerat » legationem pro instauratione urbis suscepit, quac » postea Nicopohs appellata est. » Ita Hieronymus in Catal. c. Lxiii. Agebatur annus Christi 221, quo finem imposuit temporum Historice quam Christianum jam inchoasse arguunt susceptae de Patriarchis et Prophetis, necnon et de Ecclesiasticis rebus us^ que ad ultimum HeUogabah annum narrationes
et
,

;

unde

a

Sozomene (hb.

i,

c.

xxi) inter Ecclesiae histo*

ricos recensetur.

Presbyterii dignitate decoratus fuisse creditur,

cum ab Origene jam
;

sacerdote patris honoretur no-

mine seniorem vero demonstrat fiHi vocabulum quo ipsum prosequitur Origenem hinc Origeni proeponendum duximus Africanum. Quo tempore de:

functus
V^

sit,

incertum.
:

Haec extant ab eo scripta

De Chronographia

libri v.

Incipiens Aiictor ab
1.

4

J.

AFRICAAUS.

orbe condito, ad Christi adventum chronologiam perduxit; magis autem succincte commemorat gesta jam inde a Christi setate iisque ad Maximi imperatoris tempora. Integrum pene hoc opus in priorem cbronici sui partem secure transfudit Eusebius, nulla Africani facta mentione. Deperditis vero tum
Africani

tum Eusebii

Grnecis, nihil restat nisi

quod

Georgius SynceUus in Chronographia sua conservavit. Cum autem ab historiis abstinendum esse in hac nostra collectione duxerimus, hoc opus a nobis praetermittatur necesse est. 20 Fragmenta quaedam, videhcet de Doxologiae formula, ex Chronicorum hbro v., a D. BasiHo (de
Spiritu sancto cap. xxix) citata; et
Praepar. evang.
p. 389.
1.

x, cap. x, et

apud Eusebium Demonst. evang. 1. vui,

Cum

ista

reperiantur in operibus quae postea

integra excudentur, ad hoc temporis praelo subji-

cienda differentur. 3» Epistola ad Origenem, de historia Susannae, quam confutavit doctissimus Ecclesiae Alexandrinre
sacerdos.

Ut autem uno

intuitu qusestio simul et res-

ponsio habeatur, illam Origenis epistolse adjungemus
initio

ejusdem operum.

If Epistola

ad

Aristidem, de dissensione quae vi-

detur esse inter Matthaeum et Lucam in historia Christi recensenda in qua Evangelistarum consensum ex narratione quadam, quam a majoribus acce:

perat, apertissime demonstravit. Hujus partem longe

majorem

refert

Eusebius

1.

i, c.

vu, hanc infra stu-

diosus habebit lector.

Paganus adhuc hbros Ks^wv nomine, id est Cestos, testibus Eusebio (lib. vi, c. xxxi), et Photio (cod. xxxiv), composuit, ubi de medicina, physica, agricultura, imo et de superstitiosis curationibus
Praeterea

J.

AFRICAN US.

5

quod quidem opus nunc desideratur. Huic autem abjudicanda videntur, tum sanctae Symphorosae martyris acta tum varia a Trithemio (de Yir. illust. c. xxxviii) recensita opuscula, nempe de
disserebat
:

,

Trinitate, de Circumcisione, de Attalo, de Pascha,

de
in

Sabbato.

Hunc,
))

proeter Hebraicce linguae cognitionem,

«

examinibus et meditationibus Scripturae muUum » fuisse versatum » asserit Origenes cui accinit his verbis B. Hieronymus « Extant et Juhi Africani h» bri et Theodori, qui omnes in tantum philosopho» rum doctrinis atque sententiis suos resarciunt h» bros, ut nescias quid in ilhs primum admirari » debeas, eruditionem saecuh, an scientiam Scriptu» rarum. » (Epist. lxxxiii, ad Magn.)
:

:

Vide Bibliothecam Gallicam D. Guillon, lom.

ii, p.

287.

J.

AFRICANI

EPISTOLA AD ARISTIDEM.
tX
KUSElill

UB.

1,

CAP.

VII.

Qnoniam apud
dem, cum
functi filios

Israelltas

generationum nomina,

vel

ex

naturae, vel ex legis ordine
legitimi
filii

numerabantur

:

naturae qui-

parentihus succedunt; legis vero,
ac familiam fratris sine liberis de-

quoties quis in

nomen

sustulit.

Cum

enim

certa spes resurrectionis

nondum eis data esset, futuram ejus promisssio nem mortali quadam resurrectione delineabant, ut mortui nomen nullis unquam oblitterandum sajculis permaneret. Quoniam igitur eorum qui inter majores Ghristi recensentur,
alii

naturali jure,

ut
aliis

filii

parentibus, successerunt; nonaliis ascripti

nulli vero

cum

ab

procreati essent,

sunt

:

ideo utrorumque mentio facta est,
tres,

tam eorum qui vere pafit,

quam

illorum qui quasi patres fuerunt. Ita
sit,

ut neual-

trum Evangeliorum falsum
terum legem
familiae quae

cum

alterum naturam,

in

majoribus enumerandis sequatur.
a

Nam

cum

Salomone, tum a Nathan deducuntur,

adeo inter se permixtae sunt, partim reparatione nominis

eorum qui
tiis,

sine prole decessissent, partim secundis

nup-

partim etiam seminis suscitatione, ut iidem homines

diversos patres habuisse merito credantur; hos
litios, illos

quidem

fic-

vero naturales.

Quo

fit,

ut Evangelii utriusque

narratio absolute verissima, vario
lextu, sed accurale ad

quidem linearum

coii-

Josephum

usf{ue descendal.

VcFum

H

J.

AFRICAM

ut id qiiod diximus clarius fiat, utriusque stirpis seriem

proponemus. Igitur
nes

si

a Davide per

Salomonem

generatio-

cum
a

Matthaeo numeraveris, tertius a fine reperietur

Matthan, qui genuit Jacoh patrem Josephi.

Quod

si

cum

Luca
enim

Nathan Davidis
Joseph, qui

filio

numeres,

tertius itidem a fine

reperietur Melchi, cujus
ait
:

filius fuit

Heli pater Josephi. Sic
qui fuit Melchi
sit
*.

«

fuit Heli,

»

Gum

igitur velut

scopus nobis propositus

Josephus, explican-

quomodo uterque pater ilhus esse dicatur, tam Jacob qui ex Salomone, quam Heh qui ex Nathan originem ducit; ac prajterea quomodo isti duo Jacob et Heli fratres fuerint deinde vero qua ratione horum patres Matnobis est,
;

dum

than et Melchi, diverso genere prognati, avi Josephi fuisse
probentur. Matthan et Melchi,

cum eamdem uxorem aUer

post alterum habuissent, hberos ex ea, qui uterini fratres
erant, susceperunt,

Quippe lex minime vetabat ne muher vidua seu repudiata, seu viro ipsius mortuo, alteri nuberet*
exEstha (hoc enim mulieris nomenfuisse accepimus)

Igitur

primus Matthan qui a Salomone genus ducebat, Jacobum

fiHum sustuHt. Post Matthanis autem interitum, Melchi, qui ad Nathanem originem referebat,

cum

ex eadem tribu sed

diversa familia editus esset, ut autea diximus,
sortitus,

HeH fdium
alter,

suscepit.

uxorem eam Hoc modo Jacob et HeH, li-

cet diverso genere prognatos, uterinos fratres reperiemus.

Quorum

Jacob

scilicet,

cum

frater ipsius

HeH

sine

li-

beris decessisset,

viduam

ejus

conjugem

sibi accipiens, ter-

tium ex ea Josephum genuit, nalurah quidem ratione fiUum

suum. Unde etiam scriptum
))

est

:

«

Jacob autem genuit Jo-

seph.

))

Sed secundum legem
deducta
series,

fihus erat Heli, quippe

cum
:

ejus
ris

semen Jacobus

frater suscitavisset.

Proinde nec gene-

per

eum
III.

vana ac futiUs deprehendetur
«

quam Matthaeus quidem
*

recensens,

Jacob, inquity genuit

Luc.

EPISTOLA AD ARISTIDLM.
»

9

Joseph.
:

»

Lucas vero e contrario

a

filiis

ad parentes ascen-

dens
»

«

Jesus, inquit, qui erat, ut putabatur ( hoc eniin

diserte additj filius Joseph qui fuit

Heh, qui

fuit
illa

Melchi.

Neque enim poterat
ratio quae ex

disertius exprimi fictitia
est.

generandi

Lege profecta

Ideo in hujusmodi fiberoreti-

rum
cuit,

generatione,

verbum

illud,

^enait, ad fincm usque
«

cum ad ipsum usque Adamum,
totius generis

qui fuit Dei,

»

gra-

datim ascendendo,

seriem perduxisset. Neque
est.

vero id certa ratione destitutum aut temere confictum

Cognatienim Servatoris
ris sui

nostri, sive

ad ostendendam gene-

nobilitatem, sive ut simpliciter

rem docerent,
:

veraci

utique sermone haec nobis tradiderunt

latrones sciHcet

Idumaeos,

cum

Ascaloni Palaestinae civitati supervenissent,
Apollinis

ex delubro

quodam

quod ad

ipsos urbis

muros
fi-

positum erat, Antipatrum Herodis cujusdam Hieroduli

hum

simul

cum

reliqua sacra praeda captivum duxisse.
fdli

Gum

tempH pretium solvere non valeret, Antipater, Idumaeorum more institutoque educatus, postmodum Hyrcani summi Judaeorum pontificis amicus effectus est. Mox, legatus ad Pompeium missus ab Hyrminister

vero pro redemptione

cano,

cum

ei

regnum quod Aristobulus maxima ex

parte

occupaverat, liberum restituisset, ad

summam

felicitatem

pervenit, curator Palaestinae promotus.
felicitati

ejus invidebant, per insidias

Tandem ab iis qui interfectus, Herodem
Augus-

filium successorem reliquit, cui postea Antonius et

tus ex senatusconsulto

regnum

Judaeae adjudicarunt.

Hujus

Herodis

filius fuit

Herodes aliique tetrarchae. Et haec quihistoriae

dem Gentilium etiam sunt. Gaeterum cum ad

cum

Judaica

communia

id

usque temporis in tabulariis pu-

blicis descriplae essent origines

tam familiarum Hebraicaid est

rum, quam eorum qui ad proselytos,

advenas genus
et

suum

leferebant, verbi gratia ad Achior

Amanitem,

ad

Ruth Moabitidem, eosque qui ex iEgypto simul cum

IsraC"

10
lilis

J.

AFRICANI EPISTOLA

Al)

ARISTIDEM.

egressi per

malrimonia

cum

ipsis

permixli fueraiil; Heiiihil

rodes priscas

illas

Israelitarum familias

ad se perlinere

intelligens, ignobilitatis suae conscientia slimulatus,
illa

omnia
pu-

veterum familiarum monumenta concremavit
iri,

:

ratus se

tum demum nobilem visum
blicis

cum nemo

esset qui ex

moaumentis originem generis
vel

sui, vel

ad Patriarchas,
peregrinos qui

vel

ad proselytos,

ad permixtos

Israelitis

YstiipM dicuntur, posset referre*.

Pauci tamen, antiquitatis

studiosi, privatos stirpis suae

commentarios, vel quod no-

mina

ipsa

memoriter callerent, vel ex archivis descriptos pe-

nes se habentes, in primis gloriabantur quod avitae nobilitatis

memoriam

conservassent.
dixi,

Ex quorum numero
appellati.

erant hi

de quibus supra

ob prcpinquitatem generis qua Serva(S^eo-Troauvoi

tori nostro juncti erant

Qui e Nazaris

et

Cochaba, Judoeae

vicis, in varias

regiones dispersi» supradic

lam generis seriem, ex Ephemeridum hbro quam poterant
fidelissime exposuerunt. Sive igitur ita se res habet, sive
aliter,

planiorem certe interpretationem,

meo quidem
sufficiat,

ju-

dicio

aliorumque qui aequi rerum aestimatores esse volent,
facile repererit.

nemo

Proinde haec nobis

tametsi

nullo testimonio fulta;

quando nec meliorem aliam nec
sit

veriorem proferre possumus. Caeterum quin vera
gelii

Evan-

narratio dubitari
->

non

potest.

Matthan

a

Salomone genus

ducens, Jacobum,genuit. Mortuo deindeMalthane,MeIchi,

oriundus ex Nathanis stirpe, ex eadem muliere genuit Heli.

Quocirca Jacobus

et Heli fratres erant uterini. Heli deinde

sine liberis defuncto,

Jacobus

ei

semen

suscitavit,

Josepho
filius

genito
fuit.

:

qui natura

quidem Jacobi,

lege

autem HeH

Sic uterque Josephi pater recte dicitur.

^Exod. xu.

ORIGENES.
Epistola Africani ad Origen.

De OrATIONE

LIBER.

EpistolaOrig. ad Africanum.

EXHORTATIO AD MaRTYRIUM.

De

Principiis libri quatuor.

Contra Celsum

LIBRI octo.

HOMILIARUM
IN

VETUS ET NOVUM TESTAMENTUM
PARS.

fc^/^^^^^ "%'%,*''% ^.•ik'*-^.^^^-^-"^

ORIGENES.
(CIRCA.

ANNUM 255.)

GR.ECUS.

Origenes, aliter Adajiiantius, vel etiam Calcenterus (Hieron. epist. xviii), Alexandriae natus est circa an-

num

Christi i85.

A

patre Leonicla ita junior in fide

Christi est eruditus, ut

non HberaHum modo

disci-

plinarum, sed sacrse imprimis ScripturGe, cujus aliqua quotidie testimonia memoriae commendabat, studio sedukis incumberet. Nec legere, nec ediscere contentus, abstrusiores divinorum oraculorum sensus pervadere contendebat, patremque saepius queestionibus fatigatum interrogando obmutescere coehinc ille nascenti perspicacia la^tus, inde futura forte superbia territus, supra captum aetatis exlolien tem se animum objurgando potius reprimere, quam respondendo citius illuminare prudenter instituisset. « Clam tamen^ ut ait Eusebius, apud se singisset, nisi
))

))

))

))

))

))

perfusus,Deo bonorum omnium aiictori gratias agebat maximas, quod se tahs filii parentem efticere dignatus fuisset. Ac saepenumero dormientis pueri cubiculum ingressus, pectus ejus nudasse dicitur, et vehit quoddam divini Spiritus sacrarium rehgiose illud deosculatus, semetipsum beatum ejusmodi prole praedicasse. » (Euseb. Hist. VI, 9.) Hinc S. Hieronymus, hcet Origeni infensus,
gulari gaudio
))

maQ.ninn hunc ah infantia virum extitisse fateri com^ pellitur. (Epist. lxxv, ad Pammach.)
iEtate paulo provectior, celebri

Ammonio

philo-

sophi^, docto autem logise magistro usus

Clemente Alexandrino theoest. Vix sextum aut septimum
S.
,

supra decem annum attigerat, cum exoriri ccepit Alexandrire persecutio anno Septimii Severi decimo, Christi autem 101. Detento patre, et in carcerem propter fidei defensionem detruso, martyrii desiderio flagrans, pesecutoribus semetipsum objicere ardebat; cum autem celatis etiam ve^tibus, mater ob,

staret, exhortatorias

ad patrem epistolas conscripsit, in quibus haec inter aha dicebat « Cave, mi pater, ne causa nostra sententiam mutes. » (Euseb. vi, 2.) Quibus fdii consiiiis incitatus Leonidas, martyrium non ita multo post, obtruncato capite, consummainfervit. Inde patris facuUates in fiscum principis
:

untur remanet alenda cum junioribus fratribus mater; urget egestas. Alexandrina autem matrona, vel rnerito allecta, vel miserta paupertatem illum donis adjutum intra domum etiam recipit. Hic famosum Antiochensem lioereticum nactus, qui ab eadem in fihum adoptatus pubhcas habere non timebat col;
,

lationes,

nunquam cum illo, disciphnae ecclesiasticae

memor, orationis ministerium communicare voluit. Imo ut ejus matronae donis amplius non indigeret ita humanioribus studiis operam dedit, ut brevi
grammatices edocendae capax effectus, inde victum
sibimetipsi suppeditare praevaleret.

Discedente propter persecutionis metum S. Clemente, 18 annos natus, ad catechistne munus a Demetrio Alexandrino antistite assumptus est, hbros-

que omnes profanos ea conditione vendidit, ut quatuor obolos quotidianos in
vitae

subsidium recipe-

ORIGEXES.
rer.

1 i)

Austero laboriosoque vivendi generi hoccmodica sufficiebant, crescentibusque virtutum insignibus
crescebat et

numerus discipulorum, quorum etiam

plurimi martyrii corona decorati sunt; nec multum abfuit quominus et ipse, a Paganis saepius exagitatus, eamdem martyr palmam assequeretur. In hoc

omnes, quod, cum nimio castitatis abriperetur amore, et Ghristi spirituale verbum naturali sensu perperam acciperet, eunu-

autem

deliquisse fatentur

chus

fieri

vohierit propter

regnum coelorum (Matth.

XIX, 12.)

Diffundebatur interea huc et illuc Origenis nomen, quod, emisso Tetraplorum opere, clarius ad-

huc evasit. Alexandriam undique doctissimi viri Origenem invisuri confluebant. Roma primum, deinde
Arabiaperagratis,instantebello,C8esareamPalaestinnc
devenit, ubi rogatus ab episcopis, docendi publice in ecclesia populi officium aggressusest. A Demetrio^

qui laicum coram episcopis concionantem aegre ferebat, Alexandriam revocatus, Antiochiamque cito a Julia Mammaea, Alexandri Severi matre, arcessitus,
et

Alexandriam iterum redux, ibique aliquantulum commoratus, cum Achaiam, acceptis ab antistite
commendatitiis epistolis, perlustraret, sacerdos a Palaestinae episcopis anno aetatis 45», Ghristi aSo consecratus est. Hinc odio Demetrii Alexandria pulsus, concilioque ^gyptiorum episcoporum a sacerdotio dejectus, imo et congregato Romae senatu similiter damnatus (Hier. Epist. xxix, ad Paul.) Gaesaream iterum se recepit, ubi a Theoctislo ejus civitatis por:tifice et ab Alexandro Hierosolymitano ita excep,

tus est, ut et ipsi illum publice

docentem tanquani

magistrum suspicerent, et inter ejus discipulos Gregorius Thaumaturgus numerari gloriaretur.

l6

ORIGENES.

Recrudescente sub Maximino persecutione anno Ghristi ^35, Athenis primum, deinde Caesareae in Cappadocia dehtuit. Tribus circiter post hoc annis, Gordiano juniore imperante, Berylium, Bostrorum

episcopum, circa Christi personam, quam ante Incarnationem non extitisse contendebat, errantem, habita collatione, in veritatis viam reduxit; qua iterum propugnata, Phihppo regnante, in episcoporum conventu, recitatisque diu quotidianis ad
in Arabia

populum concionibus, cum etiam, ut refert Hieronymus, epistolam ad summum pontificem Fabia-

num

sub Decio captus, catenasque, et carcerem, et varia tormenta constanter perpessus, postea vero hbertati redditus, desinente Galh imperescripsisset,

rio in

pace defunctus

est,

anno

Christi 253, setatis

vero 69. Plura circa Origenem expendenda occurrunt

nempe
2"

quaha

quee fuerit ejus in docendo methodus; ediderit opera; 3'' quid de ejus erroribus

i

sentiendum; 4"^ qui<^^ sperandum de aeterna salute; 50 quid de ingenio cogitandum 6° quibus laudibus ab antiquis donatus sit. P Quidem docendi methodum sic exposuit diuturnus Origenis auditor S. Gregorius Thaumaturgus, ita quomodo ipse cum Athenodoro fratre fuerit ad doctrinam simul et pietatem informatus enarrans « lUe tanquam si bonus quispiam agricola terram » vacuam atque otiosam, eamque nec fertilem pror» sus, sed salsuginosam et adustam saxisque et arena » obsitam aut non plane quidem sterilem nec in» ertem sed natura proestaqte, verum incultam atque » neglectam, spinis hoerentem sylvestribusque du;
:

,

,

,

,

^

»

metis, ac

» tica

minime tractabilem accipiat.... quasi rusquadam arte sua lustrans ac penitus introspi-

ORIGENES.
» ciens....
»
))

iy

altiusque effodieus et intima pertentans;

interrogans, et proponens, respondentesque audiens....

Tum

subigere, invertere, irrigare, omnia

»

»
» »

»
»

movere, omnem adhibere artem suam ac curam seduloque excercere nos coepit. Spinas quidem ac tribulos et genus omne agrestium herbarum atque stirpium, quotquot hixurians et sylvescens, utpote incomposita et pra;ceps, anima nostra turbida profundebat, penitus resecans ac detrahens, repre-

» » »

hendendo, prohibendoque; nunc Socratico more, sciteque admodum nos perstringens nunc etiam
;

orationesuapro3ternens,sicubi nos freno reluctan-

» tes,
»

tanquam

feros

quosdam equos

extra viam exi;

temere circumcursantes videbat quoad » persuasione quadam atque necessitate, vehit freno, » suo nos sermone quietos sibique obsequentes red» didit. » (Orat. in Origen.) Ut vero eos ita rite ad excipiendos veritatis sermones prfeparavit logicam
lientes ac
,

primum, de\x\dedialecticam,physicam quoqueet w<2thematicam discipHnam illos edocere curavit. Quod vero omnium est multo inaximum, divinas anim<T virtutes, non verbis tantum, sed et exemplo mentibus inserebat, quibus fuse enumeratis ita pergit B. Gregorius :« Piceter cseteram vero industriam ac » studium, ilhid quo in theologicC doctrina et reve» rentia nobis instituendis est usus, quibus verbis » eloqui possim, aut ipsos viri sensus penetrare, quo » consiUo et apparatuomnes de Deo sermones atque » sententias ediscere nos vellet? Sedulo cavens ne » uspiam in re omnium necessaria, hoc est, in pri»
» »

mre
Ipse

omnium

causae cognitione pericUtaremur.

.

.

.

»

autem simul incedens prseibat, manuque ducens tanquam in via, si quid usquam flexuosum occurreret, aut infidum et nd fraudem composiVII.

2

l8
»

ORIGKKES.

longo usu atque » exercitatione philosophandi nihil insolens sit nec » inexpertum, et subUmis ipse in tuto manet, ac » manum aliis porrigens, vehiti qui demergantur ita quidquid apud singulos phi» extrahens servat » losophos utiie ac verum erat dehgens nobisque ap» ponens, quae vero falsa secernens, tum aHa, tum » maxime quae hominum propria suntad pietatem. » (Ibid.) Haec de Origenis methodo proecipua S. Gre-

tum, velut peritus

artifex cui e

:

gorius Thaumaturgus. IIo Innumera confecerat scripta,
et

quorum Eusebius
:

Hieronymus catalogum nunc amissum contexei^ UepUpyjhv rant. Haec nunc celebriora supersunt sive de Principiis Hber, qui muUis a Rufino curis in latinum sermonem versus et emendatus, pluribus tamen gravissimis contra Ecclesiae doctrinam praesertimque sanctae Trinitatis fidem prave excogiiatis scaturire videtur 2° de Exhortatione martyrii liber, quo
;

captivos Christi ad patientiam virtutemque incitat; 30 Epistola ad Africanum^ qua de quibusdam circa Scripturam quaestionibus, ac praesertim de historia

Susannse, Behs et draconis quasi Iranseundo disserit; 4^ t^^*^ Scriptura sex ordinibus disposita, quod
E?a7r>.a,

latinc

Hexapla

vocavit,

quorum ordinum

pri-

mo

continebatur leclio hebraica hebraicis Htteris, secundo eadem hebraico quidem sermone, sed htteris graecis; caeteris
ris graecis, ttim

sermone et iitteAquilae, tum Symmachi, tum Sepgraeco

autem

tuaginta interpretum, tum Theodotionis versiones; quibus duae insuper adjunctae graecae versiones nu-

per inventae, sed incertis auctoribus, dx.ra7r>a, ut aiunt, latine Octapla informarunt; quarum potior, Origene teste, illa a Septuaginta interpretata iectio,

ideoque medios inter ordines posita, ut

caeterae illa

ORICENES.
facilius possint
;

IQ

emendari 5« celebres illi, quonim excerpta tantum supersunt, in Scripturam sacram Commentarii, quibus libros omnes, omniumque librorum partes, modo scholiis brevibus ad difficiliovA loca

explananda, deinde fusioribus ad enuclean-

das quccstiones dissertationibus, simplicibus
et pie explicare curavit; 6° Mille^

tandem

ad populi mores informandos homiliis, docte simul

quarum

plurimae
ora-

etiamnum leguntur, ad plebem Christianam
tiones, a notariis,

dum

extemplo loqueretur, Htteris

mandatcc, postea vero a Symmacho vel Hieronymo iatinae Hberius hnguse accommodatae; 7° Tractatus de ovatione : 8° denique Tractatus contra Celsum,

quo

non impar, tanla sive christiana sive profana doctrina, tam validis invictisque argumentorum momentis, tam ardenti nitidoque sermone religionis propugnator adversarium el percellit et urget, ut nihil tam ingeniosum quod non refeliat, nihil tam subtile quod non expediafc, nihil tam dolosum quod non resolvat, callidus hostis praetermiserit; felix quidem ingenio, virtute vero feiicior, si charitatem qua? humiTertuiliani coaevus simul et aemulus

Htate cedi/icat, magis

quam

scientia quae superbia

inflat[i Corinth. vni, 1) fideHter sectatus, adversantia Ecclesiae paci salutique
sive volens, sive nolens, post

animarum semina, mortem etiam propa-

ganda non reliquisset. \Up Plures enim iili exprobrantur errores. i^ Quidem circa ejus de Trinitate doctrinam scinduntur
antiqui Patres,
alii
si

catholicam, haereticam

alii

fuisse

quid autem inter tales dijudicandum Hceret, dicendum videretur, plurima reperiri qu?e dura sonant Personarumque aequalitati detrahere pene crederentur, sed qnse tamen qualemcumcontendentes
:

2.

2-0

ORIGENKS.

qwe possunt benignam interpretationem admittere.
vero de ejus circa creaturas doctrina; certum est enim illum docere materiam ab aeterno fuisse creatam, plures jam extitisse orbes, pluresque ad20
ita

Non

buc probabiliter

extituros

perfecte pares et

autem quosdam corporibus immunes, fuisse pri;

spiritus

mum a Deo confectos,
sis

qui, in diversa peccata lapsi,
diver-

secundum diversorum peccatorum gravitatem

fuerunt corporibus addicti, itaut in homines, vel astra, vei Angelos, poenaliter transmutati nunc appareant. Angelos
natos, astra

enim subtilioribus corporibus dovero tanquam splendidiores carceres

animabus quae leviores culpas admiserunt, habitata effingere non dubitavitj imo et mentem illam quae
ab
initio perfectissima

charitate Creatori adhaesit,

eademque indissolubiU societate Deo conjungi promeruisse, quae est anima Christi. Quemadmodum autem, juxta ihum, beatorum mentes
perfectissima

possunt ab innocentia et feiicitate detrudi ita et da^mon ipse aliquando Dei misericordiam, destructa prava voiuntate, obtinere gaudebit; quod tamen
,

non
senti

nisi

post

muha

saecula fiet,

cum, everso

prae-

orbe, plures ahi sint divina potentia infor-

mandi, ne iners unquam et otiosa remaneat. 3f> In hoc etiam inculpatur, quod liberum hominis arbitrium gratia Dei vix indigere supponat; quod homines ita perfectos fieri posse excogitet, ut non a peccatis tantum, sed ab ipsis tentationibus immunes evadant; quod peccata accepto Spiritu sancto perpetrata, non uUra remitti posse affirmet; quod
deoriginah peccato quasi dubitando loquatur quod denique ignem infernum nihil ahud esse quam conscientiae reatum, damnatorumque po^nas non fore
;

aeternaS; contra

communem

Ecciesire

doctrinam,

sse-

ORJGENKS.

21

Adde quod rarum allegoriis nimium
pius ingerat.

in interprelatione Scriptuindulgeat, et omniura lere

Origeni objectorum seriem

uno

intuilu perspicies.

Non

desunt tamen qui
ilii

illius

defendendi curam

quidem tres excusationes afferunt. i" Quidem notandum volunt plura esse ab haereticis, qui sub magni nominis umbra decertare
susceperint, et

gaudebant, fraudulenter submissa, ut ipse vivus adhuc, Rufino teste (de Adulter. lib. ii) in epistola ad amicos conquestus est 2» quse philosophorum Platonicorum praesertim, et quandoque forsan hoereticorum placitis consentanea viderentur, ab illo quasi dubitando fuisse proposita: unde et Athana;

de synodi Nicoenae decretis distinguit inter ea quae Origenes scripsit (^y/Twv xal 7u?/,va^&jv et qu9e wg auro^oovwv xal opt^wv. Quiu et ipsc Origeni infensus Hieronysius

mus
» »

hoec dicere sustinuit

:

«

Damnatur

a

Demetrio

episcopo, exceptis Palaestinae et Arabise et Phoenicis atque Achaiae sacerdotibus. In damnationem

» ejus
»

»

Romana; ipsa contra hunc cogitsenatum, non propter dogmatum novitatem, non propter haeresim, ut nunc adversus eum raconsentit urbs

canes simulant, sed quia gloriam eloquentiae » ejus et scientiae ferre non poterant, et ilio dicente » omnes muti putabantur. » ( Hier. epist. xxix ad
» bidi
,

Paul.

)

3« Si quae

tandem peccaverit

,

iila

abunde

fuisse expiata

cepit,
est,

tum tum poenitentia quam,
,

laboribus quos pro Ecclesia sussuppUciis quae pro Christo perpessus
scriptis

tum

ad Fabianum

pro seipso subire potuit. IV° Unde illis magis placet Joan. Dallaei modestia bene de illius salute sperantis nec audentis eum
epistolis
,

aeternis
vitae

addicere suppliciis,

quanquam

i^

magnam
et qui-

partem extra plurimorum episcoporum

2 2

ORIGENES.

dem catholicorum communionem produxerit; positus ab illis et ab ipso Romano pontifice
rainisteria subire

9,ode-

sacra

non timuerit;

3^^

scripta ejus fue,

rint in concilio Constantinopolitano II

generali V,

damnata; 4^ denique defensor ejus Joan. Pic, Mirandulae comes, a censoribus olim notatus fuerit, ac si temerarinm aliquid ac haeresim sapiens statuisset dicens, rationabilius esse credere Origenem esse sah'wn, quam credere ipsum esse damnatum. Quod quidem judicium, quanquam ahunde non contem-

nendum, Uceat paulo

severius habere, credatque

qui voluerit, illum vel non tam gravia deUquisse, vel graviter perpetrata poenitentia et tormentis di-

quamvis de ejus salute magnus ambigendi locus adhuc permaneat. V^ Certiora autem, et fehciora simul de illius ingenio dicenda ingenium enim altum, et subtile, et perspicax, et imaginandi virtute stupendum, nimis
kiisse;
:

dicam, rebus intentum nemo unquam faciHus dicenda invenire, nemo inventa facihus dicere praevaluit; unde nec in inventis satis cautus, nec in dictis pohtus satis deprehendiforte in eviscerandis, ut ita
:

tur

memoria potens; memoria cui pkis aequo saepe indulgebat non semel delusus eruditione insignis,
:

,

,

:

philosophiaeque, praesertim Platonicae, magis
;

quam

Christianum decet addictus omni humaniore discipUna excultus; omni historiae fabularumque cognitione informatus omni Scripturae sacrae, quam to« tam memoriae commendarat, ubertate ditatus; omni tandem ita scientiarum genere pienus, ut, de quacumque disserat, hanc unam didicisse videatur. Vl^ Hinc, expugnata ejus doctrina, omnes sive
;

amici, sive adversarii, ingenium laudibus exluierunt. Hinc, Athanasio judice,
eav/va^o;
v.yX

fCkozovcnxzo;,

,

OUIGlilSKS.

*i3

id est, admirabilis et laboriosus scriplor pi-geclicandiis est. Hiiic
»

Origenem ijiquit, post Apostolos, Ecclesiarum magistrum nemo nisi imHieroiiymiis
:

a

,

de Nom. Hebr. ) Et alibi « Vellem cum invidia nominis ejus habere etiam » scientiam Scripturarum. » (Prooem. Tradit. Hebr.) « Quis nostrnm tanta potest legere, Et rursum » quanta ille conscripsit? Quis ardentem in Scriptu» ris animum non miretur? Quod si quis Judas ze» lotes opposuerit nobis errores ejus, audiat libere
»

perilus negat.

» ( Praef.

:

:

:

» »

Interdum niagnus dormitat Homenis,
Veriim operi longo
fas est

obreperesomnum.

» »

Non imitemur ejus vitia cujus virtutes non possumus sequi.» (Ep. xli ad Pammach. ) «Unde illud
de immortaU ejus ingenio non tacebo, quod dialecticam quoque et geometriam et arithmeticam
,

»
» »

»
»

musicam rhetoricam et grammaticam, omniumque philosophorum sectas ita didicit, ut studiosos quoque htterarum saecularium sectatores haberet,
,

» et » »

interpretaretur eis quotidie, concursusque ad

propterea recipiebat, ut sub occasione ssecularis Htteraturse in fide Chriille

eum

miri fierent; quos

» sti

eos institueret... »(de Script. Ecch liv). «Groecia

» »
»

tota in illo mirata est

quod
ita

in paucis

non dicam

mensibus, sed diebus,

Hebraicae Hnguae vicis-

canendisque psal» mis cum matre contenderet.»(Epist. xxii, ad Paul.) Longius etiam progreditur Vincentius Lirinensis, cujus haec sunt verba « Si vita facit auctoritatem,
set difficuhates, ut in discendis
:

»
»
» M

magna
qui

ilh

industria,
si

magna

pudicitia, patientia,

tolerantia;

genus vel eruditio, quid eo nobiHus
in ea
?

primum

domo

natus est quae est

iilus-

trata martyrio

Deinde pro Christo non solum pa-

^4
» tre,

OKIGENKS.

sed

omni quoqiie

facultate privatus, tauturn

» inter sanctne
>i

paupertatis profecit angustias, nt pro
saepius, ut ferunt,

»
»

nomine Dominica^ confessionis affligeretur neque vero hoec
:

in illo

sola erant,

qua? cuncta postea tentationis forent, sed tanta

»
»

»
»

etiam vis ingenii tam profundi, tam acris, tam elegantis, ut omnes pene multum longeque superaret; tanta doctrinse ac totius eruditionis magnificentia, ut pavica forent divinoe, pene fortasse

» »

nuUa humanae
:

philosophiae, quse

non penitus

asse-

»
» »
»

queretur cujus scientire cum Graeca concederent, Hebrsea quoque elaborata sunt. Eloquentiam vero quid memorem? Cujus fuit tam amoena, tam lactea, tam dulcis oratio, ut mihi ex ore ipsius non

»
»

» »

tam verba quam meila qusedam fluxisse videantur. Quae non iile persuasu difficiiia disputandi viribus eiimpidavit? quce factu ardua^ non ut facilHma viderentur effecit? Sed forsitan argumentorum tan-

»

tummodo nexibus assertiones suas texuit? Imo plane nemo unquam magistrorum fuit, qui pluriuteretur exemplis. Sed, credo,

» l3us divinse legis
»

»
»

pauca conscripsit? Nemo mortalium phjra; ut mihi sua omnia non solum non perlegi, sed ne inveniri

quidem posse videantur.

»

(

Common.

)

Imo

ejus

opera tanti ponderis ab eruditissimis doctoribus habita sunt, ut Basilius ipse et Gregorius Nazianzenus congregandis ejusdem sententiis navarent operam, coliectionemque Philocalia dictam in pubhcum emitterent.

Hinc non mirum videbitur si plura Origenis opera in hac nostra reperiantur Collectione unde excusa habebit lector i^ Epistola ad Jfricanum; i^^Be Principiis hb. iv; y Exliortatio ad Martjrium; k" Hb. de Oralione; 5'^ Contra Celsum V\h,\m', 6° Ho:
:

,

ORIGENliS.

2)

miluTd selectce sive

iii

velus sive in novuiii Testamen-

tuin

:

quibus adjungetur quidquid in Commentarus
potuit deprehendi.
extant

iitilius

Graece, omnia quae hac lingiia
an.

Origenis

excerpta

coUecta fuere a doctissimo viro Huetio et

Rothomagi excusa

1668, 2 vol. in-fol. Eadem posthac Parisiis, an. 1679, et Francofurti, an. i685 recusa sunt. Latine autem plura prodierunt Origenis opera studio tum Jacobi MerUni, Parisiis i5i2,

i5i9, i52,2, i53o, et Venetiis, i5i6, 2 vol. in-fol. tum Erasmi ct beati Rhenatii, Basileae, i536, i545, i55i, 155^, i57 i, 2 vol. in-fol. tum Gilberti Genebrardi primum an. 15^4 , Parisiis, deinde ibidem annis 1604 et 1619, ac deinde an. 1620 Basileae nonnulla tamen in istis editionibus desiderantur. Graece et latine
:

omnia
et
risiis,

demum

excusa sunt Origenis scripta, curantibus Carolo
la

Vincentio de

Rue,

Benedictinis, ab an. 1789 ad 1759, Pa-

4 voL in-fol.
:

1° Opiis contra Celsinny tum ex elaboratissima Eliae Boherelli interpretatione, Amstelodami, anno

Gallicae fidei reddita sunt

1700, in-4"; tum ex magis accurata versione D. de Gourcy, in Collectione Apologistarum Religionis christianae; 2° Homilice

quaedam Origenis et aliorum Patrum in gallicum sermonem verS3e a D. Deloyac in opere cui titukis Bibliotheca sacra Parisiis an. 1634 in-4°; 3° plurima et quidem praecipua Origenis fragmenta, curanle D. Guillon, in Bibliotheca Gallica, Paris 1824,
:

,

>

in-8°, tom. iii.

AFRICANI

EPISTOLA AD ORIGENEM.
DE HISTORIA SUSANNE.
i^^^^^s;^.

I.

Africanus domino suo, et

filio,

ac

multum venerando
habuisti col-

Origeni salutem. In eo quod
loquio, prophetiam Daniehs

cum Agnomone

adhuc juvenis commemorasti,
il-

atque tunc, ut par erat, amplexus sum. Miror autem qui te
latuerit

hanc

libri

partem esse spuriam. Ea quidem non

lepide caeteroquin scripta est, nova vero esse, ac conficta
ostenditur, et multis probatur modis.

Primum, Susanna

morte damnata,

spirilu correptus

Propheta exclamavit inatque AngeH con-

justam esse sententiam. At Daniel aUa semper prophetat
ratione,

nempe

post visiones et insomnia

;

spectus

ei obtingit,

sed non inspiratio prophetica. Deinde
sic

postea

quam

mirabihter

exclamavit, insohto prorsus

il-

los redarguit

retur.

modo, quo ne Philistion quidem mimus uteNeque enim satis ei fuit alllatu Spiritus illos objurutrumque alterum ab
altero disjunctum
:

gasse, sed

seorsum

interrogat

ubinam
(ilice)

viderit

sub

nptvoj

diceret,
)

eam moechantem cumque alter respondet Angelum eum rcphsrj
vero sub
(t;;i^«vw

(hoc

est,

secaturum;

alteri

(lentisco) di-

centi, similiter minitatur

eum
is

dyjLfj^wi^ id est

scissum
et

iri.
Trpc-

Graece quidem accidit ut
o-ae, (7;^tvou

lusus

verborum

sit Trptvou

et

o-/i(j(/.t;

sed hebraicc haec distant penitus. Atqui

ex hebraeo graece translata sunt quaecumque veteris Testa-

menti nomine ferunlur.
II.

Quomodo

qui Babylone apud Chaldaeos captivi eranl.

*^8

AFRICANI DK HISTORIA SUSAJNN^.

qui talorum lusu va^niebant, qui, ut de priori Israelis captivitate narratur, in plateas projiciebantur insepulti,
filiis

eo-

rum
a

abreptis ut eunuchi. et filiabus ut pellices essent, sicut

Prophetis praedictum erat*,hi sententiam mortis ferebant, idque contra uxorem regis sui Joacim quem throni sui con-

sortem fecerat rex Babyloniorum
sed alius quispiam e plebe
aedes,

Quod si non fuit iste, Joacim, undenam capfivo tanlce
?

undenam
non extat

ei

erat

tam elegans

et spatiosus

hortus?

Ante haec omnia, pars
sunt,

ista

in Daniele

in fme quo Judsei utuntur. Huc adde
aliis

cum

duabus qua3

quod,

cum

tot praecesserint Prophetoe, nullus e posterio-

ribus sententiam alterius iisdem verbis usurpavit.

Neque
autem

enim emendicabat eorum sermo, utpote verus

:

hic

cum

alteri
:

illorum minitatur,

centem

«

Insontem

et

commemorat Dominum dijustum non occides^ » Ex his om:

nibus mihi videtur ha^c pars adjecta
difFert. Pulsavi, tu

sed et dictionis stylus

resona, et rescribendo erudi.

meos omnes
precor.
*

saluta, te

una

cum

comitatu valere

Dominos ex animo

Jerem.

xvi, 5, 4. Isai. xxxix, 7.

2

Exod.

xxiii, 7.

ORIGENIS

EPISTOLA AD AFRICANUM.

I.

Origenes* Afrlcano dilecto

fralri

in

Deo Palre pcr

Jesum Chrlstum sanctum Fiiium

ejus salutem. Epistola tua

qua tuam mihi sententiam aperuisti de Susannae historia

quam
hrevis

in suls

Daniehs exemplaribus Ecclesiae circumferunt,
esse videtur, at paucis verbis multas habet

quidem

qua3stiones,

quarum qusehbet non
cresceret.

vulgari indigeat pertrac-

tatione, sed tanta ut epistolae

modum

superaret et in vo-

luminis

molem

Ego vero

ingenii

mei mediocri-

latem pro virih considerans, ne mei ipsius sensu caream,
deesse mihi video solertiam quae ad rescribendum epIstoL-e
tuae requirltur.

Huc

adde, quod nec pauci dles quibus NI-

comediae commoratus sum, mihi sulTecerunt ut vel eo quo

nunc modo, ad

quaesita et interrogala tua

responderem.

Quamobrem dans veniam et meoe mediocritati, et temporls angustlae, cum omnl benevolentia legas velim hanc eplstolam, et suppleas
II.
si

quid a nobls praetermissum

fuerit.

Dicebas primum

me

in

eo quod

cum amico

nostro

Basso habui colloquio,

usum
si

esse Danlells

adhuc juvenis

prophetia de Susanna, ac

me

lateret

hanc hbrl partem
laudare te ut
le-

esse spuriam. Alebas insuper

eam quidem
sl

pldam, sed improbare ut recens conflctam; neque etlam

ipsum Phillstionem mlmum,
xisset,
TtpivoD
^

ejusmodi scriptum -confm-

usurum unquam
ad
Tipi^iv,

fuisse

hac nominum propinquitate
:

et a;(iJou
t.

ad

(jyiau

quem vcrborum lusum

VirJe

D. Cuillon,

n, p. 287 ctseqq.

5o
recipit
igitur

ORIGENIS

quidem

graeca lingua, sed hebraea nullo
sit

modo. Scias

ad haGC, quid nobis agendum

non solum de Suto-

sannae hisloria quae in graeco

Graecorum exemplari per

tam

Christi Ecclesiam circumfertur, licet
;

apud Hebraeos
in

non exlet

nec solum de ahis, ut aiebas, partibus quae
descriptae,

fme hbri sunt
de

nempe de Belo

el

de Dracone,

quse pariter in hebraico Danielis textu desiderantur; sed et
aliis

innumeris, quae pro modulo nostro,

dum

exempla-

ribus Hebraeis

compararemus nostra, plurimis
vincti
*, »

in locis inveillud,

nimus.
«

Nam

in ipso Daniele, ubi

dc camino ardente,
:

compedibus

invenimus

sed in nostris exempla-

ribus, praeter ea quae in Hebraicis sunt,

abundant versus
in

non pauci, quorum initium, secundum quaedam, quae
Ecclesiis circumferuntur, exemplaria, sic
» »
»

habebat

:

«

Pre-

catus est Ananias, et Azarias, et Misael, et laudaverunt

Dominum, » usque ad illud «Benedicite, omnes colentes Dominum, Deum deorum. Laudate et confitemini, quo:

» »
»

niam

in saeculum misericordia ejus, et in saeculum saecu-

lorum. Et factum est
vidcret eos viventes.
»

cum

audiret rex

illos

laudantes, et
:

At secundum

alia

exemplaria
et

«

Et

» »
»

ambulabant
dicentes
colentes
ni,

in

medio flammae, laudantes Deum,
illud
:

bene-

Dominum, »usque ad
in

«

Benedicite,

omnes
In He-

Dominum,Deum deorum;
omnia
:

laudate et confitemi»

»

quoniam
aulem

saecula misericordia ejus.
«

braeo
»

his verbis

Et

tres

illi

viri,

Sedrach, Misach,
»

Abdenego, ceciderunt
isla
:

in

medium

ignis vincti,

connecte-

bantur
»

«

Rex Nabuchodonosor miratus

est, et surrexit
»

feslinanter, et respondit, dixitque optimatibus suis.
lectioni serviens edidit;

Sic

enim Aquila hebraicae

quem

Judaei
et

Scripturam studiosius interpretatum esse credunt,

quo

maxime uti solent hebraicae linguae imperiti, utpote caeleris omnibus melius sensum assecuto. Nostrorum autem exemJ

Dan.

III, y.5.

EPISTOLA AD AFRICANUM.
plarium,

Dl

quorum etiam voces

exposui, aliud

tuaginta interpretes erat, aliud
et

secundum Sepsecundum Theodotionem
:

sicut

apud utrumque positum reperiebatur
dicis

illud

Su-

sannae

quod

figmentum una cum
ita

ullimis quae Danieli

insunt, partibus;

quoque

isla,

versibus, ut conjectura

dici potest, ducentis et amplius.
III.

In multis quoque
esse

aliis

sanctis libris invenimus alicubi

apud nos quam apud Hebraeos, alicubi vero pauciora. Exempli causa, quoniam non omnia simul

quidem plura

possunt comprehendi, aliqua tantum proponemus. In libro
Esther, neque Mardochaei neque Esther preces, quae
le-

gentem
pla,
a
» »

aedificare possunt,

apud Hebracos habentur; neque
scri-

etiam epistola

Aman

ad eversionem gentis Judacorum

nec altera Mardochaci, ex Artaxerxis nomine, gentem
et in

morte liberans. Sic
est

Job, ab his verbis

:

«

Scriptum
re-

autem ipsum resurrecturum, cum quibus Dominus
»

surgit,

quoe sequuntur, usque ad finem,
:

apud Hebraeos

non extant
sunt.
tris

quare nec apud Aquilam habentur; sed apud

Septuaginta et apud Theodotionem quoad sensum eadem

Innumera quoque alia invenimus in Job, quae in nosexemplaribus ultra hebraicum textum redundant modo
:

parum, modo multum
«
»

parum quidem,
illis
«

ut

cum

his verbis

:

Surgens mane olTerebat pro

sacrificia,

secundum nupro peccato

merum eorum*,

»

addilur
»

:

vilulum
his
:

unum
«

» »

pro animabus eorum;

et

cum

Venerunt Angeli

Dei ut astarent coram Deo, et diabolus venit
:

cum

eis, »

subnectitur

«

Circumiens terram et perambulans in
:

ea. »

Praeterea post haec verba
»

«

Dominus

dedit,
:

tulit^,

»

apud Hebraeos non erant
faclum
est.
»

ista

a

»

placuit, ita

Multum vero
?
»

in

Dominus absSicut Domino nostris exemJob ver:

plaribus ultra
bis
J

Hebraeum redundant quoe
?,._3

his uxoris

:

«

Quousque perseverabis^
1,5.-2
Thlf].

adduntur, dicendo

«

Ma-

Jnl),

1(1. ,,^(^.

52
»

ORIGEMS
adliiic

neLo

parvc teuipore expeclans spem
:

salulis merc,

usque ad
»

illud

«

ut requiescam ab a^rumnis meis, et a do-

loribus qui

me nuuc
:

detinent;

»

nam

ha3C

tanlum uxoris
et

verba scripta sunt
»

«

Sed dic verbum contra Dominum,
in

morere*.
IV,

»

Rursum plurima
saepius

medio toto

libro

Job apud Hcinterdum

braeos reperiuntur, quae in exemplaribus noslris desideran-

tur

:

quidem

versiculi quatuor, vel Ires;

vero quatuordecim, novemdecim, vel sexdecim. Et quid
oportet hic enumerare quae

me

muho

labore coilegimus, ne

nos lateret discrimen quod Judaica inter et nostra exemplaria intercedit? Multa
in Jeremia, in

hujusmodi animadvertimus eliam

positionem et
»

quo magnam vaticiniorum invenimus transmulationem. In Genesi quoque illud « Yidit
:

Deus quod

esset

bonum ^,

»

cum factum
est

fuisset

firmamenest, quac

lum, apud Hebraeos non reperitur, et

apud eos ea de re

non

levis quaestio. Alla

etiam in Genesi reperire

obelis, ut Graeci vocant, anteposilis signavimus, ut noLis

quod ejusmodi est innotescat, sicut rursum asteriscis qua3 in Hebraeo quidem extant, apud nos vero non inveniuntur. Quid me opus est dicere de Exodo, ubi quae pertinent ad
tabernaculum
et ejus atrium,

ad arcam,

et

ad indumenla

summi
tur,
si

pontificis et

sacerdotum, valde sunt mutata, adeo
esse videatur?

ut ne similis

quidem sensus
non

Tempus

est igi-

haec nos

latent, abrogare quoe in Ecclesiis fe-

runtur exemplaria, et fratribus lege praecipere ut, abjectis

quos penes se habent sacris

libris,

adulando Judoeis per-

suadeant ut nos puris, et qui nihil habeant figmenti, impertiant.

An

etlam Providentiae quae in sacris Scrlpturis dedlt
Ghristi Ecclesiis aedificallonem, curae

omnibus
«

non fuerunt
;

empti pretio pro quibus Ghristus mortuus est^
«

»

cui, li-

cet Fillo,
*

non pepercit Deus, ipsa charitas, sed pro nobis

Joh.

II,

10.

2

Gen.

i,

lo.

^

i

Cor. vi, 20. Roin. xiv, 10.

EPISTOLA AD AFRICANUM.
»
»

omnibus
ret
*

tradlclit illum, ut

cum

ipso omiiia nobis

dona-

? »

V.
dicli
»

Ad
:
'(

htTC considera an

non bonum

sit

meminisse

illius

Non

transpones terminos aiternos quos posuerunt
»

antecessores tui^.

Et haec quidem dico, non quod prne

desidia
illasque

recusem scrutari Scripturas quae apud Judaeos sunt,

cum omnibus
sit

nostris

comparare, ac videre quid
gnaviter, nisi arrogans

inter eas

discriminis.
virili

Hoc enim

dictu est, pro

fecimus, collatis

magna cura
ita

inter se

editionibus et observatis earura difTerentiis,

tamen
in

ut

aliquanto pkis laboris impenderimus Septuaginta interpretftlioni,

ne quid odulterinum inducere videremur sub coelo sunt, et praetextum daremus

Ecclequi oc-

sias quae

illis

casiones captant, volunlque

calumniari,

tum

eos qui in

tum eos qui sunt communi praelucent

in

medio
Ju-

criminari.

Conamur non
dffiis

ignorare quas habent Scripturas, ut

cum

non proferamus ea qua; in eorum exemplaribus desunt, sed simul utamur iis quae penes se habent;
disserentes,
licet in nostris libris

desiderentur. Si
et«

enim ejusmodi

fuerit

noster ad ea de quibus nos inter

ipsos controversia est,

apparatus, non contemnent, neque, prout solent, irridebunt
eos qui credunt ex gentibus, quod vera et qua? apud
scripta extant, ignorent.
objecisti,
illos

Atque haec

dicta sint

ad

illud

quod
Et

apud Hebraeos non extare Susannae historiam.
in oratione ipsa criminaris.

VI.

Videamus etiam quae

primum incipiamus ab eo quod deterrere queat ne admittatur historia, nempe ab ea quam aTrb tou Tvpivou Tcphig, et «rrb
ToO (Tybov Gxiatg habet, derivatione,

de qua tu pronuntiasti,
graece

ac

compertum haberes quo modo consonarc contingat; hebraice autem
si

quidem

haec

distent penitus.

Ego

vero etiamnum dubilo.

Nam

et

cgo de hoc loco

sollicitus,

cum
1

et ipse

dubius haererem, non paucos Hebraeos consu7)2.

llom.

vm,
VII.

2

Piov. xxii, 28.

5

54
lui, sciscitans

ORIGENIS

quomodo apud

ipsos

nominetur

Kpivoc, et

quo-

modo dicant :rpi:;-f.v; item qua voce reddant o-^tvov arborem, et quomodo dicatur eis ^y^i^eiv. llli aulem dicebant ignorare
se graecas voces Trptvou el (jybov, et ipsas sibi

poscebant os-

iendi arbores, ut scirent

quasnam

eis

tribuant voces.

Ego

vero non dubitavi (amica enim veritas) ipsa b'gna in eorum

conspectum adducere. Alius autem dicebat quae nusquani
nominata sunt
in scripturis, se

non posse afFirmare quem-

admodum

dicantur hebraice; in promptu autem esse ut

qui dubitat, syriaca utatur voce, loco hebraicae. Item di-

cebat etlam a sapientissimis dicliones nonnullas ahquando
quaeri. Si ergo, inquiebat,

ahcubi potes ostendere nomin^ibi certe in-

tam

in aliqua scriptura

prinuni vel scklnum,

venietur quod quaerimus, et ea quos inde oritur, nominuni
derivatio. Si vero nullibi nominalae sunt, id
latet.

quoque nos

Haec igitur

cum

ab HebraMs quibuscum consuetudi-

nem

habui, historiam non agnoscentibus dicta sint, religio

mihi est pronuntiare utrum apud Hcbraeos similis nomi-

num

derivalio servetur necne.

Tu

vero cur non esse

affir

maris, fortasse nosti.

Vn. Memini
apud
illos

cerle

me cum
filio,

sludioso Hebraeo vocatique
et

viri

sapientis

ad id educato ut patri
si

succederet, collocutum, ab ipso, perinde ac
historia vera sit, didicisse eliam

Susann^e

seniorum nomina, prout
habent
:

exiant in Jeremia, et hoc
» »
»

modo

se

«

Te

faciat

Do-

minus

ut

Sedeciam

et

ut Achiab, quos

frixit

rexBabylonis
fecerunt

in sartagine in igne,

propter iniquitatem

quam

in Israel

*.

»

Quomodo
?

vero alter ab Angelo secatur, aller
est

autem scinditur

Dicendum

non

in praesenti saeculo fu-

tura haec eis praedici, sed in Dei judicio post

eorum hinc
:

decessum. Sicut enim
«
i

malum

dispensalorera, dicentem
»

Tardat dominus meus venire",
jticin. XXIX, 22.

et

propteroa crapulae

-

Miilth. XXIV,

l{^.

EPISTOLV AD AFRICA^UW.
vacanleiD, edentem, et hibentem

55

cum
«

ebriosis, ac verbe-

rantem conservos, dominus vcniens
»

dividet, et

partem

ejus

cum

infidelibus ponct

*

:

»

ila et

hos diclos quideni

seniores, male
sionis

autem ministerio suo
illic

usos, ad instar dividicitur, ejus-

qua malus

oeconomus torquendus

modi

suppliciis afficient Angeli

quidam
«

infligendis poenis

prsepositi.
»

Et alius quidem scindet

inveteratum dierum

malorum, judicanlem

judicia injusta, innocentes oppri-

»

mentem, et dimittentem noxios^; » alter vero secabit ut « semen Chanaan et non Juda, eum quem species decepit, » et concupiscentia pervertit cor ejus ^ » VIII. Alium quoque novi Hebrajum qui de his senioribus ejusmodi afFerebal traditiones, illos nempe sperantibus in
cnptivitate se per Christi

adventum ab inimicorum
sigillatim in

servitute

liberandos, professos esse se quae ad Christum pertinent explicare nosse, et

utrumque

quamcumque muei

lierem incidebat, et cui vilium ofTerre cupiebat,
aflirmasse, sibi a

secreto

Deo datum

e suo

semine progignere Chrissui co-

tum. Hinc spe gignendi Christum decepta mulier,

piam decipienti

faciebat, et sic civium uxores stuprabant

seniores Achiab et Sedecias.
alter

Quamobrem

recte a Daniele

quidem dictus
:

est
«

«

inveteratus dierum

malorum
Juda non

* ;

»

alter vero audivit
»
»

Sic faciebatis fdiabus Israel, et
fdia

illae ti-

mentes congrediebantur vobiscum; sed
tinuit iniquitatem vestram.
vis in
»

sus-

Forte enim fraus et timor,

quorum magna

mulieres, efficiebant ut corpora sua

his dictis senioribus permitterent.

IX. Sed, inquies fortasse, cur ergo apud
in

illos

non

extat

Daniele haec historia,

si,

ut dicis, talia de ea sapientes
iis

illorum tradunt? Piespondeo ex

quse seniorum, princi-

pum et judicum
^

vituperium aliquod continebant,ilIos,qu<T'
sustulisse a cognitione populi; quoe qui-

cumque potuerunt
Luc.
XII, 4".

2

Diiuirl, xiii, 02, 53.

>

Ibid. 50.

''

II)id.

5;,

3.

56

ORIGENIS

(lem servanturin apocryphis. Hujusrei

exemplumdabimus^

quse de Isaia narrantur, et Epistolae ad Ilebraeos testimonio

confirmanlur, licet in nullo ex iis qui palam sunt libris scripta reperiantur. Nam de Prophetis, et iis qui passi sunt, edisserens auctor Epistola? ad Hebraeos ait : « Lapidati sunt, secti mortui sunt*. » Ad quem enim, » sunt, in occisione gladii

qu^so, refertur

illud, secti

sunt, quod prisco more non
pluraliter de

solum hebraico, sed etiam graeco,
M^nifestum
est traditiones ferre,
in

uno dicitur?
et

sectum esse Isaiam;

hoc habetur

quodam apocrypho, quem quidem

fortasse

consulto depravarunt Judaei, quibusdam non decentibus Scripturffi inserlis dictionibus, ut toti fides abrogetur. His
ila

demonstratis verisimile est pressum aliquem usurum

esse consiho

hanc Epistolam rejiciunt, ceu a Paulo non scriplam; adversus quem aliis seorsum argumendemonstremus. Addutis nobis opus est ut illam Pauli esse

eorum

qui

cam

ero-o in prsesenti

ex Evangelio quae Jesus Christus de

Prophetis lestatur, et historiam quae ab ipso quidem refertur, sed in veteribus Scripturis desideratur,

quoniam

ipsa

quoque iniquorum in Israel judlcum vituperium continet. Verba autem Salvatoris haec sunt « Vae vobis, Scribae et quoniam aedificatis sepulcra Prophe» Pharisjei hypocritae,
:

» » » » » » »
» » »

tarum, et ornatis monumenta justorum, et dicilis fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus

:

Si

socii
estis

eorum

in sanguine

Prophetarum. Itaque testimonium
filii

eorum qui Prophetas occiderunt. Et vos implete mensuras patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugielis a judlcio
vobismetipsis, quia
estis

gehennae? Ideo ecce mitto ad vos prophetas, et sapientes et scribas. Ex illis occidetis et cruclfigetis, et ex els flagellabitis in

synagogls vestris, ot persequemini de civitate in

civitatem, ut veniat super vos omnis sanguls juslus, qui
nixjbr. XI, 57.

EPISTOLA AD Al'RfCA.NUM.
» <}ffusus
))

07
justi,

est

super terram, a sanguine Abel
filii

usque a J

sanguinem Zachaiire

Barachiae,

quem

occidistis inler

w »

templum

et altare.

Amen

dico vobis, quia venient ha3C
istam*.

omnia super generationem

»Etquod
:

sequitur,

non

discrepat a pra?cedentibus, et sic habet
»
»

«

Jerusalem, Jeru-

salem quae occidis Prophetas, et lapidas eos qui ad te missi
sunt, quoties volui congregare
filios

tuos,

quemadmodum

» gallina
»

congregat pullos suos sub alas, et noluisti! ecce

relinquitur vobis
sic

an non

domus vestra deserta. » Videamus autem hic dicendum vera quidem esse Salvaloris verba,

sed non reperiri scripturas in quibus exten^t quaecumque

ab ipso narrantur.

Nam

qui aedificaut sepulcra Prophetaea qua?
:

rum,

et ornant

monumenta justorum, damnantes

seniores adversus justos et Prophetas au&i sunt, aiunt
»
»

«

Si

fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus eo-

rum

socii in

sanguine Prophetarum.

»

Dicat igitur nobis

quispiam, in quorum Prophetarum sanguine?

Ubinam enim
Jeremia, vel

scriptum est aliquid hujusmodi de
aliquo ex duodecim, vel Daniele?

Isaia, vet

Barachiae, occisum esse inter

Sed et Zachariam filium templum et altare a Jesu qui

dem didicimus; ex nulla autem alia scriptura cognovimus. Quamobrem nihil antiquius fuisse puto iis qui sapientes audiebant, et principibus, senioribusque popuh, quam ut ea
adimerent quae sui accusationem ad populum continebant.
Nihil igitur

mirum

si

Susannae etiam cui libidinosi seniores
ii

insidiati sunt,

historiam licet veram

qui a proposito

illo-

rum non multum

aberant, sufFurati sunt, et subtraxerunt

e Scripturis. In Actibus quoque Apostolorum Stephanus,
praeter plurima de quibus testatur, haec etiam ait
»
»
:

«

Quem

Prophetarum non sunt persecuti patres

vestri? et occide-

runt eos qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc
vos proditores et homicidae fuistis^. »Vera dicere Stepha*

p

MaUli.

xxiii, 29.

2

\^^i^ VII,

52.

58

ORIGEiMS
fatebilur quicuuiquc recipit Acta Apostoloruiii;

num

quo-

modo autem
rum,
et

patres

eorumqui

in

Chrislumnon crediderunt,

merito criminetur ut perseculores et homicidas Prophetaid

demonstrari nequit ex veteris Testamenti hbris. Sic

Paulus in priori ad Thessalonicenses Epistola haec de Ju:

dajis testatur
» » » »
»

«

Vos imitatores

facti estis
:

Ecclesiarum Dei

quas sunt in Judasa in Christo Jesu
et vos a

quia

eadem

passi estis

contribuhbus

vestris, sicut et ipsi a Judoeis, qui et

Dominumocciderunt Jesum, etProphetas et nos persecuU sunt; et Deo non placent, et omnibus hominibus adversantur, prohibentes nos Gentibus loqui ut salvse fiant
*.

»

His

exemphs arbitror me ostendisse, nihil repugnare quominus haec historia conligerit, et quae libidinose simul et
crudeJiter adversus

Susannam perpetrarunt seniores qui tunc erant, ea quidem prov^idente Spiritu scripta sint, sed postmodum a principibus Sodomorum ^ (ut dixerit idem
Spiritus
)

clam sublata.
Danielem
in

X.
ritu

Praeterea aiebas

hac scriptura

dici Spi-

correptum exclamasse iniquam esse sententiam,
illius sil,

in illa

vero de qua nullus ambigitquin

cxhiberi aho

modo

prophetantem, id
tu mihi videris
» »

est, post visa,

somnia, atque Angeli ap-

parltionem, nulhbi autem ex inspiratione prophetica. At

non admodum observasse

«

multifariam

muhisque modis ohm
Prophetis^,
»

Dcum

patribus

locutiim esse in
et singuh's. Si au-

non soium omnibus, sed

tem observaveris, invenies iisdem
gisse
tis

sanctis et divina obti-

somnia, et apparitiones angehcas, et inspirationes. Sa-

est

autem

in praesenti adhibere

pro testimonio ea quos
:

scripta sunt de Jacob, qui de divinis somniis ha^c narrat
«
»

Et factum

est,

cum

oves coitum appeterent, et vidi ocu:

hs meis eas in

somno

et

ecce hirci et arietes ascendevarii, fusci et
i,

»

bant super oves et capras, albi et
1
i

maculosi.

TlKt^s.

11,

i/j.

"^

isai.

1,

lo.

''

iitb.

i.

lil>lSTOLA
»

AD AFRICANUiU.
in

09
1

Et

(lixil iiiilii
:

Angelus Dei
:

somno

:

Jacob

Ego aulcni
vide hircos

))

dixi

Qnid

est? Et dixit

Aspice oculis

tuis, et

» »

et arietes ascendentes super oves et capras, albos, varios,

fascos et maculosos. Yidi

enim quaecumque

tibi facit

La-

»
»

ban.
xisti

Ego sum Deus, qui apparui tibi in loco Dei, ubi unmihi colunmam, et votum mihi vovisti. Nunc ergo
»

» »

surge, et egrederc de ten^a hac, et abi in tcrram generationis tuae*.

Quod

attinet

autem ad apparitionem quaj
:

visione praestantior est, haic de illo dicta sunt
»

«

Remansit
ad
et

autem Jacob

solus, et luctabatur

homo cum

ipso usque

n
»

mane. Vidit autem quod non prsevaleret adversus eum,
tetigit

latitudinem femoris ejus, et emarcuit lalitudo

fc-

» »

moris Jacob,

dum

luctarctur

cum
:

eo.

Et

dixit ei
:

:

Dimitte

» »
»

Non dimittam te, nisi mihi benedixeris. Ait ilii Quod est nomen tuum? ille dixit Jacob. Dixit illi Non vocabitur amphus nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum, quoniam fortis
me, ascendit enim aurora.
llle

vero dixit

:

:

»

fuisti

cum Deo,
:

et

cum hominibus
et dixit
:

potens. Interrogavitau-

i'

tem iUum Jacob,
Et respondit

Annuntia mihi nomen tuum.

»

» » »

Cur rogas nomen meum? Et benedixit ei iHic. Et vocavit Jacob nomen loci ilJius, Visionem Dei. Vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea. Ortus est autem sol, quando pertransiit visio Dei^. »
«

Q''od vero etiam ex inspiratione prophetet, ex his est per^^'^^'jm
'^

:

Vocavit autem Jacob fdios suos. et dixit

:

Con1

P"/^
'^

i^.gamini, ut

annuntiem vobis quce ventura sunt vobis
fihi

I

m

novissimisdiebus. Gongregamini, et audite,
dite Israel virtus

Jacob, au-

»
»

patrem vestrum. Piubcn primogenitus mcus, tu
et initium

mea,

fdiorum

meorum

:

durus ad feren-

»
»

dum,

»

tanquam aqua ne eft*ervescas. Ascendisli cnim cubile patris tui lunc maculasti slratum, in quod asccndisti^ »Simihter el reliquis
duruij et arrogans, injuriosus fuisti,
:
'

(icn. XXXI, ni cl SC44.

'^

^^''

\.\xii, 20.

^

Id. xi.ix,

1

cl sc(j.

4o

ORIGKNIS

impertitae benedictiones, qua3 proplietiae siint, cx inspira-

lione prolatae sunt. Nihil igitur

mirum Danlelem quoque
esse, ut

in-

terdum ex inspiratione locutum
alias

cum

seniores re-

prehendit, interdum post insomnia, ut tute
vero

ais, vel visiones;

Angeh apparitionem
nec
satis

ei obtigisse.

XI. Ahae
visae sunt,

tuse dubitationes indecentius a te propositai

mihi

sapere

eam

quae te decet pietatem. Sa-

lius fuerit
«
»

quod

a te scriptum est, iisdem verbis

apponere

:

Deinde posteaquam mirabiliter
prorsus
illos

sic exclamavit,

insoHto

redarguit

modo, quo ne

Pbilislion

quidem

»

mimus

» illos » » » »

Neque enim satis ei fuit afllante Spiritu objurgasse, sed utrumque alterum ab altero disjuncuteretur.

tum seorsum

interrogat

ubinam

viderit

eam moechantem,
T:pt(Tiiif

Gumque

alter

sub

Trptvw [ilice)

diceret; respondet

[scctarum)

eum Angelum;
est ut

alteri

vero sub

rj/jvM

[Untisco)

diccnti, similiter minitatur

» iri. »

Tempus

etiam

eum (j^^tcrSy/vae, id est scissum cum Philistionis mimo compaRegnorum, quod tamen

res aliud

non absimile e

libro tertio

et ipse fateberis recte fuisse litteris
«

mandatum. Eq verba

:

»
»

Tunc apparuerunt duae mulieres meretrices regi, et steterunt coram ipso. Et dixit mulier una In me, Domine mi. Ego et mulier haec habitabamus in domo una, et pepe:

»
»

rimus domi. Et factum est

tertia die

postquam ego peperl,

peperit et hsec mulier. Et nos simul.

Nemo

erat in
filius

d''**.

» » » » »
» »

nostra prseter nos ambas. Et mortuus est

mvxV^®

hujus noctu, quoniam dormivit super eum. Et sui'l

media nocte,
ancilla tua

et

sumpsit fllium

meum ex ulnis meis.
eum
in

Et egc

dormiebam. Et
ut

transtulit

sinum suum,
et ille erat

et filium

suum mortuum

transtulit in

sinum meum. Et
:

surrexi

mane,

lactarem filium

meum
:

mortuus. Et ecce consideravi

eum mane
dixit
filius

et

ecce non erat
:

» filius »

meus, quem pepereram. Et
tuus est mortuus;

mulier altera Non,
est qui vi-

sed

filius

autem meus

liPISTOLA.
p »

AD AFRICANUM.
:

/} 1

vlt.

Allera vero ipsa quoque dixil

Noii; sed filius
est.

meus meus
Et

est qui vivit, lilius autciu tuus

mortuus
dicis
:

Et locutae sunt
est fdius
dicis
:

»
»

coram
qui
fdius
dixit

rege, et dixit rex eis

:

Tu

Hic

vivit, et filius istius est

mortuus. Et tu

Non, sed
est.

» »
»

meus estqui
rex
:

vivit, filius

autem tuus mortuus
vivum

Accipite mihi gladium. Et attulerunt gladium
:

coram

rege. Et dixit rex

Dividite infantem
et

in

duas
illi.

»

partes, et date

dimidium ejus huic,
filius

dimidium ejus

» »
» »
»

Et respondit regi mulier cujus

erat vivus
:

sunt enim viscera ejus in fdio), dixitque
date
ei
:

(commota In me, Domine
:

infantem vivum, et nolite interficere illum. Dixlt

altera

Nec mihi, nec
:

isti sit

:

dividite.
:

Et respondit rex
illi

et dixit

Date infantem

ei

qua3 dixit

Date

eum

et

no-

» lile »
» »

eum

interficere; hoec

enim mater ejus

est.

Et audivit
a

omnis

Israel

judicium quod judicavit rex,

et

timuerunt
in

facie regis, quia viderunt

prudentiam Del esse
si

eo ad

fa-

ciendum judicium*.

»

Enimvero

liceret

de

eis quae in

Ecclesiis feruntur pronuntiare cavillatorie, polius

duarum

meretricum quam venerabilis Susannae

historia Philistionis

mimo comparanda
suasionem non
»

esset.

Et

quemadmodum
Salomon
»
:

ad populi per«

satis erat ut diceret

Date huic

in-

fantem vivum, haic enim

est

materejus;
nisi

ita

non

sufficie-

Lat seniores a Daniele increpari, ore convicisset,
illam vidisse
senlire;nt
^"

eos ex proprio ipsorum

cum amho dicerent se sub arbore quadam cum juvene cubantem, nequaquam autem conesset arbor.
dixisti

quaenam

Et quoniam, perinde ac

si

i/mpertum haberes,

Danielem ex inspiratione
sic

senlo-

res judicasse, forte
aliter,

quidem

convincentem, forte autem

attcnde

:

etiam ha^c quae a Daniele gesta sunt, mihi

videntur similia judicio Salomonis, de quo testatur Scriptura vidisse

populum sapientiam Dei in dum judicium. Hoc ulique de Daniele
^

illo fuisse

ad facien-

dlci possit,

cum

sa-

3 Reg.

III,

16 et seqq.

^2

ORlGliNiS

picntia polleret acl facienduin judieium, ab ipso judicatos
fuisse seniores eo

quo scriptum

est

modo.

Hoc etiam parum abfuit quin me fugeret, quod tamen necesse est ut apponam de lusu verborum Trptvov 7:01asvj et ayyjov rjjj.azvj\ nempe in noslris Scripturis quasdam
XII.
cxtare ceu etymologlas quae apud Hebraeos

quidem

afli-

nitatem inter se habent, sed apud nos non item. Nibil
ergo

mirum
fuisse

iis

qui Susannae hlstoriam interpretntl sunt,

hanc
certo
varet.
tur,
a
»

curam, ut Invenlrent nomen aHquod derlva-

tum quod

cum hebraeo consonaret (non enlm id pro habeo), aut cum consonante hebneo analoglam serQuomodo autem In nostra Scriptura istud reperiaaut
aedlficata

exemplo ostendemus. DIcItAdam de muHere
costa ylri
:

Deo ex
viro suo

«

Ha^c vocabltur Muller, quonlam ex

sumpta

est

*. »

Dicunt autem Hebrael mullerem

([uidem vocarl Essa, et ea voce slgniflcarl quse hulc res-

pondet, sumpsl, ut patet ex his
est,

:

Clws Isuoth

esna,

quod
Is,

Cailnem saiutaris
ex
istls
:

sumam^
a
is,

;

vlrum autem vocarl
est,
.

uti llquet

Esi^d

quod
ergo

Beatas vir^ Secunvirago,

dura Hebraios igltur
a vlro

IS

vlr, et

ESSA

quonlam

haec

suo sumpla

dam

hebraici

mirum Interpretes quosde Susanna contexlus quem oiim In secretls,
est. Nihil

ut videtur, habebant, et qul

apud doctiores

et

veritatls

amanliores servabatur, vel proprle reddldisse verba, vel
excogltasso qaldplam
tls,

quod hebraicis responderet derlva-

ut posslmus nos Graecl Illos imitari.

Nam

ct In multls

ahls

quaedam invenlre

est prudenti

consIHo

slc translatV.;

quae

quldcm nos observavimus,

collatis inter se

omnibus

cdltionibus.

XIII. Pneleiea haec a te objicluntur his verbis
» »

:

a

Quo-

modo
^

qul Babylonc captlvl erant, qul talorum lusu mk-

nlebant, qui, ut de priorl Israells captivitale narratur, lu
(Jcn.
II,

2J.

2

Psal. c;xv,

i,;.

^

VsA.

i,

i.

I
'

liPISTOLA
»
»

AD AMUC.ViNU.M.
filiis

4'^

plateas projiciebantur insepulti,

corum

abreplis ut

eunuclii, et filiabus ut peilices essent, sicut a Prophetis

»
»

prasdictum erat; hi judicium morlis ferebant, ct quidem
contra uxorem regis sui Joakim

quem throni sui consor» tem fecerat rex Babyloniorum? Quod si non fuit iste, sed » alter ex piebe Joakim, undenam captivo tantae aides, un» denam ei erat tam elegans et spatiosus hortus?» Undenam vero habes quod dixisti hos lusu talorum vaeniisse, et
in plaleas projectos esse insepultos, nisi,

quantum ego

novi,

ex Tobia?
uti,

Verum nos

oporlebat scire Hebraeos Tobia non

Nec enim hos hbros etiam in apocryphis hebraice habent, ut ab ipsis didicinms. Sed quoniam Ecclesiae Tobia utuntur, sciendum est etiam in capneque Judith.
tivitate

nonnullos captivos divites fuisse, beneque res suas

gessisse. Ipse
»
»

Tobias

ait

anima mea, dedit
Nemessaro,
et

Quoniam memor fui Dei in tota AUissimus gratiam et formam coram
:

«

eram

ejus dispensalor, et

ivi in

Mediam,

et

»

deposui apud Gabaeium fralrem Gabriae in Ragis Mediae
argenti talenta

V
«

decem

*.

»

Atquc ut dives hoc addit

:

In diebus Nemessari muitas erogavi eleemosynas fratribus

»
» »
»

meos dedi esurienlibus, et vestes nudis, et si quem vidissem ex genere mortuump et projectum post
meis. Panes

mcenia Ninives, sepeliebam

eum

:

et

si

quem

occidisset

Sennacherim rsx fugiens ex Judaea, sepeliebam eos furtim. Multos

»

enim

occidit in ira sua.

»

Considera an non

multas pstendat divitias et facultates tantus catalogus beneficiorum ToLiae, et id
«

maxime quod subjungit

dicens

:

Cum

cognovissem quaeri

me

ad morlem, timore percul»

»

sus recessi, et direpta sunt

omnia mea bona.

Sed

et alius

captivus Dachiacharus, Ananielis fratris Tobiae fdius, praeiectus erat cunctis ralionibus regni regis Acherdonis, et

universae adminislralioiii
'

;

diciturqjie

:

«

Et erat Dachiaclia

i

Ob.

I,

1(),

i

I

,

1

2.

44
» riis
»

OlVIGtNIS

pocillalor, oiinuli cuslos, dispensator, ct rationibus
*.

proefectus

»

Mardochacus quoque versabatur in aula re-

gis^, tanlaque pollebat

apud eum

auctorilate, ut ctiam as-

criptus

sit

inler benefactores Artaxerxis. Praeterea in Esdra

etiam Neeraias pocillator regis', et ejus eunuchus, genere
Ilebragus, petiit aedificationem templi, et impetravit ut sibi
liceret abire

cum

pluribus, et teraplum instaurare.

Quid

crgo mirum, hortum,

domum
sive

ac praedium habuisse quemilla

dam nomine Joakim,
Nihil

ampla

sive

mediocria fuerint.

enim hujuscemodi aperte indicat Scriptura.
inquis,
«

XIV. Sed,
»

quomodo sententiam mortis
»

fere-

bant qui erant

in captivitate?

dubitans, nescio qua de

causa, fueritne Susanna conjuxregis, propter nominis Joa-

kim aequivocationem. Respondeo,
si,

nihil

insohtum accidisse,
fuit

magnis gentibus subactis,

a rege

concessum

ut suis
Judaii

lcgibus et judiciis utantur captivi. Certe

nunc cum

Romanis imperantibus didrachraa pendunt, quantani concedente Caesare in ipsos auctoritatem habeat ethnarcha,
ut nihil differat ab eo qui

regnum

obtineret in gentem, sci-

mus

qui

sumus
et

experti. Fiunt etiam judicia latenter secun-

dum legem
peratore
:

nonnulH morte damnantur, non quidem

cum

plena omni ex parte hbertate, sed tamen non inscio Im-

commorati didicimus et pro certo accepimus. Verumtamen sub Romanis duae sohim referuntur esse tribus, Juda nempe et
idque in regione gentis longo tempore

Benjamin. Esto et Levitica. At

Israel prseter

populum Juda

decem erant tribus, versimileque est Assyriis satis fuisse quod imperio suo subditos illos haberent, caeterum propria
eis concessisse judicia.

XV.
»
»

Inveni et istud in tua epistola hisce verbis

:

«

Po-

stremo omnium,

cum

tot praecesserint Prophetae, nullus

e posterioribus sententiam alterius iisdem verbis usurpa^
^

Tob.

I,

22.

2 Esil). ,,j i{^ et 20.

^

2

Esdr.

i.

EPISTOLA. AD AFRICANUM.
»

45
;

vlt.

Ncque

eniui emendlcabat illoruin oratlo, utpote vera
alteri illorum minltatur,
:

» »

hic

autem cum

commemorat

do;

ininum dicentera

Insontem

et

justum non occides*
sis

»

et miratus

sum quod cum multum
uti

versatus in exami-

nandis et meditandls Scripturis, non observaris Prophelas

Prophetarum
Quis enim
in Isaia
»
»
:

sermonibus, iisdem propemodum verbis.

vel e

vulgo lidehum ignorat id quod scriptum est

«

Erit in extremis diebus manifestus

mons Doexahabitur

mini, et

domus Dci
muUi
et

in

vertice

montium,

et

super colles, et venient omnes gentes ad eum, et proficiscentur popuh
et dlcent
:

»
» »

Venlte, ascendamus in

montem Domini,
exibit lex, et
inter gentes,

ad

domum

Dei Jacob, et annuntiabit

nobis viam suam, et ambulabimus in ea.

Nam

de Sion

» »

verbum Domlni in Jerusalem. Et judlcabit et judicablt populum multum. Et concident
non
ac-

»
» »

gladlos suos in aratra, et hastas suas in falces, et
cipiet gens contra

pllus bellare*.

»

gentem gladlum, HIs omnibus plane
:

et

non discent amiisdem
erit in

simllls est ac

verbis conceptus hic Michaeae locus
» » »
»

«

Et

novissimis

dlcbus manifestus

mons Dominl,

praeparatus in vertlce

montium,

et elevabitur
;

supra colles, et festinabunt ad ip:

sum

populi

et proficlscentur muItcT gentes, et dlcent

Venite, ascendamus in

montem Domini,

et

ad

domum

»
» »

Dei Jacob, et ostendet nobls viam ejus, et ambulabimus
in semitis ejus; q^uia

de Sion exibit

lex, et

verbum Do-

mlni de Jerusalem

:

et judicabit inter

multos populos, et

»

arguet gentes multas usque in longinquum, et concident
gladios suos in aratra, et lanceas suas in falces, et
tollet

))

» »

amplius gens gladium contra gentem, et
»

non non am-

plius discent bellare*.

Praeterea in

prlmo Paralipome-

manu Asaph et fratrum ejus crdinatus « Confitead laudandum Domlnum, cujus est initium
non, psalmus in
:

*

Exod.

xxiii, 7.

2 i^jji^ ,,^

2

et scqq.

^

Miclt. iv,

1

et

seqq.

r

46
»

ORIGExNlS EPISTOLA
in

Al)

AFRICANUM.
ejus*,
»

mini et invocale ipsum

nomine

in plerisque

ab
:

initio similis est
«

psalmo centesimo-quarto usque ad verba
mcis nolite malignari
^ ;

El

in Prophetis

w

postea vero

psalmo nonagesimo-quinto ab ejus inilio quod fere sic hahaec « Cantate Domino, omnis terra^; » usque ad bet
:

veiba

:

«

Quoniam

venit judicare terram.

»

Sed quoniam

longum
sabbali

fuisset ipsa

verba apponere, paucis hoec ad propo-

situm diximus. Invenies autem et de onere non ferendo die

non solum apud Moysem scriptum'^, sed etiam
ct legibus

in

Jeremia K Ilem de Paschate
venies et
bus'.

sacerdotaHbus in-

apud Moysem^

et in extremis

Ezechiehs capitividissem

Apposuissem

et ipsa verba, et aiia phira, nisi

paucitatc dierum nostrac Nicomediai commorationis, tem

pus ad

te scribendi

nobis pra^cludi.
:

XVI.

Praeterea dixisti stylum dictionis esse diversum
est.

quod mihi nequaquam visum
sionem respondi. Nunc post

Et

ista

quidem ad defenSu-

tot criminaliones, historia

sannae encomio ceiebrari posset, praesertim ab eo qui singulas

perpenderet voces, et eximios earum oslenderet sensus.

Id aggredi seorsum poteril quispiam

eorum

qui res divinas

diligenter et satis meditati sunt. Haec ad tuas quas vocas

pulsationes respondi, et rescrlbo.

Utinam simul erudire
non
tribuo. Salutat te

possim

:

nunc aulem tantum

milii

qui dictandiE epistolae fuit adjutor quique integram recenscns, quae volult, correxit

dominus meus

et fraler sanctus

Ambrosius. Sahitat
cclla

te

quoque

fidellssima ejus conjux

Mar-

una

cum

liberis, et

Anicetus.

Tu

saluta optiinum no-

slrum papam Apollinarlum,
^
i

et eos qui
1,

nos dlhgunt.
Pixml. xvi, 20 ad
3!^.
,

Paral. xvi, 8, 22.

l'sa!.

^/j.

xcv, i-ir>.
"

^

Psal. civ,
2.

i5.

1


21,

^

Exod. XXXV,

Num.

xv, 52.

'•>

Jeitru. xvii

Jn

L<'vit.

passim.

'

Ezech.

xr.iii, xi.iv, xi.V;

xi.vi.

;

ORIGENIS

EPISTOLA AD GREGORIUM.

Quando quihusvc

ad sacrarum Scripturarum expositionem Scripturce testimonio demonstratur.
pJiilosophicce disciplince utiles sint

I.

Origenes domino suo oplimo, et miiltum venerando

filio

Gregorio saliitem in Deo. Quae

est

ad inteliigentiam
si

benea natura comparata
cilatio accesserit,

indoles, ea, ut probe nosti,

exer-

opus expromere potest, quod deducat
ita

ad contingentem, ut

dicam, finem

iilius rei

quam

quis

tractare voluerit. Potest igitur
te

bona tua indolcs

Romanum

jurisconsultum facere omnibus numeris absolutum, et
iis

Graecum quempiam philosophum ex
rcs habentur.

sectis quse insigniotune indolis viri-

At ego

te in

omnibus bonae
te

bus incumbere veHm

Christianam doctrinam ut finem,

ad hunc vero assequendum a

optarim quasi auxihum e
dis-

Grsecorum philosophia adhiberi ea quae ceu circulares
nec non e geometria

ciphnae et ceu praekidia ad christianismum esse possunt
et

astronomia, quaecumque ad sacras

interpretandas Littcras conferent, ut quod de geometria,

musica, grammatica, rhetorica el astronomia philosophi
praedicant,

tanquam philosophiae adjutricibus,
tale

id nos de

philosophia respectu christianismi dicamus.
II.

Et forsitan

quid tacite indicat quod
fllii

in

Exodo
item-

scriptum est ex persona Dei, ut jubeantur
a vicinis et

Isracl pelere

contubernalibus vasa argentea
spoliatis

et aurea,

quc vestes, ut

^gyptiis materiam habeant ad ea

aj)paranda quae ad diviuum cultum pertinent.

Ex

his

enim

48
quae
filll

ORIGENIS
Isracl /Egyptiis subtraxerunt, conslrucla sunt quae

in sanctis

sanctorum erant, arca

cum

operculo, Cherubim,

propitiatorlum, et urna aurea in qua reposltum erat

manna

panis Angelorum. Haec igltur ex optimo vEgyptlorum aiiro

quodam autem secundario auri genere solidum candelabrum plane aureum prope interlus velum, et lucernas ipsl impositas, et mensam auream
confecta fuisse verisimlle est; e
in

qua erant panes propositionis,

et inter

utrumque, thu-

ribulum aureum.

Quod

si

terllum et quartum allquod au-

rum

fuit,

ex

illo

conflata sunt vasa sacra, et ex argento

/Egyptio

alla

confecta sunt.

/Egyptum enim

incolenles

filii

Israel id ex illa habilatione lucri reportarunt, ut
tiosa materia

tam prevestibus
.

abundarent ad divini cultus usum.
efFecta
fuisse credibile est

E

autem TEgyptlorum

quaecum-

que indiguerunt opere, ut nominat Scriptura, acu pingentium et consuentium, acu pingentium
ha3c
illa

cum

Dei sapientia,

vestimenla his
et

ilhs

modis, ut fierent velamina,

atriaque interlora

exteriora.

Verum

quid

me

attinet

intempestlva disgressione exphcare quot et quantos usus
Israehtls praebuerint/Elgyptlorum spoha quibus hi

male utefihorum

bantur; Hebrael vero Dei saplentia

institutl

ad divlnum culterra

tum

usi sunt ? Solet

tamen divlna Scriptura e
in

Israel In

iEgyptum descensum

mahs ponere,

tacite in-

nuens qulbusdam
est,

malum

esse versari

cum
legi

iEgyptiis,

hoc
de-

cum mundi

dlsciphnis

poslquam
pletati.

Del

nomen

derint, et Israehticae in

Deum
*

Ader cerle Idumaeus
vero a sapiente Salo-

quamdlu

fuit In terra Israel,

nec gustavit yEgyptiorum pa:

nes, idola

non

fabrlcatus est

cum

mone

aufuglens descendit in ^Egyptum, velut fugiens a Dei

sapientla,

cum Pharaone

affinltatem

inllt,

ducta uxoris

ip-

sius sorore, et procreato

ex ea fdio qui inter Phara jnis hbe-

ros educatus est. Quare, etsi in terram Israel reversus est^
*

5

Rpg.

XI,

14.

EPI5T0LA.
in
1(1

AD GRKGORIUM.

/jO

reversus est ut Dci

populum
:

dividcret,

eoquc indutui, Israel,

ceret ut de aurca vituia dicerct
»

«

Hi sunt
*. »

dii

qui eduxerunt te de terra /Egypti

Ac ego

sane expe-

rientia doctus afTirmaverim

paucos

admodum

inveniri qui,

perceptis i^gypli utiiitalibus, ex eu egressi sinl, et quae ad

Dei cultum pertincnt constituerint; multos vcro esse Ader

Idumaei fratres. Hi sunt qui e
ticas opiniones

gjraica

quadam

solertia haere-

genuerunt

et

ceu vitulas quasdain aureas

fabricati sunt in Bethel, quae interpretatur

mihi videlur lacite indicari, sua eos
Scripturis in quibus Dei

domus Dei. His commenta affiaxisse
ait

verbum

habitat, et qua3 tropice

appellantur Bethel. Goeterum aliud figmentum
in in

Scriptura
sunt, ct

Dan repositum

fuisse.

Fines porro
iis

Dan extremi

confimo gentium, ut constat ex

quae in hbro Jesu

Nave

scripta sunt.

Sunt

igitur vicina finibus

genlium quredam

ex

iis

figmentis, quae, ut exposuimus, fratres

Ader fmxe-

runt.
III.

Tu

igitur,

Domine

fdi,

praecipue attende divinarum

Scripturarum

lectioni, sed attende;

muha enim
iis

attentione

nobis, qui divina legimus, opus est, ne de
sideratius

aliqua incon-

dicamus aut senliamus

:

et altendens

rerum

di-

vinarum

lectioni

cum
dixit

fideh et qufie
iis

Deo

placeat anticipata
tibi
^.

opinione, pulsa quae in
janitore, de

clausa sunt, et aperietur
:

a

quo

Jesus

Huic

ostiarlus apcrit

Et

attendens divinae lectioni, recte et firma in

Deum

fide eaui
Lit-

quaere quae multis abscondita est, divinarum

mentem

terarum.

Verum ne

tibi satis sit

pulsare et quaerere.

Nam
«

maxime etiam
oratio, ad
»
»

necessaria est ad res divinas intelligendas

quam

cohortans Salvalor, non solum dixit
;

:

Pul-

sate, et aperietur vobis
et,

etj,

Quaerite, et invenietis
»

^

:

sed

Petite, et dabitur vobis

\

Hjcc pro palerna

mea

in te

charitate ausus

sum. An recte sim ausus necne, novit Deus

Exod.

xx:vi!, 4'

^

Joan,

x,

ii.

^

.Malth. vii, j.

^

Liic. xi,

ij.

VII.

4

i>0

ORIGENIS EPISTOLA AD f.REGORIUM.

et Chrisius ipsius»

nccnon qui parliceps

est spirilus

Dei et

spiritus Christi.

Utinam
ut

el tu parliceps sis, et

eam partem

semper augeas,
»

uon solum

dicas
*.

:

«

Participes Christi

facli
1

sumus, sed
111,

et participes Dei

»

Htb.

14.

X

ORIGENIS

DE PRINCIPIIS
LIBRI QUATUOR.
».-»^ v-^

V •* », «.-v-m. •v'»/» -v •^» «/». X -w^ -«-^^ >^-«--» ^/•i^ »^*^ •»-»^ -«^^^ •»/«^ •^^

LIBER PRIMUS.
(

RUFI^O INTERPRETE.

)

PR^FATIO.
I.

Omnes

*

qul credunt et certi sunt
C^lirlstum facla
sit,

quod

et gralla et

veritas per

Jesum

et

Chrislum verita:

lem

esse norunt,

secundum quod

ipse dixit

Ego sum Veridoctrihls
:

TAS%

scientiam quae provocat homines ab bene bealeque
ipsis verbls Christi

vivendum non aliunde quani ab
solum qua3 homo factus atque
prius

naque susclpiunt. Chrlsti autem verbis dlcimus, non
in

carne posllus docuit

et

namque

Christus Dei
sine

tis erat.

Nam

verbum In Moyse atque Propheverbo Dei quomodo poterant proplietare
difricile

de Chrlsto?

Ad

cujus rei probationem noii esset

ex divinls Scrlpturls ostendere,

quomodo

vel

Moyses vel

Propheta^ spirltu Chrlsti repleti, vel loculi sunt, vel gesse-

runt omnia quae gesserunt, nisi studio nobls esset praBsens

hoc opus omni qua possumus brevitate succingere. Unde
sufficere exlstimo

uno hoc Pauli testimonio debere nos
scribit, In

uti

ex epistola
» » »

quam ad Hebraeos
afflictari

qua

ita alt
flliai

:

«

Fide

magnus
nis,

factus Moyses negavit se dici fillum

Pharao-

magls ehgens

cum populo
,

Dei,

quam temdivitias

poralem habere peccati jucundltatem
^

majores

2

Vide D. Guillon, Joan. XIV, 6.

t.

n, p. 9.85 ct seqq. el p. 290 el seqq.

4-

5s>

ORIGEMS
ii

))

sestimans iEgyptiorum thesauris opprobrii
et post

Clirisli

*.

»

Sed

assumptionem ejus

in coelos,

quod
:

in Aposlolis

suis locutus sit,
*

hoc modo indicat Paulus

«

Aut numquid
Christus^?»

probamentumejusquaeritisquiin
II.

me loquitur

Quoniam ergo multi ex
non solum

his qui Christo credere se

profitentur,

in parvis et

minimis discordant, ve-

rum etiam in magnis et maximis; id est, vel de Deo vel de Domino Jesu Christo, vel de Spiritu sancto; non sohim autem de
his,

sed et de ahis creaturis, id est vel de Dominatio:

nibus, vel de Virtutibus sanctis

propter hoc necessarium

videtur prius de his singuhs certam

hneam manifestamque
caeteris quaerere. Si-

regulam ponere, tum deinde etiam de
ritatem, desivimus

cut enim muUis apud Graecos et Barbaros poUicentibus ve-

apud omnes eam quaerere qui eam
hanc discendam

falsis

opinionibus asserebant, posteaquam credidimus Filium Dei
esse Christum, et ab ipso nobis
esse per-

suasimus

:

ita

cum

multi sint qui se putant sentire quae
a prioribus sentiant,

Christi sunt,et

nonnuUi eorum diversa
tradita, et

servetur vero ecclesiastica praedicatio per successionis or-

dinem ab ApostoUs
permanens
Illud
:

usque ad praisens in Ecclesiis
est veritas, quoe in nullo

illa

sola

credenda

ab

ecclesiastica et
III.

AposloHca discordat traditione.
scire oportet,

autem

quoniam

sancti Aposloli

fidem Christi prsedicantes, de quibusdam quidem quaecum-

que necessaria crediderunt, omnibus etiam

his qui pigriores

erga inquisitionem divinae scientiae videbantur, manifestis-

sime tradiderunt, rationem scihcet asseriionis eorum rehnquentes ab his inquirendam qui Spiritus dona excellentia

mererentur,

et praecipue sermonis, sapientiae

et

scienliae
:

gratiam per ipsum Spiritum sanctum percepissent
vero dixerunt quidem,quia
sint;

de

allis

quomodo autem,

aut unde

sinl, siluerunt, profecto ut sludiosiores
*

quique ex posleris

Heb.

Ti,

25, 26.

2

2 Cor, xin, 3.

DE PniNCIPIIS,
suis qiii

LIB.

I.

55

amatores essent sapicnliae, exercitium habere pos-

sent in quo ingenii sui fructum ostenderent, hi videlicet
qui dignos se et capaces ad recipiendam sapientiam prac-

pararent. j|^
IV. Species vero

eorum

quae per prosdicationem Aposloista)

hcam
Deus

manifeste traduntur,
est qui

sunt.

Primo, quod unus

omnia creavit atque composuit, quique,

cum

nihil esset, esse fecit universa,

Deus

a

prima creatura et
,

conditione mundi,

omnium justorum Deus Adam
:

,

ALel,

Sem, Abraham, Isaac, Jacob, duodecim Patriarcharum, Moysis et Prophetarum et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per Prophetas suos ante promiserat, misit Dominum nostrum Jesum Ghristum,
Seth, Enos, Enoch, Noe,

primo quidem vocaturum
post perfuliam

Israel,

secundo vero etiam gentes
et

popuH

Israel.

Hic Deus justus

bonus paler
et novi

Domini
lia

noslri eTesu Christi,

Legem

et

Prophetas et Evange-

ipse dedit, qui et

Apostolorum Deus est,etveteris

Testamenti.
ante

Tum

deinde quia Jesus Ghristus ipse qui venit,

omaem

crealuram natus ex Patre
Patri ministrasset,
«

nium conditione
»

Qui cum in omper ipsum enim omest.

nia facta sunt*,» novissimis

temporibus seipsum exina-

niens,

homo

factus incarnatus est

cum Deus

esset, et

hoino

factus mansit

quod

erat Deus.

Gorpus assumpsit nostro cor-

pori simile, eo solo differens
ritu sancto est.

quod natum ex virgine

et Spiet pas-

El quoniam hic Jesus Ghristus nalus

sus est in veritate, et

non per phantasiam
mortuus
:

communem
cum

hanc

mortem
suis,

sustinuit, vere

vere enim a mortuis rediscipulis

surrexit, et post resurrectionem conversatus

assumptus

est.

Tum

deinde honore ac dignitate Patri

acFilio sociatum tradiderunt Spiritum sanctum. In hoc non

jam manifeste discernitur, utrum nalus an innatus,
eliam Dei ipse habendus
'

vel filius

sit,

necne

:

sed inquircnda jam

Joaii.

I,

3.

54
isla

ORIGJilNIS

pro viribus

suiit

de sacra Scriptura,

et sagaci perquisi-

lione iiivestiganda.

Sane quod

iste Spirilus

unumquemque

sanctorum, vel Prophetarum, vel Apostolorum inspiraverit,
ct

non

alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui
fuerit, manifestissime in

m

adventu Christi inspirati sunt,
clesiis praedicalur.

Ec-

V. Post hajc jam quod anima substanliam vitamque ha-

bens propriam,

cum
si

ex hoc

mundo

discesserit,

pro suis

meritis dispensabitur, sive vitae aelernae ac bealitudinis haereditale potitura,

hoc

ei

sua gesta praestiterint; sive igni
si

jeterno ac suppliciis

mancipanda,

in

hoc eam sceleinim
corruptione

culpa detorserit

:

sed et quia

erit

tempus resurrectionis
«

mortuorum, cum corpus hoc quod nunc
»
»

in

seminatur, surget in incorruptione
ignominia, surget in gloria
*. »

;

ct

q uod semlnaiur ia

Est et illud definiti.m in ec-

clesiastica proedicatione,

omnem animam

rationabilem esse

liberi arbitrii etvoluntatis;

essequoquceicertamenadversus

diabolum
illi

et angelos ejus, contrariasque virtutes, ex eo

quod

peccatis

eam oneraie contendant, nos
est intelligere,

vero

si

recte con-

sulteque vivamus, ab hujusmodi onere nos exuere conemur.

Unde

et

consequens

non nos

necessitati esse

subjectos, ut

omni modo, etiamsi nolimus,

vel

mala vel bona

agere cogamur. Si enim nostri arbitrii sumus, impugnare

nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et
juvare ad salutem
recte, vel male;
:

aliae

non tamen
fieri

necessitate

cogimur

vel

agere

quod

arbitrantur hi qui stellarum cur-

sum

et

motus causam dicunt humanorum esse gestorum,

non solum eorum quae extra arbilrii accidunt libertatem, sed et eorum quae in nostra sunt posita potestate. De anima
vero utrum ex seminis traduce ducatur,
ita

ut ratio ipsius

vel substantia inserla ipsis seminibus corporalibus habeatur,
i 1

an vero aliud habeat initium;
Coi. XV, 4a.

et

hoc ipsum initium

si

DE

PRIiNClPIIS,

LIB.

I.

55
si

genllum

est,

aut non genitum; vel cerle
:

extrinsecus cor-

pori inditur, uecne
tinguitur.

non

satis

manifesta praedicatione dis-

VI.

De

diabolo et angelis ejus contrariisque virtutibus

ecclesiastica praedicatio docuit,

quoniam sunt quidem
non

haec;

qua3

autem

sint,

aut

quomodo
ista

sint,

satis clare exposuit.

Apud plurimos tamen

habetur opinio, quod Angelus

fuerit iste diabolus, et apostata efFectus

quamplurimos Anet

gelorum secum declinare persuaserit, qui
angeli ipsius nuncupantur,

nunc usque

Vn. Est prceterea et illud quod mundus iste factus sit,
sit

in ecclesiastica praedicatione,

et a certo

tempore

coeperit, et

pro ipsa sui corruptlone solvendus. Quid tamen ante

hunc

mundum

fuerit,aut quld post

mundum

erit,

jam non

pro manifeslo multls innotult.
ecclesiaslica pricdlcatione

Non enlm

evldens de his in

sermo profertur.
Scripturae conin

VIII.

Tum demum quod per Spirltum Dei
alium

scriptae slnt, et

sensum habeant, non eum solum qui

ma-

nifesto est, sed et

quemdam

latentem quamplurimos.

Formae enlm sunt haec quae descrlpta sunt sacramentorum

quorumdam,

et

divinarum rerum imagines. De quo totius

Eccleslae una sententla est, esse

quidem omnem legem

spi-

ritualem; non tamen ea quae spirat lex esse omnibus nota,
nisl his solis

quibus gratia Splrltus sancti in verbo saplentiae
««rw/i/aTou, id

ac sclentlae condonatur. Appellatio autem
incorporei,

est

non solum apud multos
illo Ilbello

alios,

verum etlam apud

nostras Scripturas est inusitata et incognlta. Si vero quls
vellt

nobis proferre ex

qui Petri Doctrina appel:

latur, ubi Salvator videtur
»

ad discipulos dlcere
:

«

Non sum
est ei,

daemonium incorporeum
ille

»

primo respondeildum

quoniam
et
alterius

Ilber inter libros ecclesiastlcos
est ipsa

ostendendum quia neque Petri

non habetur; scrlptura, neque

cujusquam qui Spiritu Dei

fuerit inspiratus.

Quad

56
etianiiii

OiUGENIS

ipsum concederctur,

iion

idem sensus

ii)i

ex istoser-

mone

(/.co.iii-zo-j

indicatur, qui a Graecis et Gentilibus auc-

loribus ostenditur,
disputatur. In hoc
dixit,

cum

de incorporea natura

a philosophis

enim Hbello incorporeum dasmonium
ille

pro eo quod ipse

quicumque
sed

est habitus, vel cir-

cumscriptlo dcemonici corporis, non est simihs huic nostro
crassiori et visibiH corpori

secimdum sensum ejus qui composuit illam scripturam, intelligendum cst quod dixit; id est non se tale corpus quale habent daemones, quod est
:

naturallter subtile ct velut aura tenue, et propter

hoc

vel

putatur a multis vel dicltur incorporeum, sed habere se

corpus soHdum et palpabile. In consuetudine vero homi-

num omne quod
bus

tale

non

fuerit,
:

incorporeum simpHciortsi

vel imperitioribus

nominatur velul

quis

aerem istum
est tale

quo fruimur incorporeum dicat,quandoquidem non
lere.

corpus ut comprehendi ac teneri possit, urgentique resis-

IX. Quaeremus tamen

si

vel

aHo nomine res ipsa quam

Graeci philosophi aawfxarov, id est incorpoream, dicunt, in

Scripturis sanctis invenitur.
inteUigi debeat

Deus quoque
est,

ipse

inquirendum

corporeus, et

aHquem habitum deformatus, an
non
designatur.

alterius naturoe

quomodo secundum quam cor-

pora sunt, quod utique in praedicatione nostra manifesle

Eadem quoquc
:

etiam de Christo et de Spi-

ritu sancto

requirenda sunt

sed et de omni anima, atque
est.

omni rationailH natura nihilominus requirendum
X. Est etiam iHud
gelos Dei

in eccleslastica praedicatione, esse

An-

quosdam,

et virtutes

bonas qui
:

ei

ministrant ad

homlnum consummandam sed quando isti creati slnt, vel quales, aut quomodo sint, non satls in manlfesto designalur. De sole autem et luna et stsHis utruui animansalutem
tia sint.

an slne anlmap manifeste non traditur. Oportet

igi-

tur vehit clemcnlis acfimdamentishujtismodi uti

sccundum

»

i)K

piuNciPiis,
«

1.1

n.

I.

57

iuan<laluni qiiod dicit:

llliiininatc vobis

huuen

scienlia3*,

ouinem qui cupit scriem quamdam
lionibus de singulis quibusqiie quid

et

corpus ex

horum

oninium ratione pcrficere ut manifestis
sit

et necessariis asserin vcro rimetur, et

unum,

ut diximus, corpus efliciat exemplis et affirmalio-

nibus, vel his quas in sanctis Scripturis inveneril, vei quas

ex consequentiae ipsius indagine ac recti tenore repererit.

CAPUT
Dc
\,

I.

Deo.

Scio quoniam conabuntur

quidam etiam secundum
corpus esse, quoniam in:

Scripturas nostras dicere

Deum
in

veniunt scriptum esse apud Moysen quidem
»

«

Deus noster
in spiritu

ignis
:

nem
»

consumcns est « Deus spiritus
eos,

^

;

»

Evangeho vero secundum Joanadorant euni,
Ignis vero et spiritus

est, et eos qui
»

et veritate oportet adorare*.

non

aHud apud

quam corpus

esse putabitur.

Quos
«

interro-

gare volo quid dicant de eo quod scriptum est, quia Deus
lux est, sicut Joannes in epistola sua dicit
»
:

Deus hix

est,

eo\ » Isla nempe lux est, qute illuminat omnem sensum eorum qui possunt capere veriet tenebrte

non sunt

in

tatcni, sicut in
»

xxxv psalmo dicitur
»

:

«

In himine tuo vide-

bimus lumen^.

Quid enim ahud lumen Dei dicendum
nisi virtus

est, in

quo quis videt lumen,

Dei, per

quam

quis

illumlnalus vel veritatem

rerum oninium

pervidet, vel ip?

sum Deum
quod
in

cognoscit qui veritas appellatur
:

Tale est ergo
»

dicitur

«

In lumine tuo videbimus lumen;

hoc

est,

verbo

et sapientia tua, qui est Filius tuus, in ipso te visi-

debimus Patrem. Numquidnam quia lumen nominatur,
milc putabitur solis hujus lumini? Et
'
'^

quomodo
9.\.

vel levis,
1,

Osc.

X,

\2.

—"

Di;nl. iv, 2

j.

*

Jo;ui, tv,

''

1

.Joan.

C>.

i's«I.

XXXV, 10.

58

ORIGEMS
ex
isto quis corporali

aliquis dabitnr intellectus, ut

luminc

causam
11.

scientiae capiat, et veritatis inveniat inlellectum?

Si ergo acquiescunt

huic asserlioni nostrae

quam de

natura luminis ipsa demonstravit ratio, et fatentur non posse

corpus
lis

intelllgi

Deum secundum

luminis intellectum, simi-

quoquc

ratio

de igne consumente dabitur. Quid enim

consumet Deus secundum hoc quod ignis est? Numquidnam putabitur consumere materiam corporalem, ut est lig-

num,

vel fcjenum, vel stipula?
si

Et quid in hoc dignum Dei

laudibus dicitur,

Deus

ignis est

hujusmodi malerias con-

sumens? Sed consideremus quia Deus consumit quidem et exterminat, sed consumit malas mentium cogitationes, consumit gesta turpia, consumit deslderia peccatl,

cum

se cre-

dentlum mentlbus

inserit, et eas

animas qu£e verbi ejus ac

sapientise elRcIuntur capaces,
:

una

cum

Fillo suo inhabilans,

secundum quod dlctum est « Ego et Pater venlemus, et » manslonem apud eum faclemus*, » omnlbus eorum vitiis
passlonibusque consumptis
ficlt

purum
»

sibi eas

seque dignum

ef-

templum. Sed
«

et hls qui

per hoc quod dictum est quocorpus esse arbitrantur
:

nlam

Deus

spiritus est^,

Deum,
est

hoc modo arbitror esse respondendum
Scripturae sanctae
siori et solldiorl

Consuetudo

cum allquld contrarlum

corpori huic cras-

designare vult, spiritum nominare, sicut

dlcit

:

«

Llttera occidlt, splrltus

autem vivlfleat^

»

In quo

sine dublo per litteram corporalia significat, per spirltum
intellectualla, quae et spirltualla dlclmus.
dicit
»
:

Apostolus quoque

«

Usque

in

hodlernum cum
:

legitur

Moyses velamen
conversus fueubi autem Spi-

est

posltum super cor eorum
quls ad

cum autem
:

» rit
»

Dominum,

auferetur velamen

ritus

Domlnl,

ibl Ilbertas*. »

Donec enim
est

quls

non

se con-

verterlt

ad intelligentlam splrltualem,

posltum velamen

super cor ejus, quo velamlne,
1

id est intelligentla crasslorc
2

Joan. XIV, 23.

2

Id. iv, 24.

'

Cor.

iii,

6.

^

Ibid. i5, 16, 17.

Dli

PRIIVCIPIIS,

LIB.

I.

59
:

Scriptura ipsa velari dicitur vel putatur
ait

el lioc est

quod

superpositum esse velamen vultui Moysi
est,

cum

loqueretur

ad populum, id

cum Lex

vulgo recitaretur*. Si aulem
est et

convertamus nos ad Dominum, uLi

Verbum

Dei, et

ubi Spirilus sanctus revelat scienliam spiritualem, tunc auferetur velamen, et tunc revelala facie in Scripturis sanctis

gloriam Domini speculabimur.
III.

Sed

et

cum

de Spirita sancto multi sancti partici-

pant, non utique corpus aliquod intelligi potest Spiritus
anctus, quod divisum in parles corporales percipiat unus-

quisque sancloruin

;

sed virtus profecto sanclificans est,

cujus participium habere dicuntur

tiam sanctificari

omnes qui per ejus grameruerint. Et ut facilius quod dicimus
quamvis imparibus sumamus exdisciplinae sive artis medicinae par-

possit intelligi, ex rebus

cmplum. Multi sunt qui
ticipant, et

numquid putandum

est

omnes eos

qui medidicitur,

cinie parlicipant, corporis alicujus
in

quod mcdicina
est

medio

positi sibi auferre particulas, et ita ejus partici?

pium sumere

an potius intelligendum

quod quicumarlis ipsius

que promptis paratisque mentibus intelleclum

disciplinajque percipiunt, hi medit:ina3 participaredicantur?

Sed haec non omnino

similia

exempla putanda sunt de me-

dicina sancto Spiritui comparata; sed ad

hoc tantummodo
est
.

comprobandum, quia non continuo corpus putandum
id cujus participatio

habetur a plurimis

:

Spiritus

enim

sanctus longe difFert a medicinae ratione vel disciplina, pro

eo quod Spiritus sanctus subsislentia est intellectualis, et
proprie subsistit et exlat; nihil autem tale est medicina.
IV. Sed ad ipsum
est,

jam sermonem Evangelii transeundum ubi scriptum est quia « Deus spiritus est^, » et osten
-

dendum
debeat.
^

quam consequentcr his quae diximus intelligi Interrogemus namque quando ista dixerit Salvator
est
55.

Exod. XXXIV,

2

jQyn,

iv

2/^.

Go
nosler, vcl

ORIGlvNJS

apud c|uem,

vel ciirn

quid qua^rerelur. iiiveni-

nius sine dubio
ista protulerit,

quod ad Saniaritannm muliereni loquens
ad eam quse putabat quod in monte Garizim

secundum opinioncm Samarilanorum adorari oporteret Deuni, dicens quoniam « Deus spiritus est. » Quaerebat enim
ab eo Samarilana mulier, putans

eum

esse

unum

ex Judseis,

utrum

in Hierosolymis adorari oporterel
et ita dicebat
:

monte;
»

«

Palres nostri

Deum, an in hoc omnes hoc in monle

adoraverunt, et vos

dicilis,
»

quia in Hierosolymis est lo-

»

cus ubi adorare oportet^

Ad

haec ergo quae opinabatur

Samarilana, putans ex locorum corporaHum praerogativa,

quod minus

recte vel rite adorabatur Deus, aut a Judaeis

in Hierosolymis, aut a

Samaritanis in monte Garizim, res-

pondit Salvator esse recedendum a praesumptione corpora-

lium locorum huic qui vult sequi
«

Dominum;

et ita ait

:

Venit hora ut veri adoralores, neque in Hierosolymis,

»
»

neque

in

monte hoc adorent Patrem. Deus

spiritus est,

eum, in spiritu et veritate oportet ad» orare^. » Et videquam consequenter veritatemspiritui sociavit, ut ad distinctionem quidem corporum nominaret
et eos qui adorant

spiritum
rilatem.

;

ad dislinctionem vero umbrae vel imaginis, vein

Qui enim adorabant

Hierosolymis, umbrae vel

imagini coelestium deservientes, non veritate neque spiritu

adorabant

Deum

:

similiter auteni et

ii

qui adorabant in

moute Garizim.
V.

Omni

igitur sensu qui

corporeum

aliquid da

Deo

in-

telligi suggerit,

prout potuimus, confutato, dicimus secun-

dum

veriiatem quidem

Deum

incomprehensibilem esse atillud est

que inseslimabilem.
intelligere

Si quid

enim

quod

sentire vel

de Deo potuerimus, multis longe modis

eum me-

liorem esse ab eo quod sensimus neccsse esl credi. Sicut
eiiim
'

si

videamus aliquem vix posse

.scinlillaui

luminis, aut

Joaii. IV, 20.

^

Jljid. a

1

,

25, 24.

DK PUIXCIPIIS,
bievissimaj Ivicernne

LtlJ.

I.

Gl

lumen aspicere;
capere

el

eum

cujus acies

oculorum plus
valet,
si

lumitiis

quam

supra diximus non
solis

velimus de claritate ac splendorc
ei

edocere

:

nonne oporlebil nos
est solis

diccre, quia

omni hoc luminc quod

vides, inefTabiliter et inreslimabiliter melior ac praestantior

splendor

? Ita

mens

nostra

cum

intra carnis et san-

guinis claustra concluditur, et pro talis moteriie participa-

lione hebetior atque obtusior redditur, licet ad

compara-

tionem nalura^ corporeae longc praecellens habeatur, tamen
dura ad incorporea nilitur alque corura rimatur intuitum,

tunc

scintillaj alicujus

aut lucerna^, vix obtinet locura.

Quid

autera in
praestans

omnibus

intellectualibus, id est, incorporeis,

tam

omnibus, tam

ineffabiliter atque inaestimabiliter

praicellens,

quam DeusPcujus

utique natura acie humanae
sit

mentis intendi atque intueri, quamvis ea
ac limpidissima, non potest.
VI. Verura non videtur absurdum,
rei

purissima mens

si

ad evidenticrem
substanliam
vel radios
-

manifestatlonem etiam

alia

utamur

similitudine. Interest,

dura oculi nostri ipsam naturam lucis, id
solis intueri

non possunt

:

splendorem vero ejus

fenestris forte et quibuslibet

luminum brevibus recepta
possumus fomes

culis infusos intuentes, considerare

ipse ac

fons quantus

sit

corporei lurainis. Ita ergo quasi radii qui-

dara sunt Del naturoe, opera divinae providenliae et ars universitatis hujus,

ad comparationem

ipsius substantia^ ac

naturae,
sicut est

Quia ergo mens noslra ipsum per seipsam

Deum
et

non polest

iutueri, ex pulchritudine

operum,

dccore creaturarura, parentera univcrsltatls

intelligit.

Non
in se

ergo aut corpus aliquod, aut in corpore essc putandus cst

Deus, sed inlellectualis natura simplex,
adjunctionis admittens
se
:

nihil

omnino

uti

ne raajus aliquid el inferius iu
sit

habere cre^alur, sed ut
iva?, et

ex omni parte pova?, et ut

ita

dicam

mens, ac fons ex quo initium

totius intellec

0)2

ORIGENIS
naturae, vel menlis est.

liialis

Mens vero

ul

moveatur

vcl

operetur, non indiget loco corporeo, neque sensibili
gnitudine, vel corporali habitu, aut colore; neque alio

mauUo

prorsus indiget
sunt. Propter

horum

quae corporis vel materiae propria
illa

quod natura

simplex et tota mens ut mo-

veatur vel operetur ahquid, nihil dilationis aut cunctationis

habere potest, ne per hujusmodi adjunctionem circumscribi vel inhibcri
plicitas, uti

ahquatenus videatur divina? naturae simest

ne quod

principium omnium, compositum
sit

unum, quod oportet totius corporeae admixtionis ahenum una sola, ut ita dixerim, deitatis specie constare. Quia autem mens non indigeat loco, ut secundum naturam suam moveatur, certum est etiam ex noslr.iB mentis contemplatione. Haec enim
inveniatur et diversum, et

multa, non

si

in sua

mensura

consislat,

nec ex quahbet causa ahquid
ex locorum diversitate
:

ei

obtusionis eveniat, nihil

unquam

tardabitur,

quominus

suis

motibus agat

neque rursus ex
vel

locorum quahtate augmentum ahquod,
mobihtatis acquirit.
tia,

incrementum

Quod

si

obtendat ahquis, verbi graah*-

quia navigantibus et fluclibus maris jactatis minus

quanto mens vigeat

quam

vigere in terris solet

:

non ex

loci

diversitate id pali, sed ex corporis

commotione

vel contur-

credendum est, cui mens adjuncta vel inserta est. Videtur enim quasi contra naturam in mari degere corpus
batione

humanum,

et

propterea velut

quadam

sui inaequahtate

mo-

tus mentis incomposite inordinaleque suscipere, et
nis cjus ictus obtusiori ministerio dispensare,

acumi-

non minus
:

quam si qui etiam in terra positi febribus urgeantur quorum cerlum est quod si minusahquid per vim febriummens suum non servet officium, non loci culpain, sed morbum corporis esse causandum, per quem turbatum corpus atque confusum nequaquam
menti dependit
officia,

notis ac naturahbus hneis sohta

quandoquidem nos homines animal

DE PRINCIPIIS,
sinius coinpositiim ex corporis

LIB.

I.

G5

auimajque concursu. IIoc

cnim modo habilare nos super terram possibile fuit. Deum vero, qui omnium esl principium, compositum esse nou est

putandum
menta
porali

:

ne forte priora ipso principio inveniantur ele-

esse, ex quibus

compositum

est

omne quidquid
moveatur

il-

iud est quod compositum dicitur. Sed nec magnitudine cor-

mens

indiget ut agat aliquid, vel
in

:

sicut

oculus

majora quidem corpora intuendo diffunditur» ad parva vero et exigua coarctatur, et astringitur ad videndum. Indiget sane mens magnitudine intelligibili, quia

cum

Non enim corporalibus incrementis simul cum corpore mens usque ad vigesimum vel trigesimum annum aetalis augetur, sed eruditionibus et exercitiis adhibitis acumen quidem ehmatur
non
corporaliter, sed intelligibiliter crescit.
ingenii, quaeque sunt ei insita

ad intelhgentiam provocan-

tur, et

capax

efficitur

majoris intellectus, non corporahbus

incrementis aucta, sed eruditionis exercitiis ehmala. Quai
idcirco

non statim a puero vel a nativitate recipere potest, quia invahda adhuc et imbeciUa membrorum est compago, quibus velut organis ad exercitium sui mens utitur, neque
operandi vim sustentare valet, nec percipiendae disciphna) exhibere
sufficit

facultatem.

VII. Si qui

autem sunt qui mentem ipsam animamque

corpus esse arbitrentur,

vehm mihi responderent quomodo
Unde
ei virtus

tantarum rerum, tam difficiHum, tamque subtihum rationes assertionesque recipiat.

memoria^

?

Et

unde

rerum invisibihum contemplatio ? Unde certe incorporahum inlehectus rerum coipori inest? Quomodo naei

tura corporea disciplinas artium,

rerum contemplationes

rationesque rimatur?

Unde etiam
sicut

divina dogmata, quoe

ma-

nifeste incorporea sunt, sentire ac intehigere potest? Nisi

forte aliquis putet

quod

forma

ista

corporea, et habi-

tus ipse

aurium

vel

oculorum, confert ahquid ad audien-

64
fliim, et

OUIGENIS

ad videndum,

et ut singula

membra

quae a

Deo

Ibrmala sunt habent aliquid opportunitalis etiam ex ipsa
formae qualitale ad hoc quod sunt
;

agere naturaliter instiluta
intelligi

ita

etiam habitum animae vel mentis

debere
nt

arbitretur, quasi apte

accommodeque formatum ad hoc

de singuHs sentiat vel inteHigat, atque ut vitalibus motibus

moveatur.

Verum qualem colorem
est et inteiligibiHler

mentis secundum hoc

quod mens

movetur, describere quis

posset, aut dicere,

non adverlo. Adhuc ad confirmationem
totius naturae corporeae, etiam

atque explanationem eorum quae de mente vel anima dixi-

mus, eo quod

praestantior
:

sit

haec addi possunt

unicuiquc corporeo sensui substantia

quaedara sensibihs subjacet proprla in

quam

sensus ipse

corporalis intenditur. Verbi gratia, visui subjacent colores,

habitus, magnitudo; auditui, voces et sonus,* odoralui, nidores, boni vel
vel frigida,

mah

odores; gustui, sapores; tactui, cahda

dura

vei moiiia, aspera vei laevia.

Horum autem
ergo non
vi-

sensuum, de quibus supra diximus, quia muito melior sensus
sit

mentis, omnibus ciarum

est»

Quomodo
autem

detur absurdum, his quidem quae inferiora sunt, substantias
esse subjectas

ad intendendum;

liuic

virluti quae

melior

est, id est

mentis sensui, nihii omnino subjici subvirtntem corporibus
qui dicunt, sine du-

stantiaie, sed esse inteilectuaiis naturae

accidentem

vel

consequentem

?

Quod
lioc

bio in contumeiiam ejus substantiae, quae in ipsis meiior
est,

hoc proferunt

:

imo vero ex
putant

etiam ad ipsum

Deum

refertur injuria,

cum

eum

per naturam corpoream
ipsos corpus
sit et ii-

posse

inteiiigi,

quo

sciiicet

secundum

lud quod per corpus potest inteiiigi vel sentiri; et nolunt

hoc

inteiiigi

cujus et
sit

quod propinquitas quaedam sit menti ad Deum, ipsa mens inteilectuaiis imago sit, et per hiec pos-

aiiquid de divinitatis sentire natura,
sit

maxime

si

expur-

gatior et segregatior

a malerla corporaii.

DE PRINCIPIIS,
VIII.

LIB.

1.

65

Verum

istae

assertlones

mlnus

fortassls auctorltatis

haLere videantur apud eos qul cx sanclis Scripturis de reLus divinis
quaerunt,
inslitui

volunt, et etlam sibl inde approbari

quomodo natura Dei supereminet corporum
sl

na-

luram. Vlde ergo

non etiam Apostolus hoc Idem
:

ait,

cum
Dei

de Christo loquitur dlcens
»

«

Qul
*.

est
»

Imago

invisibilis

primogenitus omnis creaturae

Non enim,
allis

ut

quidam
:

putant, natura Dei alicul visibilis est, et

Invlsibilis

non enim
llat

dixit

Apostolus, imago invislbilis Del hominibus,

aut Invlslbilis peccatoribus, sed valde conslanter pronun-

de ipsa natura Dei dicens
et

:

«

Imago
:

invisibilis Del.

»

Sed

Joannes
»

in

Evangello dicens

«

Deum nemo
Deus
:

vidit

nunquam^,

manifeste declarat

omnibus qul
vlslbllis slt

Intelligere

possunt, quia nulla nalura est cul
quasi qul vlsibilis
liorls crcaturae

non

quldem

sit

per naturam, et velut fragl-

evadat atque excedat aspectum, sed quo-

niam

naturaliter videri impossiblle est.

Quod

sl

requiras a

me quid etiam
bilis est,

ne Ipsl quidicam naluram Dei, quae naturaliter invisidem visibllem
de ipso Unigenito sentiam (i),
sl

ne

tibl

statlm vel

impium videatur

esse vel absur-

dum

;

ratlonem quippe dablmus consequenter. Allud est
:

videre,aliudcognoscere

viderl et vldere

corporum
est.

res est;

cognoscl et cognoscere, intellectualls naturae

Quidquid
nec de

ergo proprium corporum
Fllio

est,

hoc nec de Patre

est,

senliendum
Inter

hoc

quod vero ad naturam pertinet deltatls, Patrem et Filium constat. Denique etlam ipse in
:

Evangelio non

dixlt,

qula
;

nemo
alt
:

vldlt
«

Patrem

nlsl Fillus,

ne-

que Fillum
»

nisl

Pater

sed

Nemo

novlt Fllium nisl Pa»

ter,

neque Patrem quis novit

nisi

Fllius^

Ex quo manldi-

feste Indicatur

quod quldquid

Inter naturas corporeas vlderl
et

et videre dicltur,

hoc Inter Patrem

Flllum cognoscere

citur et cognoscl, per vlrtutem scientlae,
1

non per

vislbillta-

Coloss.
vir.

I,

i5.

2

Joan.

i,

i8.

^

Malth.

xi, 27.

5

66
tis

oniGENis
fragilitalem.

Quia

igitiir

de incorporea iiatura et invisi:

bili,

nec videre proprie dlcitur, ncc videri

idcirco

neqne

Pater a Filio, neque Filius a Patre videri in Evangelio dicitur, sed cognosci.

«

Quod si proponat nobis aliquis, quare dictum est Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt*; »
IX.
:

:

multo magis etiam ex hoc, ut ego arbilror, assertio nostra
firmabitur

nam

quid aliud est corde

Deum

videre, nisi scintelligere

cundum

id

quod supra exposuimus mente eum
referuntur,
ita

atque cognoscere? Frequentcr enim sensibilium membro-

rum nomina ad animam

ut oculis cordis vi-

dere dicatur, id est, virtute intelligenliae aliquid intellectuale conjicere. Sic et audire auribus dicitur,
intelligentia3 profundioris advertit. Sic et uti

cum sensum
posse denqui de
officiis

eam

tibus dicimus,

cum

mandit, et panem comedit

vitaj

ccelo descendit. Similiter et cseteris uti

membrorum
:

dicitur, quae ex corporali appellatione translata virtutibus

animae coaptantur, sicut et Salomon dicit
»

«

Sensum

divi-

num

invenies

^.

»

Sciebat

namque duo genera

esse seu-

suum in nobis, unum genus sensuum mortale, corruptibilc, humanum; aliud genus immortale et intellectuale, quod nunc divinum nominavit. Hoc ergo sensu divino non oculorum, sed cordis mundi, quse est mens, Deus videri ab his
qui digni sunt potest. Cor sane pro mente, id est pro inlellectuali virtute

nominari

in

omnibus Scripturis novis ac

veteribus abundanter invenies.

Hoc

igitur

modo quamvis
nunc quid

longe inferius

quam dignum

est,

utpole pro infirmitate huinlelligentes,

manae

intelligentiae

naturam Dei

sibi velit
»

nomen
V, 8.

Christi videamus.
5.

Matth.

2prov. n,

DU PRINCIPJIS, MB.

I.

Gy

CAPUT
Dc
I.

II.

Christo.

Prirno illud iios oportet scire, qiiod aliud est in Christo

<

deitatis ejus natura,
alia

quod

est unigenitus Filius Patris; et

humana natura quam
Unigenitus
filius

in novissimis

temporibus pro

dis-

pensatione suscepit. Propter quod videndum primo est quid
sit

Dei, qui multis

quidem

et diversis no-

rainibus pro rebus vel opinionibus appellantium nuncupatur.
«
»
»

Sapientia

namque

dicitur, sicut et

Salomon

dixit

;

Dominus creavit me initium viarum suarum, et in opera sua antequam aliquid faceret, ante saecula fundavit me.
In initio priusquam terram faceret, priusquam produceret
fonles

» »

aquarum, antequam firmarentur montes, aute omnes autem colles generat me *. » Dicitur autem et primo:

genitus, sicut dixit Apostolus
»

«

Qui

est

primogenitus omnis

creaturae

^. »

Nec tamen
dicit

alius est

primogenitus per natu-

ram quam
»

Sapientia, sed unus atque
:

idem

est.

Denique

et

Apostolus Paulus
tia^
II.
»

«Christus Dei virtus et Dei sapien-

Nemo tamen putet aliquid nos insubstantivum dicere, cum eum Dei Sapientiam nomiiiamus; id est, ut exeinpli causa finxerim, quod eum non velut animal quoddam sapiens, sed

rem aliquam
et

quae sapientes efficiat, intelligamus,

praebentem se

mentibus inserentem eorum qui capaces
fiunt. Si

virtutum ejus atque intelhgentiae

ergo semel recte

receptum

est

unigenitum Filium Dei, sapientiam ejus esse
subsistentem, nescio
si

substantialiter

jam

ultra evagari
utto ^-a-

sensus noster debeat ad suspicandum, ne forte ipsa
^t;,

id est substantia ejus,

corporeum

aliquid habeat,

cum
mag-

omne quod corporeum
*

est, vel habilu, vel colore, vel

nitudine designetur. Et quis
Prov.
VIII,

unquam
i,

sani sensus
1

habitum,

98 pt seqq.

^

Col.

i5.

^

Cor.

i,

24.

5.

()8

ORIGKMS
colorem, vel mensurae magnitudinem in sapientla requiper lioc quod saplentia est
?

\el

sivlt,

Quomodo autem

extra

hiijus Sapientiic

generationem

fuisse allquando

Deum

pa-

trem, vel ad punctum momenti alicujus quis polest sentire
vel credere, qui

tamen pium allquid de Deo
Aut enim non potuisse

intelli^ere

no-

verlt vel sentire?

Deum

dlcet gene-

rare Sapientiam
orat, postea

antequam generaret, ut eam quse ante non
est, noluisse

genuerit ut esset; aut potuisse quidem, et,

quod
que

dlci

de Deo nefas

generare

:

quod utrum-

absurdum esse aut ex eo quod non
et

et

impium, omnibus

patet; id est, ut

potuit

Deus

proficeret ut posset, aut

cum

posset, dlsslmularet ac dlfferret generare Sapienllam.

Propter quod nos semper
Filii sui,

Deum

patrem novimus unigeniti

ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis,

sine ullo

tamen

initio,

rum

spatiis distingui

non solum eo quod ahquibus tempopotest, sed ne illo quidem quod sola

apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dlxerlm, intellectu alque anlmo consplcari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelllgi potest inltlum generatam esse

credendum
sistentia,

est

Sapientiam. In hac ipsa ergo Sapientiae sub-

quia omnis virtus ac deformatlo futurae inerat

creaturae, vel

eorum

quae principaHter existunt, vel

eorum

qure accidunt consequenter \irtute praescientiae praeformata

atque disposita, pro his
descriptae ac

ipsis quae in ipsa

Sapientia velut

praefiguratae fuerant creaturis,
dicit

seipsam per

Salomonem
initia, vel
III.

creatam esse Sapientia initium viarum

Dei, continens sciUcet in semetipsa universai creaturaj vel

formas, vel species.

Quali autem
esse,

viarum Dei

modo intelleximus Sapientiam et quomodo creata esse dicitur,

initium
specles

scilicet in se, et inltia totius

praeformans et continens crea-

lurae

est,

hoc etiam modo verbum Dei eam esse inteUIgendum per hoc quod ipsa caeteris omnlbus, id est universae
:

f

DK PRINCIPIIS,

LIB.

I.

69

creaturoB
intra

arcanorum ratlonem, quae ulique Dei sapientiam continentur, aperiat et per hoc Vermysteriorum
et
:

tanquam arcanorum mentis interpres. Unde et recte mihi diclus videtur sermo ille qui in Actibus Pauli scriptus est, quia hic est verbum animal vidicitur, quia sit

bum

vens, Joannes vero excelsius et proeclarius in initio Evangelii sui dicit,

propria definitione
«

Deum

esse definiens verin initio

bum,
»

dicens:

Et Deus erat verbum, et hoc erat

Qui aulem initium dat Verbo Dei, vel Saplentiae Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper patrem

apud

Deum

*. »

fuisse, et genuisse

Verbum,

et habuisse

Sapientiam in
si

omquid

nibus anteriorlbus, vel temporibus, vel sajcuhs, vel
illud est

quod nominari
et recte.
?

potest.

IV. Hic ergo Filius etiam
et Vita
nisi nisi
;

omnium

quae sunt Veritas est

Nam quomodo
?

viverent qua3 facta sunt,

ex vita

vel

quomodo

veritate constarent ea quae sunt,
vel

ex veritate descenderent

quomodo

rationabiles

possent esse substantiae, nisi verbum vel ratio praecederet?
vel

quomodo

saperent, nisi esset sapienlia?

Verum quo-

niam futurum

erat ut eliam deciderent aliqui a vita, et

mortem

sibi ipsi

consciscerent ex eo ipso quod a vita deest

ciderent (non
et utique

enim aliud
esset

mors quam

a vita discedere);

non

consequens ut ea quae semel ad viven:

dum
ante

fuerant procreata a Deo, penitus deperirent

oportuit

mortem

esse talem virtutem quae futuram dissolveret

mortem,
et

et esset resurrectio quoe in

Domino

et Salvatore

nostro formata est, quae resurrectio in ipsa Dei Sapientia,

Verbo, ac Vita consisteret.

Tum

deinde quoniam futu-

rum

erat ut aliqui ex his qui creati sunt, pro eo

quod non

naturaliter, id est substantialiter inesset eis

bonum, sed

accidens, non voleHtes inconvertibiles et incommutabiles.
'

Joan.

I,

1.

:

OniGKNIS

scmper permanere, ac semper
statu suo deciderent
lia.

in eisdein bonis aequa ac

moderata libratione durare, sed conversi atque mutati de
:

Via factus est

Verbum

Dei et Sapien-

Qu2e Via idcirco dicitur, quod ad Patrem ducat eos qui

per

eam

incedunt.

Quaecumque ergo diximus de Sapientia
vita est, et
est, et

Dei, hasc convenienter aptabuntur et intelligenlur etiam

pro eo quod Filius Dei
et

pro eo quod verbum

est,

pro eo quod veritas

pro eo quod resurrectio est

qaia hae

omnes

appellationes ex operibus ejus ac virtutivel levi opinione vel

bus nominatae sunt, et in nulla harum
intelhgi corporale aliquid potest,

quod

magnitudinem
:

designare videatur, vel habitum, vel colorem
qui videntur

quoniam

hi

apud nos hominum

fdii, vel

caeterorum ani-

maHum^semini eorum a quibus seminati sunt respondent, vel earum quarum in utero formantur ac nutriuntur, habent ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt, ac deferunt processuri. Infandum autem est et ilHcilum,

Deum patrem

in generatione unigeniti Filii sui

atque

in subsistentia ejus exaequare ahcui vel

hominum

vel

aho-

rum animantium
tum
in

generanti

:

sed necesse est aliquid excep-

esse

Deoque dignum

cui nulla prorsus comparatio

non

rebus solum, sed ne in cogitatione quidem vei sensu

inveniri potest, ut

humana

cogitatio possit

apprehendere

quomodo ingenitus Deus pater efficitur unigeniti Filii. Est namque ita aeterna ac sempiterna generatio sicut splendor generatur ex luce. Non enim per adoptionem spiritus fdius
fit

extrinsecus, sed natura

filius est.

V. Videamus tamen

quomodo

haec quae dicimus etiam

divinae Scriplurae auctoritate

muniantur. Ait Apostolus Pauesse Dei invisibilis, et pri*
:

lus unigenitum Filium

imaginem

raogenitum

eum

esse totius creaturae
«

ad Hebraeos vero

scribens dicit de eo quia
1

sit

splendor gIoriaB,et figura ex-

Ct^los.^.

t,

i5.

DE PRINCIPIIS,
»

Lin.

I.

71

pressa substaiitiae ejus \

»

Inveniuuis niliilominus eliam

in Sapientia quoe dicitur Salonionis, descriplionem

quamest

dam de
» »

Dei Sapientia hoc

modo
eam

scriptam

:

«

Vapor

enim, inquit^
purissima ^
»

virtutis Dei, et aTroppotxgloriajOmnlpotentis

Ideo ergo in

nihil

commaculatum

in-

cidere potest. Splcndor enim est lucis oeternae, et speculum

immaculatum

operationis Dei, et imago bonitatis ejus. Sa-

j)ientiam vero dicimus, sicut superius diximus, "subsisten-

tiam habentem non aUbi,

nisi in

eo qui est inilium om-

nium
VJ.

:

ex quo

et nata est
filius,

quaeque sapientia, quia ipse est
idcirco et unigenitus dicitur.
intelligi

qui est solus natura

Videamus sane quid

debeat etiam de hoc
per hoc adverlamus
sui
:

quod imago

invisibilis dicitur, ut et

({uomodo Deus recte pater dicitur

filii

et considere-

mus primo ex

his quae

consuetudine

hominum

imagines

appellari solent.

Imago interdum

dicitur ea quae in

mate-

ria aliqua, id est ligni vel lapidis,
lct.

depingi vel exculpi sois

Interdum imago
in

dicitur ejus qui genuit

qui natus

est,cum
in

nuUo similitudinem lineamenta
aptari

ejus qui genuit

eo qui natus est mentiuntur. Puto ergo posse priori qui-

dem exemplo
Dei factus

eum
in

qui ad imaginem et similitudinem
diligentius favente

est,

hominem, de quo

Deo

cum locum ipsum
nunc sermo
invisibilis

Genesi exponere coeperimus, videFilii

bimus. Secundse vero comparationi imago
est,

Dei, de quo

comparari potest etiam secundum hoc quod
invisibilis est; sicut

Dei iinago

secundum
Ita

histo-

riamdicimus imaginem Adae esse filium ejus Seth.
scriptum est
»
:

enim

«

Et genuit

Adam

Selh, securidum imaginem
»

suam,

et

secundum speciem suam ^
facit
ila

Quae imago etiam

naturae ac substantiae Patris et Filii continet unitatem. Si

enim omnia quae
in

Pater, haec et Filius facit similiter,
facit Filius sicut Pater,

eo quod omnia

imago Pa-

72 J
Iris in Fillo

ORIGENIS

deformatur, qui utique iiatus ex eo est velut

quaedam voluntas ejus ex mente procedens. Et ideo ego arbitror quod sufficere debeat voluntas Patris ad subsis-

tendum hoc quod

vult Paler. Volens

enim non

alia via utl-

tur, nisi quae consilio voluntatis profertur. Ita ergo et Filii

subsistentia generatur ab eo.
suscipi ab his qui nihil
ter
est,

Quod

necesse est in primis

ingenitum, id est innatum, prae-

solum

Deum

patrem fatentur. Observandum namque
in illas

ne quis incurrat

absurdas fabulas eorum qui
depingunt, ut dlvinam natu-

prolatlones

quasdam

sibi ipsis

ram
cari,

in partes vocent, et

Deum

patrem quantum

in se est

dividant,

cum hoc

de incorporea natura vel leviter suspiimpietatis
sit,

non solum extremae

verum etiam

ultimae

insiplentiae,

nec omnino ad intelllgentiam consequens ut
intelllgi.

incorporeae naturae substantialls divislo possit
gis

Ma-

ergo sicut voluntas procedit e mente, et neque partem

aliquam mentis secat, neque ab ea separatur aut dlvldilur,
tali

quadam
ita

specie putandus est Pater Fillum genulsse ima-

ginem
ram,

scillcet

suam, ut sicut ipse

invlslbiiis est

per natu-

imaginem quoque invisibllem genuerlt. Verbum

enim
est.

est Filius, et ideo nihll In eo senslblle intelllgendum

Saplentia est, et in saplentla nlhll corporeum suspi-

candum est *. Lumen est verum, quod illuminat omnem hominem venlentem in hunc mundum; sed nihil habet

commune ad
trem
veritas
:

solis

hujus lumen. Imago ergo est

invlslbilis

Dei patrls Salvator noster, quantum ad Ipsum quidem Pa-

quantum autem ad nos qulbus

revelat Pa-

trem, imago est per

quam cognosclmus Patrem, quem nemo
Reveipse intelligitur.

alius novit nisl Filius, et cui voluerlt Filius revelare.
iat

autem per hoc quod
dixit

A quo

ipse

enim
^.»

fuerit intellectus, consequenler intelllgltur et Pater, secun-

dum hoc quod ipse
*

:

«

Qul

me vidit,

vidit et

Patrem

Joan.

I,

9.

^

Id. XIV, y.

Dii

pRiivciPiis»

Lin.

I.

70

Sed quoniam serinonein Pauli inseruimus de Ghrislo dicenlis in eo quod ait quia « splendor est gloriae Dei, et
Vll.
»

figura expressa substantia^ ejus
sit

*

:

»

quid ex hoc sentien-

dum

videamus.

«

Deus lux

est

*, »

secundum Joannem.
Filius, ex ipso in-

Splendor ergo hujus lucis est unigenitus

separabiHter velut splendor ex luce procedens, et illumi-

nans universam creaturam. Secundum haec namque qua3
superius exposuimus,
et

quomodo
sit

via sit, et

ducat ad Patrem,

quomodo verbum

arcana sapientiae ac scientiae mys-

leria interpretaus ac proferens rationabiU creaturae,

quo-

modo

etiam veritas et

vita est et resurrectio

;

consequenter

debemus etiam splendoris opus per splendorem namque quid sit lux ipsa inleliigitur et sentitur. Qui
intelligere
:

splendor fragihbus se et infirmis

mortahum ocuhs
ab
eis

placi-

dius ac lenius oflferens, et paulatim velut edocens et assuefaciens ciaritatem iuminis pali,

cum

dimoverit

omne

quod visum obducit et impedit, secundum quod Dominns Ejice trabem de oculo ttio ^^ capaces eos efficit ad dixit suscipiendam gloriam lucis, etiam in hoc velut quidaui
:

medialor
VIll.

hominum ac luci efFectus. Verum quoniam non solum
non mihi videtur
alia

splendor gloriae esse

dicitur ab Apostolo, sed et figura expressa substantiae vel
subsistentiae ejus,
otiosi esse intellectus

advertere

quomodo
illa

praeler

ipsam Dei substantiam,

quaecumque

substantia et subsistentia dicitur, figura

substantiaeejus esse dicatur. Et vide ne forle

quoniam

Filius

Dei qui verbum ejus et sapientia dicitur, et solus novit Patrem, et revelat quibus vult, id
et sapienliae fuerint,
est,

qui capaces verbi ipsius
intehigi

secundum hoc ipsum quod
id est,

atque agnosci facit
sistentiae ejus

Deum, figuram
:

substantiae alque sub-

dicatur exprimere

cum semetipsum

primum
*

describit sapientia ea quae revelare vult caeteris,

Heb. 1,3,

2 1

Joan.

i,

5.

'^

Luc.

vi,

42.

^4
cx quibiis ab
illis

OniGENKS
ngiioscitur et inlelligitur Deus, el

hoc

(licatur figura expressa subslantiae Dei.

Ut autem

pleiiius

adhuc

iriteUigatur

quomodo

Salvator figura est substantia:

vel subsistentiaeDei,

utamur etiam exemploquod, quamvis
significet de

rem non plene nec proprie
Hus,
qu,i

qua agimus, tamen

ad hoc sokim videatur assumptum, quod exinaniens se Fierat in forma Dei, per

ipsam

sui

exinanitionem

studet nobis deitatis plenitudinem demonstrare. Yerbi causa,
si

facta esset

ahqua statua
terrffi

talis

quae magnitudine sui

universum orbem

teneret, et pro sui immensitate

considerari a nullo posset; fleret

autem

alia

statua

mem-

brorum habitu ac vultus lineamentis, specie ac materia per omnia simiUs absque magnitudinis immensitate, pro eo
ut qui illam
sent,

immensam

considerare atque intueri non posse vidisse confiterentur, et vultus lineamenta, vel

hanc videntes, illam

pro eo

quod omnia membrorum
varet
tali

ipsam
ser-

speciem materiamque similitudine prorsus indiscreta
:

quadam

similitudine exinaniens se Filius Dei de

aequalitate Patris, et

viam nobis cognitionis ejus ostendens,

figura expressa substantiae ejus efficitur; ut qui in

mag-

nitudine deitalis suae positam gloriam mirae lucis non po-

teramus aspicere, per hoc quod nobis splendor

efficitur,

intuendae lucis divinae viam per splendoris capiamus aspec-

tum. Gomparatio sane de

statuis quasi in

rebus materia-

libus posita, ad nihil aliud recipitur,
Filius Dei brevissimae insertus

quam ad hoc quod
immensam
ac

humani corporis formae ex

operum

virtutisque similitudine Patris in se

Invisibilem

magnitudinem designabat, per hoc quod dicebat
«

ad discipulos suos quia
))

Qui

me

videt, videt et
y>

Patrem*;
illud
si"

el:

Ego

et Pater

unum sumus^.
ait,

Quibus etiam
a

mile intelligendum est quod
»

quia

Pater in

me

est, et

ego in Palre
*

^.

»
2

Joan, XIV,

9.

ij_ X, 00.

•*

Ibid. 58.

DE
IX. Yideamiis nuiic

PRIISCIPllS,
eliaiii illiul

Lin.

I.

75

qualiter sentiendum cst,
ita ait

quod

in Sapicntia

Salomonis scriplum legimus, qui
«

de Sapientia quia
))

vapor est quidam

virtutis Dei, et

apor-

rhoea Omnipotentis gloriae purissima, et splendor lucis
aeternse, et
tutis

1)

speculum immaculatum inoperationis

sive vir-

))

Dei, et imago bonitatis ejus

\

»

Qua3 crgo hic de

Deo

definit,

ex singulis quibusque certa quaedam inesse
:

Sapientiae Dei designat

virtutem

namque Dei nominat,
non
gloriae

et

gloriam et liicem aelernam, et inoperationem et bonitatem.
Ait
tis,

autem Sapientiam vaporem
neque
aeternae lucis,

esse

Omnipotennec bo-

nec inoperationis

Patris,
alicui

nitatis ejus;

neque enim conveniens erat
:

horum^
Dei

ascribi

vaporem

sed

cum omni
visibilia

proprietate

ait virtutis

vaporem
qua

esse Sapienliam. Intelligenda est ergo virtus Dei,

viget,

qua omnia

et

invisibilia vel

instituit,

vel continet, vel gubernat, quce

ad omnia

sulliciens est
ita

quorum providentiam
adest.

gerit,

quibus velut uni,

omnibus

Hujus ergo
ita

totius virtutis tantae et

tam immensae

vapor, et, ut
clTectus,

dicam, vigor ipse in propria subsistentia
ipsa virtute velut voluntas ex

quamvis ex

mente

procedat, tamen et ipsa voluntas Dei nihilominus Dei virtus
efficitur. Efficitur igitur virtus altera in

sua proprietate subet in:

sistens, ut ait

sermo Scripturae, vapor quidam primae
hoc quidem quod
fuerit. Si

genitae virtutis Dei,

est inde Irahens

non

est

autem quando non

enim quis

voluerit di-

cere quasi prius non extiterlt, sed postea ad subsistentiam
venerit; dicat

causam quare qui eam

subsistere fecit Pater,

ante hoc non fecerit.
rit,

Quod
iste

si

aliquod semel initium dede-

quo

initio

vapor

ex Dei virtute processerit, iterum
:

interrogabimus quare non et ante illud quod dixit initium
ct ita

semper de anterioribus inquirentes,

et

verbo interro-

gationis ascendentes,
*

pervememus

in

illum inlellectum, ut

Siip. VII, 25, 26.

^6

ORIGKNIS

quoiiiam semper polerat Deus et volebat,

nmiquam

vel

decuerit, vel causa aliqua existere potuerit, ut

non hoc

quod bonum volebat semper habuerit. Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virtutis Dei, nuUum habentem
initium nisi ipsum

Deum. Neque decebatahudesse initium, nisi ipsum unde et est et nascitur, Deum. Secundum Apostolum vero dicentem, quia Christus Dei virtus est; jamnon
solom vapor
virtutis Dei,

sed virtus ex virtute dicenda
est,
:

est*.

X. Yideamus etiam de eo quod dictum
«

quoniam
»

aporrhcea est purissima gloriae Omnipotentis
est gloria

et prius

quidem consideremus quid
deinde etiam quid
sit

omnipotentis Dei,

ejus aporrhoea sentiemus.
si

Quemadsit,

modum

pater non potest esse quis

filius

non

neque
:

dominus quis esse potest sine possessione, sine servo ita ne omnipotens quidem Deus dici potest, si non sint in quos
exerceat potentatum
:

et ideo ut
est.

omnipotens oslendatur

Deus, omnia subsistere necesse

Nam

si

quis est qui ve-

Ht vel saecula aliqua vel spatia transisse, vel

quodcumque

ahud nominare
sunt
tiis
;

vult,

cum nondum
et

facta essent quae facta
in ilHs saicuHs vel spa-

sine dubio

hoc ostendet quod
coepit in

omnipotens non erat Deus,

postmodum omnipotens
quos ageret potentatum
el
:

factus est, ex
et per

quo habere

hoc videbitur profectum quemdam accepisse,

ex

inferioribus

ad mehora venisse; siquidem me4ius esse non

eum omnipotentem quam non esse. Et quomodo non videbitur absurdum, ut cum non haberet ahquid ex his Deus quae eum habere dignum erat, postmodum per profectum quemdam in hoc venerit ut haberetPQuod si nunquam est quando non omnipotens fuerit, necessario
dubitatur, esse
subsistere oportet etiam ea per quae omnipotens dicitur, et

semper habuerit

in

quibus exercuerit potentatum, et quae
:

fuerint ab ipso vel rege vel principe moderata
*

de quibus

i

Cor.

I,

2^.

DB PRINCIPIIS,
|)lenius in locis propriis in

LIB.

I.

77

quibus de creaturls ejus dispu-

liuiduui fueril, disseremus.
iiicn
tio
slt

Sed

et

nunc

strictim licel, ta-

admonere necessarium puto, quoniam quidem qu?es-

nobis de Sapientia agitatur,

quemadmodum

aporrhoea
ali-

Sapienlia glorioe Omnipotcntis purissima, ne videatur

cui anlerior esse in
Sapientiae

Deo omnipotentis appellatio natlvitate per quam Pater vocatur, quonlam dlcta est aporAudiat qui haic
ita vult susplcari,

rhoea Omnipotentls glorine purissima esse Sapientia quae est
Filius Dei.

quod maniiu Sa«

festissime Scriptura pronuntiat dlcens, quia«
»

Omnia

pientia fecisti
nia per

*

:

»

et

per

Evangehum

docetur, quia

om^
:

»

ipsum

facta sunt, et sine ipso

factum

est nlhii

»

et intehigat

ex hoc, quia non potest antiqulor esse in Deo

omnipotentis appellatlo
nlpotens est Pater.

Fihum enim omSed quoniam gloriam dlxit esse Omni:

quam Patris

per

potentis, cujus glorlae aporrhoea est Sapientia,

hoc

inteUIgi

datur,

quod etiam

in omnlpotentlae glorla societatem

ha-

beat Saplentia,

perquam Deus omnlpotens

dicitur.

Per Sa-

pientiam enim, quae est Christus, tenet Deus oranlum po-

tentatum, non solum domlnantls auctoritate, verum etiam

subjectorum spontaneo famulatu. Ut autem unam

et

eam-

dem omnipotentlam Patris ac Filii esse cognoscas, sicut unus atque idem est cum Patre Deus et Dominus, audi hoc modo
Joannem
»
v>

in

Apocalypsi dicentem

:

«

Haec

dicit

Dominus

Deus qui
tens^
»

est, et qul erat, et qui

venturus est omnipo-

Qui enim venturus

est,

qui est alius nlsi Ghris-

cum Deus sit Pater, quod ctlam Salvator est Deus ita et cum omnipotens dlcitur Pater, etiam nullus debet ofTendi quod etiam Fllius Dei omnipotens dicitur. Hoc modo namque verum erlt illud quod
tus? Et slcut

nemo debet
:

ofFendl

ipsc diclt
»

ad Patrem, quia

«

Omnia mea
»

tua suntet tua mea,

et glorlficatus
*

sum in
2

els
1,

\

Si vero
^

omnla quae Palrls sunt
8.

Psal.

ciii,

24.

Joan.

3.

Apoc.

r,

'•

Joan. xvn,

10.

jS
Ghrisli sunt, iiiler

ORlGENiS

omnia vero

qiiae

suni Paler est eliam

omnipolens, sine dubio etiam unigenitus Filius debet esse
omnipotens, ut omnia quae habet Pater etiam Filius habeat.
«
»
» »

Et glorificatus sum, inqull,

in eis. In

nomine enim Jesu

omne genu
rum,
et
in gloria est

flecietur ccelestium, terrestrium, et inferno-

omnis lingua confilebitur quia Dominus Jesus
Dei Patris
*. »

Igitur aporrhcea gloriai Dei seest,

cundum hoc quod omnipotens
pientia est, giorificata
vel gloriae.

pura ac limpida ipsa Sa-

tanquam aporrhoea omnipotentiae,
sit

Ut autem manifestius inteUigatur qua?

gloria

omnipotentiae, etiam hoc addimus. Deus pater omnipotens
est,eo

quod potentatum omnium
stellarum,

tenet, id est coeH et terrae,

omniumque quae in ipsis sunt. Horum autem potentatum gerit per Verbum suum, quoniam in nomine Jesu cmne genu flectetur et coelestium, et terrestrium, et infernorum. Et si omne genu flectitur
solis et lunae et

Jesu, sine dubio Jesus est cui subjecta sunt omnia, et ipse
est qui

potentalum
:

agit in

omnibus,

et

per

quem

subjecla

sunt Patri omnia
et ratione,

per sapientiam namque, id est verbo

non

vi

ac necessitate, cuncta subjecta sunt. Et
:

ideo in eo ipso quo obtinet omnia, gloria sua est
est

et haec

omnipotentiae purissima et Hmpidissima gloria, cuni

ratione et sapientia,

non

vi

ac necessitate, cuncta subjecta

sunt. Purissima vero ac limpidissima gloria Sapientiae, satis

convenienter dictum est ad distinctionem ejus

gloriae, quai

non pure nec sincere

gloria dicitur.

Omnis vero

natura,

quae convertibilis est et commutabilis, etiamsi glorificatur

per hoc ipsum tamen quod accidentem habet justitiam vel sapientiam, et quod hoc quod accidit, etiam decidere potest gloria ejus sin:

in operibus justitiae vel sapientiae,

cera ac limpidissima esse

non

potest. Sapientia vero Dei,

quae est unigenilus Filius ejus,
*

quoniam

in

omnibus incon-

Phil. n, 10,

1

1.

DE PUINCIPIIS, LIB.
verlibilis est et

I.

79

incommutabilis, et substantiale in co

bonum

est

quod utique mutari atque converti

omne nunquam
:

polest, iflcirco pura ejus ac sincera gloiia praedicatur.

XI. Tertio dicilur Sapientia esse splendor

lucis jeternae

cujus rei virtutem jam in pra^cedentibus exposuimus,
solis

cum

similitudinem, et radiorum ejus splendorem introdu-

ximus, et pro viribus nostris ostendimus quomodo hoc deberet
intelligi.

Addemus tamen etiam hoc unum. Sempiterneque cessare unquam potest esse quod
est.

num

vel

agternum proprie dicitur quod neque initium ut

esset habuit,

Hoc autem designatur apud Joannem cum dicit quoniam Deus lux est^. Splendor autem lucis ejus sapientia sua est, non sokim secundum quod lux est, sed et secundum quod
sempiterna lux
sit

est, ita ut aeternus, et aeternitatis

splendor

sapientia sua.

Quod

si

integre inteUigatur, manffeste

declarat quia subsistentia FiUi ab ipso Patre descendit, sed

non temporahter, neque ab
mus, ab ipso Deo.
-

ulio

aho

initio, nisi, ut dixi-

XII. Sed et speculum immaculatum

hspysly.c^ id est, in-

operationis Dei esse Sapientia nominatur. Ergo inoperatio
virtutis

Dei quae
ita

sit,

prius intelligenda est, quae est vigor

quidam, ut
f

dixerim, per

quem

inoperatur Pater, vel

cum

creat, vel

cum

providet, vel

cum

judicat, vel

cum

singula quaeque in tempore suo disponit atque dispensat.

Sicut ergo in speculo oranibus motibus quibus

is

qui spe-

culum imago

intuetur,

movetur

vel agit, iisdem ipsis

etiam ea

quae per speculum deformatur, actibus et motibus
vel agit, in nuilo prorsus declinans
:

commovetur

i(a

etiam

Sapientia de se vuit inleliigi,
paternae virtutis

cum speculum immaculatum inoperationisque nominalur sicut et Do
:

minus Jesus Christus qui

ipst

sapientia Dei, de se ipso profacit

^L
^^V

nuntial, dicens, quia
1

«

opera quai

Pater, haec etiani

Juan.

8o
»
»
»

ORJGENIS
*.

Fiiius facit similiter

»

Et iterum

dicit,
nisi

quoniam

«

non
Pa-

polest Filius a se facere

quidquam,

quod

viderit

trem facientem^. »Quoniam ergo

in nullo prorsus Filius
differt,

a Patre virtute

operum immutatur ac
Patris, sed

nec aliud
ita

est

opus

Filii

quam

unus atque idem, ut

dicam,

cliam molus in omnibusest; idcirco speculum

eum imma-

culatum nominavit, ut per hoc nulla omnino disslmilitudo
Filii intelligatur

ad Patrem. Ea sane quae secundum simili-

tudinem

vel imltationem discipuli

ad magistrum

a

quibus-

dam

dlcta sunt, et

quod

in

maleria corporall ea a Flllo fiant,

quae a Palre in substantlls spirituallbus prius fuerlnt defor-

mata, convenlre quomodo possunt,
dicatur

cum

in

Evangello Filius

non

slmilia facere, sed
sit

eadem

simlllter facere ?
:

XIII. Superest quid
in

imago

bonitatis ejus inquirere

quo eadsm, ut oplnor,

intelligi

convenit quae superius

de imaglne ea quae per speculum deformatur, expresslmus.
Prlncipalisnamquebonitas, slne dublo, ex qua Filiusnatus
qul per
:

omnia imago

est Patrls,

procul dubio eliam boni-

tatis ejus

convenienler imago dicetur.
existlt in Filio

qua secunda bonltas
Patre.

Non enim alia aliproeter eam quae esl in
:

Unde et recte ipse Salvator in Evangelio dlcit quoniam « nemo bonus nisi unus Deus Pater^ » quo scilicet
per lioc intelllgatur Fllius non esse allerlus bonitalis, sed
illlus sollus

quae in Palre est

:

cujus recle imas^o appellatur,

qula neque allunde est, nlsi ex ipsa principall bonltate; ne
altera bonitas

quam

ea quae in Patre est, vldeatur in Fllio.

Neque
est.

allqua dissimilitudo, aut dlstantia bonitatis in Filio

Propter quod non debet velut blasphemlae allquod gein
'^

nus pulari
»

eo quod dlctum esl
:

:

«

Nemo bonus

nisi

unus

Deus Pater

»

ut proplerea putetur, vel Christus, vel Spi-

ritus sanctus negari

quod bonus

sit;

sed ut superius dixiest Patre

mus,
^

prlncipalis bonitas in
V, 19. -

Deo sentlenda

ex quo
Ibidom.

Jonn,

2 Jl)j(l.

3

Marc.

x, 18. fjuc. xviii, xix.

''

DK PRINCIPIIS,

LIB.

I.

8l

vel Filius natus, vel Spiritus sanctus procedens, sine dubio

bonitalis ejus

naturam

in se refert, quae est in eo fonte

de

quo

vel natus est Filius, vel procedit Spiritus sanctus (2).

Jam
vel

vero

si

qua

alia

bona

in Scripturis dicuntur, vel

gelus, vel

homo,

vel servus, vel thcsaurus, vel

Ancor bonum,

arbor bona, ha^c omnia abusive dicuntur, accidentem,
in se continentia

non substantic'dem
autem

bonitatem.

Multum
vel

est, et alterius vel operis vel
Filii

temporis, congregare

omnes

Dei appellationes
est, vel

:

verbi causa,

quomodo

lumen verum

ostium, vel justitia, vel sanctificatio,

vel redemptio, et alia

innumera;

et

quibus causis unum-

quodcamque horum nominetur, exponere. Sed contenti
his

de quibus superius dlsseruimus, consequenter etiam

reliqua perqniramus.

CAPUT
De
I.

JJI.

Spiritu sancto.

Consequens

igitur est

nunc, ut de Spiritu sancto

quam

possumus breviter requiramus. Et

omnes quidem

qui quo-

quomodo providentiam esse sentiunt, Deum esse ingenitum qui universa creavit atque disposuit, confitentur, eumque parentem universitatis agnoscunt. Huic tamen esse
Filium non
iios
soli

pronuntiamus; quamvis
iis

satis

hoc

et

mirum

et

incredalum videatur
:

qui

apud Graecos

et Bar-

baros philosophari videntur

tamen

a nonnullis etiam ip-

sorum habita

ejus videtur opinio,

cum

verbo Dei, vel ra^

tione creata esse

omnia confitentur. Nos vero secundum

fidem doctrinae ejus,

quam

divinitus aspiratam pro certo
Filio

habemus, eminentiorem divinioremque rationem de
atque in

Dei, nullius alterius possibilitatis esse credimus exponere,

hominum cognitionem
qiiae a

proferre, nisi ejus solius

Scripturae
vii.

Spiritu sancto inspirata est, id est,

Evan-

6

8

'2

ORIGENIS

gelicae

atque Apostolicae, nec non Legis ac Prophetarum,

sicut ipse Christus asseruit.

Dc

subsistentia vero Spiritus

sancti ne suspicionem
praeter eos qui in

quidem ullam habere

quis potuit,

Lege

et Prophetis versati sunt, vel eos qui

se Christo credere confitentur.

Nam

de Deo quidem patre
est

quamvis quidem proloqui nemo valeat, tamen possibile

intellectum aliquem capi ex occasione visibilium creatu-

rarum
Sed
ter,
tiri

et

ex his quae humana mens naturaliter sentit

:

inest.

super eliam de Scripluris sanctis conlirmari possibile
et

de Filio Dei, quamvis

nemo

noverit Filium nisi Pa-

tamen ex
debeat,

divinis Scripturis

etiam de ipso qualiter senet

mens humana formatur,

non solum ex novo,

sed etiam ex veteri Testamento, per ea quae a sanctis gesta

ad Christum figuraliter referuntur, ex quibus adverti vel
vina ejus natura, vel

di-

humana

quae ab eo assumpta est, potest.
sit,

IL De Spiritu vero sancto, quod

multae nos Scripturae
:

docuerunt, sicut David in l Psalmo dicit
»

«

Et Spiritum
:

sanctum tuum ne auferas

a

me*.
^. »

»

Et in Daniele dicitur

«

Spiritus sanctus qui est in te

In novo vero Testamento

abundantibus testimoniis edocemur,

cum

Spiritus sanctus

super Christum descendisse describitur, et

cum

ipse

Dor

minus
«

insufflavit in

Apostolos post resurrectionem, dicens

Accipite Spiritum
:

sanctum^

»

Et ad Mariam ab Angelo

dicitur
dicit
»
:

«

Spiritus sanctus superveniet in

te\

»

Paulus vero
nisi in

«

Quia nemo potest dicere
*.
»

Dominum Jesum

Spiritu sancto

Et in Actibus Apostolorum per impo-

sitionem
in

manuum

Apostolicarum Spiritus sanctus dabatur

baplismo ^ Ex quibus omnibus didicimus tantae esse aucsubstantiam Spiritus sancti, ut saluta-

toritatis et dignitatis
ris

baptismus non

aliter nisi excellentissimae

omnium

Tri-

nitatis auctoritale, id est Patris, et Filii, et Spiritus sancti
*

Psal.
?>.

t,,

i5.

2

Dan.
i8.

iv,

(>.

^

Joan. xx, 22.

— ^Luc.

1,

35.

XII,

^

1

Cor.

*>

Act.

vm,

Dl<.

PRINCIPIIS,

LIB.

I.

80

coji;nominatione compleatur, et ingenito

Deo

Patri, et uni-

genito ejus Filio

nomen quoque
qui dixerit

Spiritus sancti copuletur.
sit

Quis ergo non obslupescat quanta majestas
sancti,

Spiritus

cum eum

verbum

in

Filium hominis, auin

diat sperare

veniam posse; eum vero qui
futuro?
a

Spiritum sancin praesenli

lum blasphemaverit, veniam non habere neque
saeculo,
III.

neque

in

Quod autem

Deo universa

creata sint, nec

sit ulla'

creatura quae non ab eo hoc ipsum ut esset acceperit, ex
multis Scripturae assertionibus comprobatur, repudlatis at-

que depulsis
materia

his quae a

quibusdam

falso

perhibentur, vel de

Deo

coaelerna, vel de ingenitis animabus, quibus
or-

non tam subsistendi naturam, quam aequalitatem atque

dinem

a

Deo insitum
«

volunt.

Nam

et in

eo libello qui Pasconscripsit,
est

toris dicitur angeli poenitentiae,
ita
»)

quem Hermas
:

refertur

:

Primo omnium crede, quia unus
qui

Deus

qui

omnia

creavit atque composuit

cum

nihil esset

»
»

prius, esse fecit
a

omnia
»

:

qui est omnla capiens, ipse vero
et in

nemine

capitur.

Sed

Enoch

libro his similia de-

scribuntur.

Verumtamen usque ad

praesens

nullum sermo-

nem

in Scriptis sanctis invenire

potuimus per quem Spireferre

ritus sanctus

factura esse vel creatura diceretur, ne eo

quidem modo quo de Sapientia
edocuimus,
nibus
Filii

Salomonem supra

vel quae

de Vita, vel Verbo, aliisque appellatio-

Dei intelligenda esse Iractavimus. Spiritus igitur

Dei qui super aquas ferebatur*, sicut scriptum est in principio facturae
tus sanctus,

mundi, puto quod non

sit

alius

quam

Spiri-

cum dum

ipsa

secundum quod ego intelligere possum, sicut et loca exponeremus ostendimus, non tamen secunsecundum
intelligentiam spiritualem.

historiam, sed

IV.

Quidam
a.

sane ex praecessoribus nostris in novo Tes-

lamento observarunt, quod sicubi Spirilus nominatur sine
^

(i«'n.

I,

6.

84

ORIGEMS

afljectione ea quac assignet qualis sit spiritus, de sanclo Spiritu
X

debet

intelligi, ut

puta

:

«

Fructus autem Spiritus est
»

charitas, gaudiuu), et pax*, etc.
ccEperitis Spiritu,

Item

et ibi
^.

:

«

Cuni

»

nunc carne perficimini

»

Nos vero

etiam in veteri Testamento putamus distinctionem istam
posse servari, sicut
»

cum

dicit

:

«

Qui dat Spiritum populo

qui est super terram, et Spiritum his qui calcant

eam^

»

Sine dubio enim omnis qui calcat terram, id est terrena et
corporalia, particeps est Spiritus sancti a
piens. Dicebat

autem
in

et

Deo eum acciHebroeus magister, quod duo illa
alis

Seraphim quae
adinvicem,
»

Esaia senis
:

describuntur clamantia

et

dicentia

«
»

Sanctus, sanctus, sanctus Do-

minus Deus SabaothS

de unigenito Filio Dei

et Spiritu

sancto essent intelligenda. Nos vero putamus etiam illud

Abacuc dictum est « In medio vel duo» rum animalium, vel duarum vitarum cognosceris % » de Christo et de Spiritu sanclo sentiri debere (5). Omnis enim
quod
in cantico
:

scientia de Patre revelante Filio in Spiritu sancto cognoscitur, ut

ambo

haec quae

secundum Prophetam
«

vel

animantia

vel vitae dicuntur, causa scientiae

Dei Patris existant. Sicut
novit
:

enim de
»

Filio dicilur, quia

nemo
"

Patrem

nisi Filius,

et cui voluerit Filius revelare

»

haec
:

eadem etiam de
Nobis autem
re-

Spirltu sancto dicit Apostolus,
»

cum

ait
:

«

vclavit

Deus per Splritum suum
»

Splritus

enim omnia
de
Salvator

»

scrutatur etiam alta Dei \

Sed

et rursus in Evangelio

divinis ac profundioribus doctrinis

commemorans

nondum capere poterant discipuli sui, ita ait ad Apo« Adhuc multa habeo quae vobis dicam, sed non postolos cum autem venerit consolator * testis illa modo capere
quas
: :

»

Spiritus sanctus,

ille

vos docebit omnia, et

commonebit
quod
sicnt

»

omnia quae
^Galal.

dixi vobis

\

»

Et
3

ita

sentlendum
xmi,5.

est

m

5.

V, 22.

ti

j^up_ X, 2

— Md. —
2.

iii,.").
"
1

Isal.

Cor.

II,

)0.

^

lcl. vi, 5.

^

IIab;ir.
,

^

Joan. xvi, i^,

lo; el xi v

aG.

Dli

PUIACIPilS,

LIB,

I.

8d
;

Filius, qui solus cognoscit
ritus sanctus, qui solus

Patrem, rerelat cui vult

ita

Spi-

scrutatur etiam alta Dei, revelat

Deum

cui vult.

«

Spiritus

enim ubi

vult spirat*.

»

Neque

enim putandum
gnoscit. Si

est

quod etiam

Spiritus Filio revelante co-

enim revelante

Filio cognoscit

Patrem
:

Spiritus

sanctus, ergo ex ignorantia ad scientiam venit
et

quod utique
conli-

impium

pariter et stultum est, Spiritum
ei

sanctum

tcri, et

ignorantiam

ascribere.

Non enim cum

aliud ali-

quidesset antequam Spiritus sanctus, per profectum venit
in

hoc ut

esset Spiritus sanctus; ut quis audeat dicere,

cum nondum esset Spiritus sanctus, ignorabat Patrem, postea vero quam recepit scientiam, Spiritus sanctus effectus est quod si esset, nunquam utique in uniquia tunc quidem
:

tate Trinitatis, id est

Dei palris inconvertibilis et
nisi

Filii ejus,

etiam ipse Spiritus sanctus haberetur,

quia et ipse semvel

per erat Spiritus sanctus.
peVy vel crat^ vel
si

Hoc sane quod dicimus,

sem-

quod aliud

tale temporalis significationis

nomen
cst
:

asciscimus, simpliciter et

cum

venia accipiendum
significationes tem-

quoniam nominum quidem horum

porales sunt, ea

autem de quibus loquimur,

tractatu qui-

<iem sermonis lemporaliter nominantur, natura autein sui

omnem
V.

intelligentiam sensus temporalis excedunt.

Rectum tamen

videtur inquirere quid causae

sit,

qiiod

qui regeneratur per

Deum

in salutem,

opus habet

et Patre
iiisi sit

et Filio et Spiritu sancto,

non percepturus salulem
sit

integra Trlnitas;

nec possibile

participem

fieri

Patris
siiie

vel Filii sine Spiritu sancto.

De quibus

discutientes

dubio necessarium

erit ut

operationem specialem Spiritus

sancti, et specialem Patris ac Filii describamus. Arbitror

ergo operationem quidem esse Patris et

Filii

tam

in sanclis

quam
tis
*

in

pcccatoribus, in hominibus rationalibus et in
in his qiiae sine

mu-

animalibus; scd el
Juan.
iit,

anima sunt,

ct in

om-

S.

.86

ORIGENrS
:

nibus omnino quae sunt

operationem vero Spiiitus saucti

nequaquam prorsus
quidem

incidere vel in ea quae sine anima sunt,

vel in ea quae animantia
illis

quidem, sed muta sunt; sed ne in

inveniri qui rationabiles

quidem

sunt, sed in
illis

malitia positi, nec

omnino ad meliora

conversi. In

solis

arbitror esse opus Spiritus sancti qui

jam

se

ad meliora
est,

convertunt, et per vias Chrisli Jesu incedunt, id
sunt in bonis actibus, et in
VI. Quia

qui

Deo permanent

(4).

autem operatio
sit,

Patris et Filii et in sanctis et in

peccatoribus

manifestatur ex eo quod

omnes qui

ratio-

nabiles sunt, Verbi, id est rationis participes suut, et per

hoc vehit quaedam semina
justitia;

insita sibi

gerunt sapientiae et

quod

est Christus.
:

dixit

per Moysen

«

Ex eo autem qui vere est, qui Ego sum qui sum*, » omnia quaecum:

que sunt participant
nit in

quae participatio Dei Patris perve-

omnes tam

justos

quam

peccatores, et rationabiles

atqueirralionabiles, et in

omnia omnino quaesunt. Ostendit
Quis ascendet in

sane et Apostolus Paulus quod omnes habeant participium
Christi, dicens
))

:

«

Ne

dixeris in corde tuo
:

:

coelum?

id est

Christum deducere Christum

aut quis descendet in

))

abyssum?
dicit

id est

a mortuis revocare.

Sed quid

Verbum in ore tuo et in cordti tuo^. » Ex quo in corde omnium significat esse Christum secundum id quod Verbum vel ratio est, cujus participa))

Scriptura? Prope est

))

tione rationabiles sunt. Sed et illud

quod

in

Evangeho

dic-

tum
» »

est

:

«

Nisi venissem, et locutus fuissem eis,

peccatum

non haberent; nunc autem excusationem non habent pro
peccato suo

%

»

his qui

rationem norunt, usque ad quod
et

tempus peccatum homo non habeat,
xius peccato
sit,

ex qua

aetate

obno
parli-

manifestum

est et patet

quomodo ex

cipatione Verbi vel rationis homines

peccatum habcre

di-

cuntur
^

:

videhcet ex quo intellectus atque scientiae capaces
ni, i4«

Exod.

^

l\oin. X, 6,

7,8.

^

Joan. xVj 11.

DE PRINCIPIIS,
eflecti,

LIB.

I.

87
intriii-

cum jam
si

eis boiii vel

mali discretioiiem ratio

seciis inserta suggesserit; et
sit

cum

scire

jam coeperint quid
:

malum,
est

faciunt illud, peccato efficiuntur obnoxii
dicit,

et

hoc

quod

quia excusationem non habent homines
eis

pro peccato suo, ex quo

divinus

Sermo

vel ratio osten-

dere cceperit in corde discretionem boni et mali, ut perhanc

debeant refugere
»

et

cavere quod

malum
est

est; quia

«

scienli

bonum

et

non

facienti,

peccatum

illi*. »

Item quod om-

nes homines

non sunt

extra

EvangeUum
» »

docet, dicente
:

communionem Dei, hoc modo Salvatore « Regnum Dei cum
:

observatione non venit
sed

neque dicent, Ecce

hic, aut ibi

:

regnum Dei
Et

intra vos est^.

»Sed

et illud

videndum
est,

est

ne forte idem significet quod in Genesi scriptum
ait:
»

cum
in

«

insufflavit in

faciem ejus inspirationem
»

vitae, et fac-

tus est

homo

in

animam vivam^

Quod

si

generahter

omnes homines datum
bent participium Dei.

esse intelligitur,

omnes homines ha-

YIF. Si vero hoc de Spiritu Dei dictum inteHigendum

est,^

quoniam

et

Adam

prophetasse de nonnullis invenitur

:

ergo

jam non generahter, sed sanctis quibusque datum accipi potest. Denique etiam diluvii tempore cum omnis caro corrupisset viam Dei,

tanquam de

indignis et peccatoribus
Spiritus

scriptum est dixisse
»

Deum

:

«

Non permanebit

meus
»

in

hominibus

istis

in aeternum, propter

quod caro sunt\
scribitur

In

quo manifeste ostenditur, quod ab indignis quibusque

aufertur Spiritus Dei. In Psalmis
»
»

quoque

:

«

Aufe-

res

Spiritum eorum,

et deficient, et in

terram suam rever-

tentur. Emittes Spiritum
bis faciem terrae*
:

tuum,

et

creabuntur, et renovaSpiritu sancto de-

»

»

quod manifeste de

signatur, qui ablatis atque extinctis peccatoribuset indignis,
ipse sibi
*
'

novum populum
IV, 17.

creet, et renovet faciem terrae,

Jacob.

2

Luc. xvn, 20, 21.

^

Gen.

11,

7,

''

Id. vi,

5.

Psal.

r,in, 2r),

5o.

88

ORIGENIS

cum cum
que

per gratiam Spiritus deponenles veterem

hominem

actibus suis, in novitate vitcC coeperint ambulare. Et

ideo de eo competenter dicitur, quia non in omnibus, nein his qui caro sunt, sed in his

quorum

terra renovata

fuerit, Spiritus sanctus habitabit. Denique idcirco per im-

positionem

manuum Aposlolorum post baptismum
Sed

gratia et

revelatio sancti Spiritus tradebatur.

et Salvator noster

post resurrectionem,
fuissent

cum

vetera
ipse

jam

transissent, et facta
et

omnia nova, novus
renovatis
ait
:

homo

primogenitus ex
resurrectionis
»

mortuis
Apostolis

quoque per fidem

suae

«

Accipitc Spiritum sanctum*.
in

Hoc

est ni-

mirum quod etipse Salvator Dominus bat, cum vinum novum in utres mitti
vitae
tiae

Evangelio designa-

posse veteres denega-

bat, sed jubebat utres fieri novos^, idest

homines

in novitate

ambulare, ut vinum novum, id est Spiritus sancti gra-

susciperent novitatem.
Filii

Hoc ergo pacto

operatio virtutis

Dei Patris et

indiscrete super

omnem

protenditur creaa sanctis lan:

turam; Spiritus sancti vero participationem

tummodo
»

haberi invenimus. Propter quod dicitur

«

Nemo

potest dicere

Dominum Jesum

nisi in

Spritu sanclo^ »Et
:

vix aliquando ipsi Apostoli digni habentur audire
» tis

«

Accipie-

virtutem supervenientis Spiritus sancti in vos\ »Propet

ter
in

quod

consequens puto, quia qui peccaverit quidem
est;

Filiumhominis venia dignus
vel rationis est particeps,
si

pro eo quod

is

qui Verbi

Dei

desinatrationabilitervivere,

videtur in ignorantiam vel stultitiam decidisse, et propter

hoc veniam promereri

:

qui

autem dignus jam habitus

est

sancti Spiritus participatione, et retro fuerit conversus, hic reipsa et opere blasphemasse dicitur in Spiritum sanctum.
jNe quis sane existimet nos,

ex eo quod dixlmus Spiritum
vero et
Filii

sanctum

solis sancti praestari, Patris

beneficia
in-

vel inoperalioues pervenire
1

ad bonos et malos, justos et
17. —
'
1

Juini. XX,

2 2.

^

Malfh.

ix, i(),

Cor.

xrr, 5.

''

Act. 1,8.

:

DE PHINCIPIIS,
justos, praetulisse per

LiB.

I.

89

hoc Patri

et Filio

Spiritum sanctum,
:

vel

majorem

ejus

perhoc asserere dignitatem
est.

quod utique

valde inconsequens

Proprietatem namque gratiae ejus

operisque descripsimus. Porro autem nihil in Trinitate majus

minusve dicendum

est,

cum

unius divinitatis fons Verbo

ac ratione sua teneat universa, Spiritu vero oris sui quse

digna sunt sanctificatione sanctificet, sicut in Psalmo scrip-

tum
»

est

:

«

VerLo Domini cceH

firmati sunt, et Spiritu oris

ejus omnis virtus eorum*. «Est etiam

quaedam inoperatio
Chrlsti praecipuum

Dei Patrls piiecipua praeter illam qua omnibus ut essent naturaliter praestitit. Est et

Domini Jesu

quoddam mlnisterium
eis ut

in eos

quibus naturaliter ut ratiohaec quae sunt proestatur

nabiles sint confert, per

quod ad
alia

bene

sint.

Est et

quoque etiam Spiritus sancti

gratia quae dignis praestatur, ministrata

quidem per Ghrl-

stum, inoperata aulem

a

Patre secunduni meritum

eorum

qui capaces ejus efficiuntur.

Quod
«

manifestisslme Indicat

Apostolus Paulus,

unam eamdeinque
dicit
:

virtutem Trinilatis

exponens
»

in eo

dum

:

Divisiones sunt

donorum,

idem autem

Spiritus

et divlsiones sunt mlnisteriorum,
:

»

idem autem Domlnus

et divisiones

operatlonum sunt,
in

w '

»

idem autem Deus qui operatur omnia quod expcdlt \

omnibus. Uni-

»
»

cuique autem datur manifestatlo Spiritus secundum id
»

Ex quo

manlfestissime designatur quod

nulla est in Trlnltate dlscretlo, sed

hoc quod donum Splri-

tusdlcitur, manifestaturper FiIIum,etInoperatur per

Dcum

patrem.
»

«

Omnia autem operatur unus atque Idem
^. »

Spirltus,

dividens uniculque pront vult

VIII. His igltur de unitate Patrls, et Filli, et Spiritus
sancti protestatis,

redeamus nunc ad eum ordlnem quem disserere coeperamus. Deus paler omnlbus praestat ut sint
partlclpatio vero Christi,
^

secundum
(>•

id

quod verbum
1

vel

Ptal.

xxMi,

6.

2

1

Cor.

xir, 4» ^,

^

Ihid.

1,

go

ORIGENIS

ratio est, facit ea esse rationabilia.

Ex quo coiisequens

est

ea vel laude digna esse, vel culpa, quia virtutis et malitia?

sunt capacia. Propter hoc consequcnter adest etiam gratia
Spiritus sancti, ut ea quas substantialiter sancta

non sunt,

participatione ipsius sancta efficiantur.
sint

Cum

ergo primo ul

habeant ex Deo patre, secundo ut rationabiha sint ha-

beant ex Verbo, tertio ut sint sancta habeant ex Spirilu
sancto; rursum Ghristi secundum hoc quod
justitia

Dei

est,

capacia efficiuntur ea quae jam sanctificata ante fuerint per

Spiritum sanctum

:

et qui in

hunc gradum

proficere

me-

ruerint per sanctificationem Spiritus sancti, consequentur

nihilominus

donum
dari

sapientiae

secundum virtutem
sapientiae,

et in-

operationem Spiritus Dei. Et hoc puto Paulum dicere,
ait

cum

sermonem scientiae secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque discretionem donorum, refert omnia ad universiquibusdam

sermonem

ahis

tatis
»

fontem, et

dicit

:

«

Divisiones sunt inoperationum, sed
in

unus Deus qui operatur omnia

omnibus

*. »

Unde

et in-

operatio Patris quae esse praestat omnibus, clarior ac magnificentior invenitur;

cum

unusquisque per participationem
sapientia est, et

Christi

secundum

id

quod

secundum

id

quod

scientia est et sanctificatio est, proficit et in altiores

profectuum gradus venit; et per hoc quod participatione
sancti Spiritus factus est quis purior atque sincerior, efFec-

tus dignus recipit sapientia3 ac scientiae gratiam, ut depulsis

omnibus, expurgatisque pollutionis atque ignorantiae maculis,

tantum profectum
a

sinceritatis ac puritatis accipiat,

ut

hoc quod accepit
est,

Deo

ut esset, tale sit quale
praestitil
ille

Deo

dig:

num
ut
Ita

eo qui ut esset pure utique
sit id

ac perfecte

tam dignum

quod

est,

quam

est

qui id esse fecil.

namque

et

virtutem semper esse atque in aeternum maa

nere percipiet
^

Deo

is

qui

talis est

qualem eum

esse voluil

1

('or. XII, 6.

;

hk.

PRINCIPIIS,

LIB.

I.

91

ille

qui fecit.

Quod

ut accidat, et ut indesinenter atque in-

separabiliter adsint ei qui est ea quae ab ipso facta sunt, Sapientiae id

opus

est instruere

atque erudire ea, et ad per-

fectionem perducere ex Spiritus sancti confirmatione atque
indesinenti sanctificatione per

quam solum Deum

capere
Filii,

possunt. Ita ergo indesinenti erga nos opere Patris, et
et Spiritus sancti per singulos

quosque profectuum gradus

instaurato, vix

si

forte aliquando intueri

possumus sanctam

ac beatam vitam; in qua
perveniri potuerit,
ita

cum

post agones multos in

perdurare debemus ut nulla
capiat
:

eam unquam
illa

nos boni

illius satietas

sed quanto magis de

beatitudine percipimus, tanto magis in nobis vel dilatetur
ejus desiderium, vel augeatur,

dum

semper ardentius

et

capacius Patrem, et Filium, ac Spiritum sanctum vel ca-

pimus,

vel

tenemus. Si autem aliquando satietas capit

ali-

quem
non

ex his qui in

summo

perfectoque constiterint gradu,
quis evacuetur ac decidat

arbitror

quod ad subitum

sed paulatim et per partes defluere
iieri possit

eum

necesse est

:

ita

ut

interdum, ut

si

brevis aliquis lapsus acciderit,

et cito resipiscat

atque in se revertatur, non penitus ruere,

sed revocare pedem, et redire ad statum suum, et rursum
statuere possit id

quod per negligentiam

fuerat lapsum.

GAPUT
De
I.

IV.
lapsu.

diminutione

'vei

Ut autem istam diminulionem,

vel

lapsum eorum qui
all-

se negligentius egerint

ostendamus, etiam similitudine
si sit

cujus exempli uti non videtur absurdum. Igitur

aliquis

qui peritia vel arte, verbi gratia, geometriae, vel medicina'

paulatim fuerit imbutus usquequo venerit ad perliBctuni,
multoscilicet tempore inslitutionibus atqueexercitiisscmet-

C)2

ORIGBNIS
inforinaiis ut
:

ipsum

ad integrum

supradicfcse artis

assume-

ret disciplinam

huic

nunquam

profecto accidere poterit,

ut

cum

peritus dormierit, evigilet imperitus.

Non enim

ea

(piae

per laesionem aliquam vel debilitatem accidunt, in me:

dium adducere aut commemorare nunc convenit
enim
similitudini propositse

neque
-

exemploque conveniunt. Se
ille

cundum

ergo id quo proposuimus, geometres

vel

me-

dicus donec exercet se in meditationibus artis suae, et rationabilibus institutis,
disciplina?. Si

permanet apud

eum

etiam scientia

vero dissimulet ab exercitiis, et negligat ab

industria,paulatim primo per negligentiam pauca excidunt,

tum deinde etiam
omnia
in

multum tempus abeunt oblivionem, atque universa ex memoria penitus
plura, et
ita

per

abolentur. Potest sane
perit, et parva

fleri,

ut

cum

decidere ab initio coesi

adhuc corrumpi neghgentia,

resuscitetur,

et citius in

semetipsum revertatur, reparet ea quae adhuc
et recohit ea quae ab eo fuerant tenui

nuper amissa sunt,

adhuc aboHtione

sublata.

Transferamus nunc haec ad eos

qui se Dei scientiae ac sapientiae dediderunt, cujus eruditio

atque industria incomparabiHbus omnes rehquas disciphnas

supereminet modis, et secundum propositae simihtudinisfor-

mam vel quae sit assumptio scientiae, vei quae sit ejus abohtio
contemplemur
;

maxime cum audiamus ab Apostolo quod

de perfectis dicitur, quod facie ad faciem gloriam Domini ex

mysteriorum revelationibus speculabuntur ^
II.

Verum nos

volentes divina in nos beneficia

demons-

trare, quae nobis per

Patrem

et

Filium

et

Spiritum sanctum

praebentur, quae Trinitas totius est sanctitatis fons, excessu

quodam

usi haec

diximus, et

sermonem de anima

qui inciut-

derat, strictim licet

contingendum putavimus, vicinum

pote locum de natura rationabili disserentes. Opporlunius

lamen
*

in loco
III,

propriode omni rationubili natura

qme

in tria

2

Cor.

i8.

DE PRIIVCIPns,
^,

LIB.

K

^5
C^hri-

gcnera speciesque distinguitur, Deo nobis pcr Jesuni

sium

et

sanctum Spirituin concedente,. disputabimus.

CAPUT
Dc
I.

Y.

rationahilibus naturis.

eam dissertionem quam de Patre et Filio et Spirrtn sancto, quantum valuimus, breviter digessimus, consequens est etiam de naturis rationabilibus, ac de speciebus earum et ordinibus, vel officiis tam sanctarum quam etiam malignarum virtutum, sed et de his qui inler has bonas et malas
Post

medii quidam sunt et adhuc in agone atque in cerlamine
positi,

pauca disserere. Quamplurima namque

in sanctis

Scripturis invenimus

ordinum quorumdamatque officiorum
:

tam sanctorum quam etiam contrariorum nomina
prius proponentes,
ficatio,

qun3

tum deinde quid

sibi

veHt

horum
*.

signi-

pro viribus nostris discutere pertentabimus
sancli

Sunt

quidam

Angeh Dei, quos Paulus

ministeriales spirihse-

tus appellat

ad ministerium destinatos, propter eos qui

reditatem capiunt in sakitem.

Apud ipsum quoque sanctum

^

Paulum invenimus, nescio unde sumentem, cognominantem tamen quasdam Sedes, et Dominationes, et Principatus,
et Potestates, et post

enumerationem horum, velut aha adde Salvatore
et

huc quaedam
praeter eos
y

rationabilia officia atque ordines esse sentiens
ait
:

quos supra dixerat,

«

Qui

est

super

omnem Principatum,et Potestatem,
et

Virtutem, et

»

omne nomen quod nominatur non so» lum in hoc sa^culo, sed etiam in futuro^. » Ex quo videHcet ostendit esse quaedam proeter haec quae commemoraDominationem,
vit,

quae

nominentur quidem

in

hoc

saeculo,

non tamen ab

ipso
'

enumerata nunc
I,

fucrint, forte
ij

nec ab

alio aliquo intel-

Ilcb.

\f\.

2 K,)j,(.<5.

5 1.

O^
lecla
:

ORIGKNIS
esse vero alia quae in

hoc saeculo quidem non nomi-

nentur, in futuro tamen nominabuntur.

IL Una deinde sciendum
est, et rationis

est,

quia

omne quod

rationabilc

terminos statutaque declinat, sine dubio per

praevaricationem recti justique efficitur in peccalo. Est ergo

omnis creatura rationabilis laudis
si,

et culpge

capax

:

laudis,

secundum rationem quam
si

in se habet,

ad meliora profi:

ciat; culpae,

rationem recti tenoremque declinet

prop-

ler

quod recte etiam

pcenis et suppliciis subjacet.

Quod

etiam de ipso diabolo el his qui

cum

ipso sunt et dicuntur

ejus angeh, senliendum est. Exponendae

tamen sunt etiam

appellationes eorum, ut sciamus quae sint ista de quibus

sermo nobis movendus
tanae, et

est.

Diaboli igitur

nomen,

et

Sa-

Mahgni

in multis Scripturae locis designatur, qui

et inimicus

Dei esse describitur. Necnon et quidam angeli

diaboh nominantur, sedetprinceps mundi hujus, qui utrum
ipse
sit

diabolus, an alius quis,

nondum

manifeste declara-

tum

esl.

Principes quoque hujus

mundi quidam dicunlur
:

sapientiam

quamdam

habentes quae destruetur
illi

sed utrum

ipsi sint isti

principes qui et

sunt principatus adversus

quos nobis

est colluctatio,

an

alii sint,

non

facile

mihi ab

ahquo pronuntiandum videtur. Post principatus autem,
etiam potestates quaedam nominantur adversus quas colluctatio nobis est, et

agon geritur

:

sed et adversus princi-

pes

mundi hujus,

et rectores

tenebrarum harum, quaedam

etiam spiritualia malitiae in coelestibus ab ipso Paulo nominantur.
lignis,

Quidaulem dicendumestetiam de spiritualibus maet daemonibus immundis qui in Evangehis nominandeinde appellantur etiam quaedam simiU nomine
dicuntur genu flectere, vel esse flexura
et terreslria et inferna quae per

tur?

Tum

coelestia, sed quae

in

nomine Jesu, sed

ordinem

Paulus enumerat^ In eo sane loco in qno de rationahbns
1

Pllil. II,

lO.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

I.

1)0

natiiris disserimiis, reticere iioii coiivenit

nec de nobis qui-

<!em hominibus, qui utique rationabile animal essedicimur;
sed ne illud

quidem

otiose prgetereundum est,
diversi

quod etiam

de nobis
tur,
»

ipsis

hominibus
:

quidam ordines nominanPars autem Angeloruni
«

cum

dicitur

«

Pars Domini populus ejus Jacob, funi*.

culus haereditatis ejus Israel
:

»

dicuntur caeterae nationes
»

quoniam quidem

cum

divide-

ret Excelsus gentes, et dispergeret filios

Adam,

statuit fi-

»

nes gentium secundum

numerum Angelorum
naturis etiam

Dei.

»

Et

idcirco

cum

caeteris rationalibus
est.

humanae

animae ratio pervidenda
III. Igitur tot et tantis

ordinum officiorumque nominibus

cognominatis, quibus certum est subesse substantias, requi-

reridum est utrum conditor et creator

omnium Deus,
et

quos-

dam
rit
si

quidera ex his

ita fecerit

sanctos ac beatos ut nihil

possint recipere

omnino contrarium,
virtulis

quosdam

ita

fece-

ut possint

tam
est

quam

malitiae effici capaces; aut

omnino incapaces sint ad virtutem, etalios malitiam quidem nequaquam posse recipere, solummodo autem posse in beatitudine permancquod
alios ita fecerit ut

putandum

re, alios

vero tales qui possint utiaque recipere. Ut autem
ipsis

etiam ex

nominibus prima nobis
si

inquisitio

moveatur,
sancti

consideremus

sancti Angeli ex

quo sunt, semper

fuerunt, et sancli sunt, sanctique erunt, et neque recepe-

runt

unquam neque
si

recipere potuerunt peccati locum.

Tum

deinde etiam hi qui sancti Principatus appellantur,
statim ut creati a

consideremus

Deo

sunt, principatum
il-

exercere coeperunt in aliquos qui
los tales creatos et
jecti.

eis

essent subjecti, et
et

ad hoc factos ut essent subditi

sub-

Similiter

autem

et quae appellantur Potestates,

utrum

laleset in

hoc ipsum

creatae sunt, ut exercerent potestatem;
est et

an meritum aliquod istud
^

praemium

virtutis,

per quod

D«.'ut. i.xxxii,

iS,

9.

96

ORKiEMS
et hi

ad poteslalem istam dignitatemque venerunt. Necnon
qui Throni dicuntur vel Sedes, an istam beatitudinis

sedem

stabilitatemque simul

cum

substantiae sua? prolatione

me;

ruerint, ut ex voluntate sola

hoc possideant Greatoris

vel

quae appellantur Dominationes, hoc

quod dominantur, non
additum, sed condltioab
eis

perprofectus sui meritum
nis pracrogaliva

eis fuerit

donatum

sit,

et ideo sit

inseparabile

quodammodo,

ac naturale.

Quod

utique

si ita

recipiamus,

ut putentur sancli Angeli, et sanctae Potestates, et beatae Sedes, gloriosjeque Virtutes, et magnificae Dominationes substantialiter potestates istas

ac dignitates gloriasque possidere;

consequens sine dubio videbitur etiam ea quae in contrariis
officiis

nominata sunt, ad hunc

modum

inteUigi debere

:

ita

ut principatus ilH adversus quos nobis est colluctatio, illud

ipsum obkictans ac

resistens

omni bono propositum non bono per
arbitrii

postmodum
tisse

recepisse dechnantes a

hber-

tatem putentur, sed
;

cum

ipsis

simul substantialiter exti-

simiHter etiam potestates et virtutes, nec esse in eis
Illi

juniorem substantia sua posterioremque malitiam.

quo-

que quos mundi tenebrarum rectores
vit,

et priucipes appella-

hoc quod principantur

et obtinent tenebras,

non ex

perversitate propositi, sed ex conditionis necessitate dicun-

rur descendere.

Eadem quoquede

spiritualibus nequitiae, et

de spiritualibus malignis et daemonibus immundis, consequentiae ipsius ratio coget intelligl.

Quod

si

haec ita de

ma-

lignis contrariisque virtutibus intelllgi videtur

absurdum,

sicut certe

absurdum

est, ut

causa malitiae ipsarum remota

ab arbitrii sui proposito, Conditori
batur,

earum necessario

ascri-

quomodo non etiam de
bonum, quod utique

bonis sanctisque virtutibus

coglmur
in ipsis

slmilia confiteri, id est, quia

non substantiale

sit

in solo Christo et in Spiritu

sancto evidenter esse ostendlmus, sine dubio utique et in
Patre.

Non enim

Trinitatis natura

habere aliquid composi-

DK PRINCIPIIS,
lionis ostensa est, ut hicc ei

LIB.

I.

97

consequenter videantur accisui operis

dere.

Unde superest
fuerit
aliis,

ut in

omni creatura

suorum-

que niotuum
agere in

quod

virtules islae quae vel principatum

vel potestatem exercere, vel

dominationem

videntur, ex merilo, et non per conditionis praero{2;ativam
praelatae sint et superpositae his

quibus praeesse vel in quos

potcstatem exercere dicuntur.
IV.
tiae

Sed ne de

tantis ac

tam

difficilibus

rcbus consequen-

solius ralione invitati

videamur asserere, atque ex con-

jecturis

tantummodo

in

assensum cogere auditores, videa-

mus

si

quid etiam deScripturis sanclis possumus assertionis

assumere, quarum auctoritaie haec credlbihus astruantur.

Et primum quidem de mahs virtutibus quid sancta Scrip-

tum deinde etiam de caeteris investigabimus, secundum quod Dominus nos fuerit illuminare dignatus, ut in rebus tam difficilibus quid mngis veritati sit proximum, vel quid secundum pietatis regulam opitura contineat, proferemiis;

nandum

sit,

consequamur. Invenimus namque

in Ezechiele

propheta duas quasdam prophetias scriptas esse ad princi-

pem

Tyri,

quarum prima

fortasse videbitur alicui,

antequam

audiat et secundam, dici de
fuerit

homine aliquo qui prlnceps
nihil

Tyriorum*
:

.

Et ideo nos interim

de prima

illa

sumemus
nihil
telligi

secunda vero quoniam evidentissime

talis est,

ut
in-

prorsus de homine, sed de virtute aliqua superiori

debeat, quae delapsa fuerit a superioribus et in infe-

riora ac deteriora dejecta, ex ipsa

deferemus exemplum ex
istas

quo manifestissime demonstretur contrarias
que
virtutes

malignas-

non natura

tales esse conditas, vel creatas, sed

de molioribus venisse
versas
;

in pejus,
illas

atque in deterius esse con-

beatas quoque

virtutes
possit

non
si

esse talis naturre

quae contrarium recipere
status sui beatitudiiiem
*

non

velit,

ac negligat, el
Si

non omni cautela cuslodial.

enim

Eif cll. XXVI, XXVIII.

VII

7

<)8
is

ORIGEMS

qui dicitul' princeps Tyri, refertur quia inter sanctos erat,

et

immaculatus

erat, et in paradiso Dei constitutus,
et pulchritudinis exornatus,
is

corona
erat

quoque decoris

qui

talis

quomodo

aliquo sanctorum inferior fuisse putandus est?
et pulchritudinis ipse fuisse, et in pa-

Corona enira decoris

radiso Dei ambulasse immaculatus describitur: et

quomodo
fuerit

ab aliquo putari potest quod
ilhs sanctis

iste talis

non unus

de

beatisque virtutibus, quas utique in beatitudine
alio

positas,
est ?

non

quam

tali

honore prreditas esse credendum

Sed videamus tandem quid etiam ipsa prophet»ae verba nos doceant «Et factus est, inquit, sermo Domini ad me, Fili hominis, accipe lamentum super principem » dicens
:

:

»
»

Tyri, et dic

ei

:

Ha3c dicit Dominus Deus

:

Tu signaculum
:

simihtudinis, et corona decorls in dehciis paradisi fuisti

D
»

omni

lapide vel

gemma bona
smaragdo

exornatus
et

es, et

indutus saret sapphiro,

dio, et topazio, et

carbunculo

» et jaspide,
»
»
»

argenlo et auro insertis, et achate, amethysto,

et chrysohtho, et beryllo, et
plesti thesauros tuos, et

onychio; auro quoque rein temetipso. in

promptuaria tua

Ex

qua die creatus
Dei. Fuisti in

es

cum Cherubim, posui te
:

monte sancto
immaculain-

»
))

medio lapidum igneorum

fuisti

tus tu in diebus tuls, ex

qua die creatus es tu, donec
:

»

ventae sunt iniquitates in te
replesti inlqultate

ex muUitudine negotiationis
et peccasti, et vulla-

» tu(E
» » » »

promptuaria tua,

neratus es a

monte
:

Dei. Et ejecit te
et

Cherub de medlo

pidum ignitorum
ter

elatum

est cor

tuum

In

decore tuo,
:

corrupta est disciphna tua

cum

pulchritudlne tua

propte

rauUitudlnem peccatorum tuorum in terram projeci
te in ostentationera

»
» » » »

coram regibus; dedi
tuarum

atque illuslonem

propter muUitudinem peccatorum tuorum et iniquitatum
:

ex negotlatione tua poHuisti sancta tua. Et eduraedio tui, et coraedet te, et dabo le in ci-

cam ignem de
nerem ac

favlllam super terram in conspectu

omnlum

vi-

:

1>K

PRINCIPIIS, LIB.

I.

99

>)

dentium
super

te; et

omnes

qui sciebant in gentibus, mcerebunt

» »

tc.

Perditio effectus es, et
»

non

subsistes ultra in

jeternum tempus*.
:

Haec

cum

ita

dicla sint, qui est qui

audiens
» »

«

Signaculum

similitudinis, et
»

corona decoris ia
«

deliciis paradisi fuisti;

vel audiens

quod

ex quo creatus

cum Cherubim, posui te in monte sancto Dci, » ultra sensum suum poterit relaxare, ut de aliquo hominum vel
es tu

sanctorum, non dicam Tyri principe haec dicta esse susplcetur? aut quos lapides igneos puiabit, in

quorum medio
immaculatus ab

homo

aliquis conversari poterit? aut quis

ipsa die

qua creatus

est intelligi potsrit, in

quo postea

all-

quando

injustitiae in ipso

inventoe sint, et tunc in terram

projectus esse dicatur?
dicitur qui,

Quod

utique signilicat, quia de eo

cum non

esset in terra, in

terram projectus

est

cujus etiam sancta polluta esse dicuntur. Haec quidem de
principe Tyri ex propheta Ezechiele quae in adversariani

virtutem referuntur ostendimus, per quaj manifestissime

demonstratur quod sancta ante virtus ha3C fuerit

et beata,

de qua beatitudine, ex quo in ea inventa est iniquitas, ruerit,
in

terramque demersa
talis extiterit.

que

non per naturam conditionemArbitramur ergo dici haec de Angeloquosit,

et

dam, qui Tyriorum gentis dispensandae sit sortitus officium, cui etiam animae eorum procurandae videntur esse commissae.
tire

Quam

saiie
;

Tyrum,

vel

quas Tyriorum animas senin Phoenices provinciai

debeamus

utrum hanc quae
et

regionibus sita est. an
terris

aham aliquam

cujus haec

quam

in

novimus, forma est;

animas Tyriorum utrum ho-

rum, an eorum qui domestici sunt illius Tyri quae spiritualiter intelligitur, in hoc loco non videtur requirendum ne
:

forte velut in transitu

tam absconditis rebus videamur inquirere, quod utique proprium vel opus exigil,
de tantis
et
vel
^

laborem.
Vivch- xxvMi, lact seqq.

]00
V.

OrJGENlS

Rursum

lameii eliam de alia virtute conlraria ab Esaia

propheta
»

talia

quacdam docemur. Ait enim

:

«

Quomodo

cecidit de coelo Lucifer, qui
est et collisus in terram, qui

mane

oriebatur? Gonfractus

» » » »

immittebat ad omnes gentes.
:

Tu

vero dixisti in sensu tuo

Ascendam

in

coelum, super

stellascoeli

ponam meumthronum, sedebo

in

monteexcel-

sosuper montes excelsosquisuntad Aquilonem,ascendam
super nubes, ero similis Altissimo.

» » » » » » »
»

Nunc autem
terrae.

in infer-

num

demergeris,et in fundamenta
:

Qui teviderint,
univer-

admirabuntursuperte,et dicent

Hicesthomoqui exacerfecit

babat totam terram, qui movebat reges, qui

sum orbem desertum,

mbes destruxit, nec eos qui in vinculis sunt resolvit. Omnes reges gentium dormierunt tu vero projicieris in honore, unusquisque in domo sua in montibus sicut mortuus execrabilis cum multis mortuis
qui
:

» » »
» »

qui transfossi sunt gladiis, et descenderunt in infernum.
Sicut vestimentum sanguine concretum et infectum
erit

non
non
ne

mundum,

ita

nec tu quidem

eris

mundus pro eo quod

lerram

meam
in

perdidisti, et

populum

meum

occidisli,

manebis

a^ternum tempus, semen pessimum. Pracpara

» » »
»

fdios tuos

ad interfectionem pro peccatis patris

tui,

resurgant, et terram haereditatc possideant, et repleant

terram

bellis, et

insurgam

in eos, dicit

Dominus Sabaoth,
semen

etdeperire faciam

nomen ipsorum,

et rehquias, et

»

eorum*.
is

»

Manifestissime per haec oslenditur cecidisse de

cceIo

utique qui prius erat Lucifer, et qui

mane

orieba-

tur. Si

enim, ut putant

aliqui,

natura tenebrarum erat, quo-

modo ante fuisse Lucifer dicitur? Vel quomodo poterat oriri mane qui nihil in se habebat ex luce? Sed et Salvator
docet nos de diabolo dicens
»
:

«Ecce video Satanam cecidisse
erat aliquando.

de ccelo sicut fulgur^.

»

Lux enim

Sed

ct

Dominus noster quiveritas
1

est, gloriosi
x, iS.

adventus sui polen-

Um.

\iv, 12 ol seqq.

^

Luc.

Uli

PIUNCIPIIS, LIB.

I.

101
:

liam iiihilominus rulguri comparavit, diceiis
»

«

Sicut enim
ejus
;

lulgur a
erit

summo

coelo fulget uscjue

ad

summum
:

ita

»

adventus

Filii

hominis

*. »

Et nihilominus hunc fulguri
ut ostenderet per

comparat, etdicit

eum

cecidisse de coelo

hoc

fuisse et

ipsum ahquando

in coelo, et habuisse

locum

inter sanctos, et participasse de

hac luce, de qua omnes

sancti participant, ex qua Angeli lucis efficiuntur, et
stoli

Apo-

mundi dicuntur a Domino. Hoc ergo modo erat etiam iste lux aliquando antequam pra^varicaretur et cadelux
ret in

hunc locum, et
est proprie

gloria ejus converteretur in
et

pulverem,
ex quo

quod

impiorum, sicut

Propheta

dicit,

et princeps hujus

mundi,

id est terrenae habitationis appel-

lalus est

:

principatum namque egit in eos qui ejus malitiae

obsecuti sunt,

quoniam quidem

totus kic

nntndus (mun-

dum autem nunc
^no positus
sitiste, idest
»

terrenum istum appello locum) in mali-

est^, et in

hoc aposlata. Quod autem aposlata
ita dicit: «
»

refuga,etiam Dominus in Job
in

Addu-

ces

aulem draconem
est

hamo

apostatam^

,

id est

refugam.

Certum

aulem quia draco

ipse diabclus intelligitur. Si

ergo contrari^e virtules nominantur, et immaculatne fuisse

aliquando dicuntur, immaculatum autem esse praeter Pa-

trem

et

Filium et Spiritum sanctum nulli substantialiter

inest, sed sanctitas in

omni creatura accidens

res est,

quod

aulem

accidit, et decidere potest, et islae virtutes contrari.T
illas

immaculatae aliquando fuerunt, et inter
quae

utique fuerunt

adhuc immaculatae permanent, per hoc ostenditur ne-

que substantialiter vel naturaliter esse aliquem immaculatum, neque substantialiter esse pollutum. Et per hoc con-

sequens est in nobis esse, atque in nostris motibus, ut vel
beali vel sancti simus, vel per desidiam et negligenliam a

beatitudinc in malitinm et perditionem vergamus in lanlum
ut nimius profeclus, ut ila dixerim, maliti;e,
^

si

quis

iii

tan-

MaUli. xxiv;

^j.

2

,

Joim.

v, kj,

^

Job,

xi.,

20.

10

"2

ORIGENIS
sui neglexerit,

lum

usque ad

euiii slatuiii deveiiiat> ut ea

quae dicitur contraria virtus efficiatur.

CAPUT
De Jine
I.

VI.

vel consummatione.

Finis vel

consummatio, rerum perfectarum consum-

matarumque
teUigenda,
si

esse videlur indicium. Quae res etiam nos in
et difficilia in-

hoc loco commonet, quod ad haec tam ardua
quis
ille est

qui legendi

horum

et taUa cognos-

cendi desiderium ceperit, perfectum et eruditum sensuni

debet adhibere

:

ne forte

si

aut nullum

usum
et

in hujusce-

modi
ahis

quaestionibus habuit, vana quaedam haec iUi et supersi

llua videantur; aut

jam praejudicatum

praeventum in

animum

gerit, haeretica hgec et contra

fidem ecclesias-

ticam putet, non tam ratione convincens,
praejudicio definiens, Quae

quam

animi sui

quidem

a nobis etiam

cum maet per-

gno metu

et cautela dicuntur, disculientibus

magis

tractantibus

quam pro certo ac definito statuentibus. Indicatum namque a nobis in superioribus est quae sint de quibus
manifesto dogmate terminandum
sit,

quod

et

pro viribus

nos fecisse puto,

cum

deTrinitale loqueremur.

Nuncautem

dlsputandi specie magis

quam

deliniendi, prout possumus,

exercemur. Finis ergo mundi et consummatio dabitur,

cum

uuusquisque pro merito peccatorum etiam poenis subjicietur

quodtempus Deus solus agnoscit, quando unusquisque quod meretur expendet. Iii unum sane finem putamus quod
:

bonitas Dei per Ghristum

suum universam

revocet creatu-

ram, subactis
cta Scriptura
»

et subditis
:

etiam inimicis. Sic enim dicit sana dextris

«

Dixit

Dominus Domino meo,Sede
inimicos tuos scabellum
est

meis, donec
»

ponam
si

pedum

tuo-

rum*.
^

Quod
1.

minus nobis maniliestum

quid in hoc

Psal. tx,

DE PRINCIPIIS,

LIB.

I.

100

indicet prophetlcus sernio, Paulo Apostolo discamus apeptius dicente,
))

quod

«

oportet

omnes inlmicos sub
Apostoli

C hrist um regndre, pedibus suis*. » Quod si

donecponafc

ne

ista

qui~

dem
sil

tam aperta

sententla salis nos edocuit quid

inimlcos ponl sub pedlbus, audi adUuc
:

eum

in conse)>

quentlbus

«

Oportet enlm

el

omnia esse subjecta^.

Quse

ergo est subjectio qua Chrlsto debent esse omnla subjecta?

Ego

arbitror quia ha^x ipsa qua nos

quoque optamus

ei esse

subjecti, qua subjecti ei sunt et Apostoli et

omnes

sancti

qui secuti sunt Chrlstum. Subjectionis enim

nomen qua
subjecta

Chrlsto subjicimur, salutem quae a Chrlsto est, indicat sub-

jectorum
)>

:

sicut et

Davld dlcebat

:

«

Nonne Deo

erit
II.

anima mea ? ab Ipso enlm salutare

meum^

»

fmem vldentes, cum omnes inlmlci subjecti erunt Christo, et cum novissimus inimlcus destruetur mors, et cum tradetur a Chrlsto cui omnia subjecta sunt,
Talem
Igitur

reguum Deo
plemur
sicut

Patri, ab isto,

inquam,

tali flne

rerum contem:

initia.

Semper enlm simihs
finis, ita

est iinls initlis

et ideo

unus cninlum

unum omnium
finis,
ita

intelhgi debet

initlum; et sicut

multorum unus

ab uno

inltia

multae dllTerentiae ac varletates, quae rursum per bonlta-

tem Del,
sancti in

et

cubjectlonem Chrlsti, atque unitatem Splritus

unum

finem qui

slt initio

simihs revocantur

:

om-

nes scilicet bi qui, in nomine Jesu genu flectentes, per hoc

ipsum

subjectionls^ suae inslgina declararunt,* qui sunt cce:

lestium terrestrlum et infernorum
ficationibus
illo

in

quibus tribus signihi vldellcet qui ab
et varletatibus

omnls unlversitas indlcatur,

uno

initlo

pro suis unusquisque motlbus

per diversos ordines pro merito dlspensati sunt; non enim
in hls bonitas substantiallter inerat, slcut in

Deo

et Christo

ejus et in Splrltu sancto. In hac
cst auctor
*
1

enim

sola Trlnitate, qua&
:

omnium,

bonitas substantialiter inest

caeteri

Coi. xv, 25.

2

Ibid. 26.

'

Psal. txi,

1.

104
vero accidentem
in beatitudine,

ORIGEIMS

eam

ac decidentem habent, et tunc sunt
et

cum

de sanctitate ac sapienlia

de ipsa

divlnitate partlcipant. Si vero ab

hujusmodi particlpatione
vitio

neghgant atque dissimulent, tunc
ahus
citius,

proprise

desidiae
sibi

ahus tardius, phis ahus, ahus rainus, ipsc
elTicitur.

causa sui lapsus vel casus
casus
iste

Et quoniam, ut dixlmus,

vel lapsus,
in se

quo de

statu suo quisque dechnat,

quamplurimam
positi

habet diversitatem pro mentls ac pro-

motlbus, quod ahus levius, ahus gravlus ad inferiora

dechnat, in hoc jam juslum judicium Dei providentiae, ut

unicuique secundum diversitatem
decessus et commollonis occurrat.
initlo

moluum pro
Ex

merito sui

hls sane qui in iho

permanserunt quod futuro

fini

simlle esse descripsi-

nius,

quidam ex ipsis in ordlnatione ac dlspensatlone mundi ordinem angehcum sorliuntur, ahi Vlrtutum, ahi Principatuum, ahi Potestatum, quod
in eos

videhcet exerceant po,*

leslalem qui habere super caput indlgent potestatem

ahi

Thronorum ordlnem, id est, judicandl vel regendi eos qui hoc
indigent, habentes officium; ahi

dominationem

slne

dubio

supcr servos

:

qu£e

omnia

eis

pro merlto et profectlbus suis

quibus In Dei partlclpationem imltationemque profecerant,
aeqno justoque judlclo dlvina contuht Providentia. Hi vero
qul de statu prlmae beatltudlnls moti

quidem

sunt,

non

ta-

men

irremediabihter moti, Ihis quos supra descripslmus,
sunt ac

sanctis beatisque ordinlbus dlspensandi subjecti

regendi

;

quorum

adjutorio usi, et instltutiombus ac dls-

clphnls salutarlbus reformati, redlre ac restltul ad statum
suae beatltudinis posslnt.

Ex qulbus

existlmo, prout ego

senlire

possum, hunc ordinem humani generis Institutum,

qui ulique in futuro saeculo, vel supervenlentlbus saecuhs,

cum
*

coelum

novum

et terra

nova secundum Isaiam

erit

*,

restituetur in
Isai. i.xvi, 2i.

iham unltatem quam promlltit Dominus Je-

»

DE PRINCIPIIS,
sus diceiis ad
n
))

LIB.

I.

1

o5
is-

Deum
in

patrcui dc suis discipulis

:

«

Non pro

tis

rogo solum, sedet pro omiiibus qui credituri sunt per

verLum eorum
le,
ait
«

me, me,

ut

omnes unum
nobis
sicut et

sint, sicuL

ego in

))

Pater, et tu in
:

ita et isti in

ilerum ubi
»

Ut

sint

unum,

unum sint*. » Et nos unum sumus,
in

ego

in ipsis et tu in

me, ut sint et ipsi consummati

uno

^.

Et

sicut confirmat nihiiominus etiam Paulus Apostolus di:

cens
»

Donec occurramus omnes in unitatem fidei in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Ghristi \ »
«

Et

sicut

idem Apostolus jam nos etiam

in praesenti vila

in Ecclesia positos, in

qua utique futuri regni

est iorma,
:

ad hanc
«

eamdcm

unitatis similitudinem cohortatur dicens

Ut eadem

dicatis

omnes,

et

non

sint in vobis schismata,

» sitis
»

autem

perfecti in

uno eodemque sensu, atque

in

una

eademque
III.

sententia

^. »

Sciendum tanien

est

quosdam qui ex uno

principio

quod supra diximus,

delapsi sunt, in

tantam indignitatem

ac mahtiam se dedisse ut indigni habiti sint institutione
hac, vel eruditione qua per carnem

humanum

genus ad-

jutorio virtutum coelestium instituitur atque eruditur, sed

e contrario etiam adversarii atque repugnantes his qui eru-

diuntur atque imbuuntur, existunt.

Unde
vita

et

agones quosre-

dam

atque certamina omnis haec habet

mortalium,

luctantibus scilicet et repugnantibus adversum nos his qui
sine ullo respectu de statu

mcHori delapsi sunt, qui appel-

lantur diabolus et angeli ejus, caeterique ordines malitia?,

quos Apostolus de virtutibus contrariis nominavit.
si

Jam

vero

aliqui

ex his ordinibus qui sub principatu diaboH agunt,

ac muHtiae ejus obtemperant, poterunt aiiquando in futuris
saecuHs converti ad bonitatem, pro eo
beri facultas arbitrii
'

quod

est in ipsis ii-

:

an vero permancns
ii^jj^ 22, 25.

et inveterata niaiv, i5.

Joai;. XVI I, 20, 21.

2

•''

Ephes.

''

i

Cov.

i,

)o<

io6
lilia veliit

oniGEivis
in

naturam quamdam ex consuetudine convertasi

tur, etiam tu qui legis probato,

omnimodo neque
ista

in his

quae videntur temporalibus saeculis, neque in his quae

non

videntur et aeterna sunt, penitus pars

ab

illa

etiam

finali

unitate atque convenientia discrepabit. Interim

tam

in his

qua3 videntur, et temporahbus saeculis,

quam

in

illis

quae

non videntur
ratione, pro
ut
alii

et aeterna et

sunt,

omnes

isti

pro ordine, pro
:

modo

meritorum dignitatibus dispensantur

in primis,

alii

in secundis, nonnulli etiam in uitimis

temporibus, et per majora ac graviora supplicia, necnon et
diuturna, ac multis, ut
ita

dicam,

saeculis tolerata asperio-

ribus emendationibus reparati et restituti eruditionibus pri-

mo

angelicis,

tum deinde etiam superiorum graduum

vir-

tulibus, et sic per singula ad superiora provecti usque ad ea

quae sunt invisibilia et aeterna perveniant, singulis videlicet

quibusque ccelestium virtutum
specie peragratis.

officiis

quadam eruditionum

videtur

Ex quo, ut opinor, hoc consequentia ipsa ostendere, unamquamque rationabilem naturam
et

posse ab uno in alterum ordinem transeuntem per singulos
in

omnes,

ab omnibus in singulos pervenire,

dum

acces-

sus profectuum defectuumve varios pro motibus vel conatibus propriis unusquisque pro liberi arbitrii facultate perpetitur.

IV.

Quoniam sane quomodo

visibilia

quaedam

dicit esse

Paulus et

temporalia, alia vero praeter haec invisibilia et aeterna, quaeriraus

haec quae videntur temporalia sint
nihil

:

utrumil-

ne pro eo quod
lis

omnino post

haec erunt in
illa

omnibus

futuri saeculi spatiis, quibus dispersio

unius princi-

pii

atque divisio ad

unum

et

eumdem

fineni ac similitudi-

nem

reparetur; an pro eo quod habitus quidem

eorum
quod

quae videntur transeat,

non tamen eorum substantia omid

nimodo corrumpatur. Et Paulus quidem videtur

l)i;

PRINCiPlIS, LIB.

I.

107
:

posterlus diximus
»

confirmare, cirm dicit

«

Transit enim
:

habitus hujus

))

peribunt, tu

mundi *. » Sed et David cum dicit « CoeU autem permanebis, et omnes sicut vestimenamictum mutabis
eos, sicut vesSi
:

))

tum

veterascent, et vehit

eadem videtur ostendere. enim mutabunlur coeH, utique non perit quod mutatur si habitus mundi transit, non omnimodo exterminatio
» ^, »

timentum mutabuntur

et

vel

perditio substantise materiahs

ostenditur, sed immutatio

quaedam

fit

quahtatis, atque habitus transformatio. Esaias
dicit,

quoque cum per prophetiam
»

quia

«

erit

coelum nointel-

vum,

et terra

nova^,

»

similem sine dubio suggerit

lectum. Innovatio

namque

coeh et terrae et transmutatio

habitus hujus mundi, et immutatio coelorum, his sine dubio
praeparabitur qui, per illam viam
iler agentes,

quam

supra ostendimus

ad illum flnem beatitudinis tendunt, cui etiam
dicuntur, in quo fine omnia et in

ipsi inimici subjiciendi

omnibus
naturam,

dicitur esse Deus. In
id est

hoc

fine

si

quis materialem

corpoream, penitus interituram putet,nullo
intellectui

omnino genere

meo

occurrere potest

quomodo

lot et tantoe substantiae

vitam agere et subsistere sine corsolius Dei, id est Patris et Filii et

poribus possunt,

cum

Spiritus sancti naturoe id

proprium

sit,

ut sine materiali

substantia, et absque ulla corporeae adjectionis societate
intelligatur subsistere. Alius fortasse dicet,
line

quoniam
erit

in illa

omnis substantia corporalis

ita

pura

atque purpuritatis

gata, ut aetheris in

modum

et coelestis

cujusdam

atque sinceritatis possit
habitura
et
*

intelligi.

Certius
et
si

tamen

qualiter sc

sit

res, scit solus

Deus,

qui ejus per Christuno

Spiritum sanctum amici sunt.
1

Coi. VM, 01.

2

Psal.

cii,

27.

^

Isai. lxvi, 22.

I08

ORIGEMS

CAPUT

VII.

De incorporeis et corporeis.
I.

Haec quidem quae superius disseruicius, j^cnerali nobis
sint,

sermone digesta

per consequentiam magis intellecpelractata alque discussa de

tuum quam defmilo dogmate
ralionabilibus naturis, post

eum locum quem

de Patre

et

Filio etSpiritu sancto pro nostris viribus exposuimus.

Nunc

ergo videamus quae sint de quibus disserere in consequentibus convenit

Ecclesiae

secundum dograa nostrum, id est secundum fidem. Omnes animae atque omnes rationabiles

naturae factae sunt vel creatae, sive sanctac sint, sive ne-

quam;
reae

quae
:

omnes secundum propriam naturam incorposunt

sunt

sed et per hoc ipsum quod incorporeae sunt, nifactje
,*

hilominus

quoniam quidem omnia

a

Deo per
in

Christum

facta sunt, sicut generaliter
:

Joannes docet
et

Evanerat

gelio, dicens
» » »

«

In principio erat

Verbum,

Verbum

apud Deum,

et

Deus

erat

Verbum. Hoc
et

erat in principio

apud Deum. Omnia per ipsum

facta sunt, et sine ipso fac-

tum

estnihil*.

»

Per speciesautem

numeros ordinemChristum,
sunt

que describens ea quae

facta sunt, Paulns Apostolus disserit
facla esse pcr

hoc modo, quo omnia ostendat
dicens
»
»
:

«

Et cmnia in ipso creata sunt quae

in ccElis

et quae in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive

Sedes,

sive

Dominationcs, sive Principatus, sive Potestates,

omom-

»

nia per

ipsum

et in ipso creata sunt, et ipse est ante
»

»

nes, et ipse est caput^.
facta esse

Manifesle ergo in Christo et per
et creata pronuntiat, sive visibi-

Christum
lia

omnia

quae sunt corporalia, sive invisibilia, quae

non

alia

etiam

arbilror

quam
vel

incorporeas spiritualesque virtules.

Horum

autem quae
^

corporca vel incorporea gencraliter dixerat,

Joaii.

1,

1, 2, 5,

2 (;q1_

,^

iG, i-.

Dli

PRTMCIPIIS,

LIB.

I.

1

OCj

ul

iiiihi

videtur, in sequentibus

enumerat species,

id est Se-

(lcs,

Dominationes, Principatus, Potcstates, Virtules. Haec
a

autem

nobis prcedicta sint volentibus per ordinem ad

iii-

qiiisitionem solis et luna3 vel stellarum per consequentiam

pervenire

:

utrum etlam

ipsa inter principatus haberi conin ao;/^?, id est, in
sint

veniat pro eo

quod dicunlur
;

principatum

diei facta, vel noctis

an putanda

istum solum habere

principitum
runt,
II.

diei

ac noctis*, quas illuminando officium gesint

non tamen

de

illo

ordine principatuum principes.

Verumtamen cum

dicitur quia

omnia per ipsum

facta

sunt, et in ipso creata sunt omnia, sive qufe in coelis sunt sive

quae sunt in terra,

non potest dubitari quod etiam ea quae
in

in

firmamento sunt, quod ccelum utique appellatur,
minaria
tur.
ista posita esse

quo

lu-

dicuntur, inter coelestia numerenfacta esse vel creata, et in his
re-

Tum

deinde

cum omnia

quae facta sunt, nihil esse
cipiat,

quod non bonum malumque
sit,

atque utriusque capax
invenerit;

evidenter sermo dispu-

tationis

quomodo

putabitur consequens quod

etiam nostrum quidam de sole et luna vel sideribus opinantur, ut inconvertibiles sint, et contrarii incapaces? Id-

que nonnulli etiam de sanctis Angelis,
de animabus quae apud
illos spiritualis

ha3retici vero

etiam

naturae appellantur,

existimaverunt. Primo ergo videamus quid ipsa ratio de
sole et luna ac stellis inveniat,
sl

rectum

est

quod quidam

putant, convertibilitatis eos esse alienos, et
potest de sanctis Scripturis

quantum

fieri

primum adhibeatur

assertio.
stellae

Job namque

ita

videtur ostendere, quod non solum

possunt esse subditae peccatis, verum etiam quod mundae

non
«

slnt a

contagione peccati. Ita

namque scriptum
in

est

:

StelUe

quoque non sunt mundae

conspectu ejus^.

»

Quod non

uliquc de corporis earumsplendoresentitur; versi

bi causa, ut

diceremus, Vestin^enlum non

est

mundum

:

110

ORIGENiS
si Ila

quod

intelligatur,

ad conditoris sine dubio revocatnr
in

injuriam,

si

quid

immundum

splendore earum corporis

enim per induslriam suam, neque lucidius sibi corpus assumere, neque minus purum per desidiam poterunt, cur quasi non mundae stellae culpentur, si neque,
accusetur. Si

quia mundae sunt, laudabuntur
III.

?

Sed

ut haec manifestius intelligi possint, eliam illud
si

primo debemus inquirere,
nabilia intelligi fas est;

animantia haec esse

et ratio-

tum deinde utrum animae ipsarum
an anteriores
suis

pariter

cum

suis corporibus extiterunt,

corporibus videantur: sed et post consummationem saeculi
si

inteUigendum

est eas relaxandas esse corporibus
vita, si ita

;

et siilhi-

cut nos cessamus ab hac

etiam

ipsae a

mundi

minatione cessabunt. Quamvis hoc inquirere audaciae cu-

jusdam videatur, quoniam tamen captandae veritatis studio provocamur, quae possibiHa nobis sunt, secundum gratiam
Spiritus sancti scrutari et perlentare

non videtur absur-

dum. Putamus ergo posse ea per hoc animantia designari, quod et mandata dicuntur accipere a Deo, quod utique non
nisi

rationabihbus animantibus

fieri solet.

Ait ergo

:

Manista

datum

ego omnibus

stellis prcecepi.

Quae autem sunt

prsecepta? sciHcet ut

unumquodque astrum suo ordine
planetae,

suis-

que cursibus

indultae sibi quantitatis

splendorem praebeat

mundo. AHis enim qui vocantur
nibus, ahis hi quos
a-xlccvslg

moventur ordi-

vocant. In quo id manifeslissicorporis sine anima

me ostenditur, quod neque motus iHius
effici

potest;

neque quae animantia sunt, possunt aHquando

esse sine motu. Stellae vero

cum

tanto ordine ac tanta ra-

tione moveantur, ut in

nuHo prorsus cursus earum aH-

quando

visus

sit

impeditus,

quomodo non

est ultra

omnem

stoHditatem tantum ordinem, tantamque disciplinae ac rationis

observantiam dicere ab irrationabilibus exigi vel ex-

DF,

PRIiVCIPIIS,

LIB.

I.

111

Apud Hlereuiiam saue etiam reglua coell luna esse uominatur^ Quod si animanles sunt stellcc, et rallonabiles
pleri ?

animanles, sine dubio videbitur inler eas et profectus
quis et decessus.
»

ali-

Hoc enlm quod

ait

Job

:

«

Stelloe

non

sunt mundae in conspectu ejus ^,» talem mihi

quemdam

videtur indicare intellectum.
IV.

Jam

vero ea quae anlmantia esse et ralionabilia, con-

sequentla dispulationis invenit, utrum
riter

anlmata videantur eo tempore,
«

cum cum
et

corporibus padicit Scriptura

quia
» »

fecit

Deus duo luminaria magna,
diei, et
'
:

luminare majus

in

prlncipatum

luminare minus in prlnclpatum

noctis, et stellas

»

an non

cum

ipsls

corporibus, sed

extrinsecus faclis

jam corporlbus

inseruit splritum, pervi-

dendum

est.

Ego quidem susplcor extrinsecus insertum
per conjecturam
facilis assertlo esse

esse

spiritum, sed operae pretium videbltur de Scripturls hoc

ostendere. bitur
:

Nam Nam

vide-

Scripturarum autem testimonlis utique
per conjecturas

difricilius

affirmatur.
Si

ita possibile est ostendl.

homlnis anlma, quse utlque inferior
est,

est

dum

hominls

anlma

non cum corporlbus

ficta,

sed extrinsecus pro-

prie probatur inserta,
coelestia designantur.

multo magls eorum animantlum quse

Nam quantum

ad homines spectat,

quomodo cum corpore slmul ficta anima videbitur ejus qui in ventre suum fratrem supplantavit ^^ id est Jacob ? Aut quomodo simul cum corpore ficta est anima, vel plasmata
ejus qui,

adhuc

in ventre matris suae positus, repletus est

Spiritu sancto?
et

Joannem

dico trlpudlantem in utero matris,

magna

se exultatione jactanlem pro eo

quod

salutatlonis

vox Mariae ad auresElizabelh sua3 matris advenerat^ Quo-

modo cum

corpore simul

ficta est et

plasmata etlam

illius

anima qui, antequam
* *

in utero formaretur,
5.

notus esse
^*

Deo

Jer. VII, 18.
I,

2

Joan. xxv,

^

Gen.

i,

10.

Icl.

xxv, 22.

Luc.

4i.

112
dicilur, et
al)

ORIGENIS

antequam de vulva procederet,
forle

sanctiflcatus est

eo*

?

Ne
Et

non

judicio, nec pro meritis replere ali-

quos Deus videatur Spiritu sancto, et sanctificarc non
merito.
«

quomodo effugiemus

illam

vocem

quae ait

;

Numquid injustitia est apud Deum ? Absit ^. Vel illud : » Numquid personarum acceptio est apud Deum^ ? » Hoc enim consequitur eam defensionem quae animas subsistere simul cum corporibus asseverat. Quantum ergo ex comparatione humani status concipi potest, consequens puto

multo magis haec de coelestibus sentienda, quae eliam
hominibus
tendere.

in

ratio ipsa et Scripturae auctoritas videtur os-

V. Sed videamus
libus slgnificanliam

si

quam

proprie etiam de ipsis coeles-

jam apud Scripturam sanctam posait ita,

simus invenire. Paulus Apostolus
(i

quoniam,

inquit,

vanitati creatura

subjecta est non volens, sed propter

»
» »

eum

qui subjecit in spe, quia et ipsa creatura libera-

bitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filio-

rum Dei

'. »

Gui obsecro vanitati creatura subjecta
vel

est,

vel quae creatura,

quomodo non
ipsa

volens, vel sub

qua

spe? quo autem

modo
Sed

creatura liberabitur a
:

servi«

tule corruptionis?

et alibi ipse Apostolus ait

Nam

»expectatio
» »

crealurae revelationem filiorum
alibi ait
:

Dei expecnos, sed
»

tat^» Et iterum
et ipsa

«

Non solum autem

creatura congemiscit, et condolet usque nunc ^
est qui
sit

Unde inquirendum
ejus.

gemilus, vel qui sint dolores

Et primo ergo videamus quae est vanitas cui creatura

Ego quidem arbitror non esse aliam vanitatem quam corpora nam, licet aetherecsm sit corpus astrorum, tamen est materiale. Unde et Salomon mihi universubjecla est.
:

sam corpoream naturam
^

velut

onerosam quodammodo,
'

et

Jcr. 1,5.

2 j\ovr). ix,

i4-

^

1^'-

"?

^

Kj.

''

^<^^-

'*''">

'^-^h

21

*

Ibid.

•'

Ibid.

a'y.

.

UE

pRiisciPiis,

Lin.

r.

jio
videtur appel-

vigoreni spirituum retardanlem hoc
lare
»
:

modo

«

Vanitas vanitatuni et omnia vanilas, dixit Ecclesiasvanitas
:

tes.

Omnia

respexi enim, imjuU^ et vidi universa

»

quaj sub sole sunt, et ecce

omDia
illa

vanitas*.

»

Huic ergo vasui obtinct

nitati

creatura subjecta est,
in

prajcipue creatura quse uti-

que maximum
principatum
;

hoc mundo

et

egregium operis

id est, sol et luna et stellae vanitati subjecta

dicuntur, corporibus indita, atque ad illuminandi officium

humano
»

generi deputata.

«

Et non, inqml^ volens creatura
»

haec vanitati subjecta est^.

Non enim

voluntate exhiben-

dum
ille

suscepit ministerium vanitati, sed

quoniam volebat

qui subjiciebat, propter
his qui

eum

qui subjecit, promitten-

tem

non voluntate

vanitati

subdebantur, quod ex-

pleto magnifici operis ministerio liberabuntur ab hac servitute corruptioiiis et vanitatis,

cum

redemptionis
et

glorias

fdiorum Dei tempus advenerit. Qua spe accepta,

quam

promissionem complendam sperans miiversa creatura congemiscit

nunc inlerim ulpote etiam alFectum habens erga
si

eos quibus ministrat, et condolet per patientiam quoe pro-

missa sunt sperans. Intuere etiam illud,
potest
tate
illa

forte aptari

vox Pauli

his qui, Hcet

non

volentes, pro volun-

tamen ejus qui

subjecit, et pro

repromissionum spe
resolvi, vcl
»

vanitati subjecti sunt,
»

qua

ait

:

«

Oplarem enim
sol dicere

redire, et esse

cum

Ghristo

:

multo enim melius\
quia
«

Puto

enim quia
»

similiter possit

etiam

optarem
in carne
:

resolvi vei redire et esse

cum
:

Christo
«
;

:

multo enim me~

» lius. »
»

Et Paulus quidem addit

Sed permanere
»

magis necessarium propter vos
in

sol

vero potest dicerc

Permanere autem

hoc

coelesti et lucido

corpore magis

necessarium, propter revelationem filiorum Dei.
sane etiam de luna et
stellis

Eadem

sentienda sunt et dicenda. Vi-

dcamus nunc quae
*

sit
^

etiam liberlas creaturae, vel quae abRom.
vni, 20.

Ercl<;s.

I.

1, ct i4.

^

philip.

1,

25, s^

VII.

8

il4
solutio servitiitis.
Patri,

ORIGENIS

Gum
ista

tradiderit Christus

regnum Deo regnum

et

tunc etiam

animantia

cum

prius

Christi

fuerint efiecta, simul

cum omni
erit
sit

regno etiam Patri regnanda
in

tradentur

:

ut

cum Deus

omnia

omnibus, etiam
sicut in

ista

cum

sint

ex omnibus,

et in istis

Deus

omnibus.

CAPUT
De
I.

VIII.

Angelis.

quoque ratione etiam de Angclis utendum puto, nec existimandum quoniam fortuito accidat ut illi Angelo illud injungatur ofTicium, verbi gratia, ut Raphaelo curandi
Simili

medendi opus, Grabrielo bellorum providentia,Michaelo mortalium preces suppHcationesque curare; haec enim ofet
ficia

promeruisse eos non ahler pulandum

est,

quam

ex

suis

quemque meritis et pro studiis ac virtutibus quae ante mundi hujus compagem gesserint, suscepisse tum deinde
:

in

archangehco ordine
alios

illud vel illud officii

genus unicuique

deputatum;

vero in Angelorum ordine meruisse deillo vel illo

scribi, et agere

sub

Archangelo, vel
dixi,

illo

duce,

vel principe ordinis sui.

Quae omnia, ut

non

fortuilo

atque indiscrete, sed aptissimo et justissimo Dei judicio ordinata sunt, et pro meritis disposita ipso judicante et pro-

bante

:

ut

illi

debeat*,
ut
sit

illi

quidem Angelo Ephesiorum committi Ecclesia vero alii Smyrnensium et ille quidem Angelus
;

Petri, alius vero ut

sit

Pauli

:

tum demum per

singulos

minimorum
et quis

qui sunt in Ecclesia,qui vel qui, ascribi singulis
:

debeant Angeli qui etiam quotidie videant faclem Dei

sed
ti-

debeat esse Angelus qui circumdet in circuitu

mentium Deum. Quae utique omnia non casu neque
tuito geri,
*

for-

nequc quia naturaliter

tales facti sunt, existiman-

Apoe.

II.

Dli

PRINCIPIIS, LIH.

I.

1

l5

dum est, ne

etiam in hoc factoris inaequalitas accusetur sed
:

pro meritis et virtutibus ac pro uniuscujusque vigore et ingenio deferri a justissimo et aequissimo moderatore

omnium

crcdendum
II.

est

Deo.

De

his vero qui naturas esse spirituales diversas aflir-

mant, aUquid dicamus, nc

forte

incurramus

in illas ineptas

atque impias fabulas eorum qui naturas spirituales diversas
et

ob hoc

a diversis conditoribus institutas,

tam
:

in coelesti-

bus

quam

etiam inler animas

hominum

fingunt

dum

ct uni

eidemque conditori diversas naturas rationabilium creaturarum ascribi videtur absurdum, sicut vere absurdum est,
et

causam tamen ejus

diversitatis

ignorant.

Aiunt enlm

consequens non videri ut unus atquc idem conditor nulla
extante causa meritorum,
aliis

potestatem dominationis
aliis

in-

jungat, alios subjiciat dominantibus,

tribu.at princi-

patum,

alios subjectos faciat principibus esse.

Qua? utique

omnia, ut ego existimo, consequentia rationis hujus
supra exposuimus, redarguit atque confutat, per
diversitatis ac varielatis in singulis

quam

quam causa

quibusque creaturis os-

tenditur ex ipsarum motibus vel ardentioribus, vel pigrioribus,

secundum virtutem,

dispensantis ina^qualitale
ita

secundum maliliam, non ex descendere. Sed quo facilius hxc
vel

esse in coelestibus agnoscantur, de his quae inter

homines

gesta sunt, vel geruntur, proferamus exempla, ut conse-

quenter ex visibilibus etiam invisibilia contemplemur. Pau-

lum
in

vel

Petrum

sine dubio spiritualis naturaa fuisse confir-

mant.

Cum

ergo contra pietatem Paulus egisse inveniatur,

eo quod persecutus est Ecclesiam Dei*,

cumque Petrus
sit

peccatum tam grave commiserit,
gante se
stus^
:

ut ancilla ostiaria interro

cum juramento
isti,

affirmarit nescire se quis

Ghriiii

quomodo
I,

qui

secundum

illos spirituales

sunt,

peccata hujusniodi corruerunt;
^

maxime cum

soleant fre-

Galal.

i3.

2

Maiili. xxvi, 72.

8.

1

I

G

ORlGliNlS

(jiienler asserere, et dicere
w

quoniam
Et
si

inalos fructus facere *?»

non potest arbor bona utique arbor bona non po«

test fructus

malos facere, secundum ipsos vero de radice

bona3 arboris erant Petrus et Paulus;

quomodo

islos fruclus

tam pessimos
est,

attulisse

putandi sunt?

Quod

si

responderint

ea quae comminisci solcnt,

quoniam non Paulus persecutus
quare Paulus,
nihil

sed alius nescio quis qui erat in Paulo; neque Petrus
:

negavil, sed alius negavit in Petro

si

peccaverat, dixit quia« non
»

sum dignus

vocari Aposlolus,
^?
?
»

quoniam perseculus sum Ecclesiam Dci
flevit

cur autem et

Petrus alio peccante ipse

amarissime

Ex quo omnes

quidem illorum
III.

ineptioe arguentur.

Secundum nos

vero nihil est in omni rationabih
sit

creatura,

quod non tam boni quam mali

capax. Sed

non

continuo, quia dicimus nullam esse naturam quae non pos-

mahmi, idcirco confirmamus omnem naturam recepisse mahjm, id est malam eflectam sicut csl dicere quod omuis hominis natura recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit; et iterum omni homini possibile esl discere artem grammalicam vel medicinam, non tamen idcirco ostenditur omnis homo vel ineslt

recipere

:

dicus esse, vel grammalicus

:

ita si

dicimus nullam esse

naturam quae non

malum, non tamen continuo etiam receplsse malum deslgnalur. Secundum nos namque ne diabolus quldem ipse incapax fuit boni non tamen idcirco quia potuit recipere bonum, etiam vohiit, vel virtuti operam dedlt. Sicut enim per haec quae de Prophclis exempossit recipere
:

pla protuhmus, edocelur, fuit radiso Dei in

ahquando bonus, cum

in paiste

medio Gherubim versaretur. Sicut ergo

habuit quidem in se vel vlrtutis reciplendae vel mahtlae fa-

cuhatem,

et a vlrtute

dechnans tota se mente convertlt ad

malum

:

ita

etiam cailerae creaturae

cum

utriusque habeant

*MaUh.

vn, )8.

^

i

Cor. xv,

9.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

I.

I
,

I/

facultalem, pro arbitrii liberlate fugientes

malum, adhaerent

bono. NuIIa igitur natura est quac non recipiat

malum, excepta Dei natura quse ct Christi; sapientia enim est,et recipere non potest; et justitia

bonum vel bonorum omnium fons est,
sapientia utique stultitiam
est, justitia

autem nunest vel ratio,

quam
et

profecto injustitiam capiet; et
efTici

Verbum
;

quae utique irrationabilis

non potest

sed et lux est,

lucem certum
quoque

est

quod tenebrae non comprehendant.
naturaliter
alia

Similiter

et

natura Spiritus sancti, quae sancta est,
:

non
liter

recipit pollutionem

enim

vel substantiaest,

sancta

est.

Si

qua autem

natura sancta

ex

assumptione hoc vel inspiratione Spiritus sancti habet ut
sanctilicetur,
sibi,

non ex sua natura hoc possidens, sed accidens
Ita et

propter quod et decidere potest quod accidit.

accidentem justitiam quis habere potest, unde et decidere

eam

possibile est.

Sed

et

sapientiam quis accidentem nihilo-

minus habet, quamvis
sapientes, et

in nostra
si

positum

sit

potestate, stueffici

dio nostro et vitae merito,
si

sapientiae

operam damus,

semper

id studii

geramus, semper sapientiae

participemus, et id nobis vel plus vel minus accidat, sive

pro merito
Dei,

vitae, sive

pro studii quantitale. Benignitas enim

secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit ad beatum finem illum ubi decidit et aufugit omnis
dolor, et tristitia, et gemitus.

IV. Puto ergo,

secundum quod mihi

videtur,

quod

prae-

cedens disputatio sufficienter ostenderit quod non indiscreto vel fortuito aliquo casu, vel Principatus teneant prin-

cipatum, vel

caeteri

ordines

sed pro meritis suis
cet

suum quisque sorliaturofficium, gradum dignitatis hujus adepti sunt, livel scire vel quaerere qui
illi

non

sit

nostrum
in

actus fue-

rint per

quos

istum ordiuem venire meruerint. Sed hoc

lantum

scire sufficit

ad Dei aequitatem

el justitiam

demons-

trandam, quia secundum sententiam Apostoli Pauli, «perso-

Il8
»

ORIGENIS
est

narum acceptio non

apud Deurn*,
nisi

» qiii

potius

omnia

pro meritis singulorum profectibusque
ergo Angelorum officium
testates nisi

dlspensat.

ex merito constat,

Neque neque Po-

ex profectu suo agunt potestatcm, neque quae
id est judicandi vel regendi potestates,

nominantur Sedes,
tra

id nisi ex meritis administrant;

neque Dominationes conunus
iste

meritum dominantur

:

et est

summus

et

exceU

lentissimus ordo in coelestibus rationabilis creaturse gloriosa

olTiciorum varietate dispositus. Simillter sane eliam de adversariis virtutibus sentiendura est, quae se in id loci atque
officii

praebuerunt, ut hoc quod principatus, vel potestates,
rectores tenebrarum, vel spiritualia nequitiae, vel

vcl

mundi

spiritus maligni, vel
tialiter id

daemonia

immunda
tales

sunt,

non substan-

habeant, neque quia

etiam creati sunt, sed

pro motlbus suis et profectibus quibus in scelere profecerunt, hos malitiae sortiti sunt gradus. Et est alter iste ordo
rationabilis creaturae, qui se ita praeceps nequitiae dedit, ut

revocari nolit magis

quam non

possit,

dum

scelerum rabies

jam
lis

libldo est, et delectat. Terlius vero creaturae rationabi-

ordo est earum quae ad

humanum

genus replendum aptae

judicantur a Deo, id est anlmae

hominum, per profectum
:

eliam in illum Angelorum ordinem assnmptae

ex quibus Dei
facti

quosdam videmus assumi,
iuerint, vel
filii

illos videllcet

qui

Hlli

resurrectionis, vel hi qui dereliquerint tefilii

nebras, et dilexerint lucem, et facti fuerint
qul
et

lucis; vel hi
filii

omnem pugnam superantes,
Dei fuerint
;

et pacifici efFecti,

pacis

filii

vel qui mortliicantes

membra

sua quae

sunt super terram, et transcendcnles non sohim corpoream

naturam,' verum etiam anlmae ipsius ambiguos fragilesque

motus adjunxerint
sint

se

Domino,

facti

ex integro spiritus, ut
ipso slngula quaeque

cum

illo

unus

spiritus

semper,

cum

discernentes, usquequo perveniant in hoc ut perfecle efFecti
*

ColoSS.

III,

9.5.

Dli

PRINCIPIIS,

Lin,

I.

119

spirltualcsoiiinladiscernantperhoc quocl inomni sanctitale
illuminati scnsu per

Verbum

et sapientiam

Dci a nullo pe-

nitus possint discerni. llla sane nos

nequaquam recipienda
vel requiri vel
sui

censemus, qua? et

a

quibusdam superfluo

astrui solent; id est,

quod animae

in

tantum

decessum

veniant, ut naturae rationabilis ac dignitatis oblitae eliam
in

ordinem irrationabilium animantium,

vel bestiarum, vel

pecudum devolvantur: pro quibus etiam quasdam
turis
vel

ex Scrip-

commentitias afferre astructiones solent, id est quod

pecus cui se mulier contra naturam subjeceiit, in reapariler

tum

cum

muliere devocetur ac lapidarl pariter ju-

beatur; vel quod taurus cornupeta lapidari nihilominus praecipitur; sed et

quod Balaam

asina os ejus
in

Deo aperiente
voce respon-

locuta est, et subjugale

mutum

hominum

dens arguit propheta? demenliam. Quas nos non solum non
suscipimus, sed et omnes has assertiones

demnostram venientes tamen suo loco et tempore confutato hoc perverso dogmate
et depulso, ea quoe

eorum contra firefutamus atque respuimus. Verumillis

de sanctls Scripturis ab

prolata sunt,

qualiter intelligi debeant

exponemus.

0^4

120

OHIGEINIS

LIBER SECUNDUS.

CAPUT
I.

I.

Consequens nunc videtur,
de

licet

omnia quae superiori
dis-

libello disserta sunt,

mundo

alque ejus ordinatione

serta sint, proprie

tamen de

ipso

mundo pauca

repetere,

id est de initio ejus ac fine, vel his quae inter initium ac

linem ejus per dlvinam Providentiam dispensantur, seu de
his qui ante

mundum

facta vel post

mundum

facienda pu-

tantur. In
status

quo hoc primum evidenter apparet, quod omnis ejus, qui est varius ac diversus, non solum ex ratio-

nabillhus et dlvinioribus naturis, et ex diversis corporlbus
constet, sed ex mutis animanlibus, id est feris, bestlls, pe-

cudlbus, et avibus, atque omnibus quse in aquis vivunt

:

tum

deinde ex

locis, id est cceli vel

coelorum, et terrae vel aquae;

sed et ex eo qul medlus est aere, vel

quem

aetherem dlcunt,

alque ex omnlbus quae procedunt vel nascunlur ex terra.

Cum

ergo tanta

sit

mundi

varletas, atque in Ipsis rationabi-

llbus animantibus

slt

tanta diversitas, propter
diversitas

quam ellam
:

omnls reliqua varielas ac

putanda

est extllisse

quam causam aham
praecipue
si

dici

oportebit qua

intueamur Illum
initli sui,

mundus extiterit, fuiem per quem omnla resli-

tuenda

in

slatum
si

hbro superlori dissertum est?

Quod
sitatls,

utique

consequenter dictum videtur,
tantae

quam

aliam,

ut diximus,
nisi

causam putabimus
qui ab

hujus mundl dlver-

diversitatem ac varletatem
illa inltii

motuum

ac prolap-

suum eorum

unitate atque concordia in qua

DE
a

PRIPCCIPIIS,

LllJ.

I,

19.1

Deo

priniitus procreali sunt, deciderunt, et

ab

illo

boni-

tatis statu

conimoti alquc distracti, diversis deliinc animoac desideriis agitati,

rum motibus
tum
varias
II.

unum

illud et indiscre-

natura? sua3

bonum pro

intcntionis suae diversitate in

deduxerunt mentium qualitates?

Deus vero per inefTabilem
fiunt,

sapientiae suae

artem omnia

quae

quoquomodo

ad

utile aliquid, et

ad

communem
ipsas

omiiium transformans ac reparans profectum, has
creaturas quae a semetipsis in tantum
dislabant, in

animorum

varietate

unum quemdam

revocat operis studiique con-

sensum, ut

diversis licet

motibus animorum, unius tamen

mundi plenitudinem perfectionemque consumment, atque ad unum perfectionis finem varietas ipsa mentium tendat. Una namque virtus est quae omnem mundi diversitatem constringit et continet, atque in unum opus varios agit motus,

ne

scilicet

tam immensum mundi opus

dissidiis solvere-

tur

animorum. Et propter hoc opinamur parentem omnium
salute universarum

Deumpro

creaturarum suarum per inefita

fabilem Verbi sui ac sapientiae rationem

haec singuia dis-

pensasse, ut singuli quique spiritus, vel animi, vel quoquo-

modo
ret,

appeilandae sunt rationabiles subsistentiae,

non contra

arbitrii iibertatem, vi in aliud

quam motus

mentis suae age-

cogerentur, et per hoc adimi ab his videretur iiberi
:

facultas arbilrii
sius

immutabat

:

quod utique qualitatem jam naturae ipet diversi motus propositi earum ad unius
utiiiteraptarentur,
aliae

mundi consonantiam compelenteratque
-dum
aliae

juvari indigent,

aliae

juvare possunt,
in

veio pro-

ficientibus

certaminaatqueagonesmovent,

quibuseorum

probabiiior liaberetur industria, et certior post victoriam
reparati gradus statio teneretur quae per difficultales labo-

lantium
III.

constilisset.
in diversis sit olficiis ordinatus, a se discrepans

Quamvis ergo

non

tamen dissonans atquc

mundi

totius intelli-

»

l'i'i

ORlGliNlS
est status
:

gendus

sed slcut corpus nostrum
est,

unum

ex multi.4
ita et

membris aptatum
universum

et ab

una anima continetur,

mundum

velut animal

quoddam immensum

at-

que immane opinandum puto, quod quasi ab una anima
virtule Dei ac ratione teneatur.

Quod

etiam a sancta Scripest per

tura indicari arbitror per illud

quod dictum

Prophe-

lam
et
»

:

«

Nonne coelum
:

et

terram ego repleo,

dicit

Dominus*?
ju-

iterum

«

Coelum mihi sedes, terra autem scabellum pe»

dum meorum^;
«

et

quod Salvator

dixit,

cum ait non
est;

randum
»

neque per coelum, quia sedes Dei

neque per

terram, quia scabellum

pedum ejus est^

;

»

sed et illud quod

aitPauIus

cumapud

Atheniensesconcionaretur, dicensquo-

movemur, ct sumus ". » Quomodo enim in Deo vivimus, et movemur, et sumus, nisi quod virtute sua universum constringit et continet mundum? Quoniam
«

in ipso vivimus, et

modo autem coelum

sedes Dei est, et terra scabellum pe-

dum

ejus, sicut ipse Salvator pronuntiat, nisi quia et in

coelo et in tcrra vlrtus ejus replet universa sicut et dicit

Dominus? Quomodo ergo parens omnium Deus universum

nmndum
nuere.

vlrtutis plenitudlne repleat

atque contineat, ex
dlfFiculter

his quae ostendlmus,

non puto quemquam

an-

Jam

sane quoniam dlversos motus ratlonabilium

creaturarum, variasque sententlas causam dedlsse diversitatis

mundo

hulc, sermo superioris disputationis ostendit,
forte slmilis inltlo exitus
est

vldendum ne
conveniat.
sitate

quoque hulc mundo
finis ipslus In
sit,

Dublum enlm non

quln

dlver-

multa adhuc et varietate reperiendus

quae utique

mundl line deprehensa causas rursus divcrsitatum alterius mundi post hunc futuri occasionesque
varietas in hujus
praestabit.

IV.

Quod
xxm,

sl

ha3c

ita

essc ordo dlsputatlonis invenlt, con-

sequens nunc videtur, quoniam mundi diversitas sine cor^

Jerein.

24-

^

Isni. lxvi,

i.

^

Matlb.

v, 54

^*

Act. xvii, 28.

BE PRINCIPIIS,

LIB.

II.

120

poribus subsistere non potcsl, naturoc corporcoG discutcre
rationem.

Ex rcbus

ipsis

apparet quod diversam variamque
ita

permutationem recipiat natura corporea,

ut possit ex

omnibus
in aerem.

iu

omnia transformari

:

sicut,

verbi gratia dixe-

rim, lignum in ignem vertitur, et ignis in

fumum, etfumus

Sed

et olei liquor in vel

ignem mutatur. Escoe quo-

que

ipsae, vel

hominum

animalium, nonne

eamdem

per-

mutationis causam declarant?

Nam quodcumque

illud est

quod pcr cibum sumpserimus, in corporis nostri substantiam
vertitur.

Sed

et qualiter

aqua mutctur

in terram, vel in

aerem,
in

et aer rursus in

ignem,
sit

vel ignis in

aerem,

vel aer

aquam, quamvis non

difficultas

exponere, tamen in
vo-

proesenli loco ea sufficit

tantummodo commcmorasse

lenti corporalis maleriae discutcrc

rationcm. Materiam ergo

intelligimus quae subjecta est corporibus, id est ex
ditis

qua in-

atque insertis qualitatibus corpora subsistunt. Qualitadiciuius
:

tes

autem quatuor

calidam, frigidam, aridam, huv),Yi,idest materiae,insertas,

midam. Quse quatuor quahtates
supra diximus quahtates,
ciunt. Hoec

quia materia propria ratione extra has esse invenitur quas
diversas

corporum

species

effi-

tamcn materia quamvis,

ut supra diximus, se-

cundum suam propriam rationem sinc qualitatibussit,nunquam tamcn subsistere extra quahtatem invenitur. Hanc
ergo materiam quse tanta et
talis est

ut sufficere ad

omnia
ad

mundi corpora
bus

quaj esse

Deus

voluit qucat, ct conditori

quascumquc formas veht

et species

famularctur in omniquas ipse vohiisset
ingenitam, id

et scrvirct, recipicns in se qualitates

imponere, ncscio quomodo tanli ac
est

tales viri

ncn ab ipso Dco factam conditore omnium putavcrunt,
culpenteos qui vel opicificem Deum,

sedfortuitam quamdamejusnaturamvirtulemque dixerunt.

Et miror quomodo
vcl

isti

providcntiam hujus universitatis negant, et impie eos

senlire arguunt,

quod lantum mundi opus arbitreulur

sine

IS!^

ORIGENIS
;

opifice vel provisore constare

cum

ipsi

quoque similem

culpani inipietatis incurrant, ingenitam dicentes esse teriam,

ma-

Deoque ingenito coaeternam. Secundum hanc ergo rationem si ponamus, verbi gratia, materiam non fuisse,
ut
isti

asserunt dicentes quia Deus non potuerit aliquid

facere

cum

nihil esset, sine

dubio futurus erat otiosus,

ma

teriam non habcns ex qua posset operari,
provisione, sed fortuilo sentiunt afFuisse

quam
:

ei

non sua
potuerit

videturque eis

quod hoc quod
ad
-anti operis

fortuito

inventum
et

est, sufficere ei

molem,

ad

susc virtutis potentiam,

quod

totius sapientiae suae suscipiens

rationem distingueretur ac

formaretur ad
et

eorum

esse

mundum. Quod mihi perabsurdum videtur, hominum qui virtutem atque inteHigentiam
Sed
ut rationem

ingenilae naturae penilus ignorant.

rerum

possimus dilucidius intueri, concedatur paulisper non fuisss

materiam

;

et

Deum, cum
:

nihil esset prius, fecisse ut essent

ea quae esse voluit

quid putabimus quia meliorem, aut ma-

jorem, aut alterius generis materiam facturus esset Deus,

quam
atque

ex sua virtute et sapisntia proferebat, ut esset quse
?

anle non fuerat

an inferiorem et deteriorem ? an similem
illa

eamdem

ut est

quam

isti

ingenitam dicunt? Et

puto cuivis facillime pateat intellectus, quod neque melior

neque
nisi

inferior potuisset

mundi formas speciesque

suscipere,

talis

fuisset qualis isla est quae suscepit.

Et quomodo
si

ergo non videbitur impium id ingenitum dicere quod,

factum a Deo credatur,
illud est

tale sine

dubio invenitur quale et

quod ingenitum dicitur. V. Ut autem etiam ex Scripturarum auctoritate
mater septem martyrum

haec

ila
li-

se habere
bris, ubi

credamus, audi quomodo in Machaboeorum

unum ex filiis cohortatur ad toleranda tormenta, de hoc dogmate confirmatur; ait
enim
»
:

«

Rogo

te,

fili,

respice ccelum et terram, et ad

omnia

quae in eis sunt, ct videns haec scito, quia Deus haec

om-

Di:

PiU.XClPllS,
»

LIU.

II.

125
iji

))

nia

cum

iion essent, lecit*.
ita ait
:

Sed

et in libro Pasioris

primo mandato
»
»

«

Primo omnium credc quia unus
Fortassis ad
esl,

est

Deus qui omnia
niiiil

creavit alque composuit, et feclt ex eo
»

quod

erat, ut essent universa.

hoc re«

spicit
»

etiam illud quod in Psalmis scriptum
sunt
:

quia
»

ipse

dixit, et facla
ait

ipse mandavit, et creala sunt^.
»

Nani

quod
»

quia

«

ipse dixit, et facta sunt,

vldetur ostenderc
ail
:

substantiam
vit, et

dlci

eorum
»

quae sunt;

quod vero

«

Manda-

creata sunt,

de qualitatibus dictum videlur quibus

substantia ipsa formata est.

CAPUT
De perpetidtate
I.

II.

corporece naturce.

Hoc

in loco quacrere solent et

quidam, ulrum sicut ingeSpiritum sanclum profert,

nitum Filium generat Pater,

oon quasi qui ante

iion erat, sed quia origo et fons Filii vel

Spiritus sancti Pater est, et nihll in hls anterlus posleriusve
intelllgi potest; ita

etiam inter rationabiies naturas et ma-

ieriam corporalem, simllls quaedam socielas vel propinquilas possit inlelllgl.

Quam rem

ut plenius atque intenilus

invesilgent, illuc solent iniiium disputationls infleclere, ut

inquirant

si

haec ipsa natura corporea qua3 spirituallum et

rationabilium

mentium

vitas fert et continet

motus, pari

cum

ipsis aeternitate

perduret, an vero absoluta interlblt et

peribii.

Quod

ut possit scrupulosius deprehendi,
si

qu^ren-

dum primo videtur,
manere
et

possibile est penitus incorporeas re-

rationabiles naturas,

cum ad summum

sanclilalls

ac beatitudinis venerint, quod mlhi quidem dlliicillimum

pene impossibile videtur

;

an neccsse cst eas semper con-

junclas esse corporibus (5). Si ergo posset quis oslendere

raiionem qua posslbile esset eas
*

omnimode

carerc corpori-

2 Macli, VII,

^'.S.

-

P.sal.

cxi-viu, 5.

126

ORIGENIS

bus, consequens videbitur

per intervalla

quod natura corporea ex nihilo temporum procreata, sicut cum non esset

effecla est, ita et esse desineret
praeterisset.
II.

cum
ullo

usus ejus ministerii

Si vero impossibile est

hoc

modo

affirmari, id est

quod
trem
tiae

vivere praeter corpus possit uUa alia natura praeter Paet

Filiam

et

Spiritum sauctum, necessitas consequenintelligi principaliter

ac rationis coarctat

quidem creatas
eis,

esse rationabiles naluras; materialem vero substantiam opi-

nione quidem et inlellectu solum separari ab
ipsis vel

et

pro

post ipsas effectam videri, sed
:

eas vel vixisse vel vivere

solius

nunquam sine ipsa namque Trinitatis incorpoquae

rea vita existere recte putabitur. Ut ergo superius diximus,
materialis ista substantia hujus

mundi habens naturam

ex omnibus ad omnia transformatur,

cum ad

inferiores

quosque trahitur,

in crassiorem corporis

statum solidioremspecies variasque

que formatur,
distinguat
:

ita

ut visibiles istas

mundi

cum

vero perfectioribus ministrat et beatiori-

bus, in fulgore coelestium

corporum micat,

et spiritualis

corporis indumentis vel Angelos Dei, vel fdios resurrectionis

exornat

:

ex quibus omnibus diversus ac varius unius
statws.

mundi complebitur

Verum

si

plenius haec discutere

libet, oportebit attentius et

dihgentius

cum omni metu Dei
si

et reverentia perscrutari Scripluras divinas,

quid forte in
si

his de talibus arcanus et reconditus sensus revelare,
in absconsis et reconditis

quid

sermonibus (sancLo Spiritu de-

monstrante his qui digni sunt) poterit inveniri,

cum

plura

testimonia de hac ipsa specie fuerint congregala.

Dii

PRINGIPIIS,

LIB.

II.

127

GAPUT
De
I.

III.
causis ejus.

initio

mundi,

el

Superest ut post haec recjuiramus utrum ante hunc
qui nunc

mundum
utrum

talis fuerit

mundus alius fuerit et si fuit, quahs iste qui nunc est, an paulo dillbest,
;

rentior, vel inferior; aut
tale aliqaid fuerit

omnino non

fuerit

mundus, sed
et Patri

qualem illnm intelligimus post omniuni
Iradetur

finem futurum,

cum

regnum Deo

:

qui

nihilominus alterius mundi fuerit

finis, illius

scilicet post

quem

hic

mundus

coepit; lapsus

autem varius

intellectua-

lium naturarum provocaverit

Deum

ad istam variam diver-

samque conditionem mundi. Sed et illud similiter requirendum puto, utrum post hunc mundum curatio aliqua et emendatio erit, asperior quidem et doloris plena erga eos
qui verbo Dei obedire noluerunt
:

per eruditionem vero ra-

tionabilemque institutionem, per

quam

possent ad locu-

pleliorem proficerc veritatis intellectum hi qui in praesenti
vita in haec se studia

dediderunt, et mentibus purgatiores
:

elTecti,

capaces jam hinc divinas sapientise perrcxerunt

et

post haec statim finis
tione et emendatione

omnium
eorum
et
:

consequetur, et pro correcqui nunc est, vel hoc
ille erit

qui talibus indigent, alius rur-

sus

mundus

erit, vel similis isti
;

me-

lior,

aut multo deterior

qualiscumquc
si

post

hunc

mundus, quamdiu erit unquam sit mundus, aut
fuerit

et
si

erit

aliquando

cum

nullus

fuit

aliquando

cum mundus non
si

omnino

:

aut

si

fuerint plures, vel erunt, aut

acci-

dat aliquando ut alter alteri a^qualis et similis per omnia

atque indiscretus eveniat.
II.

Ut ergo manifestius apparcat utrum matcria corpo
per intervalla subsistat, et sicut non
fuit

-

ralis

antequaui
si

ficret,

ilerum resolvatur ut non

sit

:

videamus primum

:

1

28

ORIGENIS
potest ut vivat aliquis sine corpore. Si

fieii

enim

aliquls

potest vivere sine corpore, possunt et

omnia

esse sine cor-

pore
tus

omnia enini ad unum finem tendere superior tractaedocuit. Si autem omnia possunt carere corporibus,sine
:

dubio non

erit substanlia

corporalis,cujus usus ullus exislet.

Etquomodo ssntiemus
in
«

illud

quoddixit Apostolus in his locis

quibus de resurrectione disputat mortuorum,

cum

ait

:

Necesse est aulem corruptibile hoc induere incorruptio-

»

nem,

et

mortale hoc induere immortalitatem.

Gum autem
hoc
est
?

» »
»
»
»

corruptibile

hoc induerit incorruptionem,
fiet

et mortale

induerit immortahtatem, tunc

sermo qui scriptus

Absorpta

est

mors

in victoria

:

ubi est, mors, vicloria tua
:

Absorptus

est,

mors, aculeus tuus

aculeus autem mortis
*. »

Talem ergo quenidam videtur Apostolus suggerere intellectum. Quod enim
peccatum, virtus autem peccati lex
Corruptibile hoc,
ait
:

«

ct
alii

mortale hoc,
convenit

»

velut tangentis et

ostendenlis alFectu, cui

nisi materiae

corporah?

Hccc ergo materia corporis quae nunc corruptibills est, in-

duet incorruptionem,

cum

perfecta anima, et dogmatibus
si

incorruptionis instructa, uli eo cceperit. Et nolo mireris
velut

indumentum corporis perfectam animam dicimus, quae propter verbum Dei et sapientiam ejus nunc incorrupcum ipse utique qui est Dominus et creator tio nominatur animai Jesus Christus indumentum sanctis esse dlcatur, sicut Apostolus dicit « Induite vos Dominum Jesum Chri» stum ". » Sicul ergo Christus indumentum est animie, ita inteUigibiH quadam ratione etiam anima indumentum dici:

:

tur esse corporis.

Ornamentum enim

ejus est veh\ns ct con-

legens ejus mortaiem naturam. Tale est ergo
«

quod

dicitur
:

:

Necesse est corruptibile hoc induere incorruptionem^
:

»

utsi diceret
<\st
1

Naturam hanc corruptibilem corporis necesse indumentum accipere incorruptionis, aniniam habentem
Cur. XV, 55, 54, 55,
5().

1

2

j^qju,

xm,

14.

"^

1

Cor. xv, 53.

DE PRINCIPHS,
111

LIIJ.

II.

1

2(J

sc incorruptionem, pro eo videlicet
est sapientia et

quod induta
Guni autcni

est

Ghripar-

stum qui

Verbum

Dci.

vitae

ticipaverit

corpus hocquod aliqjiandogloriosius habebinius,

tunc ad id quod immortale est accedet ut etiam incorruptibile fiat. Si

quid
:

namque mortale
si

est,

hoc continuo
est,

ct

corruptibile est

non tamen

quid corruptibile

hoc
cor-

etiam mortale dicipotesl. Denique lapidem vel
ruptibile

hgnum

non tamen eliam mortale consequenter dicemus. Gorpus vero quouiam vitae participat,

quidem dicimus

:

ex eo quod separari ab eo vita potest et separatur, conse-

quenter mortale nominamus, et secundum alium quoque
intellectum etiam corrtiptibile dicimus. Mira ergo ratione

primam causam respiciens materise corporalis, cujus materia^ anima usum semper habet in qualibet qualitate positae, nunc quidem carnali postsanctus Apostolus ad generalem

modum vero
ait
»
:

subtiliori et puriori, ([ux spiritualis appellatur,

«

Necesse est corruptibile hoc induere incorruptio*. »

nem
tem

Secundo vero ad specialem corporis respiciens
:

causam
»

ait

«

Necesse est mortale hoc induere immortalita-

^. »

Inccrruptio autem et immortalilas quid aliud erit

nisi sapientia, et

verbum.

et justitla Dei, quae forniant ani?

raam, et induunt, et exornant

Et

ita

fit

ut dicatur, quia

corruptibih^ incorruptionem induet, et mortale immorlali-

tatem.

Nunc enlm

etiamsi valde proficiamus,
et ex

tamen quo-

niam solum ex parte cognosclmus,
et

parteprophetamus,

per speculum in aenigmate videmus ea Ipsa quae videmur

intelligere,

nondum corruptumhoc

Induit Incorruplionem,
:

neque mortale ab immortalitate circumdatur

et

quoniam
quibus

sine dubio In longius protrahitur nostra h^ec in corpore

eruditio

:

videlicct

usquequo

ipsa corpora nostra

clrcumdati sumus, propter

Verbum

Dei et sapientiam ac

perfectam
*
i

justitlam,

incorriiptionem

immortalitatemque

Cor. XV, 55.
VII.
(j

;

lOO

ORIGEiSIS
:

meieantur; propterea dicitur
»

«

Necessc est corruptibile
mortale hoc induere im-

hoc induere incorruptionem,
mortahtatem.
III.
»

el

))

Verumtamcn

hi

qui putant posse

unquam

extra cor-

pora vitam ducere rationabiles creaturas, possunt in hoc
!oco taha qujedam movere. Si

verum

est

quod corruptibile

hoc induet incorruptionem,

et

mortale hoc induet immor-

tahtatem, et quod absorbeatur mors in finem, non ahud

quam materialem naturam extermlnandam
qua operari mors ahquid poterat,

declarat,

in

dum

his qui sunt in cor-

acumen videtiir obtundi. Si vero extra corpus sunt, tuiic omnino molestiam hujuscemodi perturbationis effugient. Sed quoniam
pore, per naturam materiae corporahs mentis

non ad subitum omne indumentum corporeum effugere poterunt, prius in subtilioribus ac purioribus immorari corporibus cGStimandi sunt, quae ultra nec a morte vinci, nec
aculeo mortis compungi praevaleant
tim cessante
:

ut ita

demum

paula-

natura materiah, et absorbeatur mors, et

eliam exterminetur in finem, atque omnis aculeus ejus penitus retundatur per divinam gratiam, cujus capax effecta
est

anima,

et

incorruptionem atque immortahtatem me:

ruit adipisci.
» »

Et tunc merito dicetur ab omnibus
tua? ubi
est,

«

Ubi

est,

mors,

y.ictoria

mors, aculeus tuus? Aculeus
»

aulem mortis peccatum

est*.

Si

ergohaec habere conse-

quentiam videntur, rehquum

est ut status noster
:

ahquando

incorporeusfuturus esse credatur

quod

si

recipitur, et

nes subjiciendi Ghristo esse dicuntur, necesse est ut

omom-

nibus et hoc deferatur in quos pervenit subjectio Christi
quia
jecti

omnes qui

subjecti sunt Christo, in fine

quoque sub-

erunt Deo Patri, cui

regnum

traditurus dicitur Chri-

stus, et ita videtur ut

tunc eliam usus corporum cesset. Si

autem
^
1

cessat, in niliilum redit sicul et ante

non

erat.

Sed

(iOr. XV, 55, 56.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

H.
ita

1.^11

vidcamus quld

eis

occurrat qui hoc
si

asserunt. Videbitur

onim

esse neccssarium ut

exterminata fuerit natura corsit

porea, secundo ilerum reparanda

et

creanda

:

possibile

enim videtur

ut rationabiles naturae a quibus

nunquam

au-

fertur liberi facultas arbilrii, possint iterum aliquibus
libus subjaccre, indulgente
si

mo-

hoc ipsum Domino, ne

forte,

immobilem semper teneant statum, ignorent se Dei gratia et non sua virtute in illo fme beatitudinis constitisse
:

quos motus sine dubio rursum varietas corporum
sitas

et diver-

prosequetur, ex qua
poterit
:

mundus semper adornatur, nec
nisi

unquam
constare

mundus
eflici

ex varietate ac diversitate

quod

nullo genere potest extra materiam

corporalem.
V.

Jam

vero qui indissimiles slbi

mundos ac per omnia

pares aliquando evenire confirmant, nescio quibus id posslnt asserere

documentis. Si enim simllis per omnia
erit ul
:

mun-

dus dicitur,
quae fecerunt
ses

Iterum

Adam
erlt

vel

Eva eadem faciant

idem iterum

dllavlum, atque idem Moy-

rursum populum sexcenta fere mlllia numero educet Judas quoque bis Dominum tradet Paulus ex ^gypto
: :

secundo lapldantium Stephanum vestimenta servabit

:

et

omnia
tur
:

quae In hac vlta gesta sunt, iterum gerenda dlcenfirmari,
si

quod non puto ratione ahqua posse
aguntur auimae, et

arbitrli

libertate

vel profectus suos vel decessus

pro voluntatls suae sustlnent potestate.

Non enim cursu

all-

quo

in

eosdem

se clrculos post

multa saecula revolvente

aguntur anlmae, ut hoc aut illud vel agant vel cupiant, sed

quocumque proprll Ingenii libertas intenderlt, illo gestorum suorum dlrlgunt cursum. Tale enim est quod ab istis dicltur, ut si quls velit asserere quod frumenti medimnum
si

profundatur

in

terram, potest

fieri

ut iidem et penitus
ita

indiscreti

secundo accidant casus granoriim,
id

ut

unum-

qoudque granum juxta

profusum jaceat secundo, quo
9'

;

102

ORIGKNIS
est, et

eodem ordine eisdemquc dispersum sil signis quibus fueral primo diffusum quod ulique innumerabilibus medimni granis impossibile est prorsus accidere, etiainsi per immensa soecula indesinenler
:

primo aliquando dejcctiim

ac jugiter effundantur. Ita ergo impossibile mihi videtur

eodem ordine eisdemque modis nascentium,
tium, et agentium quid secundo

et

morien-

mundum

posse reparari

sed immutationibus non minimis diversos posse
existere, ita ut pro manifeslis

mundos
staaliis

quibusque causis melior
aliis inferior, et

tus

sit

alterius

mundi,

et

pro

pro

mesit,

dius

quidem

status.

Qui autem numerus

vel

modus

hic

ego

me

nescire fateor. Si quis

autem posset ostendere,
finis dicitur esse

libentius discerem.

V.
hic

Verumtamen multorum sa3Culorum

mundus,
fuit

qui et ipse sa3cuhjm dicitur. Docet

autem

sanctus Apostolus quod Christus in eo sseculo quod ante

hoc

non
:

est passus, sed
si

ne in

illo

quidem quod ante

ipsum

fuit

et nescio

enumerare sufficiam quanta fuerint

anteriora saecula in quibus passus

non

est.

Ex qulbus au-

tem sermonibus Pauli ad occasionem hujus intelligentiai « Nunc vero scmel in convenerim, proferam; ait enim
:

»
»

summatione saeculorum ad refellendum peccatum per
hostiam
sui

manifestatus est

*. »

Semel enim

ait

hostiam

effectum, et in consummatlone saeculorum ad refellendum

peccatum

esse manifestatum.

Quod autem

post hoc soecudicitur

lum quod ad consummatlonem aliorum saeculorum
factum, erunt
alla saecula
:

supervenlentia, manlfeste ab ipso
«

Paulo didicimus dlcente
» »

Ut ostenderet

in saeculis super-

venientibus superabundantes dlvitlas gratlae suai in bonitate super nos
^.

»

Non

dixlt, in saeculo

supervenlente;
:

neque, in duobus

saeculis

supervenienlibus
Illius

unde arbitror

multa saecula Indlcio sermonis
1

declarari. Si vero ali-

iJcl).

rx, 26.

2

Ephcs.

II,

7.

»

T)li

P1UNCI1»IIS,
ila et in

LIB.

II.

100

quid cst sacculis majus,

creaturis

quicdam
et

saecula

iutelligantur, in aliis vero quaj

excedunt

supergrediun-

tur visibiles creaturas

(quod

erit iorle in restitutione

om-

cum ad perfectum finem universa pervenient), id fortasse pius aliquid csse quam ScTeculum intelligendum est, in quo erit omnium consummatio. Movet me autem in hoc
nium,
Scripturai sanctre auctoritas quae dicit
liuc.
:

hi scecidum,
ne illud quod

et

ad"

Et adhuc enim quod
sa^culum vult
u

dicit,

plus aiiquid sine dubio
dicit

quam
»

intelligi; et vide

Salvator, quia

volo ut ubi ego

sum
istl

et

isti

sicut ego et tu

unum sumus,
quam

et

sint in

mecum; et nobis unum *,
sint

ostendere videaturplusaliquid
forte etiam plus

quam

est

saeculum et scecula,

est saecula saeculorum, id videiicet

cum jam non

in saeculo sunt

omnia, sed in omnibus Dcus.

mundi ralione dissertis, non incongruum etiam videtur ipsius mundi appellatioquid
VI. His pro nostris viribus de
sibi velit

inquirere

:

quae appeliatio in Scripturis sanctis di-

versa significans frequenter ostenditur.

Quod enim
:

latine

mundum

dicimuSjgraece/offjaocappellatur
et

y(.'iau-o;

autem non
Denique

solum mundum, sed
in Esaia ubi

ornamentum
filias

signilicat.

ad principes
:

Sion increpationis sermo dicapitis aurei calvitium
ibi

rigitur et
»

dicil

«

Pro ornamento
»

habebis propter opera tua^,

ornamentum

eo nomine

quo mundum,

appeilavit, id est xo(7wov. Dicitur etiam in in-

dumenlo

pontificis

mundi

ratio contineri, sicut in Sapientia
dicit

Salomonis invenimus,
»

cum

quia
»

«

in

vestimento podicitur etiam
iste, sicut

deris erat universus

mundus ^

Mundus

noster

cum

habitatoribus suis orbis terrarum
:

cum
est
^.

Scriptura dicit

Otnnls mu7idus in mali^iio positus
nominarunt, atque

Meminit sane Clemens Apostolorum discipulus etiam
avW;/eova; Graeci
alias partes

eorum quos
Joan.

orbis terrae ad quas
'

neque noslrorum quisquam accedere
2/(
.

XVII, V2. —

-

Jsai. iii,


"'

Sap. wiii,

2.1.

'

j

Joiai.

\ ,

mj.

l'Vj
polesfc,

ORIGEKIS

neque ex

illis

qui ibi suiit quisquani transire ad nos
appellavit, cuni ait
:

:

quos
» » »

et ipsos

mundos
his
»

«

Oceanus

in-

transmeaLilis est hominibus, et hi qui trans ipsuiii sunt

mundi, qui

eisdem dominatoris Dei dispositionibus

gubernantur.

Dicitur etiam

mundus

ista universitas
ait
:

quai

ex coelo et terra continetur, sicut Paulus

Transiet

enim habitus hujus miindi

*.

Designat sane et alium quem-

dam mundum praeter hunc visibilem etiam Dominus et Salvator noster quem revera describere et designare difficile est; ait namque Ego non sum de hoc mundo ^. Tanquam enim ex aHo quodam esset mundo, ita dicit, quod non sum
:

de hoc mundo. Cujus mundi difficilem nobis esse expositio-

nem

idcirco prsediximus, ne forte pra^beatur aliquibns oc-

casio iliius intelHgentia^, qua putent nos imagines q^uasdam

quas Grajci

lrJiy.q

nominant, affirmare

:

quod utique

a nostris

ahenum

est,

mundum

incorporenm dicere,

in sola
:

mentis
et

phantasia vel cogitationum lubrico consistentem

quo-

modo Salvatorem

inde esse, vel sanctos quoque illuc ituros

poterunt affirmare, non video.

Verumtamen
est,

praeclarius

ali-

quid et splendidius
dicari a Salvatore

quam

iste

qui prtesens est

mundus,

inin

non dubium

quo etiam credentes

se tendere provocat et hortatur.

Sed ulrum mundus
sit

iste

quem

sentiri vult, separatus

ab hoc
;

longeque divisus, vel
et qualitate

loco, vel qualitate, vel gloria
praecellat, intra

an gloria quidem

tamen hujus mundi circumscriptionem
et

co-

hibeatur,

quod

mihi magis verisimile videtur

:

incertum

tamen
hus
et

est, et, ut

ego arbitror, humanis adhuc cogitationihis

mentibus inusitatum. Ex

tamen quae Clemens
est

visus est indicare
»

cum

dicit

:

«

Oceanus intransmeabiiis
»

hominibus,

et hi

mundi

qui posl ipsuiu sunt,

qui post

ipsum sunt munclos pluraliter nominans, quos et

eadem Dei

summi
^

providentia agi regiqu<3 significat, semina quaedani
vji,
1.

1

Gor.

'^

Joai).

xvu,

i5.

DE PRINCIPIIS,

LIH.

IT.

1

'~''"'

noLis Iiujusmodi inlelligenliae videtur aspergere, quo puU'lur oninis

quidem

universilas

eorum

quae sunt atquc sub-

sistunt, coelestium et supercoDlestium,

terrenorum inferno-

rumque, unus

et perfectus
caeteri,
si

mundus
qui
illi

generaliter dici, intra

quem
tineri.

vel a

quo

sunt, putandi sunt conlunae vel solis, cxtero-

Unde voluit quidem globum rumque, quos planetas vocant, per
nari.

singula

mundos nomia aTrXavyi

Sed

et

ipsum supereminentem quem dicunt

globum, proprie nihilominus
jus testimonium vocant,
coelis

mundum
ibi

appellari

volunt.

Denique etiam Baruch prophetae librum

in assertionis hu-

quod

de septem mundis vel
illam sphaeram
sicut
ita

evidentius indicatur. Esse
(xnluvii

tamen super

quam

dicunt, volunt aliam,

quam,

apud nos complexu

coelum continet omnia quae sub coelo sunt,

illam dicunt

immensa quadam
spatia

sui

magnitudine
ipsam

et ineffabili

universarum sphaerarum ambitu magnificentiore con;

stringere

ita

ut

omnia
:

intra

ita

sint sicut est hacc

terra nostra sub coelo

quae etiam in Scripturis sanctis terra

bona

et terra

viventium creditur nominari, habens suuni

coelum illud quod superius, in quo coelo sanctorum nomina
scribi vel scripta esse

dicuntur

a

Salvatore

:

quo

coelo co-

hibetur illa terra atque concluditur,

quam

Salvator in Evan-

namque terrae nomine etiam hanc nostram cui arida prius nomen fuerat, cognominatam volunt, sicut et firmamentum hoc coelum illius coeli vocabulo nuncupatum est. Verum de
gelio mitibus et mansuetis repromittit^

Ex

ilHus

hujuscemodi opinionibus plenius

in illo loco tractavimus,
in principio fecit

cum
ossc

requireremus quid esset quod
et

Deus

coelum

terram^. Aliud enim coelum et alia terra indicatur
illud

quam

firmamenlum quod

post

biduum

factuni

postmodum terra nuncupatur. Sane hoc quod dicuntquidam de hoc mundo, quoniam corrupti~
dicitur, vel arida quoe
1

MaUh.

V, 4.

— 2Cencs.

/,8.

j36
bilis

origlms

quidem

est

ex eo quod factus

est,

nec lameii corrum-

pitur, quia corruptione fortior et validior est voluntas Dei

qni fecit

eum

et continet illum

ne

ei

corruptio dominetur,
a-/avv: sphie-

rectius sentiri ista possunt de eo

mundo quem

ram supra diximus,
ruptioni subjaceat,
accepit.

quia ex voluntate Dei

nequaquam

cor-

pro co quod nec cansas corruptionis
est et

Sanctorum quippe
ille,

adliquidumpurificatorum

mundus
autem
«

et

non impiorum
in

slcut iste noster.

Videndum
dixerit
:

est

ne forle

hoc respiciens Apostolus

Prospicienlibus nobis non ea quoe videntur, sed quae non
videntur. Quae

» » » » »

enim videntur temporalia sunt, quae autem
Scimus autem quoniam
si

non videntur
reslris

^eterna sunt*.

ter-

domus nostra hujus habilationis dissolvatur, aedificationem habemus a Deo domum non manufactam aeterin coeHs^.
»

nam

Cum

enim

alibi
»

dicat
et

:

«

Quia videbo

»

coelos opera digilorum

luorum^
dixit
:

de omnibus invisifecit

biblius per
»

Prophetam Deus
»

«

Quia manus mea

haec

omnia \

istam aeternam

domum quam

sanctis repro-

mittit in cceHs,

manu factam non

esse pronuntiat; difFeren-

tiam sine dubio creaturac in his quas videntur, et in his quae

non videntur ostendens. Non enim idem inteHigitur quod dicit ea quae non videntur, et ea quae invisibiha sunt. Ea

namque
arroyiiy.rci,

quce sunt invisibilia,

non solum non videntur, sed
autem de qui~
ab his qui-

ne naturam quidem habent ut videri possint, quae Graeci
id cst incorporca appellarunt; haec
:

bus Paulus dixit

«

Quae non videntur^

»

naturam quidem
videri

habent ut videri possint,

nondum tamen

bus promitluntur, exponit.
VI[. His igitur tribus opinionibus de fine

omnium

et

de

%

summa

beatitudine prout sentire potuimus

adumbratis,
el scru*

unusquisque legentiumaqud semetipsum dih*gentius
'

2

Cor.

IV. 18.

~ Itl. V,

"'

Psal

vm,

4-

^ i--;ai.

lxvi, 2.

2

Cor.

iv, iS.

DK PniNClPIIS,
nulosius jutlicet
si

I.

IB.

II.

107
probari vel
cligi.

polesl aliqua

harum

Dictum est enim quod vel incorporea vila agi posse pulanda sit, posteaquam Chrislo lucrint suLjecta omnia et per Christum Deo
Palri,

cum

erit

omnia

et in

omnibus Deus;

vel

cum
quod

nihilominus Christo fuerint universa subjecta, et per

Christum Deo,

cum quo

et

unus

spiritus

secundum hoc
:

spiiitus sunt naturae rationabiies, fiunl

tunc ipsa

quoque substantia corporalis optimis

et purissimis spiriti-

bus sociata pro assumentium qualitate vel meritis in aethe-

reum statuni transmulata, secundum quod Apostolus dicit Et nos iminutabimiir *j refulgebit; aut certe quod eorum quie videntur habitu prnetereunte, omni corruptibilitate decussa atque purgata, oinnique hoc mundi statu in quo
:

planetarum dicuntur
supra illam quae

sphairae, supergresso atque superato,

a/rAav/;;

dicitur,

sphaeram piorum atque
bona, et terra
vi-

beatorum

statio collocatur, quasi in terra

vorumquam mansueti
est

etmites haereditate percipient :cujus

coelum illud quod ambitu magnificentiore ipsam illam
et continet

circumdat

terram

:

quod vere ccelum

et princi-

paliter appeliatur, in

quo

coelo vel terra finis

omnium

at-

queperfectiotuta ac fidissima possit statione consistere, quo
scilicet
illi

post correptionem castigationemque quas pro

delictis pertulerant purgationis obtentu, expletis

omnibus
hi

atque depensis, terrae

illius

habitaculum mereantur;

vero qui Verbo Dei obedientes fuerunt ac sapientise ejus
join hinc capaces se
vel

obtemperantes praebuerunt,

coeli illius

ccelorum regna promereri dicantur,

et ita dignius

com-

plealur illud
»
^

quod diclum

est

:

«

Beati mansueli, quia ipsi
et
:

haereditatepossidebunt terram;

Beati pauperes spiritu,
^
:

quoniam
dicit

ipsi haereditate

capient

regnum coelorum

»

et

quod
»

in
»

psahno

:

«

Exaltabit te et haereditate capies

lcrram'.
^
I

Ad hanc etenim tcrram

descendi dicitur; ad
\A\vi,
7i\.

(loi. xvj

,'>2,

'^

.MiiUli. V,

/>,

4.

•'

P.sai.

l58
illaiii

ORlGExMS

aulem qucC
ad

In alto est, exaltari.

Hoc ergo modo
permanere

vide-

iur quasi iter
illa

quoddam sanctorum
ut

profectibus aperiri ab
in illa terra in id

terra

ilios coelos,

non

tani

quam

habitare videantur, transiluri scilicet,

cum

quo-

que profecerint, ad haereditatem regni ccelorum.

GAPUT
Quod unus
esl

IV.
Prophetarum,
et

Deus Legis

et

Doniiui

Jesu Christi Pater.
I.

His itaque per ordinem prout potuimus breviter di-

gettis,

consequens

est

secundum quod ex

initio

proposui-

mus, confutare etiam eos qui putant alium Deum esse paIrem Domini noslri Jesu Christi, praeter illum qui Moysi
responsa Legis dabat, vel Prophetas mittebat, qui est Deus

patrum Abraham, Isaac
hac nos

et Jacob.

Oportet enim

primum

in

fidei ratione firmari.

Considerandum ergo
adjungitur
»

est illud

quod frequenter
Domini
»

in Evangeliis dicitur, et singulis
:

quibusque

et Salvatoris nostri gestis

«

Ut implea-

tur

quod dictum
sit

est per

Prophetam
illius

ilium vel ilium,

cum

manifestum
fecit.

quia prophetaB

sunt Dei qui

mundum

Ex

ipsa ergo consequentia conciuditur,

quoniam qui

Prophetas misit, de Christo quae praedicenda erant, ipse pra?dixit.

Et dubium non

est,

quod

hoec

non aiienus quisquam
a Salvatore

ab eo, sed Pater ipsius praedicebat. Sed et illud quod fre-

quenter exempla de veteri Testamento

profe-

runtur, vel ab Apostolis ejus, non aiiud indicat nisi

quod
disci-

auctorilas veteribus a Salvatore et ab ejus discipulis adhi-

betur.

Sed

et illud

quod ad benignitatem provocans
:

pulos Saivator dicit
»

«

Estote perfecti sicut et Pater vesler
qui solem

coeiestis perfectus

eslT,

suum

oriri jubet
»

super
cuivis

»

bonos
^

ct

malos, ct pluit super justos el iujuslos*,
j.S,

Mattli. V,

45.

1)E

PRJNCIPIIS,

LIH.

II.

<D()

etlam

exiu,iiae intelligenliai

viro evidenlissiniuni sug^eril in

tellectum,
lis

quod non alium ad imitandum proponit
nisi

discipu-

suis

Deum,

factorem

coeli, et

imbrium pra^bitorem.
:

Quod autem
»

dicit quia orantes oporteat dicere
»

«

Pater

noster qui es in coelis*,

quid aliuj videtur ostendere,
id est creatura? suae parti-

nisi

Deum

in melioribus

mundi,

bus requirendum? Sed

quod de juramentis optima quaedam institula definiens ait « non oporttre jurare, neque per » coelum, quia sedes est Dei; neque per terram, quia scaet
»

bellum

est

pedum

ejus^

:

»

nonne apertissime videtur pro:

pheticis vocibus consonaie quibus dicitur
»

«

Ccelum mihi
? »

sedes, lerra

autem scabellum pedum meorum^
oves., et

Sed. et

e

templo ejiciens eos qui vendebant

boves, et coet di-

lumbas; eflundens quoque mensas nummulariorum,
cens
»
:

«

Tollite ista hinc, et nohte facere
^
,

domum Patris

mei

domum negotiationis » Patrem suum sine dubio dicebat eum cujus nomini Salomon magnificum templum extruxerat.
»
» »

Sed

et illud

quod
:

Deo ad Moysen Isaac, et Deus Jacob
est a

quod dictum Ego sum Deus Abraham, et Deus
ait,
«

Non

legistis

:

non

est

autem Deus mortuorum,
nos
docet quoniam

sed viventium

%

»

manifestissime

Deum Patriarcharum,pro eo quod sancti essent et viverent, Deum appellabat viventium, illum scilicet qui dixerat in « Ego sum Deus, et non est Deus praeter me^ » Prophetis Sciens namque Salvator Deum Abraham esse eum qui in
:

Lege scriptus
»

est, et

ipsum esse qui

dicit quia

«

Ego sum

Deus, et non est Deus prater

me

;

»

siquidem ipsum illum

Patrem esse

faletur qui ignorat
:

sicut putant haeretici

eminentiorem ignorat
sed
*

ahum super se esseDeum, absurde eum Patrem pronuntiat qul Deum. Si vero non quidem ignorat,

fallit

dicens non alium esse
(j.

Dcum

praiter se,

multo
11, i(i.

Mallli. VI,

"•

Malth. XXII,

09..

— —

^

id. V, 54, o5.
^

^

Isai. r-xvi, \.

Joaii.

Isai. xi.v, 7.

;

l40
magls absurdLsm
est
si

ORIGENIS

iiiendacem Patrcm

suum

falelur.

Ex

quibus omnibus in hanc indaginem sensus adducitur, quia

ab'um nesciat Palrem

nisi

omnium condilorem

et creato-

rem Deum.
II.

Longum

erit si

ex omnibus Evangeliorum

locis tes-

iimonia congiegemus, quibus unus alque idem Deus Legis
et

Evangeliorum esse doceatur. Gontingemus tamen breviApostolorum, ubi Stephanus
et

ter etiam de Aclibus
vsloh

Apo-

preces suas dirigunt ad
et qui Jocutus est
:

eum Deum

qui fecit coelum et

terram,

per os sanctorum Prophetarum
Isaac et Jacob

suorum

ipsum dicentes

Deum Abraham,

Deum

qui eduxit

sententiie

popuhmi suum de terra vEgypti*. Quae sensumnoslrum evidentissime sJne dubioadCreafidem, ct affectum ejus inserunt his qui haec
:

toris dirigunt

pie de eo fideliterque didicerunt

sicut et ipse Salvator

cum interrogatus omnium in Lege,
»

esset

quod mandatum
:

esset

respondit, dicens

«

Dihges

maximum Dominum
:

Deum tuum
ex tota
Dih*ges

ex loto corde luo, et ex tota anima tua, et
tna.

»
» «

Secundum autem simile est huic proximum tuum sicut teipsum. » Et hls addidit
duobus mandatls
ergo
ei

mente

:

Quia
phelae

in istis
".

tota

Lex pendet

et

Pro-

»

»

clpulatuni
data

quem erudiebat atque in disproducebat, hoc mondatum ante omnia mansine dublo in

Quomodo

commendat, per quod

Deum

Legls ejus
fuerant
evidi-

conciliaretur affectus, eo
a

quod

ipsls hls verLis haic

Lege praEdlcata?

Sed concedatur conlra has omnes

dentissimas approbatlones, quia de aHo nescio quo
cat Salvator
»
:

Deo

«

DiHges

Dominum Deum tuum

ex toto corde
si

tuo,

»

et 1'ehqua qu?e dlcta sunt.

Et qooinodo

Lex

et

Prophetac Creatoris sunt sicut dicunt, id est aUerlus dei
praeter

eum quem
quod
\i!.

ait

bitur id
^

addldlt,

bonum, consequenter dictum videLegem et Prophetas in his duobus
7)8. rnj.

Acl.

-

Mallii. XXII, o-,

Dli

PR1>CII>1IS,

LIB.

II.

l4l
et pere:

pendere uiandatis

?

Quomodo

eiiim

quod alienum

grinum
«

a

Deo

est,

pendebit in Deo? Paulus aulem dicens
cui servio in spiritu
»

Gratias ago

Deo meo

meo

a proavis

»

meis

in conscientia

pura*,

dilucide ostendit quia iion

ad aliquem novuin

Deum,

sed ad Christum venerit.
inteliigi, nisi
:

Quos

enim

alios

proavos Pauii oporteLit
:

eos de quisunt, et

bus ipse
»

dicit
»

«

Hebraji sunt, et ego

Israelitaa

ego^?

Sed

et pra^fatio ipsa Epistolse ejus

ad Romanos

nonne ha?c eadem
diligenler ostendet
« »

his qui intelligere

Pauh

htteras norunt,
:

quem Deum Paulas praedicatPAit enim

Paulus servus Jesu Christi vocatus Apostolus, segregatus
in

Evangelium Dei quod ante promlserat per Prophetas
ei

y*

suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est

ex
est

»
»

semine David secundum carnem, qui praedeslinatus
Filius Dei in virtule

secundum Spiritum
quod
ait
«

sanctificationis

»

ex resurrectione mortuorum Christi Jesu Domini nosetc.
^

» tri,

»

Sedet

illud

:

Non

obturabis os bovi

»
»

trituranti

numquid de bobus cura est Deo? An propter nos utique dicit? Propter nos enim scriptum est, quia ia
:

»

spe debet qui arat arare, et qui triturat sub spe fructus
percipiendi
^.

»

»

In quo evidenter ostendit quia qui

Legem
:

dedit Deus, propter nos, id est propter Apostolos dicit

Non boum,
«

obturabis os bovi trlturanti

:

»

cui cura erat

nou

sed Apostolorum qui Christi Evangelium praedicaaliis

bant. In

lus ipse, ita
»
»

quoque promissionem Legis amplectens Pau« Honora patrem tuum ct matrem, quod ait
:

est

mandatum primum
tibi

in

promisslone, ut bene

sit tibi,

et

longoevus super terram

sis,
»

terram

bonam quam Dominus
sibi

»

Deus tuus dabit
et

^

Per quae sine dublo placere

Legem
III.
*

Deum
5.

Legis atque ejus promissa pronuntiat.
ha^resis asserto-

Sed quoniam soient interdum hujus
I,

2

Tim.
^

2 a

Cor. xi,

2;?.

'

Pioni.

r,

i, 2,

10. —

3, 4.

^*

i

Cor. ix,(j,

E]»lies. VI, 2, 3.

l/^2

ORIGENIS

rcs per decepllosa

queedam sophismata slmpllclorum quosl

riimque corda declpere, absurdum non puto

etiam ea

qu3e in assertlonihus suls proferre solent, proponentes sub-

reptlonem eorum ac mendacia confutemus. Alunt Igltur

:

Scrlptum

est

:

«

Deum nemo
:

vidlt

Deus quem Moyses pra^dlcat,
antea a patribus ejus
is

et

unquam* » ille autem ab ipso Moyse visus est, et
:

vero qui a Salvatore annuntlatur,

a nullo penltus visus est.

Interrogemus ergo eos
et

et

nos

sl

hunc quem fatentur Deum,

allum esse

eum

dicunt

quam
Et

creatorem Deum, vislbilem an invisibilem dicant
siquidem dixerlnt qula vislbnis
est, pra^ler

esse.

hoc quod contra
omnls
quld

Scrlpturse sententlam venire arguentur, quae dlcit de Salvatore, qula
»

«

imago

est invIsiblHs Dei, prlmogenltus

creaturae

^, »

incurrent etlam in illud absurdum, quod
esse dlcant.

Deum corporeum

Non enim
si

aliter videri

potest nlsi per habitum, et magnltudinem, et colorem, quae

sunt specIaHa corporum. Et

corpus esse pronuntietur
est, invenletur et
slt,

Deus, quoniam

omne corpus ex materia
:

Deus esse ex materla quod
sine dublo corruptiblHs est

si
:

ex materla
erit

materia autem
illos

ergo jam secundum

corruptlblHs Deus.

Rursum quoque interrogabimus
?

eos.

Materia facta est an ingenita, id est infecta

Et

si

quidem

dixerint quia infecta est, id est ingenita, requiremus ab els
sl

materlai pars

quidem

alia

Deus,

alla

autem pars mundus
est, sine

est. Si

vero responderint de materia quia facta

du-

bio consequetur ut
faleantur
mlttlt.
:

eum quem Deum
Invlslbilis est

dlcunt, factum esse
ratio

quod utlque nec Ipsorum nec nostra
:

ad-

Sed dicent

Deus. Et quid agetisPSi

invislbilem

eum

esse dlcltls per naturam,

neque Salvatorl
Ghristl

debet esse
dlcitur,
»

vislbllis.
«

Quinlmo

et videri

Deus pater

quonlam
»

qui videt, inqult, Fillum, vldet et Pa-

trem^
1

Quod
iS.

utlque vos vehementcr anguslat, a nobis
i,

.Toan.

),

2(]q|{,ss.

^f).

^

Joan. xiv,

9.

DE

PRi.NCIPIIS,

Lin.

11.

145

vcro rcclius non pro vid(Mido, sed pio intelligendo senlilur.
i)\i[

enim

inlellexerit Fiiium, intelliget et

Palrem. Hoc ergo
est,

modo Moyses etiam Deum
libus oculis

vidisse

putandus

non carna-

eum

intuens, sed visu cordis ac sensu mentis
aliqua.

inteiligens, et
« »

hoc ex parte

Manifestum enim

est

quia faciem, inquit,

Mojsi

videbis f scilicet qid responsa proibebat ), sed posteriora mea*. » Qusd

meam non

utique

cum

eo sunt intelligenda sacramento, quo

intelligi

convenit dicta divina, abjectis profecto

iUis el spretis ani-

libus fabulis quae de anterioribus Dei ab imperitis poste-

rioribusque finguntur. Neque sane quis nos
sensisse arbitretur,
bilis est

impium

aliquid
visi-

quod diximus quia nec Salvatori
Diximus enim quod aliud

Pater

:

consideret quali distinctione adversus hsesit

reticos agentes utimur.

videre

et videri, et aliud nosse et nosci, vel

cognoscere atque cogres est
:

nosci. Igitur videre et videri

corporum

quod

uti-

que nec Patri nec

Filio,

nec Spiritui sancto inter se invi-

cem competenter

aptabitur. Natura

enim
se

Trinitatis

modum

visionis excedit, his qua) in

corpore sunt, id est omnibus

reliquis creaturis,

quaUtatem inter

invicem visionis in-

dulgens; incorpcreae vero naturse, et principaliter intellectuaH, nihil aliud convenit nisi nosse vel nosci, sicut et Salvator ipse pronuntiat dicens, quia
» »

«

nemo

novit

FiHum
non

nisi

Pater, neque

Patrem quis novit
»

nisi

Fdius

et cui voluerit
dixit,

Filius revelare^
vldit

Manifestum ergo
nisi Filius, sed,
«

est quia

Nemo
»

Patrem
»

Nemo

novit

Patrem

nisi

FiUus.

IV. Si vero propter iHa qua3 dicuntur in veteri Testa-

mento, quod irascitur Deu$ vel poenitet,

vel

si

qua aHa huad confutan-

mani

affectus passio designatur,

maleriam

sibi

dos nos pneberi pntant, alHrmantes penitus impassibilem

])eum, atque his omnibus carentem alfectibus senliendum
*

:

Kxod. xxxm,

23.

2 ]\lallh. xi, 9.j,

ly^/j

ORIGENiS
est eis

ostendendum
similia

etiam in Evangeiicis parabolis habcri
is

cum

dicit,

quia

qui plantavit vineam et locavit

eam

colonis, qui coloni missos ad se servos interemerunt,

ad ultimum etiam fdiuih ad se missum occiderunt, iratus
dicitur abslulisse

vineam ab

eis, et

malos colonos male pertradidisse qui redde-

ditum dedisse,
rent
ei

et

vineam colonis
tempore suo
*.

aliis

fructum

in

lecto patrefamilias accipere sibi

Sed et illos cives qui, proregnum, legatos miserunt
»

post

eum

dicentes

:

«

Nolumus eum regnare super nos ^

impelralo regno regressus paterfamilias et iratus

interfici

coram

se jubet, et civilalem

eorum

igne consumit. Sed et

nos sive in vetere Testamento sive in novo,
leglmus, non

cum

de

ira

Dei

secundum

litteram quae dicuntur advertimus,
ita

sed spiritualem intellectum requirimus in talibus, ut

sentiamus sicut intelligere de Deo dignum

est.

De quibus

secundum parvitatem sensus nostri cum secundi psalmi exponeremus illum versiculum in quo ait « Tunc loquetur ad » eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos\ » prout
:

potuimus, qualiler hoc

intelligi

deberet ostendimus.

CAPUT
Dcjusto
et

V.

bono.

I.

Verum quoniam movet eliam

istud

quosdam quod
fecisse sibi

prlncipes istius haeresis divisionem

quamdam

videntur, qua dixeruot aliud esse justum, aliud

bonum;

et

hac divisione

in divinilate

etiam

usi sunt, affirmantes

bo-

num quidem Deum
et

esse

patrem Domini nostri Jesu

Ghristi,

non justum, justum vero Legis et Prophetarum Deuni, nec lamen bonum huic qua^slioni respondere quam po:

tuero breviter necessarium puto. Existimant igilur bonita1

M;itth. XX.

-

Liic. XIX, 14.

^

P»al. n, h.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

II.

l/^O
fieri

lem alTectum talem quemdam
bus debeat etiamsi indignus

esse,

quod bene

omni-

sit is

cui beneficium datur, nec

bene consequi mereatur
usi

:

sed, ut mihi videtur,

non rectc
putarunt

sunt

tali

definitione, putantes

non

fieri

bene huic cui

austerum

vel triste aliquid infertur. Justitiam vero

aflectum esse talem qui unicuique prout meretur retribuat*

Sed

et in

hoc rursum bona

definitionis suae

sensum non recte

in-

terpretantur. Putant
faciat, bonis
;

enim quia quod justum est mahs mah» id est, ut secundum sensum ipsorum

justus
ferri

mahs non

videatur bene velle, sed velut odio
:

quodam

adversus eos

et

coUigunt sicubi forte in Scripturis ve-

teris
tia

Testamenti inveniunt historiam referentem, verbi gra-

de diluvii poenis, et eorum qui in eo extincti referuntur*,

vel

cum Sodoma

et

Gomorra

ignei sulphureique imbris vasin deserto pro peccatis suis

tatione depopulantur, vel

cum

omnes decidunt,

ita

ut nullus ex his qui de

^gypto

fuerant

profecti, inveniatur terram repromissionis intrare praeter

Jesum
ac

et Caleb.

De novo autem Testamento

misericordian

pietatis

congregant verba, quibus a Salvatore discipuh

informantur, et quibus pronuntiari videtur quia

nemo

sit

bonus

praeter

unum Deum patrem

:

et per

hoc

ausi sunt

bonum quidem nominare Patrem Salvatoris Jesu Christi, ahum autem esse dicunt mundi Deum, quem justum eis, non etiam bonum placuit appellare.
si secundum suam definitionem justum possunt ostendere Conditorem

II.

A

quibus primo iUud exigendum puto,

punientem pro meritis
rant,

vel eos qui diluvii

tempore perieprofecti fue-

runt, vel Sodomitas, vel eos qui ex

M^jpio

cum videamus interdum multo nequiora et scelestiora committi flagitia quam fuerint illa pro quibus hi quos supra diximus interempti. sunt, nondum tamen videmus imumquemque peccantium poenam luere meritorum num;
*

(jencs. VII,

ic).

VII.

10

l4^»

OKIGENIS

quidnam bonum dicenl efleclum eum qui aliquando justus erat? an polius illud putabunt, quod juslus quidem est
nunc, sed patienter
tus
fert

humana

delicta, tunc vero

nec jus-

quidem erat qui innocentes parvulos et lactentes simul cum immanibus et impiis giganlibus extinguebat ? Sed haec
ita sentiunt,

quia nihil audire uitra litteram norunt

:

alio-

quin ostendant
tertiam et

secundum litteram, quartam progeniem parentum reddi peccata
est

quomodo justum
et in fiiiorum

in in

sinum filiorum,
nobis autem

ipsorum

fdios post ipsos*.

A

talia isla

non secundum litteram

intelligunlur,

sed sicut Ezechiel docuit parabolam

eam
et

dicens^, requiet illud

rimus quid significet introrsus ipsa parabola. Sed
debent ostendere, quomodo juslus
sit,

pro meritis uni-

cuique retribuens, qui punit terrenos ct diabolum,
hil

cum

ni-

dignum poena commiserint. Non enim poterant

(si se-

cundum
agere.

istos naturae malac et perditae erant) aliquid boni

Nam

et

quod judicera eum dicunt, non tam
:

gesto-

rum quam naturarum judex videtur quippe
benefacere non potest, nec bona male.

si

natura mala

Tum

deinde

eum
eos

quem bonum
salvat? Si
test,

dicunt,

si

ad omnes bonus
est
:

est, sine

dubio et

ad eos qui perituri sunt bonus

et

quomodo non
:

non

vult,

jam non
erit.

erit

bonus

si

vult et

non podia-

omnipotens non

Quin potius audiant

in Evangeliis

Patrem Domini

nostri Jesu Christi

ignem praeparantem
istud opus

boio et angelis ejus^ Et

quomodo

tam poenale

quam
tur
?

trisle,

secundum sensum istorum, boni Dei videbiboni Dei Filius in Evangeliis prosigna et prodigia facta fuissent in

Sed
et

et ipse Salvator
«

leslatur et dicit,
»

quia

si

Tyro

Sidone, olim in sacco et cinere sedentes poeni»

»

tentiam egissent*.

Et

cum proximus

utique

ipsis

urbibus

accessisset, ac fines

earum

fuisset ingressus, cur, quaeso,

declinat civitates istas ingredi, et praestare eis signorum et
*

Deut.

V, 9.

2

Ezceh.

xviii, 3.

^

Malli». xxv,

/fi.

— Id.

xi, 21.

Dli

PIIINCIPIIS,
si

LIB.

II.

1^7

prodigiorum copiam,

eas his gestis in sacco et cinere cer?

lum
ditae

erat acturas esse poenilentiam

Quod

utique

cum non
et per-

facit, sine

dubio perditioni cas relinquil, quas malae

naturoe

non

esse ipse Evangelii

sermo indicat qui eas

potuisse poenitere designat.

Sed

et in

quadam

Evangelii ni-

hilominus parabola ingrediens rex videre discumbentes qui
fuerant invitati, vidit

indumentis, et
»
»

ait ei

:

quemdam non indutum nupliah*bus « Amice, quomodo huc intrasti non
ait

habens indumentum nuptiale? Tunc
gantes
ei

ministris

:

Li-

manus
:

et pedes, mittite

eum

foras in tenebras
*.

»

exteriores

ibi erit fletus

et stridor

dentium

»

Dicant

nobis quis est
tes, et

iste

rex qui ingressus cst videre discumben-

inveniens inler eos

quemdam

sordidis indumentis,

jubet
bras

eum vinclum per ministros suos in exteriores tenedetrudl. Numquidnam ille est quem justum dicunt ?
invitari,

Et quomodo bonos ac malos jusserat
ministris sciscitari praeceperat? Per

nec merita

a

quod utique non

justi

aHcujus, ut

isti

dicunt, et pro meritis retribuentis, sed erga

omnes

indiscrelae benignitatis indicatur affectus. Si vero

necesse est hoc de bono Deo, id est vel de Ghristo, vel de
Patre Christi
objiciunt
:

intelligi,

quid aliud est quod justo Dei judicio

imo quid

tale est

quod

in

Deo Legis criminanpro sordidioribus

lur, quale est ut

eum

qui ab his servis quos miserat vocare

bonos

et malos, fuerat invitatus, juberet

indumenlis vinctum manibus pedibusque in exteriores tenebras praecipitari
?

IIL Et haec quidem sufficere debent quae ex auctoritate

assumpsimus Scripturarum ad refellenda ea quae
obtendere solent.

haeretici
si

Non tamen indecens
si

videbilur,

etiam
In-

ex ratione ipsius consequentiae paucis agamus

cum

eis.

lerrogamus ergo eos
virtulis ac malitiae
*

norunt quae ratio apud homines
si

habeatur, et

videtur consequens esse,

MuUll. XXII,

1

3, i5.

lO.

l48

ORIGENIS

ut virtules dicamiis in Deo, vel, ut ipsis videtur, in
istis diis.

duobus

Respondeant hoc quoque

:

si

videtur eis bonitas

virtus esse aliqua,

quod puto

sine dubio fatebunlur, quid

etiam dicent de juslitia?

Nunquam

profecto, ut mihi vide-

tur, ita desiplent, ut justitiam
si

negent esse virlutem. Ergo

bonum

virtus et justltia virtus est, sine dublo justitia

bonitas

est. Si

vero dixerint, non esse

bonum

justitiamj

superest ut aut

malum

sit,

aut indifferens. Et quidem di-

centibus

malum

esse justitiam respondere
vel

ineptum puto.

Videbor enim vel insanis sermonibus,

mente motis ho-

minibus respondere. Mahim enim quomodo videbitur id

quod bonis bona retribuere

potest, sicut etiam ipsl faten-

tur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut
justitia indifferens slt, et sobrietas et

cum

prudentia et omnes

rehquae virtutes indifferentes habeantur. Et quid responde-

bimus Paulo
» »

dicenti

:

«

Si

qua

virtus,

si

qua

laus, haec co-

gitale qua3 didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis
in

me

'

? »

Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas

quae sunt singulas virtutes, et

non surriplant

in

hoc quod
re-^

dicunt, quia
tribuit, odlo

is

Deus qui uniculque secundum meritum
retribuit

malorum

maHs mala,

et

non pro eo
hi qui de-

quod austerioribus curari indlgent medicamentis

Hquerunt, et propterea his adhibet ea quae emendationis
prospectu ad praesens videntur sensum doloris inferre.
legunt quid scrlptum
sit

Non

de spe iUorum qui

in diluvio per-

empti sunt, de qua spe Petrus ipse in prima Epistola sua
ita ait
» »
:

«

Quia Ghristus mortuus quidem
spirltu
:

est carne, vivifi-

catus

autem

in

quo pergens

praedicavit

his spi-

ritlbus qui in carcere tenebantur, qui

increduH fuerant
in diebus

»
» »

ahquando cum expectarent Dei patientiam

Noe

cum
*

fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animiP

salvae factae simt
ri.il. IV,

per aquam, quod et vos simlH forma

8,9.

DE PRINCIPIIS,
»

LIB.

n.
et

I^O

nunc baptisma

salvos facil*.
:

»

De Sodoma aulem

Go-

morra dicant
sulphuris

iiobis

si

credunt creatoris Dei esse pro^

pheticas voces, ejus scilicet qui refertur super eos ignis et

imbrem

pluisse

:

quid dicit de
in

ipsis

Ezechiel pro^.

pheta?« Restituetur, inquit, Sodoma

antiquum

»

Quid
aflli-

autem
git?
»

aflligens eos qui poeua digni sunt,
dicit
:

non pro bono
Sed
et

Qui etiam ad Chaldaeam
ipsi

«

Habes carLones
»

ignis,

sede super eos,

erunt

tibi

adjutorio^

de his

qui in deserto ceciderunt, audiant quid in lxxvii Psalmo,
qui
»

Asaph superscribitur, referatur
alii

:

ait

enim
»

:

«>Cum

oe-

cideret eos, tunc exquirebant

eum ^.

Non
ait

dicit, quia

ahis interfectis

requirebant eum, sed

quia

eorum

qui occidebantur tahs erat interitus, ut mortiflcati requirerent
esse

Deum. Ex quibus omnibus
justum
et

constat

unum eumdemque
Deum,
:

bonum

Legis et Evangeliorum

et be-

nefacere

cum

justitia, et

cum

bonitate punire

quia nec

bonum

sine justo, nec

justum sine bono dignitatem divina>

potest indicare naturae.

Addemus adhuc etiam hoc versutiis eorum compellentibus nos. Si ahud est justum quam bonum, quoniam bono malum contrarium est, et justo injustum, sine dubio et injustum aliud erit quam malum ei
:

sicut justus

apud vos nonest bonus,

ita

neque injustus

erit

malus

:

et

rursum, sicut bonus non

est justus, ita et

malus

non

erit injustus.

Cui autem non videtur absurdum ut Deo
sit

quidem bono contrarius

malus, Deo autem justo

quem
si-

inferiorem bono dicunt, contrarius

nemo
ita est

sit?

Non

enira

cut Satanas est qui malus dicitur,
dicatur injustus.

aUus ahquis qui

Quid ergo est? Rescindamus ea quae defendimus. Non enim poterunt dicere quia malus non etiam
injustus
sit,

et injustus mahis.

Quod

si

in istis conlrariis

indissociabihter inhaeret vel
* 1

malo

injustitia, vel injustitiaj
'

Pet.

iii,

i8, 19, 20, 21.

— 2E2;ech.xvi, 53. —

Isai. xlvji, 14, i5,

* Psal.

i.xxvii, 54.

l5o

ORIGKIVIS

malum,
justus

sine dubio et
:

bonus

indissociabilis erit

justo, el
mab*tiai

bono

ut sicut

unam eamdemque nequitiam

et injustitiae dicimus, ita bonitatis ac justitiae virtutem

unam

eamdemque teneamus.
IV.

Sed iterum ad Scripturce nos revocant verba profe-

rentes illam

suam famosissimam quiestionem. Aiunt namest,
«

que
»

:

Scriptum
:

quia non potest arbor mala fructus

bonos facere

ex fructu enim arbor cognoscitur*. wQuid
sil

crgo aiuntPQualis arbor

Lex, ex fruclibus

suis, id est

ex praeceptorum sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit
creditur. Si vero justa magis
gislator putabitur Deus.

eam bonus Deus

esse

quam bona,

justus etiam le-

Paulus Apostolus nulla circuitione
est, et

usus
»

ait

:

«

Lex ergo bona
bonum^.
»

mandatum sanctum

et

justum

et

Ex quibus

est

manifestum quia Paujustum a bono sepa-

lus

non istorum

litteras didicerat qui

rant, sed ab eo

Deo
ille

fuerat instructus, et ejus Dei spirilu

fuerat illuminatus, qui simul et sanctus et
est
:

bonus

el justus

per cujus

spiritum loquens, dicebat

mandatum

Legis esse sanctum et justum ct

bonum. Et

ut evidentius

supra justitiam et sanctitatem bonitatem magls inesse ostenderet iu mandato, repetito sermone, pro his tribus solam
protulit bonitatem, dicens
»
:

«

Quod

ergo

bonum

est,

mihi

mors est? absit^

»

Sciens quippe bonitatem genus esse

virtutum, justitiam vero vel sanclilatem species generis,
ideo
set,

cum

in superioribus

genus simul ac species nominasretorsit.

repetens

sermonem ad solum genus
:

Sed

et in

consequentibus
»

«

Peccatum, inquit, per bonum mihi
»

operatum

est

mortem*.

In quo id per genus concludit,

Hoc modo namque « Bonus intelligendum est etiam illud quod dictum est » homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et maquod superius per
species exposuerat.
:

*

Matth.

Tii,

18

;

xii, 55.

2

Rom.

vii,

1

a.

'

Ibid. i5.

*

Ibid.


DE PRINCIPIIS,
»


LIK.
II.
1 i) 1

lus de

malo profert malum*.

»

Genus iiamque assumpsit

etiam hic in bono vel malo, ostendcns sine dubio in bono

homine
Similiter

esse et juslitiam et sobrietalem et prudenliam et

pietatem et

omne quod vel dici bonum vel etiam et mahim hominem dixit,
impurus
et

intelligi potest.

qui sine dubio

esset injustus et
les

impius
:

et

omnia quae per par-

hominem maluni deformant sicut enim sine his nequiliis nemo aliquem maium hominem putat, nec esse malus potest; ita et sine illis virtutibus certum est quod nemo
putabitur esse bonus. Superest
vehit proprie sibi
eis

adhuc etiam

ilhid,

quod
^, »

datum scutum putant, quod
«

dixit

Domi-

nus

in

Evangeho

:

Nemo bonus

nisi

unus Deus paler

dicentes hoc esse proprium

vocabulum

Patris Christl, qui

lamen
tatis

alius sit a creatore

omnium Deo,
et

cui creatori bonisi

nullam dederit appellationem. Videamus ergo

in

veteri

Testamento Deus Prophetarum

mundi creator ac
quod
in
el

legislator
dicit
» »
:

non

dicitur bonus. Et quid est

Psalmis
:

«

Quam

bonus

Israel

Deus

rectis

corde;
in

Dicat

nunc
est

Israel

quoniam bonus, quoniam
\
»

saeculum mise-

ricordia ejus
:

Et in lamentationibus Hieremiae scriphis qui sustinent

lum
»

«

Bonus Dominus

eum, animcc

quaerenti

eum

^.

»

Sicut ergo bonus in veteri Testamento
ita

Irequenter dicitur Deus,
pellatur
gelio

etiam justus in Evangeliis ap-

Domini

nostri Jesu Christi Pater.

Denique

in

Evan-

secundum Joannem orans
dicit
:

ipse

Dominus, noster, ad
te

Palrem

«

Pater juste, et

mundus

non cognovit*.

»

Ne

forte dicant quia etiam

mundi creatorem pro assumpet

tione carnis

Patrem vccabat,
non cognovit.

ipsum justum nominabat,
:

excluduntur ab eo sermone qui statim sequitur
1

ait

enim

:

Et mundus

te

»

Secundum

ipsos

enim

so-

lum Deum bonum mundus
'

ignorat.

Nam

conditorem suum
i

Maltli. XII, 55.

^

Liic

xviii, nj.

^

Psal. lxxii,

;

ct P.sal. cxvii, a.

*Tlircn. 111,25.

^Joan.xvii, u5.

li)-2

ORIG£I\{S

\erissime recognoscit,

Domino

ipso dicente, quia
ille

mundus

quod suum

est diligit.

Aperle ergo

Deum,

justus esse in Evangeliis

quem putant bonuni dicitur. Ex otio sane lieebit

plura testimonia congregare, sicubi in novo Testamento

Pater Domini nostri Jesu Christi justus appellatur, et etiam
in veteri

Testamento

coeli et terraj

creator bonus dicitur,

ut pluribus testimoniis convicti

haeretici

aliquando forte

erubescant»

CAPUT VL
De
I.

Incarnatione Chrisli.

Tempus

est his decursis repetere

nos de Incarnatione
vel

Domini

et Salvatoris nostri,

quomodo

quare

homo

fue-

rit factus.

Pro viribus

igitur nostris perexiguis considerata

ex operum suorum magis
platione,

quam

ex nostri sensus contem-

divina natura, intuitisque nihilominus creaturis

ejus visibilibus, ilde

quoque

invisibilibus contemplatis, quia

non omnia

vel oculis videre potest

ratione complecti,

humana fragilitas, pro eo quod omnium rationabilium

vel
in-

firmius et fragilius animal nos homines
tiora

sumus; praestan-

enim sunt
:

illa

quae vel in coelo vel super coelos ha-

bentur

superest ut
id est

medium,
stolus

harum omnium creaturarum et Dei mediatorem quaeramus, quem Paulus Apo-

Primogenitum omnis creaturae pronuntiat. Yidentes

quoque nos ea quae de ejus majestate in Scripturis sanclis referuntur, et intuentes quod « imago invisibilis Dei, et
» »

primogenitus omnis creaturae dicatur^
creata sunt

et

quod

in ipso

omnia

visibilia et invisibilia, sive

Throni, sive

»
» »

Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, omnia
per ipsum et in ipso creata sunt
et
:

et ipse est ante

omnes,

omnia

illi

constant*,

»
;

qui est caput

bens caput
i

Deum patrem
i5, 16, jj.

scriptum est

omnium, solus haenim « Caput au:

Coloss.

1,

l)i:

PUIISCIPIIS,
:

LIB.

II.

l55

»

teiii Cliristi

Deus
«

*

»

pervidentes eliam quod scripluiii
nisi Filius,

est,
))

quoniam

iiemo novit Patrem
^
:

neque quis

novit Filium nisi Pater

»

(Quis enim polest nosse quae
quis ad liquidum quae

sil

Sapientia,nisi qui genult

eamPaut
?

sit

Veritas novit, nisi veritatis Pater
sui

Quis cerle universam
est, inves-

VerLi

naluram, atque ipsius Dei quae ex Deo

ligare potuit, nisi solus

Deus apud quem

erat

Verbum?) pro
nisi solus

certo habere
est,

debemus quod hoc Verbum,
«

sive ratio dlcenda

hanc Sapientiam,hanc Veritatem, nullus ahus
:

Pater novlt, de quo scrlptum est
»

Nc ipsum quidem mun»

dum

capere arbitror hbros qui scrlberentur%

de gloria

scihcet et majestate Filii Dei. Impossibile itamque est htteris

commlttere ea quae ad Salvatorls gloriam pertinent. His
tahbus de natura Flhi Del conslderatis,

igilur tantis ac

cum summa admlratione obstupescimus quod emlnens omnium ista natura exinaniens se de statu majestatis suae homo factus
sit, et

inter

homines conversatus,

sicut gratia labils sjus

infusa testatur, et sicut testlmonium ei reddlt Pater coeleslis,

et ut slgnis

quoque

et prodiglis variis virtutlbusque

ab eo

gestis confirmatur.

Qui etlam ante praesentlam suam hanc

quam

ostendlt in corpore, praccursores suos et nuntlos adinisit

ventus sul

Prophetas; post ascensionem vero suam in

coelos, sanctos Apostolos divlnitatls suoe vlrtute repletos ho-

mines

vel ex

pubhcanis vel ex piscatoribus imperitos et in-

orbem terrarum, ut ex omnl genere atque ex omnibus popuhs piorum plebem in se credentium
doctos circulre fecit

congregarent.
II.

Verum ex omnibus de

eo miracuhs et magnlficentlls

iUud penitus admlrationem humanae mentis excedit, nec
invenlt morlahs Intehlgentlae fraglhtas quoinodo sentire vel

iDleUIgere possit

quod tanta

iha potentia divlnae majestatls^

ipsum ihud Verbum
* 1

Patris, atque ipsa Sapientia Dei, in

qua

(]or. XI, 5.

2

Matlli. xi, 27.

^

Joan. xxi, 25.

1

54
siiiit

OniGEMS

creala

omnla

vislbilia et invisILilia, intra

clrcumscrip-

lionem ejus hominis qui apparuit
sit;

in Juda?a, fuisse

credenda

sed el ingressa esse Dei Sapientia vulvam fceminae, et

nasci parvulus, et vagitum emittere ad simllitudinem plo-

rantium parvulorum; tum deinde quod

in

morte conturba:

tus refertur, ut ipse eliam profitetur dicens
»

«

Tristis cst

anlma mea usque ad mortem
licet post
ila

*

;

»

el

ad ultimum quod

usque ad eam quce inter homlnes indignissima habetur adductus est mortem,
ergo in eo quaedam
tertiam surrexerit diem.
nihil a

Cum
comita

videamus hiimana ut

muni mortalium
divina ut nuIII

fragilitate distare videantur,

qua^dam

alil nisi illl

primje et InefFabili naturre conveet tantoc ad-

niant deitatis, haeret

humanl intellcctus angustia,

mirationis stupore percussa, quo declinet, quid teneat,
se convertat, ignorat. Si

quo
:

Deum

sentiat,

mortalem

videt

si

hominem
tcm
a

putet, devicto mortis Imperio

mortuis cernit. Propter

cum spoliis redeunquod cum omnl metu et reuno eodemque
ila utrius-

verentla

contemplandum

est, ut in

que nalurae

verltas demonstretur, ut

neque allquid indignum
Imaginibus

et Indecens In divina illa et ineffabili substantia sentiatur,

neque rursum quse gesta sunt,
mentur. Qua? quidem
in aures

falsis illusa

exlstl-

humanas

proferre, et

sermo-

nibus explicare, longe vlres vel meritl nostri, vel Ingenil ac

sermonis excedlt

:

arbitror

autem quia etlam sanctorum
:

Apostolorum supcrgrediatur mensuram
fortassis totlus creaturae ccelestium

quinimo etiam

virtutum eminentior est
temerilate
fides

sacramenti
aliqua, sed

istlus explanatio.

De quo nos non

quoniam ordo

locl deposcit, ea

magls quse

nostra continet,

quam

quae

humanae

ratlonis assertlo vlndi-

care solet,
nostras

quam paucissimis proferemus, suspiciones, potlus quam manifestas aliquas affn^mationes In medium

proferentes.
*

Matlh. XXVI, 78.

i)E

PRiNCiPHs, Lin.

ir.

i55

III. Igitiir

Unigenilus Dci pcr qaeni oninia facta essc visuperioribns sermo dispulationis edo-

sibilia ct invisibilia in

cuit,

secundum

Scripturae scntentiam et fecit omnia, ct quae

fecit, dibgit.
bilis,

Nani

cum

invisibilis

Dei ipse

sit

imago

invisi-

participationem sui universis rationabilibus creatupriebuit, ita ut

ris invisibiliter

tantum ex eo unusquisque

participii

sumeret, quanto erga
liberi

eum

dilectionis inha^sisset

affectu.

Verum, cum pro

arbitrii

facultate varietas

unumquemque
amore
»

ac diversitas habuisset animorum, ut alius

ardentiore, alius tenuiore et exiliore erga auctorcm
teneretur,
illa

suum

anima de qua

dixit
»

Jesus

:

«

Quia ne-

mo

auferet a

me animam meam*,
ei

ab

initlo creaturae et

deinceps inseparabiliter

atque indissociabiliter inhaerens,

utpote sapientiae et verbo Dei et verilali ac luci verae, et
tota totuin recipiens, atque in ejus ipsa cedens, facta est

lucem splendoremque

cum

ipso principaliter unus spiritus,

sicut et Apostolus his qui

eam

imitari deLerent promittit,
»

quia

«

qui se junglt

Domino,

iinus splritus est^.

Hac ergo

substantia animae inter

Deum carnemque
naturam corpori

mediante (non
slne mediatore
illa

cnim

possibile erat Dei
)

misceri

nascitur, ut diximus,

Deus homo

substantia

media existente, cui utique contra naturam non erat corpus assumere. Sed neque rursus anima
tia rationabilis,
illa,

utpole substan-

contra naturam habuit capere Deuni, in

quem,
quod

ut superius diximus, velut in

verbum

et saplentiam

et veritatem tota

jam

cesserat.

Unde
totum

et merito

pro eo vel

tota esset in Filio Dei, vel

in se caperet

Filium

Dei, etiam ipsa

cum

ea

quam assumpserat

carne, Dei Filius
:

cl Dei virtus, Ghrlstus et Dei sapientia appellatur

et rur-

sum

Dei Filius per

quem omnia

creata sunt, Jesus Ghristus
el filius

ct Filius

hominis noininatur.

Nam

Dei mortuus esse
utique recipere.

dicitur, pro ea sclllcet natura quae
*

morlem

Joan.

X, i8.

2

1

Cor.

vi,

17.

?

J

SG
:

ORIGJiiMS
et Fillus hoiiiinis appellatur, qui

polerat

venturus in Dei

patris gloria

cum

sanctis Angelis praedicatur. Et

hac de

causa per oninem Scripturam tam divina natura humanis
vocabulis appellatur,

quam humana
quod scriptum

natura divinae nuncu-

pationis insignibus decoratur. Magis
ullo alio dici potest,
»

enim de hoc quara de
est quia
«

erunt

ambo

jam non sunt duo, sed caro una *. » Magis enim Verbum Dei cum anima in carne una esse, quam vir cum uxore, putandum est; Sed et unus spiritus esse cum Deo, cui magis convenit quam huic animae quae se ita Deo
in carne una, et

per dilectionem junxit, ut
catur
IV.

cum

eo unus spiritus merito

di-

Quod autem
non

dilectionis perfectio, et meriti afFectus
fecerit unitatem,

sinceritas ei
ita

hanc inseparabilem cum Deo

ut

fortuita fuerit, aut

cum

personae acceptione aniei

mae ejus assumptio, sed virtutum suarum
audi ad
i>

merito delata,

eam Prophetam dicentem
pra3 participibus tuis
laetitiac,

:

«

Diiexisti juslitiam, et

odisti iniquitatcm;

proplerea unxit te Deus, Deus tuus,
^. »

»

oleo

laetitiae

Dilectionis ergo

me-

rito

ungitur oleo

id est

anima Ghristi cum Verbo
laetitiae,

Dei Christus
intelligitur

efficitur,

Ungi namque oleo

non

aliud

quam
ei

Spiritu sancto repleri.

Quod autem

prie

participibus dixit, indicat quia non gratia Spiritus sieut
Prophetis
tialis
»

data est, sed ipsius Verbi Dei in ea substan:

inerat plenitudo, sicut et Apostolus dixit

«

In quo
»

inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter
:

^

De»

nique propter hoc non solum dixit
sed addit;
«

«Dilexisti justitiam,
»

et odisti iniquitatem.

Odisse enim iniquide eo, quia
«

tatem
»

est illud

quod Scriptura
nec inventus

dicit

pecca*
:

tum non
ait
:

fecit,
«

est dolus in ore ejus

»

et

quod
*

Tentatus per omnia pro similitudine absquc
Maic.
x, 8.

Gen.

11,

24, cl

^

Psalm. xnv,

8.

*

Col. n

,

9.

— *Is.

LUI59.

DE PRINCIPIIS,
»
» »

LIB.

II.

1^7
«

peccato
guet

*. »

Sed

et ipse
^

Dominus

dicit

:

Quis vcstrum arde se
:

me

de peccato

? »

Et iterum ipse
et in
in

dicit

«

Eccc

venit princeps

mundi hujus,

me non

invcnit quid-

»

quam'.

»

Quoe omnia nullum

eo peccati sensum indi-

cant extitisse.

nunquam in » quam sciret puer patrem
»

Quod ut Propheta evidentius deslgnaret, quia eum iniquitatis sensus inirasset, ait « Prius:

aut

matrem

vocare, avertit se

ab iniquitate
V.

^.

»

Quod si aHcui dlflicile videbitur, pro eo quod rationabllem anlmam esse in Ghristo supra ostendimus, cum utique animarum naturam boni malique capacem per omnes dlsputationes nostras frequenter ostendimus hoc modo
;

rei

hujus explanabitur difficuUas. Naturam quidem anlmae

illius

hanc
:

fuisse quae est

omnium animarum, non
anima
potuit,
si

potest
fult

dubitari

ahoquln nec

dlci

vere non

anima.

Verum quoniam
est, haec

boni malique ellgendi facuUas omest, ita elegit di-

nibus praesto

anima quae Ghristi

ligere justitiam, ut pro immensltale dllectionis inconverti-

blHter

ei

atque inseparablHter inhaereret,

ita

ut proposlti

firmitas, et aflectus immensltas, et dllectionis inextingui-

biHs calor,

omnem sensum
quod
slt

conversionis atque immutatio-

nis abscinderet, et

in arbltrio erat

positum, longl usus

aflectu

jam versum

in

naturam

:

ita et fuisse

quidem
est, et

in Ghristo

humana

et rationabiHs

anima credenda

nuUum sensum
buisse peccati.

vel possiblHtatem

eam putandum

est

ha-

yi.

Ad

pleniorem tamen
si

rei

explanatlonem non videtur

absurdum,

etiam similitudlne aHqua utamur, Hcet in re
diflicIH,

tam ardua, tamque
modls copia
inus, ferri
est.

ne exempHs quidem

uti

comergo
suls

Tamen,

ut absque

ahquo

praejudicio dica:

metallum capax
fcrri

est frlgoris et calorls
in igne sit posita,

si

massa aHqua
*

scmper
viii, 4^).

omnibus
4
;

Ileb. IV, i5.

2

Jo^n,

"'

Id. xiv, 5o.

'*

Is. viii,

vii, \G.

l5S
poris
fecta,

ORIGEMS

omnibusque
si

veuis

ignem

recipiens, et lota ignis ef-

neque

ignis

ab ea cesset aliquando, neque ipsa ab
quai natura

igue separetur,

numquidnam dicemus hanc,
est, in

quidem

ferri

massa

igne positam et indesinenter

ardentem, posse frigus aliquando recipere? Quinimo, quod
verius est, magis

eam

sicut in fornacibus soepe fieri oculis

deprehendimus, totam ignem effectam dicimus, quoniam

nec aliud

in ea nisi ignis cernitur

:

sed et

si

qui contingere

atque attrectare lentaverit, non

ferri,

sed ignis vim sentiet.
in igne,
in

Hoc ergo modo etiam
sic

illa

anima quae quasi ferrum

semper
;

in

Verbo, semper in Sapienlia, semper
agit,

Deo
po-

posita esl

omne quod
ot ideo

quod

sentit,

quod

intelligit,

Deus

est

:

nec convertibilis aut mutabilis

dici

test, qua)

inconvertibibtatem ex Verbi Dei unitate indesi-

nenter ignita possedit.

Ad omnes denique

sanctos calor

ali-

quis Verbi Dei putandus est pervenisse: in hac

autem anima
dixit,

ipse ignis divinus substantialiter requievisse credendus est,

ex quoad caeteros calor aliquis venerit. Denique quod
quia
»
«

unxit te Deus, Deus tuus, oleo
*, »

la^titiae

prae participibus
laelitiae,

tuis

ostendil

quod

aliter ista

anima oleo

id est

verbo Dei et sapienlia ungitur; et
est sancti Prophetae et Apostoli.

aliter parlicipes ejus, id

Illi

enim

in

odore unguen-

torum

ejus cucurrisse dicuntur
fuit,

:

ista

autem anima vasculum

unguenti ipsius

ex cujus fragrantia parlicipantes digni

quique Prophelae fiebant et Apostoli. Sicut ergo aliud est
unguenti substantia, aliud odor ejus
et aliud participes sui.
:

ita

aliud est Christus,

Et sicut vas ipsum quod substantiam
foc-

continet unguenti, nullo genere potest aliquid recipere
toris
;

hi vero qui

ex odore ejus participant,

si

se paulo

longius a fragrantia ejus removerint, possibile est ut inci-

dentem recipiant foetorem
in
1

:

ita

Christus, velut vas ipsum
fuit ut

quo erat unguenti substantia, impossibile
Psal.

con-

XMV,

8.

; :

DE PRINCIPIIS,
Irariura reciperet

LIB.

II.

li)(J

odorem;

participes vero ejus,

quam

pro-

ximi fuerint vasculo, tam odoris erunt parlicipes et capaces.
VII. Arbitror sane eliam

Hieremiam prophetam
susceperat, dixisse

intelli-

gentem quae
esset
»
»

sit

in

eo natura Dei sapientiac, quae etiam haec

quam

saluie pro

mundi

:

«

Spiriin

tus vultus nostri Ghristus

Dominus, cui diximus quod
»

umbra

ejus vivcmus in gentibus*.

Pro eo enim quod

sicut

umbra

corporis nostri inseparabihs est a corpore, et

indeclinabiliter

motus ac gestus corporis

suscipit et gerit

puto

eum

animae Christi opus, ac

motum

qui ei inseparabi-

liter inhaerebat, et

pro motu ac ejus voluntate cuncta per-

petrabat, ostendere volentem

umbram

Ghrisli

Domini hanc
hujus

vocasse, in qua

umbra nos viveremus

in gentibus. In

namque assumptionis sacramento gentes vivunt, quae imitantes eam per fidem veniunl ad salutem. Sed et David dicens
»
:

«

Memor

esto opprobrii mei,

Domine, quo exprobra»

verunt

me

in

commutationem

Ghristi tui^,

similia

mihi

videtur ostendere. Et Paulus quid aliud sentit,
«

cum
^

dicit

Vita vestra abscondita est
in alio loco dicit
:

dem
n

«

cum Christo in Deo ? » Et quiAn documentum quaeritis ejus qui
^

in

me

loquitur Ghristus

? »

Et nunc Ghristum

in

Deo

di-

cit

absconditum. Gujus

rei intellectus nisi talis aliquis indi-

celur,
ess<3

qualem per umbram

Ghristi a Propheta significatuiu

supra diximus, fortassis eliam hunc sensum humanai
alia in

mentis excedit. Sed et quamplurima
vinis

Scripluris diin

de umbraj significantia videmus inserta, ut illud

Evangclio secundum Lucam,
a

cum

dicit

Gabriel ad Mariam:
virtus
dicit,
"

Spiritus

Domini superveniet
tibi

in te, et

Allissinii

» »

obumbrabit

\

»

Et Apostolus de Lege

quia

«

si-

militudini et umbrae deserviunt coelestium

»

hi qui car:

nalem habent circumcisionem. Et
*

alibi dicitur

«

Nonnc
('or. XII!,

Tliirn.
''

IV,

I

.

2
6

?).—

I-iic.

I, 5.').

_

Ps

,1,

I

xxxviii,
VIII, 5.

.')
I

.

.")p.

^

(lol. 111,5.

''

9.

j[,.l,.

l6o
»

ORIGENIS
est vita nostra supra

umbra

terram

*

? »

Si ergo et lcx

quae super terram est

umbra est, et vita oinnis nostra quae est super terram umbra est, et in umbra Ghristi vivimus inter gentes; videndum est ne harum omnium veritas umbrarum in illa revelatione noscatur, cum jam non per speculum et in senigmate, sed facie ad faciem sancti quique gloriam Dei et rerum causas ac veritatem speculari merebuntur. Cujus veritatis accepto jam pignore per Spiritum
sanctum, dicebat Apostolus
»
:

«

Etiamsi cognovimus Chris-

tum secundum carnem
vimus^.
»

»

nunc jam non noHaec interim nobis ad praesens de rebus tam
aliquando, sed

difficilibus disputantibus, id est

de incarnatione

et

de deiali-

tate Christi occurrere potuerunt. Si quis sane

mehus

quid poterit invenire,
tis

et evidentioribus

de Scripturis sancpotius

assertionibus confirmare quae dicit,

illa

quam

haec

recipiantur.

CAPUT
De
I.

VII.

sancto Spiritu.

Quia ergc post primas

ilias

dissertiones quas de Patre

et Filio et Spiritu sancto in initiis,

secundum quod res poposcerat, exposuimus, visum est rursum repetere nos debere, et oslendere quod Deus idem esset creator et conditor mundi, et pater Domini nostri Jesu Christi, id est
Legis et Prophetarum atque Evangeliorum unus atque
ideni

Deus

;

tum deinde etiam de
est in

Christo,

quod

is

qui vcr-

bum
ter

et sapientia

Dei superius fuerat ostensus, etiam qualiconsequentibus debuit demonstrari
:

homo factus

superest ut etiam de Spiritu sancto
ter repetamus.

quam possumus

brevi-

Tempus
2 2

est ergo

nunc de

Spiritu sancto nos
et Salvator nos-

pro viribus pauca disserere
*

quem Dominus

Job.

VIII, 9.

Qor. V, 16.

.

DE PRINCIPIIS, MH.
ler in Evangelio

II.

l6l

secundum Joannem, Paracletum nominaest qui in Prophetis et in

vit\ Sicut enim idam ipse Deus, atque idem ipse Ghristus;
ita

idem Spiritus sanctus
fuit,

Aposto-

hs

id est, sive in

illis

qui ante

adventum

Christi

Deo

crediderunt, sive in his qui per Christum confugerunt ad

Deum. Et duos quidem Deos ausos
et duos Christos audivimus; duos

essc haereticos dicere,

autem

Spiritus sanctos

nunquam cognovimus ab ahquo

praedicari.

hoc de Scripturis poterunt affirmare, aut

Quomodo enim quam difFeren-

tiam dare poterunt inter Spiritum sanctum et Spiritum
sanctuai?
si

tamen

definitio

ahqua aut descriptio inveniri
ut

potest Spiritus sancti.

Nam

concedamus Marcioni

vel

Valentino posse differentias deitatis inducere, et aliam boni

naturam, aham vero

justi describere,

quid excogitabit, at-

que quid inveniet, ut indifferentiam Spiritus sancti introducat?
JNihil

ergo

illos

posse ad indicium qualiscumque

dlf-

ierentiae arbitror invenire.
II.

Nos vero existimanus quod participationem cjus

si-

mihter ut sapientiae Dei et verbi Dei absque ulla differentia
creatura rationabihs omnis assumat. Video
praecipuus sancti Spiritus

tamen quod adventus ad homines post ascen-

sionem Christi

in coelos,

magis

quam

ante

adventum ejus
si

declaretur. Antea

namque

sohs Prophetis, et paucis,

quis forte in populo mcruisset,

donum

Spiritus sancti prae-

bebatur; post adventum vero Salvatoris scriptum est ad-

impletum esse iUud quod dictum
quia
» «

est in

propheta Joele,

erit in

novissimis diebus, et effundam de Spirilu

meo

super

omnem

carnem,

et
:

prophetabunl^
«

:

»

quod utique

tale est sicul illud

quod

ait

Per gratiam ergo Spiritus
mis etiam
illud

Omnes gentes servient ei ^ » sancti cum reliquis quampluri-

magnihcentissimum demonstratur, quod ca

quae in Prophetis scripta sunt, vel Lcge Moysi, pauci tnnc,
^

Joan. XIV, 26.
VII.

2 J(j,J. ,,^

28.

'^

Psal. i,xxi.

1

1

1

1

iGa

ORIGENIS

id est ipsi Prophetas, et vix sicubi

unus ex omni populo su-

perare poterat intellectum corporeum, et majus aliquid,
id est, spirituale quid poterat intelligere in

Lege

vel Pro-

phetis;

nunc autem innumerae sunt multitudines credenli-

tium, qui licet non omnes possint per ordinem atque ad

quidum

spiritualis intelligentiae

explanare consequentiam,

tamen omnes persuasum habent, quod neque circumcisio
corporaliter intelligi debeat, neque otium sabbati, vel sanguinis efFusio pecoris, neque

quod de

his

Moysi responsa
est

darentur a Deo

:

qui utique sensus

dubium non

quod

Spiritus sancti virtute
III.

omnibus suggeratur.

Sicut aulem multi sunt intellectus de Christo, qui
sit,

utique quamvis sapientia
pientia^ agit aut obtinet

non tamen
nisi

in

omnibus

sa-

vim,

in

his qui in ipso sa-

pientiae student;

neque

cum medicus
illos

dicatur, erga

omnes

quasi medicus agit, sed erga

tantum qui

aegritudinis

suse intellecto languore confugiunt

ad misericordiam ejus,
arbitror etiam de Spi-

ut possint consequi sanilalem
ritu sancto in

;

ita

quo omnis

est

natura donorum. Ahis

namque

pniebetur per Spiritum sermo sapientiae, ahis sermo scientiae,

ahis fldes*; et ila per singulos qui
eflicitur, vel

eum

capere possunt,

hoc
ille

hoc intelHgitur ipse Spiritus, quo indiget

qui

eum

participare meruerit.
hi qui

Quas

divisiones ac difFein

rentias

non advertentes

eum Paracletum eum

Evange-

ho audiunt nominari, neque considerantes ex quo opere
vel actu Paracletus noininetur, vihbus
spiritibus

nescio quibus

compararunt,
ita

et per

hoc conturbare conati sunt

Ecclesias Ghristi,

ut dissentiones fratribus
tantai

non modicas

generarent.
tatis

Evangehum vero

eum

potentiae ac majes-

ostendit, ut dicat Apostolos

non posse capere adhuc

ea quae volebat docere eos Salvator, nisi
Spiritus sanctus, qui se
*
i

cum

advenerit
iHurai-

eorum animabus infundens

Coi.

xii, 8.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

II.

l65
Isti

nare eos possit de ratione ac fide Trinitatis.
imperitia sui intellectus, quia
est

vero pro

non solum

ipsi

quod rectum

consequenler non valent exponere, sed ne his quidem

quae a nobis dicuntur possunt audientiam

commodare, mi-

nora

quam dignum

est

de ejus divinitale sentientes, erro-

ribus seac deceptionibus tradiderunt,erratico magis spiritu

depravati,

quam

sancti Spiritus instltutionibus eruditi, se:

cundum quod
»

Apostolus dixit

«

Doctrinam spirituum

dae-

moniorum sequentes prohibentium nubere ad interitum
et

»

ruinam mullorum,

et

importune

se abstinere a cibis,

ut per ostentationem acrioris observantiae seducant ani-

»

mas innocentum*.

»

IV. Oportet ergo nos scire quia Paracletus est Spiritus
sanctus, docens majora
ita
»

quam voce

proferri possunt, et, ut
«

dixerim, quae inefFabilia sunt, et
»

qua3 nonlicet homini

loqui^,

id est quae indicari
alt

humano sermone non
pro eo quod non.
et ibl ubi ait
:
:

pos-

sunt.

Quod autem

non

licet,

potest.,

dictum scntimus ab Apostolo^ sicut
» »

«

Omnia
Ilcent,

mlhi licent, sed non omnia expediunt
sed non omnia ffidificant^
est,
»

omnia mlhi

Ea enim quorum

potestas

nobis
dlcit.

propter quod habere ea possumus, licere nobis

Paracletus vero quod dicitur Splritus sanctus, a con-

solatione dicitur. Paraclesis
latur. Si quls
rit,

enlm

latine consolatlo appel-

namque de

Spiritu sancto partlclpare

merue-

cognitis ineirabilibus sacramentis, consolatlonem sine
et laetitiam cordis

dubio

assumit

:

cum enim

rationes

om-

nium

quae fiunt, quare vel quahter fiant, Spirltu indlcante

cognoverit, in nullo utique conturbari ejus anima poterit,

autullum sensum moeroris accipere

:

nec inaliquo terreturj

cum
sum

verbo Dei et saplentiae ejus inhaerens,
dicit in Spiritu sancto.

Dominum

Je-

Verum quoniam

Paracleti fe-

cimus mentionem,
^
1

et pro
7.

viribus nostris qualiter

de eo

Tiiii. IV, 1, 1.

''

Coi

.

XII, 4-

"'1

(lor. X, 22, 25.
1

1.

iG^
sentiri debeat,

ORIGKNIS

exposuimus; dicilur autem etiam Salvalor
iii

uoster paracletus
))

Epislola Joannis

cum

dicit

:

«

Si quis

noslrum peccaverit, paracletum habemus apud Patrem

» »

Jesum Christum justum,
catis nostris
*
:

et ipse est propitiatio

pro pecsignifi-

»

consideremus ne forle ahud hic

cet haec appellatio paracleti de Salvatore» aliud de Spiritu
sancto. Videtur

enim de Salvatore paraclctus

dici

depre-

cator

:

utrumque enim
et

significat in graeco paracletus, et de-

precatorem

consolatorem. Propter
ait
:

eum

ergo qui subse-

quitur sermonem, quo
»

«

Et ipse

est repropitiatio

pro

peccatis nostris,

»

magis

in Salvatore

nomen

paracleti pro

deprecatore intelligendum videtur; deprecari enim Patrem

pro peccatis nostris dicitur.

De

Spiritu sancto Paracletus

consolator debet inteUigi, pro eo quod consolationem pra?stat

animabus, quibus aperte revelat sensum

scientine spi-

rituaHs.

GAPUT

VIII.

De Anima.
I.

Post hsec jam ordo deposcit nos etiam de anima gene-

raliter inquirere, et

ab inferioribus incipientes ad superiora
in

conscendere. Esse namque animas

singuh's

quibusque

animahbus, etiam
bitror dubitari.

in his quae in aquis

degunt, a nullo arservat opi-

Nam
«

et

communis omnium hoc
Deus cetos magnos,

nio, et confirmatio sanctae Scripturae auctoritatis accedit,

cum
»

dicitur, quia

fecit

et

omnem

»

animam animantium repentium, quae produxerunl aqua^ secundum genus eorum\ » Ex communi vero rationis
certis

inteUigentia confirmatur etiam ab his qui definitionem ani-

mse

determinant verbis. Definitur namque anima hoc
et
boayjTr/.yj,

modo, quia sit substantia ^avTa^-txyj licet non tam proprie explanetur,
*
1

quod

latine,

dici

tamen polest

sensi-

Joan.

II,

1,

2-

2

(icn. 1,21.

Dli

PRINCIPllS,
utiqiie

I.llJ.

II,

l(i3

bilis el

mobilis.

Quod
liis

convenit eliam du omnibus

aniuialibus dici, ot

quac in aquis degunt; scd et in VO'

lucribus

eadem

definitio aniuKT

couvenienler ostcnditur.

Addidit sane Scriptura etiam alterius sentcntia) auctorilatem,
»
»

cum

dicit

:

«

Non manducabitis sanguinem,
*; »

quia

anima
tis

totius carnis sanguis ejus est, et
in

non manducabiesse designat.

animam cum carnibus
vero
si

quo evidentissime sancarnis

guinem omnium animalium animam eorum

Jam
et

quis requirat,
dixit,

quomodo animam omnis

sanguinem ejus esse

de apibus, vespis, et formicis,

de his quoe in aquis sunt, ostreis, et cochleis, et quaesunt
alia

cumque
niam
l)et

quae carent sanguine et esse animantia
:

manifestissime demonstrantur
in

respondendum
vim obtinet
sit

est,

quo-

hujuscemodi animantibus quam

in cseteris

vim ha-

rubri sanguinis vigor, hanc

in istis
nihi!

humor
De
ju-

iste

qui inest in eis, licet alterius

coloris
sit

;

enim re-

fert qui sit color,

dummodo

substantia

vitalis.

mentis vero vel pecudibus quod animantia

sint,

etiam apud

communem
»

opinionem nulla dubitatio

est.

Evidens tamen
:

est divinae Scripturac sententia,

cum

dicit

Deus

«

Produ

l

animam vivam secundum genus, quadrupedia » et repentia et bestias terrae secundum genus^ » Jam vero de homine quamvis nulli dubium sit, nec requirere aliquis
cat terra
possit,
»
»

tamen

et Scriptura divina designat,

quod

«

Deus

in

faciem ejus inspiraverit spiramentum

vitae, et

factus est

homo

in

animam viventem^
utrum
et ipsi

»

Superest de Angelico or-

dine requirere,
sint, vel

animas habeant, an anima^
virtulibus, sed

de

caeteris divinis cffilestibusque

et

de contrariis potestatibus. Auctoritatem quidem divin^c

Scripturae
b\

usquam nullam invenimus, quod

vel Angeli, vel

qui sunt divini spiritus ministri Dei, vel animas habere,

vel
1

anima3 dicantur
Lcvit. xvii, i4.

:

animantia tamen esse a quamplurimis
1,

2

(jcn.

24.

'

Id.

11, 7.

j66
sentiuntur.

origenis
:

De Deo autem invenimus scriptum esse ita « Et ponam animam meam super animam illam quse man» ducaverit sanguinem,et eradicabo eam de populo suo *; » et item alibi « Neomenias vestras et sabbata et diem mag:

»

num

acceptum non habeo. Jejunia
anima mea^.
»

et ferias et dies festos

»

vestros odit

Et in xxi psalmo de Christa
iste

(certum est enim quia ex persona ipsius
bitur, sicut
».

psahnus
:

ascri«

EvangeUum

contestatur) ita dictum est

Tu

autem, Domine, ne longe facias auxihum tuum; ad defensionem

»
»

meam
de

respice; erue a framea, Deus,
canis

meam,
II.

et

manu

unicam meam'.

»

animam Quamvis et
positi.

multa aha

sint testimonia

de anima Christi in carne

Sed de

Christi

quidem anima omnem nobis adimet

quaestionem ratio incarnationis occurrens. Sicut enim vere

carnem habuit,

ita

vere et

animam

habuit.

De eo

vero quod

Dei anima inScripturis nominatur,quaHler intelhgi debeal,
et sentire et proferre diflicile est;

semel enim simpHcem

illam naturam, et absque uUius adjectionis permixtione pro-

fitemur

:

tamen quoquo modo sentiendum
:

est,

nominari

interim Dei anima videtur

de Christo vero non dubitatur.

Et ideo non mihi videtur absurdum etiam de sanctis Angelis caeterisque coelestibus virtutibus tale

aHquid vel dicere
etiam in ipsos
vi-

vel sentire

;

siquidem

definilio illa animae

detur incurrere. Quis enim rationabifiter senslbiles eos esse
vel mobiles poterit

denegare? Quod

si

recla ista videtur

esse definitio,

quod substantia rationabiHter

scnsibiHs et

inobiHs anima dicatur, videtur haec

eadem

definitio

etiam
sen-

ad Angelos pertinere. Quid enim aHud
sus ralionabiHs et
tionis ratio est,

in iUis

quam

motus est? Quorum autem una
sine dubio et

defini-

horum

eadem

substantia est.
signiflcat^,
:

Paulus sane esse

quemdam animalem hominem
^ Is.
i,

quem
*

negat ea quae sunt spiritus Dei posse recipere

sed
i4-

Levil. xvn, lo.

i5, 14.

^

Ps. xxr, 20,

21.—

^"

1

Cor.

i»,

;

ME PIUXCIPIIS, LIB.
skiltam
(licit ei

II.

167

videri Spirilus sancti doctrinam,

ncc posse
et in alio

eum

intelligore cjuod spiritualiter discernatur.

Sed

loco ait seminari corpus animale, et surgere corpus spirituale, ostendens in resurrectione

justorum

nihil

animale
sit

futurum\ Et ideo requirimus ne
quae

forte substantia aliqua

secundum lioc quod aniraa est, imperfecta sit. Verum utrum propterea imperfecta sit quod a perfectione decidit,
an
talis

a

Deo

facta

sit,

cum

per ordinem singula discuti
recipit

cceperint, requiremus. Si

enim animalis homo non

quac sunt spiritus Dei, et pro eo

quod animaHs

est,

mehoris
potest,

naturae, id est divinae inlelhgenliam recipere

non

hac

fortassis
sit

de causa evidentius nos Pauhis docere volens
in-

quid

per quod ea quae sunt spiritus, id est spirituaha

ielligere

possumus, mentem magis quam animani Spiritui

Hoc enim eum puto ostendere cum dicit « Orabo spiritu, orabo et mente; psalmum di» cam spiritu, psalmum dicam et mente ^ » Et non dicit quia Anima orabo, sed, spiritu et mente et non dicit, Anima psallam, sed, spiritu psallam et mente. 111. Sed fortasse requlritur Si mens est quae spiritu orat
sancto conjungit et sociat.
: : :

et psallit, et ipsa est quas et

perfectionem percipit et sa:

lutera;
»

quomodo

dicit

Petrus

«

Percipientes llnein fidei
? »

nostrse salutem

animarum nostrarum^
psallit,

Si

anima

cum
?

spiritu
si

nec orat nec

quomodo

sperabit salutem

Aut

cum

ad beatitudinem venerit, jam anima non dicelur?
forte possit

Sed videamus ne

hoc modo responderi, quia
perierat, etiam

sicut Salvator venit salvare

quod

cum
:

sal-

vatur,
ita

non

est

perditum quod prius perditum dicebatur

forlassis

etiam hoc quod salvatur anima dicitur

cum

autem jam

salva facla fuerit, ex perfectioris partis suas vo-

cabulo nuncupabitur. Sed et illud adjici posse vidctur qui-

busdam, quia
J I

sicut

hoc quod perdilum

est erat sine

du

-

(lor. XV, /i4-

^

kl. XIV, i5.

^

1

Fcl. 1,9.

iGcS
])io

ORiGlixMS

antequaui periret,
erit

perditum, sicut

cum aliud nescio quid erat quarn utique cum jam non est perditum ita
:

etiam anima quas perisse dicitur, videbitur fuisse quid

ali-

quando cum nondum
retur, quae esse

perisset, et propter

hoc anima dice-

rursum ex perditione

liberata potest iterum illud

quod

fuit

antequam

periret, et

anima diceretur. Sed

et

ex ipsa nominis animae significatione
cat,

quam

in graeco indi-

visum

est et nonnullis requirentibus curiosius posse

non mediocrem suggeri intellectum.

Nam

sermo divinus
ignis est
ita

Deum ignem
»

esse dixit
*.

cum

ait

:

«

Deus noster

consumens
Qui
facit

»

Sed

et

de Angelorum substanlia

ait

:

« » »

Angelos suos spiritus, et ministros suos ignem
»

urenlem

^ ;

et alibi
»

:

«

Apparuit Angelus Domini

in flam-

ma

ignis in rubo'.

Insuper etiam
'^

mandatum accepimus,
Sed
et

ut simus spiritu ferventes

:

per quod sine dubio igneum

ostenditur et calidum Dei verbum.

Hieremias pro:

pheta audit ab eo qui
»

sibi

responsa dabat

«

Ecce dedi
ignis est,

verba

et

mea in os tuum ignem \ » Sicut ergo Deus Angeh flamma ignis, et sancti quique spiritu

fervent

:

ita e

contrario hi qui deciderunt a dilectione Dei, sine du-

bio refrixisse in charitate ejus, ac frigidi facti dicendi sunt.
Ait
»

enim

et

Dominus, quia

«

propterea quod multiphcata

est

iniquitas, refrigescet charitas

multorum ^

»

Sed

et

omnia quaecumque sunt quae adversae
ris sanctis

potestati in Scriptu-

comparantur,

frigida

semper inveniens diabolus

dicitur

:

quo quid

frigidius invenitur.

Sed
et

et in

mari reg-

nare dicitur draco. Serpentem
utique ad

namque

draconem, quod
Propheta

ahquem de mahgnis

spiritibus retorquetur, et in
dicit
:

mari Propheta esse designat \ Et ahbi
» »

«

Infu-

ducam gladium sanctum super draconem serpentem

gientem, super draconem serpentem perversum, et iuter*

Deut.
I,

IV, 24.

^

Jcr.

9.

^

Hebr.

i

,

7.

**

Mattli. xxiv, 12.


'

' Exod. 2. 111 Ezcch. xxxii.
,

^

Rou>. xu

,

1

1.

])E

PRINCIPIIS, LIB.
ait
:

II.

l()9
si

»
»

ficiet

eum \

»

Et ilerum
et

«

Eliam

abscesserint ab
ibi

oculis meis,

descenderint

in

profundum maris;
»

»

mandabo

draconi, et mordebit eos^.

Sed

et in

Job

ipse

rex esse

omnium

quae in aquis sunt, dicitur^

A

Borea vero

accendi mala super omnes qui habitant lerram, Propheta
<lenuntiat\ Boreas autem ventus in Scripturis sanctis frigi-

dus designatur, sicut scriptum est in Sapienti
»

:

«

Frigidus

ventus Boreas

'.

»

Quod

et

ipsum sine dubio sentiendum
et ignis et

est

de diabolo. Si ergo ea quae sancta sunt,

lumen

et ferventia

nominantur, quae autem coniraria sunt,

frigida,
est

et charitas

multorum

refrigescere dicitur

;

requirendum

ne forte

et

nomen

animae, quod grsece dicitur

^^/ji, a refrisit,

gescendo de statu diviniore ac meliore dictum

et trans-

lutum inde quod ex calore
videatur, et ideo in
sita sit.

illo

naturaH et divino refrixisse
est statu et

hoc quo nunc

vocabulo
in Scrip-

Denique proprie laudabiliter animam poni
si

iuris sanctis, require

facile invenias;
ibi
:

culpabiHter autem
perdit

frequenter occurrit, ut
»

«

Anima mala

eum

qui
»

eam et : Anima Postea enim quam dictum
possidet
;

quae peccat, ipsa morietur \
«

:

Omnes
filii
«
:

animae meee sunt;
est

si-

»

cut anima patris,

ita

anima

mea

\

»

utique con-

sequens videbatur ut diceret
h

Anima

quae agit justitiam,
»

ipsa salvabitur; et

:

Anima

quae peccat, ipsa morietur.

Sed nunc videmus quoniam quod culpabile quidem
junxit

est ad-

ad animam, quod autem laude dignura erat
est,

reticuit.

Videndum ergo
dcclarari, ab eo

neforte, sicut diximus ex ipso nomine
refrixerit a fervore

quod

justorum et
sit,

divini
ta-

ignis participatione

-i^^yjn,

id est

anima appeUata

nec

men
in

amisit facultalemrestituendi sein
initio fuit.

iUum slatum
tale

fervoris

quo ex

Lnde
:

et
«

Propheta

aHquid vidc-

tur ostendere,
*

cum
^

dicit

Revertere, anima mea, in re^

Isai. xxvri,

i.

Ainos.

ix, 5.

ji»b, xl/, 54.

^

Jcr.

i,

i4.

^

Ecdi.

XLiii, 22.

''

id.

VI, 4.

"

Jizech.

xvm,

4.

lyO
»

ORIGENIS
»

qulem luam*.

Ex

quijjus

omnibus

illud videlur ostendl,

quod mens de
nuncupala
redit in
est

statu suo ac dignitate declinans, efFecta vel

anima; quae
sit

si

reparata fuerit et correeta,

hoc ut

mens.
est,

IV.

Quod

si ita

decessus ipse mentis ac devolutio

vi-

detur mihi quod non aequahs
vel plus vel
tes servare
nihll, aut

omnium

sentiendus

sit,

sed

minus

in

animam

verli, et

ahquas quldem men-

ahquid etiam prioris vigoris, ahquas vero aut
sta-

exiguum ahquid. Unde inveniuntur quidam
aetate ardentioris

tim ab ineunte
ris,

acuminis, ahi vero tardloet penltus indociles nasci.

nonnulh autem obtusissimi

Verumtamen quod diximus, mentem
si

in

animam

verti, vel

qua

alia in

hoc videntur aspicere,
:

discutiat

apud

se qui

legit diligentius et pertractet

a nobls tan>en

non putentur

dogmata esse prolata, sed tranctandi more ac requirendi esse discussa. Addat autem et hoc qui legit ad tractatum, quod etiam de Salvatoris anima ex hls quidem quoe
velut
in
ei

Evangelio scripta sunt, observatur, quod sub animae nomlne ascribuntur, et

alia

sunt quae

alia quae

sub

spiri-

tus

nomine dcputantur.

Nam cum

passionem aliquam

vel

perturbationem
cat, ut

sul vult indicare,
:

sub anlmae nomine indi-

Nunc anima mea turbata est^; et: Triset: Nemo tollit ani» tis est anlma mea usque ad mortem^ ^. » In manus autem » mam meam; sedego pono eam abs me

cum

dlcit

«

;

Patrls

coinmendat non animam, sed splritum

:

et

cum

car-

nem
inter

dicat infirmam,
:

non animam promptam
et spirltum

dicit,

sed spl-

ritum

unde videtur quasi medium quoddam esse anima

carnem infirmam

promptum.

V. Sed fortassis occurrat nobis aliquis ex his de qulbus
ipsi in nostris

propositionibus admonuimus, et dicat

:

Quodi-

modo ergo etlam Dei anima hoc modo Quia sicut omnia
:

dicitur? Cui respondebimus^
quai corporaliter de
'"

Deo

*

Psal.

cxiv, 7.

^

Joan.

xii, 27.

r»Ialtli.

xxvi, 58.

^

Joan.

x, i8.

DE
cunlur, id est vcl
vel pes, vel os,

rRIISCIPIIS,

LIB.

II.

171

diglli, vel

manus,

vel brachla, vel oculi,
vir-

dlclmus non hcec humana membra, sed
in hls
ita et

tutesejus

quasdam
:

corporeorum membrorum appelesse ahquld

lationibus Indlcari

ahud putandum

est,

quod appcllatlone hac quae anima Dei
si

dicitur, Indicatur.

Et

fas est

audere nos in tah re amphus ahquid dlcere, po-

test fortasse

anima Dei intelhgl unlgenltus Fihus
inserla

ejus. Slcut
et agi-

enim anima per omne corpus
tat qu3e

movet omnla

operatur unlversa

:

ita et

unlgenitus Fihus Dei, qui

est

verbum

et saplentia ejus, pertinglt et pervenit
ei.

ad om-

nem

vlrtutem Dei, insertus

Et fortassis ob hujus sacra-

menti indicium corpus in Scripturis vel dicitur Deus, vel
describitur.

Conslderandum sane
intelligi

est,

ne forte posslt etiam

pro hoc anima Del
et ipse in

Unlgenitus ejus, quonlam venit

locum hunc

allhctlonis, et in

convallem
:

fletus

de-

scendit, et in

locum humihationis

nostrae

sicut diclt in

Quonlam humillasti nos in loco affllctionis '\ » Denique scio quosdam exponentes illud quod in Evangeho « Tristis est anlma mea usque ad a Salvatore dlctum est » mortem ^, » interpretatos esse de Apostohs, quos velut meliores a rellquo corpore animam suam dlxerlt. Nam quia
psalmo
:

«

:

multltudo credentium corpus
rellquo corpore meliores

illlus dicitur,

Apostolos velut

animam

intelhgl debere dlxerunt.

Haec prout potuimus de rationabih anlma discutienda

magis a legentibus quam statuta ac definlta protuhmus. De animabus vero pecudum caeterorumque mutorum sufficiant
illa
^

qu?e absolute superius diximus.
Paal. xLiii, 20.

2

Matth. xxvi, 58.

172

ORIGILMS

GAPUT
Dc inundo
cl

IX.

inoiibus rationabilium creaturarum, vel hoiiaruiUj vcl

malarum ;
I.

et cle

causis earum.

Sed nunc ad
et

propositae disputatioiiis ordineni revertaillud ini
-

mur,

intueamur creaturae inilium, quodcumque
illo

tium creantis Dei mens potuerit intueri. In

ergo initio

putandum est tantum numerum rationabilium creaturarum,

quoquomodo appellandae sunt quas mentes superius diximus, fecisse Deum, quantum sufficere posse prospexit. Gertum est quippe quod praefmito aliquo apud se numero eas fecit non enim, ut quidam volunt, finem putandum est non habere creaturas; quia ubi finis
vel intellectualium, vel
:

non

est,

nec comprehensio
si

ulla,

nec circumscriptio esse

potest.
a

Quod

fuerit,

utique nec contineri, vel dispensari

nempe quidquid iiifinitum fuerit, et incomprehensibile erit. Porro autem sicut Scriptura dicit « In numero et mensura universa*. » condidit Deus, et idcirco numerus quidem recte aptabitur
Deo
quae facta sunt, poterunt. Naturaliter
:

rationabilibus creaturis, vel mentibus, ut tantse sint quanlae
a providentia

Dei dispensari, regi et contineri possint. Men:

sura vero materiae corporali consequenter aptabitur

quam

utique tantam a

Deo esse creatam credendum est, quantam sibi sciret ad ornatum mundi posse sufficere. Hsec ergo sunt quae in initio, id est ante omnia a Deo creata esse existimandnm est. Quod quidem etiam in illo initio quod Moyses latentius introduxit, indicari
»

putamus cum
»

dicit

:

«

In

principio fecit

Deus coelum

et terram^.

Gertum

est
illo

enim
ccelo

quia non de firmamento, neque de arida, sed de

ac terra dicatur,

quorum coelum hoc et
(}en.

terra

quam videmub

vocabula postea mutuata sunt.
^

Sap.

XI, 21.

2

i,

i.

DK PRINCIPIIS,
il.

Lin.

II.

1-0

Verum quoniam

rationabiles
racla^.

istce

naturae quas in ini-

lio factas

supra diximus,

sunt

cum

ante non essenl,

lioc ipso quia

non erant,

et esse coeperunt, necessario
:

con-

vertibiles et

mutabiles substiterunt

quoniam qua^cumque
inerat, sed

inerat substantiae

earum

virtus,

non naturaliter

beneficio Gonditoris effecta.

Quod
est,

ergo sunt, non est pro-

prium, nec sempiternum, sed a Deo datum. Non enim semper
fuit
:

et

omne quod datum

etiam auferri et recedere
si

potest.

Recedendi autem causa

in eo erit,

non recte

el

probabiliter dirigitur
et liberos

motus animorum. Voluntarios enim
conditis mentibus creator indulsit,

motus

a se

quo

scilicet

bonum
:

in eis

proprium

fieret,

cum

id

voluntate

propria servaretur

sed desidia et laboris taedium in ser-

vando bono,
dit

et aversio ac negligentia
a

meliorum, initium dea

recedendi

bono. Recedere aulem
malo. Gertum
accidit, ut in

bono, non aliud

est

quam

effici in

namque

est

malum

esse

bono

carere.

Ex quo

quanta mensura quis devolvemalitiae deveniret. In
vel

retur a bono, in tantam
([uo utique pro
vei parcius

mensuram

motibus

suis

unaquaeque mens,

amplius

bonum negligens, in contrarium boni, quod sine dubio malum cst, trahebatur. Ex quo videtur semina quaedam etcausas varietatis ac diversitatis ille omnium Gonditor
acoepisse, ut pro diversitate

mentium,

id est, rationabilium

creaturarum,
rius

quam

diversitatem ex ea causa

quam supe-

diximus putandae sunt concepissc, varium ac diversum
crearet.
est

mundum
mus, hoc
111.

Quod autem varium
indicare.

ac diversum dici-

quod volumus

Mundum nunc

dicimus

omne quod

est super coelos,

vel in coeHs, vel super terram, vel in his qui inferi appellantur, vel
ipsis

qua^cumque usquam prorsus loca sunt,

et hi qui in

degere nominantur.

Totum

ergo hoc,

mundus

vocatur.

in quo niundo quaedam dicuntur

esse superccelestia, rd est,

in habitationibus beatioribus posita, et

corporibus coelcstio-

1^4

ORIGENIS

ribus ac splendentioriLus induta, et in his ipsis multai differentiae
dicit,
»

ostenduntur
«

:

sicut, verbi causa,

etiam Apostolus

quod
:

alia sit gloria soh's, alia lunae, alia gioria stel-

larum

stella

enim

a stella dilFert in gloria

\

»

Quoedani

vero terrena dicuntur, et inter ipsa non parva est differentia,

id est, inter
:

Gra^ci
res.

et

namque eorum Barbari, alii Barbarorum quidam immanes et feri, alii mitiohomines
:

alii

Et quidam quidem legibus probatissimis utuntur,
alii

alii

vilioribus vel asperioribus;

quoque inhumanis

et ferinis

magis moribus

quam

legibus utuntur. Et

quidam quidem

statim ab initio nativitatis suae humiliantur, et subjecti
sunt, ac serviliter educantur, vel sub dominis, vel sub prin-

cipibus positi, vel tyrannis;
lius

alii

vero liberius et rationabi-

educantur,

alii

sanis corporibus,

nonnuUi

aegris statim

a

prima

aetate, alii visu, alii

auditu et voce decepti, non-

nulli ita nati, alii statim post nativitatem

hujuscemodi senaetate tale aliquid

sibus defraudati, vel certe
passi.

jam adulta

Et quid refert evolvere

me omnes

atque enumerare

humanarum clades miseriarum, a quibus alii liberi, alii involuti sunt, cum possit unusquisque etiam apud semetipsum
considerare de his singulis atque perpendere? Suntet quae-

dam

invisibiles virtutes,

quibus quae super terram sunt
et

dis-

pensanda commissa sunt;

non parva etiam

in ipsis diffe-

rentia credenda est, sicut et in

hominibus invenitur. Sane

Apostolus Paulus esse quaedam etiam inferna designat, et in
ipsis simili

modo

sine dubio varietatis causa requirenda est.
et volucribus, atque de his quae

De mutis vero animalibus

in aquis habitant, requirere

superfluum videtur;

cum

haec

non principaHa, sed consequentia accipi debere certumsit. IV. Quoniam ergo omnia quae facta sunt, per Ghristum
et in Ghristo facta esse dicuntur, sicut et

Apostolus Paulus
in ipso et

manifeslissime designat dicens
*

:

«

Quoniam

per

1

Cor. XV, 4

1.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

II.

lyO

ipsura creata sunt omnia, slve quae in coelo sunt, sive quae
in terra, visibilia et invisibilia, sive Tlironi, sivcPotestates,

))

» »

sive Principatus, sive
in ipso creata sunt*.
»

Dominationes

:

omnia per ipsum

et

Sed

et in
:

Evangelio Joannes nihil-

ominus eadem ostendit, dicens
» » V

«

In principio eiat

Verbum,
:

et

Verbum

erat

apud Dcum,

et

Deus erat Verbum
et in
»

hoc

erat in principio
et sine ipso
«

apud Deum; omnia per ipsum
est nihil
^. »

facta sunt,

factum

Sed

Psalmo scriptum

est quia

omnia

in Sapientia fecisti^

Quia ergo Christus
est,

sicut

Verbum

et Sapientia est, ila
erit ut ea quae in

etiam Justitia

conse-

quens sine dubio

Verbo

et Sapientia facta

sunt, etiam in ea Justitia quae est Ghristus facta esse dicantur
hil
:

quod

scilicet in his quae facta

sunt nihil injustum, niita

fortuitum videatur, sed orania
regula expetit, doceantur.

esse ut aequitatis ac

justitiae

Quomodo

ergo tanta

ista

rerum

varietas tantaque diversitas justissima et aequissima

possit intelligi, certus

explicari

non posse,

sum humano ingenio vel sermone nisi ipsum Verbum ac Sapientiam et
suam sensibus
se nostris

Juslitiam, qui est unlgeiiitus Filius Dei, prostrati ac suppli-

ces deprecemur, qui per gratiam

infundens, obscura illuminare, clausa palefacere, pandere-

que dignetur arcana

:

si

tamen inveniamur tam digne vel pe-

tere, vel quaerere, vel pulsare, ut vel petentes accipere

me-

reamur, vel quaerentes invenire, vel pulsantibus jubeatur
aperiri.

Non

ergo

freti

nostro ingenio, sed ipsius Sapientiae

auxilio quaefecit universa,et Justitiae ejus
turis

quam

inesse creavale-

omnibus credimus, interim etiamsi asserere non
ipsius

mus,

tamen
omni

confisi misericordia inquirere perscrutaista

rique lentabimus
diversitas,

quomodo

tanta varietas

mundi atque

juslitia

ac ratione constare videatur. Ralio-

nem autem dico
^

dimtaxat generalem;
est, et

nam
•;./[.

specialem singuest.

lorum, et quaerere imperiti
Coloss.
I,

rcddere vclle demenlis
l^sal. cjii,

iG.

2

Joan.

r,

1,2.

'

1

nC}

ORIGEMS

V. Dicenlibus
tate

aulem nobis

mundum

istum in hac varie-

positum, qua supia exposuimus a Deo factura,
et

quem

Deum
jicere

bonum

et

justum atque aequissimum dicimus, obsolent, et hi

hoc plurimi

maxime

qui ex schola Mar-

cionis, et Valentini, et Basilidne venientes audierunt diver-

sas esse naturas

animarum, quomodo

justitiae

Dei conveniat
in ccelis

mundum
prc^beat,

facienlis, ut

habitaculum ahis quidem
his

etnon solum

habilaculum melius

praestet, vc-

rum etiam gradum aliquem

celsiorem spectabihoremque

concedat, Principatum ahis indulgeat, ahis Potestates, Dominationes quoquc ahis tribuat, ahis amphssimas Sedes
coelestium tribunahum prasstet, eluceant ahi rutilantius, ot

coruscent fulgore sidereo
luUc-E,

;

ahis

sit

gloria sohs, ahis gloria

ahis gloria stellarum; steha a steha in gloria difleet, ut

rat*

:

simul ac breviter totum dicam,

si

creatori

Deo

nec vohjntas summi bonique operis, nec perficiendi facuitas deest,

quid causae existere potuit, ut naturas rationa-

biles creans, id est,

quibus ut essent ipse

extitit

causa, cel-

siores ahos faceret, ahos

secundo, aut

tertio, et

muUis jam
deinde
ahis nas-

inferiores gradibus deterioresque procrearet?

Tum

objiciunt etiam de his quae in lerris sunt,

quod

cendi sors fehcior evenerit, ut quis, verbi gratia,ex Abra-

ham

generetur, et ex repromissione nascatur; ahus quoque

ex Isaac et Rebecca, quique adhuc in ventre positus supplantat fratrem
a

suum,

et

antequam nascatur

dih'gi dicitur

Deo^

:

vel

hoc ipsum omnino, quod

in Hebraeis quis nas-

citur,

apud quos eruditionem
homines

divinae Legis inveniat;

ahus

vcro apud Graecos et ipsos sapientes, et non parvas erudi-

jam vero ahus apud ^thiopes, quibus vesci humanis carnibus usus est aut apud Scythas, apud quos parricidium quasi ex lege geritur; vel apud Tauros, ubi
tionis
;
;

hospites immolantur. Aiunt ergo nobis
'^

:

Si hc-ec lanla

rerum

)

Cor. XV, 4i.

" (<('n.

xxv.

DE
fliversitas,

1»RI.>CIPI1S.

LIB.

II.

177

nascendique condilio tam varia, lainque diversa,
liberi arbitrii

in

qua causa ulique racullas

locum non habet
vel

(non enim quis ipse

sibi eligit, vel ubi, vel
si

apud quos,

qua
na-

condilione nascatur);
turoe diversilas

ergo, inquiunt, hoc
id est, ut

non

facit

animarum,
destinetur,

mala natura animaj ad

gentem malam
utique

bona autem ad bonas, quid aliud
?

superest, nisi ut fortuito ista agi putentur et casu
si

Quod

recipiatur,

jam nec

a

Deo

factus esse

mundus>

nec

a providentia ejus regi

credetur; et consequenter nec

Dei judicium de uniuscujusque gestis videbitur expectan-

dum. In qua
illius est

re quae

sit

quidem ad liquidum

veritas

rerum,

nosse solius qui scrutatur omnia, eliam aha Dei*.

VI. Nos vero quasi homincs (ne ha^relicorum insolentiam

relicendo nutriamus) quae pro viribus nostris occurrere nobis possunt,

ad ea quae obtenderunt, hoc
esse et justum et

bimus.

Bonum

modo respondeomnipotentem Deum creadivinis Scripturis

torem universorum, quibus valuimus ex
assertionibus frequenter ostendimus. Hic

cum

in principio

crearet ea quae creare vohiit, id est rationabiles naturas,

nullam habuit aham creandi causam
id est

nisi

propter seipsum,

bonitatem suam. Quia ergo eorum quae creanda erant

ipse extilit causa, in

quo neque

varietas ahqua,

neque per-

mutatio, neque impossibihtas inerat, aequales creavit

omnes

ac similes quos creavit, quippe
tis

ac diversitatis existeret.

cum nuha ei causa varietaVerum quoniam rationabiles
donatae sunt;

ipsae creaturae, sicut

frequenter ostendimus, et in loco suo

nihilominus ostendemus, arbitrii facuUate
libertas

unumquemque
Et haec

voluntatis suae vel ad profectum per

imitationem Dei provocavit, vel ad defectum per neghgen-

tiam

traxit.

extitit

causa, sicut et antea

jam diximus,

diversitatis inter rationabiles creaturas,

non ex Condltoris

voluntate vel judicio originem trahens, sed propriae hber*
J

("iiir.

ir,

10.
,

VII.

J2

J-8
talis arbitrio.

ORIGEMS

rilo

Deus vero, cui jam creaturam suam pro medispensare justum videbatur, diversitates mentium in

mundi consonantiam traxit, quo velut unam domum in qua inesse deberent non solum vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia auunius

lem ad contumeliam, ex

istis

diversis vasis, vel animis, vel

mentibus ornaret. Et has causas, ut ego arbitor, mundus
iste

suae diversitatis accepit,

providentia pro varietate

dum unumquemque divina motuum suorum, vel animorum
ralione neque Creator injustus

propositique dispensat.
videbitur,

Qua

cum secundum pra^cedenles causas pro merito unumquemque distribuit; neque fortuita uniuscujusquenascendi vel
felicitas vel infelicitas
illa

putabitur, vel qualiscum-

que acciderit

conditio; neque diversi crealores, vel di-

versae nalurae credentur

animarum.
sicut
«

VII.

Verum ne

Scriptura quidem sancta videtur mihi pe:

nitus arcani hujus tacuisse ralionem

cum

Apostohis

Paulus de Jacob et Esaii disputans
» » »

ait

:

Cum enim nondum
vel

nati fuissent,

neque egissent aUquid boni

maH

ut pro-

positum quod secundum electionem Dei factum

est

per-

maneret, non cx operibus, sed ex eo qui vocavit, dictum
est quia

»
»

major

serviet minori, sicut scriptum est
*. »

:

Jacob

dilexi, Esaii

autem odio habui
:

Et post haec

sibi ipse

respondet et dicit
»

«

Quid ergo dicemus? Numquid
? »

injusti-

lia

est

apud Deum^
fiant,

Et ut nobis occasionem praestaret

inquirendi de his, et perscrutandi

quomodo

haec

non

extra

rationem

respondet

sibi ipsi, et ait.

Eadem namque,

ut mihi videtur, quae de Jacob et Esaii quaestio proponitur,

haberi etiam de coeleslibus omnibus et lerrestribus crealuris et
ibi ait
»
:

de infernis potest. Et simiHler mihi videlur, sicut
&

Cum

enim nondum

nali fuissent,

neque ahquid
dici

egissent boni vel
1

mah,

»

ita
i/|.

eliam de ca3teris omnibus

Uoin. IX, II, 12.

2 Il,ii],

DE PRINCIPIIS,
posse
» »
:

LIB.

II.

1

79

«

Gum

enim nondum creata
sicut putant

essent,

neque egissent
qui-

aliquid Loni vel mali ut

secundum electionem proposituni
quidam, facta sunt
illa
a

Dei maneat,

»

dem
»

coeleslia, haec

autem

terreslria, et alia inferna,

non ex

operibus, ut putaiit

illi^

sed ex eo qui vocavit. Quid ergo
injustitia est

»
»

dicemus,
Absit.
»

si /icec ita

sunt? Ergo

apud

Deum

?

Igitur sicut de Esaii et

JacoL diligentius perscruesL injuslilia

latis

Scripturis invenitur, quia

non

apud Deuin

ut

antequam nascerentur,
«

vel agerent allquid in vita hac,
;

dicereLur

quia major serviet miuori

»

et ut invenitur

non

esse injustitia

quod

et in ventre

fratrem
vitae

suum

supplantavit

Jacob,

si

ex prascedentis videlicet

meritis digne

eum

dilectum esse sentiamus a Deo,
retur:
ita

ita ut fratri
si

pra^poni mere-

etiam de coelestibus creaturis,

advertamus quia

ista diversitas

non creaturce principium, sed ex praeceden-

tibus causis pro meriti dignitate diversum singulis a Gondi-

lore ministerii paratur officium, ex eo profecto

quod unus-

quisque in eo quod mens creatus a Deo est vel rationabihs
spiritus,

pro motibus mentis et sensibus animorum, vel plus
sibi merili paraverit, vel
:

vel

minus

amabilis Deo, vel etiam

odibills extlterit

cum tamen

ahqui ex his qui mehoribus
reli-

meritis sunt ad

exornandum mundi statum compati

quis, et officlum praebere inferioribus ordinentur, quo per

hoc

et ipsi parlicipes existant patientiae Greatoris;

secun-

dum quod
»

Aposlolus ipse dicit

:

«

Vanitati

enim creatura

subjecta est non volens, sed propter

eum

qui subjecerlt in

»

spem*.

»

Observantes igltur istam sententiam

stolus de nativitate Esaii et
»

quam ApoJacob exponens dixit « Num:

quld injustitia est apud

Deum ?

Absit^,

»

etiain in

omni-

bus creaturis rectum arbitror hanc
tiam custodiri
:

eamdem

debere senten-

quoniam,

sicut superius diximus, justitia

debet Greatoris in omnibus apparere. Quae, ut mihi videtur,
'

ricni. viii, 20.

2 1(1.

IX,

i/j..

1 '2.

:

l8o
ita

ORIGENIS
lucidius oslendetur,
si

demum

causas diversitalls unus-

quisque vel ccelestium, vel terrestrium, vel infernorum in semetipso praecedentes nativitatem corpoream habere dicatur.

Verbo enim Dei

et sapientia ejus creata sunt uni-

versa,etper ipsius ordinata sunt justitiam. Per gratiam vero
misericordiae suse

omnibus providet, atque omnes quibus-

cumque
salutem.

curari possunt remediis hortatur, et provocat ad

justi ab injustis, et singuli quique pro merito per ea loca quibus digni sunt distribuantur judicio Dei, sicut Deo volente in consequentibus ostendemus; tale ahquid opinor etiam ante jam factum.

dubium non quod separentur boni a malis, et
VIJI. Sicut ergo

est in die judicii

fulurum

semper judicio agere ac dispensare credendus est. Illud quoque quod Apostolus docet, dicens « In domo magna non sunt tantummodo vasa aurea el aret
:

Omnia enim Deus

» »
«

gentea, sed et lignea et

fictiiia, et alia
* ;

rem,

aiia
si

autem ad contumeliam

»

et

quidem ad honoquod addit dicens

Quia

quis se expurgaverit, erit vas in

honorem
:

sancti-

»

ficatum,

Domino

utile

ad omne opus

bonum

»

sine

du-

bio illud ostendit, quia qui se expurgaverit in hac vita positus,

ad omne

bonum opus

erit

paratus in futuro; qui autem

non

se purgaverit,

erit vas

secundum quantitatem immunditiae suce, ad contumeham, id est, indignum. Ita ergo possietiam antea fuisse vasa rationabilia vel purid est quae seipsa vel purgaverint

bile est intelligi

gata vel
vel

minus purgata,

non purgaverint;

et ex

hoc unumquodque

vas, secunvel re-

dum mensuram puritatis
gionem,
vel

aut impuritatis suoe,

locum

conditionem nascendi vel explendi aliquid in
:

hoc mundo accepisse

quae oinnia

Deus usque ad minimum
universa disponit,

virtute sapientia? suae providens atque dignoscens, modeivi-

mine
*

judicii sui oequissima retributione
II,

2 Titn.

20, ai.

1

DE PRINCIPIIS,

LIB.

II.

18

qualenus uniciiique pro merito vel succurri vel consuli deberet. In

quo profecto omnis

ratio fequitatis ostenditur,

duni

ina^qualitas

rerum

relributionis

meritonim servat

aequita-

Quorum meritorum raliones cundum veritatem et ad liquldum
tem.

per singulos quosque sesolus ipse

cum

unigenito

Verbo ac sapientia sua

et Spiritu sancto recognoscit.

CAPUT
De 7'esurrectione
1.
et judicio,

X.
el poenis.

de igne inferni,

Sed quoniam nos sermo commonuit de judicio futuro,
sanctae Scripturae, et ecclesiastica pra3-

et

de retributione, ac suppliciis peccatorum, secundum

quod comminantur
dicatio contlnet, eo

quod

judicii

tempore

ignis aeternns et

tenebrae exteriores et carcer et caminus, et alia his similia

peccatoribus praeparala sint
sentire oporteat.
tur, prius

:

videamus quid etiam de

his

Sed

ut ad haec competenti ordine venia-

mihi videtur de resurrectione sermo movendus,

ut sciamus quid est illud

quod

vel

ad supplicium, vel ad
:

requiem, vel ad beatitudinem veniet

de quo in

aliis

qui-

dem
et

libris

quos de Resurrectione scripsimus, plenius dis-

pulavimus, et quid nobis de hoc videretur ostendimus. Sed

nunc propter consequentiam tractatus pauca inde repe-

tere

non videtur absurduin, niaxime propter hoc quod offenduntur quidam in ecclesiastica fide, quasi velut stulte et
penitus insipienter de resurrectione credamus; praecipuc
haerelici,

quibus hoc

modo

aibitror

respondendum.

Si con-

litentur ctiam ipsi quia resurrectio sit

mortuorum, responest.

deant nobis quid est quod
Corporis ergo resurreclio
duiii nobis pjitant esse

mortuum

Nonne corpus
si

?

fiet.

Tum

deinde dicant
?

ulen-

corporibus, an non
«

Arbitror, Apo-

stolo

Paulo dicente quia

seminalur corpus animale, resur-

l82
»

ORICENIS
,

get corpus spirituale^

»

islos

negare noii posse quod corpiis

resurgat, vel quia in resurrectione corporiLus utamur.

Quid
sit,

ergo

? Si

certum

est

quod corporibus nobis utendum

et

corpora quoe ceciderunt resurgere pra^dicantur (non enim
proprie resurgere dicitur, nisi id

quod ante

ceciderit), nuUi

dubium

est idcirco ea resurgere, ut his

iterum ex resurree-

tione induamur.

Alterum ergo

haeret cx altero.

Nam

et

si

resurgunt corpora, sine dubio ad indumentuni nostri resur-

gunt

:

et

si

necesse est nos esse in corporibus, sicut cerle

necesse

est,

non

in aliis
si

quam

in nostris corporibus esse

debemus. Qune

lerum est quod resurgunt et spiritualia resurgunt, dubium non est quin abjecta corruptione et deposita mortalitate resurgere dicanlur a mortuis
:

alioquin
a

vanum

videbitur et superlluum resurgere

quemquam
sit

mortuis, ut iterum moriatur.
dentius potest,
si

Quod

ita

demum

inteHigi evi-

qnis dib*genter adverlat quae

animah*s

corporis quahtas, quae in terram seminata spiritualis corporis reparet quahtatem.

Ex animah namque corpore

ipsa

virtus resurrectionis et gratia spirituale corpus educit,
id

cum

ab indignitate transmutat ad gloriam.
II.

Quoniam ergo

haeretici eruditissimi sibi videntur et
si

sapientissimi, interrogabimus eos

omne corpus schema
si

aliquod habet, id est habitu aliquo deformetur. Et
dixerint esse corpus

quidem
Nul-

quod non aliquo habitu deformetur,
ab omni eruditione penitus
est dixerint

imperitissimi
lus

omnium atque insipientissimi videbuntur.
nisi sit

enim hoc negabit,

alienus. Si vero

secundum

id

quod consequens

quia

omne corpus
eis si

certo aliquo habitu deformatur, requi-

remus ab

possunt nobis spiritualis corporis habitum
:

demonstrare atque describere

quod utique nullo modo

fa-

cere poterunt. Sed et difFerentias

eorum

qui resurgunt in-

quiremus ab
'
I

eis.

Quomodo

oslendent verum esse illud quod

Cor. XV, 44«

Dli

PIUISCIPIIS,

LIB.

II.

l85
piscium, ct cor-

cliclum esl quia
» »

«

alia

caro volucrum,

alia

pora coeleslia et corpora terrestria, sed alia quidem coclestium gloria, alia vero terreslrium, alia gloria
lunae, alia slellarum
;

solis, alia

» »

stella a stella differt

iii

gloria, ita et

mortuorum* ?» Secundum istam ergo coiisequentiam ccelestium corporum ostendant nobis dillereiitias gloriae eorum qui resurgunt, et si ullo genere conati fuerint secundum coelestium corporum differentias aliquam excogitare rationem, quaeremus ab eis ut etiam secundum terreresurrectio

norum corporum comparationem
assignent.

differentias resurrectionis

Nos vero

ita

iutelligimus,

quod volens Apostolus
qui resurgent in

describere quanla esset differentia
gloria, id est

eorum

sanctorum, comparationem coelestium corpodicens
:

rum sumpsit
»

« »

Alia gloria solis, alia gloria lunae, alia
et

gloria stellarum^;
in

iterum volens differentias eoruni

docere qui

hac

vita

non expurgati ad resurrectionem

venient, id est peccatores, de lerrenis sumit

exemplum,
»

dicens

:

«

Alia corpora volucrum, alia

piscium^

Digne

et-

enim

sanctis coelestia, terrena peccaloribus comparantur.

Haec quidem dicta sint adversus eos qui resurrectionera

mortuorum,
III.

id est, resurrectionem

corporum negant.
nos-

Nunc vero sermonem convertimus ad nonnullos
vel

Irorum qui,

pro intellectus exiguitate, vel explanationis

inopia, valde vilem et

abjectum sensum de resurrectione cor

poris introducunt.

Quos interrogamus, quomodo intelligant animale corpus gratia resurrectionis immutandum, et spirituale
tur,

futurum;

et

quomodo quod
;

in infirmitate

semina-

resurrecturum sentiant in virtute; quod in ignobilitate,

quomodo resurgat in gloria et quod in corruptione, quomodo ad incorruplionem transferatur. Quod ulique si credunt Apostolo quia corpus
tibilitate
^ i

in gloria et virtute et incorrup-

resurgens, spirituale

jam effectum

sit,

absurdum

Cor. K\, 09, 4o, 4i, 42.

~2

Ibid. 4i.

—3

Ibid.

5(j.

i8A

ORIGExMS

videtLir et contra seiisiim Apostoli dicere id

rnrsum carnis

et sanguinis

passionibus implicari,

cum

manifeste dicat

Apostoius
»
»

:

«

Quoniam caro
:

et

sanguis

regnum Dei non

possidebunt
Lit*.
»

neque corruplio incorruptionem posside:

quomodo accipiunt quod dicit Apostolus « Omnes autem immutabimur ^ ? » Quae utique immutalio secundum illum ordinem quem superius docuimus, expecSed
illud

tanda est

:

in

qua sine dubio dignum aliquid divina gratia
frumenti aut alicujus cailerorum
«

sperare nos convenit; quod futurum credimus hoc ordine

quo

«

nudum granum
seminatum

»

in terra
»

describit Apostolus, cui

Deus dat

cor-

pus prout vult^,»

cum primum granum ipsum
namque etiam
:

frumenti

mortuum

fuerit. Ita

nostra corpora velut

granum cadere
fuerint corpora

in

lerram putanda sunt

quibus

insila ratio

oa quae substantiam continet corporalem, quamvis emortua
et

corrupta atque dispersa, Verbo tamen

Dei ratio

illa

ipsa quae

semper

in substantia corporis salva

cst, erigat ea

de lerra,

et restituat ac reparet, sicut ea vir-

tus quae est in grano frumenti, post corruptionem ejus et

mortem
cae.

reparat ac restituit

granum

in

culmi corpus

et spi-

Et

ita his

quidem qui regni coelorum haereditatem conilla

sequi merebuntur, ratio

reparandi corporis

quam

supra

«liximus, Dei jussu ex terreno et animali corpore corpus

reparat spirituale,

quod habitare

possit in coelis; his vero

qui inferioris meriti fuerint, vel abjectioris, vel etiam ultimi et abstrusi, pro uniuscujusque vitae atque animae dignitate,

etiam gloria corporis et dignitas datur

:

ita

tamen

nt ctiam

eorum

qui ad

ignem aiternum,
sit

vel

ad supplicia

dcstinandi sunt, per ipsam resurrectionis permutationem
ita

corpus incorruptum

quod

resurgit, ul

ne suppliciis
ita

quidem corrumpi
^ 1

valeat et dissolvi. Si ergo

se

habct

Cur. XV, 5o.

2 jiji,]_

5,_

_

3

iijij. 5j^

,jj;.

DE PRINCIPIIS,
qualilas cjus corporis

LIB.

II.

l85

quod resurget

a morluis,
(6).

videamus

nunc quid

sibi velit ignis oelerni

coraminatio

IV. Invenimus

namque inEsaia prophela

designari uniusait

cujusque proprium esse ignem quo punitur;
»

enim

:

«

Amquod

bulate in lumine ignis vestri, et in flamma
dislis
*. »

quam

accen-

»

Per quos sermones hoc videtur
sibi

indicari,

unusquisque peccatorum flammam

ipse proprii ignis

accendat, et non in aliquem ignem qui antea jam fuerit ac-

census ab aho, vel ante ipsum substiterit, demergatur. Gujus ignis malerla atque esca nostra sunt peccata, qua)

ah

Apostolo Paulo hgna et foenum et stipula nominantur. Et
arbitror

quod

sicut in corpore escae abundantia et quahtas

ct quantilas cibi contraria febres

generant, et febres diversi

inodi vel temporis
ries collecta

secundum eam mensuram qua intempe;

materiam snggesserit ac fomitem febrium quac
morbi
vel prohxioris existit
et

inateriae

quahtas ex diversa intemperie congregata, causa
:

vcl acerbioris

ita

anima cum
in se

multitudinem malorum operum

abundantiam

con-

gregaveritpeccatorum,corapelenti temporeoranisinamalorura congregatio effervescit ad supplicium, atque inflammatur ad poenas
;

cum mens

ipsa vel consclentia per

dlvinam
semet-

virtutem omnia in
ipsa signa
et

memorlam
et formas,

reclplens,

quorum

in

quaedam

cum

peccaret, expresserat,

singulorum quae vel fcede ac turpiter gesserat, vel etiam
commiserat, hlstorlam

irnpie

quamdam

scelerum suorum

ante oculos suos videbit exposltam; tunc et ipsa conscientia

proprils stlmuhs agitatur atque compungltur, et sul ipsa

eflicitur accusatrix et testls.

Quod
:

ita

sensisse puto etlam

Paulum Apostolum cum
»

dlclt

«

Inter se invicem cogilatio-

nibus accusautlbus, aut ctlam defendentlbus In die qua
judicablt

»
»

Dcus occulta hominum, secundum Evangehum ineum pcr Jesuni Christuin^ » Ex quo intchigitur quod
^

Isai.

I.,

II.

'^

1

(]oi.

m,

12.

^

iloin.

11,

iJ, iG.

l86

ORIGKNIS

circa ipsam aiilmae substantiam tormenla

quaedam ex

ipsis

peccatorum noxiis afFectibus gencrantur.
V. Et ne
satis libi

hujus

rei intellectus difficilis
viliis

appareat,

considerari possibile est ex his passionum

quae anima-

bus accidere solent, id

est,

cum

vel

flammis amoris exuri-

tur anima, vel zeH vel Hvoris ignibus maceratur, aut
ira agllatur, vel

cum

cum

insaniac vel tristiliae immensitate con-

quomodo horum malorum nimietales aliquanti intolerabiliter ferentes, mortem subire, quam hujuscemodi
sumitur,
cruciatus perpeti, tolerabilius habuere. Requires sane
si

his

qui vitiorum

mahs

istis

quae supra diximus
in

irretiti

sunt,

nec emendationis aHquid

hac
ita

vita

adhuc

positi

compa-

rarc sibimet potuerunt, et
sufficiat ilHs

ex hoc
ipsis

mundo
irae,

abcesserunt,

ad poenam quod

iflis

perdurantibus in se
vel furoris, vel

noxiis affectibus cruciantur, id est, vel
insania^, vel moeroris,
iiullo in

quorum

ulique

mortiferum virus

hac

vita

emendationis medicamento mitigatum est;

an

his affeclibus

immutatis generaHs pcenae stimuHs vexainteHigi arbitror

buntur. Sed et

aHam supphciorum speciem

posse; quia sicut quidem sentimus sohita corporis merabra

atque a suis invicem divulsa compagibus immensi doloris

generare cruciatum,

ita

cum anima

extra ordinem atque

eam harmoniam qua ad bene agendum et utiHter seniiendum a Deo creata est, fuerit inventa, nec sibimetipsi rationabiHum motuum compagine consonare,poenam cruciatumque putanda sit suimetipsius ferre dissidii,
compagem,
vel et inconstantiae suae,

atque inordinalionis sentire suppli-

cium. Quae animae dissolutio atque divulsio
ignis ratione fuerit explorata, sine

cum

adhibiti

dubio ad Hrmiorem sui

compaginem instaurationemque soHdatur.
VI.
nita

MuUa

sunt eliam aha qua3 nos latent, quae iHi soH cogest

suntqui

medicus animarum nostrarum.
vitiis

Si

enim ad

corporis sanitatem pro his

quae per escani

polumque

DE PRINCIPIIS,
colleglmus, necessariani

LIB.

II.

187

habemus inlerdum austerioris ac mordacioris medicamenti curamT nonnunquam vero, si id
vitii

qualltas depoposcerit, rigore ferri et seclionis asperi-

tate

indigemus; quod

si

ctiam hcec supergressus fuerit
ignis

morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam
exurit
:

quanto magis intclligendum

est et

hunc medicum
nostra-

nostrum

Deum

volentem diluere
et

vltia

animarum

rum, quoe ex peccatorum

scelerum divcrsitate college-

rant, uti hujuscemodi poenalibus curis, insuper etiam ignis
inferre supplicium his qui sanitatem animae perdiderunt?

Cujus

rei

imogines etiam in Scripturis sanctis referuntur.

Denique

in

Deuteronomio sermo divinus peccatoribus commentis alienatione, et para-

minatur, quod febribus et frigoribus et auriglne punientur,
et

oculorum vacillationibus,

et

plexia, et caecitate, ac debilitate

renum

cruciandi sint*. Si

quis igitur ex otio de

omni Scriptura congreget omnes languorum commemorationes quae in comininatione peccato-

ribus velut corporearum aegritudinum appellalionibus

me-

morantur, inveniet quod animarum

vel vitia vel supplicia

per hoc figuraliter indicentur. Ut autem intelligamus quia
ea ratione qua medici adjutoria languentibus adhibent, ut

per curas reparent sanitatem, eliam Deus agit circa eos qui
lapsi sunt et

declderunt in peccata, indlclo est et illud,
calix furoris

quod per Hieremiam prophetam jubetur

Dei

proplnari omnlbus gentibus ut bibant, et insaniant, et evo-

mant^
Lere,

In quo

comminatur dicens, quia

si

quis noluerit bi-

non mundabltur^ Ex quo utique inteHigltur quod furor vindictae Dei ad purgationem proficit animarum. Quoniain

autem

et ea

poena quae per ignem inferri dlcitur, pro adju-

torio inlelligltur adhiberi, Esalas docet, qui de Israel qul-

detn sic dicit
»

:

«

Abluet Domlnus sordes fillorum vel

filia-

rum
^

Slon, ct sangulnem expurgabit e medio

ipsorum

Dciit. xxviii.

^ .Icr.

xx\, i5.

^

Ibid. 28.

;

1

cSS

ORIGEINIS
»

»

splritu judicii et spirilu uslionis\
;

De

Ghaldeis aulem

sic
tibi

dicit
» ,in

«Habes carbones
»

ignis, sede
:

super eos, hi erunt
«

adjutorio^

Et
»

in ahis dicit in

Sanctificablt
dicit
:

Dominus
«

»
»
»

in igne ardenti.

Et

Malachla propheta

Sedens

Dominus Juda^ »
VII.

conflabit, et purgabit, et fundet purgatos filios

Sed

et illud

quod de dispensatoribns non bonis

in

Evangeho dictnm

est,

qui dividendi dicuntur, et pars eo-

rum cum

infidehbus poni'', tanquam ea pars quae ipsorum
slt

propria non

ahorsum

sit

mittenda, sine dubio genus ah-

quod indicat

poenje

eorum, quorum, utmlhi vldetur, sepa-

randus ab anlma spiritus indlcatur. Qul spiritus siquidem
dlvinae naturne, Id est Spiritus sanctus inteHigendus est, sen-

tiemus hoc dictum de dono Spiritus sancti

:

quod, sive per

baptlsmum,
pienllae, vel

sive per graliam spirltus

cum

ahcui sermo sa-

sermo

scienti?e, vel

aherius cujusque datus est
id est

doni, et

non recte adminlstratus,
spiritus, ct pars

aut ad terram de-

fossus est, aut in sudario cohlgatus, auferetur profecto ab

anlma donum

rehqua quae superest, id

est

animae substantia,
rata ab eo spiritu

cum infidehbus ponetur, divisa ac sepacum quo adjungens se Doraino unus spihoc non de Dei
est,

ritus esse debueral. Si vero

splrllu, sed

de

anlmse ipsius natura intehlgendum
dicetur quae ad
alia

pars ejus

mehor

illa

imaglnem Dei

et

simihtudinem facta

est

autem

pars, ea quae

postmodum per

hberi arbltril lap-

sumcontranaturam primae
est, quse

condilionls et purltatlsas sumpl-A

utlque pars , utpote amica et chara materlae,
et terlio

cum

in-

fidehum sorte mulctatur. Potest autem
inteUlgl de divisione ista, ut

sensu iilud

quoniam unlcuique iidelium,
Angelus dicitur
"^

etiamsi

mlnimus

sit

in Ecclesia, adesse

qui etiam semper videre faciem Dei palris a Salvatore per~
^

Is;u, IV, 4.

2 j,|^

xLVii, »4,

'^

Malacli.

iii,

0.

''

Luc.

xii,

^6.

^

Matth.

XVIII, 10, 11.

dl;

iM\iACii»iis,

LiiJ.

ir.

i8()
si

hihctur; et hic utique ununi erat
|)cr

cum

eo cui procerat,

is

inobedienliam clficiatur indignus, auferri ab co Dei An-

gelus dlcatur, et tunc pars ejus, id est humanae naturae pars,

avulsaa Dei parte cuni infidelil)us deputctur, quoniam com-

monitioncs appositi
divit.

sibi a

Dco Angeh non

fideliter cuslo-

VIII.

Sed

et exteriores tenebras, ut et sine ullo

ego opinor, non tam

aerem aliqucm obscurum,
puto,

lumine inteUigendum
lenebris imsunt.

mersi

quam de his qui profundae ignorantiae extra omne inteUigentiae lumen effecti
est,

Viden-

dum quoque
quod
hujus
vitae

ne forte etiam

illud iste
iii

sermo

significet,

sicut sancti corpora sua,

quibus sancte et pure in

habitationibus vixerunt, iucida et gloriosa ex reita et

surrectione suscipient,

impii quique qui in hac vita
ignorantiae dilexerunt, obscu-

errorum tenebras
ris et atris

et

noctem

post resurrectionem corporibus induantur, ut ea
in

ipsa

cahgo ignorantiae quae

hoc mundo
et

interiores

eorum

mentes obsederat,

in futuro

per exterius corporis appareat

indumentum. Simihler quoque
est.

de carcere sentiendum

Sed

sufficlant ista in praesenli loco, quie intcrim

nunc,

ut dicendi ordo servaretur,

quam

paucissimis dicta sunt.

CAPUT
De
I.

XI.

repromissionibas.

Videamus nunc
sit.

breviter quid et de rcpromissionibus
est quia

senllendum

Gerlum

nuHum

animal omni niodo

otiosum atque immobile esse potest, sed omni genere
veri et agere

mo-

semper

et velle aliquid gestit

:

et

hanc inessc

naturam omnibus animantibus, manifestum puto. Mullo
magis ergo ralionabilc animal,
cesse est
id esl,

hominis naturam neEt
si

semper afiquid movere
sui slt, ct

vcl agere.

([uidem

immcmor

quid se dcccat ignorct, circa usus cor-

igO
porales omnis sua

ORIGEKIS

movetur

inlentio, et per

omnes motus
:

suos erga voluptates suas ac libidines corporis occupatur
si

vero

talis sit

qui in

comniune

aliquid curare vel providere

sludeat, aut reipublicae consulens, aut magistratibusparens,

aut quidquid illud est quod in
deatur, exercet.

commune
talis sit

cerle prodesse viut aliquid melius

Jam

vero

si

quis

quam
studia

haec quse corporea videntur intelligat, et sapientia)

et scientiae

operam habeat,

sine dubio erga

hujuscemodi

omnem

declinabit industriam,

quo

possit inquisita

veritate
in

rerum causas ralionemque cognoscere. Sicut ergo
quidem

hac

vita alius

summum bonum
commune
:

corporis judicat

voluptatem, alius vero in
et intelligentiae

consulere, ahus studiis
illa

operam dare
si

ita

requiramus in

vita quae

vera est, quae abscondita esse dicitur
id est in
illa

cum

Ghristo in Deo*,

aeterna vita,

ahquis laHs erit nobis vivendi

ordo vel
II,

status.

Quidam ergo laborem quodammodo

inteUigentiae re-

cusanles, et superficiem
et

magis delectationi

quamdam legis litterae consectantes, suae quodammodo ac Hbidini indul:

gentes, soHus Klterae discipuh, arbitrantur repromissiones
luturas in voluptate et luxuria corporis expectandas
et

propterea praecipue carnes iterum desiderant post resurrec-

tionem

tales

quibus manducandi, etbibendi, et omnia quae

carniset sanguinis sunt agendi
stoli

nunquam

desit facullas,

Apo-

Pauli de resurrectione spiritualis corporis sententiam
et

non sequentes^. Quibus consequenter addunt

nuptiarum

conventiones, et filiorum procreatioiies eliam post resur-

rectionem futuras, fingentes sibimetipsis Jerusalem terre-

nam urbem reaedificandam lapidibus
ejus jaciendis, et de lapide jaspide

pretiosis in

fundamenta

muros
;

ejus erigendos, et

propugnacula ejus ex lapide crystallo

peribolum quoque

habiluram ex lapidibus
*

electis et variis, id est jaspide et
/^^^

COIOSS.

III,

5.

2

1 (]qj._ j^y^

1)E

PRINCIPIIS,

LIB.

II.

191

sapphiro et chalceclonio et smaragdo et sardio et onychino
et

chrysoHlho

et

chrysopasso et hyacintho et amethysto.
sihi

Quinetiam ministros dehciarum suarum daudos

aHeni-

genas putant, quos vel aratores habeant, vel structores parietum, a quihus diruta ipsorum et collapsa civilas extruatur
:

et arbitrantur

quod

facultates

gentium accipiant ad

edendum,
Madian
et

eorum dominentur, ut eliam cameli Cedar veniant, et alFerant eis aurum, et thus, et
et in divitiis
scri-

lapides pretiosos. Et haec conantur auctoritate prophetica

confirmare ex his quae de Jerusalem repromlssionibus
pta sunt
:

ubi etiam dicltur quia qui serviunt
et bibent, peccatores

Domino manet sltient;

ducabunl
et

autem esurient

quod

laetitiam agent justi, impios vero

moeror possidebit.

Et de novo quoque Testamento vocem proferunt Salvatoris,
qua discipuUs promittit de
» »

vini l^etitia dicens

:

«Quia non

bi-

bam
in

ex hoc jam usquequo bibam illud vobiscum
et illud,

novum

regno Palris mei*.» Addunt quoque

quod SalpoHicens

vator beatos dicit eos qui
eis

nunc esuriunt et

sitiunt,

quia saturabuntur^

:

et

multa aha ex Scripturis exempla

proferunt,

quorum vim figuraUter intelhgi debere non sentiunt. Tum vero secundum formam quoe in hac vita est, et secundum mundi hujus dlspositiones dignitalum, vel ordinum, vel eminenlias potestatum, reges se fore et principos
arbitrantur, sicut sunt
isti

terreni
:

;

propter illud videlicet

quod
»

in

Evangelio dlctum est

«

Eris potestatem habens su-

per quinque clvitates^ »Et, ut breviter dicam,

secundum

vitse

hujus conversationem per omnia similia volunt esse
id est ut ite-

omnia qua3 de repromissionibus expectantur,

rum

sit

hoc quod

est.

Hoc

ita

senllunt qui Christo

quidcm

credentes, Judaico autem
intelligentes, nihil

quodam sensu

Scripturas divinas

ex his dignum divinis pollicitationibus

praesumpserunl.
1

Mallh. xwi, 29.

1(1.

V, 6.

'''

Liic. xix, ij.

102
111. lli

ORlGJiMS

vero qui sccunduiii Aposiolorum scnsum llieoriam

Scripturarum rccipiunt, speranl manducaturos quidem esse
sanctos, sed
triat

Panem

vita3

qui veritatis et sapientia^ cibis nu-

animam,

et illuminet

menlem,

et potet
:

eam
«

divinoe sa-

pientia; poculis; sicut dicit Scriptura divina
»

Quia Sapienvoce clamat

tia praiparayit

mensam suam,

jugulavit victimas suas,

»
» »

miscuit in cratere vinum suum, et
Divertite ad
bibite

summa

;

me, manducate panes quos paravi
vobis
*. »

vobis, et
escis

vinum quod miscui

Quibus Sapientiae

nutrita
lus est

mens ad integrum et perfectum, sicut ex initio fachomo, ad imaginem et similitudinem Dei reparetur
:

Mt etiamsi quis ex hac vita
lia

minus eruditus

abierit, probabiilla

tamen opera

detulerit, instrui poterit in

Jerusalem
eifici la-

sanctoruni civitate, id est, edoceri et informari, et
pis vivus, lapis pretiosus et electus,

pro eo quod fortiter
et

et
:

conslanter pertulerit agones

vilae,

certamina pietatis

ibique hoc quod jam hic praedictum est, verius manifestius-

que cognoscet,
»

«

quod non

in

pane solo

vivit
»

homo, sed

in

omni verbo quod procedit de ore Dei ^

Sed

el principes

et rectores intelligendi sunt hi qui inferiores et

regunt et

erudiunt et edocent atque instituunt ad divina.
IV.

Verum

si

minus videntur haec sperantibus ea diganimae

num

raentibus incutere desiderium, pauluhim repetentes,
sit insita

quanquam naturahs
inquiramus, ut
ita

rei

ipsius cupidilas,

demum

velut species ipsas panis vitae et

quaUtatem
theoriae
his quae

vini

ejus ac proprietatem principatuum, per
in arlibus

consequentiam describamus. Igitur sicut

manu

adimpleri solent, ratio quidem quid, vel qua-

hter, vel ad quos usus fiat, versatur in sensu, efficacia vero

operis

manuum

ministerio expHcatur

:

ita in

operibus Dei
quae.

quae ab ipso facla sunt, sentiendum est,

quod eorum
manet
in

videmus ab eo
iProv.
IX, 1,
9.,

facta, ratio et inteliigenlia
5, 4, 5.

occuUo.

— SDciit.

vm,

5.

DK PRINCIPIIS,

LIB.

II.

1

QO
vi-

Et sicut ea <[ux ab
derit,
si

artlfice facta sunt, cuni

oculus nosler

quid proecipue fabre factuni prospexerit, conlinuo

qualiter, vel

quomodo,
:

vel ad quos usus factuni
et

sit,

ardet

animus

sciscitari

multo amplius
qiise

supcr

omnem compainefiabiii

rationem, eorum

a

Dco

facta

pervidemus,

desiderio ardet aninius agnoscere rationem.

Quod

deside:

rium,

quem amorem

sine dubio a nobis insitum

credimus

et sicut oculus naturaliter

hicem requirit

et

visum, et corita

pus nostrum escas et potum desiderat per naturam;

mens
a

nostra sciendne veritatis Dei et rerum causas noscendi
gerit.

proprium ac naturale desiderium

Accepimus autem

Deo

istud desiderium,
:

non ad hoc ut nec debeat unquam

ncc possit expleri
frustra videbitur
derii

alioquin a condilorc
vcritatis

amor

Deo menti nostras inserlus, si nunquam desibac
vila qui

compos

eiricilur.

Unde

et in

summo

la-

bore
parva

piis studiis

ac religiosis operam dederin},

quanquam

quadam ex

multis ct immensis diviiice scientiae ca-

piant tJicsauris,

tamen hoc ipsum quod animos suos men-

lemque erga

hsec occupant, atque in hac semetipsos cupi-

ditate proeveniunt,

multum

utilitalis

accipiunt ex hoc ipso

quod animos suos ad inquirendae
que convertunt,
turne capacitatem
si

veritatis

studium amoremad eruditionis
fu-

et paratiores eos faciunt
:

sicut

cum aliquis velit imaginem pingere,

ante fulurse formac lineamenta tenuis styli adumbratio

designet, el supcrponendis vultibus capaces praeparet notas, sine

dubio per adumbrationem imposita praeformatio
illos

ad suscipiendos veros
tur; sic

colores

jam paratior inveniDomini
tabulis perscribatur.

modo adumbralio

ipsa ac deformatio stylo

nostri Jesu Chrisli in cordis nostri

Et idcirco fortasse dicitur,
»

«

quia omni habenti dabitur

et adjicietur

*.

»

Unde
hac

constat habentibus deformatio-

nrm quamdam
1

in

vita veritalis ct scientisc,

addendam
i5

Liic. \rx, /».

Ml.

I(j4

ORIGENIS imaginis
in futuro.

«tiam esse pulchritudinem perfeclae

V. Tale, opinor, indicabat desiderium
bat
»
:

suum

ille

qui dice-

«

Goarctor autem ex duobus, desiderium habens dis* ;

» sciens cum Ghristo esse, multo enim melius quod tunc cum regressus esset ad Ghristum, omnium qua?

solvi et

geruntur in terris manifestius agnosceret rationes, vel de

homine

vel

de anima hominis, vel de mente,
qui
sit

vel

ex quibus-

cumque

illis

spiritus qui inoperetur, qui sit
sit

quoque

vitaHs spiritus, vel quae
ritus sancti.

gratia quae datur fideUbus Spi-

Tunc quoque

intelliget qui sibi videatur Israel,
sibi

vel quae diversitas

gentium, quid etiam

veUnt Israel

duodecim

tribus, et quid singuli populi per singulas tribus.

Tunc
versis

intelliget

etiam de sacerdotibus et

levitis, et

de di-

sacerdotahbus ordinibus rationem, et cujus forma
sit
:

erat in Moyse, et nihilominus quae

veritas

apud

Deum

jubilseorum, et septimanas

annorum
:

sed et festorum diesacrificiorum

rum

et feriarum rationes videbit

et
:

omnium
quae
sit

et purificationum intuebitur causas

quoque

ratio

leprae purgalionis, et quae lepra^ diversae, et quae purgatio
sit

eorum

qui seminis profluvium patiuntur, advertet

:

et

agnoscet quoque quae et quanlae qualesque virtutes sint
bonae, quaeque nihilominus contrariae, et qui vel
tus
sit
illis

affec-

hominibus, vel
sit

istis

contenliosa aemulatio. Intuebidiversitas ani-

tur

quoque quae
vel

ratio

animarum, quaeve
in

malium,

eorum
sit

quae in aquis vivunt, vel avium, vel

ferarum, quidve

quod

tam multas species singula ge-

nera deducuntur, qui Greatoris prospectus, vel quis per
htec singula sapientiae ejus tegilur sensus. Sed et agnoscet

qua ratione radicibus quibusdam

vel

herbis associantur

quaedam

virtutes, et aliis e conlrario herbis vel radicibus
;

depelluntur

qu£e

ratio

apostatarum Angelorum, qufeve
tota fide contempserint, vel adu-

causa quod

iis

qui eos

non

DK
lari in

PniNC.IPIIS,

LIB.

II.

if)5

aliquibus possunt, vel erroris causa ac deceptionis

exlilere.

Sed

et

de singulis divinae Providentiae judicium

discet, de his quae accidunt

hominibus, quod non fortuito

quadam lam examinata, tam ardua, ut eam non solum sanctorum, sed fortassis omnium hominum, ne numerus quidem praetereat capillorum, cuvel casu accidunt, sed ratione

jus Providentiae ralio perducatur usque

ad duos passeres

qui denario distrahuntur, sive spirituahter, sive etiam se-

cundum Htteram

passeribus intellectis.
ibi

Nunc enim adhuc

jam manifesle videbitur. Ex quibus omnibus putandum est, quod interim non parum temporis transeat usquequo eorum tantummodo quae super
interim quaeritur, tunc autem

lerram sunt
tis

ratio post vila?

abscessum dignis

et

bene-meriet plenae

ostendatur, ut per

eorum omnium agnitionem

scientiae gratiam, laelitia inenarrabiU perfruantur.

Tum

de-

inde

si

aer isle qui inter coelum et terram esl,

non

est va-

cuus ab animantibus, et aiiimanlibus rationabiHbus, sicul et
Apostolus dixit
» » » »
:

«

In quibus aUquando ambulustis secun-

dum

saiculum mundi hujus, secundum principem potes-

tatis aeris

hujus spiritus qui nunc operalur in

fihis dilTi-

dentiae*.

»

Et iterum

ait

:

«

Rapiemur

in

nubibus obviam

Christo in aera, et
VI.

ita

Putandum

est

semper cum Domino erimus^. » igitur quod tamdiu sancti ibi perma-

neant, usquequo utriusque modi rationem dispensationis

eorum

quae in aere geruntur agnoscant (7).

dixi utriusque

modi, hoc

est

:

verbi gratia,

Quod autem cum in terris

essemus, vidimus vel animaUa, vel arbores, et differentias

eorum prospeximus, sed et diversitatem quamplurimam inter homines; verum videntes hcBC, ralionem eorum non
inlelleximus, sed
diversitale
*

hoc nobis tantum ex
est, ut

ipsa

quam

vidimus

suggestum
?.,

inquiiamus et perscrutemur
x(),

Rphes.

11,

3,

2 j

Xnes--. iv,

i3.

1()G

ORIGEMS

(jua ralione ista omiiia vel diversa fuerint creala, vel varie

tlispensenlur; et concepto in lerris hujuscemodi agnitionis
vel studio vel

amore, dabitur nobis post exitimi etiam co:

gnitio ejus et intelligentia

si

tamen

res prccedat ex voto.

€um

ergo compn^lienderimus integre ejus rationem. tunc

utroque

modo comprehendemus

ea quae vidimus super terest.

ram. Tale ergo aliquid etiam de aerea sede dicendum

Puto enim quod sancti quique discedentes de hac

vita per-

manebunt
et, ut ita

in loco aliquo in terra posito,

quem paradisum
eruditionis loco,

dicit Scriplura divina, velut in

quodam

dixerim, auditorio vel schola
terris viderant

animarum

in

quo

de omnibus his quye in

doceantur, indicia
et fu-

quoque qua^dam accipiant etiam de consequentibus
turis, sicut in

hac quoque

vila positi indicia

quaedam futualiqua

rorum,

licet

per speculum

et aenigmata,

tamen ex

parte conceperanl, quae manifestius et lucidius sanctis in
suis ct locis et

temporibus revelantur. Si quis sane munfuerit,
et

dug corde, et purior mente, et exercitatior sensu
velocius proficiens, cito ad aeris

locum ascendet, ccElorum regna perveniet per locorum singulorum,

ad

ut ila

dixerim, mansiones; quas Graeci quidem sphaeras, id est

globos appellaverunt, Scriptura vero divina coelos nominat
ibi
:

in

quibus singulis primo quidem perspiciet ea quoe
etiam rationem quare geranse-

geruntur, secundo vero
:

lur agnoscet

et ita per

ordinem digredietur singula,

quens

eum
:

qui transgressus est c(eIos
«

Jesum Filium Dci
isli

dicentem

Volo ut ubi sum ego,

et

sint

mect.m*.

»
:

Sed
«

locorum diversitatibus indicat cum dicit Multae mansiones sunt apud Patrem meum^. » Ipse taet de his

men ubique est, et universa percurrit. Nec ultra intelligamus eum in ea exiguitate in qua nobis propter nos effec*

Jojui. .xv;f, 24.

2

Id. XIV,

a.

nn rRiNciPiis, mb.
lus
Oiit
:

ii.

197

id esl,

uon

illi

ciiciimscriplione ([uam in iioslto

corpore in
in iino

lcrris positiis inter

homines habnit, qno velnt

ahquo clrcumseptiis loco putetur.
tunc jam rationcm astrorum per singula perviillud est,

VII. Ciim ergo, verbi gralia, ad coelestia loca pervencrinl sancti,

debunt, et sive nnimanlia sunt, sive quidquicl

com-

prehendent. Sed

et alias rationes

revelabit intelligent.
sas, et

operum Dei quas eis ipse Jam enim tanquam filiis rerum cau;

virtutem suae condilionis ostendet
illa stella

et docebit cos

qiiare

in illo loco coeli posita est, et
:

quare ab
si

alia
-

tanto dirimente spalio separatur

verbi gratia,
si

propin

quior fuisset, quid ex hoc esset futurum;

vero longius,

quid accideret; aut

si

major

fuisset

illa

stella

quam

illa,

([uomodo

similis

non servaretur
astrorum ralione

universitas, sed in aliam

quamdam formam
omnibus quae
in

cuncta mutarentur. Sic ergo decursis
et in his

conversionibus

quie in coelo sunt continentur, venient eliam ad ea quae

non

vidcntur, vel ad ea
et

ad

invisibilia

;

nomina nunc audivimus, quae mulla quidem esse Paulus Apostolus
sola
sint, vel

quorum

docujt*, quae

autem

quam habeant

difFerenliam,

ne exiguo quidem aliquo intellectu conjicere possumus. Et
ita

crescens per singula rationabil*s natura, non sicut

in

carnc vel corpore et anima in hac vita crescebat, sed menle
ac sensu aucta, ad perfectam scientiam
pcrducitur,

mens jam

perfecta

nequaquam jam

ultra

istis

carnalibus sensibus

impedita, sed intellectualibus incrcmenlis aucla, semper ad

purum,

et, ut ita dixeriin, facie

ad faciem rerum causas
illa

in^

spiciens, politur perfectionc

primo

qua

in id ascendit,

secundo qua permanet, cibos quibus vescatur habens theo-

remala

et intellectus

enim

in

hac

vita

verum rationesque causarum. Sicut corpora nostra primo in hoc ipsum quod
in

sumus corporaliter crescunt,
'

prima

aetate

ciborum

suf-

Ivi^hes,

I,

2(1,

21.

U)S
licierilia

ORIGKMS
nobis incrementum praestuiUe; postea vero quaui

crescendi ad

mensuram
per escas

sui fuerit expleta proceritas, uti-

raur cibis jam non ut crescamus, sed ut vivamus et conser-

vemur

in vita

:

ita

arbitror et

venerit ad perfectum, vcsci

tamen

et

mentem etiam cuni uti propriis et com-

petentibus cibis in ca mensura cui neque deesse aliquid
debeat, neque abundare. In omnibus autem cibus hic in-

teHigendus est theoria et intelleclus Dei, habens mensuras
proprias et competentes huic naturae quae facta est et creata
:

quas mensuras singulos quosque incipientium videre
id est intelligere per puritatem cordis, competit ob-

Deum,

servare.

DK PRINCIPIIS.

l^f)

LIBER TERTIUS.
(VERSU) lJJiNKDlC'll\<)RlIM.)

GAPUT
De
libero arbitrio
:

r.

iteiii

dictorum Scripturce quce id toliere videnlur

solutio et interpretatio.

I.

Quoniam de
et

juslo Dei judicio sermoiiem continet ec-

clesiasiica praedicatio, qui

quidem

si

verus credilur, ad vi-

lam honestam

ad fugiendum omnibus modis peccatum
sita

auditores provocat, utpote qui in nobis

esse fateantur

quae laude et vituperio digna sunt, age et de libero arbitrio,

necessaria inprimis quaestione, pauca seorsum disputemus.

Alque ut intelligamus quid

sit

libertas arbitrii, ipsius notio

explicanda est, ut, hac accurate dechirata, quaestio constitualur.
II.

Eorumquae moventur

alia in se

causam motushabent;
omnis materia

alia

extrinsecus tantum moventur. Extrinsecus itaquesolum
ut ligna et lapides et

moventur quae feruntur,

quae solo habitu continetur.
dici solet,

Jam vero praetermittatur id quod
corporum

motum

esse fluxum

sentem minime

facit.

In seipsis

quod ad rem praeautem causam motushabent
:

animalia et plantac, ea

demum omnia
movetur,

quae natura et anima

constant, in quibus etiam metalla a nonnullis numerantur.
Ignis praeterea per se ipse
fortassis et fontes.
alia

Eovero

rum aulem
n sc

quae in se
:

motus causam habent,

ex

se, alia

moveri dicunt

ex se quidem inanima; a se

ipsis

2O0
.'Uiimata.

Or.IGIwMS

Naiu

a se

movenlur animala,
:

pliantasia ipsis insita

impetum provocante
sunt phanlasia3

et rursns

quibusdam animalibus

in-

impelum provocantes;
qiiodam

facultas quippe ima-

ginum
uine
:

artifc^ illum certo
sic

et definito

provocat ortexendi

araneas inest texendi phantasia

quam

appetitus consequitur,

imaginum

arlifice

natura ad id ordiesse creditur in

nate impellente, praeter

quam

nihil

aHud

animante, ne
III.

in

ape quidem ad fingendos favos.
rationis compos,pra3ter

At vero animal

naturam imaduca-

ginanlem, rationem habet quae imagines dijudicatj aHas qui-

dcm
tur.

rejiciens, alias vero ita suscipiens ut

animai
sint

eis

Unde cum

in rationis natura

qusedam

ad honestum

ct turpe

contemphmdum adjumenla qnorum ope utroque
honestati dedimus; vituperio,

perspecto honestum ehgimus, turpe devitamus: laude cerle
digni
in

sumus dum nos

dum

conlrarium dilabimur. Neque ignorandum est nalurie

quae in ©mnia distributa est,

majorem quodauimodo
ita

in ani-

malibus vim esse sive ad majora sive ad minora peragenda,

adeo ut ad vim rationis prope, ut
in invcstigandis feris sagacitas, et
teritas.

dicam, acccdat canum

bellatorum equorum dex-

Ut igitur quidpiam extrinsecus incidat, quod cogiin nos-

tatiouem nobis hanc vel illam commoveat, non est
tra, ut flUentur

omnes, potestate

:

hoc autem

vel illo

modo

ea

utendum

judicare, unius esl nostrae rationis opus quae

cum

extrinsecus incilamenta incidunt, vel nos ad impetus

recti et honesti

provocat, vel in contrarium avertit.
quis ejusmodi esse ait

IV.

Quod

si

quod extrinsecus mois

vet, ut ei impulsioni

nemo

contra obsistere possit,
et videat

in suos
et

alFectus et

motus intendat,

an non consenslo

praecipuae animi partis inclinatio in

hanc rem

his probabigratia,

Hbus ducta argumenlis propendeat. Non enim, verbi
ci

qui temperale vivere ct continere sc a coitu decrevit,

conspecta muiier atque ad aliquid contra proposilum agen-

:

LF,

PRLNClPirS,

Lll'..

Iir.

201

ilum

iiivilaiis,

pcrlbcta causa est ciir a proposilo (leflcctat

omniiio enim deleclatiis lilillatione et illecebra voluptalis,

cum

noluerit ipsi resistere alque institutum flrmare, in inincidit.

lemperantiam

Contra

alteri qui pluribus disciplinis

est instructus, in eisque se exercuit,

eaedem quidem

titilla

-

liones et illecebrcii contingunt; at ralio, quippe qua3 vehe-

mentius

est roborata, et in

meditatione educata atque in

virtutis studio doclrinis confirmata, aut

proxime ad eam

pcrducla firmilalem, illeceLras excutit et libidinem dissolvit.

V. Quae

cum

ita

nobis eveniant, extrinsecus

eorum cau-

sam

derivare, nosque culpa liberare, ac lignis et lapidibus

ab externo movente pertractis similes praidicare, nec rec-

tum
si

est

nec

veritati

consentaneum, sed ab eo solum

dici

potest qui liberi arbilrii notionem adulterare cupiat.

Nam

ipsum inlerrogeraus quid
eo sitam
si,

sit

libertas arbitrii, respondebit

in

cum quidpiam

mihi propono, nihil extrinse-

cus occurrat quod ad conlrariimi provocet. Rursns imbecillam ccrporis constilutionem accusare, prorsus
est
:

absurdum

nain disciplina quos intemperantes et agrestissimos apsi

prehenderit, eos,

monita ejus seqiianlur,

ita

convertit et

mutat

in

melius ut saepe qui incontinentissimi erant meiis

liores fiant

qui natura prius

non videbantur

esse hujus

modi, et qui agrestissimi erant ad tantam mansuetudinem
perveniant, ut qui nuntjuam agrestem vitam egerint, prae
illo

qui ad

mansuetudinem

est

immutatus, agrestes esse

videantur. Contra alios cernimus compositissimos et honestissimos, a composila et honesta vita

ad deteriorem consue-

tudinem
dia

ita

deflectere, ut in intemperuntiam incidant

meua

jam

a^tate,

postquam juventutis

instabilitas, ut fert

lura, pra^leriit.

Ex

his igitur liquet extrinsecus incidentia

non
liis

esse in nostra potestate;
uti,

hoc autem

vel conlrario

modo

rationc ducc et disccrnente ac dijudicantc quo-

: :

9.09.

or.ir.KNrs

niodo exlernis

uli oporteat, in noslra

situm esse potestate.

VI. Noslruin porro opus esse recte vivere, idque a nobis

non quasi suuni, neque ab

alio quolibet

datum, neque, ut

quidam putant,
lare, testabitur
» »

a fato, sed ut

nostrum opus,
:

Deum
Si libi,
a te

postu-

Michseas propheta dicens

«

homo,
postu»

indicatum
lat?

est

quid est bonum, aut quid Dominus

un non facere judicium
:

et dihgere misericordiam* ?

Et Moyses
» »
)>

«Posui ante conspectum

tuum viam vilae et viam
»Et
Isaias
;
:

mortis, ut ehgas

bonum

et incedas in eo^.
lerrae

«

Si

volueritis et audierilis

me, bona

comedetis

sin au-

tem
os

nolueritis,

etnon

audieritis

me, gladius vos devorabit
»

» » » »

enim Domini hajc locutum est^

Et rn Psalmis

:

«

Si po-

pulus meus audisset

me;

Israel

si

in viis

meis ambulasset,
et in aflliin

ad nihilum utique inimicos ejus humihassem,
gentes eos misissem

nianum

meam\

»

Quibus ostendit
viis

populi fuisse potestat^ audire et incedere in
Salvator dicens
» » »
:

Dei.

Sed

et

«Ego autem dico vobis non resisteremalo*.
iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio^

Et

:

Quicumque

j&^.-Quicumque videritmulieremadconcupiscendumeam,

jam moechatus

est

eam

in

corde suo', »Et

cum

dat caetera

quaeque mandota,

ita

dat, quasi nobis ea servare sit inte-

grum, ut jure

rei judicio futuri

simus

si

ea perfringamus

:

imde
»
» »

et

«

Omnis, inqmt, qui audit haec verba mea,

et facit

doraum suam super petram, ele. Qui autem audit haec et non facit, simihs est viro stulto, qui aedificavit domum suam super areea, simihs est viro prudenti qui aedificavit

» «
»

nam*

;

»

et rehqua.

Et

cum dicit

his qui a dextris ejus sunt

Venite, benedicti Patris mei,

ele. esurivi

enim

et dedistis

mihi manducare;

sitivi et

dedislls mihi

bibere%» evidenter

ostcndit se hicc ihis promittere qui laude digna ex se fece^

Micli. V), 8.
^

2

ij,.ui.
^

XXX,

i').
'


2

'

Isai.

i,

Matth.

V, 09.
i^.').

Ibid. 22. —

Ibid. 28.

19, 20.
*

^'

Psal. lxxx, iTl

Ideni.

vir,

24 ct seq.

Id. XXV, 54,

:

HK
rljil.
«

M\i>(;ipiis,

Liij.

in.

yoo
ait

Alils e contrario

lanqLiam ex se vituperio dignis,

Discedite, maledicti, in

ignem aeternum

*. »

Sed videamus

quomodo Paulus nos
I|)si
»

quasi juris nostri et arbitrii, nobisque
:

causa vel interitus vel salutis simus, alloquatur

«

An

divitias bonitatis ejus, inquit, et patientiae, et
tatis

longanimi-

»

contemnis, ignorans quonlam benignitas Dei ad poe-

))

nitentiam te adducit?

Secundum autem duritiam tuam
tlbi

et

))

impoenitens cor, thesaurlzas
tionis justi judicli Dei, qui

Iram in die

irae et

revela-

u

reddet unicuique secundum

))

opera ejus

:

iis

quldem qui secundum patientiam boni

»
» »

honorem et incorruptlonem quaerunt, vitam aeternam iis autem qui sunt ex contentione et qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et
operis, gloriam et
:

»
»

indignatio, tribulatio et angustia in

omnem animam
et Graeci
:

ho-

minis operantis malum, Judaei

primum

gloria

» »

autem

et

honor
^.

et
»

pax omni operanti bonum, Judaeo pri-

mum et Graeco
VII.

Innumera
in

igitur sunt in Scripturis loca

qune Hbertatem arbitrii apertlssime ostendunt.

Sed quoniam
quaedam
:

contrarium, hoc est nobis non esse
et salvari, vel ea infringere et

iiitegrura servare
])erire,

mandata

veteris et novi Testamenti dicta deflectere
iis

videntur

age et

singillatim proposltls,

eorumsolutionem
eo-

Hispiciamus, ut ex
lectis

eorum

quae proponimus similitudine, searbitrii tollere videntur,

omnibus quae hbertatem

rum solutionem
:

qui voluerit perspiclat. Sane quamplurimos

movent ea quae de Pharaone dicuntur de quo saepius respondens Deus ait « Ego indurabo cor PharaonIs\ » Si enim a

Deo induratur,
])eccali est, sic

et quia induratur, peccat,

non

Ipse sibi causa

ueque

sui jurls

Pharao. Hinc ex simili dicet

allquis
rlre
»
:

non esse

liberos qui pereunt,

neque per
«

se ipsos pclapi-

et

quod

in

Ezechiele dicitur

:

Auferam eorum
Exod.

tlea
^

corda, et immittam eiscarnea ut in praeceptls mclsinceXXV, \i.

MaUh.

2 l\or(i. ir,

/4

ct S(;q.

iv, 21.

204
»

ORIGliMS

dant,ot justlliiismens cuslodiaiit^» movercpossil aliquem

q(jasi

Deus det

vcl

incederc in suis mandatis vel suas

justifi-

cationes cuslodire, dimi

idquod ohslat ad custodienda man-

data cor lapideum aufert, et melius,

nempe carneum inserit.
in parabolis

Videamus etiam
loqueretur
))

illud

quod

in

Evangelio Salvator respondit

ad eos qui ab ipso quairebant quare ad turbas
:

«

Ut videnles, inqult, non videant,

et audientes

audiant et non inlelligant, ne forte convertantur et remittatur eis^.
»

»

Hlud insuper

a

Paulo dictum est

:

«

Non

est vo:

» len-lis
» »

neque currentis, sed miserentis Dei^
ex Deo est
''.

»

Et

alibi

c

Et

velle et perficere

Ergo cujus

vult

Deus misere:

tur, et

quem

vult indurat. Dices itaque mihi

»

queritur; voluntatl enlm ejus quis resistit?

Quidadhuc Et : Obedienqui se finxlt

» tia » »
»

e\ vocante, non ex nobis

est.

homo

!

tu quis es qui reel
:

spondeas Deo? Numquid

dicit

figmentum
In

Quid me
vero

fecisti sic?

An non habet poteslatem
^?
»

figulus luti

ex eadem massa facere allud quidem vas
\i\

honorem, aliud

»

contumeliam

Hasc entm per se mullos pertursll arbitrli

bare possunt, quasi non sul
voluerit salvet et perdat.

homo, sed Deus quos
Pharaone dicta sunt
:

VIII. Incipiamus igitur ab

iis

quae de

tanquam
tur,et

a

Deo induralo ne

dlmitteret populura
:

cum quo

et illud Apostoli
»

una tractabitur

«

Ergo cujus

vult mlsere-

quem

vult Indurat^ »llisenlm abutimlur haBretico-

rum cum

nonnulll qul

propemodum liberum

arbltrium tollunt,

naturas inducunt perditas quoe salvarl non possint, et
salvantur quaeque perlre nullo

alias quae

modo

possint; et

perditae naturae dicunt fuisse

Pharaonem, ideoque induraQiineremus enlm
fuisse

tum
rat.

fuisse a

Deo

qul splrituales mlseratur et terrenos Induslbl

Vldeamus ergo quidnam

velint.

ab
^

els

an terrenjc naturae esset Pharao. SI

responriiilip
ir.

i5.

Exrcli. XI, 19, 20.
^

2

M;,,c. IV, 12.

Roin.

IX,

iSel scq.

3

I\o}u. IX, iG.

''

•'

Ibid. 18.

1)K

PRINCIPIIS, LIB.

III.

5205

(leant,

dicemus,

qiil

lcrrenaj naturoe

sit,

cum
forte

planc Dco rc-

sislere. Si

autcm

rcsistil,

quid opus est ejus cor indurari,

neque

id serael, sed saepius? Nisi

quod

quoniam

fieri

poterat ut obediret, et

omnino

tot prodigiis et signis per-

culsus optempcraturus fuissct, utpolc

co amplius resistente egcbat Deus ut

minimc lerrenus sed ad multorum salutem
;

magnitudinem suara ostendcrct, idco cor ejus indurat. Hnec primum dicla sint ad evcrlendum id quod isti opinantur,
naturag fuisse pcrdilaj Pharaonera
:

idemque dc Apostoli

dicto respondendura cst ipsis.

Quos enim indurat Deus? Quos vero misect beatitu-

Pcrditos qui obedircnt tamen, nisi indurarentur; aut ccrlc
salvandos,

quod non

sint naturac pcrdilae.

ratur? an salvandos? Sed quid opus est sccunda miseratione ipsis qul semel per

naturam salvandi sunt,

dine polituri? Nisi forte, quia sublata misericordia pertrc

possunt, ideo miserlcordiam consequuntur ut in perditio-

non incurrant, sed sint in (^orum qui salvantur regione. Atque hnec adversus illo^
in

ncm

quam

incidere queunt

dicta sint.

IX. Quaerendum autem cst ab
intclligere sibi videntur,

ils

qui iihul, induravit,
a

quid dicant

videri,

cum

cor indurat.

Deo cflicl, quid proObservent cnim Dcl notionem, re
si

quidem vera
bonus

justi et boni, aut,

noluerint, et ut hoc cis

nunc concedatur, duntaxat
et justus, vel justus

justi; et

ostendant

quomodo
illkis

tantum, justus videatur,
sit,

cor indurans qui, quod Induratus
jastus causa
sit

perlt; et
iis

quomodo
illi

intcritus et contumaciae

quos, quia in-

durati sunt et ipsi restiterunt, punlt.

Quld vero

suc-

censct dicens
»
»

:

«

Tu

autera

non
* ;

vis

dimittere populunt

raeum
eliam

:

ecce perculiam omnia prlmogenita In yEgypto^
»

primogenitum tuura

et

quaecumque

alla

'\n

Scripturis
*

Dco tribuuntur Pharaonera per Moysen

allo-

C\u(J. IX, 17. llcMi XII, 12, el XI, 5.

52

06

OUIGKNIS

«juenti ?

Necesse enim est ut qui veras esse Scripturas,
credit,
si

et

Deuni justuin

bona

sit fi/le, sollicite

demonstret

quomodo

nihil obstent

ejusmodi dicta quominus aperte

enim ex professo enixe ac contente palamque malum essc mundi Opificem statueret, alia cum ipso ratione agendum foret.
justus intelllgatur. Si quis

cum dicant isti eum £e justum credere, nos vero bonum eum simul et justum confiteamur, videamus quomodo bonus et justus induret cor Pharaonis. Vide igitur
X. Sed
an exeinplo quopiam quo
Apostolus,
in epistola

ad Hebraeos usus

est

possimus ostendere quomodo una eademque
illum vero indu-

1

opera Deus hujus quidem miserealur,
ret;

non quod quempiam

sibi

indurandum proponat, sed
inhaerentis ipsis

quod cum bono ejus proposito abutitur
vitii

improbitas, consequatur induratio, sicque induratum
:

dicatur indurare
»

«

Terra enim, inqait, sa^pe venieniem

super se bibens imbrem, et generans hcrbam opportunaiii
a

» illis,
» »

quibus colitur, accipit benedictionem a Deo; pro-

autem spinas ac Iribulos, reproba est et malediclo proxima, cujus consummaiio in combusiionem *. » Unum
ferens

igitur est in

imbre demittendo opus

:

ex eo tamen uno,

tel-

lus culta fruges, neglecta et inculta spinas profert.

Durum

sane videatur

si

qui
:

spinas in terra feci
Si

imbrem largitur dicat Ego fruges et sed etsi durum, nihilominus verum est.
:

enim imber

defuisset,

neque fruges neque
et

spinai

proveet fru-

nissent;

hoc vero iempeslive

moderate defluenie,
s;jepe

ges et spinae exoriae sunt. Terra igiiur qua),

venientem

super se bibens imbrem, spinas ac iribulos profert, reproba
est et maledicto

proxima

:

ergo imbris quoque beneiicium

etiam in deteriorem terram decidit, sedejus solum neglec-

tum
1

et

incultum spinas
qua3 fecit

et tribulos peperit.

Ad eum

igitnr

modum

Deus prodigia, ccu imb<'r quidam sunt;

llcb. VI, 7, S.

DE PRIXCIPIIS,
(liversae

LIB.

111.

SiOy

vero volunlates, ceu lerra culta vel inculla quoe,
cst.
si

ulpoto terra, unius iiaturai

XI.
rst
hil
:

QueiDadmodum aulem
falsi

sol

vocem

einittens dice-

Ego

liquefacio et exsicco, licet haec contraria sint, nidiceret,

tainen pro re subjecta

calore cera Uquefiat, lutum exsiccetur

:

cum uno eodemque ita unum idemque

opus Dei per Moysen arguebat duritiem Pharaonis propter
malitiam ipsius
;

^Egyptiorum vero qui Hebraeis admisce-

bantur, obedientiam declarabat.
esl,
»
»

Quodque
ibitis;

stalini

scriptum
:

paulum emollitum

esse cor Pharaonis dicentis

«

Ne

longe excedalis, tridui enim viam
tras relinquite,
»

sed conjuges ves-

itemque caetera qufe paululum cedens
illa in

prodigiis dicebat, satis declarant signa

eum

aliquid

vi-

rium habuisse, sed non plenam eiricaciam. Neque haec
evenissent
si,

sic

quod multi

cogitant, istud,

iadurabo cor

Pliaraonis, Deus ipse efFecisset. Sed et ha)c non absurde

ex

communi loquendi usu
patientiam

einolliri
iis

possunt. Frequenter

bonl et benigni domini servis
et

qui propter benignitatem

ingerere
libi

dominorum suorum perditis fiunt moribus, Ego te improbum feci, ego tot scelerum solent
:

causa

fui

:

sermonis enim indoles et

vis

advertenda

est,
-

ct citra

calumniam quod
sic alloquitur

dicitur genuino sensu accipien

dum. Quare Paulus,
peccantem
» »

qui ha3c accurate perscrutatus fuerat,
:

«

An

divitias bonitatis ejus et

patientiae et longanimitatis

contemnis, ignorans quoniam

benignitas Dei ad poenitentiam te adducitP

Secundum
Dei

au-

»
»

lem duritiam luam
ipsi

et impoenilens cor, ihesaurizas tibi
et revelationis justi judicii
*. »

iram in die
quae dicit ad
ct plane

irae

Nam

peccantem Apostolus, dicantur ad Phacongruenter intelligentur
ipsi

raonem,
MU)m.

competere
sibi ipsi

propter duritiam et impoBuitens cor thesaurizanti
II,

4? •>

208
iraiu.

ORIGENIS

Nec enim

ejus clurities ita coargui et declarari poluis-

set, nisi signa tot

ac tanta extitissent.
exposiliones ejusmodi credilu diffici-

XI J. Sed quoniam
les et contorlae

videntur, videamus ex prophetico sermone
qui Dei benignitatem experti sunt nec ho:

quid dicant

ii

neste vixerunt, sed postea peccarunt
» cisti,
» »

«

Cur errare nos

le-

Domine,

a via tua ?

cur indurasti cor noslrum, ut
?

non timeremus nomen tuum
piamus
hoereditatis

Convertere propter servos

tuos, propter trlbus haereditatis tuoe, ut particulam ca-

» » » »

monlis
et
:

tui sancti*.

»

Et in Jeremia

:

Decepisti

me, Domine,
^.

deceptus sum; obtinuisli et
«

praevahn*sti

»

Illud

enim

Cur

indurasti cor nostrum,
? »

ut

non timeremus nomen tuum

quod ab
si

iis

dicltur
:

qui misericordiam implorant, perinde est ac
in

dicant

Cur

tanlum pepercisti nobis ne^c visitasti nos in pcccatis, sed rehquisti, donec ad summum dehcta nostra pervenisscnt? Relinquit aulem impune plerosque, ut singulorum

mores ex

libera voluntate exquirantur, et
fiant; reliqui vero qui
fiant),

mehores ex iho

examine manifesti

Deo non

latent

(omnia quippe novit antequam
turae slbique ipsis, postea

sed rationabih crea:

viam

saiulls inveniaut

qui bene

ficium non agnovissent,

nisi seipsos

condemnassent; quod

quidem unicuique
tiam non sentit,

confert, ut couditionem

suam

et

Dei gra-

tiam sentiat. Qui vero propriam imbecilhtatem et Dei graetsi

adjuvetur, nisi suarum virium experi-

mentum

ceperit, et

seipsum condemnarit, suum esse facinus
divino

existimabit

quod

ei

munere concessum
fit

est.
:

Quae opiet dia-

nio animi elationem generat et causa

ruinae

quod

bolo accidisse putamus, qui excellenliara illam
bat tunc
»

quam habe«

cum

erat immaculatus, sibi arrogabal.

Omnis

enim
*

qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humihat,exal-

Isai. i.xiii, 7, i8.

2 Jri-.

xx, 7.

^

rJch. xii, 6.

DE PRINCIPIIS,
j)

LI«.

III.

209

tabitur*.

»

Ob eamque

causain inlellige sapientibus et pru
«

dentibus abscondita esse divina mysteria,
»
»

ut

quemadmoad me-

dum ait ApostoluSj non glorietur omnis
Dei
^ ;

caro in conspectu

»

et revelata esse parvulis qui post infantiam

liora
fabili

pervenerc, et se non ex se tantum quantum ex inet-

Dei beneficio, eo

felicitatis

pervenisse meminerunl.
is

Xni. Divino
causa, sed quod

igitur judicio reservatur

qui derelinqui-

tur, et nonnullos peccatores patienter fert

Deus, nec sine
et

cum
eam

immortalis

sit

anima

per infmitum

tempus duratura,
juventur, sed ad

ipsis

expediat ut non cito ad salutem ad-

tardius,

postquam pluriraa mala fuemedici

rint experti, adducantur.

Quemadmodum enim
si

cum

^elerius curare possint,

abditum

in

corpore venenum

suspicentur, contrarium curationi faciunt, idque, qula certius

curare volunt; putant enim praestare ut diutius in tuet labore £eger haereat

more vulnerum
tatem recipiat,
postea vero in
illa

quo firmiorem

sani

quam

ut celerius convalescere

videatur,
celerior

morbum

recidat et temporaria

sit

curatio

:

hoc modoet Deus, qui novit occulta cordis ot
fleri

futura praevidet, per patientiam forte permittit

quac-

dam,

et per ea quae extrinsecus incidunt

occultum malum

«xtrahit, ut expurget

eum

qui per negllgentiam semina in
is,

se peccati receperit, ulque

cum

haec ad superflciem ve-

nerint, et ea evomuerit, licet gravissimis in malls fuerit,

postea adhibilis consuetis pcst peccati

morbum

remediis in

meliorem statum

restitui possit.

Deus enim animas nostras
yiiae

non ad quinquaginta pula hujus

annos, sed ad sem-

piternum aevum dispensat; incorruptibilem quippe fecit naiuram intelligentem sibique cognatam, nec a curatione,

quemadmodnm
ditur.

in

hac

vita, rationis

compos anlma excluslmllltu-

XIV. Age vero ntamur eliam hac Evangelica
*

Lnc. XVIII, 14.
VII.

2

,

Coi^

i^

2t).

j4

2 10

ORIGENIS
:

dine

est

quaedam petra cujus supcrficles exigua adinodum

ierra tegitur, in
tur,

quam

si

ceciderint semina, cilo exoriun-

sed ubi exorla sunt, quia radicem non habent, exorlo

sole

aduruntur

et exarescunt*. Haec
et

porro petra

humana
lapi-

estanima, neghgenlia indurata

propter maHtiam in

dem
iale

conversa

:

nulH enim creavit Deus cor lapideum, sed
facit.

improbitas

Quemadmodum

igitur

si

quis videns

projecta in terram petrosam semina concipi et florere, agri-

colam reprehenderet quod non
semina
jecerit, et

citius in

lerram petrosam

responderet agricola serius se in lerra

hac sementem facturum, ubi quae sementem continere possint in

eam

contulerit,

terra serius sata
et in

cum mehor tutiorque ex hujusmodi proveniat seges quam ex ea qua) celerius
superficie concipit, credet agricola;
:

summa iantum

ut qui et vere dixerit et perite scienterque fecerit

ila

magcilius

nus totius naturae Agricola beneficentiam suam quae

impertita videretur, in ahud tempus diflert, ne tantum in
superficie
sit.

Sed

objiciet fortasse quispiam

seminum
ram,
est,

cadit in

eam

quae in superficie
est,

Cur ergo pars tanlum habet ter:

et quae

ceu petra

huic quae

animam? Ad prsecipitantius in bonum

id

respondendum
quod cupie-

ferebatur nec ra-

tione ad illud pergebat, praestabilius fuisse id

bat consequi, ut se ex eo ipso cognoscens et damnans, cul-

turam quae

a natura est patienter ferrel sibi deinceps post
:

longum tempus adhiberi

innumerabiles enim nobis, ut

ita

dicam, sunt animae, innumeri earum mores, motus quamplurimi, consiha item, impetus et appetitus,
est dispensator

quorum unus
et con-

optimus Deus, qui

el

tempora novit

grua auxilia, et ductus et vias; universorum Deus et pater
qui novit qua via ducat

Pharaonem per

tot

prodigia et sub-

mersionem,

in

qua utique non fmita

est ipsius erga

Pharaoin-

nem
1

providentia.
XIII, 5.

Non enim

quia submersus est, ideo

MaUh.

Dli

PRI.XCfPIIS,

LIB.

Iir.

ii 1

1

terllt
))

:

«

Jn inanu

enim Del

et

nos et sermones nostri et
»

omnis prudentla atque operum scientia*.
Induravit

Aiqnc hcXC
:

pro virlbus nostris diximus ut id Scripturai defendatur
« »

Dominus cor Pharaonis ^,

»

atque iliud

:

«

Cujus

vult miseretur, et

quem

vult indurat

^

»

quod lizechlel dlcit « Auferam lapidea corda ipsorum, et immittam carnea, et ut in prae» ceptis meis ambulent et mandata mea custodiant ^. » Si euim cum vult Deus lapidea corda toHIt, et carnea immiltit
Id etiam vldeamus
:
')

XV.

ut praecepta sua custodiantur et
est in nobls ut

mandata serventur, non
:

maHtlam deponamus
est

toHi

enlm lapidea corquis induratur,

da, nlhil
a

ahud

quam

malltlam per
:

quam

quo vuh Deus, amoveri
iii

immltti vero cor carneum, ut
et praecepta ejus custodiat,

quis

mandalis Dei ambuiet

quld aliud est
lules
iiec

quam cedere, nec resistere veritatl, sed virpersequi ? Quod si haec se facturum Deus poliicetur,
toilat ipse

priusquam

corda iapidea ea deponimus,
:

II-

quet non esse

in

nobls situm ut malltiam deponamus
insit

si

vero nihli efficlmu^ ut

nobis cor carneum, sed Dei id

opus

est,

mam
[
<jui

neque nostrum opus erit vitam ad virtutls norexigere, sed plane dlvinum beneficium. Haec dlcet
tollit;

ex nudis Scrlpturae verbis libertatem arblirii
sic esse

sed respondebimus haec

dum

imperitus et

quemadmoindoctus quispiam suorum sibi malorum
intelhgenda
:

conscius, vel ex maglstri adhortatlone vel allunde perpuisus, ei se sua sponle Iradit a

quo
cui

se pulat

ad disciplinam et

virtulem

manu ductum

iri

;

cum

se tradlderit, poiiice-

tur magister imperitiam ab eo se ablaturum, et perltiam
ci

indlturum; non quod ad doctrinam assequendam et Imniliil

peritiam fugiendam

conferal

is

qui se

illi

curandum
:

commisit, sed quod volenti promlttat curatlonem

ita di-

vinus sermo promiltil ab his qui ad se accesserint maliJ

S;ip. VII, 16.

2

Kxod.

X,

9.0.

5

Roni.

ix, 18.

^

Ey.ocli. xi, 19,

'212

ORIGENIS

tiam,

quam lapideum

cor nominat, sc ablalurum, non ulliis

que ab his qui noluerint, sed ab
tradiderint;

qui seaegrotorummedico

quemadmodum

in Evangeliis legimus aegrotos

accedentes ad Salvatorem, orare ut sanitatem percipiant,
et curari.

Et

cum

caeci,

verbi gratia, visum recuperanl, est
se

quidem, quatenus precati sunt, eorum opus qui curari
vatoris nostri. Sic itaque pollicetur Del

posse crediderunt; quatenus vero eis reddltur visus, Sal-

sermo

se scientiam

accedentibus ad se inditurum,

durum

et

lapldeum cor, hoc

est malltlam, auierendo, ut in divinls
et dlvina praecepta custodiant (8).

mandatls ambulent,

XVI. Sequebatur
» »

illud

ex Evangello ubi Salvator
((

dlclt

ideo se exlernls in parabolis loqui,

ut videntes

non

vi-

deant, et audientes non intelligant; ne forte convertantur et remittatur eis
:

*. »

Quo

arrepto subjiclet adversa-

rius
ita

Si plane auditls manlfestioribus

sermonibus nonnuHi
fiant,

convertunlur ut peccatorum venla digni
ut apertlores

nec taest,

men

sermones audiant

in Ipsis

positum

sed in docente qui idcirco non ipsos apertlus docet, ne
Ibrte videant et intelligant;

non

est in ipsls ut salventur.

Quod
»

si

ita est,

non

est nobis
si

liberum ut salvemur aut

pereamus. Ac profecto

non

esset
»

addltum

:

«

Ne

forte

convertantur et remittatur

els,

probabiliter respondefuturi

remus noluisse Salvatorem eos qui
et honesti,

non erant boni

recondltiora mysteria intelllgere, ob

eamque
adji»

causam
ciatur
:

ipsis in parabolis
«

locutum

fuisse; sed

cum

Ne

forte convertantur et remittatur els,
loci

dlf-

ficllior est

hujus

defensio.

Primum

Itaque notandus

est hlc locus adversus haereticos, qui e veteri

Testamenlo

dicta

qua;dam aucupari solent ex quibus argui videatur,

ut ipsi dicere audcnt, crudele

quoddam

in

Creatore vin-

dicandi punlendlque consilium, sive quo allo nomine id
'

Marc.

IV, 12.

1)1-

rRlACIPIl^,

LIB.

III.

'^'''

4esignare maluut ut in

Greatore nallam esse bonitatem

ostendant

:

sed non eadeni ratione neque candide in leciis

lione novi Testamenti versantur, sed

quaj in veteri re

prehendenda putant,

similia

praetermittunt.
ipsi

Nam

aperto

Salvator in Evangelio, sicut
ostenditur propterea

dicunt, prioribus verbis
loqui, ne convertantur
fiant
:

non manifeste

homines

et conversi

peccatorum remissione digni
iis

quod ipsum per

se nihilo inferius est

quae in veteri Tes-

tamento reprehcnduntur. Sin autem Evangelii defensio-

nem

quaerunt, interrogandi sunt an

non reprehensione digni

sint qui in similibus quaBstionibus dissimiliter versantur, et

cum

in

novo Testamento

nihil sibi ofFendicuh inveniant,

sed ejus defensionem quaerant, in veteri tamen similia re-

prehendunt, quorum itidem qua^renda erat explicatio. Unde
illos

locorum comparatione eo deducemus ut unius
esse Dei
virili

ejus-

demque

utrumque Testamentum credant. Age
respondeamus.
celerio-

vero, ad proposilam quastionem pro

XVII. Dicebamus supra de Pharaone disputantes

rem curationem interdum non
lur,
si

iis

esse utilem qui curan-

slatim atque in

morbum

inciderint, eo facile rele-

ventur;
in illud

malum enim

ut curatu facile contemnentes, rursus

quod non cavent
celeriorcm

incident.

Quamobrem

oelernus

Deus, qui occultorum cognitor

est, et

omnia novit prius-

quam
ut ita

fiant,

horumce curationem difTert, atque, dicam, curat eos dum non curat, quoniam ita ipsis

expedit.

Cum

ergo videret Salvator eos qui foris sunt, et
est, in

de quibus nunc sermo
si

conversione non fore stabiles
ita

verba ejus manifestius audirent, verisimile est
egisse

cum

illis

Dominum

ut altiora

forte celerius conversi, et

non aperte intelligerent, ne venia peccatorum accepta sanatij

vitiorum vulncra quasi curatu facillima conlemnerent, et
citius in

eadem

reciderent. Fortassis eliain praestilutum eis

ad clucnda quac derelicla virtule prius admiscrant peccata,

'2 1

4

OPJGENIS

lempiiS

nondum

explcveranl. Divina quippe

illos

(ierellsatiali,

querat cura ut, propriis quae perpetraverant malis

fandem ad firmiorem pcenilentiam vocarenlur, nec

facile

postea in priora reciderent peccata quibus honestalis digni-

tatem corruperant, et improbitali sese dederant. Qui ergo

cum

iis

qui intus sunt comparati, foris esse dicuntur nec
iis

longe ab

qui intus sunt distant,

ii,

dum

hi qui intus sunt

aperte audiunt, obscure audiunt verbum, utpote parabolis

involutum

:

audiunt tamen; ahi vero ex

iis

qui foris sunt,

Tyrii appellati, prtenoscente licet Salvatore eos

ohm
si

in

sacco et cinere jacentes poenitenliam acturos fuisse

ad

eorum

fines accessisset,

neque ea audiunt quoe

ii

qui foris

sunt, propterea quod, ut verisimile est, etiam longe infra

horumce dignitatem
rabilius
illis

erant, ut alio
iis

tempore postquam

tole-

fuerit

quam

qui

verbum non

receperint, in-

Tyriorum meminit, et opportunius audiant et firmius resipiscant. Sed vide an Jion magis etiam, praeter
ter quos et

Deum et Chrislum ejus in omnibus servare conemur, cum pro virili parte, ut in tantis et talibus qusestionibus probare contendimus Deum
disquirendi siudium, pietatem erga

immortali animae
iis

variis

modis providere.

Si quis igitur de

qui vituperantur qua^rat cur videntes prodigia et divinum

sermonem
fuissent;
si

audienles, nihilo meliores fiant,
si

cum
:

Tyrii poe-

nitentiam acturi fuissent
quis,

talia

apud

ipsos dicta et facta

inquam, quaerat

his verbis

Cur

eis

in

perniciem ipsorum proedicavit Salvator ut gravius

ipsis

pec-

catum imputetur? Respondebimus Deum, qui novit quomodo affecti sint ii omnes qui providentiam suam criminaniur, quasi per

eam

steterit

quominus crederent, quippe quac
aliis

non dederit
justa eos

ipsis

videre quae

spectanda praebuit, neque

sic eos disposuerit ut audirent quae aliis audiisse profuit,

non

uti

excusatione osiendere volentem, ea darc
iis

quae providentiae suac accusatores peticrant, ut

acceptis

»

DE

PRI>'CIPIIS,

Lin.

iir.

'MO
uti-

nihilominus suminac impietalis convlcti quod nihil indc
litatis

perceperint, deponant ejusmodi audaciam, sicque

h'berali

discant

Deum

in conferendis

beneficiis cunctari
et

nonnunquam

et morari,

nec ea videnda
gravior

audienda prae-

bere quibus et

visis et auditis

eorum culpa argua-

tur quos tot ac tanta ad fidem

non adduxerint.
:

XVIII. lUud etiam inspiciamus
»

« »

Non
Sic

volentis,

neque
:

currentis, sed miserentis est Dei*.
«

enim assumunt
est Dei,

Si

neque

volentis

neque currentis, sed miserentis
arbitrio

non exlibero nostro
arbitrio qui,

pendet nostra salus, sed e na-

tura nobis ab eo qui tales nos condidit praestita, vel ex ejus

cum

vult, miseratur.

A

quibus hoc quaerencursus volen-

dum
tis

:

Velle bona,

bonum

est

an

malum ? Tum

ad honesta properando consequi finem, laude an vitupe-

rio dignus est? Si

postremum

dixerint, absurde prorsus

respondebunt,

cum

sancti vehnt et currant,

nec quidquam

idcirco vituperio
velle

dignum

bona

et currere

bonum esse ad bona, quaeremus quomodo natura
faciant. Si dixerint

perdita vclit bona. Perinde

enim

est ac

si

arbor mala fructus

bonos

quidem bonum est velle. Si tertium responderint velle boua et currere ad bona, medium quiddam esse quod neque bonum neque sit malum, reponemus Si
ferret,
si
:

medium quid
quod
non
erit.

est velle

bona

et currere

ad bona, ergo

et id
et

his

conlrarium est

medium

erit, id est, velle

mala

currere ad mala. At velle mala et currere ad mala
est
:

ergo neque velle bona et currere

medium ad bona medium
:

Hoc modo igitur arbitror defendi posse hunc locum « Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. » Sa lomon in libro Psalmorum (ejus enim est canticum graduum cujus verba proferemus) ait « Nisi Dominus aedifi» cavorit domum, in vanum laboraverunt qui adificant. Nisi » Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custo:
^

Rom

.

IX, iT).

2l6
»

ORIGEIVIS

dit

eam*

:

»

non quod nos ab sedificando dehortelur, aul
est, civiaedifi-

doceat ne vigilemus ad ejus quac in anima nostra
tatis

custodiam; sed ostendens quaecumque sine Deo

cantur, et quae ejus custodia non sepiuntur, frustra aedificari et

incassum custodiri

:

cum

jure oedificationis
sit

dominus

et custodia3 civitatis princeps

ascribendus
:

universorum
aedificantis,

Deus.

Quemadmodum igitur si

diceremus Non
:

sed Dei opus est hocce aedificium; et

Non

custos, sed uniinjuriis

versorum Deus hanc civitatem ab hostium

immuviri-

nem

reddidit, nihil erraremus,

cum humanis quoque
totum vero opus

bus aliquid peractum

intelligatur,

gratt
:

animi significatione perfectori Deo referatur acceptum

ita

quoniam non
tur,

sufficit

hominis voluntas ut finem assequacoelestis in Christo

nec athletarum cursus ut

Jesu vo-

cationis Dei

praemium reportent; Deo enim adjuvante haec
:

perficiuntur; vere dicitur
» tis,

« »

Non
«

volenlis
si

neque currende agricultura

sed miserentis est Dei.

Perinde ac
:

quod scriptum
» vit.
»

est, diceretur

Ego

plantavi, ApoIIo riga-

Deus autem incrementum
neque qui

dedit. Ita

neque qui plan-

tat est aliquid,

rigat, sed qui

incrementum dat

»

Deus^.

»

Neque

pie diceremus uberes ac maturos fructus
:

aut agricolae aut ejus qui rigavit, sed Dei esse opus
nostra perfectio

ita

non

fit

nobis nihil agentibus, neque a nobis
ipsius

consummatur; sed Deus praecipuam

partem

eflicit.

Quod

ut manifestius fiat, ab

arte gubernandi
aeris

sumemus

exemplum.

Nam

inter

ventorum flatum,

temperiem,

siderum claritatem, quae singula aliquid ad navigantium
salutem conferunt,
ars

quemnam
nautae

etiam locum habere dicatur

gubernandi ad optatum portum contingendum,

cum

saepe ne ipsi

quidem

navim a

se

servatam audeant

praedicare, sed

Deo quidquid

est auctori tribuant,
sit

non quod

nihil ipsi efTecerint, sed
^

quod longe majus
rii,

arte id

quod

Psal. cxxvi,

1.

2

1

Cor.

6, j.

DE

PRIISCIPllS,

LIU.

iir.

i>

1

7

Providentia factum est? Sic in nostra salute longe majus
est

quod

a

Deo, quam quod

a nostro est libero arbitrio.
:

Quam
»

ob causam dictum puto
hic Pauli locus
»

«

Non

volentis

neque curisti

rentis, sed miserentis est Dei.
:

»

Si

enim eo quo

existi-

mant modo
»

«Non

volentis

neque currentis,
supervacanea
vituperat

sed miserentis est Dei,

est intelligendus,

sunt mandata; frustra Paulus ipse

quosdam

quod
:

coUapsi fuerint, alios, quod bene se gesserint, approbat
fruslra Ecclesiis Jeges dat; frustra

nosmeliora amplectimur,

frustra currimus

:

sed neque frustra Paulus haec praecipit,
vituperat, hos approbat,

neque frustra

illos

neque

frustra
:

nos bona amplectimur et ad meliora contendimus
ergo perperam locum hunc interpretantur.

isti

»

XIX. Postea sequebatur illud Deo est*. » Et dicunt quidam Si
:

:

«

Yelle et perficere ex

velle et perficere

ex Deo
haec

est,

seu male velimus seu male quid agamus, a

Deo

nobis contigerunt.
sus,

Quod

si ita

est,

non sumus
est,

liberi.

Et rur-

cum bona volumus
«

et praestantiora periicimus,

quo-

niam
dedit

et velle et perficere

ex Deo

»

non nos
:

praestan-

tlora perfecimus, sed perficere visi
:

sumus

hsec

autem Deus

quare nec in eo sumus hberi. Respondendum est non

dixisse

Apostolum

velle

mala aut

velle bona, et item

me-

liora aut

pejora facere ex

Deo

esse, sed universe velle et

Deo habemus quod animalia, quod homines sumus, ita quod generatim, ut ita dicam, volumus, quod generalim movemur, id acceptum Deo referri oportet. Sicut autem, etsi accepimus quod animalia simus, quod moveamur, quod membra haec vel illa, manus exempli causa aut pedes moveamus, non recte quis dixerit specialem hunc nobis motum a Deo daium esse ut verberemus, ut occidamus, ut aliena rapiamus;
universe currere.
a

Quemadmodum enim

cum motus
1

in

universum nobis Deus auctor

fuerit,

nos vcra

Phil.

II,

»0,

2l8
ad pejora aut mellora

ORlGlirvlS
illo

molu ulamur sic illam agendi vini qua sumus animalia nobis quidcm Deus impertiit, et vellc a Deo quidem accepimus; sed illam volendi necnon
:

agendi vim nos

ipsi

ad honesta vel contraria flectimus.

XX.
» »
»

Refragari insuper libertati nostri arbitrii videtur id
sibi objiciens ait
:

quod Apostolus
retur, et

«

Ergo cujus vult mise:

quem
?

vult indurat. Dices itaque mihi

Quid ad-

huc queritur
ei

Voluntati enim ejus quis resistit?

homo

I

tu quis es qui respondeas

Deo? Numquid
fecisti sic?

dicit

figmentum

» » »

qui se finxit

:

Quid

me

An non
*

habet potes-

tatem figuhis
vas in

luti

ex eadem massa facere ahud quidem
in

contumeham ? » Dicet enim quispiam Si quemadmodum ex eodem luto aha quidem in honorem, aha vero in contumeham vasa figulus facit, sic
honorem, ahud vero
:

et

Deus aha

in

salutem, alia in perditionem, non est in no-

bis vel salvos fieri vel perire,

neque sumus hberi. Sed ab eo
tanta fore audacia ut

qui ha3C

ita accipit,

quaeremus audeatne cogitare Aposto-

him pugnantia
hoc
dicat. Si

loqui.

Neminem puto

ergo pugnantia non dicit Apostolus, quomodo,
interpretationem, jusle accusat

secundum

istius

eum

qui

Gorinthi fornicatus erat, vel eos qui dehquerant quosque
hbidinis ac intemperantiae suai

non poenituerat? Quo pacto
Det misericordiam Do-

etiam
gratia
»
»

iis

quos laudat quasi recte egerint, Onesiphori verbi
:

domui benedicit his verbis minus Onesiphori domui quia
: :

«

ScTepe

catenam
sohicite

» »

meam non erubuit sed me quaesivit et invenit. Det
eum qui et eum qui

me refrigeravit, et cum Romam venisset,
ihi
^. »

misericordiam a Domino in iha die

Dominus invenire Non igitur ejusdem
dignum, appro-

est

Apostoh

peccavit, ut reprehensione dignum,
recte fecit, ut laude
sit

vituperare,

bare; ac rursum, quasi nihil
in causa esse
^

in nostra potestate, dicere

mundi Opificem cur
stqq.

aliud vas

sit

in

honorcm,

Rom.

IX, 18 ct

2

2

Tim.

r,

16,

Di:

PRLNCIPIIS, LIB.

III.

2

I

f)

aliud
» »

iii

ignominiam.

Qno poclo

illud

:

«

Nos oiuncs

assislere

oporlet anle IriJbunal Ghristi ut referat unusquisque propria corporis prout gessit sive

bonum
ii

sive

malum^»

con-

sistel,
diti

cum

ii

qui mala egerunt eo devenerinl,

quod con-

essent in vasa ignominia^, et

qui ad virtulis

normam

vixerunt Lene se gesserint, quod ad id ab initio essent comparati et vasa honoris facti
?

Pra^terea

quomodo huic quam
in

cx

iis

qua3 adduximus verbis

conceperunt, opinioni, in
sit

causa esse Opificem cur ahud vas

honorem, ahud
:

in

contumeliam, non repugnat
»
» »

id

quod

alibi dicitur

«

In

ma-

gna

domo non solum
:

sunt vasa aurea ct argenlea, sed et
in honorera,

h'gnea et fictiha

et

quaedam quidem

quaGdam
ab

autem

in

contumeliam.

Si quis ergo eraundaverit se
et utile
si

» istis, »

erit vas in

honorem, sanctificatum

Domino,

ad omne opus
fit

bonum paratum^?» Nam
fit

qui se expur-

gavit

vas in

honorem, qui vero vitiorum suorum sordes
vas in

contumeham, quantum ex his verbis colligere hcet, non est ejus rei causa mundi Opifcx. Facit enim vasa honoris et vasa ignominiae, non a principio secundum praenotionem, quia per ipsara nec praecondemnat nec praejustificat, sed vasa honoris facit eos qui se
abstergere ncglexerit
cxpurgarint, vasa vero ignominiae, qui vitiorum suorum sordes abslergere neglexerint ; ita ut priusquam finganlur vasa
in

honorem
si

et vasa in

contumeliiam, antiquiores causae ex-

literint

cur ahus

fiat in

honorem, ahus

in

contumeham.

Quod
causis

semel admittimus ex pra^cedentibus quibusdam
esse vas honoris,

ahud

ahud vas contumehae, quid

absurdi fuerit, ad locum de anima recurrentes, dicere ex
praecedentibus causis dilectum fuisse Jacob priusquam cor-

pus assumeret,

et odio
?

habitum

fuisse Esaii

antcquam

in

utero csset Rebeccai

XXI.
'

Ilhid
V,

etiam simul oslendilur,
2 2

quemadmodum

ununi

2

Cur,

10. —

Tim.

ir,

20,

m.

220

ORIGliiMS

subjacct figulo luluin cx cujus concrelioue vasa in honoreni
et

ignominiam

fiunt, ita

cum una omnium animarum
ita

na-

lura subjaceat Deo, et una, ut

dicam,

sit

rationabllium
fieri

subslantiarum massa, ex pra^cedentibus causis

ut

alii

quidem

Quod si tu « O homo objurgatorius est Apostoli sermo dicentis ? » non eum respicit qui » quis es qui contra respondeas Deo hbere agit cum Deo, qui fidelis est et recte vivit, qualis erat
sint in

honorem,

alii

vero in conlumeliam.
:

!

*

Moyses.
» illi

«

Moyses enim loquebatur, Deus vero respondebat
ut

cum voce^;»atque
Qui vero ea

Moysi Deus respondet,

sic

Deo

vir janctus.
vel

fiducia

non

est praeditus, videhcet

quod eam

amiserit, vel

contentionis studio quaerit,
»

non discendi, sed atque ideo dicit « Quid adhuc

quod de

his

:

queritur

?

voluntati

enim ejus quis
:

resistit^ ? » is
!

sane dig-

nus fuerit hac increpatione
»

«

O homo

tu quis es qui

con-

tra

respondeas Deo* ?» Qui autem diversas inducunt natu-

ras et

Apostoh dicto uluntur,

iis

haec dicenda sunt

:

Si tuen-

lur ex una
fiunt, atque
si

eademque massa
non solum

esse qui pereunt et qui salvi esse

unum eumdemque

utrorumque opificem;

bonus

est qui

spirituales sed et terrenos facit

enim id consequitur), fieri sane potest ut qui nunc ex anteactis quibusdam bonis operibus factus est vas honoris, si
(hinc

vase honoris indigna fecerit, altero saeculo
m'ae
:

fiat

vas ignomi-

sicut

rursum

fieri

potest ut qui ex antiquioribus hac
si

vita causis factus est hic vas contumeliae, in

se emendaveril,

nova creatione

fiat

vas sanctificatum, utile
Ita

Domino,

et

ad omne opus
sunt Israelitai,
illa

bonum paratum.
si

etiam fortasse qui nunc

nobihlate sua indignam vitam egerint, ab

decident, veluti ex vasis honoris in vas ignominiae
;

mu-

lati

et multi

ex

iis

qui

nunc ^gyptii

ct Iduma)i sunt, Israc-

litarum fide suscepta, ubi fructus uberes dederint, in Eccle-

siamDomini ingredientur, neque interiEgyptios et Idumaeos,
J

Rom.

IX, 20.

2

Exod.

xix, 19.

"'

Rom.

ix, 19.

''

Ibid. ao.

DE PRIXCIPIIS,

LIB.
:

III.

22

1

sed inter Israelitas annumerabunlur
latis
aiii

ita

ut pro variis volun-

motibus quidam

a deterioribus in

meliora procedant,
alii

a melioribus in deleriora delabanlur;

maneant

iii

bonis, vel a bonis ad meliora proficiant;
lis

alii

contra in ma-

haereant, vel ex malis elTusa improbitate pejores fiant.

(d.

IIIERONYMO INTERPRETE.)

Ego arbitror
rint

(9) posse

quosdam homines
et poenitentia
;

a parvis vitiis in-

cipientes ad tantam nequitiam pervenire (si

tamen nolue-

ad meliora converti,

emendare peccata)
rursum ex inimicis

ut et contrariae fortitudines flant

et

contrariisque virtutibus in taiilum

quosdam per multa tem-

pora vulneribus suis adhibere medicinam, et fluentia prius
delicta

constringere, ut ad

locum transeant optimorumo

Saepius diximus in infinitis perpetuisque saecuhs in quibus

anima

subsistit et vivit, sic

nonnuUas earum ad pejora cor-

ruere, ut

uhimum

mahtiae locum teneant; et sic

quasdam
veniant

proficere, ut de

uhimo mahtiac gradu ad perfectam consummatamque virtutem.
(VERSIO BENEDICTINORTJM.)

XXII. Sed quoniam Apostolus interdum non ascribit Deo quod vas sit in honorem vel in contumeliam, sed tototum ad nos
))

refert

cum

ait

:

«

Si quis igitur expurgaverit

se, erit

vas in

honorem

sanctificatum, utile
;

Domino,
id nobis
:

et

»

ad omne opus

bonum paratum*
luti

»

interdum

non

tribuit, sed
» B

totum Deo ascribere videtur

cum

dicit

«

Potes-

tatem habet figulus

ex eadem massa facere aliud quiin

dem

vas in

honorem, aliud vero
:

contumeliam

;

»

nec

illa

secum pugnanl
tus
'

concilianda utraque sunt, et ex

iis

perfcc-

unus sensus conficiendus. Nequc libertas nostra sine
2

Tim.

II,

20, 2

I

.

2^2
scienlia Dei,

ORIGENIS

neque

scientia Dei nos proficere cogit, nisi
:

ad

J)onum

ipsi

aliquid conreramus

cum neque
fiat;

libertas noslra

sine scientia Dei et usu dignitatis arbitrii nostri faciat ut in

lionorem aliquis vel in ignominiam
luntas in

neque

sola

Dei vonisi

honorem aut ignominiam quemquam
differenliae

faciat,

materiem quamdam
quai in deteriora vel

habeat nostram voluntatem
haec sufficiant

meUora propendeat. Sed

nobis de libertate arbitrii.

CAPUT
De
( l\

II.

contrariis potestatibus.

U F

l

NO

l

N T ERP RET

E.

)

I.

Videndum nunc

est

secundum

Scripturas,

rontrariae virtutes vel ipse diabolus

quomodo rehictantur humano
*
:

generi provocantes et instigantes ad peccatum. Et primo

quidem
quo

in

Genesi serpens

Evam

seduxisse describitur

de

in ascensione

Moysi, cujus HbelH meminit in Epistola

sua Aposlolus Judas, Michael archangelus

cum

diabolo dis-

putans de corpore Moysi,

ait a

diabolo inspiratum serpen-

lem causam
loquitur ad
» »

extitisse praevaricationis

Adai et Evaj^. Sed et

illud requiritur a

quibusdam, quis
:

est

Angelus qui de

coelo

Abraham dicens « Nunc cognovi quoniam tu times Deum, et non pepercisti filio tuo ddecto quem dilexisti pro me^ ? »Manifeste enim Angelus fuisse describitunc quia timeret

lur, qui dicit cognovisse se

Deum

Abra-

ham,
dicit
:

et

non pepercisset

filio

suo dilecto, sicut Scriptura

sed non declaravit quia pro Deo, sed pro se, hoc est

pro eo qui hoc dicebat. Requirendum est etiam illud de quo

Exodo dicitur, quia voluerit quod abibat in ^{Egyptum \ Sed
in
^

inlerficere

Moysen pro eo

et postea quis est qui exi?.

Gen.

III.

2 j,.(j_

,_^

f^^

3

(^,>ti.

XX II,

''

Exod. u.

DE rRINCIPIIS,
lerniiiiator

LI15.

III.

220
Le-

Angclus dicitur; necnon

et ille qui sit qui in

\itico scriplus cst
ait ita
n

Apopompacus,
«

id est transniissor,

de quo

Scriptura

:

Sors una domino, et sors una

ApopomRegno-

pjBO, id est, transmissori^

?»Sed

et in

primo

libro

runi, spiritus pessimus Saulein dicitur efTocare. In tertio

vero libro Michaeas propheta dicit
))

;

«

Vidi

Dominum

Israel

sedentem super thronum suum,
bat circa

et

omnis

militia coeli sta-

))

eum
:

a dextris ejus, et a sinistris ejus^.
Israel, ut

Et

dixit

»
))

Dominus

Quis seducet Achab regem

ascendat

et cadat in

Ramoth Galaad? Et

dixit isle sic, et ille dixit
dixit
:

))

sic. Exiit spiritus, et stetit in

conspectu Domini, et

))

»

))

»

Ego seducam eum. Et dixit Dominus ad eum: In quo? Et dixit Exeam, et ero spiritus mendax in ore omnium proSeduces, et quidem poteris. phetarum ipsius. Et dixit Exi ergo, et fac cito sic. Et nunc dedit Dominus spiritum
: :

»

mendacem inore omnium prophetarum tuorum Dominus
:

))

locutus est super le mala

^ Manifeste enim per hoc osten
))

dilur voluntate et proposito suo elegisse spiritus

quidam ut

mendacium operaretur quo abuleretur Dominus ad necem Achab qui hoc pati dignus erat. In primo quoque hbro Parahpomenon «Suscitavit, inquit^ diabolus
seduceret, et
:
))

Satan in Israel, et concilavit David ut numeraret popu-

»

lum*.

»

In Psalmis vero Angelus malus atterere dicitur
ait
:

quosdam. In Ecclesiaste quoque Salomon
» n

«

Si spiritus

potestatem habentis ascenderit super
dimittas,

quoniam
ei

sanitas

locum tuum ne compescet peccata multa^ » In
te,
ait

Zacharia vero legimus diabolum stantem a dextris Jesu, et
resistentem

^ Esaias vero

gladium Domini exsurgere

super draconem serpentem perversum \ Quid autem dicam
<le

Ezechiel in secunda visione ad principem Tyri manifes-

tissimc de virtule contraria prophetanle, qui eliam in flu*

L(;vil. XVI, 8.
l*ai. XXI, 1.


i

2

1

i\eg.

^

1

xvm,

lo.

j^ccl. x,4.

•^3 lU;g. xxii, 19, 2.0 el
i.

^

Zacli. ui,

scqq.

'

Isai. xxvii, 1.

224

ORIGENIS
dicit

minibus ^Egypti draconem

habitare? Totus aulem

ii-

ber qui scriptus est do Job, quid aliud
continet, petente potestatem sibi dari

quam de diabolo omnium quae habet
suis

Job, et filiorum ejus, insuper corporisejus*? Qui tamen per
ejus patientiam vincitur. In

quo hbro multa responsis

edocuit
tius.

Dominus de adversante nobis

virtute draconis is-

Haec interim ex veteri Testamento, quantum ad prae-

sens memoriae succurrere potuerunt, dicta sint de eo
contrariae virtutes

quod

velnominantur

in Scripturis, vei

humano

generi dicuntur adversari,

postmodum puniendae. Videamus
et

autem

et in

novo Testamento, ubi Satanas ad Salvatorem

accedit, tentans

eum;

spiritus vero maligni,

daemonia
a Salva-

imraunda quae aliquantos obsederant, fugata sunt

tore dc corporibus patientium, qui et liberati ab eo dicuntur^.

Sed

et

Judas

cum jam

diabolus misisset in cor ejus ut

traderet Christum, postea etiam totum
sese^
:

Satanam suscepit

in
il-

scriptum est enim quia post buccellam introivit in

lum

Satanas. Paulus vero Apostolus docet nos
:

non debere
ut pos-

dare locum diabolo
» sitis

«

Sed induite,

inejutt,
:

arma Dei,

resistere adversus astutias

diaboH

deslgnans lucta-

»
»

men

esse sanctis

non adversus carnem

et

sanguinem, sed

adversus principatus, adversus potestates, adversus mundi

»
»

hujusreclores tenebrarumharum, adversus spirituaha nequitiae in coelestibus

\

»

Sed

et

Salvatorem crucifixum esse

dicit a principibus

hujus mundi qui destruentur,

quorum

etiam sapientiam dicit se non loqui^ Per haec igitur omnia
docet nos Scriptura divina esse quosdam invisibiles hostes
dimicantes adversus nos, et praecipit armari nos debere
contra eos.

Unde

et simpHciores quique

Domino

Christo

credentium existimant, quod omnia peccata quaecumque
commiserint homines,ex
*

istis

contrariis virtutibus

menlem

Job,
11.

1.

'-^

Mattli. IV.

5

Joan.

xm.

— ^Ephes.

vi,

1

1,

12.

^*

1

Co-

rinth.

.

DE PRINCIPIIS,
dellnqnentium perurgentibiis

LIB.

III.

220
in certij-

fiant,

pro eo quod

mine
si,

isto invisibili

superiores iuveniantur potestates.

Quod

verbi causa, diabolus

non

esset,

nemo hominum omnino
ita esse

delinqueret.
II.

Nos vero rationem dilucidius intuentes, haec

non arbitramur, considerantes ea quae manifeste ex corporali

necessitate descendunt.

bolus esuriendi vel
csse puto qui
tiendi

An vero putandum est quod diasitiendi causa nobis existat? Neminem
Si

hoc audeat aflirmare.
ipse
sit

ergo esuriendi et

si-

non nobis
ad

causa, quid aliud

cum

uniuscujus-

que

aetas

virihtatis

tempus advenerit,

et

naturahs caloris

incentiva suggesserit? Consequens est sine dubio, ut sicut

esariendi et sitiendi diabolus causa

non

est, ita

nec ejus

quidem motus qui aduUae

aetati

naturaiiter suggeritur, id

ost appetendi coitus desiderium.

Quam
ita

caui^am non utique

semper a diabolomoveri certum est,
si

ut

putandum

sit

quia

diabohis non esset, hujuscemodi admixtionis desiderium

corpora non haberent.

Tum

deinde consideremus

si,

ut

superius ostendimus, cibus hominibus non ex diabolo, sed

naturah
si

quodam

appetitur instinctu,

utrum posset

fieri

ut

dlabolus non esset,

humana

experientia tanta in perci-

piendo cibo disciphna uteretur, ut nunquam penitus exce-

modum, id est, ut vel ahter quam res posceret, vel ampHus quam ratio indulgeret, acciperet, et nunquam eveniret hominibus in servando cibi modo mensuraque dehnderet

quere.

Ego quidem non

arbitror

hoc ab hominibus

ita

po-

tuisse servari, etiamsi nulla diaboli provocasset instinctio,

nt in percipiendo cibo

modum

disciplinamque nullus exce-

deret,

priusquam

id

longo usu experientiaque didicissent.

Quid

igitur est? In escis

quidem

et

potu possibile erat desi

Ilnquere nos etiam sine diaboli incitamenlis,

forte
:

minus
in ap-

conlinentes vel minus industrii fuissemus inventi

potendo vero coitu,

vel naluralibus desideriis

temperandis,
1

M

1

5

'226

ORlGENlS

putandum est quod non siniile aliquid patcreniur? Arbitror autem quod eadem rationis consequentia etiam in caeteris

naturalibus motibus possit inteUigi cupiditatis, vel

ira;,

vel tristiliae, vel in

omnibus omnino quae per intemperantiae
rebus

vitium

modum
se

mensurae naturalis excedunt. Evidens igitur

ratio est, quia sicut in bonis

humanum

propositum

solum per

ipsum imperfeclum

est

ad consummationem

boni, adjutorio
citur
:

namque

divino ad perfecta quaeque perduinitia

ita

etiam in contrariis

quaedam,

et velut quae-

dam
llter

semina peccatorum ab his rebus quae
habentur, accipimus.
satis est, et

in

usu natura-

Cum

vero indulserimus uUra

quam

non restiterimus adversus primos intem-

perantiae motu5, tunc primi hujus delicti accipiens

locum
oc-

virtus inimica instigat, et perurget omnlbus modis, studens

profusius dilatare peccata, et

quidem nobis hominibus
fieri

casiones et initia praebentibus peccatorum, inimicis autem
potestatibus latius ea et longlus, et
ullo
si

potest absque
ef-

fme propagantibus.

Ita

denique in avaritiam lapsus

ficitur,

cum primo homines parum
caecitas

quid pecuniae deside-

rant, deinde augescente vitio cupidltas increscit. Post hoc

jam cum etiam

menlis ex passione successerit,

ini-

micis virtutibus suggerentlbus ac perurgenlibus, pecunia

jam non desideratur, sed rapitur, et vi, aut etiam sanguinis humani profusione conquiritur. Ad certiorem denlque rei fidem, quod immensilates islae vitiorum a daemonibus
veniant, contemplari etiam ex eo facile potest,

quod

nihil
illi

minus

his qui corporaliter vexantur a daemonibus, etlam
irae

patiuntur, qui vel Immoderatls amoribus, vel
rantla, vel nlmietate tristltiae perurgenlur.
nullls historiis refertur,

intempe-

Nam

et in

non-

quod

in

insaniam quidam ex amore
trlstltia, vel ni-

declderunt,

alli
:

ex iracundla, nonnuIII ex

mio gaudio
istae

quod arbitror ex eo accidere, quia
daemones loco
sibi in

contrariae

virtutes, id est

eorum menlibus

DE PRINCIPIIS,
flato

LIB.

III.

^2^

qucm

intemperantia prius patefecerit, sensum eorum
:

penitus possederint

maxime cum
sint

nulla eos ad resistendum

virtutis gloria concitarit.
III.

Quod autem

quaedam peccala quae non

a con-

Irariis virtutibus yeniant,

sed ex naturalibus corporis

mospiri-

tibus initium sumant,

manifestissime declarat Apostolus
:

Paulus in eo
»

dum

dicit

«

Garo concupiscit adversus
:

tum,

»

autem adversus carnem hsec sunt quae sibi invicem resistunt, ut non quae vultjs illa faciatis*. » Siergo
spiritus

caro concupiscit adversus spiritum,etspiritus adversus car-

nem, est nobis aliquando colluctalio adversus carnem et sanguinem, id est cum homines sumus, et secundum carnem
ambulamus,
lationibus
»

cum non possumus tenlariinmajoribus tenquam humanis, cum dicitur de nobis «Tentatio
et
:

vos

non comprehendat

nisi

humana.

Fidelis auteni

Deus
^.
»

»

qui non pcrmittet vos tentari supra id quod potestis

Sicut enim hi qui agonibus prsesunt, eos qui ad certamen
veniunt, non utcumque, neque fortuito inter se sinunt inire

certamina, sed diligenti examinatione piout vel corpora

vi-

derint, vel aelates, aequissima comparatione jungenles illuni

cum

illo,

verbi gralia, pueros
aevi

cum

pueris, viros

cum

viris,
:

qui sibi vel

vel roboris propinquitate

conveniant

ila

intelligendum est etiam de divina Providentia, quod omnes
qui in hos

humanae

vitae

descenderint agones, justissima

moderatione dispenset secundum rationem uniuscujusque
virtutis,

quam
:

ipse solus, qui solus corda

hominum

intueta-

tur, agnoscil

ut alius

quidem pugnet adversus carnem
lantum;
et ut alter instigetur
:

lem,

alius

vero adversus talem; et alius quidem in tantum

tempus,
in

alius vero in

carne

hoc

vel illud, alius

vero in aliud

tum vero

ut alius re-

sistat

adversus inimicam potestatem illam vel illam, alius

vcro adversus duas vel tres simul; aut nunc quidem adver*

Gal. V, 17.

2

j

(jui. X, i3.

i5.

;

i22(S

ORIGENIS
aliam,

siis

nunc iterum adversus aliam;
illam, et'Certo

et certo

tempore
aliam

quodam adversus
adversus
alias.

quodam adversus

vel post quae gesta adversus

quas pugnet, post quae vero

Intuere enim, ne forte tale aliquid indicetur
:

per hoc quod dicit Apostolus
»

«

Fidelis

autem Deus qui non
»

patietur vos tentari supra id

quod

potestis*,

id est,

pro

eo quod singuli pro virtutis suae quantitate vel possibililate
tentantur.

Nec tamen quoniam diximus
est quia

justo Dei judicio

unumquemque pro
putandum
:

virtutis suae quantitate tentari, idcirco

omni genere debeat vincere qui tentatur sicut ille quidem qui in agone contendit, quamvis aequa moderatione comparalus sit adversario, non tamen omni
genere vincere poterit.

Verum

nisi aequalis fuerit

concercul-

lantium

virtus,

non

erit justa

palma vincentis, nec juste

pabitur victus, propterea quod permiltit quidem nos lentari,

non tamen supra
tentamur
:

nostris

quod possumus nec tamen scriptum
id

:

pro viribus enim
quia faciet in

est,

lentatione etiam exitum sustinendi, sed exitum ut suslinere

possimus. Ut vero hoc quo posse nobis ipse dedit vel slre-

nue

vel segniter

impleamus,

in nobis est.

Dubium enim

non
tus,

est
si

quod in omni tentatione adest nobis tolerandi virtamen nos competenler utamur virtute concessa.
est

Non enim idem
quia
«

habere vincendi virtutem, et vincere,

sicut ipse Apostolus cautissimo

sermone

signavit, dicens,

dabitDeus exitum ut sustinere

possitis^,

»non ut

sus-

tineatis. Multi

enim non
datur,

sustinent, sed in tentatione vincun-

tur.

A Deo autem

non

ut sustineamus; alioquin nul:

lum jam videreturesse certamen sed ut sustinere possimus. Ea autem virtute quae nobis dala est ut vincere possimus,

secundum
et

liberi arbitrii

facuUatem aut industrie ulimur,

vincimus; aut segniter, et superamur. Si enim totum

nobis hoc detur ut omni genere superemus, et nullo
1 1

modo

Cor. x, 10,

2

Ihjd.

I>E

PRINCIPIIS, LIB.

III.

'2'2\)

vincauiur, quoe

jam superest causa cerlandi

ei

qui vinci

non

potest? Aut quoil palmoe meritum, ubi repugnandi adimilur vincendique facullas? Si vero aeque

nobis vincendi possibilitas praebeatur, in

quidem omnibus nostra autem podebea-

situm

sit

polestale

quomodo hac

possibilitate uli

mus,

id est vel induslrie,

vel segniter, justa erit vel victi

culpa, vel palma victoris. Igitur ex his quae pro viribus nostris

disputata suut, arbitror

quod evidenter apparuit

esse

quaedam deUcta quae nequaquam mah*gnis virtutibus perurgentibus comniittamus, aha vero esse quibus instinctu ea-

rum ad nimietatem quamdam immoderationemque provocemur. Unde consequens est nunc inquirere quomodo ipsae
contrariae virtutes haec ipsa incitamenta operentur in nobis.

IV. Cogitationes quae de corde nostro procedunt, vel

me-

moria quorumcumque gestorum, vel quarumlibet rerum

causarumque contemplatio, invenimus quod

aliquoties ex

nobis ipsis procedant, aliquoties a contrariis virtutibus concitentur; interdum etiam a Deo, vel a sanctis Angelis im-

mittantur.

Verum

haec ita esse fabulosum fortasse videbi-

tur, nisi Scripturae divinae testimoniis fuerit

comprobatum.
in Psaltibi, et re-

Quod ergo
mis dicens
))

cogitatio oriatur ex nobis,
;

David testatur

«

Quia cogitatio hominis confitebitur

liquiae cogitationis

diem festum agent

tibi*.

»

Quod autem

et a contrariis virtutibus fieri soleat,

Salomon inEccIesiaste

lestalur
))

hoc modo

:

«

Si spiritus potestatem habentis ascen;

derit superte,

locum tuum ne dimittas
^.

quoniam

sanitas
iis-

»

compescit peccala multa

»

Et Paulus Apostolus de
;

dem testimonium dabit, dicens « Cogitationes destruentes, et omnem elationem quae se extollit adversus scientiani Christi^ » Ex Deo autem quod fiat, David nihilominus
))
))

testalur in Psalmis dicens
»

:

«

Beatus
in

vir cujus est susceptio

apud
1

te,

Domine, ascensus

corde ejus^ »Et Aposlohu»
x, 4, 5.

Psal. Lxxv, 11.

2

Eccl. X, 4.

— ^2 Cor,

*

Psal. i.xxxiv,

.5.

2^0
dicit

ORIGENIS

quoniam

«

Deiis dedit in corde Titi

*. »

Quod vero etiam
comitatus, vel

per Angelos, vel bonos vel malos, aliqua humanis cordibus
ijuggerantur, designat vel

Tobiam Angelus
«

Prophetae sermo dicentis
»

:

Et respondit Angelus qui loque-

batur in me^.

»

Sed

et Pastoris liber haec

eadem

declarat

dicens quod bini Angeli singulos quosque
tentur
:

hominum comi-

et

si

quando bonje cogitationes cor nostrum ascendicit;
si

derint, a

bono Angelo suggeri

vero contrariae, mali

Angeh

dicit esse instinctum.

Epistola sua declarat,

Eadem quoque Barnabas in cum duas vias esse dicit, unam lucis,
lucis

alteram tenebrarum, quibus et pra?esse certos quosque An^
gelos dicit
:

viae

quidem

Angelos Dei

;

tenebrarum au-

tem

viae,

Angelos Satanae. Nihil tamen aliud putandum est

accidere nobis ex ipsis quae cordi nostro suggeruntur bonis
vel malis, nisi

commolionem solam

et

incitamentum provo-

cans nos vel ad bona vel ad mala. Possibile autem nobis est

cum

maligna virtus nos coeperit ad

malum

incitare, abji-

cere a nobis pravas suggestiones, et resistere suasionibus
pessimis, et nihil prorsus culpabiliter gerere. Et
possibile est ut
caverit,

rursum
ulraque

cum

nos divina virtus ad meliora provoliberi arbitrii potestate in

non sequamur,

nobis servata. Dicebamus sane in superioribus, quod etiam

memoriae nobis quaedam

vel

bonorum

vel

malorum sug-

gerantur, sive per divinam providentiam, sive per virtutes
contrarias
:

sicut ostenditur in libro Esther,

cum

beneficia
et

justissimi Mardochaei Artaxerxes

non meminisset,

noc-

turnis vlgiliis fatigatus a

Deo

in

memoriam

recepisset
in

rerum
quibus

gestarum monimenta chartis mandata requlrere;

de beneficiis Mardochaei admonitus inimicum quidem ejus

Amaii suspendi juberet,
versae

ipsi

vero honores magnilicos, uni-

autem Sanctorum

genti saluteni periculo

jam immi-

nente conferret. Per conlrariam vero diaboli virtutem me\

2

Coi. vui,

16.

2

Zach.

I,

i4-

DE PRINCIPIIS,
moriaG ponlificum et Scribarum
illud
» »

T,I15.

III.

2J1
est
«

pulandum
:

suggestum
re

quod venientes ad Pilatum dixerunt

Domine,
Sed

cordali
viveret,

sumus quomodo seductor

ille dixit,
*.

dum adhuc
et

Quia post lertiam diem resurgam

»

Judas
fuit a

quod de proditione Domini
quia

Salvatoris cogitavit,

non

sola mentis ejus malitia veniens.
«

Testataestenim Scriptura,
»

diabolus jam misisset in cor ejus ut traderet eum^.
:

Propter quod et Salomon recte praecepit, dicens
»
«

«

Cum
ait
:

diligentia

tuum cor^ Amplius debemus intendere
serva
»

»

Et Paulus Apostolus

his quae

audivimus, ne forte
»

»

effluamus \

Et cum

dicit

:

«

Nolite

locum dare diabolo %

ostendens per hoc quia certo opere vel certa
sidia

quadam

de-

animi locus diabolo datur, ut

si

semel ingressus fuerit

cor nostrum, aut obtineat nos, aut certe vel polluat ani-

I

mam

si

non penitus obtinere
:

potuerit,

cum

ignila sua ja-

cula jactat in nos

quibus aliquando quidem in aitum des-

cendente vulnere sauciamur, aliquando vero tantummodo

inflammamur. Raro certe
veniant, id est,

et paucis

quibusdam haec ejus
in-

ignita jacula restinguuntur, ita ut

locum vulneris non

cum

quls munitissimo et validissimo scuto

fidci fuerit obteclus.

Quod

vero dictum est in Epistola ad

Ephesios
»
» »

:

«

Quia non

est nobis colluctatio adversus

carnem
ad-

et

sanguinem, sed adversus principatus

et potestates,

versus

mundi hujus

rectores tenebrarum
^
:

harum, adversus

spiritualia nequitiae in coelestibus
dixit, ?iobis ; id est

»ita oportebitinlelligi
ct vobis Ephesiis, et

quod

mihi Paulo,

quibuscumque non

est colluctatio

cum

carnc et sanguine.

His etenim certamen est adversus principatus et poteslales,

adversus mundi hujus rectores tenebrarum, non sicul erat
Corinthiis, quibus

certamen adhuc adversus carnem

et san-

guinem
1

erat, quos tentatio
2

non apprehenderat
2.

nisi

humana.
Hcb.
m, x,

Matth. xxMj, 65.
'

Eplics. IV, 27.

— Joan. xm, — Id. 13.
*

-~

»

Piov.

iv, 3.5.

^

VI,

»

2t>2

ORIGEMS

V. Nec tamen pulandLim est quod singuli quique adversus
ulli

omnia haec decertent. Impossibile enim id esse arbitror hominum, quamvis ille sit sanctus, ut adversus omnia

haec simul possit habere certamen.
cidat,

Quod

si

ullo

modo

id ac-

quod

certe

fieri

non

potest, impossibile est ut id prorsine

sus ferre possit
sui
:

humana natura

maxima subversione
si

sed sicut, verbi gratia, quinquaginta aHqui mihtes

dicant sibi imminere certamen adversus aHos quinquaginta,

non

ita

intelligendum

est,
sit,

quod unus ex
est

iUis

adversus quinillo-

quaginta dimicaturus
rura,

sed recte dicit unusquisque

Quia certamen nobis
dicit,

adversum quinquaginta, om:

nibus tamen adversum omnes
est

ita

etiam hoc audiendum

quod Apostohis

quod

universis athletis et miHtibus
est adversus

Ghristi coHuctatio et

certamen

omnia

ista

quae

enumerata sunt; omnibus, singuHs lamen, vel cum singulis futuro cerlamine, vel certe prout probatum fuerit ab agonis
ipsius justo pr?eside Deo. Arbitror

namque
sit

quia certa

men:

sura
«

sit

humana? naturae;

etsi

Paulus iUe
*; »

de quo dicitur

Vas

electionis est mihi iste

aut Petrus, adversus

quem

non praevalent; aut si Moyses ille sit amicus quorum nuUus prorsus omnem simul adversariarum Dei virtutum catervam posset sine sui aHqua pernicie tolerare, nisi forte ilHus soHus virtus operetur in eo qui dixit « Conportae Inferi
: :

»

fidite,

ego

vici

mundum ^.
:

»

Propter

quem

confidenter

etiam Paulus dicebat « Omnia possum in eo qui me con« Amplius autem quam om» fortat Christus ^ » Et iterum
:

»

nes

ilH laboravi;

non aulem ego,sed

gratia Dei

mecum \

Propter hanc ergo virtutem quae utique humana non est, operantem et loquentem in se, Paulus dicebat « Certus sum
:

»
» »

autem quia neque mors neque vita, principatus neque potestates, neque praesentia neque futura, neque altitudo neque profundum, neque virtus, neCor. xv, lo. Act. IX, i5. — 2 Joan. xvi, 35. — Pliil. iv, i3. —
1

neque Angeli, neque

^

^

i

Dli

PRINCIPIIS,

LIK.

III.

20.)

3
»

que

alia ulla

crealura poleril

iios

separare a charitale Dei,
»

quas est in Christo Jesu Doniino nostro*.

Sola cniui per

se

humana natura non
sed

arbitror quia possij; adversus

Angeet in-

los, et

excelsa et profunda, et aliam creaturam habere cer
:

iamen

cum

senserit praesentem in se

Dominum
:

Jiabitantem, confidentia divini adjutorii dicet
»
»

Dominus illuminatio mea et Salvator meus, quem tiraebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo ? Dum apprcpiant
«

»
»

super

me

nocentes ut edant carnes meas, qui tribulant

me

inimici mei ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si consistant

» »

adversum

me adversum me

castra,

non timebit cor
in
fortassis

meum

:

si

exurgat

praehum,

hoc ego sperabo

^. »

Unde ego

arbitror

quod nunquam homo

per seipsum virtu-

tem contrariam vincere potest, nisi usus fuerit adjutorio divino. Unde et Angelus luctatus esse dicitur cum Jacob*. Quod nos quidem ita intelhgimus, quia non idem sit lucta-

tum
sed
lis

esse

cum Jacob Angehim, quod
ei salulis

est

adversum Jacob

:

is

quidem qui

ipsius causa aderat, qui et cogni-

cum ipso luclatur; id est, cum ipso est in agone, et juvat eum in certamine cum sine dubio ahus esset adversus quem dimicaret,et adversus quem ei certamen ageretur. Denique Paulus non dixit nobis esse luctamen cum principibus, vel cum
profectibus ejus, etiam
ei Israel dedit, iste
:

nomen

potestatibus, sed adversus principatus et potestates

Unde etsi Jacob luctatus est, sine dubio adversus ahquam harum virtutum luctatus est quas humano generi, et sanctis prai^.

cipue, adversari et

movere certamina Paulus
«

enuntiat. Ideo

denique
»

dicit

de eo Scriptura, quia

hictatus est

cum An-

gelo, et invaluit

ad

Deum

^

:

»

ut

sit

agonis quidem certa

men AngeH

adjutorio sustentatum, perfectionis vero pahna

vincenlem perducat ad Deum.
^

Uoiii. VIII, 38, 09.
VI, 12.

^ i>j)li.

2

Psal. XXVI,
24.

I, 2, 3, 4-

*

CJones. xxxn, 24.

^

Ccn. xxxM,

2 54

ORIGENIS

VI.

Ncc sane

arbltrandiira est quia

hujusmodi certaminct
Paulus

corporum robore

ct palaestricse artis exercitiis peragantur;
est, similiter ut

sed spiritui adversus spiritum pugna

designat adversiis principatus et potestates, et
jus rectores

mundi hu-

tenebrarum nobis imminere certamen. Ipsa
ita

vero certaminum species

inteUigenda est,cum damna,

cum
tur

pericula,

cum

opprobria,

cum

criminaliones excilan-

adversum nos, non
vel

id agentibus adversis polestatibus

ut haec

tantummodo patiamur, sed
vel certe,

ut per haec vel ad

iram
ul-

multam,
adversus

ad tristitiam nimiam, vel ad desperationem

timam provocemur;

quod

est gravius,

conqueri

Deum fatigati et victi laediis compellamur, tanquam humanam vitam non aeque justeque moderantem
:

ut per hoc infirmemur in fide, vel
transferri

decidamus ab spe,

vel

dogmatum, et impium ahquid de Deo sentire persuadeamur. Talia namque quaedam scripta sunt de Job, cum diabolus dari sibi facultatem bonorum ejus poposcisset a Deo. Per quod etiam illud edocemur, quod non fortuitis aliquibus incursionibus impugnemur, si quando nos talia aliqua facultatum damna percusserint neque quod fortuito noslrorum aliquis captivus abducitur, vel
cogamur
a veritate
;

domorum
niunt
:

ruinae in quibus chari quique

opprimantur eve-

in

quibus omnibus unusquisque fidelium dicere de«

bet, quia
»

Non haberes adversum me
desuper*.
»

poteslatem,

nisi esset

data

tibi

Vide enim quia non cecidisset domus
prius adversus eos diabolus acceternis ordinibus irruissent

Job supra

filios ejus, nisi

pisset potestatem;

neque equites

ut raperent camelos ejus, vel boves, caeteraque animalia,
nisi inslincti

ab eo spiritu cui se ministros ex propositi sui
ille

obedientia mancipaverant. Sed nec
turignis, vel

quidem qui videba-

quod pulatum

est

fulmen, cecidissetsuper oves

Job, antequam diabolus diceret ad
^

Deum

:

«

Nonne

tu coin-

Joan. XIX,

1

1.

DE PRINCIPIIS,
» » »

Llli.

III.

235

munisti omnia quae
reliqua
?

foris sunt, et quse intus sunt, et ejus

Sed nunc immitte

manum

tuam,

el

continge
*
.

om-

nia quae habet, nisi in raciem benedixerit tibi

»

Ex quibus omnibus iliud ostenditur, quod omnia haec quae fiunt in hoc mundo, qune media existimanlur, sive illa trislia sint, sive quoquomodo sint, non quidem a Deo
VII.
fiunt,

nec tamen sine Deo;

dum

malignas et contrarias

vir-

tutes taha volentes operari

non solum non prohibet Deus,
Job dicitur quia ad certum temaliis,

sed et permittit facerehaec, sed cerlis quibusque temporibus
et personis
:

sicut et in ipso
est

pus paratus

cadere sub

et

domus

ipsius depraedari

ab iniquis. Propterea docet nos Scriptura divina omnia quae

Deo illata suscipere, scientes quod sine Deo nihil fit. Quod autem haec ita sint, id est, quod sine Deo nihil fiat, quomodo possumus dubitare, Dojnino et Salvatore pronunliante, et dlcente « Nonne duo
accidunt nobis tanquam a
:

» »

passeres asse vaeneunt, et unus ex ipsis

non cadet super
»

lerram sine Patre veslro qui in

coelis

est^?

Sed

necessi-

tas nos traxit paulo amplius evagari de colluctatione adver-

sarum virtutum, quam adversus homines gerunt, disputanteset de his quae

humano

generi accidunt tristioribus, id est
ait

tentationibus
»

vitae

hujus, sicut

Job
^

:

«

Nonne

tentatio est

omnis

vita

hominis super terram

?» ut manifestius quo-

modo
tum

haec accidant, et

deretur.

quam pie de his sentiri debeat, panNunc videamus quomodo homines etiam in peccadilabuntur, vel quo prospectu virtutes

falsae scientiae

contrariae eliam de his

pugnas adversum nos soleant com-

movere.
1

Job,

f,

10, II.

-_

2

Maith. X, 29.

3

Job, vn,^8.

y5f>

OHICIENIS

CAPTJT
De
1.

III.

triplici Sapientia.

Docere nos volens sanctus Apostolus
et sapientia, in

magnum

aliquid

et

reconditum de scientia
:

prima ad Gorin-

ihios epistola ait
»
»

«

Sapientiam autem loquimur inter pcr-

fectos

:

sapientiam vero non hujus mundi, neque prin-

cipum hujus mundi qui destruuntur; sed loquimur Dei
sapientiam in mysterio absconditam,

» » » »

Deus ante saecula in gloriam cipum hujus mundi cognovit

quam prj^edestinavit nostram, quam nemo prinsi

:

enim cognovissent, nun»

quam Dominum

majestatis crucifixissent*.

In quo osten-

dere volens sapientiarum differentias, describit esse

quam-

dam
et

hujus mundi sapientiam, et esse

quamdam

sapientiam

principumhujusmundi, aliam veroesse Dei sapientiam. Sed
hoc cum
dicit
:

«

sapientiam principum hujus mundi,»

non arbitror eum communem aliquam omnium principum hujus mundi sapientiam dicere, sed singulorum principum
propriam

quamdam mihi videtur indicare sapientiam. Et rursum cum dicit « Sed loquimur Dei sapientiam in mys» terio absconditam, quam praedestinavit Deus ante saecula » in gloriam nostram^,» requirendum est si eamdem dicit
:

Dei sapientiam hanc quae abscondita est a temporibus
et generationibus,et

aliis

non innotuit

filiis

hominum, sicut nunc

revelata est sanctis Apostolis ejus et Prophetis, quae erat et
illa

ante adventum Salvatoris sapientia Dei, ex qua sapiens

erat

Salomon, quo Salomone plus esse quod docet Salvator,

ipsius Salvatoris
»

sermo pronuntiat, cum
»

dicit

:

«

Et ecce

plus

Salomonehic^
Si

In quo ostendltur quia hi qui doce-

bantur a Salvatore, plus aliquid docebantur

quam

sciverat
Salvaloir

Salomon.
J

enim quis
7, 8.

dicat quia sciebat

quidem

1

Cor.

Ji, (),

2 Jbifl. 7.

""

Matth.

xir, 42.

Dli

PRI>CI1>IIS,
aliis

I.IB.

III.

267

amplius, non tamen etiam

plura tradobat

quam

Salo-

mon, quomodo conveniet

el

consequenter dictum pulabilur
ait
:

etiam illud quod in subsequcntibus
»
))

«

Piegina austri sur-

get in judicio, et condemnabit homines generalionis hu-

jus,propterea quod venit a linibus lerrae audire sapientiam

»

Salomonis,et ecceplus Salomone hic*?)) Esl igitursapien-

tia

mundi hujus, mundi

est et sapientia

per singulos fortasse prin-

cipes

hujus.

De

ipsa vero unius Dei sapientia illud

sentimus indicaii, quod minus quidem in antiquioribus et
veteribus operata
sit,

amplius vero et manifestius revelata
sapientia Dei in locis propriis

per Christum
requireraus.

est.

Verum de

IL Nunc vero quonlam quidem

in

manibus

est tractatus

de virtutibus contrariis, qualiler moveant etiam ea certa-

mina quibus
tur, et

falsa scientia

etiam humanis mentibus inseri-

seducuntur animae

dum

se putant invenisse sapiensit

liam; necessarium puto dicere, atque distinguere quaj
sapientia

mundi hujus,

et quae

principum mundi hujus, ut
,

per hoc qui sint etiam patres hujus sapientiae

imo vero

sapientiarum harum, possimus advertere. Arbitror igitur,
sicut supra diximus, sapientiam esse hujus

mundi aliam

quamdam

praeter illas sapientias quae sunt
intelligi

principum hujus

mundi, per quam sapientiam

videntur ea et

com-

prehendi quae hujus mundi sunt. Quae tamen in se nihil habet ut possit aliquid vel de divinitate, vel de
vel

mundi

ratione,

de quibuscumque excelsioribus rebus, vel de bonae ac

beatae vitae institutione sentire; sed est talis, verbi causa,

nt est omnis ars poetica, vel grammatica, vel rhetorica, vel

gcomelria, vel musica,
tassis

cum

quibus annumeranda est for-

etiam medicina. In his omnlbus sapientiam mundi
est.

hujus inesse sentiendum

Sapientiam vero principum

Imjus mundi intclliglmus, ut est /Egyptiorum secrcta
^

quam

Malth.

XII, 4a.

258

ORIGENIS

dicLint et occulla philosophia, et

Chaldaeorum astrologia,

et

Indorum de
turis sanctis

scientia excelsi pollicentium, sed et Graecoruui

multiplex variaque de divinitate sententia. Igitur in Scrip-

invenimus principes esse per singulas gentes,
*

sicut in Daniele legimus

principem esse

qucmdam

regni

Persarum,

et

ahum principem

regni Graecorum; quos

non

homines

esse, sed virtutes

quasdam, evidenter ex conse-

quentia ipsius lectionis ostenditur. Sed et in Ezechiele pro-

pheta princeps Tyri virtus esse quaedam spirltualis manifestissime designatur^. Hi ergo et
alii

hujusmodi, habentes

singuli sapientias suas, et astruentes

dogmata sua
et

varias-

que sententias, ut viderunt

Dominum
illa

Salvatorem nos-

trum pollicentem

et

praedicantem se ob hoc venisse in hunc

mundum,
nominis

ut destrueret

omnia

quaecumque essent
Astiterunt

falsi

scientiae

dogmata, continuo quis obtegeretur in;

trinsecus ignorantes, insidiati sunt ei
» »

«

enim

reges terrae, et principes convenerunt in

unum

adversus

Dominum

et adversus

Christum ejus ^

»

Quibus ecrum

insidiis cognitis, et his quae

adversus Filium Dei moliti sunt
crucifixerunt, ait Aposto-

intellectis,

cum

gloriae

Dominum

lus quia
» »

«

Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam
saeculi,

autem non hujus
qui destruuntur,
gnovit. Si

neque principum hujus

sseculi

»
»

quam nemo principum hujus mundi coenim cognovissent, nunquam Dominum gloriae
»

cruclfixissent^.
III.

Quaerendum sane

est

utrum

islae

sapientiae princi-

pum
riis

hujus mundi quibus homines imbuere nituntur, insi-

diandi et la^dendi studio ingerantur hominibus ab adversavirtutibus, aut

tantummodo

erroris causa adhibeantur;

id est,

non
illi

laedendi hominis prospectu, sed quia haec vera

esse ipsi

mundi hujus
Ezech. xxvi,

principes arbitrantur, ideo etiam
:

caeteros docere cupiant ea quae ipsi vera esse opinantur
*

Dan.

X.

2

'

Psal. n,

2.

i

Gor.

11,

6, 7, 8.

DE

PRIISCIPIIS,

LIB.

III.

209

quod

el

magis arbilror. Sicut enim, verbi causa, Graeco-

runi auclores, vel uniuscujusque haeresis principes

cum

prius ipsi errorem falsae doctrinae pro veritate susceperinl,
et

hanc esse veritalem apud semetipsos judicaverint, tunc
etiam
caeteris

eadem persuadere conantur, quae apud semetipsos vera csse censuerint ita putandum est
:

demum

facere et principes hujus

mundi,

in

quo mundo

certae quae-

que

spirituales virtutes

certarum gentium

sortitae

sunt prin-

cipatum, et propter hoc principes htijus mundi appellalae
sunt.
ciales

Sunl praeterea etiam

aliac

praeter hos principes spe-

quaedam mundi hujus

energiae, id est, virtutes spiriipsas sibi

tuales aliquae, certa

quaedam operanles quae

pro

arbitrii sui libertate ut
isti

agerent elegerunt, ex quibus sunt

principes qui operantur sapientiam hujus
sit

mundi

:

verbi

causa, ut

propria quaedam energia ac virtus quae in-

spiret poeticam, alia quae

geomelriam, et

ita

quaeque sin-

gulas quasque hujuscemodi artes disciplinasque

commoet in his-

neant. Denique quamplurimi Graecorum opinati sunt artem

poeticam sine insania non posse constare
toriis

:

unde

eorum
est

refertur aliquoties eos quos vates appellant,

subito insanicB

cujusdam

spiritu esse repletos.

Quid autem

dicendum

de his etiam quos divinos appellant, a quibus

per inoperationem

daemonum eorum

qui eis praesunt, ver-

sibus arte modulatis responsa proferuntur?

Sed

et hi

quos

magos

vel maleficos dicunt, aliquoties
aelalis,

daemonibus invocatis

supra pueros adhuc parvae

versu eos dicere poemata

admiranda omnibus
geri arbilranda sunt,

et

stupenda fecerunt. Quae hoc

modo

quod

sicut sanclae et immaculatae ani-

mae

si

cum omni

affectu

omnique

puritate se voverint Deo,

et alienas se

ab omni dtemonum contagione servaverint, et
piis

per multam abslinentiam purificaveriiit se, et
sis

ac religio-

imbulae fuerint disciplinis, parlicipium per hoc diviui-

tatis

assumunt

et prophetiae ac

caeterorum divinoriim dono-

^^0

ORIGJiNIS
:

rum graliam mereutur
vita, vel studio

ita

putamlum

est

etiam eos qui se
id est, industria

opportunos conlrariis virtutibus exhibent,

amico

illis

et accepto, recipere

eorum

inspieffici.

rationem, et sapientiae

eorum ac

doctrinae participes

Ex quo
IV.

fit

ut

eorum

inopcrationibus repleantur

quorum

se

prius famulatui subjugarunt.

De

his sane qui de Christo ahter

docent

quam

Scripinsi-

turarum regula

patitur,

non otiosum
et

estintueri,

utrum

dioso proposito adversum Christi fidem nitentes contraria)
virtutes fabulosa
tae

quaedam simul
ipsae

impia dogmata

commen-

sint;

an vero etiam

audito verbo Christi, et neque

evomere

id valentes ex arcanis conscientiae suae,

neque purc

sancteque retinerc, per vasa opportuna

sibi, et, ut ita di-

cam, prophetas suos, diversos errores contra regulam christianaj veritatis induxerint. Et magis pulandum est quod
apostatae et refugae virtutes quae a

Deo

recesserint, et ipsa

mentis suae propositique nequitia, vel invidia eorum quibus verilate cognita ad ilhmi gradum unde ipsae delapsae sunt
prajparatur ascensus, ad impediendos hujuscemodi profectus, errores

hos

falsae

doctrinae deceptionesque

componunt.

Manifeste ergo et ex muUis indiciis demonslratur, quod hu-

mana anima dum
malorum
ac

in

hoc

est

corpore, recipere potest di-

versas energias, id est, inoperationes spirituum diversorum

malorum quidem duphci specie, id est, vel tunc cum penitus ex integro eorum possederint mentem, ita ut nihil omnino eos quos obsederint intelli-

bonorum

;

et

"•ere

vel

sentire permittant, sicut

exemplo sunt

hi quos

vulgo Energumenos vocant, quos amentes et insanos vide-

mus, quales

ilH

erant qui in Evangeho a Salvatore curati

esse referuntur; vel

cum

sentientem quidem et intelligen-

tem anlmum

cogitationibus variis et sinistris persuasioniest

bus inimica suggeslione depravant, ut exemplo

Judas

ad proditionis facinus diaboli immissione provocatus, sicut

DE

PUI.NCIPIIS,
:

LIB.

III.

24i
jain diabolus mi»

Scriptura declaiat, dicens
sisset in

«

Gum

aulem

cor Judaj Scariotis ut traderet

eum *.

Boni vero

spiritus recipit quis

energiam, id

est,

inoperationem,

cum
est

movetur

et

provocatur ad bona, et inspiratur ad
sicut sancti Angeli et ipse

coelestia

vel divina;

Deus inoperatus

in Prophetis,
et

suggestionibus sanctis ad meliora provocans
:

cohortans
si

ita

sane ut maneret in arbitrio hominis ac

judicio,

sequi veht aut noht ad coelestia et divina provoet

cantem. Unde

ex hac manifesta discretione dignoscitur
spiritus praesentia

quomodo anima mehoris
est, si

moveatur, id

nullam prorsus ex imminenti aspiratione obturbajudicium hberum

tionem vel ahenationem mentis incurrat, nec perdat arbitrii

sui

:

sicut

exemplo sunt omnes

vel

Prophetae, vel Apostoh, qui divinis responsis sine uha
tis

men-

obturbatione ministrabant. Boni ergo spiritus suggestio-

nibus

humanam memoriam ad

recordationem

provocari exemplis jam in superioribus

mehorum edocuimus, cum

Mardochaei et Artaxerxis fecimus mentionem.
V. lUud quoque consequenter requirendum puto, ex qui-

bus causis humana anima nunc quidem a bonis, nunc au-

tem moveatur

a

mahs

(lo).

Cujus

rei

causas suspicor esse

quasdam antiquiores etiamhac nativitatecorporea,sicut designat Joannes in matris ventre tripudians et exuUans,

cum

voxs alutationis Mariae ad aures Elisabeth matris ejus ahata
est; et ut declarat

Hieremias propheta, qui antequam plas-

maretur

in utero matris cognitus erat

Deo,

et

antequam

e

vulva procederet sanctificatus ab eo est, et puer
pheliae gratiam accepit

adhuc pro-

^ Et rursum e contrario manifeste

ostenditur ab adversariis spiritibus
aetate possessos, id est

quosdam
ipso

a

prima statim

nonnullos

cum

daemone esse na-

tos

;

ahos vero a puero divinasse historiarum fides declarat.
aetate

Ahi a prima
*

daemonem quem Pythonem nominant,
i.

id

Joan.

XIII, a.

— ^Jer.

VII.

16

2^2
est

ORIGEISIS

ventriloquum, passi sunt. Pro quibus omniLus ab

his.

qui Dei provideutia regi
runt, slcut

omnia quae

in

mundo

sunt asse-

nosUa quoque continet

fides, ut

mihi videtur,
injustitiae

non

allter polerlt rcsponderi, ita ut

absque omni

culpa Providenlia demonstretur,
eis causse

nisi priores

qua^dam

fuisse

dicantur, quibus

antequam

In

corpore nascerentur

animai, aliquid conlraxcrint culpoe in sensibus vel motibus
suls,

catcB

pro quibus hoc merito pati a divina provldentia judl^ sunt. Llberi namque arbitrll semper est anima, etlam
corpore hoc, eliam

cum in
quam

cum extra
vel

corpus est

:

et libertas
:

arbltrli vel

ad bona semper,

ad mala movetur

nec un-

ratlonabllis sensus, id est

mens
potest.

vel

anlma, sine motu

allquo vel
praestare

bono

vel

malo esse

meritorum

verisimile est
:

Quos motus causas etlam prlus quam In hoc
nativltale,

mundo

aliquid agant

ut pro his meritls vel causls per dia

vlnam pro^Idenliam stallm
dispensentur. Et haec

prlma

Imo

et ante

nativitatem, ut ita dicam, vel boni allquld vel mall perpeti

quidem

dlcta slnt de his quae videntur

hominibus, vel

a

prima nativitale slalim, vel eliam antequam
evenlre.

inhanc lucem prorumpant,
tur, qu^e vel ad

De

his vero quae a dl-

versls splritlbusanimae, id est

human;e cogltationisuggerun-

bona

vel

ad contrarla provocent, interdum

etiam in hoc exlstere quaedam anteriores corporeae natiVitatis causa3 putandae sunt. Jnterdum vero vlgllans mens,
et abjiclens a se quac

mala sunt, bonorum ad

se

adjutorlum

provocat
cauta
est,

:

vel e contrario negllgens et ignava,

dum minus
slbi

locum dat

his spiritibus qui velut latrones ex oc-

culto insidiantes, Irruere

humanas mentes, cum locum
mohuntur,
devoret \

datum per segnitiem
Apostolus qula
»
«

viderint,

sicut ait Petrus

adversarlus noster diabohis

lanquam

leo

rugicns circult, quaerens

quem

»

Propter quod
est, et

die
1

noctuque cor nostrum omni custodia servandum
1

P<

t.

V, a.

DE PRINCIPIIS,

LIB.

III.

243

lociisnonesl dandusdiabolo; sed oninia agenda sunt quibus
ministri Dei, hi videlicet spiritus qui

ad ministerium

raissi

sunt

eorum

qui ad hnereditatem salutis vocati sunt*, inve-

niant in nobis locum, et delectentur ingredi hospitium ani-

mae nostroc,

et habitantes

apud nos

consiliis

nos regant

:

si

tamen habitaculum cordis
invenerint exornatum.
iris disserta a

nostri virtutis et sanctitatis cultu
ista

Verum sufficiant

pro viribus nos-

nobis de his virtutibus quae

humano

gencri

adversantur.

CAPUT
De humanis
I.'

IV.

tentationibus.

Nunc ne de humanis quidem

tentationibus silenduni

puto, quae nascuntur interdum ex carne et sanguine, vel ex

prudentia carnis et sanguinis quae Deo dicitur esse inimica.

Et utrum verum
esse per singulos,

sit

quod quidam dicunt quasi binas animas posteaquam de his tentationibus exposui-

mus quge plus quam humanae dicuntur, id est quas adversum principatus et potestatcs,et adversum mundi hujus rectores

tenebrarum harum,

et adversus spiritualia nequitiae

in coelestibus gerimus, vel quae nobis adversus spiritus

ma-

lignos et

immundos daemones peraguntur, dicemus.
requirendum,
si

In qua

re consequenter arbitror

in nobis

homini-

bus qui ex anima constamus et corpore ac spiritu

vitali, est

etiam aliud aliquid quod incilamentum habeat proprium, et

commotionem ad malum provocantem sicut haberi a quibusdam quaestio solet hujusmodi, utrumnam velut duae
:

animai in nobis diccndae sint, una qusedam divinior et coelestis, et alia inferior;

an vero ex hoc ipso quod corporibus

inhacremus

(

quae corpora
et

secundum propriam quidem naid est,

turam mortua sunt
MIr'b.
1,

penitusexanima, quia ex nobis,

i/,.

16.

^44

ORlGENrs

ex animabus, corpus materiale vivificatur, quod utique con-

trarium est et inimicum spiritui

)

trahimur

et

provocamur

ad haec mala quae corpori grata sunt; an vero tertium, quod

quidam Grajcorum
una
sit

arbitrati sunt, quia

anima noslra

cum

per substantiam, ex pluribus tamen constet, et una

pars ejus rationabilis, pars vero alia irrationabilis dicatur,
et ea

quidem pars quam irralionabilem dicunt

in

duos rur-

sum

dividatur afFectus cupiditatis et iracundiae. Has ergo Ires

quas supra diximus de anima opiniones a nonnuUis haberi
invenimus.

Ex quibus

illud interim

quod quibusdam
sit

Grae-

corum
video

philosophis visum diximus, quia tripartita

anima,

non valde confirmari ex
:

divinas Scripturse auctoritate per-

ad aUa vero duo qua3 reiiqua sunt, inveniri possunt
litteris aptari

aliquanta quae ex divinis
II.

posse videantur.

Ex quibus primo
quidam, quia una

illud
sit

discutiamus quod astruere soin nobis

lent
alia

bona

anima

et coelestis,

vero inferior et terrestris; et quod ea quidem quae

me-

lior est, coelitus inseratur, qualis est illa quae et

Jacob ad~

versus Esaii adhuc in ulero posito
tati praestitit fratris*, et

palmam victoriae supplan-

quae in Hieremia sanctificatur ex

vulva^, et Spiritu sancto repletur ex utero in Joanne. lllam

vero inferiorem

quam

dicunt, ex corporali

eam semine

si-

mul asserunt cum corpore seminari, unde
vivere

et praeter

corpus

eam vel subsistere negant posse, propter quod et carnem eam frequenter appellari dicunt. Quod enim scriptum est « Caro concupiscit adversus spiritum^, » non hoc
:

de carne dictum accipiunt, sed de hac anima quae proprie
carnis est anima.

Sed

et

ex his sludent nihilominus confir:

mare
»

haec quae in Levitico ita scripta sunt

«

Anima omnis
car-

carnis, sanguis ipsius

\

»

Ex eo enim quod per totam

nem
1

sanguis diffususvitam praestat carni, in sanguineinesse

aiunt hanc animam quae dicitur totius carnis esse anima.
Grn,
XXV, —
^

Hoc

Jripm.

i.

_

'

Gal.

v, 17.

'^

Levit. xvii,

.'4.

DE PRINCIPII5,

LIB.

III.

^4*^

autem ipsum quod dictum est, carnem repugnare adversus spiritum, spiritum autcm adversus carnem et quod dictum « Anima omnis carnis, sanguis ipsius, » alio nomine est
; :

iidem vocari dicunt sapientiam carnis, quod est spiritus qui-

dam materialis qui legi
<3sse

Dei subjectus non

est,

sed nec polest

subjectus, quia voluntates habet terrenas et desideria

corporalia.

De hoc
ft

putant etiam Apostolum dixisse illud
re-

quod
»

ait

:

Video autem aliam legem in membris meis

pugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in » lege peccati quae est in membris meis*. » Si vero quis objiciat eis hoc dici de natura corporis, quod vers secundum
proprietatem quidem naturae sua3

mortuum

est,

habere au-

lem

dicitur

sensum

vel sapientiam quae inimica est
si

Deo, vel

quse repugnat adversus spiritum, pro eo veluti

quis dicat

quodammodo
sus in

carnis ipsius esse

vocem

quai clamet

non esu-

riendum, non sitiendum, non algendum, neque

velle pror-

aUquo molestiam
:

pati sive

ex abundantia, sive ex

penuria

haec

illi

resolvere atque Impugnare conabuntur,

ostendentes quamplurimas alias esse passiones animae qua&
in nullo prorsus a

carne originem trahant, et tamen his

spi--

ritus adversetur, sicut est ambitio, avaritia, semulatio, in-

vidia, superbia, et his similia

;

cum

quibus

pugnam quam-

dam esse humanae menti, vel spiritui videntes, ideo causam omnium horum malorum non ponunt aliud quid nisi hanc
de qua superius diximus, velut corporalem animam et ex
seminis traduce generatam. Adhibere quoque ad assertio-

nem horum
ait
» » »
»
:

eliam illud testimonium Apostoli solent, quod

«

Manifesta

autem sunt opera

carnis, quae sunt fornica-

tio,

immunditia, impudicitiae, idololatria, veneficia, inimicontentiones, aemulationes,
irae^ rixae,

citiae,

dissensiones,

haereses, sectae, invidiae, ebrietates, comessationes, et his
similia^
*

:

»

dicentes

non haec omnia de usu

vel delecta-

Kom.

VII, 20.

^

Gal. t, 19, 20, 21.

2^6

ORlGKNIsi

tione carnis originem trahere, ita ut putentur ejus substantisB

quae

animam non
Sed
et illud

habet, id est carnis, hi

omnes motus

existere.
» »

quod

ait

:

«

Videte, fratres, vocationem

vestram, quoniam non multi inter vos sapientes secun-

dum carnem*, »
slt

ad hoc videbitur inchnandum, ut propria
sapientia, alia

quaidam videatur esse carnalis ac materialis
vero
sapientia

secuudum

spiritum, quae utique
sapiat

non poSi

test dici sapientia, nisi sit

anima carnis quae

hoc quod
:

carnis sapientia nominatur.
»

Ad haec

aiunt etiam illud

«

caro repugnat adversus spiritum, et spirltus adversus car-

»

non quoe voluraus illa faciamus, quae sunt de quibus dicit ut non quae volumus faciamus ? Certum est, aiunt, de spiritu non dici; non enim volunlas splrltus prohi-

nem^,

»

uti

belur.

Sed neque de carne

:

quia

si

non habet animam pro-

priam, sine dubio nec voluntatem habebit. Superest ergo ut de hujus animae voluntate dicatur quae habere potest pro-

priam voluntatem, quae utique adversatur voluntati
Et
si

spiritus.

ita est,

constat

medla

est inler

quod hujus anlmae voluntas quaedam carnem et splritum, uni sine dubio e duobus
:

serviens et obtemperans
rit.

culcumque obtemperare delege-

Quae

cum
facit
:

se delectatlonibus carnls subdiderlt, carnales

homines

cuni vero se spirltui junxerit, in splrltu esse
et propter

homines facit,

hoc

spirituales nominari.
dlclt
:

Quod de-

signare Apostolus vldetur,
»

cum
»

non

estis,

sed in spiritu^

Yos autem in carne Requlrendum ergo est quae sit
«

omnino

haec Ipsa

vokmtas inter carnem

et spiritum, praeter

eam voluntatem quae carnis esse vel spiritus dicitur. Pro certo namque habetur quod omnia quaecumque spiritusesse
dicuntur, voluntas
sit

spiritus; et
sit

quaecumque opera carnis
Quae ergo
ista est praeter

esse dicuntur, volunlas

carnls.

haec voluntas animae quae extrinsecus nominatur,

quam

vo-

luntatem nolens nos facere Apostolus
1 i

diclt

:

«

Ul non qua;-

Cor.

I,

2G.

2

Gal. v, 1-,

=

Honi.

viii, 9.

.

DE
n

PRIiNCIPlIS,
*

LIB.

III.

5^4?

cumque

vultis illa faciatis

? »

In quo hoc videtur desiid est

gnari,

quod neutro ex
est

his

duobus,

neque carni neque

I

spiritui,

debeat adha;rerc. Sed dicet quis quia sicut melius
anima?
si

quidem

propriam
:

faciat

voluntatem,

quam

ut

vohintatem faciat carnis
kintatem spiritus magis

sic

iterum raeHus est facere vovokintatem. Quo-

quam propriam
:

modo ergo Apostolus ait « Ut non quse vuUis illa facialis ? » Quoniam in ea pugna qufle inter carneni et spiritum gerilur,
non omnino
spiritus certa victoiia est;

manifestum

est

enim

obtinere in quamplurimis carnem.
JII.

Verum quoniam
qua necesse
est

in disputationem incidimus profuii-

dam

in

ex singulis quibusque partibus quaj

possunt moveri discutere, videamus ne forte iu hoc loco
tale aliquid tractari potest; quia sicut

melius est animae sevicerit, ita

qui spiritum, tunc
si

cum

spiritus

carnem

eliam

videtur

ei esse

deterius sequi

carnem repugnantem ad-

i

versus spiritum, et ad se revocare
forte utilius videalur obtineri

animam volentem, tamen animam a carne, quam resimedlo quodam tepore
conversionem poterit
ipsis

dere in suis propriis voluntatibus. Nanujuc quoniam nec
calida dicitur esse, nec frigida, sed in

perdurans,sitardam
invenire.

et satis dilficilem

Si vero carni adha^reat,

ex his

interdum

inalis quae

ex carnis

vitiis

patitur, satiata aliquando et refati-

pleta, velut gravissimis oneribus luxuria? ac libidinis

gata, facilius et velocius converti a materialibus sordibus

ad coelestium desiderium et spiritualem gratiam potest

( 1 1 )

Et hoc arbitrandiim est dixisse Apostolum, idcirco pugnare
spiritum adversus carnem, et
ut

carnem adversus spiritum,
illa

non quaicumque volumus,
ut

faciamus, sine dubio ea

quae extra voluntatem spiritus et extra voluntatem carnis

designata sunt
liusest
1

:

si aliis

nomlnibus dicercmus, quia me-

hominem
V, i;.

aut in virtute essc aut in malitia,

quam

in

Galaf.

fi4§
iiLillo

ORIGEJNIS

horuin

:

aniiua vero priusquam se convertat ad splefficiatur

rituin et

unum

cum

eo,

dum

adhaeret corpori, et

de carnalibus cogitat, neque in bono statu videtur esse, ne-

que manifeste

in

malo, sed esse animali, ut
si fieri

ita

dixerim,si-

mihs. Melius autem est ut,

potest, adhaerens spiritui

efficiatur spirituahs. Si vero fieri

non potest,magis expedit
in suis

eam

vel carnis

malitiam sequi,
irrationabilis

quam

positam volun-

talibus,

animahs

statum tenere. Hvec autem

Iractavimus volent.es singularum assertionum disserere opiniones, ampHori

quam voluimus

usi excursu, uti

ne latere

nos putarentur ea quae moveri solent ab his qui quaerunt

utrum

sit alia

anima

in nobis praeter

hanccoelestem et

ra-

tionabilem, quae huic naturahter adversetur, et vocelur vel
caro, vel sapientia carnis, vel anima carnis.

IV.

Nunc videamus quid etiam adversum haec

responderi

soleat ab his qui defendunt

unum

esse in nobis

molum,

et

unam vitam
perditio

unius ejusdemque animae, cujus sivc sakis sive
actus suos ipsi proprie ascribatur. Et
sint passiones

secundum

primo videamus cujusmodi

animi quas pati-

mur cum

sentimus intra nosmetipsos velut in partes nos
;

rapi per singula

cum pugna quaidam
in hoc,

fit

cogitationum in

cordibus nostris, et quaedam nobis verisimilitudines suggeruntur, quibus

nunc

nunc

in aliud inclinamur, qui-

busque nunc quidem arguimur, nunc vero nosmetipsos amplectimur. Nihil autem magnum est si mala ingenia dica-

mus

quia varium ac

sibi ipsi

repugnans judicium habeant,
etiam in omnibus homideliberatio incertae rei ad

et a semetipso discordans;

cum

nibus

ita

inveniatur,

si

quando

consilium venerit, etprospicitur, vel consulitur quid rectius
vel
utilius

eligatur.

Nihil ergo

mirum

si

duac verisimili-

tudines

sibi

invicem occurrentes, et contraria suggeren-

tes, in diversas partes

animum

rapiunt. Verbi causa,

si

co-

gitatio invitet

aliquem ad fidem et timorem Dei, lunc non

DE PRhNCIPIIS,

Lin.

111.

2^9
:

potest dici quia caro adversuiii spiritum pugnet

sed

dum

incertum

est

quod verum

et utile est,

animus

in diversa

rapitur. Ita et

cum
est

putatur caro ad libidinem provocare,
resistit,

consilium vero melius hujuscemodi incitamentis

non putandum

vilam esse aliquam aliam quae adversus

aliam resistat, sed naturam corporis quae repleta sativi hu-

moris loca evacuarc
ria

gestit

atque defluere

:

sicut

nec contra-

aliqua virtus, nec vita alterius animoe pulanda cst quae

nobis excitat silim et provocat ad bidendum, vel quae esurire
facit, et irritat

ad cibum. Sed sicut haec naturalibus motibus
ita et

corporis vel appetuntur, vel evacuantur;

naturalis seexpelli
alte-

minis congregatus per tempus in suis locis
gestit et abjici
:

humor

quod

in

lantum nequaquam impulsu

rius

cujusquam provocationis eflicitur, ut eliam sponte interdum soleat egeri. Gum ergo dicitur, quia « caro pugnat
»

adversus spiritum

*, »

ita intelligunt isti,

quia usus, vel ne-

cessitas,

veldelectamentum carnis provocans hominem absPro nea^ternum

trahit et abducit a divinis, et spiritualibus lebus.

cessitate

etenim corporis abstracti, divinis

et in

non sinimur. Sic rursus divinis et spiritualibusanima vacans, etspiritui conjuncta, impugnare
profuturis rebus vacare
dicitur

carnem,

dum

resolvi

eam

deliciis

non

sinit, et

vo-

luptatibus fluitare, quibus naturaliter delectatur.

Hoc modo

etiam illud asserunt quod dictum est
»

:

«

Sapientia carnis

inimica est

Deo %

»

non quod vere animam habeat caro,

vel sapientiam
et sitire

propriam; sed sicut abusive dicere solemus
velle

terramet

eam

bibere aquam, hoc utique quod

dicimus velle, non proprie, sed abusive proferimus, velut
si

dicamus itcrum quia domus recomponi
:

vult, et alia niulta

his similia

ita et
«

sapientia carnis accipienda est, vel

quod
»

dictum

est quia

caro concupiscit adversus spiritum.

Ad-

jicere solent etiam illud qiiod
'

dictum

est

:

«

Vox

sanguinis

(inl. V, ij.

'-

Rotii.

VIII, ;.

i>50
»

ORIGENIS

fralris tui

clamat ad

me de

terra

*.

»

Quod enim
ejus qui

clamat ad

Dominum, non
effudit vindicta
ait
»
:

est proprie sanguis ille qui effusus est; sed

abusive sanguis clamare dicitur,
deposcitur.

dum

sanguinem

Sed

et illud

quod Apostolus

«

Video autem aliam legem in membris meis repu-

gnantem legi mentis meaB ^, » ita inteUigunt tanquam si dixisset, quod is qui verbo Dei vacare vult, pro necessitatibus et usibus corporalibus quye velut lex qusedam corpori
inest, distrahilur atque divellitur atque impeditur ne sa-

pientiae vacans inlentius possit divina contueri mysteria.

V.

Quod

vero inler carnis opera descripla) sunt esse etiam

haereses, et invidiae, et contentiones, vel ccetera, ita acci-

piunt,

quod anima cum
et nihil subtile

crassioris sensus fuerlt effecta,

ex

eo quod corporis sese passionibus subdit, oppressa vitiorum

moHbus,
gerit.

ac spirituale sentiens, carodicitur
in

effecta, et inde
siti

nojnen trahit

quo phis
:

studii vel

propo-

Addunt etiam
?

haec requirentes

Quis invenietur,

vel quis dicetur conditor mali hujus sensus qui dicltur sen-

sus carnis

Quia ahum

nuUum

creatorem animaj
si

et carnls

quam Deum credendum
bonus Deus
quia

esse defendunt. Et

dicamus quia

in ipsa conditionc sua

ahquid

sibi creavit ini-

micum, utique absurdum
«

videbitur. Si ergo scriptum est,

sapientia carnis inimica est

Deo

'

,)>

ei

hoc factum
sibi

ex conditione dicetur, videbitur ipse Deus naturam

ahquam
nec

fecisse
:

inimicam, quae
si

ei

non potest

esse subjecta

legi ejus

quippe
si

animale esse putiibltur, de quo hoec
quld jam differre videbitur

dlcuntur.

Quod

ita recipiatur,

ab his qui diversas naturas animarum dicunt esse creatas,
quas naturaliter vel perlturae slnt vel salvandae?

Quod

uti-

que

solis hasretlcls placet, qui

dum

justitiam Dei pla ratlone

asseverare non possunt, hujuscemodi Impietatls figmenta

componunl. Et nos quidem prout potuimus ex singulorum
^

Gen.

iv, 10.

^

Rouj.

vir, 20.

^

Id, viii, 7.

UE

PIll?sCIPIIS,

LIII.

III.

25

i

personis quae Jici possunt disuutalionis

modo
autem

do singulis
legit, eligat

dogmatiJbus in

medium prolulimus

:

qui

cx

Iiis

quas magis amplectenda

sit ratio.

GAPUT
Quod mundus ex
I.

V.
cceperit.

tcmpore

Post haec jam quoniam quidem de ecclesiasticls defi-

nitionibus
trai

unum

liabelur praecipue

secundum
sit, et

historia^

nos-

fidem, quod

mundus

hic factus

ex certo tempore

coeperit, et

secundum promulgatam omnibus consummapro sui corruptione solvendus
sit,

tionem

sa^culi,

etiam de

hoc pauca repetere non videtur absurdum. Et quantum

quidem ad Scripturarum fidem
sint, in

pertinet, perfacilis videtur

de hoc assertio. Denique hajretici

cum in

alia

multa distracli

hoc tamen Scripturae

auctoritati cedentes, visi sunt
alia

consonare. I)e conditione ergo mundi quoe
tura magis poterit edocere

nos Scrip-

quam

ea quae a Moyse de origine

ejusdem

scripta est ? Quae, licet

majora

intra se contineat

quam

hisloriae narratio videtur ostendere, et spiritualem in

quammaximis conlineat intellectum, atque in rebus mysticis et profundis velamlne quodam litlerae utatur; tamen nihilominus indicat hoc serino narrantis, quod ex certo tempore
creata sunt omnia quae videntur.

De consummationne
filios

vero

mundi, primo Jacob indicat
ccns
»
:

cum ad

suos testatur di-

«

Convenite ad me,

filii

Jacob, ut annuntiem vobis
*. »

quid

erit in novissimis

diebus, vel^ post novissimos dies

Si

ergosunt novisslmi dies, vel post novisslmos dies, cessare

dlcs necesse cst qui coeperunt.
»
»
f>

David quoque

ita ait

:

«

Co^Ii

peribunt, tu aulem pcrmancbis, et

omncs

sicut vestimen-

tum
Gcn.

velcrascent; et sicut operlorium mutabis eos, et
:

mudcfi-

tabuntur
xi,ix,

lu

autem idem

ipse es, ct anni tui

non

I .

2.59
»
«

ORIGENIS
»
:

Dominus vero et Salvator noster, cuni dicit Qui creavit ab initio masculum et foeminam fecit eos ^,
cient*.

»

factum etiam esse
cens quia
» «

mundum
ct terra

ipse testatur

:

et

rursum

di-

Ccelum

transient, verba

autem mea
desi-

non

transient

%

»

corruptibilem
dicens
:

eum finiendumque
«

gnat.
»
»

Sed

et Apostolus

Vanitati

enim creatura
qui subjecit in

subjecla est non volens, sed propter

eum
y

spe, quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem glorloe filiorum Dei^,

»

manifeste finem

mundi
»

declarat

;

et
»

hujus mundi \

cum rursmn dicit « Transiet habitus Verum in eo ipso quod dixit quia vani
:

-

toli

creatura subjecta est, etiam inilium ejus ostendit
vanitati creatura subjecta est propter
est
:

;

si

enim

spem aliquam,
est,

ex causa utique subjecla
est ut coeperit
:

et

quod ex causa

necesse

non enim poterat
non

sine ullo initio vanitati

creatura esse subjecta, et sperare liberari a servitute corruptionis, quae servire

coeperat.

Sed

et

quamplurima
si

alia in Scripturis divinis

hujuscemodi dicta reperiet

quis

requirat ex otio, quibus et initium habere

mundus

et

fmem

sperare dicitur.
II.

Si quis ergo cst qui adversetur in

hac parte vel auc-

toritati Scripturae noslrae, vel fidei,

inquiremus ab eo utrum
?

dicat

Deum comprehendere
quidem non

posse omnia, an non posse

Et

dicere

posse, manifeste

impium

est. Si vero,

quod necesse

est, dixerit quia

omnia comprehendit, suet initium ha-

perestut€0 ipso quo comprehendi possunt,
bere intelligantur et finem.
ullo est,

Nam

quod penitus
potest. In

sine initio

comprehendi omnino non

quantumcum-

que enim

se intellectus extenderit, in

tantum comprehen-

dendi facultas sine fine subducitur et differtur, ubi initium

pon habetur.
*

Psal. cii,

-ij, ?.8.

-—

2

20.

Matth. xix

,

,\.

»

Id. xxiy, 55.

^"

Rom.

vnr,

=*

1

Cor. vu,

.oa.

DE PRixciPirs, Lin.
III.

iri.

255
:

Sed solcnt

riobis

objicere dicentes

dus ex teinpore, quid ante faciebat
ciperet? Oliosam enim el

munDeus quam mundus inSi coepit

immobilem dicere naturam Dei,
vel pular^e

impium
egerit

est simui et

absurdum,

quod bonitas

ali-

quando bene non

fecerit, ct

omnipotentia aliquando non

potentatum. lloc nobis objicer^e solent dicentibus

mundum hunc
Ad

ex certo tempore coepisse, et secundum

Scriptura3 frdem annos

quoquc

«Ttalis ipsius

numerantibus.

quas propositiones non arbitror aliquem hajreticorum
sui posse faciie respondere.

secundum rationem dogmatis
lam
pietatis, et dicentes,

Nos vero consequenter respondebimus observantes regu-

quoniam non tunc primum cum
fecit

visibilem istum

mundum

Deus, coepit opcrari, sed
ita et

si-

cut post corruptionem hujus erit alius mundus,

antedi-

quam
hunc
»

hic esset fuisse alios credimus.

Quod utrumque

vinae Scripturae auctoritate frrmabitur. alius

Nam quod erit
:

post

mundus, Esaias docet, dicens
*.

«

Erit coelum

novum

et terra nova, quae

ego faciam permanere in con»

»

spectu meo, dicit Dominus

Quod autem

ar:ite

hunc
:

mundum
«

fuerint etiam aUi, Ecclesiastes ostcndit dicens

»

1)

quod factum est? Id ipsum quod fulurum est. Et quid est quod creatum est? Hoc ipsum quod creandum et nihil est omninc recens sub sole. Sed quis loqueQuid
est
:

»
»

tur, et dicet,

Ecce hoc novum est? Jam
^.

fuit id in saeculis

qua3 fuerunt ante nos

»

Quibus testimoniis utrumque

simul probatur, quod et ante fuerint saecula, et futura sint

postmodum. Non tamen putandum est plures mundos simul esse, sed post hunc initium aliorum futurum de quibus nunc non est necessarium per singula repetere, cum
:

jam

id in superioribus fecerimus (12).

IV. Illud sane otiose praetereundum

non

arbilror,

quod

Scripturae sanctae conditionem

mundi novo quodam

et pi'o-

Isai. ixvr, 2a.

'

Eccl.

i,

o.

254
prio

ORIGEiMS

nomine nuncupaverunt, dicenles

/aTaoo).y)v

mundi, quod

latine satis improprie translatum constitutionem

mundi

di-

xerunt
id est

:

xaraoo»; vero in gra^co magis dejicere slgnificat,

deorsum

jacere,

quod

latine improprie, ut diximus,

constitutionem mundi inlerpretati sunt, sicut in Evangelio

secundum Joannem cum dicit Salvator a Et erit tribulatio » in illis diebus qualis non fuit a constitutione mundi % » hic quod ita intelligendum est constitutio Y.y.ro(.Solh dlcta est
: :

sicut superius exposuimus.

Sed

et

Apostolus in Epistola ad

Ephesios eodem sermonc usus est
»

cum

ait

:

«

Qui

eleglt

nos ante mundi constitutionem

^, »

et hlc

constitutionem

mundi Y.oi.Ta.^olr,v dixit, codem sensu quo superius interpretati sumus intenigendam. Dignum igitur videtur inquirere quid est quod hoc novo nomine indicetur el arbitror, quo:

niam quidem fmls et consummatio sanctorum erit in his qua3 non videntur et oeterna sunt, ex ipsius fmis contemplatlone, sicut in superiorlbus frequenter ostendimus; si-

mile etiam initium rationabiles creaturas habuisse censen-

dum

est.

Et

si

tale initlum

habuerint qualem finem sperant,

fuerunt sine dubio jam ab initio in his quoe non videntur et
geterna sunt.

Quod

si

est,

de superioribus ad inferiora des-

censum est non solum ab his animabus quse id motuum suorum varietate meruerunt, verum et ab his qua3 ad totius mundi ministerlum ex illls superioribus et invisibillbus ad hcec inferiora et visibiiia deductse sunt, licet non volenles; « Vanitati quippe creatura subjccla est non volens, sed
»

propter

eum

vel stellse, vel

spe% » qua vel sol, vel luna, Angeli explerent obsequium mundo, et his
qui subjecit in
istis

animabus quse ob nimios defectus mentis, crassioribus

et solidioribus indiguere corporibus, et propter eos quibus

hoc erat necessarium, mundus iste etiam visibilis institutus est. Ex hoc ergo comrauniter omnium per hanc significan1

Matth. XXIV,

21.

"

Ephes.

i,

4.

^

Rom.

vni, 20.

Dii

Pi-^iNciPirs,

Lin.

III.

255

tlam, id est per

/.araQo).y/v,

a supnrioribus ad inferlora vldc-

tur indicari deductio.

Spem

sane libertatis univcrsa crea-

tura gerit ut a servitutis corruptione liberetur

cum

filii

Dei

qui vel prolapsl, vel dispersi sunt, in
gati, vel

unum

fuerint congre-

cum

caetera oflicia expleverint in

hoc mundo qua3

solus cognoscit

omnium
est

artifex

Dcus. Talem vero ac tanqui vel

tum putandum
animas quae
vel
in

factum esse

mundum,

omnes

eas

hoc mundo

statutae sunt exerceri caperet,

omnes

eas virtutes quoe adesse eis, et dispensare eas, ac

juvare paratse sunt. Unius

namque

natura^ esse

omnes ra:

tionabiles creaturas, ex multis assertionibus

comprobatur

per qiiod solum Dei

justitia in

omnibus earum dispensatio-

nibus defendi potest,
causas quod in
illo

dum

unaqii.xque in semetipsa habet
sit.

vel in illo vita^ ordine posita

V. Hanc ergo dispositionem Dei

quam

postea ordinavit,

jam tunc ab

origine

mundi

rationlbus causisque perspectis

eorum

qul vel pro defectu mentis venire in corpora

mere-

bantur, vel

eorum

qul visibilium cupldltate raptabantur,
invltl praestare ofTicIa

sed et illorum qui vel volentes vel

quaedam
tur,

his qul in

hunc statum declderant compellebannon
Intelligentes

ab eo qui

In spe subjiclebat,

quldam,

nec advertentes quod expraicedentlbus
instltuta fuisset a

llberi arbitrii causis

Deo

dlsposltlonls ista varletas, arbltratl
fatall

sunt vel fortuitis motibus vel
quai In hoc
trlo.

necessltate agl

omnia

modo

fiunt,

nec esse aliquid in nostro arbiassignare

Unde nec Dei provldentiam inculpabilem

potuerunt.
YI. Sicut autem dlximus, qula multis, vel ministris, vel
rectoribus, vel auxiliatoribus eguerunt anlma?
in

omnes

qua)

hoc mundo
finis

versala^ sunt

:

ita in

novissimis temporibus

mundo proxlmus immineret, et In ultimam perditionem omne humanum vergeret genus, infirmatis non
solum
his qui regebantur,

cum jam

verum etiam

illls

qulbus regendl

2

56

ORIGENIS

fiierat sollicitudo

commissa, non jam

tali auxilio,

nec

si-^

milibus suis indiguit defensoribus, sed auctoris ipsius et
creatoris sui

opem

depoposcit, qui et his obediendi et

illis

regendi corruptam profanamque reslilueret disciplinam.

Unde
Patris,

unigenitus Filius Dei, qui erat

ante

cum esset in ea gloria quam mundus esset, exinanivit
non
:

verbum et sapientia apud Patrem quam habuit
semetipsum,
et for-

mam

servi accipiens efficitur obediens

usque ad mortem,
per obedien-

ut obedientiam doceret eos qui

aliter nisi

tiam salutem consequi poterant

regendi qaoque regnaninimicos sub-

dique corruptas restituit Leges,
jecit

dum omnes

pedibus

suis, ut

per hoc quod necesse est

eum

reg-

nare donec ponat inimicos suos sub pedibus et novissimum

inimicum destruat mortem, rectores ipsos regendi doceat
moderamina. Quia ergo non solum regendi
vel regnandi,

verum etiam obediendi,
bat impleri, idcirco

ut diximus, venerat reparare dis^
aliis

ciplinam, in semetipso prius complens quod ab

vole-

non solum usque ad mortem crucis

Patri obediens factus est,
sajculi in

verum etiam

in

consummatione

semetipso complectens omnes quos subjicit Patri,

et qui

per

eum

veniunt ad salutem,
dicitur Patri
:

quoque subjectus

cum ipsis et in ipsis ipse dum omnia in ipso conct in ipso cst salus et saest

stant, et ipse est caput

omnium,
autem
in

lutem consequentium plenitudo. Hoc ergo
dicit
»

quod de eo

Apostolus

:

«

Gum

ci

subjecta fuerint omnia,

tunc

et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit
sit

om-

»

nia, ut

Deus omnia

omnibus*.

»

VII.

Verum

nescio quo pacto haeretici non intelligentes

Apostoli sensum qui his verbis continetur, subjectionis in
Filio

nomen infamant
esse

:cujusappeIIationis

si

proprietas re-

quiritur, ex contrariis facile poterit inveniri.

Nam

si

subjec-

tum
*

non

est

bonum,

restat ut illud

quod contrarium

3

Cor. XV. a8.

»

DE PRINCIPllS, L
est,

B.

III.

267

bonum
dlcit
:

sit>

id est,

non esse subjectum. Sermo namque
isti

Aposloli

secundum quod
«

volunt, hoc videtur ostcndere,

dum
»

Gum

autem

ei

subjecta fuerint omnia, tunc
ei

et ipse Filius
is

subjectus erit

qui sibi subdidit omnia*

:

ut quasi

qui

nunc

Patri subjectus

non

sit,

subjectus

fii-

turus

sit

tunc

cum

prius Pater ei universa subjecerit.
intelligi possit, ut is

Scd

nondum sibi subjectis omnibus nonestipse subjectus, tunccum subjecta fuerint sibi omnia, cum rex omnium fuerit, et potestalem tenuerit universorum, tunc eum subjiciendum putent, cum
miror quomodo hoc
qui

subjectus ante non fuerit
Christi ad
dit,

:

non

intelligentes

quod subjectio

Patrem beatitudinem
ab eo operis

nostrae perfectionis osten-

et suscepti

palmam

declarat,
in

cum non
universam

solum regendi ac regnandi
lionis correcta reparataque
instituta. Si

summam quam
humani generis

emendaverit creaturam, verum etiam obedientlaeet subjecPatri offerat
ista

ergo bona et salutaris accipitur

subjectio

qua subjectus esse dlcitur Fillus Patri,valde consequens et
cohaerens est ut et Inlmicorum quae dicltur Filio Dei esse
subjectio, salutarls

quaedam

intelligatur et utllls

:

ut slcut

cum

dlcltur Fllius Patri subjectus, perfecta unlversae crea-

turae restltutio declaratur, ila

cum

Filio Dei inimici dicun-

tur esse subjecti, subjectorum salus in eo intelligatur, et

reparatio perditorum.
VIII.

Verum

certis

qulbusque
ista

et

modis, et dlsclpllnis,et
:

lemporlbus subjectlo

coraplebitur

non

necessitate allfiat

qua ad subjectionem cogente, ne per vim subditus
nis

om-

mundus Deo; sedverbo, ratIone,doctrIna,provocatIone

meliorum, inslltutionlbus optlmls, commlnationlbus quoque fJignis et competentibus, qua; juste immlneant his qui salutis

et ullhtatls suae

curam sanitatemque contemnunt. De-

nique ct nos homines,
^
1

cum

vel servos vel filios

erudimus,

Cor. XV, 28.
VII.

'2bS

ORIGliMS

clum adhuc per aetatem rationis incapaces sunt, minis eos

metu coercemus; cum vero boni, utilis, et honesti intelligentiam ceperint, tum jam cessante verberum metu,
vA

verbo ac ratione suasi ad omnia quae bona sunt acquiescunt.
,

Quomodo autem
ris arbitrii

servata in

omnibus rationabilibus creatuet inveniat et

Ubertate unusquisque debeat dispensari, id est,

quos velut jam paratos et capaces sermo Dei
instituat,

quos autem interim

difFerat, a

quibus vero penitus

occultetur, et longe

eorum

a se fieri dispenset

auditum,

quosque rursum contemnentes indicatum sibi et praedicalum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus
illatis

perurgeat ad salulem, conversionemque eorum
exigat et extorqueat;

quodammodo
occasiones

quibusnam vero etiam
interdum etiam

quasdam

praestet salutis, ita ut

ex responsione

sola fide

probata indubitatam quis ceperit

salutem; quibus hajc ex causis vel quibus occasionibus
fiant,

quidve in his intro inspiciens divina sapientia, vel
:

quos motus propositi eorum videns haic universa dispenset
soH

Deo cognitum

est, et

Unigenito ejus per

quem

creata

ac reparata sunt universa, et Spiritui sancto per

quem

cuncta santificantur, qui ab ipso Patre procedit, cui est
sloria in aeterna saecula.

Amen.
YI.

CAPUT
De
I.

consummatione mundi.
et

De fme vero mundi
et in superioribus

consummatione omnium jam

quidem
sulTicere

pro viribus nostris disseruimus,

secundum quod
monitis,

divinae Scripturic indulsit auctoritas, quae

ad instructionem putamus, paucis etiam nuncad-

quoniam ad hunc nos locum

quaestionis ordo per-

duxit. Igitur

summum bonum

ad quod natura rationabihs

universa festinat, quod etiam fmis

omnlum

dicitur, a

quam-

:

DK PRLNCIPIIS, MR.
plurimis etiani philosophorum hoc

III.

*2i)C^

modo
est,

terminatur, quia

summum Lonum

sit,

prout possibile

similem

fieri

Deo.

Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis hhris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens
«
» » »

Deus Faciamus hominem ad imaginem et simihtudinem nostram*. wTunc deinde addit « Et fecit Deus hominem, ad Dei imaginem fecit iilum, masculum et foeEt
dixit
:
:

minam fecit

eos, et benedixit eos,
fecit

»

lioc ergo

quod
in

dixit

:

«

ad imaginem Dei
indicat nisi

eum,»

et

de similitudine

sihiitj

non

aHud

quod

imagiiiis

quidem dignitatem

prima

conditione percepit, simihtudinis vero perfectio in consum-

matione servata

est

:

sciKcet ut ipse sibi

eam

propriae

iii-

dustriae studiis ex

Dei imitatione conscisceret,

cum possibisibi ipse

litate sibi perfectionis in initiis

data per imaginis dignilatem,

in fine

demum
se

per operum expletionem perfectam

simihtudinem consummaret. Sed apertius haec
tiiis ita

et eviden-

habere Joannes Apostolus
:

definit,

hoc modo pro-

nuntians
» »

«

FilioH,

nondum scimus qnid
»

futuri

snmus

:

si

vero revelatum nobis fuerit de Salvatore, sine dubio
cetis
:

di-

Similes

ei

erimus^.

Per quod certissime indicat
sibi dicit

et

finem omnium,

quem adhuc

ignotum,

et simih-

tudinem Dei sperandam, quoe pro meritorum perfectione praestabitur. Ipse quoque Dominus in EvangeHo haec eadem

non solum futura, verum etiam
signat,

sui intercessione futura de-

dum
;

ipse
:

hoc

a Patre discipuHs suis impetrare dig-

nalur, dicens
»
»

«

Pater, volo ut ubi ego

sum

et isti sint

me-

cum et sicut ego et tu unum sumus, unum sint^ »ln quo jam videtur ipsa

ita et isti in

nobis
si

simiiitudo,
fieri,

dici

potest, proficere, et ex simili

unum jam
vel
si

pro eo sine

dnbio quod

in

consummatione

Hne omnia

et in

omnibus

Deus
*

est.
I,

In quo requiritur a nonnullis,
aO,
s^.j.

ratio naturc-e cor-

Ccn.

2

1

Jonn. in,

;',

?>.

•''

Jocin. xvii, 21.

»7-

260

ORIGENIS

poreas quamvis expurgata; ad liquidum et penitus spiriluaris
effectae,

non videatur

obsistere vel ad similitudinis dignita:

tem, vel ad unitatis proprietatem

quod naturae

divinae quoe

ulique incorporea est, nec similis videatur dici corporea

natura posse, nec

maxime cum
II.

id

unum cum ea vere ac merito designari; quod unum est Filius cum Patre, ad naturae
fidei veritas

proprietatem referendum

doceat*.
et in

Cum crgo

in fine

Deus

esse

omnia
est

omnibus provenire ad

mittatur, sicut consequens est,

non

putandum
be-stias,

illum finem animalia, vel pecora, vel

ne etiam in

animalibus, aut pecoribus, vel bestiis Deus inesse designetur; sed

nec

ligna, vel lapides,

nc in his quoque esse dica-

lur Deus. Ita ne ullam

quidem malitiam ad illum finem putandumestpervenire; nedum in omnibusDeusesse dicitur,

eliam in aliquo maliliae vasculo inesse dicatur.

Nam

et

si

nunc quoque ubique
dicimus, ut omnia

et in

omnibus dlcimus

esse

Deum, pro

eo quod nihil potest esse
sit

vacuum Deo, non tamen ita esse nunc in quibus est. Unde dih*gentius
hoc quod perfectionem beatitudinis
:

intuendum

est quale est

quod non solum in omnibus esse dicitur Deus, sed etiam omnia in omnibus. Quae sint ergo ista omnia quae Deus fulurus sit in omnibus, requiramus.
significat
III.

rerumque finem

Et ego quidem arbitror quia hoc, quod in omnibus
significet

omnia dicitur esse Deus,

etiam in singulis
erit

eum

omnia
faece,

esse.

Per singulos aulem omnia

hoc modo, ut
viliorum

quidquid rationabilis mens, expurgata

omnium

atque omni penitus abstersa nube malitiae, vel sentire,

vel intelligere, vel cogitare potest, tra nis

omnia Deus

sit,

nec ul-

jam aliud
motus
:

aliquid nisi

Deum
et

videat,

Deum

teneat,

om-

sui

Deus modus

mensura

sit;

ct ila erit

omnia

Deus non enim jam

ultra boni

malique discretio, quia nusest, cui

quam malum
^

:

omnia enim Deus

jam non adjacet

Rom.

viii, 21.

Dli

PRINCIPIIS, LIB.

III,

261
et

nialum

:

iiec ullra

ex arbore sciendi
in

bonum
bono

inulum man-

ducare concupiscet, qui semper

est, et cui

omnia
rerum

Deus

est.

Sic ergo finis ad principium reparatus, et
restituet

e\itus collatus initiis,

illum statuni

habuit natura rationabilis

cum

de ligno

quem tunc sciendi bonum et

malum comedere non
et

egebat, ut amoto omnimalitiaesensu,

ad sincerum purumque deterso, solus qui est unus bonus
ei fiat

Deus hic

omnia, et noii in paucis aliquibus vel pluipse
sit

jam nusquam mors, nusquam aculeus mortis, nusquam omnino malum, tunc vere Deus omnia in omnibus erit. Verum istam perribus, sed in

omnibus

omnia.

Gum

icctionem ac beatitudinem rationabilium creaturarum, vel

uaturarum,

ita

demum quidam
si

permanere

in

eodem

statu

quo supra diximus putant,
et

id est ut

Deum omnia

habeant,

Deus

eis sit

omnia,

nullatenus eas societas naturae cor-

poralis amoveat. Alioquin existimant gloriam
litudinis impediri,
si

summae bea-

materialis substantiae interseratur ad-

mixtio.

De qua

re plenius a nobis

qua? in superioribus

occurrere potuerunt, pertractata atque digesta sunt.
IV.

Nunc vero quoniam apud Apostolorum mentionem
invenimus, qualiter etiam inde
sentiri

spiritualis corporis

debeat de hoc, tantummodo prout possumus requiramus.

Quantum ergo
bitare deceat

sensus noster capere potest, qualitalem spi-

ritualis corporis

talem

quamdam

essesentimus, inquoinhaani-

non solum sanctas quasque perfectasque

mas, verum eliam

omnem

illam creaturam quoe liberabitur

a servitute corruptionis.
:

De corpore eliam illud Apostolus dixit « Domum habemus non manu faclam, aeternam iii ccelisS^id est in mansionibus beatorum. Exhoc ergo con))

jecturam capere possumus, quanta^ puritatis, quantae subtilitatis, quanta^que gloriae sit qualitas corporis illius, si coniparalionem faciamus cjus ad ea quai nunc,
*

licet cwleslia

a

Gor. V,

1.

2G2sint et splendidlssima
visibilia.

Or,lGl'i\IS

corpora,
dicitur

manu
«

facta

tamen sunt

et

De

illo

autem

domus

esse

non manu

facta,

sed aeterna in
»

ccells.

Qula ergo

quae videnlur temporalla
aeterna sunt*,
»

sunt, quse

autem non videntur,

omnibus
non sunt,

his corporibus quoe sive in lerris sive in coells

videmus, et

quae videri possunt, et

manu

facta sunt, et aeterna

niulta longe prselatlone praecellit illud
est,

quod
est.

et vislbile

non

nec

manu factum
sit

est,

sed aeternum

Ex qua compaverum
esse illud

ratione conjicl potest quantus decor, quantus splendor,

quantus fulgor

corporis splrilualis; et

qucd dlctum
»

est,

quia

«

oculus non vidit, nec auris audlvit,

nec in cor hominis ascendit, quae prasparavit Deus dillgentlbus illum^.

»

»Non autem dubltandum

est

naturam corusque

porishujus nostri voluniate Dei qui talem feciteam,

ad illam qualitatem
vocaverit, et

subtilissimi et purisslmi ac splendidis-

siml corporis posse a Creatore perduci, prout

rerum

status

meritum

rationabilis naturae poposcerit.

De-

nique
versas

cum

varletate et diversitate
facies speciesque

mundus

indiguit, per di-

rerum

omni famulatu

praebuit se

materia Conditori, ulpote domino et creatori suo, quo diversas coelestium terrenorumque exea duceretformas.

Cum

vero res ad illud cceperint festlnare ut sint omnes
slcut est Pater

unum,

unum, consequenter intelllgi dalur, quod ubi omnes unum sunt, jam diversitas non erit. V. Propterea namque etiam novissimus inimicus, qui mors appellatur, destrui dicitur, ut neque ultra triste sit
Filio

cum

aliquid, ubi

mors non

est,

neque adversum

sit,

ubi

non

est

inlmicus. Destrui sane novissimus inimicus
est,

ita

intelligendus

non

ut substantia ejus quae a

Deo

facta est pereat, sed

ut propositum et voluntas inimica> quae
ipso processit, intereat. Destruetur ergo

non

a

Deo, sed ab
sit,

non ut non

sed

ut inimicus
*

non

sit et
2 1

mors. Nihil enim omnipotenti impos-

2

Cor.

IV, i8.

Cor. 11,9.

DE PRINCIPIIS,
siblle est,

LIB.

IIJ.

9A]7)

nec insanabile

est aliquid factori siio

:

proplerea

enim
esse

fecit

omnia ut essent;

et qure facta sunt ut essent,

non
va-

non possunt. Propler quod immutationem quidem
ita

rietatemque recipicnt,
in deteriori

ut pro merilis vel in meliori vel

habeantur slatu; substantialem vero interituin

ea quae a

recipere

Deo ad hoc facta sunt ut essent et permanerent, non possunt. Non enim quae opinione vulgi interire
fidei vel veritatis ratio ea in-

creduntur, continuo etiam vel
terire consenserit.

Denique caro nostra ab imperitis

et infi-

dehbus
sus

ita

post

mortem

deperire existimatur, ut nihll pror-

rehquum
per

substantiae suae habere credatur.

Nos vero qui

resurrectionem ejus credimus, immutationem ejus tantura-

modo
ejus

mortem factam inteUigimus; substantiam vero
est

certum

permanere,et voluntate Greatoris

sui certo-

que tempore rursus reparari ad vitam,atqueTterum permutationem ejus
fieri,

ut quae primo fuit caro ex terra terrena,

tum deinde
ac terra,
«

dissoluta per

mortem

,

et

iterum facta cinis
terramibis
*,»

quoniam terraes, inquit^

et in

rurin-

sum

resuscitetur e terra, et post

hoc jum prout meritum

habitantis animae poposcerit, in gloriam corporis proficiat
spirituahs.

hunc ergo statum omnem hanc nostram substantiam corporalem putandum est perducendam, tum cum
yi. In

omnia restituentur ut unum
nia in

sint, et

cum Deus

fuerit

om-

omnibus.

Quod tamen non ad subitum

fieri,

sed pau-

lalim et per partes intelhgendum est, infinltis et immensis

labenlibus saecuhs,

cum

sensim et per singulos emendatio

fuerit et correctio prosecuta, praecurrentibus ahis et velociori

cursu ad

summa
et

tendentibus, ahis vero proximo quo:

que spatlo insequentibus, tum deinde ahis longe posterius
et sic per

muhos

innumeros ordines proficlentium ac

Deo
'

se

ex inlmicis reconciliantium pervenitur usque ad no19.

Cenes. ni,

'^64

ORIGENIS

vissimum inimicum qui dicitur mors, ut etiam ipse destruatur ne ultra
sit

inimicus.

Cum

ergo restitutae fuerint omnes

rationabiles animoe in

hujuscemodi statum, tunc natura

etiam hujus corporis nostri in spiritualis corporis gloriam
perducetur. Sicut enim de rationabilibus naturis videmus,

non

alias esse qua3

pro peccalis in indignitate vixerint, et
invitatae sint,

alias quae

pro meritis ad beatitudinem

sed

has easdem quae ante fueranl peccatrices, conversas post-

modum
vocari
:

et
ita

Deo

reconciliatas

videmus ad beatitudinem reest,

etiam de natura corporis sentiendum
est

quod

non ahud corpus

quo nunc

in ignobihtate et in corrup-

tione et infirmitate utimur, et aliud erit illud

quo

in incor-

ruptione, et in virtute, et in gloria utemur; sed hoc idcm,
abjectis his infirmitatibus in quibus

nunc

est, in

gloriam

transmutabitur spirituale efTectum, ut quod
vas,

fuit indignitatis

hoc ipsum expurgatum

fiat

vas honoris, et beatitudinis

habitaculum. In quo statu etiam permanere semper et immutabiliter Creatoris voluntate est credendum, fidem rei
faciente sententia Apostoli dicentis
»
:

«Domum habemus non
»

manu

factam, aeternam in coelis*.

Non enim, secundum

quosdam Graecorum philosophos, praeter hoc corpus quod ex quatuor elementis est, aKud quintum corpus quod per
omnia aliud
sit

et
:

diversum ab hoc nostro corpore,

fides

Ecclesiae recipit

quoniam neque ex Scripturis
recipi patitur,

sanctis vel

suspicionem aliquam proferre dehis quis potest, neque ipsa

rerum consequentia haec

nifeste definiat sanctus Apostolus, quia

maxime cum manonnova aliqua corvi-

pora resurgentibus a mortuis dentur, sed haec ipsa quae

ventes habuerant, ex deterioribus in melius transformata
recipiant. Ait
))

enim
:

:

«

Seminatur corpus animale, resurget
in:

corpus spirituale
corruptione
1
:

seminatur in corruptione, resurget in

»

seminatur in infirmitate, resurget in virtule

2

Gor. V,

I.

»

DE PRINCIPIIS,
»

LID.

III.

2G5
*. »

seminatur

m

ignobilitate, resurget in gloria

Sicut ergo

profectus est homini quidam, ut

cum

sit

prius animalis ho-

mo, nec

intelligat quce sunt spiritus Dei, veniat in
spiritualis, et dijudicet
:

hoc per

eruditionem ut efiiciatur

omnia, ipse

vero a nemine dijudicetur

ita

etiam de corporis statu sen-

liendum
nisterio

quod ipsum idem corpus quod nunc pro mianimae nuncupatum est animale, per profectum
est,

quemdam, cum anima adjuncta Deo unus cum eo
fuerit efTecta,

spiritus

jam tunc corpus quasi

spiritui ministrans in

stalum qualitatemque proficiat spiritualem, maxime cum,
sicut sa^pe ostendimus, talis a

Conditore facta

sit

natura

corporea, ut in

quamcumque
subsequatur.

yoluerit, vel res poposcerit

quahtatem,
VII.

faciie

Omnis

igitur haec

ratio

hoc continet, quod duas
:

generales naturas condiderit
est

Deus

naturam visibilem,

id

corpoream;

et

naturam invisibilem, quae
quae rationabilis est,

est incorporea.

IstcT
lila

vero duoe naturaj diversas sui recipiunt permutationes.

quidem

invisibifis,

animo proposidonata est;

toque mulatur pro eo quod
et per

arbitrii sui iibertate

hoc aliquando

in bonis, aliquando in contrariis in-

venitur. Haec vero natura corporea substantialem recipit

permutationem

:

unde

et

ad omne quod mofiri,

vel fabri-

care, vel retractare voluerit artifex

omnium Deus,

materiae

hujus habet in omnibus famulatum, ut in quascumque vult

formas vel species, prout rerum merita deposcunt, naturam

corpoream transmutet
pheta designans
VIII.
ait
:

et transferat.
facit

Quod
si

evidenter Pro-

«Deus qui

omnia,

et transmutat.

Jam

sane ifiud quaerendum est,
in

Deus omnia
tas corporis

omnibus,

in

cum erit consummatione omnium unitunc

versa corporis natura una specie constabit, et omnis quaHilla

sola erit quae in illa inenarrabifi gloria ful-

gebit, quac spiritualis corporis futura esse senlienda est. Si

eijifn

recle accipIinuH,
;

ifi

iu

ijiilio iiijri

sui MoyftCft scrihll

diccn»

«

In priDcipio

flrjcit Df^u.-i

co-luiij cl tcrrarn*.
arj }ioc

Hoc

cnirn principiuin totius creatur?c;

prinf:ipiuin (incin
:

orrinium
illuf]
it.;i

conr»umrii;iliori'-rrjfjUf; cofivr^riit
<
t.

rcvocaro
r^-rjijifjs

id cst, ut

corliun

ill;)

f<rT.'j,

h;.i>jt.'jtifj

f

t,

sit

piorum;

iit

jjfius tfri-f;
f:;jpj;ir)i,

illiu^

.s.'j[jf:li

fjuifju»;

fjl

ruan.sucti h^-redi-

talf;iii

f{ijr)riflof|ijidf'm lioc
flfjf

etiarn F.c\ et ProphelaR
j)iitfj
<

et Kvflnz''huii)

fni. lu

fjij''j

If

rr;i

-f: veras illas ct

?iva§ forrnah

illiu-s
j)<

ohsfrrvanlirr;

rpjam Moysei* per Legis umf

hrarn Iradeh/jt.
h

fjuiljus fliftuui
r:'/

f,

f|uia «

exernphjri
r|ui
:

«;t

ujj/|jr;e

de»fru"J'il

lf;-,tiiun ',

/-

lii

scilic^it

servie«

hant
z

in Lej^e.

Sed

f

l

;ifi

ijisurn Moy>f;ii fJifturn est

Vide
(\iiHi

ul faciafi

fijruji;!

->ff

urjflurn
»

rorniam et htrnililudinern

» libi

Ohlensa est in inonte'.
lerra

Lndf; mihi vidolur rjuod sicut
fuit

in

hac

Lex pa'dygoj:uR fjuidam

rorurn

rjui

ad Chriut

hlinn ah ipsa prTrhici drrherr;nt, r;rudili aijca

r;t

instituti

hiciliuR possr;i)t post inslilulIonr;m Le^i» perfcctiora qu;r,r|uc

inslituta

LhriHli

huftripfre

:

ita

etiam

alia

tr;rra

sancto.H

quosrjiic huscipienh, vera! el ajlernaj Legis irislitulionibus

eo» priuh irnhuat
perfectig,
tuf
;

r-t

inrorn.f;l, rjuf)
j..iij

r;)f:ilius

eliam

illi»

codi

r-l

fjuihus
\(;rt'^

n(\(\'\

ruliil

jiotfst, in^^t.ilutis
flif

potian-

in fjuf)

erit illufl

fjufjfl

;itr-rnum
uni

ilur

Lvange•

liuiu, ft 'Jehtarnentiiin

»empr;r

nf>\

fjuf)fl

nujifju;im ve

t«ra»cet.

IX. Hoc

itac|ue inf^fh» in

f

f^n^^ujnTn^itlfuif

ac restitutiono

ornnlum

fifil

[)ufaririiim est,

ut jiauialim pioficiente.H, ci
pfrvfnl;irjt [jriuio
f;i
f^^f.,

ascendr'ntr;s mf-fif» ft
illfirn, ft

okWuc
fju;»-

ad

tr;rrain

fTUflififuifin
j;)ijj

in

in

fjij;i

;i(i

inr-liora, rt

illa

fjujljus

iidfli

ujljil

jjf)tfst,

i/jsliluta

jir.-eparentur.

Post actorcs f;nim et
f?»t

prr>r:urjilore,s Lhrislu»»

thnninm,
j)f)st

rjui

rex ontniurn,

re^nnm

ipse »iiHcij)ifi
r;os
rjni

:

irl

"^t,

frudi

lionein
'

hanctaruin
I,

\iilijtuiii
VII),
.0.

»ijm
4r».

c.jjjfie

po»»unt

(;«n,

).

^

11' b.

*

Kiofj. ixv,

Dn

PRi>r:iPiis,

i.in.

iii.

2^7
rVgnans in
eis

secuudiim quod sapienlia

est, ipse instruel,

t.imdiu usquequo eos eliam Patri subjiciat qui sibi subdidil

omnia,

id est ut

cum

capaces Dei

ellocti ruerint, sit eis

Deus

omnia

iu

omnibus. Tuuc ergo consequenter eliam ualura

corporea illum

summum;

et cui addi

jam

nihil possit, recispi-

piet stalum. Hacleiuis nobis

etiam corpore.T nalurae vel

ritualis corporis ratione discussa, arbitrio legciilis relinqui-

mus, ex utroque quod melius judicaverit ebgendum. Nos
vero in his iinem
libri lertii

laciamus (10).

268
^ -x^ ••./».%

ORIGiiNIS

k.-»^

''

LIBER QUARTUS
VERSIO BENEPICTINORUM.)

(

Scriptura Jwinitus inspirata

:

quomodo

hcec legencla

ct

intelligenda.

Quce obscuritatis
impossihilia
^vel

in ea ratio.

Cur aliqua

in ea secunduin litlerani

a

ratione aliena.

I.

Quoniam

in

tantarum rerum disquisitione, vulgaribus
cadunt evidentia non
vetus,

sentenliis et eorura qua? sub oculos

contenti, assumiinus

tam ex

illo

quod

quam ex

illo

quod novum

dicitur,

Testamento testimonia Scripturarum

quas divinas esse credimus, ad ea quae dicimus compro-

banda, tum fidem nostram ratione confirmare conamur;

necdum
his

vero de Scripturis ut divinis disseruimus
et breviter

:

age de

quoque pauca summatim

disputemus, prolitteris illas
iis

ponentes ea quae nos movent ut pro divinis

habeamus. Verum antequam ab
in ipsis declarantur lestimonia

ipsis Scripturis et

qua3
et

proferamus, de Moyse

de
sa-

Jesu Chrislo, quorum alter Hebrneorum legislator, alter

lutarium Christianae rehgionis documentorum auctor est,
haec nobis dicenda sunt.

Cum

enim

inler Grsecos et

Barba-

ros quamplurlmi extiterint legumlatores, doctores item qui
veritatis nolitiam suis proeceptis

poHicerentur, nullum tareliquis gentibus

men

fuisse

acceplmus leglslatorein qui

suarum legum suscipiendl sludium ingenerare
quamvis philosophi

potuerit. Et

cum multo

prodirent demonstrationum

apparatu quae e ratione

pctitac viderentur,

quaeque multum

DF.

PRINCIPIIS,

LII}.

IV.

2G9
qui probalam sibi

probabilitatis habereiit,

nemo ex

illis

fuit

veritatem diversls populis, vel unius genlis proecipuie multitudini persuadere potuerit
et doctores,
si fieri
illi iis
:

atqui peroptassent legislatorei»

quas bonas putabant legibus universum,
subjici, hi

potuisset,

hominum genus

quam animo

conceperant veritalem ublque terrarum disseminarl; sed,

muUarumque gentlum homlnes ad legum suarum observationem et ad suam dlsciutpote non Idonei qui alterius hnguoe

pllnam susclpiendam adducerent, ne aggressl quldem sunt
id «flicere;

prudenter enim praeviderant idseconsequi nullo

modo posse. At universa tumGra^cia, tum quae per universum noslrum terrarum orbem patet Barbarla, innumeros
habet qui, derelictls patrlls leglbus et
studio Mosaicas leges et dlsclplinam
dlis receptis,

summo
Ghrlsli

verborum Jesu

custodlunt; quamvis slmulacrorum cuHoribus odiosintqui
Mosaicoe legi adhaerent, et praiter odlum,
iri

vitae

perlculo

versentur qui Jesu Ghrlsti doclrinam susceperunt.
II.

Quod
tam

si

ad

Id

quoque anlmum attenderimusquopaclo
bonls mulctati sunt, potuerlt
slt

annis

paucis, tot insidiis structis adversus Ghrlsllanos,
alli

quorum

nonnulli necati,

haec doctrlna, Ilcet ahoqui

non magna
ita

doctorum copia,

ublque terrarum praedlcari,
tes et insipientes

ut Graeci et Barbari, sapien-

ad verum per Jesum Ghristum Dei cultum

sese adjunxerint,

rem humanis
praesertim

viribus

majorem

dlcere

non

dubitablmus,

cum

cia docuerit Ghristus

summa cum potestate et fldununquam suam vlctum iri doctrlnam.

Itaque jure pro oracuhs habendae sunt ejus voces, quales hae
sunt
» »

Ad reges et praesides ducemlnl propter me in testlmonlum ilHs et gentibus ^ Et : Multi dlcent mihi in IHa
:

c

dic,

Domlne
et

:

Domine, nonne
eis

in

nomine tuo manducavl-

))mus,et in noinine tuo bibimus, et in nomine luo daemonia
»

ejeclmus?
^

dicam

:

Discedlte a

mc

qui operamini Inl

Matlh.

X, iS.

270
))

ORJGENIS

quitatem.

Nunquam novi

vos

*. »

Haec enim temere prolata,
:

liec

proinde vera esse, forte olim versimile erat

at cuui

deinde evenerint qu?e tanta

cum

auctoritate dicta fuerant,

perspicuum

est

Deum

vere

hominem factum salutarem

ho-

minibus doctrinam tradidisse.
III.

Ouid vero

attinet dicere praenuntialum fuisse Chriset

tum, tunc nempe defuturos principes ex Juda
femore ejus,

duces de

cum

venisset cui repositum est,

licet, etprodiisset
iis

expectatio

regnum videgentium^? Ex historia enim et
extitisse, fractis et dissi-

quae hodie cernuntur, manifestum est a Ghristi tempori-

hus nullos deinde Judaeorum reges
patis rebus

omnibus Judaicis quibus gloriabantur, templo
consueto
ritu, et

nempe,
iificis.
» »

altari, rei divinae

indumentis pon:

Impleta est quippe Prophetia quae dicit
fdii Israel sine

«

Per dies

multos sedebunt

rege, sine principe, sine

sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine

responsis^

»

Quibus verbis utimur adversus eos qui,
quae in Genesi ab Jacob ad

dum

urgentur

iis

Judam

dicta sunl,

permanere
qui populo

etiamnum ex genere Judae asserunt principem

dominetur, neque defuturos ex semine ejus duces usque ad

eum quem
«
»

sibi

animo fingunt Ghristi adventum.
fihi Israel

Si

enim

per dies multos sedebunt
cipe,
siiie sacrificio,

sine rege, sine prin-

sine altari, sine sacerdotio;
est sacrificium,
est defecisse

»ex quo

autem eversum
tare,

est

temphim, non
:

non

al-

non sacerdotiura

perspicuum

principem

ex Juda et
tia dicit
»
:

ducem de femore ejus. Quoniam igitur Prophe« Non deficiet princeps ex Juda, uec dux de fedonec veniant reposita
ei ^,
»

more

ejus,

venit cerle cui re-

posila sunt, expectatio gentium.

Quod

et

manifestum

est ex

multiludine genlium qua3 per Ghrislum in Deuui crediderunt.

IV. In Deuteronomii quoque cantico sluharum gentium
*

Matlh.

YiJ,

22.

^

Cfn.

xr.ix.

^

0,s<%

lii, /j.

''

Cen.

xi.ix, 10.

»

Dli

PUINCIPIIS, LIB.

IV.

271

i)!'opter prioris

populi peccata rulura electio prophetice de-

claratur, quaj iion per alium quaui per
«

Jesum

facla est.

Ipsi

cnim,

imiiiltj

me

provocavcrunt in eo qui iion erat
:

» »

Deus, et irritaverunt
in eo qui

in idolis suis

et

ego provocabo eos

non est populus,

et in geiite stulla irrilabo ilios*.
licet

Atque aperte omnino perspicere

quo pacto Hebraei qui

Deum

dicuntur, in eo qui non erat Deus, ad seaiulationem

provocasse, ct ipsum irritasse in idolis suis, incitati siut ad

aemulalionem in non gente

et in gente stulta

quam

elegit

Deus per advenlum Jesu

Ghristi, et discipulos ejus.

Vide-

mus igitur « vocationem nostram quia non multi sapientes » secundumcarnem,non multi potentes, non multi nobiles, » sed stulta mundi elegit Deus ut confundat sapientes; et ig»
»

nobiha et contemplibiha elegit Deus, el ea quae non sunt,
ut ea quae erant prius destrueret
^
:

»

et

ne glorietur coab Apostolo caro

ram Deo

qui

secundum carnem
iis

est Israel,

appellalus.

V. Quid aulcm opus esl de

dicere quoe de Ghristo prne-

cinuntur in Psalmis, ubi caniicum inscribitur pro dllecto,
cujus lingua esse dicitur
» tis
»
:

«

calamus

scribae velociter scriben-

ipse speciosus

forma pra3
»

filiis

fusa est gralia in labiis^
in labiis ejus,
et

ejus.

hominum, quoniam difIndicium enim diffusae grapauco tempore docuerit

tiae

hoc

est

quod

licet

(annum enim
Orta est enim
«

menses aliquot docuit), universus tamen
ipsum Dei cultu impletus
esi.
»

orbis doctrina ejus et vero per
in

diebus ejus justitia et abundantia pacis,

permanens usque ad consummationem, quae
vocata est
»
:

ablatio lunav

«et dominatur a mnri usque ad mare, et a flumi»

nibus usque ad terminos orbis terrarum.

Datum

est pra5-

lerea

signum domui David ^ Yirgo enim peperit
fihum;
?.i,

ct concepit, cst Nobis^"

ct pcpcrit
<

ct

nomen
2
1

ejus
26.

Emmanuel, quod
*

Deut. XXXII,

7, 8,

Cor,

i,

Fsal, xi.iv, 2, 3.

Psal. i.xxi>

^

Isai. vii, i4-

2^2

ORIGENIS

cum
»

Deus. Id impletum est quod

ait

idem Propheta

:

«

No-

biscum Deus: cognoscite gentes
dite*.
»

et vincimini, potentes ce-

»

Superati enim et victi sumus quos ex gentiLus

gratia dcclrinae ejus cepit.

Sed
:

et locus

natalium ejus praeinquit, Bethleem,

dictus est
» »

apud Micha;am

«

Tu enim,

terra Juda,

Ex te

nequaquam minima es in principibus Juda. enim exibit dux qui regat populum meum Israel ^» Et
hebdomades
;

septuaginta

impletae sunt usque ad Christum

ducem

juxta Danielem'

venitque

is

qui in Hbro Job dicitur

ingentem cetum subegisse,

et qui veris suis discipulis pro-

culcandi serpentes et scorpios potestatem dedit et
inimici

omnem
Apo-

vim

ila

proterendi ut nihil ab

illis

laedantur.

stolorum etiam quos ad promulgandum
Jesus,
res
si

EvangeHum misit peregrinationem per universum orbem consideranti,
viribus

humanis

major suscepta Dei jussu videbitur. Et

perpendamus quo pacto homines novam doctrinam pere-

grinosque sermones audientes ad Apostolos sese appHcuerint, et

vina
nulli

quomodo voluntalem illis insidiandi posuerint diquadam victi potestate quai istorum saluti consulebal,
dubitabimus eos miracula quoque edidisse, sermoniet prodi-

bus ipsorum testimonium reddente Deo per signa
gia et varias virtutes.

VI. His autem breviter de Jesu divinitale demonstratis,
et

Prophetarum de eo

prolatis vaticiniis,

una quoque

divini-

tus inspiratas esse quae de eo praenunliant Scripturas de-

monstramus;
tiant, litteras

et quae ejus

adventum doctrinamque annunsit.

omni

et potestate et auctoritate ita constare,

ut propterea gentium electio subsecuta

Huc adde Pro-

pheticorum sermonum divinitatem
:

et legis Mosaicae spiritum

adventu Jesu resplenduisse nec enim ante Ghristi adventum
manifestis argumentis ostendi poterat veleres Scripturas
divinitus fuisse inspiratas; Christi
*

autem adventus

iis

qui

Isai.

vm,

9.

2

Mich.

v, 2.

'

Dan.

ix.

Dli

PRI.NCIPIIS,

LIB.

IV.

270

suspicari poteraiU Legeiii ct Prophetas

non

esse divinos,

perspicue declaravit coelesli gratia esse conscriptos. Sed et
qui diligenler attenteque in lectione Prophetaruui versatus
erit, diviai afllatus

vestigiumsentiet, et inde persuasissimum

habebit non hoininum esse sermones quos pro divinis ha-

bemus.

Lumen

igitur

Moysis

legi inhicrens

quod velamine
notitiam

obtegebatur, advcniente Jesu Ghristo refulsit, ablato vela-

mine, et bonis quorum
sensim prodeuntibus.

umbram

habuit

litlera, in

VIL Operosum nunc

fuerit antiquissimas

de singulis quae
iis

futura erant prsedictiones recensere, ut qui dubitat,

tan-

quain divinls perculsus, omni dubltatione et ancipitis anlmi
hajsitatione deposita, Dei

sermonlbus tota se mente dedat.

Quod si
enim

indoctis

non vldentur majores humano captu senoccurrere, nihil

lentiae singulis locis
illius

mirum

:

in operibus

quae

mundum

universum complectitur, provi;

dentiae, alia liquet illius esse opera

alia sic

abstrusa et oc-

culta sunt, ut dubilandi

ansam praebere videantur an Deus

arteetpolenlia inenarrabili cuncta administret.
in
iis

Nequeenim
Dei

qu33 supra terram sunt

tam aperta

est providentis

artificiosa ratio,

quam

in sole et

luna et astris; neque tam

manifesta est in humanis eventis et casibus,
ct

quam

in

anima

corpoie animantium

:

cum

plane compererint qui his

perscrutandis diligentiam adhibent, cur

quamque ob cau-

sam

hi sint

impetus, hae species in animo, hse naturae ani-

mantium,ha!cfabrica corporum. Sedquemadmodumprovidentia

apud eos qui eam probsperceperunt,
divinitati

detrimenli capit ob ea quae

quidquam non comprehenduntur ita nenihil
:

que Scripturoe

per

eam totam

difTusae

quidquam
unaqua-

detrahitur ex eo

quod

ingenii nostri imbecillitas in
possit pervenire

que diclione minimc
tiarura

ad arcanum senten-

splendorem
:

in

humili et abjecta locutione delitesin vasis fictillbus, ut

centem

«

Hubemus cnim thesaurum

VII.

18

2^^
» »

ORIGENIS

sublimilas virtulis Dei fulgeat, et non puletur esse ex nobis

hominibus*.

»

Nam

si

tritae

inter

homines demonstratio-

num viaenostris libris insertae convertissent humanum genus,
merito quis suspicari potuisset fidem nostram in
sapientia,, et

humana
cui-

non

in virtute

Dei sitam
est

esse.

Nunc vero

libet oculos attollenti

perspicuum

sermonis et proedica-

tionis

vim

in

muhitudinem, non

in persuasibillbus

positam

fuisse sapientiac verbis, sed in ostensione spiritus et virtutis.

Quamobrem cum nos virtus coelestis, imo ccelesti superior, ad eum sohim colendum qui nos creavit excitet, reHcto sermone initiorum Christi, hoc est primorum elementorum, ad
perfectionem omni animi contentione feramur, ut ea quae
perfectis edisseritur sapientia, nobis

quoque exponatur. Saest, loqui se in-

pientiam enim promittit
ter perfectos,

is

qui

eam

adeptus

aham

plane a sapientia hujus soecuh et a sa-

pientia principum hujus saecuh quae destruitur.
sapientia aperte informabimur, quae et revelabit

Hac autem
mysterium

ab ajternoabscondltum, nunc vero mamfestum per scripta

Prophetarum
Jesu Ghristi
VIII.
:

et per

adventum Domini
omnla

et Salvatoris nostri

cul gloria in
veluti

saecula.

Amen.
legendarum
er-

Postquam

curslm probavimus divinltus inspi-

ratas esse Scripturas sacras, necesse est ut earum
et

inteUigendarum rationem pertractemus

:

cum muki
non

rores et lapsus ex eo contigerint quod viam muiti

inve-

nerlnt qua esset in sancta lectione insistendum. Durl

enim

corde

et idiotse qul e

circumclslone sunt, prophetiarum quae

de Christo loquuntur dictlonem sequl se exlstlmantes, in

Salvatorem nostrum non crediderunt;

et

cum

senslbiliter

non cernerent ipsum
aedificasse

praedlcasse captlvis remlssionem,

neque

quam
et

vere credunt esse civitatem Dei, neque ex-

terminasse currus Ephraim et

cquum de Jerusalem*,neque
^

butyrum
1

mel comedisse^ neque priusquam nosset aut

2

Cor. IV, 7.

^

Jach.

ix, 10.

Isai. vii, i5.

1)E

PRINCIPIIS,

LIB.

IV.

575

eligeret mala, elegisse

bonum;

rati

insuper esse propheta-

ium

fore ut lupus animal

quadrupes

cum agno

pasceretur,
si-

pardus

cum

hiedo stabularetur; vitukis, taurus et leo
et a

mul pascerentur,

puerulo ducerentur; bos et ursus

una pabulum sumerent, eorum parvuhs simul educalis; leo

quoque ut bos palea vesceretur

*

:

nihil

horum

in ejus

quem

Christum credimus adventu sensibihter cernentes factum,

Dominum nostrum Jesum nedum susceperint, eum, tanquam sese contra jus Christum praedicaret, cruci aflixerunt.
Hajretici
«

autem legentes

:

«

Ignis exarsit ex ira

mea

^

;

et

:

Ego Deus aemulator reddens peccata patrum
tertiam et quartam generationem^
Saiil in
;

in fdios in

»
»

tt

:

Poenilet

me

unxisse

regem ^
et

;

et

:

Ego Dominus
«

faciens

pacem et creans
quod non

))

mala^

aUo loco
»

:

Non

est

makim
:

in civitate

»
»

feceritDominus^;
a

et ilkidinsuper

«Descenderunt mala
Spirilus malus a

Domino

in portas

Jerusalem^;

et

:

Deo

»

sufTocabat SaiiP, »et infinita

propemodum

his consimiha,

negare quidem eas esse Dei Scripturas non ausi sunt, sed
ilHus

quem

Judcei colunt Creatoris eas esse rati, quasi
ille

im-

perfectus nec bonus esset
nisse

conditor, arbitrati sunt adve-

Salvatorem qui perfectiorem annuntiaret

Deum quem

dicunt non esse mundi opificem, in varias eos de re abrepti
sententias, et

postquam

a Creatore, qui est ingenitus solus
fictitiis

Deus, defecerunt, figmentis adhajserunt, excogitatis

hypothesibus secundum quas facta esse putant visibiha, et
aha qua^dam invisibiha, quae animo
sibi finxerunt*

Quin

etiam simpliciorcs nonnulH qui se de Ecclesia esse gloriantur, Greatore

hac

in rc

quidem nuUum [majorem exislimant, sanam amplexi scntentiam, verum ea de ipso suspicantur
homine quidem crudeHssimo
sit.

qua3 nc de
gilare fas
1

et injustissimo

co-

Isai. XI,
=>

6 ct scqq.

2 .ler.

xv, j^.

Isai. XLV, 7.

^

Aiuos, ni, 6.


^

' Exod. xx, Mich. 1, la.

5.


^ .1

'•

Rc^^ xv, lUg. xviu,
i

11.
10.

18.

2;6
IX.
lis

ORIGEWIS

autem omnlbus nulla falsarum opinionum,

nulla

Deo sermonum causa esse alia videtur quam Scriptura non secundum spiritualem sensum intellecta, sed secundum litteralem accepta. Quapropter iis qui persuasum hahent sacros libros non hominum esse
impietatis et stolidorum de

commentarios, sed sancti Spiritus
rentis

afflatu, voluntate

Dei pa-

universorum per Jesum Christum scriptos esse et ad

nos perveoisse, qua via in eorum lectione insistendum esse
nobis videatur, indicare conabimur, servata coelestis secun-

dum

successionem Apostolorum Ecclesiae Jesu Christi re-

gula. Et esse

quidem mysticas quasdam dispensationes quas
sint, cordati et

divinae Scripturae indicant, etiam simphciores fidelium cre-

dunt

;

quaenam vero hae

modesti nescire se

fatentur.

Quare

si

quis sciscitetur de congressu

Lolh cum

fdiabus,

deduabus uxoribus Abraham, de duabus sororibus

quae nupserunt Jacob, de duabus ancillis quae ex ipso pepererunt, nihii aliud respondebunt

quam

mysteria haec esse a

nobis non intellecta. Sed et tabernaculi fabricam

cum legunt,

credentes quae scripta sunt esse figuras, quaerunt quae pos
sint in singulastabernaculi

partesaccommodare. Nequevero
figuram esse tabernaculum,

in eo

quod credunt

rei alicujus

falluntur; sed
certiE

cum
rei,

rationem cujus typus est tabernaculum,
prout postulat Scripturae dignitas,aptare
:

cuipiam

volunt, aliquando aberrant

et

omnem quidem narrationem

quae vel nuptias spectare videtur, vel liberorum procrea-

tionem, vel bella, aut

alias

quasllbet historias quae vulgo

circumferri possunt, figuras esse declarant; sed

quarum

re-

rum

figurae slnt,

interdum propter habitum non omnino

bene compositum, aliquando propter temeritatem, quan-

doque etiam quod supra

modum

hominibus

diflicile sit res

ejusmodi explorare, quantumlibet quis exercitatus
spicax
sit,

et per-

non

ita

evidentcr apparet, nec singulorum ratio

afTerri potest.

I)E

PRlNCIPriS,

I.IB.

IV.

277

X. Quid

altinet dicere

de Prophetiis, quas omues scimus
si

aenigmatis et obscuris sermonibus plenasPEt

ad Evangelia

accedimus, illorum etiam accuratus sensus, utpote Ghrisli
sensus, eget gratia quvc data est ei qui dixit
» »
:

«

Nos autem

sensum

Christi

habemus,

ut sciamus quic a

Deo donala

sunt nobis, qua; et loquimur non in doctis humanae sapientiae verbis, sed in doctrina spiritus*.
»

»

Quis etiam quae

Joanni revelata sunt legens non obstupescat in occuUatio-

nem mysteriorum
sunt, latens quid et

quae etiam

non

intelligenti qua; scripta

autem
prope

Epistolae

arcanum habere videntur ? Apostolorum cuinam sagaci et perito sermonum judici

videantur apertae ac intellectu faciles,
sint quae veluti

cum
et
?

illic

infinita

per foramen

maxima

quampluiima

inlelligendi

materiam amplam praebeant

Quae

cum

ita

se

habeant,et prope innumeri labantur, non sine pericuio quis
pronuntiaverit se legendo intelligere quoe indigent clavi intelligentioe

quam

Salvator penes legisperitos esse

ait.

Dicant
prae-

onimvero qui nolunt apud eos qui Ghristi adventum

cesserunt veritatem extilisse, quo pacto scientiae clavis a

Domino

nostro Jesu Ghristo dicitur

apud eos

esse qui, ut

ipsi aiunt,

carebant

libris

arcana scientiaj et omnis generis
«

mysteria complectenlibus. Verba enim haec sunt:
»

Vae vobis
intro-

legisperitis, quia tulistis

clavem

scientiae! ipsi
»

non

» istis,

et eos qui introibant prohibuistis^.

XI. Via igitur qua insistendum nobis videtur ad legendas
et intelligendas Scripturas, ejasinodi est,

ex ipsismet Scripiii

turarum oraculis indagata. Apud Salomonem
tale

Proverbiis

quippiam praecipitur de divinis sententiis scripto con:

signalis
»
»

«

Tu

vero describe

tibi haec tripliciter in consilio tibi

ct scientia, ut

respondeas sermones veritatis ad ea quae
»

proponentur^

Trifariam igitur describendag in mente
:

sunt sanclarum Litterarum sententice
'

ut simplicior quideni;.
Vio\. xxii, 20,
21.

1

(lur.

II,

16, cl XIII.

'^

Luc.

XI,

J2. "•

'

2^8

ORIGENIS

ab ipsa veluti cariie Scriptura^, quo nomine obvium ejus

sensum appellamus, qui vero aliquantum ascenderit, ab
ipsa

quodammodo anima
ait
:

ejus
«

;

perfectus

autem

et

iis

similis

de quibus Apostolus
»
»
» »

Sapientiam loquimur inter persaeculi,

fectos

:

sapientiam autem non hujus
saeculi qui

neque prin-

cipum hujus
Deus ante

destruuntur; sed loquimur Dei

sapientiam in mysterio absconditam,
saecula in gloriam

quam

praedestinavit

aedificetur

nostram% » a lege spirituali umbram habente futurorum bonorum. Ut enim
ita

homo

constat corpore, anima et spiritu,

et Scriptura,
est.

quae divina

dispensatione in

hominum

salutem data

Proinde nos quod dicitur in libro qui inscribitur Pastor et
a nonnullis contemnitur,

Hermas imperatum esse ut duos

libros scriberet ac postea presbyteris Ecclesiae annuntiaret

qucC didicerat a Spiritu, ad

hunc
«

modum
:

exponimus. Sic

autem ad verbum
» »

legitur

:

Duos

libros scribes, dabisque
et

unum

Clementi et alterum Graptae
et pupillos;

Grapte quidem

commonebit viduas
externas urbes
»
:

Clemens autem mittet ad

»

tu vero annuntiabis presbyteris Eccleinstituit, ipsa

» siae.

Nam

Grapte, quae viduas et orphanos

estnuda

littera,

docens

si

qui mente pueri sunt, et

nondum
ser-

Deumpatremsibi vindicarepossunt, ideoque
instituens vero eas quae

orbi vocantur;

improbo marito non amplius

viunt, sed viduae sunt,
fuerint
:

quod nondum sponso

dignae factae

Clemens autem, qui jam

e littera excessit, dicitur

quae scripta sunt ad externas mittere civitates, hoc est, ad eas animas quae extra corporeas et terrestres cogitationes

versantur

:

sed ut Spiritus discipulus non amplius per

litte-

ras, sed per vivos

sermones, presbyteris totius Ecclesiae Dei

prae prudentia canis annuntiare jubetur.

XII.

Verum quoniam
-.

Scripturae

quaedam sunt quae

nihil

habent corporeum, ut deinceps ostendeuius, alicubi
^

sola

1

Cur.

1

1

j

(i.

DK PRINCIPIIS,

LIB.

IV.

279

veluti aninaa et spiritus quaerendus est. Ideo fortasse

qux

dicunturpro purificatione Judaeorum hydri«

positae*, ut in

Joannis Evangelio legimus, capiunt metretas binas vel ternas
;

quibus sub involucro designatur eos qui apud Apo-

stolum in occulto Judaei sunt

%

purificari per Scripturas,
est, ut sic

aliquando binas metretas capientes, id

dicam,

animam

et spiritum;

aliquando ternas,

cum

nonnullae prae-

ter praedicta,

habeant etiam corpus quod
iis

aedificare potest.

Sex autem hydriae merito sunt pro
cantur condito sex diebus,

mundo puriiinumero perfecto. Primam ergo
qui in

expositionem eliam per se utilem esse posse, testatur eorum

multitudo qui ingenue et simplicitercrediderunt; ilHusvero
quae veluti ad

animam
in

referri potest,

exemplum
:

est

quod

apud Paulum
»

prima ad Gorinthios habetur

«

Scriptum

est

enim, mj/wU^Nonalligabis osbovi trituranti^ «Deinde
:

legem hanc explicans addit
» »
»

«

Numquid de bobus cura
dicit ?

est

Deo ? an propter nos utique hoc
scriptum
est

nam

propter nos

quoniam debet
»

in spe qui arat arare, et qui

triturat in spe percipiendi.

Tum

plurimae quae circumfe-

runtur multitudini accommodae, et aedificantes eos qui altiora intelligere

nequeunt, interpretationes, eadem propeet charactere sunl.
illius est

modum

forma

XIJI. At spiritualis expositio
strare polest
brae Judaji

propria qui

demonum-

quarum

coelestium

rerum

similitudini et

secundum carnem

servirent, et

rum bonorum umbram
in

lex habeat.

quorum futuroAc, ut summatim dicam,
est

omnibus secundum Apostoli praeceptum requirenda
«

sapientia in mysterio abscondita
» »

ante saecula in

quam praedestinavit Deus gloriam /M5^o?'am^ quam nemo principum
»

hujus

saeculi

cognovit \

Ahcubi autem
et

dicit

idem Apoautem pro

stolus, utens vcrbis
«

quibusdam Exodi
illis,
ix, 9.

Numerorum, quia

haec in figura contingcbant
*

scripta sunt

Joaa. u.

^Rom.

11.

^

i

Cor.

'

Id. u,

7.

^So
))

ORIGElNrS
*. »

pter nos in quos fines saeciilorum devenerunt
intelligendi,

Et occa-

sionem praebet
dicens
»
:

quorumnam
spirituali
^. »

{igurae illa essent,

«

Bibebant enim ex

consequcnte eos pe-

tra, petra

autem

erat Christus

Et quoe de tabernaculo

dicta sunt in alia epistola deformans, usus est

hoc testimo-

nio
»

:

«

Facies omnia

secundum formam
»

quae tibi in

monte

demonstrata est ^

Sed

et in Epistola

ad Galatas vcluti
licet

probro

afficiens eos qui

legem se pulant legere

eam non

intelllgant, et illos nihil intelligere judicans qui allegorias

in Scripturis
»

non

esse arbitrantur

:

«

Dicite mihi, inquit,

qui sub lege vultis esse, legem nonauditis? scriptum est

»
»

enim quoniam Abraham duos
cilla et

fdios habult,

unum

de an-

unum

de libera

;

sed qui de ancilla,

secundum car:

»

nem

natus

est,*

qui autem de libera, per repromissionem

»

quae sunt per allegoriam dicta. Hae enim sunt duo Testa-

»

menta

'^

;

»

et quae sequuntur.

Observanda enim singulatim
auditis, ubi audire

quae ab ipso dicta sunt. Qui, inquit, sub lc^e vuUis esse,

non, qui sub lege

estis; et

:

Legem non

idem

est

quod

intelligere et cognoscere. El in Epistola

ad

Colossenses breviter universae legis
ait
»
»
:

sensum perstringens

«

Nemo

ergo vos judlcet in cibo aut in potu aut in parle

diei festi aut

neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra
»

futurorum^

Et

in

illa

ad Hebraeos de
:

iis

qui e circumciet

sione sunt disserens, scribit
»

«

Qui exemplari
forte de

umbrae delibris

serviunt coelestium

^. »

Hinc
ii

quinque

Moysi

ascriptis

non dubitabunt

qui semel Apostolum ut divinum
scire

virum susceperint. Vultis

num

etiam reliqua historia

per figuram contigerit? Observandum est ex Epistola ad Ro-

manos
»

istud

:

«

Seposui mihi septem millla virorum qui non
'
:

flexerunt genu ante Baal

»

quod habetur

in tertio

Reg-

norum,PauIum
<

accepisse pro Israelitis qui sunt secunduni
2
3

.

IV,

— Ibid. 4. — Exod. xxv, 4o. — — Coloss. i6. — Hcb. 21 et seqq.
1

Cor. X, 11.

livA). viii, 5.
"^

Galat,

^

ii,

^

viii, 5.

Roin.

xi, 4-

DE PRINCIPIIS,

Lin.

IV.

9,Hl

olectioncm, proplerea qnod non soluni genles ex advenlu
Christi fructum pcrceperint, sed et nonnulli divlno genere
orti.

XIV. Quae cum
quidem
illud

ita sint,

adumbrandre sunt quae nobis

vi-

dcntur, inteiligendarum Scripturarum forma^.

Ac primum
apud Deum,

demonstrandum

est spiritum qui divina pro-

videntia per

Verbum quod

erat in principio

ministros veritatis Prophctas et Apostolos illuminavit, ad

arcana in praecipue respexisse mysteria earum rerum quae

ad homines pertineut. Homines nunc dico, animas corporibus utentes, ut qui doceri potest, investigandae
altitudini

sensuum sub vocibus delitescentium
consilii ejus

se tradens,

omnium

dogmatum

particeps

fiat.

Intcr ca vero quae

animas attinent, quoniam hae perfectionem consequi nec[ueunt nisi per locupletem et sapientem et

veram Dei no-

titiam, necessario ut praecipua posita sunt quae
tant,
sit

Deum

spec-

tum

quae Unigenitum ejus; qualis
sit

sit

naturae;

quomodo

Dei Filius; quae causa

cur ad carnem usque

humanam
sit illius

descenderit, et

hominem omnino
istis

assumpserit; quae

operatlo, ad quos, et

quando perveniat. Necessario etiam
veluti

ob

quamdam cum

cognationem, de

caeteris

rebus

rationabilibus,

tum

divinioribus,

tum

iis

quae beatitudine
esse oportuit

exciderunt, et de causis
in divinae doctrinae

earum

lapsus

actum

sermonibus; sed et de difFerentia ani:

marum,
sit

et

unde

istae differentiae ortae sint

tum deinde quid

hic

mundus,
alibi,

et

quare factus. Praeterea unde

malum
sit,

tan-

tum

ac tale in terris, et

utrum non

in terris

solum

sed
sibi

etiam

discere necesse est. Haec et similia
ille

cum

proposuerlt

qui sanctorum veritatis ministrorum

men-

les illustrat Spiritus,

secundo

ipsi

propositum est propter

eos qui tantis rebus invcniendis nccessarium laborem perfcrre nequeunt, rationcm praedictorum occultare vocibus

quae opilicia Dei scnslb\is objecta, hominis crcationem, et

282

OMGEIVIS

eoruQi qui ex primis parentlbus per succcssionem in multi-

ludinem excreverunt, generationem enarrent. Idem quoque
in aliispraestitithistoriisqure

justorumresgestas,eorumdem

ut

hominum

peccata quaedam, necnpn injustorum impio-

rumque

scelera, hbidines et cupiditates exponunt. Et

quod

mirabile prorsus est, ipsis etiam bellorum historiis, ubi victi
et victores
teria quae

commemorantur, arcana quaedam insunt mysiis

sohs qui hiec perscrutari possunt declarantur.
est,
ipsae

Quodque adhuc mirabiHus

veritatis

leges lege

scripta contineniur, ordine ac serie descriptis hisce omni-

bus ea potestate quai divinae sapientiae vere conveniat. Id

enim propositum

fuit, ut

ipsum quoque spirituahum indu-

mentum, id est, quod in Scripturis corporeum est, in multis non sit inulile, sed muUos possit, quantum capaces sunt,
meliores efficere.

XV. Verum quoniam

si

Legis utihtas et varietate oblec-

tans historiae series ubique sese proderet,

non utique creest, iu

didissemus ahud quiddam praeter id quod obvium
Scripturis intelhgi posse, idcirco Dei

verbum

in

Lege ac

historia inlerponi curavit offendicula et impossib»iHa quae-

dam
liniti,

(i4)> "6 dictione nihil praeter illecebram habente de-

etnihil

Deo dignum

addiscentes,

tandem

a

dogmatis
nihil divi:

recedamus, aut nudoe Httera3 penitus adha^rentes,
nius percipiamus. Oportet

autem

et istud scire

cum

eo

praecipue spectet Dei
gestis et gerendis

verbum
istis

ut in rebus spirituaHbus et

seriem declaret, ubi secundum historiam

invenit facta quse arcanis

accommodari possent,

ihis

usus

est,

multis occuUans abstrusiorem sensum; ubi vero
illa

in explananda

spirituaHum connexione non scquebapraxis quae propter arca-

tur certarum

quarumdam rerum

niora anle scripta fuerit, Scriptura subnexuit historiae quod

factum non erat, imo ahquando quod

fieri

non

poterat,

quandoque autem quod poterat quidem

fieri,

sed factum

DK

1'RINCIPIIS.

LIB.

IV.

285

tamcn non

est.

Accidit etiam aliquando ut paucai intei jectae
si

sint dictiones veritati,
neae. Est ubi multae

ad corpus spectes, non consentafere judicium
utile,

hujusmodi sunt. Idem

de

Lege ferendum

est, ubi saepe reperias

quid per se

tem-

poribus Legis conveniens; aliquando autem nulla apparet
utiiilas.

Quin

et

interdum praecipiuntur impossibiiia,

et id

quidem eo

consilio, ut qui acutiores et in

rerum

inquisi-

tione acriores sunt, sese

rerum scriptarum considerationi
sibi

atque investigationi dantes,

maxime persuadeant,

dig-

num Deo

in

illis

rebus sensum quaeri oportere.
Ghristi prae-

XVL Non solum autem de iis quae adventum
cesserunt Spiritus
ita statuit,

sed utpote idem et unius ejusin Evangeliis et

demque Dei
scriptis fecit

Spiritus,
:

idem

Apostolorum

cum nec ea secundum corporalem sensum omnino nudam habeant historiam eorum quaj contexta
sunt, utpotc quae

non

facta sint,

neque leges

et praecepta
existi-

habeantrationi consentanea. Quis igitur sanae mentis

maverit primam et secundam et tertiam diem, et vesperam
et

mane

sine sole, luna, et stellis, et
coelo fuisse?

eam

qua? veluti prima

erat,

diem sine

Quis adeo stolidus ut putet

Deum more

hominis agricola? plantasse hortum in
vitae

Edem
et

ad orientem, ubi lignum

posuerit

quod sub oculos

sensus caderet, ut qui corporeis dentibus fructum gustasset

vitam inde reciperet, et rursus boni et mali particeps
qui fructum ex hac arbore decerptum comedisset? Et

fieret

cum
sub

Deus meridie

in Paradiso

ambulare

dicitur, et

Adam

arbore delitescere,

neminem

arbitror dubitare his figurate

per apparentemhistoriam, quae tamen corporaliter non contigerit,

quaedam

indicari mysteria.

Gain quoque recedens

a

conspectu Dei manifeste prudentem lectorcm movet ut
sit

requirat quid lacies Dei
ea.

et

quo sensu quis exirc

possit

ab

Sed quid

allinet plura dicere,

cum innumera

ejusmodi,
littera

scripta

quidem tanquam

gcsta sint,

non gesta vero ut

:

284
sonat, qiiivis,

ORIGENIS

modo non plane stipes, coliigere possit? Sed et Evangelia eadeni sermonum specie plena sunt, cum in excelsum montem assumit Jesum diabolus ut inde ipsi tolius
nisi

mundi regna

et

eorum gloriam

ostendat. Quis enim,

piane oscitanter haec legerit, non improbet eos qui cor-

poris oculo cui edito loco opus est ut inferiora et subjecta
videat, conspecta esse arbitrantur

Persarum, Scylharum,
glo-

Indorum

et

Parthorum regna,
unde

et

regum apud populos
qua3

riam? Sexcenta

alia his similia in
:

Evangeliis observare licet

attentius legenti

colliget

iis

secundum

litterani

gesta sunt, alia attexta esse quae

non

conligerint.
si

XVII.
eas

Si

ad leges etiam Mosaicas veniamus, plurimae,
;

nude observari oporteat, absurdum

aliae

impossibiie

praecipiunt.

Absurdum

est

vulturum esum prohiberi,

cum

nemo ne extrema quidem
ut

urgente fame eo adduci potuerit

ad istud animai confugeret. Octo dierum infantes non

circumcisi exterminari e genere suo jubentur,
si

cum

potius

quid de his ad Htteram servandis lege sanciendum erat,

praecipi oporteret ut

eorum parentes
ait

terficerenlur.
»
»

Nunc autem
*.

eorum altores inScriptura « Omnis mas invel
:

circumcisus qui non circumcidetur octavo die, peribit de

populo suo

»

Quod

si

impossibilia quae

Lege

praeciiis

piuntur vultis noscere, animadvertamus tragelaphum ex
csse animantibus quae consistere in

rerum natura non pos-

sunt

:

quera tamen ut

purum

jubet nos Moyses ofFerre. Gri-

phem nunquam auditum est ab homine captum esse quem nihilominus edi vetat legisiator. Sed et celebratissimum sabbatum
«

ei

qui accurate expenderit haec verba

:

Sedebitis

domi

vestrae singuli,
^, »

nemo vestrum

exeat e loco

»

suo die septima

videbitur

non posse ad

litteram obser-

cum nuilum animal per totam diem immotum sedere queat. Eam ob rem qui de circumcisicne sunt, et qui nihil
vari,
*

(jen. XVII,

i;^.

2

Exod.

xvi, 29.

uii

pniNCiPiis, LiB.

IV.

285

nisi

quod

litlera prae se fert significari

volunt, de nonnullis

nc inquirunt quidem, pula tragelaplio, griphe et vulture; de aliquibus meras nugas et IVigidas traditiones alTerunt,
ut
tis

cum

de sabbalo dicunt locum unicuique bis mille cubi-

esse definitum. Alii, quos inter est Dositheus

Samareus,

explosa ejusmodi expositione, arbitrantur, quo quisque corporis situ fuerit die sabbati inventus, in eo ad

vesperam

usque manendum. Sed et quod dicitur, non levandum esse

onus die sabbati, impossibilc

est.

Hinc ad

infinitas fabulas

Judaeorum doctores devenere, dicentes onus quidem csse

hunc calceum, sed non illum;
sed non quae sine clavis
:

suffixas

item clavis solcas,
gestatur,

sic

quod uno humero

pro onere habendum, non quod utroque.

XVIII. Jam vero

si

ad Evsngelium veniamus, et similia

requiramus, quid a ratione magis alienum
»

quam

islud

:

«

Ne-

minem

per viam salutaveritis

*, »

quod Apostolis pracce-

pisse

Salvatorem simpliciores existimant? Et

cum

dextera

maxilla percuti dicitur, res est a verisimili prorsus abhor-

cum omnis qui percutil, nisi natura mancus fuerit, dextera manu sinistram maxillain feriat. lNe(|ue potest ex
rens,

Evangelio percipi quo pacto dexter oculus oirensioni
ut

sit

:

enim concedamus posse quempiam videndo

scandalizari,

cur,

cum duo
est ?

oculi videant,

crimen

in

dextrum transfercn-

dum

Quis etiam sibimetipsi infensus quod viderit

lierem ad concuspiscendum eam, causam regerens in

muunum
Pias-

dextrum oculum, merito hunc ipsum abjecerit (i5)?
tcrca Apostolus praecipit dicens
»
:

«

Gircumcisus aliquis voca»

tus est?

non adducat praeputium^

Primum quihbet haec

absrepraeterque propositum dicere Apostolum videbit.

Nam
illMin

quomodo de
dixerit qui
*

nuptiis et de caslilate praecipiens,
?

non videa-

tur haec temere interposuisse
,

Deindc quis peccarc

vitandae obscoenilatis causa, quaui vulgus cir^
1

Lijc. X, 4.

(lor. VII, 18.

286

ORIG^NIS
si fieri

cumcisioni inesse putat, revocare,

potest, praeputium

conatus fuerit

?

Haec omnia a nobis dicta sunt ut ostendaei

mus non

ea sola quae litteraexhibet propositum fuisse

quae

sacras nobis Litteras dedit, divinae virtuti explicare; quippe
quae interdum

secundum
:

litteram

minime vera

sint,

sed et

absurda et impossibiiia

tum

attextaesse nonnulla rerum

gestarum
lia

historiae et

iis

legibus qua;

secundum Htteram
omnibus

uti-

proecipiunt.

XIX. Ne

quis vero nos suspicetur in

id dicere,

nuUam
et

historiam contigisse, quoniam aHqua non contigit;

nullam legem ad litteram esse servandam, quoniam aliqua
litteram aut absurda aut impossibilia praecipit;

secundum

vel quae deSalvatore scripta sunt,

secundum htteralem
legem
et

sen-

sum non

esse vera, aut nullam ipsius
:

pra^ceptum

servari oportere

dicimus manifeste in quibusdam historiae

veritatem nobis apparere, verbi gratia, Abraham, Isaac et

unumquemque uxore induphci spelunca sepnltos esse in Hebrom; Sichem Josepho in portionem esse attributam; Jerusalem metropoHm esse Judaeae, in qua
Jacob

cum una

sua

a

Salomone aedificatumfuit temphmi Dci
plura sunt
ilh's
:

;

et

aha sexcenta.

Muho enim
mere
»

secundum historiam

vera,

quam

quae

spirituaHa

mandatum hoc
ut

«

Rursum quis inficias ierit Honora palrem tuum et matrem tuam,
attexta sunt.
»

bene

slt libi*,

eliaii\ sine

ahiore intehigentia utile
iisdem verbis ihud
:

esse, ac

servandum, maxime

cum Paulus

commendarit? Quid
»

attinet dicere de caeteris

«Non moe-

non oecides, non furtum facies, nondices fal» sum testimonium ^ ? » Rursus in EvangeHo mandata quaedam scripta sunt, de quibus non quaeritur sintne ad Htteram
chaberis,

observanda necne. Cujusmodi iUud
»

est

:

«

Ego

dico vobis,

Quicumque iratus fuerit fratri suo% » et quse sequuntur; et « Ego dico vobis non jurare omnino\ » Et custodien:

*

Exod. XX, 12.

2

Ibid. 10 et scqq.

^

Maltli. v, 22.

*

Ibid. 54.

Dt PRINCIPHS,

LIB.

IV.

287

dnm
»
»

est illiid Apostoli

:

«

Corripite inquietos, consolamini

pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad

om-

ncs

*

:

»

tametsi qui

res

altius

scrutantur,
litterali

componerc

possintaltitudinem sapientiac Dei

mandatorum sensu. Verumtamen qui attcntius legerit, in nonnullis ambiget, nec sinc multo examinc pronuntiare poterit utrum haec quoe putatur historia, secundum Htteram acciderit necne; et hujusne legis verba servanda
sint,

cum

an secus. Quam-

obrem necesse
ris
sit

est ut accuratus lector, servato

hoc Salvato-

preecepto,

«

Scrutamini Scripturas,

»

quandonam verum
ubiest

quod

httera sonat,

quandonam

sit

impossibile, dih'genter

exploret, et ex

simihum vocum comparatione diffusum

que per Scripturas sensum ejus quod secundum htteram
impossibile, pro viribus investiget.

XX. Quoniam
possibilisest

igltur, ut

manifestum eritlegentibus, im-

secundum litteram series; non impossibilis vero,
connexio princlpalis
:

imo vera

series et

enixe investlganda

est tota Scripturae

mens quae quodcumque secundum litteram
iis

impossibile enuntiatur, connectit

quae

non modo non
vera, quaeque

sunl impossibiha, sed et

secundum historiam

<jum iisqua3 ad litteram gesta non sunt, interiorem sensum
includunt, ct per allegoriam dlcuntur. SIc enim de universa

Scrlpturastatulmus sensum ubiquehaberi splritualem, non

autem ublque corporeum.
imposslblle convincitur.

Nam
qui

saepe

quod corporeum

est,

Quamobremplurimamattentionem
tanquam
divinas Lltteras, re-

adhibere necesse est

eum

ligiose legerlt sacros libros

quorum

Intelllgentlae

forma

talls

nobis videtur.
terris a
illa

Gentem quamdam

praedlcant electam esse in

Deo quamnon uno nomlneappellant. Universa enlm

gens vocatur Israel, dlcitur et Jacob.
fdll

Gum
illi

vero tem-

poribus Jeroboam
tribus
* i

Nabat

dlvisa est, quae
;

paruerunt

decem,

Israel appellatae sunt

reliquae duae et Levi-

Tliess. V, 14.

288

ORIGENIS

lica, quibiis praeeraiit reges

ex stirpe David, Juda nominatnc

Tolum autem quod occupavit illa gens loci spatiuin sibi a Deo concessum, appellatur Judnea, cujus metropolis Jerusalem, mater videlicet plurimarum urbium, quarum
sunt.

nomina

in aliis Scripturse libris dispersa frequenter repe-

riuntur, in

XXL
»

unum vero collecta sunt Haec cum ita se habeant,
:

in libro

Jesu

filii

Nave.

intelligentiam nostram

erigens Apostolus, ait alicubi

«

Videte Israel secundum
spiritum. Et alibi

carnem*
:

:

»

lanquam

sit

Israel
filii
ii

secundum

dicit
»
)i

«

Non enim

qui

carnis, hi

filii
:

Dei

^

:

neque
in

omues qui ex

Israel sunt,
;

sunt Israelitaj
in

neque qui
in

manifesto, Judaeus est
est circumcisio
:

neque quae

manifesto

carne,
:

» »

sed qui in abscondito Juda^us est

et

circumcisio cordis in spirltu, non littera

^

»

Si

enim JuJudaso-

daeus ex occulto dijudicatur,

cogitandum

est, sicut

rum corporeum
arcanis

estgenus,ita Juda^orumqui inocculto sunt

aliquam esse gentera, anima videlicet hanc nobilitatem

quibusdam ralionibus obtinente. Praeterea multa;
et

de Israel et Juda propheliae vaticinantur,
eventura sint exponunt.
promissiones
quae
verbis

quae ipsis
scripta)

Numquid
nihil

vero tot
nihil

illls

magni,

excelsi

so-

nant, nec divini promissi majestatem prae seferunt,

mys-

ticam et sublimiorem intelligentiam non requirant
si

?

Quod
enun-

spirituales promissiones per res sensibus subjectas

tiantur,

nec

ii

quibus promissa fiunt corporei sunt. Et ne
occulto Judaeo et interiori hohaec

diutlus

immoremur huic de
sermoni,

mlne

Israellta

cum

omnibus non plane stuet

pidis sufficiant,

ad institutum revertimur,

dicimus Jacob

patrem esse duodecimPatriarcharum, hospopuli principum,
a quibus delnde

omnes

Israelitae.

Quid ergo? qui secundum
et superiores; spi28, 29.

carnem sunt

Israelltae,

ad principes populi genus referunt,

hi ad Patriarchas, Patriarchae
*
1

ad Jacob

Cor. Xj 18.

2

Roni.

ix, 6 et 3.

^

Id.

11,

DE PRINCIPIIS,
rituales

LIB.

IV.

28()

autem

Israellta^,

quoruui figura erant corporei, non

sunt dc populls;

cum

populi e tribus, tribubus ab uno cjuo-

piam provonerlnt qui ortum non corporalem sed prrestanliorem habet, quique ex Isaac descendit, sicut Isaac
al)

Abraham,

revocatis
?

omnibus ad

Adam quem

Apostolus

ait

esse Ghristum

Omnis enim

origo

famiharum quie ad om-

nium Deum referuntur,
universorum
est ut

a Christo incepit qui

secundum

Deum

ac parentem sic universae animae pater

hominum. Quod si et Evam feliciter Apostohis ad Ecclesiam retuHt, nlhil mirum est Gain ex Eva prognatum, et deinceps omnes qui ad Evam referuntur, figuras esse Ecclesise, cum omnes ex Ecclesia
pater est universorum

Adam

principaH ratione nati

sint.

XXII.

Si vero

percelhmt ea quoe de

Israel et tribubus

ac

populis diximus,
»

cum

Salvator dicit

:

«

Non sum missus

nisi

ad oves quce perierunt domus Israel *,» non haec accipiinopia nomeii
dicitur) ita ut

mus ut mentis inopes Ebionaei qui a mentis suum ducunt (pauper enim hebraice Ebion
venisse
«

existimemus ad carnales Israehtas pra^cipue Christum ad:

Non enim

qui

fihi

carnis, hi fihi Dei sunt.^

»

Rursus Apostolus de Jerusalem hujusmodi qua^piam docet,
quia
»

«

quoe sursum est Jerusalem libera est, quae est mater
^
:

nostra

»

et in

alia

Epistola

:

«

Sed

accessistis

ad Sion

»
»

montem, ad civitatem Dei

viventis,

Jerusalem coelestem,

ad myriadas Angelorum, ad celebritatem, ad ecclesiam

»

primogenitorum qui conscripti sunt

in coelis

*.

»

Si igitur

Israel est

de genere animarum, et in coelo qucedam civitas

est Jerusalem, sequltur ut civitates Israel

metropolim ha-

beant

eam

quae in coelis est Jerusalem, ut loli Juda3se ros-

pondeat. Quaecumque Igitur de JerusalemProphetae dicunt,
si

Pauli verba

tanquam Dei per ipsum sapientiam loquentis
coelesti civitate et

audlamus, de
'

de omni loco qui continet

Mattl). XV,

ai

—2

Roni.

ix, 8.

'

G.»lat. iv, 26.

*

ileb. xn,
1 {j

.t^.

vn.

290
lerrae Sanclae civitates,

ORIGENIS

inlelligendum est Scripturas loqui*
illas

Fortasse enim Salvator ad
qui

nos evehens civitates, eos

mnas

sibi

commissas Lene

et

cum laude

administrarunt,

quinque aut decem civitatibus

prGeficit. Si

ergo Propheta-

rum vaticinia de Judaea, Jerusalem, Israel, Juda et Jacob, modo secundum carnem a nobis non intelligantur, mysteria
quaedam ejusmodi subjiciunt, consequens
fuerit

Propheta-

rum quoque

oracula de iEgypto et yEgyptiis, Babylone et

Babyloniis, Tyro et Tyriis, Sidone et Sidoniis, aut de reliquis gentibus,

non solum de

terrenis hisce y^gyptiis,

Baby-

loniis, Tyriis, Sidonils praesagire,

sed etiam de spirituahbus.

Si

enim

spirituales

sunt Israelllae, consequens est utique

/Egyptios et Babylonios spirituales esse. Neque enim ullo

modo
vel
sit

convenit ea quae in Ezechiele de Pliaraone yEgypti
dici qui

regehabentur% de homineahquo
imperaturus, ut planum

yEgypto imperarit
:

erit

observantibus

sic qune

de principe Tyri scripta sunt^, de homine quopiam qui Tyri

principatum gesserit inteUlgi non possunt. Et qua? de Na-

maxime in Isaia % de illo homine accipi non possunt. Neque enim de coelo delapsus est, neque Lucifer erat, neque mane oriebatur super
buchodonosor pluribus
locis dicuntur,

terram Nabuchodonosor homo. Sed nec quae apud Ezechie-

lem de ^gypto habentur annis quadraginta ad solitudinem
redigenda ut neque hominis vestigium
bello ita devastanda ut per
ibi

reperiatur, et

eam totam

sanguis ad hominis
intellexerit

usque genua exundet, quispiam sanae mentis

de

ca iEgyptoquae yEthiopibus sole adustis et ardore denigratis
adjacet.

Et

aliis interjectis.

XXIII. Forsitan autem

quemadmodum
a
ct seq.

ii

qui hic

com-

munem mortem
^

obeunt, pro rebus hic

se gestis ita dis-

Ezech. XXIX

et seq,

— ^ld. xxvi

^

Isai. xiv.

DE PRINCIPIIS, MR.
pensantur, ut,
si

IV.

SJQ

l

rcgione quae infernus dicitur digni fuerint

judicati, diversa
sic

pro ratione peccatorum obtineant loca

:

qui

illic,

ut ita

dicam, moriuntur,

in

infernum hunc

descendunt, digni judicati qui in diversis totius terrestris
loci domiciliis vel

melioribus vel deterioribus habitent, et
:

ex his vel

illis

patribus nascantur
e.t

ita

ut possit inlerdum
in

Israelites in
labi.

Scythas incidere,

^gyptius

Judajam de

-

Verumtamen Salvator congregatum venit oves qu.T. perierant domus Israel. Gumque muUi ex Israel doclrinam
non receperint, vocantur qui e gentibus.
(d.

ejus

iiieronymo interprete.)
isto

Et quia comparavimus de
tes

mundo ad

inferna pergen-coelo ad noslra

animas,

iis

animabus quae de superiori

habitacula pervenientes

quodammodo mortuae sunt, prudenti investigatione rimandum est, an hoc ipsum possimus etiam in nativitate dicere singularum ut quomodo quae in
:

ista terra

nostra nascuntur animse, vel de inferno
et

rursum
cor-

mehora capientes, ad superlora veniunt,
dunt;
sic et ea loca quae

humanum

pus assumunt, vel de mehoribus locis ad nos usque descensupra sunt in firmamento,
alise

animae possideant, quoe de nostris sedibus ad meliora proficiant; aliae, quae

de coelestibus ad flrmamentum usquc

delapsae sunt,

nec tantum fecere peccatum, ut ad loca quae

incolimus truderentur.

(VERSIO BENEDICTINORUM.)

Hasc in historiis delitescere nobis videntur;
n

«

shnile

enim

est

regnum coelorum thesauro abscondito

in agro
illius

quem
»

»

qui invenit

homo

abscondit, et prse gaudio

vadit, et

»

vendit universa quae habet, et emit

agimm

illum*.

At-

Matlh.

XIII,

44.
1(J.

992
lendamiis
igitiir

ORIGENIS

an non quod obvlum

est,

quod

oculis cersit

nitur in Scriptura,

quodque

illius veluti

superficies est,
;

omnis ager plenus

plantis cujuslibet generis

qua^

autem

recondita sunt, nec omnibus conspicabilia, sed veluti sub
illis

qune cernuntur plantis defossa, thesauri sint sapientiae

et scientise absconditi,

quos spiritus per Isaiam tenebrosos,
*,

invisibiles et absconditos vocat

cum

solus

Deus

possit quje

ipsos concludunt portas aereas confringere, et ferreos vectes portis appositos conlerere
:

ut inveniantur

quaecumque

in Genesi

de diversis et veris animarum generibus et veluti

seminibus quae prope Israel vel procul sunt contiaentur;
sed ct descensus in iEgyptum septuaginta animarum, ut
ibi

ad multitudinem slellarum

coeli

augeantur.

Verum

quo-

niam non omnes qui ex illis sunt lumen sunt mundi, « non » enim omnes qui ex Israel sunt, ii sunt Israelitaj ", » ex septuaginla

quidam etiam

sicut arena qune est

ad

littus

maris

innumerabilis, multiplicantur.

(rufino interprete.)

XXIV. Quae
in

descensio sanctorum patrum in ^^gyptum,,
videri poterit

huncmundum

ad illuminationem ca^tero-

rum

atque humani generis instructionem a providentia Dei

esse concessa, ut per eos caeterae animae illuminatae juva-

rentur. Ipsis

enim primis concessa sunt eloquia Dei, quo-

niam solum
enimlsraelis

istud est genus

quod videre

dicitur

Deum

:

hoc

nomen

significat interpretatum.

Jam veroconpopu-

sequens est ut secundum haec aptari debeat et interpretari
illud

quod decem

plagis /Egyptus verberatur ut Dei

lum

pe,rmittat exire, vel ea quae in deserto

cum

populo ge-

runtur, vel quod ex collatione omnis populi tabernaculum
construitur, vel ijndumentum sacerdotale conlexitur, vel de
^

Isai. XLV.

2

nom.

ix, 6.

TtK

PRINCIPIIS, LIB.

IV.

*2()iy

vasis ministerii

qua^cumque dicuntur, quia vere,
iii

sicut scrip-

tum
»

cst,

umbram

se
ait

formamque coelestium conlinent.
de
»

Manifeste enim Paulus

illis,

quia

«

umbrae

et

exemplari
nihilo-

deserviunt coelestium \

In hac

eadem Lege etiam
et

minus conlinetur, quibus iegibus quibusque inslitulionibus
in terra

Sancta vivendum

sit.

Sed

comminaliones
:

positae

sunt his qui praevaricati fuerint

Legem

necnon

et his qui

purificatione indigebant, diversa purificationum genera, vekit qui frequentius essent polluendi, traduntur,

utperhaec

landem ad
pollui ultra

illam

unam

purificationem veniant post
et

quam

non

licet.

Sed
:

ad

humerum

populus ipse de-

ducitur, licet

non omnes

pueriles

namque animae nondum
:

tempus habent ex divino praecepto numerari sed ne illae quidem animaj quae non possunt fieri alterius caput, sed ipsae subditae sunt aliis velut capiti quas mulieres nomina,*

vit,

quae utique
proccipitur
:

Deo
tur,

non adducuntur in numerum illum qui a sed illi soli numerantur qui viri appellanostenderetur non eas posse extrinsecus
viri

quo

scilicet

numerari, sed in his qui

appellanlur etiam eas compre-

hendi. Praecipue tamen ad sanctum

numerum

veniunt hi

qui parati sunt ad Israelilica bella procedere, qui possunt

adversus

illos

hostes inimicosque bellare quos sedenti a dexPater, ut destruat

Iris suis Filio subjicit

omnem principatum

ac potcstatem

:

ut per hos militum

suorum numeros qui
fidei

Deo

militantes

non

se implicant jiegotiis saecularibus, ad-

versarii regna subvertat; a

quibus scuta

circumferan

tur, et sapientiae tela vibrentur, etiam in quibus spei et sa
lutis galea

coruscet, ac lorica claritatis

Deo plenum muniat
ad
Dei

pectus. Tales

quidem mihi videntur

milites indicari, et

hujuscemodi bella praeparari,

hi qui in divinis libris per

praeceptum numerari jubentur.
res perfectioresque designantur
*

Horum
illi

vero multo clariocapilli

quorum etiam

Heb.

VIII, 5.

2^4
capitis

OIUGENIS

numerati esse dicuntur. IUi sane qui puniti sunt pro

peccatis,

quorum corpora ceciderunt in deserto, similitudinem videntur habere eorum qui profecerant quidem non
perfectionis pervenire

parum, sed ad fmem

minime potue-

runt diversis ex causis, quod vel murmurasse, vel idola coluisse, vel fornicati esse dicuntur, vel tale aliquid quale uti-

mente concipere. Sed ne illud quidem sacramento aliquo vacuum puto, quod quidam multa peque non
liceret

cora et multa animalia habentes pra^veniunt et praeripiunt

locum aptum paslibus

et nutrimentis

pecorum, quem

prilo-

mum omnium
cum
tur,

Israelitici belli

dextra defenderat.

Quem

a

Moyse deposcentes,

ultra Jordanis fluenta separan

atque a terrae Sanctae possessione secernuntur. Qui

Jordanis videri potest
et

secundum

coelestium

formam

rigare

inundare animas
iliud

sitientes, et sensus adjacentes sibi.

Ubi

ne

quidem otiosum videtur, quod Moyses quidem auqua3 in Levitici lege descripta sunt, populus vero
eflicitur, et

dit a

Deo

in

Deuteronomio auditor Moysis

ab

iilo discit

ea

quLG a
iex

Deo audire non potuit. Propterea enim velut secunda Deuterouomium dicilur, quod nonnuliis significare viest,

debitur hoc ipsum, quod, cessante Lege prima quae per

Moysen data
speciaiiter a

videatur secunda iegisiatio deformari,quai
traditur Jesu successori ejus
:

Moyse

qui ulique

formam

servare creditur Saivatoris nostri, cujus secunda

Lege, id est pra^ceptis evangeiicis, ad perfectum omnia perducuntur.

XXV. Sed videndum
videatur,

est

ne forte magis

iiiud indicare
et

quod

sicut in

Deuteronomio evidentior

mani-

festior Jegislatio deciaratur

quam

in his quae

primo scripla
in liumililate
iiie

sunt,

ita et

ab eo adventu Saivatoris

quem

complevit,
riosior
iji

cum formam

servi suscepit, clarior

et gio-

secundus

in gloria Patris ejus indicetur adventus, et

iiio

forma Deuteronomii complealur,

cum

in

regno

coelo-

l)i;

PRINCIPIIS,

LIB.

IV.

2()5

rum
sicut

sancti

oames

acterni illius Evangelii legibus vivent; et

nunc adveniens Legem

replevit

eam

qure

umbram

ha-

bet futurorum

bonorum,
et
dixit

ita et

per illum gloriosum adven-

tum implebitur
umbra.
»
»

ad perfectum adducetur hujus adventus
Propheta de eo
:

Ita

enim

«

Spiritus vultus
in

nostri Christus

Dominus, cui diximus, quia
»

umbra

ejus

vivemus

in gentibus*,

cum

scihcet ab Evangelio tempo-

raU dignius omnes sanctos ad
feret,

Evangehum aeternum
in

trans-

secundum quod Joannes Evangeho designavit ^.

Apocalypsi de aeternQ

(VERSIO BENEDICTINORUM.)

Verum
si

si

vel

ad passionem usque quispiam inquirat, auda-

cius profecto videbitur de locis coelestibus id inquirere.

Sed

in ccelestibus sunt spiritualia nequitiae, sicut certe hic
fateri

non erubescimus

crucifixum ad ea destruenda, quae

patiendo destruxit,

ita illic

quoque

simile aliquid fieri in

sequentibus usque ad totius saecuH consummationem con-

cedere non formidabimus.

(rufino interprete.)

XXVI. Verum
nostrum reguloe
ritus verbis,

in his

omnibus

suJOTiciat

nobis sensum

pietatis aptare, et ita sentire

de sancti SpifragiUtatis elo:

quod non secundum humanae

quium nitet sermo compositus, sed sicut scriptum est « Omnis gloria regis intrinsecus est^, » et divinorum sen-

suum

thesaurus intra fragile vasculum vihs Htterae contine-

tur inclusus. Porro

autem

si

quis curiosus explanationem

singulorum requirat, veniat,

et

nobiscumpariteraudlatquo-

modo
^

Pauhis Apostolus per Spiritum sanctum qui perscru-

Tliicn. IV, 20.

'^

Apoc. XIV,

G.

^

rsal. xliv,

i/|.

agG

ORIGKNIS

tatur etiam profunda Dei, altitudinem divina? sapienlioe ac
scientia3 scrutans,

nec tamen ad finem,

et, ut ita

dixerim,

ad intimam cognitionem proevalens pervenire, desperatione
rei et stupore
»

clamat et
Dei

dicit
*
!

:

«

O

altitudo divitiarum sa-

pienticC et scientioe

»

Et quod desperatione perfeclas
:

comprehensionis hoc proclamaverit, audi ipsum dicentem
« »

Quam

inscrutabiHa sunt judicia Dei, et
»

quam

investiga-

Liles viae ejus!

Non enim

dixit, difficile
:

posse scrutari

judicia Dei, sed

omnino non posse

nec

dixit difficile in-

vestigari posse vias ejus, sed

non posse

investigari.

Quanil-

tumcumque enim

quis in scrutando promoveat, et studio

intentiore proficiat, gratia

quoque Dei adjutus, sensuque

lominatus, adperfectum finem eorum quae requirunlur pervenire non polerit
;

nec omnis mens qua3 creata estpossibile

habet ullo genere comprehendere, sed ut invenerit quaedam
ex his qua3 quaeruntur, ilerum videt aHa qu3e quaerenda sunt.

Quod

etsi

ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex

ilhs

quae requiri debeant pervidebit. Propter

quod

et sapientissiait
:

mus Salomon naturam rerum
«

per sapientiam intuens,

Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a

» »

me, longe plus quam
inveniet
^

erat

:

et altitudinem

profundam quis
mornaturis quae

? »

Sed et Esaias sciens rerum
his
sint
:

initia a natuira

taii

inveniri

non posse, sed ne ab
sciens ergo

quidem
est,

quamvis diviniores
ipsas

quam humana

factac

tamen

et

sunt vel creatae

quod

a nulla
:

harum nePriora quae

que initium neque
»

finis inveniri potest, ait
:

«

fuerint dicile, et scimus quia dii estis

vel

novissima quae

»

sunt annuntiate, et tunc videbimus quia

dii estis*.

»Nam

et

Hebraeus doctor
vel finis

ita

tradebat

:

pro eo quod initium om-

nium

modo
1

a

non possit ab ullo comprehendi, nisi tantumDomino Jesu Christo, et a Spirilu sancto, aiebat

per figuram visionis Esaiam dixisse duos Seraphim solos
Rom.
XI, 55.

2

Kccl.

vir, 24.

^

Isai.

xm, 22,

25.

DE
csse
qiii dii{;bus

PII!IVC11'1IS,

LIB.

IV.

9Ajr

qiiidem

alis

operiunt raciein Dei, duabus
sibi et

vero pedes, el duabus volant clainantes ad invicem
(bceutes
»
:

«

Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus Sa*
.

baotb, plena est universa terra gloria tua

»

Quod

ergo

sola Serapliim utrasque alas suas

habent

in facie Dei, et in

pedibusejus, audendum est pronuntiare quod neque exercitus

sanclorum Angelorum, neque Sedes

sanctae,

neque

Dominationes, neque Principatus, neque Potestates scire
possunt inlegre inilium

omnium

et fines universitatis.

Sed

inlelligendum est sanctos istos quos annumeravit spiritus et
virtutes

proximas quidem esse

ipsis initiis, et attingere tan:

tum quanlum consequi non valent reliqui verumtamen quodcumque illad est quod revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istae virtutes, quamplurima quidem assequi poterunt et multo plura priores inferioribus,

omnia

ta:

men comprehendere
a

impossibile eis est, quia scriptum est
in secretis sunt^. »

Quamplurima ex operibus Dei

Unde

et optabile est ut

pro viribus se unusquisque semper exten-

dat ad ea quse priora sunt, ea quae retrorsum sunt oblivis-

tam ad opera meliora, quam etiam ad sensum intellectumque puriorem per Jesum Ghristum Salvatorem uostrum,
cens,
cui est gloria in soecula.

XXVII. Omnis ergo
nomlnibus
diversae
et

cui veritatis cura est,

parum de
hoc magis

sermonibus curet, quia per singulas gentes
et

verborum consuetudines habentur;

quod
cut

significatur,

quam

qualibus verbis significetur, intenet

dat, praecipue in

tam niagnis

tam
si

diflicilibus

rebus

:

si-

cum

quairitur, verbi causa,

sit

aliqua substantia in

qua neque color neque habitus neque tactus neque magniludo intclligenda
vult quis
ita
sit,

mente

sola conspicabilis,

quam
eam,

prout
id est

et

nominat;

nam

Graeci

aaorj.y.rov

incorpoream, dixerunt; divinac vero Scripturae invisibilem
*

Isai. VI, 5.

2

Eccli. xvi, 22,

298
nsse pronunliaiil
dicit esse
:

ORIGENIS

imaglnem enim invisibilis Dei Paulus Christum*. Sed et rursum per Christum creata
visibiha et invisibiiia^.

dixit esse

omnia

Per quod declaratur

esse etiam in creaturis

quasdam
Sed

invisibilcs

prietatem

suam

substantias.

hae

secundum proquamvis ipsoe non sint
licet ipsse sint

corporea), utuntur

tamen corporibus,

corpo-

rea substantia meliores. lUa vero substantia Trinitatis quae

principium est et causa omnium, ex qua omnia, et per

quam omnia,
per excessum

et in

qua omnia, neque corpus neque
est, sed

in cor-

pore esse credenda

ex toto incorporea.
rei

Verum

haec

quemdam,

tamen

ipsius

consequentia

commonitos breviter dixisse sufBciat ad ostendendum id, quod sunt quaedam quorum significatio proprie nulHs omnino potest humanae linguae sermonibus explicari, sed simpliciore mngis intellectu,

libus

declarantur.

quam ullis verborum proprietaAd quam regulam etiam divinarum
est,

Litterarum intelligentia relinenda

quo scihcet ea quae

dicuntur, non pro vilitate sermonis, sed pro divinitate sancti
Spiritus qui eas conscribi inspiravit, censeantur.

Anacephalceosis de Patre,

et

Filio, et Spiritu sancto, et cceteris

quce superius dicta sunt.

XXVllI. Tempus autem
potuimus, quae supra dicta
tia

jam (16) decursis his, prout sunt, nunc commonitionis graest

eorum

quae sparsim diximus, recapitulare singuia, et
et Filio et Spiritu sancto repetere.

primo omnium de Palre

Deus pater cum

sit

indlvisibihs et inseparabilis a Filio,
(

non
est

per prolationem ab eo

ut

quidam putant) generatus

FiHus. Si enlm prolatio est FiHus Patris, prolatio vero dicitur quae talem significat generationem
vel
'^

quaHs animaiium
corpus est
et

hominum
Golos?.
I,

solet esse progenies, necessario

i5.

2

ibid. 17.

DK
is qiii

PRIiNCIPIIS,

LIB.

IV.

29(7

protulit, et

is

qui prolalus est.

Non

enini dicimus,

si-

cut haeretici putant, partern aliquam substantice Dei in Fi-

lium versam, aut ex nullis substantibus Filium procreatum
a Patre, id est extra substantiam

suam, ut

fuerit

aliquando
in-

quando non
visibili et

fuerit; sed abscisso

omni sensu corporeo ex
Sapientiam genitam
si

incorporeo,

Verbum

et

dici-

mus absque

uila corporali passione, velut

voluntas pro-

Nec absurdum videbitur, cum dicatur Filius charilatis, si hoc modo etiam voluntatis putetur. Sed et Joannes indicat quia Deus luxest*, et Paulus designat quia
cedat e mente.
Filius splendor lucis aeternoe sit^. Sicut ergo lux sine splendore esse potuit, ita
inlelligi potest,

nunquam

nec Filius quidem sine Patre

qui et figura expressa substantias ejus, et

Verbum
quia
fuit

et Sapientia dicitur.

Quomodo
fuit Filius

ergo potest
PNihil

dici,

aliquando quando non

enim aliud
veritas

est id

dicere, nisi quia fuit aliquando

quando
vita

non

erat,

quando
in his

sapien*tia

non

erat,

quando

non

fuerit,

cum
tur.

omnibus perfecte Dei

patris substantia censea-

Non enim ab eo dirimi hiEC, vel ab ejus possunt unquam substantia separari. Quae quidem quamvis intellectu

multa esse dicantur, re tamen et substantia
quibus plenitudo est
dicimus, quia
divinitatis.
fuit

unum

sunt, in

IIoc

autem ipsum quod
fuit,

nunquam

quando non

cum

venia

audiendum
supra
pra

est.

Nam

et haec ipsa

nomina temporalis voquando
vel

cabuli significantiam gerunt, id est,

nunquam;

omne autem tempus,

et

supra omnia saecula, et su-

omncm

aeternitatem intelligenda sunt ea quae de Patre

et Filio et Spiritu

sancto dicuntur. Haec enim sola Trinitas
intelligentiae iion

est quoe

omnem sensum

solum temporalis,

verum eliam

aitcrnalis excedit. Gaetera

vero quse sunt ex-

tra Trinitatem, in saeculis et in

temporibus metienda sunt.

llunc igitur Filium Dci, secundum quod
1

Vcrbum

est

Deus

1

Juan.

I.

2

lieb.

1.

OOO

OUIGEMIS
erat in priiicipio

quod

labit in

apud Deum, nemo consequenter puloco aliquo contineri, neque secundum quod saneque secundum quod
vita est, vel
juslilia,

pientia est,

verilas est, nc*que sevel

cundum quod

sanctificatio, vel

redemptio; haec enim omnia non indigent ioco, ut agere
quid vel operari possint
:

sed pro his qui virtutis ejus in-

operationisque participant, hasc singula intelligenda sunt.

XXIX.

Si vero quis dicet per eos qui participes sunt
vitae,
:

verbi Dei, vel sapientiae ejus, vel verilatis, vel

etiam

ipsum verbum

et

sapientiam videri in loco esse

respon-

dendum
in

est ei, quia

dubium non
«

est

quod Christus, secunomnia, erat

dum quod verbum
» ritis
«

et sapientia est vel caetera
:

Paulo propter quod dicebat
ejus qui in

Aut experimentum quaj*

me

loquitur Christus
vivit

? »

Et iterum

:

Vivo autem jam non ego,

vero Christus in me^.

»

Tunc ergo cum
sanctorum,
et

esset in Paulo, quis dubitabit

quod

simili-

ter erat in Petro, ct in

Joanne, et in singuhs quibusque
in his qui in terris sunt,

non solum

verum

et

in his qui in ccehs

sunt? Absurdum namque est dicere,

quia in Petro quidem et in Paulo erat Christus, in Michaele

vero archangelo et in Gabriele non erat.

Ex quo

manifeste

deprehenditur, quia divinilas

Filii

Dei non in loco aliquo
fuisset, et in alio

concludebatur; alioquin in ipso tantum

non

fuisset

:

sed

secundum incorporea^
illa

naturae majestatem

cum

a nullo loco

concludatur, in nullo rursum deesse insola difTerentia intelligenda est,

telligitur.

Verum

quod

etiamsi

sit in

diversis, sicut diximus, in Petro, vel Paulo, vel

Michaele, vel Gabriele, non tamen similiter est in universis.

Plenius enim et clarius,

et, ut ita

dixerim, apertius in

Archangelis est

nifestum

est,

quam in aliis sanctis viris. Quodexeo maquia cum ad summam perfectionem venerint

sancti quique, dicuntur similes Angelis elfici vel aequales,
i

2

Gor.

xiir, 3.

2

Gali,t. n, 20.

DE PRIXCIPIIS,

l.IB.
*.

IV.

OOI

secimdum evangelicam senlentiam
lis

IJnde constat in singu-

quibusque tantum

eflici

Gliristum,

quantum

ratio indul-

serit

merilorum.
Ilis igitur

XXX.
petitis,

nobis de Trinitatis ratione breviler re^
est iilud etiam breviter

consequens
«

admonere, quod

per Filium
»

creata dicuntur omnia qua3 in ccelis sunt et

quae in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive

Doet

»minaliones, sive Principatus, sive Poteslates, omnia per
»
»

ipsum

et in ipso creata sunt, et ipse est anle
illi

omnes,

omnia

constant qui est caput^.
«

»

Quibus consona etiam
facta

Joannes
»

in Evangelio dicit, quia

omnia per ipsum

sunt, et sine ipso factum est nihil\»David vero totius

Trinitatis
ait
»
:

mysterium

in

universorumconditione significans

Verbo Dcmini coeh flrmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virlus eorum *. » Post haec vero competenter admoet incarnalioae unigeniti Fihi
est,

nebimus de adventu corporah
Dei
:

in

quo non

ita

sentiendum

quod omnis

divinitatis

ejus majestas intra brevissimi corporis claustra conclusa
est, ita ut

omne verbum Dei

et sapientia ejus ac
sit,

substan-

tialis veritas

ac vita, vel a Patre divulsa

vel intra corpo-

ris

ejus coercita et conscripta brevitatem, nec
:

usquam

prae-

terea putetur operata

sed inter utrumque cauta pietalis

debet esse confessio, ut neque aliquid divinitatis in Christo
defuisse credatur, et nulla penitus a paterna substantia quae

ubique

est, facta

putetur esse divisio. Tale

namque
stat

aliquid

etiam Baptista Joannes indicat,
Jesu diceret ad turbas
»
:

cum

corporaliter absente

«

Medius vestrum

quem

vos

nescitis, qiii post

me

venit, cujus
»

non sum dignus solvere
ulique dici non popra3-

»

corrigiam calcearnentorum ^

Quod

terat de eo qui absens erat,
*

quantum ad corporalem
i,

MaUh.

XXII.
I,

G.

Luc. XX.
aG.

^

Coloss.

iG.

3

Joan.

i,

3.

'•

Psal. xxxii,

'

Joan.

5o2
sentiam
pertiiiet, quia

ORIGENIS

medius

staret

eorum

inter

quos non

aderat corporaliter Filius Dei.

XXXI. Ne

quis

tamen nos existimet per
deitatis Filii
:

haec illud affir-

mare, quod pars aliqua

Dei fuerit in Christo,
illi

reliqua vero pars ahbi vel ubique

quod

sentire possunt

qui naturam substantice incorporeae atque invisibilis ignorant. Impossibile

namque
fieri

est
;

de incorporeo partem

dici,

aut divisionem aliquam
et super

sed in omnibus, et per omnia,
superius diximus, id est,

omnia

est,

eo

modo quo

quo
tur
:

vel sapientia, vel

verbum,

vel vita, vel veritas intelligi-

per

quem

intelleclum omnis sine dubio conclusio lo-

calis excluditur.

Yolens igitur Filius Dei pro salute generis

humani apparere hominibus, et inter homines conversari, suscepit non solum corpus humanum, ut quidam putant,

sedetanimam, nostrarum quidem animarum similem per
naturam, proposito vero
qualis
et virtute

similem

sibi, et

talem

omnes voluntateset dispensationes verbi ac sapientia? indeclinabiliter possit implere. Quod autem habuerit ani-

mam,
dicens
»

manifestissime in Evangeliis designat ipse Salvator,
:

«

Nemo

tollit a

me animam meam, sed ego pono eam
:

animam meam, et ite» rum potestatem habeo assumendi eam \ » Et rursum « Tristis est anima mea usque ad mortem ^. » Et iterum « Nunc anima mea turbata est ^ » Neque enim tristis et turbata anima verbum Dei intelligcndum est quod ex aucabs me. Potestatem habeo ponendi
:

toritate divinitatis dicit
»

:

«

Potestatem habeo ponendi ani-

mam meam. »

illa

Nec tamen ita dicimus fuisse Filium Dei in anima, sicut fuit in anima Pauli, vel Petri, caiterorumin

que sanctorum,
loqui creditur.

quibus Christus similiter ut in Paulo
illis
«

Sed de
dicit
2

omnibus

illud

sentiendum
a sorde, nec

est
si

quod Scriptura
*

quia

Nemo mundus
7->H.

Joan.

X, iS.

MaUh.

xxvi,

^

Joan.

xii, 9.7.

DE PRINCIPIIS,
»

LIB.

IV.

OOD
fuit
iii

unlus

(liei

fuerit vita ejus*.

»

Haec vero anima qua^
eleglt

Jesu, priusquam sciret
lexit justltlam,

malum,

bonum

^

:

et quia dl-

et odlt lalquitatem, propterea

unxit

eam

Deus oleo
ungltur,
cst, et
fuit,

laelitlae

prae partlcipibus suls^

Oleo ergo

Lnetltiae

cum

\ erbo Del immaculata fa;deratione conjuncta

per hoc sola
Filli

omnlum animarum

peccati incapax
fuit
:

quia

Dei bene et plene capax

ideoque et

unum cum
cuntur.

Ipso est, atque ejus

vocabubs nuncupatur, et
facta esse di-

Jesus Ghrlstus appellatur, per

quem omnla
in se

Dc qua anima, quonlam totam
vltamque receperat, etiam

sapientlam Dei

et veritatem

illud arbilror dlxisse

Apostolum, qui oitquoniam «vlta nostra abscondlta
»
»

est

cum

Christo In
tra,

Deo

tunc et

cum autem Chrlstus apparuerlt vlta iiosvos cum Ipso apparebltis in gloria \ » Quls
:

enlm

alius hlc intelllgendus est Chrlstus, qui in

Deo absqui oleo

condltus dicltur et postea
laetltlae

appariturus, nisi

ille

unctus refertur, idest, substantialiter Deo repletus,
et

in

quo nunc absconditus dlcitur? Propterea enlm
et

omniillc

bus credentlbus Christus exemplum ponltur, quia slcut

semper
unxit

antequam
oleo

sciret

omnlno malum
ita et

elegit

bonum,

et dllexlt justltiam, et odio habuit inlqultatem, et propterea

eum Deus

laetitise

;

unusquisque post lapsum

vel post
et

errorem expurget
itineris

se maculis,

exemplo proposlto,
:

habens

sic forte

ducem arduam vlam vlrtutis incedat ut per hoc in quantum fieri potest per imitatlonem
diclt se

cjus particlpes efficiamur dlvinae naturae, slcut scriptum csl,

quia
»

«

Qul

Chrlsto credere, debet slcut
»

Ille

ambuSa-

lavit et ipse

ambulare ^

Hoc ergo Verbum

et hsec

pientia per cujus imltatlonem vel saplentes vel rationabiles

diclmur, omnlbus

fit

omnla, ut omnes lucrlfaciat;
:

et

fit

in-

firmus infirmis, ut infirmoslucrlfaclat
*

ct quia infirmus effi^

Job, XV,

)4.

2

Esd.

vri.

^

Psal. xi.v.

Gol.

iii,

5.

^

i

Joaii.

II,

6.

5o4
cltur, propter
»

ORIGENIS

hoc

dicitur de eo
vivit

:

«

Eliam
»

si

crucifixus cst

ex infirmitate, sed

ex virtute Dei \

Denlque Corin
«

thiis qui infirmi erant,
»

Paulus nihil se indicat

scire, nisi

Christum Jesum,

hunc crucifixum^. » XXXII. Quidam autem volunt de ipsa anima dictum
et

videri,

cum primum
dicit

de Maria corpus assumpsit, etiam illud
:

quod Apostolus
» »

«

Qui cum

in

forma Dei

esset,

non
sine

rapinam arbllratus

est esse se

aequalem Deo, sed semetip^
:

sum

exinanivit,
in

formam

servi accipiens

»

cum eam

dubio

formam Dei melloribus exemphs et institutionibus repararet, atque in eam plenitudinem unde se exinaniverat
autem parlicipatione
Filii

revocaret. Sicut

Dei quis in filium

adoptatur, ei particlpatlone sapientiae In

Deo

saplens

effi-

citur, ita et parfclclpatlone Splritus sancli sanctus et splritualis efficitur.

Unura enim atque idem

est Spiritus sancli
Filii
:

participium sumere, quod est Patris et

qulppe

cum

una

et incorporea natura slt Trinltatis.

Verum

quaj de par-

tlcipatione anlmae dlximus, slmlll ratlone ut de animabus,
ita

et
:

de Angells et co6lestibus sunt inlelllgenda virtuti-

bus

quoniam omnis
Sed
et

rationabilis creatura participio indi-

get Trlnltatis.
vel

mundi hujus

vislbifis ratio,

quoniam
qul

maxima etiam de

his haberl quaestio solet^ qualiter se
iis

habeat, prout potuimus in superioribus dixlmus pro
in fide nostra

etiam credendi ratlonem perqulrere solent, et

pro

iis

qui hasretica ndversum nos certamlna

commovent,
sit

et materiae
telllgere

nomen, quod ne

ipsi

quidem quale

adhuc
:

in-

potuerunt, solent frequentius ventilare

de quo

necessarium puto etiam nunc breviter commonere.

XXXIII. Et prlmo quldem sciendum

est

quod nomen

ip-

sum
tur,

materiae pro ea substantla quae subesse corporibus dici-

positum

in Scripturis canonicis

nusquam usque
:

adprae-

sens invenimus. Illud enlm
^

quod

dicit Esaias
ii,

«

Et comedel

2

Cor.

xiii, 4.

^

1

Cor. 11,2.

•'

Philip.

G.

DE PRINCIPIIS,
»

LIB.

IV.

Oo5
eis

sicut

foenum

{i>y;v*, »

id est

materiam, dicens de

qui in

suppliciis conslituti sunt,

materiam posuit pro

peccatis.

Sed

etsicubi in alio loco scriptum forte materioe

nomen

est, nussignifi-

quam,

ut ego arLitror,
nisi

hoc de quo nunc quaerimus

care invenietur,

tantummodo in Sapienlia qua? dicitur Salomonis, qui ulique liber non ab omnibus in auctoritate habetur. Ibi tamen scriptum invenimus hoc modo « Non » enim, inquUy deerat omnipotenti manui tuac quse creave:

»
»

rat

mundum

ex informi materia, immittere
vel feroces leones
^.

eis

muhitudi-

nem ursorum,

»

Quamphu^imi sane

putant rerum ipsam materiam significari in eo quod in prlncio Genesis scriptura est a
»

Moyse

:

«

In principio fecit Deus

coehim
sita

et

terram, terra autem erat invisibills et incompo-

»

\

aliud
care.

namque et incompositam terram non eis Moyses quam informem materiam visus est indiQuod si vere haec est materia, conslat exinde incon»

Invislbilem

vertiblha

non

esse initia

corporum.

Nam

hi qui

atomos, vel

€a quae in partes venire non possunt, vel ea quae in aequales
partes veniunt, vel

unum ahquod elementum rerum
nomen
materiae, id est

cor-

porahum

principia posuerunt,

quod

principahter materlam significat, inter principia statuere

non potuerunt. Neque enlm cum materiam subjlciunt omni corpori per omnia convertibllem substantiam vel mutabilem
vel divlsibllem, extra

quahtateseam secundum proprletatem

subjlcient.

Quibus etiam nos acquiescimus, qui omni genere
vel infectam dlci

abnuimus iugenitam

materiam debere,

se-

cundum

haec quae in prioribus prout potulmus ostcndlmus,

cum cum

eliam ex aqua, et terra, aere, vel calore, per diversa
proferri fructus; vel
in semetipsa

arborum genera diversos ostendlmus
invicem ac resolvi aliud
in allud
:

Ignem, aerem, aquam, terramque mutari

elementum mutua quadam

consanguinltate doculmus
*

sed et
'•'

cum
1,

de escis vel homiyo

Isai. X, 17.

2

Sap.

^i, iS.

Gfn.

i.

vii.

3o6

ORIGKNIS

iium vel animalium probavimus substantiam carnisexislere,
vel

humorem

seminis naluralis in carnem solidam ossaque

converti. Quae

omnia documento sunl quod substanlia corsit,

poralis permutabilis

et

ex omni in

omnem

deveniat qua-

litatem.

XXXIV. Verumtamen
nitur hoc

illud scire oportet,

quod nunquam
est

substantia sine qualitate subsistit, sed intellectu solo discer-

quod subjacet corporibus

et

quod capax

qua-

htatis, esse materia.

Quidam
enim
et

aUius ergo de his volentes in-

quirere, ausi sunt dicere,nihil aliudessenaturamcorpoream

quam

quahtates. Si

duritia et molhties,
est, his

caHdum
aulem

et

frigidum,
caeteris

humidum

aridum qualilas
nihil

vel

hujusmodi ampulatis

aHud

inlelhgitur subja-

cere, videbuntur quahtates esse omnia.

Unde et hi qui hcrc asserunt, asseverare conati sunt, ut quoniam omnes qui materiam infectam dicunt, quahtates a Deo factas esse confitentur, inveniatur per hoc etiam secundum ipsos nec materia esse infecla
:

siquidem quahtates

sint

omnia, quae utique

sine
tur.

contradictioneabomnibus a DeofactaeessepronuntianHi vero qui subjacenti cuidam materiae additas extrin-

secus quahtates volunt ostendere, hujuscemodi utuntur

exemphs;

verbi gratia

:

Paulus sine dubio aut tacet aut

lo-

quitur, aut vigilat aut dormit, vel certo

quodam

corporis

habitu consistit; aut enim sedet, aut

stat,

aut jacet. Haec

enim sunt hominibus accidentia,
inveniuntur.

sine quibus

nunquam fere

Nec tamen sensus noster manifeste de eo ahdefmit, sed
ita

quid

horum

eum

per haec intehigimus vel

consideramus, ut non omnino rationem status ejus com-

prehendamus,

vel in eo

quod

vigilat vel in
si

eo quod dormit,

aut in quo loquitur vel tacet, et

qua aha sunt quae acci-

dere necesse est hominibus. Si ergo quis

Paulum

sine his
ita et id

omnibus

esse consideret quae

possunt accidere,

quodsubjacet quis intelhgere sine quahtatibuspoterit.

Cum

»

DE PRINCIPIIS,

LI15.

IV.

So^

crgo sensus noster omni qualltate ab Inlellectu suo remota

ipsum subjacentiae
tur,
et ipsi

solius, ut ita dlxerim,

punctum contuevel

inhicret,

nequaqnam

resplciens ad mollltiem,

vel durlliem, vel

calldum, vel frl^Idum,

humidum,

vel

aridum subslantioe ; tunc slmulata quodammodo cogitatione,
his

omnibus qualltatibus nudam vldeblturintuerimaterlam.
Sed
fortasse requlret ahquls,
si

XXXV.

possumus etiam
hujus acci-

de Scrlpturls occasionem ahquam
dicitur a Propheta
y>

intelllgentiae

pere. Yidetur mihi tale aliquld signlficari in Psaimis, cuin
:

«

Imperfectum tuum viderunt oculi

mei*.

»

In quo videtur

mens Prophetae rerum
imperfectum Dei

initia intuitu

perspicaciore dlscutiens, et materiam sensu solo ac ratione
a qualitatibus dividens,

que

adjeclis qualltatibus intelllgitur

quod uticonsummatum. Sed in
sensisse,

llbro suo

Enoch Ita

ait

:

«

Ambulavi usque ad imperfectum,

quod Ipsum puto posse similiter intelligi, quod scilicet ambulaverit mens prophetae Perscrutans et disserens slngula quaeque rerum vislbilium usquequo ad princlpium venerlt
illud In

quo imperfectam materiam absque qualitatlbus perscriptum
:

viderit;

namque

est

in

eodem
»

libello,

dicente
ita

Enoch

«

Universas materias perspexi.

Quod

ulique

sentltur quasi,

Omnes

materlae divislones pervldl, quae ab
id est

una in singulas quasque diruptae sunt species,

homiquae

num,
in

vel

animallum,

vel coeli,

vel solis, vel

omnium
a

hoc mundo sunt. Post

haec,

jam omnia quae sunt
sit

Deo

facta esse, et nihil esse

quod factum non

praeter natuin su-

ram

Patris et Filii et Spiritus sancti, prout

potulmus

periorlbus demonstravimus; et

quod volens Deus, qui na-

tura bonus est, habere quibus benefaceret, et qui adeptls
beneficiis suis laelarentur, fecisset dignas creaturas, id est

quae
dicit.
*

eum

digne capere possent, quos et genuisse se fdios

Feclt autem omnia in

numero

ct

mensura. Nihil enim

Psal. cxxxviii, 16.

iiO.

5o8

ORIGENIS
vel slne fiae, vel sine

Deo

mensura

est.

Virtute enlm sua

omnia comprehendlt, et Ipse nullius creaturae sensu comprehensus est. Illa enlm natura soli slbl cognita est. Solus enim Pater novlt Flllum,
et solus Flllus novlt

Patrem,

et

solus Splritus sauctus perscrutatur etlam aUa Dei

(17).

Ooinis igltur creatura intra certum apud

eum numerum
nume-

mensuramque
rus, vel

distlnguitur, id est vel rationablllum
:

mensura materire corporaUs

ut

quoniam necesse

eral uti corporlbus intellectualem naturam, quae et

comhoc

mulabilis et convertlbllis deprehenditur ea ipsa conditione

qua

facta est

(quod enlm non

fuit, et

esse coepit, etiam

ipso naturae mutablHs designatur), Ideo nec substantlalem

habeat vel virtutem vel mahtlam, sed accldentem. Quoniam
ergo, ut dixlmus, mutablHs et convertlbilis erat natura rationabilis, ita ut

pro meritis etiam diverso corporis uteretur
necessarlum
fult ut si-

indumento

illius vel illlus qualitatls,

cut dlversilates praenoscebal Deus futuras vel

animarum

vel

virtutum spiritualium,

ita

etiam naturam corpoream faceret,

quae permutatione qualltatum in

omnia quae

res posceret
est

Condltoris arbitrlo mutaretur.

Quam

tamdiu necesse

permanere, quamdiu permanent ea qune indigent ejus indu-

mento semper autem erunt rationabiles naturai quae indigentindumento corporeo semper ergo erlt natura corporea
: :

cujus indumentls

utl

necesse est ratlonabiles creaturas

:

nisi

quis putet posse se ullls assertionlbus ostendere

quod

possit

natura rationabilis absque ullo corpore vltam degere. Sed

quam

dliricile slt, et

quam pene

Imposslbile intellectui nos-

tro, in superioribus singula disserentes ostendimus.

XXXVI.
videri
si

Puto sane operl huic nostro contrarlum non
breviter repetamus.

etlam de immortalitate rationabillum naturarum

quam possumus alicujus cum eo

Omnis

qui participat

qui ejusdem rei particeps est, sine dubio

unius substanlite est, uniusque naturae. Utputa

omnes

oculi

DE PRINCIPIIS,
lucis participant, et ideo

LIB.

IV.

OO9

omnes
sed

oculi qui de luce partict-

pant unius naturae sunt
oculus,

:

licet

omnis de luce participet

tamen quoniam alius acutius, alius obtusius videt, non omnis oculus ajqualiter de luce participat. Et rursum
:

omnis auditus voeem
tus unius naturae est
ditus
:

sonum recipit, et ideo omnis audiverum pro qualitate puri et sinceri auvel

unusquisque velocius audit, vel tardius. Transeamus

ergo ab bis sensibilibus exemplis ad intellectualium con-

lemplationem. Omnis mens quae de intellectuali luce participat,

cum omni mente

quae simili

modo de

intellectuali

luce participat, uniussine dubio debet esse naturae. Si ergo
coelestes virtutes intellectualis lucis, id est, divinae naturag,

per hoc quod sapientiae et sanctificationi participant, parti-

cipium sumunt,
tiae

et

humanae animse ejusdem
ita

lucis et sapien-

parlicipium sumpserunt, et

sunt unkis naturse ad

invicem uniusque substantiae. Incorruplae autem sunt et

immortales coelestes virtutes, immortalis sine dubio
corrupta
erit

et in-

etiam animae humanae substantia.

Non solum

autem, sed quoniam ipsa Patris

et Filii et Spiritus sancti

natura, cujus solius intellectualis lucis universa creatura

participium trahit, incorrupta est et aeterna, valde conse-

quens

et

necessarium est etiam

omnem

substantiam quse

aeternae illius naturae participium trahit,

perdurare etiam bo-

semper, et incorruptibilem esse
nitatis aeternitas

et oeternam, ut divinae

etiam in ea intelligatur,

dum

et aeterni sunt

hi qui ejus beneficia

consequuntur. Sed sicut percipiendae

lucis diversitas servata est in exemplis,

cum
:

vel obtusior
ita

vel acutior obtutus designatus est intuentis

etiam de

Patris el Filii et sancti Spiritus participatione servanda est

pro intensione sensus vel me«tis capacitate diversitas. Alioquin consideremus,
si

non etiam impium videtur ut mens
:

quae Dei capax est, substantialem recipiat interitum

tan-

quam hoc ipsum quod

intelligere

Deum

potest et sentire,

OIO
rion
ei

OKIGErslS

sufficere possit

ad perpetuitaiem, maxime cum,

etiamsi per negligentiam decidat
in se recipiat

mens ne pure et integre Deum, semper tamen habeat in se velul seintellectus,
in-

mina quaedam reparandi ac renovandi melioris

cum
quod
»
»

ad imaginem et similitudinem Dei qui creavit eum,

ierior

homo,
et

qui et rationalis dicitur, renovatur. Propter
dicit
:

Propheta

«

Reminiscentur

et

converteniur ad

Dominum omnes
ejus famih*ae

fines terrae, et
»

adorabunt in conspectu

omnes gentium*.

XXXVII.
dare
ei

Si quis vero

audet substantialem corruptionem
et

qui

secundum imaginem

simiHtudinem Dei

fac-

ius est, ut ego puto, etiam in
pietatis extendit
:

ipsum Filium Dei causam im-

est in Scripturis.

imago namque Dei etiam ipse appellatus Aut certe accuset, qui haec ita vuU, Scripad imaginem Dei factum esse cognoscunet manifeste divinae imaginis

iuraj auctoritatem, quas dicit

hominem

:

in

quo

lur indicia,

non per effigiem corporis quae corrumpitur,

sed per animi prudentiam, per justitiam, per moderatio-

nem, per virtulem, per sapientiam, per discipHnam, per

omnem

denique virtutum chorum, quae

cum Deo

insint per

substantiam, in homine possunt esse per industriam, et per

imitaiionem Dei, sicut et Dominus designat in Evangelio,
dicens
» »
:

«

Estote ergo misericordes sicut et Pater vester mi»

sericors est^;

et
»

:

«

Estote perfecli sicut et Pater vesler
ostenditur quod in

perfectus est\
hae

Unde evidenter
virtutes

Deo

quidem

omnes

semper sunt, nec unquam acce-

dere possunt aut recedere, ab hominibus vero paulatim et
singula^ quaeque conquiruntur.

Unde eliam consanguiniia:

tem quamdam per hsec habere videntur ad Deum ei cum Deus omnia noverit, et nihil eum rerum inteHectuaHum ex
se lateat (solus

enim Deus
Luc.

pater, et unigenitus FiHus ejus,
quae creavit,
v, 48,

et Spiriius sanctus
*

non solum eorum
VI, 56.

verum

Psal. xxii, 27. -—

2

'

MalUi.

DE
etiam
sui

PhllNCIPllS,

LIB.

IV.

3ll

scientiam 1onet),polest tamenet rationabilis

mens

proficiens a parvis ad majora, et a visibilibus ad invisibilia,

pervenire ad intellectum perfectiorem. Est enim in corpore
posita, et ex ipsis sensibilibus quae sunt corporea

ad

intel-

lectualia proficit.

Verum ne

cui videatur indecenter

dictum

insensibilia esse quae intellectualia sunt,

utemur exemplo
alio

sententiae
»

Salomonis dicentis
*. »

:

«

Sensum quoque divinum

invenies

In quo ostendit

non corporali sensu, sed

quodam quem divinum nominat, ea quae intellectualia sunt, requirenda. Hoc autem sensu nobis intuendum est etiam de
his singulis quae supra diximus, rationabilibus
;

et

hoc sensu

audienda sunt
bimus.

ista

quse loquimur, et consideranda quae scri-

Nam

divina natura, etiam taciti quae intra nos volhis

vamus, agnoscit. De

autem quae dixlmus,

vel

de

reli-

quis quae consequentia sunt,

secundum hanc formam quam
est.

supra exposuimus, sentiendum
^

Prov.

II,

5.

ORIGENIS

DE ORATIONE.
maxima sint et supra hominem posita, longoque intervallo caducam naturam nostram superent, imI.

Quae, quod

possibilia

comprehensu rationaU

et

mortaH generi sunt
homines
a

:

ea multa et
efFunditur

immensa
infinitae

gratia Dei quaj in
in

per
et ei

nos

gratiae

Deo minislrum Jesum

Ghristum
possibiHa.

cooperantem Spiritum, fiunt Dei voluntate
igltur impossibile slt

humanae naturae sapientiam acquirere qua omnia condita sunt ( Omnia enlm
juxta

Cum

Davidem

m sapientia

fecit

Deus*

)

id possibile

fit «

ex
qui

impossibiH per
» » » »

Dominum nostrum Jesum Ghristum
Deo

factus est nobis sapientia a
et

et justitia et sanctificalio

redemplio^. Quis enimhominumpoteritscireconsiHum
?

Dei

aut quis poterit cogitare quid velitDeus? Gogitatio-

nes enim

mortaHum

timidae et incertae providentiae nos-

» trae. » »

Gorpus enlm quod corrumpitur aggravat animam,
aestimamus quae in
^

et terrena inhabilatio deprimit

Et

difficile

sensum multa cogitantem. terra sunt. Quae autem in
Quis neget impossibile
in coeHs? Impossibile tafit
:

»

coeHs sunt quis invesligavit

? »

homini esse investigare quae sunt

men

istud

immensa Dei

gratia posslbile
is «

qui

enim ad

tertium coelum raptus est,
investigavit,
»

forte quae in trlbus coeHs essent

cum
*.

audlsset
»

arcana verba quae non Hcebat

homini loqui
1

Quis dicat posse hominem cognoscere
Cor.
i,

Psal. civ, 24.

2 1

3o.

^

Sap.

ix, i5, i4> »5, 16.

— ^2 Cor.

XII, 4-


DE ORATIOMi,
seiisum Domini
tur.... voluutate
*
I

O

? »

Sed

et
sui.

hoc Deus per Ghristum

largi-

Domini

Non etiam cum

eos docet vo-

luntatem ejus qui Dominus esse veHt, sed qui se in amicum
converterit
ut
»
»

eorum quorum ante Dominus
scit
:

erat.

Quin etiam

nemo

«

hominum
Dei

quye sunt hominis, nisi spiritus
ita et

hominis qui in ipso est
vit, nisi spiritus
^.

quae Dei sunt
si

nemo cogno-

nemo cognovit quae Dei sunt nisi spiritus Dei, impossibile est hominem cognoscere quae Dei sunt. Id tamen quomodo possibile fiat, attende.
»

Quod

«

Nos autem,
sunt nobis

iniiuit^

non spiritum

hujiis

mundi accepimus,
humanae sa-

»
» »

sed spiritum qui ex
:

Deo

est, ut

sciamus quae a Deo donata

quse et loquimur,

non

in doctis
»

pientiae verbis, sed in doctrina Spiritus^
II.

Dubitalis fortasse,

Ambrosi piissime

et laboriosissime,

tuque ornatissima et fortissima Tatiana, cui, ut
desiisse fieri muliebria

jam gaudeo, cur

ohm Sarae'*, tandem, cum nobis
iis

propositum
quae,

sit

de oralione dicere, hccc praefatus sim de

cum

sint impossibilia

hominibus, gralia Dei fiunt posesse ex his impossibihbus, quan-

sibilia.

Mihi videtur

unum

tum ad nostram attinet infirmitatem, omnem de oratione sermonem accurate et digne Deo tractare, ac perspicuum facere et docere quid et quomodo orandum sit, quae sint in
oratione dicenda Deo, quae sint temporibus tempora orationi opportuniora....

eum

qui propter

magnitudinem reve-

lationum verebaturne quis ipsum existimaret supra id quod
videret aut audiret ex ipso, confiteri se
esset
»

quomodo orandum

ignorare^
»

«

Nam

quid oremus, inqult, sicut oportet

nescimus*.

Necesse est autem non orare solum, sed et

orare sicut oportet, et orare qucd oportet.

Nam

etsi

quid

oporteatorare comprehendere potuerimus,
nisi illud slcut oportet
*
^
i

mancum

id erit,

adjunxerimus. Quid vero nobis pro12,
3

Cor.

II, lii.

2

Cor.

XII, G.

— Ibid. 11, — — Rom. vm, 26.
2
6

IbicJ. 12, i3.

^

Cen.

xviir, ii.

5l4

ORIGEMS

derit sicut oporlet oraic, ignorantibus quid orare oporleal ?

Horum
lionis

alteruni,
:

nempc

orare quod oportet, ipse est ora-

sermo

allerum, orare sicut oportct, status ipsius
gratia, haic sunt quae orare oportet
»
:

orantis est.
«

Exempli
ct

Petitc

magna,

parva adjicicntur vobis*.
»

Et
:

:

«

Petite

»
»

coelcstia, ct tcrrestria vobis adjicicntur.

Et

«

Oratc pro
messis ut

calumniantibus vos
mittat operarios in
tis

^.

»

Et

:

«

Rogatc
»

Dominum
Et
:

»
»

messcm suam^
»

«

Oratc ne intrefiat

in

tentationem^
vel sabbato

Et:
»

«

Orate ut non
:

fuga vestra

» »

in

hieme

\

Et

«

Oiantes autcm nolite mul-

tum loqui^; » et si quid his affine cst. Quomodo autem orandum sit « Volo autem viros orarc in omni loco lcvan» tes puras manus sine ira et disceptalionc. Sirailiteret mu:

» »

hercs in habilu

ornato cuni vcrecundia et sobrictate

ornantcs se, ct non in tortis crinibus, aut auro, aut margaaut vcste pretiosa
:

» ritis, »

scd quod dccet muiieres promit-

tentes pietatem per opera
:

bona \

r.

Modum

etiam orandi
altare, ct

nos illud docet
»

«

Si ergo ofFers

munus tuum ad

ibi

recordatus fucris quia fratcr tuus habetaliquid adverte
:

»
» »

sum

reHnque

ibi

munus tuum

ante altarc, et vade

prius reconciliari fratri tuo, et tunc vcnicns offeres

munus

tuum^

»

Nam quod
quam

majus Deo donum

a rationali natura

mitti polcst

suaveolcns scrmo orationis ab ea menlc

oblatae quaj nullius sibi maleolentis peccati conscia sit? Est
et illud
» »
»

de

modo quo

oportet orare

:

«

Nolite fraudare in-

vicem,

nisi fortc

cx consensu ad tempus, ut vacctis ora

tioni; et

iterum revertimini in idipsum, nc tcntel vos Sa-

tanas propter incontincntiam vestram

\

»

His eniui

modus

orationis debitus impeditur, nisi etiani
secreti de

illc

actus nuptialis

quo maxime
55.
20.

silere decet, ct rarius,

sedatiorcque
Luc. xxii,4o.
»

^

i MaUh. VI, MaUh. XXIV,

—2

I(j(.,„^

v,44.—

3

Idein,
Tiin.

ix, 58.

6

Id

VI, 7.

^

^

i

11,

8, 9, 10.

-

Malth.

v, 25.

^ 1

Cor.

VII, 5,

Dli

ORATIOM'.
fiat
:

3l5
is

aulmo ac mlnus Impolenll

cum

qui hic dicllur coii-

seasus dlscordlani anlml allectuum evanidam reddat, con-

sumatlncontinentlam, gaudentemque malls nostrls Satanam
prohibeat. Praeterea
«

quomodo

slt

orandum,
sl

et illud docet

:

Cuni
sus

stabitis

ad orandum, dimittite
»

quid habetls adver:

»
»

ahquem^

Et quod habet Paulus

«

Oinnls vlr orans

aut prophetans velato capite,deturpat caput

suum; omnis
Quae

» »

autem muHer orans aut prophetans non
turpat caput

velato capite, depra^bet.

suum ^,

»

Id

modum orandl
multo plura

cum

omnia

sclret Paulus, hisque

et a

Lege

et a Pro-

phetis et ab

Evangehca plenitudine depromers posset, et

varie slngula ac coplose exponere;

non modesta tantum
Quld oremus

mente sed veracl,vldens post hoec omnla quantum abslt quln
sclat
»

quid orandum

slt

sicut oportet, ait

:

«

sicut oportet

nesclmus^ «Idautem hulc sermonl subjunIlle

glt

unde defectus

supplerl posslt ei qul nescit quldem,

se

tamen exhlbere conatur dignum cujus defectus supplea-

tur. Ait
»

enlm

:

«

Ipse spirltus postulat

apud

Deum

gemitl-

bus Inenarrabillbus. Qui auteui scrutatur corda,
deslderet spirltus,
sanctis^.
»

scit

quid

»
» »

secundum Deum postulat pro Qulauteminbeatorum cordlbusclamat: «Abba
quia

pater%

»

spirltus, sciens

apprime eos qul ceclderunt aut

transgressl sunl, editis in

hoc tabernaculo gemitlbus ag-

gravarl magis
tulat

quam levarl, gemitibus inenarrabilibus posapud Deum, nostros ipse gemltus pro sua humanltate
in terra

ac mlserlcordla susclplens. Vldens autem pro sua sapientia
«

humillatam
litatls'
»

animam nostram

^

et

corpore humipostulat

»

conclusam, gemltlbus apud

Deum

non
sclli-

qulbuslibet, sed inenarrabilibus qulbusdam, affinibus
cct
IIIc
*

arcanorum verborum qua^ non Hcet hominl loqul^ » autem splritus non contentus postularc, intenslore ora«

Marc.

XI

,

-25.

IV, 6.

2

,

Cor.

^

l*sal. xi.iii, 25.

xi, 4,
'

-^-


111,

'

Roni.
21.

vm,
«
3,

26.


xii,

^

Ibid.—'' Gal.

Philip.

Cor.

/\.

5l6

ORIGENIS
iis,

tione utitur et superpostulat, pro

mea quidem
diceret
:

sententia,

qui superant, qualis erat Paulus
»

cum

«

Sed

in his
taii-

omnibus superamus^

»

Probabile est autem pro his

tum eum
»

orare qui nec tales sunt ut superent, nec tales
«

etiam ul vincantur,sed qui vincunt. Porro huic loco:

Quid
est

oremus

sicut oportet

nescimus

;

sed ipse spiritus postulat
»

»
«

pro nobis gemitibus inenarrabilibus^,

affinis

ille

:

Orabo
et

spiritu,
»

orabo et mente; psallam

spiritu,

psallam

Neque enim orare mens nostra potest nisi ante ipsam, eaque quasi audiente, oret Spiritus ut neque psaliere et modulato ac numeroso carmine consonantique voce laudare Patrem in Ghristo, nisi « spiritus qui omnia
»

mente^

:

»

scrutatur, etiam profunda Dei'^,

»

prius laudet et celebret
et,

eum

cujus profunda scrutatus est,

ut valuit, compre-

Equidem existimoquempiam e Jesu discipulis, cum sibi conscius esset quantum humana imbecillitas abesset a recto orandi modo; idque maxime cognovisset auditis dochendit.
tis et

magnis sermonibus quos Salvator habuerat

in sua
:

ad

Patrem oratione, Domino oratione completa
»
» »

dixisse

«

Do-

mine, doce nos orare, sicut
suos^.
est,
»

et

Joannes docuit discipulos
:

Omnis autem loci series sic habet cum esset in quodam loco orans, ut
discipulis

«

Et factum

cessavit, dixit

»

unus ex ejus

ad

eum Domine, doce
:

nos orare
igitur

»

sicut docuit et

Joannes discipulos suos

»

Anne

homo

legali innutritus disciplinae,

Propheticorum frequens

auditor

sermonumet insynagogis assiduus, utcumque orarc nesciebat, donec orantem quodam in loco Dominum vidisset? At hoc absurdum dictuest: orabat enim judaico more;
majore vero
videbat.
scientia indigere se in illum de oratione

locum

Quid autcm

ipse

Joannes discipulos suos de oraet

tione docebat
* 5

cum

ab Jerosolymis
26.

omni Judoea

et
iii,

omni
10.

Rom.

viii, 37.

2

Ihid.

^

i

Cor. xiv, i5.

^

Idem,

Luc.

XI, 1.

Dr.

ORATIONE.

Siy
?

reglone circa Jordanem venlrent, ut baptizarentur ab eo
Nisi

credamus eum, quod plus

esset

quam

prophela, vidissc
sit

clrca oratlonem nonnulla, qucc probabile

non

iis

qui

baptlzabantur omnlbus, sed qul se anle baptlsmum eru-

dlendos praebulssent, secreto Iradldlsse. Hujusmodi oratlones vere splrituales, orante In cordibus sanctorum Splritu,
plenae recondlta mirablllque doctrlna descrlptae sunt. In

primo
»
»

Regum
))

oratio Annae ex parle.

Hulc enim,

«

cum
corde

multlpllcaret preccs

coram Domino

et loqueretur in

suo*,

non opus

fult scrlptura.

In Psalmls autem psalmus
est;

decimus sextus Oratio David inscrlptus
Oratio pauperi, ciim anxlus fuerit

octogeslmus

nonus, Oratio Moysi liomini Dei; et centesimus primus,
et

in conspectu

Do-

mini

effuderit precem.

suam. QutC oratlones cum vere
de
quae In Ipsls promlt-

spiritu factae et recltafae orationes fuerint, etlam dlvinae saplentlae praeceptls plenae sunt, ut
ils

tuntur dlcl possit:
))

«

Quls saplens,et
»

Intelliget ista ? Intelll-

gens, et sciet haec

^?

Cum igitur tam difliciie sit de oratione
illumlnante Patre et prlmogenlto

dlsserere, ut opus

sit et

Verbo docente
(neque enim

et cooperante Splritu, ut

dlgnum

aliquld

tanto argumento intelligl ac dlci posslt, precor ut

homo

mihl tantum trlbuo ut orare In

me
;

spiritum

putem antequam oratio quld slt assecutus sim) precor, inquam, uberrlmam ac spirltualem nobis ejus cognilionem
dari, et aperiri descrlptas in Evangellis

oratlones. Itaque

jam de oratlone dicere
III.

instituamus....

nomen, quod equldem observarim, Ibi positum Invenlo, cum Jacob fratrls Esaii iram fugiens In Mesopotamlam pergeret juxta Isaac ac Rcbeccae monita. Sic autem habet locus ipse « Et vovit Jacob votum ( iv^/yjv ), » dicens Si fuerlt Dominus Deus mccum et custodierit me
s^x^/?
:

Prlmum

:

»

in via
*

hac per
I,

quam ambulo,
Ose. xiv, lo.

et dederit

mihi panem ad

1

Reg.

12.

2

5i8
})

ORIGENIS
et

vescendum,

vesllmenlum ad induendum, reversusque

))

luero prospere ad
in

doaium

patris

mei

:

erit

mihi Dominus

Deum, et lapis iste quem crexi in titulum vocabitur do» mus Dei, cunctorumque quae dederis mihi decinias offc» ram tibi....* » Ubi etiam notandum est nomen iv/-^? saepe aHo sensu accipi quam npoasv/^r^Cf de eo nempe qui cum voto ivyjfi ) taha se facturum promiltit, si taUa a Deo sit conse(
))

cutus. Ponitur

tamen

illud

vocabulum

et

consuelo loquendi

modo

(pro oratione), ut in Exodo haec invenimus post ra-

narum plagam quae inter decem est ordine secunda..... «Vocavit aulem PharaoMoysenet Aaron,et dixit eis:Orate
))

Dominum

ut auferat ranas a

me

et a

populo
»

meo

:

et di-

»

mittam populum ut

sacrificet

Domino^.

Si quis

autem,

eo quod Pharaonis
persuaserit

sit illa

vox orate (eu^aa^i),

dillicile sibl

eam
:

praeter

priorem voti significatlonem, etiam

consuetam orationis habere, observandum est quod sequitur Constitue « Dixitque Moyses ad Pharaonem et sic habet
:

» »
»

mihi quando deprecer pro

te et

pro servis

tuis et

pro po-

pulo tuo, ut abigantur ranae a te et a populo tuo et a do-

mibus

vesiris et

lantum

in

flumine remaneant\

»

Obser-

vavimus autem de sciniphibus, quae

tertla plaga fuit,

neque

Pharaonem orationem fieri postulare, neque Moysem orare^
At de muscis, quae quarta
:

fult, ait

:

«

Rogate pro
(

me^
)

»

Quando et ait Moyses « Egressus a te orabo » minum, et recedet rausca a Pharaone et a
»

su^op.at

Do-

servls ejus et

a
a

populo ejus cras.

»

Et paulopost
»

:

«Egressusque Moyses
et

»

Pharaone oravit

Deum ^

Rursus cum ad quintam

sextam plagam neque Pharao postulaverit orationem

fieri,

neque Moyses oraverit,ad septimam « misit Pharao et vocaPeccavl etiam nunc, » vit Moysen et Aaron dicens ad eos
:

»

Dominus
1
5

justus
20, 21

:

ego
22.

et
^

popukis meus impll. Orate igitur
Exod. vm,
8.

Cen. XX VIII,

,

^

Ibid. 28, 29.

Ibid. 9.

^

Ibid. 17.

•^

Ibid. M).

DK ORATIONE.
»

SlC)

Domlnuin
tetendit

:

et desinant lleri tonitrua ct
:

grando

et ignis*.

»

Et post pauca
»

«

Egressusque Moyses

a

Paraonc cx urbe,

manus ad Dominum; et cessaverunt lonitrua^. » Quare autem non dicatur « oravit, ut in, siiperioribus, scd » tetendit manus ad Dominum, » expendetur alibi opportunius.
»

Ad octavam plagam

ait

Pharao

:

«

Et rogate Domiistam. Egres»

num Deum veslrum, utauferat ame mortem
£ux^;?

»

susqueMoyses de conspectuPharaonisoravitDominum^
saepe

Diximus nomen

non

vulgari sensu accipi, ut de
:

Jacob vidimus. Sedet inLevitico «Locutus
»

est

Moysen dicens

:

Loquere

filiis

Lsrael et dices

Dominus ad ad eos Qui
:

» » »

votum
fuerit

fecerit et

spoponderit

Domino animam suam,

si

masculus

a

vicesimo anno usque ad sexagesimum
siclos argenti
:

»
» » »

annum, dabit quinquaginta sanctuarii \ » Et in Nmneris
ad ^loysen, dicens
eos
:

ad mensuram
est

«

Loculusque

Dominus
dices ad
ut sanc-

:

Loquere ad

filios Israel, et

\ ir sive muHer

cum

fecerint

votum

( iu^^/jv )

tificentur, et se voluerint

Domino

consecrare, a vino et
^ ;

»

omni quod inebriare potest abstinebunt
caput

»

et reliqua
:

dc

eo qui Nazaraeus dicebatur. Deinde post pauca
» »
»

«

Et sancest

tiflcabit

suum
»

in die

illa

qua sanctificalus
:

Do\
n

mino, dies voti ^
ejus qui vovit
:

Iterum post pauca

«

Et hoec

est lex

;

quacumque

die impleverit dies voti sui

Et paulopost
» » »

«

Et post haec bibet, qui vovit, vinum. Hoec

est lex ejus qui vovit,

quicumque
iis

Domino pro voto, absque secundum potentiam voti
legem
est

quae

munus suum invenerit manus ejus,
voverit
:

sui,

quod utique voverit juxta
«

»
» » »

puritatis

^

»

Et ad

fmem Numerorum
:

Et locutus
:

Moyses ad principcs tribuum filiorum
est

Israel, dicens

Hoc

verbum (juod praecepit Dominus Homo, quicumque voverit votum Domino, aut juravcrit juramentum,
'

Exod.

IX,

VI, i.

2j

2 ||,i(|.

c

Ibid. 11.

29.

^

1(1. X, ij.

'

Ihid. i3.

''

Lcv. xxvri,

1,

^

Num.

^

jfjj^i^ ^jj^

/

)

320
»

ORIGENIS
defiiiierit definitione
:

aut

de anima sua, non profanabit
ejus,
defi-

» » » » » » »

verbum suum omnia quaecumque exierint de ore faciet. Si autem voverit raulier votum Domino, aut
nierit definitioncm in

domo

patris sui in juventute sua, et

audierit pater ejus vota ejus et definitiones ejus quas de-

animam suam, et tacuerit pater ejus et stabunt omnia vota ejus; et omnes definitiones quas definivit adversus animam suam, manebunt ei*. » Et consefinivit

adversus

:

quenter nonnulla de ejusmodi foemina Lex proescribit. Ea-

dem
»
» »

significatione in Proverbiis scriptum est
:

:

«

Laqueus

viro cito quid ex propriis sanctificare
voverit, evenerit pcenitere
est
^. »

postea

enim quam
:

Et

in Ecclesiaste

«

Bonum
»

non vovere, quam vovere,
:

et

non reddere\
viri

Et in

Actibus Aposiolorum
»

«

Sunt nobis

quatuor votum

habentes super

se. »

IV. Alienum igitur a ratione mihi visum
e duobus quae
tinguere.
^'J/ji?

non

est

primum
hoc no-

nomine
et

significanlur e Scripluris dis-

Idem

et

de

npoasv/Yi

faciendum.

Nam

et

men

praeter

communem

consuetam acceptionem qua

saepe sumitur, ponitur etiam eo sensu

quo

solet h/ri usur«

pari in
»

iis

quae de

Anna dicuntur

in

primo Regum.
oravit

Et Heli

sacerdote sedente super sellam ante postes templi
mlni,

Do-

»
» » » »

cum esset Anna amaro animo, ad Dominum flens largiter, et votum
:

(

7Tpoo-/^ufaTo

vovit

(viu^aTo svxhv

)

dicens

Domine exercituum,
tuae, et

si

respiciens videris afflic-

tionem famulae
ancillae tuae,

recordatus mei fueris, nec oblitus
:

dederisque servae tuae sexum virilem
diebus
»

dabo

»
»

eum Domino omnibus

vitae ejus, et

novacula non

ascendet super caput ejus \

Posset tamen aliquis
:

non
hoc

improbabili ratione insistens his verbis
»

«

Oravit ad Domiilla fecit,

num
*

et

votum
ad

vovit,

»

dicere,
et

si

ulrumque
vovit,

est, oravit

Dominum

votum

vocem hanc
^*

npoa1

Num.

XXX, 2.

2

Pjov. XX, 25.

^

Eccl. v, 4-

i

Rpg«

'j

9» lo,

1.

DE ORATIONE.
^y;aTo Ibrlc pro oralione accipi qiiam vjyjrj

^2

1

nominare consue-

vimus; haec aulem verba

^rj^/To ij^^^v,

Levilico et in Numeris. Illud
»
»

enim

:

eodem sensu quo in « Dabo cum Domino
sed ejusmodi
:

omnibus diebus
per caput ejus,
»

vitae ejus, ct

novacula non ascendet sur.^-i^izxf/h,

proprie non est

{iMXr^
» »
»

votum, cujusmodi Jephte
:

vovit, ubi dicitur

«

Vo-

»

tum vovit Doraino dicens Si Iradideris fdios Ammon ia manus meas, quicumque primus fuerit egressus de foribus domus meae, mihique occurrerit revertenti cum pace a fdiis Ammon, eum holocaustum oiFeram Domino *. » V. Post haec si, ut jussistis, exponenda sunt eorum ar-

gumenta qui nihil precibus effici putant, ideoque superfluum esse dicunt orare; hoc quoque non rccusabimus pro
viribus prsestare,
(^^/'^'O

orationis

communius jam et simplicius acceplo nomine Est illa tam ignobilis opinio,

illuslribusque deslituta propugnatoribus, ut \ix inter eos

qui providcntiam admittunt, Deunique rebus praeficiunt
universis, reperiatur aliquis qui

oralionem repudiet. Est

enim
ipsi

haec sentenlia aut
esse

Deumque
testas

eorum qui omnino sine Deo sint, negent, aut qui nomiue tenus Deum ponant,

vero providentiam adimant.

Jam tamen
non

adversaria po-

cum

velit

impiissima quaeque dogmata Ghristi nomini
esse

praetexere doctrinaeque Filii Dei, etiam

orandum
ii

suadere quosdam potuit.

Gujus sententise duces

sunt

qui res sensibiles lollunt omnino, qui nec baptismo utuntur

nec Eucharistia, Scripturasque cavillationibus

suis detor-

quent, quasi non ejusmodi orationem velint, sed aliud sensu

longe diverso doceant. Hae autem possunt eorum esse rationes qui preces repudiant, et

tamen

Deum
:

universis prae-

esse dicunt et providentiam asserunt

neque enim nunc

propositum est eorum dicta excutere qui

Deum omnino

aut

providentiam tollunt. Deus omnia novit antequam
*

fiant,

Judic. XI, 3o.
VII.

21

i

.

022
jiec

ORIGENIS

quidquani

cum

existit

ideo priraum iimotescit
igitur

ipsi

quo J

existat quasi

non ante cognitum. Quid

opus

est pre-

ces ad

eum
? «

mittere qui antequam oremus scit quibus inScit

digeamus
»

enim Pater
*. »
«

coeleslis

quid opus

sit

nobis^

antequam petamus eum

^quum est autem eum qui el
diligitque
»

pater
»

omnium

et opifex est,

omnia quae sunt,et

nihil odit

eorum

quas fecit^,

salubriter quae ad singulos

attinenl^eliamsi
infantcs regit,

non orent,dispensare, patrismore qui cum non eorum preces expectat qui vel omnino

petere non possunt, vel prae inscitia saepe res utilibus op-

portunisque conlrarias capere volunt. Plus autem nos ho-

mines
a

a

Dei mente distamus

quam
est

ulla

puerorum

infanlia

mente parentum. Credibile

Deum

non piaevidere tan-

lum
tur

quae futura sunt, sed et praeordinare, nec

quidquam
igi-

accidere praeter ea quae ab ipso prius ordinala sunt. Ut
si

quis oriri solem precaretur, stultus haberetur,

cum

id suis eflici precibus peteret,

quod etiam
orasset,

sine preclbus

futurum erat

:

sic

amens

ille

foret qui propter

orationem

suam
erat.

fieri

putaret quod,

etsi
ille

Rursus ut

omnem

omnino futurum insaniam excederet qui, quod
non
sit et

sol in aestivo solstitio

molestus

adurat, precibus suis

putaret solem ad verna signa transferendum, ut ipse

compulal

moda fruatur aeris temperie commoda necessario accldunt
:

sic quae
si

humano

generi infieri

quis precibus

posse ne patiatur,
si
«

omnem
;

ille

superaverlt insaniam.
»

Quod

ahenati sunt peccatores a vulva,
«

et segregatus est jus-

tus
»
»
»

ex ulero matrls^

»

el

:

«

Cum nondum

nati fuissent,

aut ahquld boni egissent aut mali, ut

secundum

electio-

nem propositum

Dei maneret, non ex operibus, sed ex
:

vocanle dicitur, qula major serviet minori*

»

frustra pro

remisslone peccatorum oramus, aut ut splritum fortitudinis
*

Malth.
1 1

VI,

8.-2

Sap.

xi, 20.

^

Psal. lvji, 4. Galat.

i,

i5.

*

Udiii.

ix,

DE ORITIONK.
accipiaiiius, et
Si

5 25

omnia possimus confortanle nos CJiristo^
alienali

enim peccalores sunuis,

sumus

a vulva

:

si

ex

utero matris nostrae sumus segregati, optima quaeque nobis

eliam non orantibus occurrent. Quas enim preces obtulerat
Jacob, de quo, antequam nasceretur, praedictum est fore
ut superaret Esaii, ipsi quoque serviret fraler
gesserat Esaii ut odio haberetur
^

?

Quid impie
re-

nondum

natus ? Cur orat
si
«

Moyses, ut in octogesimo seplimo psalmo habetur,
» »

fugium ejus

cst

Deas antequara montes
»

fierent aut formain
In,

retur terra et orbis'

Sed
ante

et

de salvandis omnibus

Epistola ad Ephesios scriptum est, elegisse eos patrem
ipso^
»
B »

nempe

in Ciiristo,

«

mundi constitutlonem,

ut

essent sancti et immaculati in conspectu ejus in charitale.

Qui praedestinavit
Christum
in

eos in
»

adoptionem fihorum per Jesum
igltur

ipsum^.

Aut

ex

iis

ahquis est qui electi
potest ut excidat
:

sunt ante

mundi constilutionem, nec
;

fieri

ab

illa

electione

adeoque oratione hic non indiget

aut

electus

non
quos

est,

neque praedestinatus

;

isque frustra orat,

cum
«
»
»

ejus oratio vel milhes repetita exaudienda
praescivil

non

sit

:

Nam

Deus

et praidestinavit

conformes

fleri

imaginis ghtriae
et vocavit, et

Filii sui.

Quos autcm
^

praedeslinavit, hos

quos vocavit, hos

et justificavit;
»

quos au-

»

tem

justificavit, illos et glorificavit

Quid laborat Josias,
sint,

quid orando anxius est an ejus orationes exaudiendae

necne, multis ante generalionibus a Propheta nominatim

modo, sedet multis audientibus praedictum est? Quare autem Judesignatus, de quo quid facturus esset non praevisum

das orat, ut etiam oratio ejus
vidis

fiat in
sit

peccalum,

cum

a

Da-

temporibus praidictum

amittendum ab eo episco-

patum et ab altero accipicndum ejus loco'' ? Unde non convenit Deum, cum sit immutabilis et praevideat omnia, et
*

riiil. IV,

i3.

*

Rori). VIII, 29.

— —

2
*•

GoiH's. XXV,
Ps;il.
(:\ III,

5.3.

^

l*salrn, xc. i.

^"

Ephes.

i,

5.

7.
9.

1.

3'i4
snis firmltcr decrelis

Or.IGKiMS

inhcTreat, orarc

quasi aut voluntas

ejus oralione posse mutari putaretur, aut quasi
(lisposuerlt

non anle

omnia, sed singulorum expectct preces, obsc-

crare, ut propter preccs ita qua^que disponat prout oranti

convenit, tuncque ordinet
proeviderit.

quodrectum probaverit nec anle
hic ipsis verbis quae tuis ad
i*"

Ponam autem
Ea
sic

me

litteris inseruisti.

habent.
:

Si

Beus futurorum

prae-

scius est, et ipsa oportet lleri

vana

est oratio. 2" Si

omnla

juxta voluntatem Del fiunt, et stabiha sunt ipsius decreta,

nec quidquam eorum quas vult mutari potest
lio.

:

vana

est ora-

HiEC vero sunt quas ad objecla dissolvenda quae homi-

nem reddunt ad orandum
posse.

segniorem,

utih'ter

puto pra^miUi

VI.
tra,

Eorum

qua)

moventur quoedam motorem habent

ex-

ut quac

anima carent,

et habitu solo contlnentur, ut

etiam ea quae a natura vel ab anima moventur,

cum non
quae ha-

qua taha sunt moventur, sed eodem
bitu solo continenlur
:

modo

ac

illa

lapldes

enim

a lapicidina exclsi aut.

a radice h*gna, habltu solo continentur, et
tero.

moventur ab ex-

Imo

et Ipsa

anlmahum

corpora, et plantae qua5 ferri

possunt,

cum

ab ahquo transferuntur, non qua plantre aut

animalla transferuntur, sed perinde ac lapides aut llgna quoe
excisa crescere

jam ac nutriri non possunt ac si moveantur, cum fluxa sint omnla corpora, corrumpuntur, sequlturque is motus qui in corruptione fit. Secundus est eorum
:

ordo quae moventur ab inexistente natura aut anima
etiam ex se moverl dicunt
utuntur. Tertius est motus
dicitur.
ii

:

qure

qui magis proprle vocabuhs
:

animahum
si

qul

motus

a se ipsis

Eorum autem

quae ratlone uluntur

per se ipsa esse motum.
a se ipso abstulerimus,

Quod

ab

motum puto animaH motum ilhim
esse intelhgl

jam ne animal quidem

potest, sed simlle erit aut plantae quae a natura sola
tur, aut lapldi qui

move-

ab extero impelhtur.

Quod

si

quid pro-

Dli

On\TIOISE.

5'25
ipsuiii

priuiu sequatur uiolum,

cum

Id

dixernnus per so
est.

moveri, rationalc id essc necesse

Igitur qui nihil essc

volunt in noslra potestale, eos ineplissimum illud admitlere necesse est
:

primum nos animantes non
ita

esse, deindc

neque rationales, sed quasi ab exlero motos, neque nosmetipsos ullatenus movcntes,
ut ab
illo fieri

dlcenda sint
iis

quae facere credlmur. Prielerea atlendat aliquis
se sentit, et vldeat

qua3 in

an slne impudentia negare posslt se ipse

sum sum

velle, se

ipsum comedere,
Ut
Igitur

ipsum ambulare,

se ipalia

assentiri et quasllbet oplniones accipere, se
falsa.

ipsum

abnuere ut

quoedam

sententlae sunt quibus

nunquam adduci

poterlt

homo
;

ut assentiatur, quantumvis

multls probatlonlbus utatur, et quantumvls multa dlcat ad

persuadendum conqulslta slc (ieri non potest ut ita quisquam de rebus humanls sentiat, quasi nihil maneat in nosIra potestate.

Quis enlm ciedlt

nlhil

mente comprehendi
quaecumque tan-

posse, aut

ita vivit

ut de rebus omnibus,

famulum cum peccanlis servi speclem anlmo perceperlt? Quis fillum non accusat deblta parentlbus obsequla non reddentem? aut non queritur et viluperat quasi turpiter agentem mulierem adulteram? Vlm enim facit ipsa veritas et coglt, quantumIllai

dem

sint,

dubitet? Quls non increpat

vis cavillari libeat,
ferri,

impetu quodam

in laudes et in vituperia

quod vere

sit

allquld in nostra potestate, idque vel
sl

laude vel contumelia dignum. Igltur

nostrum servatur
vel

11-

berum arbitrium quo innumeris modis
ad
vltia, vel

ad virtutes

vel

ad ea quae decent,
vel

vel

ad ea quoe ab

officio ab:

errant,
csl

propendemus,
reliquls

ab iisdem decllnamus
slt,

necesse

hoc cum

antequam

Deo notum

esse a crea-

tione et constltutione

mundl qualc futurum

sll; et In

omni-

bus qua) pra;ordinavIt Deus, consequenlcr ut unumquodque
vidlt in nostra

fulurum poteslate, praeordlnasse etlam prout
molus, quld
Ipsi

cxiglt quilibet nostri arbitrli

debeat ex pro-

520

ORIGIvMS

videatia3 parte respondere, quid juxta

coDnexionem rerum

futurarum accidere

:

non quod

piaescientia Dei causa sit

eorum omnium
ponere
hsec

quoe futura sunt et quae proprio

motu

ar-

bitrioque nostro effecturi sumus. Etsi
liceat) futura

enim

(id

modo

sup-

Deus non cognosceret, non eo minus
:

sumus

elTecturi, haec volituri

rebus tamen id accidit

ex prcTscientia divina, ut ordine ad universi gubernatio-

nem orbisque

statum utilissimo disponantur singula quae in

nostra sunt potestate. Si ergo quodvis

eorum

quae nostri

sunt arbitrii cognitum est

ipsi,

ordinari a Providentia quid
ille

cuique pro dignitate conveniat, rationi congruit, et quid
aliquis oret,
velit,

quomodo

afFectussit,quid credat, quid sibi

fieri

praecognosci ; quo praecognito, tale aliquid consequen-

ter Providentia3 ordine

comprehendi

:

Hunc orantem

assi-

due, propter illam ipsam

quam

fundet orationem, exau-

hunc vero non exaudiam, aut quod indignus sit qui exaudiatur, aut quod ea petiturus sit quae nec ipsi capere cxpedit, nec me dare decet item propter hanc istius, verbi
diam
: :

gratia,

orationem ipsum non exaudiam, propter illam exau-

diam.

Quod

si

quis eo turbetur quod,
falli

cum

Dei de rebus

futuris praiscientia

hon possit, quasi necessitas rebus afferatur; huic respondendum hoc ipsum a Deo necessario cognosci, nempe illum hominem non necessario nec firmiter velle meliora, aut sic pejora voliturum, ut mutationis
in melius incapax futurus
sit.

Rursus haec,

ait

Deus,
sit

illo

oranle faciam; decet enim me,

cum nec

oraturus

in-

digne, neque negligenter circa orationem versaturus. Huic

cura aliquantulum oraverit,
»

«

superabundanter quam
:

petit

aut intelligit

%

»

illa

largiar

decet enim
petere

me

beneficiis

illum vincere et plura tribuere

quam

sit

capax. Htiic,

cum
*

talis

futurus

sit,

Angelum illum

niittam ministrum qui

ab hoc tempore
Ephes. m,
20.

saluti ejus collaborare incipiat, et

huc

us-

1)K

ORA.riONF.
illo

027
digniorem,

que

adslt

:

illi

islum, verbi gralia,
sit.

cum

ill(*

lioc mclior futurus

Ab hoc

nlio qui,

poslquam

se ex-

ccllcnliori tradiderit doctrinic, fractus erit et recurret

ad

terrena,oplimum illum adjutorem avertam; quo reccdente,
ut meruerit, pessima

quaedam haecce potestas, nacta occa

sionem ut
illa

ipsius insidietur ignaviae,

prompta

aderit, ct ad

pcccata provocabit,

cum

se ipse

paratum ad peccanputandus est qui

dum

pracbuerit. Sic itaque dicturus

ille

pracordinat omnia.

Amos

glgnct Josiam qui

non aemulabi-

tur patris peccata, sed hancce viam ad virtutem

ducentem
qui et
novi,

illorum ope qui

ipsi

aderunt nactus

vir

bonus

erit,-

altare subvertet a

Jeroboam male
Filius
iri

aedificatum.

Judam

cum

inter

homines

meus

versabltur,

bonum

initio fu-

lurum, at perversum
peccata,

deinde et in

humana decisurum
talia

quem
aliis

propterea aequum erit

quajdam

pati.

Hanc

praescientiam forte de omnibus, certe de Juda et

mysteriis

etiam Dei Filius habet, qui rerum futurarum

cvolutionem perspiciens, videt Judam et quae admissurus
est peccata
;

ita

ut haec

animo comprehendens, etiam ante
dixerit
:

natum Judam per Davidem
»

«

Deus, laudem

meam
:

ne tacueris*,

»

et reliqua.

Sciens itaque futura Deus et
sit

qualem contentionem habiturus

ad pietatem Paulus

Apud meipsum,

inquit,

ante initium rerum
istis

opificium aggrediar, ipsum seligam,et

cum mundi hominum salutis
commendabo,
initio in

adjutricibus simul ac natus erit potestatibus

segregans illum ex utero matris
juventute zelo

:

permitlamque

cum

ignorantia conjunclo agitatum, pielatis

praetextu eos persequi qui in Christum

meum

crediderint,

etcustodire vestimenta lapidantium

servummeumettestem

Stephanum^; utpost juvenilem pctulantiam, deinceps occa sione capta in meliora mutatus non glorietur coram me, sed
dicat
*
:

«

Non sum dignus

vocari Apostolus,

quoniam perse-

Psal. cvfii.

2

Yct. XXII, 20.

7>2H
»

ORIGENIS
»

cutus siim Ecclesiam Dei*;

sentiensqiie futura in

eum

Leneficia

mea

post suos in juventule pietatis specie lapsus,

addat

:

«

Gratia autem Dei

sum

id

quod sum^;

»

prohibilus-

(jue consciencia

eorum

quae,

cum adhuc

juvenis esset, ad-

versus Christum patravit, non exlollatur magnitudine reve-

lationum quas
VII.

meo

beneficio accepturus est^
ut sol

Ad

ea

autem quae objecta sunt de oratione

oriatur, haec dicenda. Est

quidem
»

ipse

suum et soli arbitrium, quando Deum cum hma laudat. Ait enim « Laudate
:

eum,
eum,

sol et luna^.

»

Sic et arbitrium

lunam
est
:

et

consequen-

ter steHas
»

omnes habere manifestum
lumen.
»

«

Laudate enim
aliquam

stelloB et

Ut igitur diximus nostro singulo-

rum
sic

qui in terra versamur arbitrio uti

Deum,

et in

lerrenarum rerum utilitatem convenienter
eliam existimandum est arbitrio
illo et

illa

ordinasse;

solis et lunae et

siderum

necessario

firmo et

stcbili et sapienle

usu ordinasse

ornatum

omnem coeli congruentesque universo siderum conQuod
si

versiones.

de

iis

qua3 a nostro arbitrio pendent,
iis

non

frustra oro,

multo minus de

qurc in arbitrio sunt coelesutilis

tium illorum siderum quorum ordinatus cursus rebus
est universis
test, certas
:

quanquam de
a

terrenis

quidem rebus
est,

dici po~

quasdnm

circumstantibus species immitti quae
aut

provocent id quod in nobis infirmum
deteriora, ut haec vel
illa

pronum ad
coelesti-

dicamus aut faciamus. In

bus vero quaenam potest immissa species ab eo cursu qui

mundo

ulilis est

avertere ac dimovere?

cum

singula etiam

citraharumce specierum causam ejusmodianimamhabeant
ralione compositam, et ejusmodi corpore aethereo purissi-

inoque utantur.
VIII. Praeterea

non absurdum eritutihujusmodi quodam
et

exemplo

ut

homines ad orandum impellamus,
libcri procreari

averlamus
nisi

ab oratione negligenda. Ut
^ j

non possunt
''

Cor. XV,

o.

2

ibid. lo.

^2 Gor.

xii, 7.

rsal. cxlviii, o.

Dli

ORATIO^E.

029

adhibita muliere eoque actu qui ad
ille

eam rem

ulilis esl; sic

aliquis liacc vel

illa

iion accipiet nisi sic oraverit

hoc

af-

iectus

modo, hac

fide, et nisi

hanc anle orationem vitam

duxerit. Itaque

non

est

lenda, nec de terrenis

multum loquendum, non exigua perogandum nec cum ira aut animo
:

perturbato ad orationem accedendum. Sed neque sine puritate intelligcre licct

quomodo

quis oralioni vacare possit,
nisi

nec remissionem peccatorum potest orans consequi
corde remiserit
fratri illalae

ex

veniam

injuriae postulanti.

Jam

quod oranlem eo quo oportet modo

vel

ad id pro viribus

properantem adjuvet, multis arbitror modis evenire posse.

Ac primum quldem omnlno
mente
statum
intentus, per
ita se

utile erit si quis

ad orandum

ipsum quem inter orandum habebit
astet et

composuerit quasi qui Deo

cum

ipso

loqualur tanquam insplciente ac praesente. Sicut enlm certae

quaedam imagines rerum memoria
cogltatlones quae oboriuntur

repetilte eas inquinant

cum

illae

specles

anlmo obver-

santur

:

eodem modo

credlbile est utilem esse recordatio-

nem Dei

qui praesens est, quique

motus animae omnes etiam

penilissimosdeprehendlt;
prajscnll, Insplcienti, et

dum se illa componlt, uttanquam ad omnem mentem pervenlenti plaenlm sup-

ceat

ei

qui examinat corda et scrutatur renes. Ut

ponamus nullam allam ulililatem accessuram el qui sic menlem ad oratlonem composuerit, non modicum fructum capere intelllgendus est qui Ipso oratlonls tempore
composuerit.
averlat, quot
ita se pie

Hoc

vero

si

frequenter

fiat,

quot a peccatis
ii

ad virtutes impellat, experientia norunt

qui

oralioni se assldue dediderunt. Si
viri

enim cordati sapientisque
impetus sa^pe retar-

recordarl ejusque speciem mente revolvere, aemulatlone
in deteriora

nos provocat, nostrosque
dat
:

quanto magis Dci

omnium

parentis orationi conjuncta

recordatlo cos adjuvat qui slbi persuaserint praesenli se ac
audlenil

Deo

et aslarc cl loqui.

55o

ORIGLMS

IX. VerLUuea quae dicta sunl, divlnis Scripluris probanda
sunt hoc
tas

modo

:

oportet oranteni levare puras manus, accep-

omnibus

injurias remittendo,

omnemque ex animo
sit iratus.

ita

perturbationem ejiciendo, ut nemini
nis cogitationibus

Item ne

alie-

mens

offuscetur, oportet orationis

tem-

pore eorum

omnium

oblivisci quai ab oratione aliena sunt.

Quem
» »

animi statum quis dubitel felicissimum esse, ut docet
:

Paulus in prima ad Timotheum Epistola dicens
viros orare in

«

Voloergo
ira et

omni
»

loco, levantes puras
praeterea,

disceptalione^

Mulierem

manus sine maxime cum

orat,

oportet compositam et ornatam esse animo et corpore, at-

que, imprimis

cum
:

orat,

Deum

revereri, ac

omnem

intem-

perantemmullebremque recordationem ex animte praecipua
parte expellere
ornari vero

non

in torlis crinibus et

auro

et margaritis aut veste pretlosa, sed quibus decet

muHerem

pletatem promittentem ornari. Miror aulem

si

quis dubitet

Leatam

vel

ex

illa

sola

mentis habitudine praedicare mulie:

rem
»

qua3 se talem ad orationem exhibuerit
:

quod

in

eadem

Epistola docuit Paulus hls verbis
bitu ornato

«

Similiter el mulieres in ha-

cum

verecundia et sobrietate ornantes se, non

»
»
»

in tortis crlnibus aut

auro et margaritis et veste pretiosa

:

sed quod decet mulieres promlttentes pietatem per bona
opera^.
»

Quin et David propheta multa alia dicit habere sanctum virum orantem quae non importune apponemus,
:

quo magis appareat utillsslmus
llgatur, habitus et

esse, vel

si

solus adesse intelilllus

ad orandum apparatus
:

qui se totum

Deo commiserit.
»

Ait ergo

«

Ad te

levavi oculos

meos, qui

habitas in ccells^; et:

Ad

te levavi

animam meam^D^eus*.»
jam
terrenis

Cum

enim mentis

oculi sic elevati sunt ut

non

immorentur, nec eorum quag materia constant speciebus
impleantur, suntque adeo sublimes, ut corruptibiliaquajque
despiciant, eique uni vacent ut
* 1

Deum

cogitent, audlentem-

Tim.

iij

8.

2

l\)n\,

c),

s

Psal. cxxii,

i.

''

Psal. xxiv, i.

DK ORITIONK.
f(iic

.),M
:

rcvereiiter ac
(irofecerint

modesle alIo([uanlur
oculi,
«

quidni plurlmum

jam
»

illi

revelata facie gloriani

Domini
ef-

speculantes, et in

eamdem imaginem
»

transformati a clari-

»

tate in claritatem*?

Tunc enim

divinioris

cujusdam
:

fluxum
»

intelligentiac particip.mt, ut

ex his liquet

«Signavero
se-

tuni esl super nos

lumen

vultus tui,
a

Domine^

»

Jam

anima elcvata, splritum secuta,
cent

corpore scgrcgata, nec
illa

cuta tantum spirltum, sed et in ipsum mutata (quod
:

do-

animam meam» quidni deposita animcC natura spiritualis efliciatur? Quod si praeclara res est injuriarum oblivio, adeo ut omnis in ea Lex quasi compendlo contlneatur juxta Jeremlam prophetam, cum ait: «Nonhajc
«

Ad te

levavi

)

» »

mandavi patribus
:

vestris exeuntlbus

de /Egypto, sed hoc
in

mandavi Unusquisque proxinio suo
recordetur^
:

cordeinjurlam non
injuriarum obli-

»

»

ad oralionem vero

cum
sl

vione accedentes custodimus Servatoris prisceptum dicentis
»
:

«

Cum stabitls
^

ad orandum, dlmittlte
:

quld habetls adsic affecti

versus allquem

»perspicuum

est nos

quando

stamus ad orandum, optlma jam esse consecutos.

X. Atque h.TC ex

illa

dicta sunt hypothesi etsi nihil aliud
si

ex oratione nostra sequeretur, optlma tamen nos lucrari

quomodo

oporteat orare Intellexerimus, et re adimpleveriest

mus. IManifestum

eum

qui sic orat,

dum adhuc

loquitur,

exaudientis virtuti attendentem, audlturum esse Illud: Ecce

adsum, deposita ante orationem omni de providentla anxietate. Hoc enim illa sibi volunt « Sl abstuleris a te colliga:

manuum extensionem, et verbum murmuratio» nam qui omnlbus acquiescit quae flunt, is ab omni » nis vinculo liber est, nec unquam extendlt manus in Deum om»

tlonem, et
^
:

nia quae vult

ad nostram exercilatlonem ordinantem

:

sed

ncc occultis quidem cogltationlbus murmurat, neque voce
1

2

Gor.

iit,

ult.

'

Marc.

XI, 2.5.


'

•^

l\sal. iv, -.

^

Jer(-ni. vii, 22, 23.

Zach.

vii, 9.

Isai. r.viii, 9.

009.
cjuae

ORIGEiMS

quemadinodum more nequam servorum imperata domlnorum noii palam incusan tium, murmurant ii qui voce et tota anima de his qua3 acab liominibus audiri possit
:

cidunt raaledicere providentia3 non audent quidem, sed videntur ipsum etiam

omnium Dominum

id celare velle

quod impalienter
citur
))

ferunt. Et

hoc esse puto quod
ei,

in

Job

di-

:

«

In omnibus his quas acciderunt

nihil peccavit

Job

labiis

coram Domino
sit
:

*

:

»

cum

de tentatione quae

praeei,

cesserat scriptum
»

«

In omnibus his quae acciderunt
»

nihil peccavit

Job coram Domino.

Prajceptum autem
:

quo
»

id fieri velatur, in

Deuteronomio
in

sic ait

«

Attende ne

fiat

verbum occultum

corde tuo iniquitas, dicens, Ap-

»

propiat annus septimus^,» et reUqua. Igitur qui sic ora-

verit,

cum
»

tot
«

commiscerl
»

jam commoda perceperit, magis idoneus fit Spiritui Domini qui replevit orbem terraait

rum^;

eique qui terram totam ac coehim implet et per
sic
:

Prophetam
»

«Numquid non coelum
»

et

terram ego

impleo, dicit Dominus''?

Prasterea per proedictam puri-

talem etiam particeps
stat in

erit orationis

Verbi Dei quod etiam

medio eorum qui ipsum non agnoscunt, nec cujusprecibus deest, et
orat. Pontifex est

quam

cum

eo cujus mediator est una
et

Patrem
tatur

enim oblationum nostrarum
;

apud

Patrem advocatus

FiHus Dei

orat pro orantibus, exhorhis oraverit, quasi
;

cum

exhortanlibus.

Non tamen pro

pro famiharibus, qui per ipsum assidue non orant

neque

eorum, quasi jam suoram, palronuserit apud
obediunt praeceptis ab ipso
et
» »

Deum qui non

tradltis,

oportere semper orare
:

non

deficere.

Scriptum

est

enim

«

Dlcebat autem et paet
»

rabolam ad
delicere
:

illos,

quoniam oportet semper orare
In
:

non

Judex quldam crat
iis

quadam
«

civltate
illos
:

%

et rc-

hqua. Item in
^

quae pra^cedunt
10.

Et
3

ait

ad
1,

Quis ves-

Job,
^

1

,

22, ot
1.

II,

2

Dcul. XV,

9.

~

Sap.

7.

''

Jor. xxiii, 24.

Luc.xviii,

J

DK ORATIONE.
»

335

Irum
dicet

liabeLIt
illi
:

amicum,

et ibit

ad illum media nocto, et
tres

»
»

Amice, commoda mihi
via

panes, quoniam

amicus meus venit de

ad me, et non habeo quod po:

»
»

nam

ante illum*.

»

Et paulopost

«

Dico vobis,
sit,

etsi

non

dabit ilH surgens eo

quod amicus

ejus

propter impro-

»
»

bilatem tamen ejus surget, et dabit
necessarios.
»

iUi

quotquot habet

Ecquis eorum qui

ori

Ghristi veracissimo
:

credunt, ad impigre orandum non accendatur his verbis
«

Petite, et dabitur vobis;

omnis enim qui

petit accipit

^

Bonus enim Pater panem vivum petentibus nobis,

nodi au-

tem lapidem, quem adversarius
ejus

vult et Jesu et discipuhs

cibum
«

fieri,

dat

iis

qui spirllum adoptionis ab ipso accoelo

ceperunt.
»

Dat etlam Pater bonum datum pkiens e
»

petentibus se^

XI. Neque vero Pontifex solus orat cuai
sed et Angeh, qui magis gaudent
» » «

rite

orantibus,

in coelo

super uno pec-

catore poenitentiam agente
justis qui

quam

super nonaginta
^
:

novem

non indlgent poenitentia

»

sanctorum item qui

jam dormierunt animoe. Quae inde patent quod Raphael obtulcrit

Deo

rationabile

obsequium Tobiai
«

et Sarrne.

(Nam

post utriusque orationem
»

exaudita est, inqult Scriptura,

deprecalio utrorumque coram gloria magni Raphacl, et

»

missus est ad sanandum ambos
aperit quid ex

^. »

Quin

et ipse

Raphael
nurus

cum
»

mandato Dei erga utrumque tanquam
:

Angelus

pra3stiterit, ait

«

Et nunc quando

orasti tu et

tua Sarra, ego obtuli

memoriale orationis
:

vestrae

coram

»
»

Sancto^

.

»

Et post pauca

«

Ego sum Raphael unus ex sepet ingre»

tem Angclis qui olTerunt oraliones sanctorum
diuntur in conspectu glorioe Sancti.

»

Itaque juxta Raphae-

lis
»

sermonem

:

«

Bonum

oratio

cum

jejunio et cleemosyna
in

et justitia '.)
*

»

Item quod Jeremias, ut
Ibid. 9.

Macchabseorum
7.

24-

Liic. XI, 5.
^

—2

—3

I|,i,!.

,5.

td. XII, 12.

_

4

Idcin, xv,

5

Tol). in,

"

Ibid. 8.

354
libris
))

OIUGENIS

habetur,

«

apparuerit canitie et gloria eximius,
et

ita

ut

mirabilis
illura,

quaidam

maximi decoris

fuerit pra^stantia circa

»

extenderilque dexteram et dederit JudsB gladium
:

«aureum*
obierat
))

»

de quo testatus est alius sanctus qui anle
est qui

:

«

Hic

multum

orat pro populo et sancta
»

clvitate,
in

Jeremias propheta Dei.
vita

Etenim absurdum
sint visuri,

est

cum

hac

per speculum tantum et in aenigmate sancti

videant, in futura

autem

facie

ad faciem

non

idem proportione quadam de rehquis existimare virtutibus, maxime cum ibi perficiantur quas comparantur in hac vita.

Una autem

e praecipuis virtutibus juxta

divinum serraonem
sancli

est charitas in

proximum, quam
in

ii

qui

jam dormierunt

multo magis

in eos qui in vita militant,

habere putandi sunt,

quam

ii

qui

etiamnum

humana

sunt infirmilate imbeciliilud

liorumque pugnam adjuvant; neque enim hic tantum
per fraternara charitatem impletur
»
»
:

«

Si quid patitur
:

unum

membrura, corapatiuntur omnia merabra sive gloriatur unum raerabrum, congaudent omnia merabra ^; » nam et
qui ex hac vita excesserunt dicere
:

eorum decet charitatem
«
»

Soliicitudo omniura ecclesiarura. Quis infirmatur, et ego

non infirmor? quis scandah'zatur,

et

ego non uror^?»

maxime cum Christus professus sit in quohbet se sanctorum infirmo infirmum esse; pariterque et in carcere esse,
et

nudum

et hospitera, et esurire et sitire.

Quis enim igno-

rat, qui

niodo

Evangehum

legerit,

ad

se referre
?

Ghristum
«

quce credentibus accidunt, et propria reputare
»

Si

Angeh

Dei accesserunt ad Jeaum, et ministrabant ei \ » nec hoc ministerium ad breve tempus corporea^ Christi inter horaines conversationis, et cum adhuc erat in medio credentium,

non ut recumbens, sed ut ministrans % Angelos prsestitisse pulandum est quot Angelcs verisiraile est ipsi coUigere li:

1

2
'•>

Mac.

XV, i3.

2

1

Cor.

xii, 26.

— ^2 Coi.

xi, 28.

^'

jMallh. iv,

1

1.

Luc

XXII, 27.

DK ORATIONli.
lios Israol singillalim volenti, et

355

eos congregare qui ex dis-

persionc suut, servantique limenles alque invocantes, ministrare et amplius etiam

quam
;

Apostolos collaborare augendoB

Ecclesia) et multiplicanda?

adco ut Angelos ecclesiis quos-

dam

praeesse

Joannes

in

Apocalypsi dicat*? Neque enim

frustra Angeli Dei

ascendunt et descendunt supcr Filium
Illi

hominis^,illuslratis scicnlia^ luce oculis perspicui.

igitur

ipso orationis tempore, ab eo qui orat quibus ipse indigeat

admonili,quaepossunt,velutigeneraliacceptomandato,perficiunt.

Ulendum etiam ejusmodi

similitudine

quo demons-

tretur magis quid intelligamus.

Fingamus

aigroto pro salute

deprecanti

medicum

adesse

juslitia^

studiosum, scientem
ille

etiam quo paclo mederi oporteat morbo cujus causa
fundit preces
:

perspicuum
iri,

est

eum ad

illum qui orat sanan-

dum
Deo

impulsuQi
in

suspicantem forte non vane, hoc ipsum

animo

esse,

cum

illius

preces exaudicrit qui a
aliqnis qui rebus

morbo

libprari postulat.
cessariis

Aut eorum

ad vitam ne-

abundant, isque
pro
est
iis

liberalis

pauperis orationem au:

diat

Deum

quibus indiget deprecanlis

hunc etiam

manifestum

votum pauperis impleturum, quasi paternae divinse voluntatis ministrum. Deus enim est qui orationis temporc ulrumque in eumdem adduxit locum et qui oral,
et qui praebere polest

nec prae animi

liberalitate valet

harum
fiunt,
capilli

rerum indigenlem contemnere. Ut
non casu
»

igitur haec

cum
«

fieri

putanda sunt,

cum
»

is

cui

sanctorum

capilis

omnes numerati sunt%

ad ipsum oralionis lemfideliter:

pus apte conjungat attentumque praebeat egenli

quc deprecanti eum qui
sic

sui minister bencficii futurus sit

existimandum

est

conjungi aliquando inspectores Deiet praesentes eflici huic alicui oranti,

que ministros Angelos

ut in ea conspirent qu.'c qui orat postulaverit.

Scd

et unius-

cujusque Angclus, eliam eorum qui in Ecclesia
1

pusilli sunt,

Apocal.

I, 2c), <;t

II

,

I.

2

Joan.

i

,

52.

•'

MaUh.

x, 3i.

556
«

ORIGENIS

seniper videns facieni Patris qui in coelis est

\» Deique
et

conditoris nostri divinitatem inspiciens, orat
iis

nobiscum

quae petimus

quantum

potest

fieri

collaborat.
ipsis

XII. Praeter haec quae virtute plena sunt, arbitror
verbis oratioriis sanctorum,
ritu et

maxime cum

orantes orant spi-

mente, inesse divinam virtutem quae luce ab orantis

cogitatione exorta ex ipsiusque ore emissa, spirituale extin-

guat virus quod adversariae potestates

mis qui orare negligunt, nec id

eorum instillant aniobservant quod Paulus con:

sequenler ad Christi monita dicit
»

«

Sine intermissione

orate^.

»

Scientia enim, ratio aut fides emitlit ab orantis

sancti aninia

quoddam

veluli

telum, quod ad perniciem

usque

et interilum vuhieret inimicos

Deo

spiritus qui nos
virlutis actus

peccati laqueis irretire cupiunt. Porro

cum

pra^ceptaque adimpleta in orationis partem veniant,ille sine
intermissione orat, qui debitis operibus orationem jungit,

orationique convenientes actiones

:

istudenim, Sine inter-

mlssione

oratej,

hoc

luio

modo
esse

ut praeceptum possibileposviri sancti

sumus accipere, nempe
etiam pars
sit

si

dixerimus tolam

vitam

unam aliquam magnam

continuam orationem, cujus

quae solet oratio vocari, et quai
:

non minus
manifes-

quam ter quaque die fieri debet quod ex Daniele lum est, qui tanto sibi periculo impendente tribus
bus per diem orabat^ Et Petrus
»
«

tempori-

ascendens in superiora ut

horam sextam, cum vidit ex coelo descendens » vas quatuor initiis submitti ^, » mediam e tribus orationem exhibet quam et antc illum David commemoraverat «Mane mane astabo tibi et videbo ^. » » exaudies vocem meam
oraret circa
: :

Ultima quoque ostenditur his verbis
»

:

«

Elevatio

manuum

mearum

sacrificium vespertinum^»

Sed neque

noctis tem-

pus sine hoc orationis genere recte transigemus,
*

cum David
''

Matth. xvin
Psal. V, 4-

*

,

lo.
^

^

i

Thess. v, 17.
2.

3

Dan.

vi, i5.

Act. x,

9.

Psal. cxi.,

:

DI-

ORATIONE.
tibi

oS^
super

dicat
»

:

«

Medla nocle surgebam ad confilendum
*; » et

judicia justitiae tuae

Paulus

in

Actibus Aposlolorum

dicatur Philippis media nocle

cum

Slla orassc et laudasse

Deum,

ila

ut audirent eos, qui in custodia erant^.
si

XIII.

Quod

Jcsus orat nec orat frustra, sed per oraforte

tionem petita consequitur, sine oratione
rus
»
:

non acceplu:

quis

nostrum orare negligat
Lucas autem

?

Ait

enim Marcus

«

Et

diluculo valde surgens, egressus abiit in desertum locum,

» »
»

ibique orabat^

»

:

«

Et factum est

cum

esset

quodam loco ejus ad eum \* »
in

orans, ut cessavit, dixit unus ex discipulis
et alibi
:

«

Et erat pernoctans in orationc

»

Dei

^. »

Joannes vero orationem ejus describit
in

cum

ait

:

«Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis
» »

coelum

dixit

Pater, venit hora, clarifica Filium
rificet te

tuum,

ut Filius tuus cja-

^

»

Et

illud

:

«

Sciebam quia semper

me

audis

\

»

a

Domino

dictuna, et ab

eodem

Evangelista conscriptum,

ostendit

eum

qui semper orat, semper exaudiri.

Quid

est

autem necesse eos recensere qui quod ut oportet orarent, maxima a Deo beneficia consecuti sunt; cum facile cuique
sit

plura

sibi e

Scripturis seligere?

Anna enim Samuelis

illius

qui Moysi connumeratus est, generationi ministravit,

quia

cum non

pareret, credidit et oravlt ad

Dominum ^

Ezechias autem
Isaia se

cum liberis adhuc careret accepissetque ab
et in Servatoris

moriturum, oravit

genealogiam ad-

missus est^
populus,

Jam uno edicto insidiisque Anian periturus erat cum Mardochaii et Esther oratio jejunio conjuncta
laetitiae

exaudita est, et praeter festa a Moyse conslituta, Mardochai-

cum

populo peperit

diem. Judlth sanctis oblalis pre-

Holopherncm Deo adjuvante superavit, et una llebraeorum fcemina labem domui Nabuchodonosoris inussit*".
cibus
*

Psal. cxviii,G:i.
VI,

2 ^j-t 1.

xvi,

?..5.

•'

Marr.

i, 55.

5

Id.

12.—
Vli.

6

XX,

?..

Joan.xvii,

7

Id. xt, 42.

^"

Luc.

xi, i.

s

Jciom. xv,

i.— 94
22

Ue^.

*° Ju(lit{i. xiii, 9.

i

»

558

ORIGEiMS
stint,

Ananias, Azarias, et Misael exauditi

meruerunlquc

ventum
lur^.

roris flantem ignisque vires cohibenlem acclperc*.

In Babylonico lacco leonum ora Daniclis preclbus obturan-

Jonas

cum

e vcntre ccli a

quo deglutilus

erat, exaudiri

non

desperasset, egressus indc, prophelicam ad Ninivitas
feliciter absolvit.
si

legationem prius inchoatam

Quanta vero
his referre

sunt quae unusquisque nostrum,

modo

grato animo me-

mor acceptorum beneficiorum
velit, poterit

iaudes

Deo pro

enarrare? Animac enim quaj diu sine prole

manserunt, deprehensa ejus partis sterlhtate qu:e princeps
in ipsls esse debet,

mentisque orbitate, a Spiritu sancto per

assiduam orationem veluti gravidata3, salutares sermones
verltatisque cognitione plenos generarunt.

Quot eliam op-

pugnantlbus nos saepe multis adversae potestalis milllbus,
divinaque nos dejlcere spe volentlbus, hostes prostrati sunt
t

Confidimus enim quia
»

«

hi in currlbus el hi in equis, nos

nomine Domini Dei noslri^ » invocantes videmus iHud verum « Fallax equus ad sahitem. » Sed et priuciautem
in
;

pem

mllltiaj adversarii,

fallacem et probabilem

sermonem

qui multis etiam
injicit, ille

eorum

qui credldisse putantur terrorem

jugulat saepe qui Dei laudlbus confidlt; Judlth

enlm laudem interpretantur. Quot sunt qui cum in tenlationes incidissent superatu dlfficiles et flamma qualibet ardenliores, nlhll ab ipsis passi sunt, sed
illaesi

evaserunt om-

minlmo quidem ab odore inimici ignis accepto damno? Quid necesse est et alia commemorare, quotque belluis in nos efTeratis, malignls inquam splritibus, homininino, ne

busque

saevls

occurrenles,

eorum

saepe preclbus suis ora

obstruxerunt,
his

cum

ne admovere quldem dentes potuerint
effeclis.

(membris) nostris Ghristi membris
«

Saepe enim

pro quollbel sanctorum
»

molas leonum confreglt Dominus,

et
*

ad nihilum devenerunt tanquam aqua decurrens*.
III,

D:in.

5o.

^ Irl.

vi, 21.

"^

Psal. xix, 8.

^

Psal. lvii, 7.

DE ORATIONE.
Soepe cliam novimus divinorum

5i^9

mandatorum

fugitivos, a

morte principio dcvictos
tanto servatos esse malo,
linerct, salvari
»

et deglutitos, per pnenitentiam a

cum
:

etsi

jam eos venlre mors con:

tamen possc non desperaverint
et riu^sum abstulit

«

Devoravit

enim mors proevalens

Deus

omnem

»

lacrymam ab omni

fiicie*. » Ila^c

post

eorum enumcratio-

nem

quil)us profccit oralio, mihi dicenda necessario visa

sunt, avertenli eos qui splrilualem in Ghristo vitam deside-

rant ab exiguis et terrenis rebus oratione petendis, et ad

mystica

quorum

hasc qucC pricdixi imagiues erant, scriplio-

nis islius leclores adhortanli.

Omnls enim de

praediclis spi-

ritualibus mysticisque rebus oratio

semper ab eo

perficilur

qui

non secundum carnem

^

militat, sed spiritu facla car-

nis^ mortihcat, plurisque facit ea qua; anagogicus scnsus
inquirentibus exhibet,

quam quod

juxla litteram oranlibus
et in nobis

conligisse beneficium videtur.
ost

Nam

curandum

ne

sit

anima

sterills,sed spiritualem

Legem

spiritualibus

auribus audiamus, quo desinamus esse steriles, ct ut

Anna

at-

que Ezechias exaudiamur; item ut ab insidianlibus inimicis
spirilualibus nequitiae liberemur, ut
ct Judith.

Mardochoeus

et Esther

Item quoniam fornax ferrea iEgyptus

est, terreni

omnis
git,

loci figura,

quicumque humanae
est,

vilae

maliliam elTu-

nec a peccato inflammatus

nec cor habet clibani

instar igne

plenum, non minores

gratias referat

quam
*, »

qui

rorem
ret
:

in igne experti sunt.

Ilem qui,

cum

oraret ac dicetibi

«

Ne

tradas bestiis

animam confitentem

exau-

ditus est, et ab aspide et basilisco nihil laesus est, eo
«

quod

supcr

illa

Christi virtutc ambulaverit, conculcaveritque

»

leonem

et

draconem

%• »

ususque egregia

a

Christo data

«
/)

polestate calcandi supra serpentes et scorpiones, et super

omnem
1

virtutem inimici%» nulla ab

eis injuria affectus

Psal. XXV, 8.
*

2 2
^

Cor. x,
X,

3.

^

Rom.

viir, l5.

Psal, xc, i5.

''

Psal. \.\x\\\

,

in,

Luc.

19,

2JJ.

»

54o
est,

ORIGKNIS

ampliores Danlele gratias agat,

nempe

lerribilioribus
scit

nocenlioribusque belluis liberatus. Prjelerea qui
ceti

cujus

imago

sit ille

qui
:

Jonam

deglutiit, inlelligitque illius
ei,

esse de
»

quo Job

ait

a

Maledicat

qui maledicit diem
:

il-

lam; qui habet

magnum celumopprimere*
si

» is si

quo

in-

fidelitatis

lapsu in ventrem ceti pervenerit, poenitens ore!,

et inde egredietur; egressusque,

Dei mandatis parere per-

severet, poterlt editis favente spiritu prophetiis etiam

nunc

pereuntibus Ninivitis occasio salutls esse

:

neque tamen Lo-

nitatem Dei moleste feret, nec iilum optabit exclndendi vo-

luntatem in poenitenles retinere.

Quod autem maximum
addlcti sunt, spirituahter
:

per oralionem fecisse Samuel dicitur, hoc nunc etiam potest quilibet

eorum
Sed
et

qui

Deo vere

perficere, quippe dignus efFectus qui exaudiatur
est
»
» » »

scriptum

enim

:

«

nunc

state et videte

hoc, quod Domlnus

facit in oculls

verbum magnum vestris. Nonne messls
et dabit voces,

frumentorum hodie? Invocabo Dominum,
etpluviam
^. »

Et paulopost

:

«Et invocavit, inquit, Samuel
et

Domlnum

:

et dedit

Dominus voces

pluviam

in die Illa.

Omnlbus enlm
mino
»

sanctis legltimisque Ghristi discipuhs a
«

Do-

dicitur

:

Levate oculos vestros et vldete regiones

mercedem » accipit, et congregat fructum in vitam aeternam \ » Hoc igltur messis tempore rem grandem facit Dominus in congpectu eorum qui Prophetas audiunt clamante enim ad
qula albai sunt jam ad messem. Et qui metit
:

Dominum

illo

qui Spirltui sancto adhaeret, dat
:

Deus de

ccelo voces pluviasque
in peccato, timeat

animam irrigantes ut qul prius erat valde Dominum, divlnique ministrum
et

beneficii

quem venerabilem

augustum exaudlta^ ejus premensibus
:

ces ostendunt. Elias

quoque

tribus annls et sex

clausum impiis coelum, dlvino posthaec aperit imperio quod quilibet semper facit qui per orationem acclpit animne
1

Job, JM,

8.

2 1

{\(,g^

XII,

ir».

3

Joan.

iv,

55, 56.

DK ORATIONE.

ol\

1

pluvlam quae prius honiinlLus propter peccata nogabalur.

XIV. Quoe cum
» »

nobis exposita sint de beneficlis qua;
:

«ancti per orationes acceperunt, intelligemus illud
tite

«

Pe-

magna,

et parva adjicientur vobis; et petite coelestia,

et terrena

addentur vobis.

»

Signa omnia ct imagines,

eorum

quoe vera sunt et spiritualia comparatione parva
:

sunt et terrena

unde convenienter Dei Verbum cum nos

ad imitandas sanctorum orationes adhortatur, ut petamus in rei veritate qua3 iUi in figuris tantum consequebantur,
coelestia dicit et

magna adumbrata per
:

terrenas res et exi-

guas, quasi diceret

Vos qui
ut

spirituales esse vultis, coelestia

per orationes petite, ut ea consecuti, veluli coelestes, regni

coelorum haeredes

sitis, et

magni, bonis fruamini maxi-

mis

;

terrena autem et parva quibus ad necessaria corporis

opus habetis, pro indlgentiae

modo

praebeat vobis Pater.

Cum

autem apud Apcstolum quatuor nomina de quatuor
sint
utile erit ipsiiis textu

rebus quai huic de oratione sermoni sunt affines, in prima

ad Timotheum Epistola scripta
proposilo quodlibet ex
cipere possimus
ait
» »
:

:

illls

quatuor videre, an recte per-

«

quomodo proprie intelligatur. Sic autem Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes,
omnibus
indi*;
»

orationes, postulationes, gratiarum actiones pro

hominibus

et rellqua. Arbilror itaque

obsecrationem

esse emissas ab aliquo suppliciter preces, ut id

quo

get consequatur; oralionem, esse

quam

quis de majoribus

rebus elatiore animo

Deum

glorilicando emittit; postula-

tionem, petitionem esse ad

Deum

ab eo factam qui majore

quadam
bonis a
:

confidentia utitur; graliarum actionem, esse de

Deo

impetratis conjunctam orationibus confessio-

nem cum
aut
ei

beneficii

magnitudo per confessionem agnita,

qui accepit apparens, ipsius accepli beneficii loco

sumitur. Exempla sunt, primi quidem, Gabriells ad Zacha^

i

Tiiii. II, 1.

34a
riam qui, ut probabile

ORICENIS
est,
:

oraverat de Joannis nativitate,
«

sermo
»
»

:

sic

autem habct
vocabis

Nc

limeas, Zacharia,

quoniam

exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet
tibi filium, et

Joannem \ » Et quae iii Exodo post vitulum aureum in hunc modum scripta sunt: Utquid, « Et oravit Moyses coram Domino Deo, et dixit » Domine, indignaris ira in populum tuum, quem eduxisti » de lerra /Egypli in fortitudine magna ^ ? » Et in Deuteroejus
:

nomen

nomio

:

«

Et oravi ante

Dominum

secundo, sicut et antea

quadraginta diebus et quadroginta noctibus,
»

panem non
ves-

manducavi

et

aquam non
»

bibi, pro

omnibus peccatis
:

» tris
»

quoB peccaslis^

Et in Esther

«

Mardochasus de-

precatus est
et dixit
:

»
»

Dominum, inemor omniuin operum Domini, Domine,Domine rex omnipotens Ipsa quoque
'".

Esther deprecabatur

Dominum Deum
sic
:

Israel dicens

:

DoDa-

»

mine rex noster ^
:

»

Secundi (nominis) exempla
et aperiens os

in

niele
»
»

«

Et stans Azarias oravit
ignis, dixit^
:

medio
dicens

»

Et in Tobia: «Et oravi

suum in cum dolore
omnes
et
viae

Justus es, Domine, et omnls opera tua;

»

tua; misericordia et veritas, et

judicium verum

justum

»

tu judicas in soeculum

^» Quoniam vero locus exDaniele

citatus obelo notatus est,

quod

in Hebraeo

non

exslet, li:

brumque Tobiaj rcjiciunt Judoei quasi non canonicum adducam exprimo Regum illud Annae « Oravit ad Dominum flens largiter, et votum vovit dlcens Domine exercituum,
:
7)

:

» si

respiclens videris affllctioncm famulae iusc^
:

;

»

et reli-

qua. Item in Habacuc
» » »

«

Oratio Habacuc prophelae, cura

Domlne, audlvi vocem tuam, et limui. Domlne, consideravi opera tua, ct obstupui. In medio duorum anicantlco.

mallum cognosceris
1

:

cum
25.

appropinquaverlnt annl, cog-

Lnc.
5

I,

10.
:).

Id. XIV,

— 2Exod. — Dan.
c

xxxii, ii.
iii,

^

Deiit. ix, i8.
ni, i.

'

Tob.

*

Eslh.
i,

xiii, S.

»

i

Reg.

lo.

DE ORATIONE.
»

54^
[>ro-

nosceris

*. »

Haec autem definilionem orationis valide
sit

bat,

quod cum Dei laudibus conjuncta
:

oratio.

Sed

et in

Jona
»
»
»

«

Oravit Jonas ad Dominuni
:

Deum suum
inferi

dc ventre

ceti, et dixit

Glamavi

in tribulatione

mea ad Dominum
clamoris
in
»

Deum meum,
mei
audisti

et exaudivit

me

;

de venlre

vocem meam;

projccisti

me

profunda corTertii nominis

»

dis maris, et flumina

me

circumdederunl^.

excmplum

est

apud Aposlolum qui rectissime nobis
apud eum
a

oratiosit,

nem
» » »

Iribuit,

postulationem Spiritui, ut qui praestantior

et fiduciam habeat

quo postulat

:

«

Nam

quid

oremus, inquit, sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus
postulat gemilibus inenarrabilibus.

Qui autem scrutatur

corda, scit quid desideret Spiritus: quia
postulat pro sanctis^
»

secundum Deum
fiiisse

»

Nam

superpostulat et postulat Spi-

ritus,

nos autem oramus. Postulatio eliam
dixit

mihi vide:

tur
»
»

quod

Josue ut

sol staret

contra Gabaoth
die

«

Tunc
Deus
dixit

locutus est Jesus ad

Dominum, qua
Israel;

tradldit

Amorra3um subjugotum
Gabaolh,
Jesus
:

quando

contrivit eos in

»

et contriti sunt a facie filiorum Israel.
sol

Et

»
»

Slct
»

super Gabaoth, et luna super vallem
in libro

^Iom\
quando

Samsonem quoque

Judicum

arbilror

postulanlem dixisse: «Moriaturanima mea
»
»

cum
ibi

alienigenis,

concussis fortiter columnis cecidit

domus super
erat
^.

principes et

omnem
sit

multitudinem quoe
postulasse Josue et

»

Etsi

vero scriptum non

Samsonem, sed

tantum locutos

esse, postulatio

tamen

fuisse videtur ipsosi

rum sermo, quam ab

oralione diversam esse putamus,

quidem propris accipiantur vocabula. Gratiarum vero actionis exeuiplum est illa Domini noslri vox « Confiteor tibi » Pater Domine coeli et terra^, quod abscondisti hajc a sa:

»

pientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis^
*

»

Illud

Habac.

iii

,

i

.

Jud. XVI,

.)o.


^

^

Jon.

ii

,

2.

*

Rom.

viii, a6.

*

Jos. x, la.

Liic. X, 21.

544
enim, confiteor, idem

ORIGENIS
est

ac gratias ago. Obsecratio et

postulatio et gratiarum actio
offerri

actio,

haromque duae, non sanctis modo, sed
;

non absurde potest et sanctis postulatio inquam et gratiarum
et

hominibus

;

obsecratio vero

sanctis tantum,

si

quis Paukis aut Petrus inveniatur, ut adipsis

juvent nos, dignosque efficiant qui fruamur concessa

remittendorum peccatorum potestate
sanctus non
est
sit

:

nisi forte si cui

qui

fecerimus injuriam, concessum etiam nobis
in iilum

cum noslrum

peccatum senserimus, obsecrare
veniam
tribuat.
:

eliam iUum, ut

injuriae nobis
illae

Quod

si

ho-

minibus sanctis

preces offerendse sunt

quanto magis

Christo gratiae sunt agendaj, a quo tot tantaque beneficia

vokintate Patris acccpiinus

!

Sed

et ab ipso

postulandum ut

Stephanus
»

cum
»

diceret

:

«

Domine, ne

statuas ilHs

hoc pecObsecro,

catum*

;

patremque

lunatici imitali

dicemus
ipsi,

:

«

»

Domine, miserere vel

fdio^,

»

aut mihi

aut cuilibet.

XV. At si intellexerimus quid sit oratio, forte nullus unquam genitus erit orandus, ac ne Christus quidem Ipse, sed souis Deus omnium et pater, quem ipse etiam Salvator nosterorabat, ut sup^ra diximus,et quem nos orare docet (i8).

Cum
»

enim audisset

:

«

Doce nos orare%
:

»

non seipsum do-

cet orare, sed Patremj dicentes
coehs,
»

«

Pater noster, qui es in

et rehqua. Si

enim, ut ahbi probatur, ahus a Patre

Filius est

secundum substantiam et suppositum (19)» aut orandus estFilius, et non Pater, aut utcrque, aut Pater solus. Atenim Filium orandum esse sine Patre, nemo non fatebitur absurdissime et praiter evidentiam dictum
iri.

Si

ulerque orandus
caturos,
et

est,

planum

est

pkirah numero nos pre-

Prwbete, benefaclle, lar^lmini servate, vel

quid simile orando dicturos.

Quod cum

per se ipsum non

conveniat, nec in Scripturis ostendi potest positum esse ut

ab ahquodictum
1

:

restatergo utorelur sohis Deus universoLuc. jx,o8.

Acl.

VII, ult.

•—

2

xVIatlh. XVII, i^.

~

^

Luc.

xi, i.

DR ORATIONE.

O^^

rum
»

pater, at

non

sine Pontlfice qui ab ipso Patre cuni jureest, juxta illud
:

jurando constitutus
tebit

«

Juravit, et

non

poeni-

eum;

tu es sacerdos in ietcrnum
»

secundum ordinem

»

Melchisedech*.

Gum

igitur

sancti in suis orationibus

gratias

Jesum ipsi referunt. Sicut autem eum qui proprie orare vult, non decet eum orare qui orat, sed eum quem orationibus invocandum docuit Jesus nosler Dominus, nempe Patrem sic non est ulla
eas per Ghristum
:

Deo agunt,

oratio Patri sine ipso olTerenda.

Quod

ostendit ipse perspisi

cue
))

cum

sic ait

:

«

Amen, amen dico vobis,
in

quid pctieritis

Palrem, dabit vobis in nomine meo. Usque
petistis

modo non
dixit
: :

))

quidquam

nomine meo;
sit

petite et, accipietis,

»

ut

gaudium vestrum
:

plenum^

j>

Non enim

Pe-

tite
»

Petite Patrem simpliciter, sed me, neque petieritris Patrem in nomine meo, dabit vobis.
ista

«

Si quid

»

Nam

do-

nec

Jesus doceret,

nemo
in

a Patre petierat in
:

nomine
et illud
»

Filii,
»
«

eratque verum quod Jesus dicebat
petistis

a

Usque modo
:

non

quidquam

nomine meo;

»

verum
sit

Petite et accipielis, ut

gaudium vestrum

plenum.

Si

quis

autem Ghristum ipsum orandum putet, verbique aclorare significatione turbatus adducat illud « Adorent eum
:

omnes Angeli Dei^,» quod in Deuteronomio de Ghristo dici in confesso est respondendum ipsi Ecclesiam quoque
»
:

quse Jerusalem a Propheta vocatur, a regibus et reginis qui
nutritii ejus

nutricesque futuri sunt, adorandam dici his

verbis
»

:

«

Ecce elevo ad gentes

manum meam,
filios

et

ad insulas

levabo signum

meum

:

et

adducent

tuos in sinu, et

» filias » trilii
»
»

tuas super
tui, et

humeros portabunt. Et erunt reges nuprincipes foeminae eorum, nulrices tuae. Super
le, et

faciem terrae adorabunt
lingent. Et scies quia ego

pulverem pedum tuorum
»

Dominus,et non confunderis^
dixit
:

Ecquid ex ejus mente qui
*

«

Quid me
4">.

dicis

bonuni

?

Ps. cix, 4-

'

Joan. XVI, 20.

"

Dtut. xxxii,

''

1-i^i- xi.ix,

22.

34G
»

ORIGENIS
nisi

nenio boiius
:

unus Deus, Pater*,

»

aliud dici potest

nisi liacc

quem

et

Quid me oras ? Solum Palrem orare oportet ego oro, quod per sacras discilis Scripturas. Nec
qiii

enim eum orare debetis
lificem
»

ponlifex pro vobis constitutus

est a Patrc, et advocali a Palre

munus

accepit, sed per pon-

et

advocatum

«

qui possit compati infirmitatibus
»

vestris,

tentatum per omnia per slmilitudinem veslri^,

sed Patris dono tentatum absque peccaio, Discite ergo

quantum
rationem
vocemini

a Patre
in

meo donum

acceperilis

cum

per regcne-

me

factam acceplstis Spiritum adoplionis ut

fdii

Dei et fratres mei. Legistis enim quid ego
:

ore Davidis ad Palrem de vobis dixerim
»

«

Narrabo nomen

tuum

fratribus meis, in

medlo

Ecclesiae laudabo te

^

»

Fratrem autem
rianlur, ralio

orari ab eis qui
palitur.

eodem quo

ille

Patre gloet

non

Ad solum Patrem mecum

per

me

diris^enda a vobis oratio est.

XVI. Ha3c dicentem audientes Jesum, Deum per ipsum
oremus, idemque dicamus omnes, nec de orationis
dividamur.

modo
alii

An non enim

divisi

sumus,

si

alii

Palrem,

oremus Filium? Incidunt enim per nimiam simplicitatem
in stultum peccati genus, qui rebus
natis

non expensis etexami-

Filium orant sive

cum

Patre, sive sine Patre.
ut a Patre;

Oremus

igltur ut

Deum; postulemus
:

obsecremus ut

Dominum

aganms ut Deo et Patri et Domino, non omnino tamen servorum Domino. Recte enim paler existimari polest fdii dominus, dominusque eorum qui per ipgratias

sum
»

filii

facti sunt.
^
;

At

sicut
est

«

non

est

Deus mortuorum, sed
infanliam mancipati,

viventiurn

»

sic

non

Dominus ignobilium servorum,

sed

eorum

qui

primum limore propler

postea per charitatem, feliciorem servilulem serviunt quani

pertimorem. Sunteniminanima servorum Dei fiborumque
characteres
*

ei

soU manlfesti qui corda intuetur. Igitur qui2

Marc.

X, 18.

Heb.

iv,

1

5.

*

Psal. xxi, 25.

''

Matth.

xxii, 7>7.

DK 0RAT10>K.

5/,

7

cumque
qui,

terrena et parva a
nihil

cum

terrenum

ct

Deo petit, ipsi non obtemperat, parvum sciat largiri, coelcstia et
si

magna

petere jussit.

Quod

quis objiciat corporea quae

sanctis proptcr orationem donata sunt,

imo Evangeiicam
parva adjicienda

ipsam vocem docenlem terrena nobis
esse
:

et

sic ei

respondendum. Sicut cum quis nobis quodlibet
erit

cbrpus donat, non
poris donasse,
largiri

dicendus
ita

ille

nobis

umbram

cor-

cum non

corpus dederit ut duo qucedam
ct

propositum haberet, corpus
sibi

umbram,
si

sed corpus

solum dare
ut

proposuerit; corpore aulem dato sequitur

umbram quoque

accipiamus;

ita

mente paulo genein

rosiore cogitemus quae praicipue a

Deo

nos collata sunt
et coelestium

dona, proprie

admodum dicemus magnorum
donorum

spiritualiumque

sequelas esse res corporeas sanc/
I

torum

utilitatibus

datas vcl pro fidei ratione vel prout

vult qui largitur, Vult

autem

sapienter, etsi

non possimus

unicuique donorum causam et ralionem donante dignam
assignare. Fcecundior igitur fuisse putanda cst a sterililate

quadam sanata Annae anima, quam corpus Samuele gravidum. Divinam potius Ezechias menlc sobolem, quam corporco semine prolem genuit.
liberali sunt Esther,

A

spiritualibus magis insidiis

Mardochajus, populusque,

quam ab

Aman
(

iisque qui

(

in

Judlth validius

)

eorum perniciem ) conspiraverant. quacrentis animam ipsius corrumperc

principis vires cxcidit,

quam

illius

Holophernis. Quis vero

non fateatur spiritualem benedictionem
ab Isaaco prolatam
»

cum Jacobo ait
victa

:

«

omnes sanctos Det libi Deus de rore
in

cojli*,

»

Ananiic et sociis ejus amplius afTuisse

quam

corest ?

porcum rorem quo
InvisiLilibus

Nabuchodonosoris flamma

magis leonibus Daniel os obluravit ne quid in
eflicere,

ejusanimam possent

quam

scnsibilibus de qiiibu»
elTu-

omnes qui legimus Scripturam, accepimus. Quis adeo
'

Gcn. xxvii, 25.

3/j8
git

OT\lGENIS
celi
illius

venlrem

a Ghristo Servalore noslro domili

lugitivosque Dei

omnes

absorbenlis, ut Jonas,

cam
?

sancti

Spiritus capax, quippe sanctus ipse, elFectus est

XVII. Gaeterum mirum non

est

si

omnibus qui corpora,

ut ita dicam, umbrariim illarum efficientia accipiunt, similis

umbra non detur; quibusdam vero omnino umbra non detur hoc enim iis qui gnomonicas quaestiones umbrarum:

que ad corpus ilhiminans ralionem meditantur, manifeste
apparet etiam in corporibus accidere. Etenim quibusdam

umbra
igitur

caret stylus certo

habet brevem, et in ahis

quodam tempore; ahis umbram quam in ahis longiorem. Nec illud
occultis atque secretis pro ac-

magnum

erit

si

ejus consilio qui praecipua nobis lar-

gitur rationibus

quibusdam

ciplentis et temporis
nullffi

modo, hat ut cum praecipua dantur, aliquando omnino sequantur umbrae aliquando non
;

omnium

sint,

sed aliquorum; aliquando minores aiiarum
alia

comparatione majorum quae
solares quaerit radios,
slt

sequuntur. Ut igitur

ei

qui
ad-

postquam eos assecutus
neque jucunda

est, sive

umbra

corporis, sive absit,

illa

est

neque

molesta,

cum nempe

habeat id quod maxime necessarium
sive plus ejus habeat, sive

est, sive privetur
ila si res

umbra,

minus

:

Deo illuminemur ad omnimodam verorum bonorum comparationem, non, rem tenuem, umbram pusillo animo requiremus. Res enim omnes materiales et corporese, quaecumque tandem illae sint,
nobis adsint spirituales, et a

umbroe

levis et fragilis

rationem habent, nec sunt ullo

modo

cum

salutaribus sanctisque Dei universorum donis confe-

rendae. Quae

enim comparatlo corporearum esse divitiarum
iis

polest
»

cum

quibus

«

divites
nisi

omni sapientia^?» Quis,

omni verbo et in amens, carnium ossiumque
fimus
in

\

I

sanitatem conferat

cum sanitate

mentis, animae firmitale, cosi

j

gitationumque apla compositione? Haec enim omnia,
1

Dei

1

Cor.

I,

5.

I

I

DE OUATIOIVE.
verbo temperata
sint, faciunt ut

^^(J
si

punctio tenuis, ct

quid

punclione levius putamus, corporeai omnes aerumnae

existi-

mentur. Qui autem mente conceperit qua;
pulchritudo

sit illius

sponsa;

quam

sponsus qui est Dei verbum amat, animse

inquam ex pulchritudine florentis qua3 et coelum et mundum ipsum excedit, eum pudebit eodem pulchrltudinis nomine
corpoream ornare pulchritudinem
seu
viri
;

slve mulieris slve pueri

cum vene

pulchritudinis caro

non

sit

capax, sed

tota slt turpitudo.

Omnis enim caro
Illa

foeni instar est, ejusqiie

glorla

quam

oculls exhlbet

qua3 raullerum

autpuerorum

dicltur pulchrltudo, flori

monem
»
»

dicentis

:

«

comparatur juxta Propheta? serOmnis caro foenum, et omnis gloria ejus,
:

quasi flos fo^ni. Aruit foenum, et flos cecldlt

Verbum

au-

tem Domlni manet

in

semplternum*.

»

Quis etiam nobili-

tatem proprle vocabit eam quae solet apud homlnes nobilitas dici,
si

modo

filiorum Dei nobilitatem cognoverlt

?

Reg-

num aulem
fuerit,
tii

inconcussum cum conlemplata mens quomodo terrenum omne regnum quasi nulllus preChrisli
et in

non contempserlt? Item cum Angelorum militiam
duces exercituum Domini Angelos, et Thronos,
et

eis

Domi-

nationes, et Princlpatus, ac Potestates supercoelestes, quon-

tum
que

capit
fieri
illl

adhuc vincta corpore humana mens, quantumhonore apud
sit,

potcst, penitus inspexerit, intellexeritque aequo se

atque

Deum

csse posse

:

quomodo,
inslituta,

llcet

umbra infirmior

comparatione

cum

illls

non

ellam haec quae apud stultos in admiratione sunt, ceu obscurlssima et nuUius pretii,
illa

ita

contemnet

ut, etsi

dentur

omnia, negllgat, ne veros principatus dlvinasque potes-

tales
iis

non adipiscatur? Orandum

igltur,

quae praecipua et vere

magna sunt
Scit

et
illa

orandum est pro coelestia; quod au^
consequentur, Dei

tem ad umbras
arbllrio
*

attinet quae praecipua
«

relinquendum.
XL, G.

cnim

ille

quld propter

mor

I.sai.

»

35o
»

ORlGEiNIS

talc

corpus opiis

sit

nobis anlequam petamus eum*.
in
iis

»

XVIII.

Jam

vero

cum

quee dixinius, juxta

datam

graliamquantum capere poluimus a Dco per Christum ejus (ulinam et in Spiritu sancto quod an ita se liabeat, his
:

perlectis judicabitis), sufficientor orationis

argumcntum

ex-

penderinms, nunc ad sequentem accingemur laborem, descriptamque a Domino orationem quanta virtute plena
considerabimus. Atque ilkid anle omnia observandum
sit

est,

Matlhccum

et

Lucam

plerisque visum

iri

camdem

orationis

formam
Matthaii
it

descripsisse a nobis

sequendam. Verba auteni sunt,
:

quidem hujusmodi

«

Pater noster, qui es in
adveniat

ccelis,
fiat

sanctificetur

nomen tuum,

rcgnum tuum,

»
» »

vohintas tua, sicut in ca;lo et in terra.

Panem nostrum
:

supersubstantialem da nobis hodie. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimitlimus debiloribus nostris

»

et ne nos inducas in tentationem, sed
ista
:

hbera nos

a

malo^
:

;

Lucac autem
» »
»

«Pater, sanctificetur

nomen tuum

ad-

regnum tuum. Panem nostrum supersubstantialem da nobis hodie, et dimitle nobis peccata nostra, si quidcm et ipsi dimittimus omni debenli nobis et ne nos inducas
veniat
:

»

in

lentationem^

»

Id qui suspicantur,

iis

dicendum,

pri-

mum
tis

verba, licet quaidam inter se simllia habeant, in mul-

diversa apparere, ut ea perscrulati ostendemus; deinde

fleri
» »

non posse ut eadem oratio
discipuli ejus, et

dicta sit« in

monte, quo\\-

dens turbas ascendit, quando

eum

cum sedisset accesserunt ad aperiens os suum docebat*; » (In ea
et seilla

enim sermonis
ritur.

serie

qua beatitudines annuntiantur

quentia dantur praecepta, scripta apud Malthaeum
)

repe-

et

dicta

sit

cum esset in quodam loco orans, ut cessavit^» ad unum ex discipulis ejus, qui orare doceri petie« »

rat«sicut et Joannes docebat discipulos suos^
*Malth. VI,
*

Qui enim
v, 1, 2.

8.-2

Ibidem,

9.

^

Luc. xi,

2.

''

MaUh.

Luc.

XI, 1.

I)E

OR.ITIONE.

00

1

fleri

polest, ut iidein

sermones nulla praevia interrogatione

conllnuala serie dicantur, et ad unius petilionem discipuli

proferantur? Sed dixerit forle quispiam idem signlficare
preces
illas,

dictasque esse ut

unam tum

in prolixiori ser-

mone, lum ad unum
non
affuisset

e disclpulis id re([uirentein, puta

quod

cum

dicta sunt quae relulit IMatlliceus, aut qua;

dudum

dicta essent

memoria non

leneret.

Sed

forte mellus

erit diversas orationes putare, quaj parles

habeant quasdam
esset

communes.
quidem

Cum autein quaesierimus apud Marcum
eodem
reperimus.

ne

allqua ejusmodi oratio posita
illius

sensu, ne vestigium

XIX. Et quoniam, ut supra dlximus, primum oportet certo quodam modo conslitutum ac dispositum esse eum
quiorat, et sic

demum orare,
cum

videamus quid anle orationem
illa

apud Maltlioeum positam Salvator nosler de
sic
» »
»

dixerit.

Id

habet

:

«

Et

oralis, iion eritis sicut hypocrilae, qui

amant

in synagogls et in angulis

platearum stantes orare,
dico vobis, receperunt

ut videantur ab

homlnibus

:

amen

mercedem suam. Tu autem cum
culum tuum,
et

oraveris, intra in cubi-

» »
» »

chmso

ostio ora

Patrem tuum

in

abscon-

dito; et Paler tuus qui videt in abscondilo, reddet tibi.

Orantes autem nollle multum Ioqui,sicut Ethnici

:

putant

enim quod

in
:

multiloquio suo exaudiantur.
scit

Nolite ergo
sit
»

»
»

assimilari eis

enim Pater

vesler quid opus
orabilis*.

vobis

antequam

petatis

eum. Sic ergo vos

Videtur

itaque Servator noster multis in locis gloria? cupiditatem ut

morbum

perniciosum inseclatus

:

quod

et hic fecit, prohi-

bens oralionis tempore hypocrltarum facta

sectari. Est

enim

hypocritarum proprium apud homines
tatis velle
tlae
»
:

pietatis aut liberali-

nomine

gloriari.

Mcmores autem hujus senten»

«

Quomodo
VI, 5.

vos potestis credere, qui gloriam ab invicem

accipltis, et
*

gloriam qua^ a solo Deo est non quaeritis^?

Matlh.

2

Joan.

v,

44-

55 Q

ORIGEMS
etsi

debemus gloriam omnem ab hominibus profectam,
pulcbrum

ob

aliquid contiugere videatur, contemnere, et

eam

quserere quae proprie ac vere gloria est, quae ab eo datur
qui solus gloria

dignum ornat modo

se

digno et longe supra

meritum

illius

qui ornatur. Lllud igitur ipsum

quod pulet glo-

chrum
tur,

existimari potuisset et

dignum laude, tunc inquina-

cum

ideo

fit

a nobis ut

videamur ab hominibus

rram ab hominibus accipiamus.

Quamobrem
sit

nulla hujus a

Deo merces sequitur. sermo, tum ille, si fas
jurejurando
ter
sibi

Cum

enim verax

omnis Christi

est dicere,

veracior est

quem cum

consueto protuht.

De

iis

autem qui prop-

humanam

gloriam proximo videnter benefacere, aut qui

in synagogis et

anguhs platearum orant ut videantur ab hoait
:

minibus, hoc ipsum
»

«

Amen

dico vobis
ille

:

receperunt

mercedem suam.
*

»

Ut enim dives

apud Lucam bona

receperat in vita

sua mortali, ideoque non poterat amplius

ea consequi post prajsentem vitam
recipit seu quid alicui

mercedem suam donando, seu orando; is cum non
:

sic qui

seminaverit in spiritu, sed in carne, corruptionem metet,

non autem vitamaeternam^. Seminat autem

in

carne qui in

synagogis et vicis, ut gloriam ab hominibus accipiat, elee-

mosynam

facit

tuba ante se canente, vel qui amat in syn-

agogis et angulis platearum stans orare, ut videatjir ab

horoinibus, et pius aliquis et sanctus ab
existimetur.

iis

qui viderint

Verum enim

vero quicumque lata et spatiosa

ingreditur via quas ducit ad perditicnem^, quae nihil habet
recti,

sed tota obliqua est et angulis deformata (recta enim

linea in ipsa
in angulis

plerumque

fracta est);

is

in illa stat

non bene,
in una,

platearum orans,

et voluptatis

amore non
ii

sed in multis consislens plateis, in quibus
»

qui

«

moriuntur

ut homines'',
illos
25.

»

eo quod a divinitate excijerint, celebrant

beatosque
Luc. XVI,

praedicant quos in plateis pie agere existi2

Galat. vi,

8.

'

Matth. v;i,

i5.

^"

Psal. r.xxxi, 7.

DE ORATIONK.
mant. Suut aulem multi qui inter orandum
»
«

555
voluptatum

amatores magls

qnam

Dei*

»

videntur, ulpote qui mediis

in conviviis ct poculis cbrii orant.

Hi vere in angulis plavoluptali deditus

tearum stant
vivit,

et orant.
diligit

Quicumque enim
viam,
is

latamque

excidit ab angusta et arcla

Jesu Ghristi via quae ne

minimam quidem flcxuram, nullum

omnino angulum habet.

XX. Quod si qua est Ecclesiae dilTerentia et SynagogcC, cum Ecclesia proprie dicta nec maculam habeat neque rugam aut quid simile, sed sancta sit et inculpabilis, in quam
non ingredltur de scorto natus, neque eunuchus
amputatls
testiculls,
attritis vel

neque i^gyptius aut Idumaeus, ex quidecima

bus qui
sIje

nati fuerint vix tertia generatione poterunt Eccle-

coaptari,

neque Moablles aut Ammonites
sit

nisi

generatio impleta
aedificata slt a

et

saeculum exactum

^ ;

Synagoga vero
accepisset fidei
:

centurione qui ante Christi adventum hoc

faciebat,

cum tamen nondum testlmonlum

ejusmodl, qaantam nec in Israel invenlt FIIIus Del

qui

amat

In

synagogis orare, non longe abest ab angulis plateavlr sanctus

rum*. Sed
in angulls
viac;

non

est ejusmodl.

Non enlm amat

orare, sed diligit; nec in synagogis, sed in ecclesils; nec

platearum, sed in rectitudlne angustae et arctai
in

neque ut vldeatur ab homlnibus, sed ut appareat
est

conspectu Dominl Dei. Masculus enim
mini
» »

acceptabllemDo:

annum

cogitans, Illudque servans

bus temporibus anni appareblt

mandatum « omne mascuHnum
videtur,
sit

Triante

Domlnum Deum
vox, videantur.
est,

^.

»

Est autem diligenter

inteHigenda

illa

Quod enlm tantum

pulchrum
vere, anl-

non

qulppe quod oplnione solum
falsa et Inani

non
id

mumque
autem
ii

imagine declpiat.

Quemadmodum
sunt quod dl-

qui fabulas In thcatris agunt,

non

cunt neque quod propter impositam personam esse viden*

2

Tim.
VII.

111,4.

2

Dcut. XXIII.

3

Mattii. vmi, lo.

''

Dpnt. xvi, 16.
2

554
lnr
:

ORIGENIS
sic

quicumque honesti specie tantum ornantur, non
sed
justitise histriones

justi sunt,

qui suo et ipsi thealro

agunt, in synagogis scilicet et anguhs platearuni. Qui vero

hypocrita non est, sedalieno omni ornatu deposito sibi
placere studet in
slantius est,
is

ipsi

illo

theatro quod pnedictis

illis

Jonge pra3-

intrat in

cubiculum suum, ubi

praeter

con-

^estas divitias
inchiserit,

cum

sapientiae et scientiae sibi
respicit,

thesaurum
distrahatur

nec foras

nec inhiat ad exteriora, ocostiis

clusisque

omnibus sensuum
in

ne ab

illis

aut

eorum imagines

animum

intromlttantur, orat Pa-

trem, qui absconditum ejusmodi nec fugit nec deserit, sed

ipsum inhabitat, Unigenito etiam comitatus.
»

Patcr, ait, ad

eum veniemus
est nos,

et
si

Ego enim et mansionem apud eum
«

»

faciemus

^.

»

Planum

sic

oremus, postulaturos
fi-

justum non
lios

Deum

solum, sed et Patrem qui nos utpote

non

derelinquit, sed in abscondito nostro adest illud*

que
si

inspicit,

augetque bona in cubiculo nostro recondita,

modo ejus ostium occluserimus. XXI. Caelerum orantes non inania, sed digne Deo loquamur. Loquimur autem vana, cum neque nosmetipsos
neque emissos
a nobis in oratione

sermones severe examiet

namus, sed de rebus corruptis loquimur, aut sermones
alienasque a Domini puritate.
quitur, pejori habitu est,

cogitationes proferimus abjectas ac reprehensione dignas,

Jam qui in oratione vana loquam quos supra diximus addicservet vel fingendo.

tos esse Synagogoe, viaque incedit difliciliori angulis platea-

rum; cum ne vestigium quidem boni
Soli
tur,

enim Ethnici juxta Evangelicum textum vana loquun-

cum magnarum

ac coelestium petitionum ne habeant
ex-

quidem notionem, sed orationem omnem de corporeis
ternisque rebus faciant
lis sit
*
:

ita

ul Ethnico vana loquenti simicoelos et quse excelsa coe-

qui iuferiora petit a

Domino

Joan. XIV, 23.

UE ORATIONE.
loriim snperant inhabitaiilc. Porro
nia loqui ac multa loqui
:

555

idem videtur
est

esse ina-

nihil

enim

unum

in materia ct

corporibus, sed
et

quodcumque unum
cst
:

putatur, scissum est

divisum atque discretum in plura qua) unitatcm amisc-

runt,

Uniim cnim
multa
falsa

bonum,

turpia multa

:

unum

quid

veritas,

lant habitus multi

:

unum unum
»
«

quid vera

justitia,

hanc simusaeculi

quid Dei sapientia, multae auet

tem
9

sapientiae

«

hujus
:

saeculi

principum hujus
Dei, multa

quoe destruuntur*

ct

unum Verbum

autem
pecin

a
»

Deo

aliena.

Quarc

in multiloquio nuUiis effu^iet

catum^, nec exaudir l quisquam potest qui putat ([uod
multiloquio suo exaudiatur*.
»

»

Cavcamus

igilur nc pre-

cando similes simus Elhnicis qui vana aut multa loquuntur,
aut quodlibet faciunt

secundum similitudinem serpcn» tis *. » Novit enim univcrsorum Dcus ct pater quibus indigcant iilii sui, quoniam ea digna sunt paterna cognitione.
«

Quod

si

quis ignorat

Deum

et ea quaj Dei sunt ignorat, ig-

norat quoquc quibus habcat opus. Vitiosa enim sunt quibus
indigere sc putat. Qui vero contcmplatus fuerit meliora et
diviniora quibus indiget, haec quae perspexerit, a

Deo

et

patre accipiet, cui cognita sunt etiam antcquam petat. Quae

cum

dicta sint de his qua3

orationem apud Matthaeum

prae-

cedunt, jam quae ipsa declarantur oratione consideremus.

XXII. Pater noster qui
est in veteri, ut vocant,

es in coeiis.

Obscrvatu dignum
nos quidem nunc
il-

Testamcnto inveniaturne alicujus
:

oratio qui

Deum

patrcm appcllet

nam

cum

pro viribus invcstigaverimus, non invenimus. Atque

lud non dicimus
didissc

Deum patrcm non
fdios Dei

vocari, aut eos qui creesse nominatos; sed in

Dco putantur

non

orationc pra^dicatam illam a Servatorc confidentiam

patrcm nominandi, nuspiam nos

invenisse.

Porro

Deum Deum

patrcm vocari, cosque
* 1

fdios qui

ad Verbum Dei acccsscvi, 7.

Gor.

it,

C.

2

l^iov. X, ir.

3

M;ath.

Psal. lvii, 5.

25.

»

55G
iiint,
»

ORKiEWlS
multis in locis videre est,
iit

in

Deuteronomio «Deum
:

qui te genuit dereliquisti, et oblitus es Dei nutricntis te
:

*.

Et iterum
»
»

&

Nonne
te^?
»

hic ipse pater tuus possedit
»

te, et lecit
fi-

te, et creavit

Et iterum
:

:

« Filii

quibus non est
:

des in eis

^.

Et

in Isaia
»

«

Filios genui et exaltavi
:

ipsi

»
» »

autem spreverunt me^.
cabit patrem, et servus

Et in Malachia

«FiHus

glorifi-

sum, ubi
est

est gloria
^'

dominum suum; et : Si pater ego mea ? et : Si Dominus sum ego, ubi
qua
in

»

timor meus

? »

Quamvis autem paler dicatur Deus,
ipsum creditur
filiatio

iique fihi qui

Verbo

fidei

geniti sunl,

lirma tamen et stabilis apud antiquos
tur. Ipsa igitur loca quae

non reperi-

adducta sunt, subditos ostendunt
:

fuisse qui

dicebantur

flHi

quandoquidem secundum Apoest, nihil difFert

stolum
» »

«

quanto lempore haeres parvulus

a servo,

cum

sit

dominus omnium; sed sub tutoribus
* ;

et
»

actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre

plenitudo autem temporis est in adventu Domini nostri

Jesu Christi,

cum adoptionem
:

accipiunt qui volunt, ut Pauaccepistis spiritum ser-

lus docet his verbis
»

«

Non enim
:

vitutis in

timcre, sed accepistis spiritum adoptionis fdlo-

»

rum

in

quo clamamus
:

Abba, Pater'.

»

Et in EvangeHo

secundum Joannem
»
»

«

Quotquot autem receperunt eum,

dedit eis potestatem fiHos Dei fieri his qui credunt in no-

mine
in

ejus^.

»

Et propter spiritum hunc adoptionis fiHoiis

rum
»

cathoHca Joannis Epistola de

qui de

Deo

nati

sunt, didicimus

omnem

«

qui natus est ex

quoniam semen ipsius in » posse peccare, quoniam ex Deo nalus est^ » Igitur si inteUigamus quid iHud sit quod apud Lucam scriptum est,
non
facere,
;

Deo peccatum eo manet et non

«

Cum
*

oratis, dicite
18.
1
,

:

Pater*'*;

»

verebimur

si fdii

legitimi

Deut. xxxii,

I, f).

Gal. IV,
xj, a.

— —

^
'

Ibid. 6.


1

^

Ib. 20.

Rom. vm,

5,

^*

loai.
1

r,

^

Jyan.

i,

2.

* Malach. 2. '1 Joan. 111, 9.

1"

Lnc.

;

Dli

OHATIONE.
alia

3^7
peccata
est
:

11011

slmiis

hac

illuiii

voce compellare, ne ad

nostra etiam impletatis crlmen accedat. Id
dico. Ait Paulus in
» »

autem

quod

prlma ad Gorlnlhios Eplstola

«

Nemo
*.

potesl dlcere,

Dominus

Jesus, nisi in Spirltu sancto; et

nemo

in Spiritu Dci loquens dlcit

anathema Jesu

»

Idem enim vocat Spiritum sanctum et Spiritum Dei. Quid sit autem dicere in Splritu sancto Domlnum Jesum, non adniodum persplcuum est; cum proferatur haec vox el ab
hypocrltis innumerls, et ab heterodoxis quamplurimis non-

nunquam et a daemonlbus hujus nominls virtute superatis. Horum ergo aliquem in Spiritu sancto dicere Dominum Jesum nemo affirmare audeat. Quare ne vellent quidem
dicere

Domlnum Jesum, cum

illi

soU dicant

Dominum
si

Je-

sum

qui ex anlmo serviunt Verbo Dei, nullumque alium in

qualibet agenda re
qui dlcunt
:

Domlnum

praedicant.

Quod

tales sunt

varlcatione
ipsis

Dominus Jesus, forsan quicumque peccat, praesua anathematizans Verbum dlvinum, operibus
talis est dicil

clamat anathema Jesu. Ut igitur qui
et qui contrario se
«

Do-

minum Jesum,
thema Jesu
»
:

modo habet
est

dlcit ana-

sic
»

omnis qui natus
per ea quae

ex Deo
sit

et

peccatum

non

facit ^,

eo quod seminis divini
avertit,

particeps
:

quod ab

omni peccato
»
» »

agit, dlcit

«

Pater nos-

ter qui es in coeHs; ipso Spiritu
spiritul

testlmonium reddente

eorum quod

sint

filii

Dei, ipsiusque haeredes,

cchaeredes autem Christi, q uandoq uidem compatiuntur,

»

ideoque couglorificari recte sperant \
illi,

»

Ne aulem Pater
ad justitiam
»

noster dimldlate dicant

cum

operibus etiam cor bo-

norum operum

fons et principium credit
«

quibus consenliens

os confitetur ad salulem \
et cogitatio

Itaque

omne eorum opus
ipsi

et

sermo

ab unlgenito Verbo
Dei et fiunt

conformata imltantur Imaginem
«

invisibilis

ad Imaglnem Greatorls,
1

qui solem
9.

suum

orlri faclt

supcr
lu.

1

(]or. XII, 5.

2

i

J,jan.

m,

'

Uo-ni.

vni, 16.

''

Id. x

,

:

358
»

OKIGENIS
»

malos et bonos, et pluit super juslos et injuslos*,
«

ut

sit

in ipsis

imago (Verbi)

coelestis^,

»

quod

et

ipsum

est

ima-

go Dei.

Gum

igitur imaglnis

imago

sint sancli, et

imago Figloriae

Jius sit, filiationem

exprimunt, non corpori tantum

Christi conformes facti, sed et ei qui est in corpore. Flunt

autem

slmlles ei qui est in corpore gloriae, transformati re-

novalione raentis. Si autem qui omnino tales sunt dicunt
«

Pater noster qui es in
faclt

coells,

»

manifestum

est

eum
»

«

qui
«

»
»

peccatum,

»

ut alt In Epistola catholica Joannes,

ex

dlaLolo esse, quoniam ab inltlo dlabolus peccat^

Etsi-

cut semen Dei in eo qui natus est ex

Deo manens, causa est cur peccare non posslt qui unigenito Verbo conformatus est slc omni qui facit peccatum seinen dlaboH inest, quod, quamdiu in anlma est, nihil eam recti sinit agere posse. At quonlam « in hoc apparuit Fihus Dei, ut dissolvat opera » diaboH \ » fieri potest inadvenlente in animam nostram
:

Verbo Dei, ut dissolutis dlaboH operlbus iminissum in nos malum semen evanescat, fiamusque iilli Dei. Ne voces igitur tantum
lionis
illud
:

putemus

dldlclsse nos dlccre certo
si

quodam

ora-

tempore; sed
«

inteliigimus quae supra diximus in
»

Sine intermlsslone orale,
:

tota vlta noslra qul in»

desinenter oraraus, dlcat
sitque
«

«

Pater nosler qui es in coells;
*

conversalio nostra
ccelisy

»

nullo

modo
:

super terram,

sed omnino in
sit

qui thronl sunt Dei

cum
«

stabilitum

regnum Dei

in

iis

omnibus qui porlant

imaglnera coe-

» lestis

%

»

adeoque

coelestes elibctl sunt.

XXIII. Gura dlcltur sanctorum Paler esse
ille

in coells,

non
ip-

figura corporea circumscribi putandus est, et in coells

habitare;

nam comprehensus
;

coells

Deus continentlbus

sura coelis inveniretur mlnor
cesse
*

cum

e contrario credere ne-

slt Inefrabili

eum

dlvinaque sua virtule comprehen4(),

Matth. V, 45.

5

Philip. III, 20.

— —

2 1
*
1

Gorlntli. xv,

3

1

Joan.

m,

8.

^

Ibid.

Gor. XV,

/\c).

»

DK OR.\TIONE.

35c)

dere omnia ac contlnere. Alque in universum quae verba ad
lilleram

sumpla videntur simplicioribus
magnis

Deum

in loco esse

dicere, sic accipienda sunt ut

et spiritualibus

deDeo

notionibus conveniant: cujusmodi sunt in Joannis Evangelio
» »

haec verba

:

«

Antc diem restumPascliae scicns Jesus quia

venit hora ut transeat ex
lexisset suos qui crant in
:

hoc mundo ad Patrem, cum

di*.

mundo,
ad

in

fmem
ei

dilexit eos

Et paulopost
»

«

Sciens quia omnia dedit
exivit et

Pater in manus,

et quia a

Deo

Deum
:

vadit^. »
et venio

Et post
ad

alia

:

«Audistis quia.ego dixi vobis
»

Vado

vos. Si di-

ligeretis

me, gauderetis utique quia vado ad Patrem^ »Et
alia
:

iterum post
»

«

Et nune vado ad

eum
vadis

qui misit me, et
*

nemo ex

vobis interrogat

me Quo
:

? »

Si

enim haec

de loco accipienda sunt,
crunt et
»

scilicet

eodem sensa accipienda
dixit eis
:

ista

:

«

Respondit Jesus et

Si quis diligit

meus diliget eum, » et ad eum venlemus, et mansionem apud eum faciemus ^ » At non haec fiunt de loco adlocum, intellecto Iransitu Paservabit, et Pater
Iris et Filii
illa

me, sermonem

meum

ad

eum

qui

sermonem Jesu

diligit

:

ergo neque

de loco accipienda sunt; sed nobis se attemperans VerDei, et pro dignitate sua

bum

quamdiu apud homines est humiliatum, transire dicitur de hoc mundo ad Patrem, ut et nos illic perfectum ipsum contemplemur, a vacuitate qua se apud nos evacuavit, ad propriam plenitudinem reversum
Dei ad
:

ubi et ipsi eo duce utentes replebimur et

omni

vacuitate liberabimur. Abeat igitur relicto

mundo Verbum
Illud quo-

eum

qui ipsum misit, et ad

Patrem vadat.

que quod
est
»
:

«

fme Evangelii secundum Joannem scriptum Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem
in

meum ', »
Filii
*

mystlce magis intelligere quaeramus, ascensum-

que

ad Patrem diviniori quodam

modo cum

sancta per-

Joan.

XIII, 1.
" 1(1.

XIV, 23.

^

Ibid. 3.

'

Idcm,

xiv, 28.

*

Id. xvi, 5.

*

Id.

XX, 17.

SOo

ORIGEMS

spicuitate ita concipiamus ut eo ascensu

meus
«

potius as-

ceudat
»

quam

corpus. Haec de
»

illis

verLis

:

Paler noster qui

es in coelis,

accuratius disputanda credidi, ad

toUendam

humilem de Deo opinionem eorum
loco esse pufcant, et ne quis
bilretur.
esse,

qui in coelo ipsuni ut in

Deum in

corporeo esse loco ar-

Consequenter enim dicendum esset corpus ipsum
corpus enim

unde sequuntur impiissima dogmata, divisibilem ipsum
:

et materialem et corruptibilem esse credere

omne

divisibile est et materiale et corruptibile.

Aut dicant

nobis non vanis ducti afFectibus, sed clare se comprehen-

dere asserentes, qui
niaterialis.

fieri

possit ut alterius

sit

naturae

quam

At quoniam multa eorum quae anle corporeum
scripta sunt, corporeo

Christi

adventum

Deum

in loco esse

videntur dicere, non mihi videtur a proposito alienum ex
his

quoque pauca proponere,

ut

omnis

iis

dubitatio eripiatur
e^st

qui propter imperiliam

quantum

in ipsis

exiguo et brevi

concIuduntDeum omnia superantem. Ac primum quidem in Genesi dicitur c Adam et Eva audierunt vocem » Domini Dei deambulantis in Paradiso ad vesperam et
loco
: :

» »

absconderunt
in

se

Adam

et
*.

mulier ejus a facie Domini Dei
»

medio

ligni Paradisi

Interrogabimus ergo eos qui

Scripturae thesauros ingredi nolunt, et

januam ne pulsant
qui coelum et

quidem, possintne probare
terram implet, cui, ut
ipsi

Dominum Deum
pedum
ejus,

existimant, coelum corporalis

thronus est et terra scabellum

tam brevi,

si

cum
ut

universo coelo et terra conferatur, loco contineri, ita
sibi
is

quem

fmgunt corporeum paradisum Deus non imtantum magnitudine excedat, ut.etiam deamplanlae

pleat, sed

bulantem contineat, sonusque
Illud insuper in

pedum

ejus audiatur.

eorum

senlentia absurdius est

Adamum
:

et

Evam, Deum propter peccatum suum formidantes, abscondere se a facie Dei in medio
*

ligni Paradisi

nom enim

Genes.

m,

8.

A.

DE ORATIONE.
(llcuntiir voluisse se sic
se.

56

1

abscondcre, sed revera abscondisse

Item quomodo
:

jiixta illos interrogat

Adamuni Dcus

di-

Ubi es? Haec tractavimus copiosius cum enarraremus Genesim nunc ne tantam silentio quaestionem omnino
cens
:

pragtereamus, sufliciet
.«'

si

meminerimus hujus
in ipsis*,
»

sententiae

:

Habilabo in

ipsis et

inambulo

quae a

Deo

in
in

Deuteronomlo profertur. Qualis enim ejus deambubitio
sanctis est, talis et in Paradiso
:

cum
«

a

Deo abscondat

se

ojusque inspectlonem fugiat et ab ejus praesenlia recedat

quicumque peccat. Sic enim
»

et

Cain egressus est a facie

Dei, et habitavlt in terra Naed contra

Edem^.
sit

»

Ut

igitur

in sanclis habitat, sic et in coelo, sive Illud

quilibet sanc-

tus et portans

imaginem
cffili

cmlestisj sive Chrlstus in
:

quo lu-

minaria et astra

sunt omnes qui salvantur

seu quod

sancti in coelo habltent.
»

Quod autem

dlcltur
;

:

«

Ad

te le-

vavi oculos meos, qui habitas in coelo'

»

et

quod

in

Ec-

clesiaste
»

habetur

:

«

NoII fcstinare ad proferendum

verbum
iis

In

conspectu Dei; quia Deus in coelo sursum, et tu super
»

lerram deorsumS
«

indlcare vult quanta
^

sit

ab

qui

sunt

in

corpore humllitatis
et ipsi

»

distantia

ad illum qui est

apud Angelos qui

Verbi auxilio exaltantur, et apud

sanctas Potestates, vel apud ipsum Christum.

Neque enim

absurdum est illum que majori coelum
scabellum esse

esse proprie
dlci;

thronum

Patris, allegoria-

Ecclesiam vero terram vocari et
Haec pauca ex veteri Testa-

pedum

ipsius.

mento adjecimus
tuere, ut lectori

loca, quae putantur

Deum

in loco consti-

omni modo pro concessa nobis

facultate
-

persuadeamus
Haec
»

altlori et splrltuall

magis sensu sacram acci

pere Scripturam,

cum

videbltur in loco
illa

Deum esse
«

docere.

me

decuit dlsputare ad
»

verba

:

Pater noster, qui

es in coclis,
'

ut Dei essentiam a rebas
Cor,
VI, 16.
9.1.

omnibus
^

genitis
i.

l)«jul.

xxiM,
I.

^

Eccl. V,

i/|.9.
•*

2

Cen.

iv, 16.

Psal. cxxii,

Philip.

III,

5G2

ORIGENIS

secernerem. Quibus enim non communicat, in eos gloria
(jua^dam Dei et virtus ejus, et, ut
nitalis derivatur.
ita

dicam, effluxus divi-

XXIV. Sanctifcetur nomen tuum,

Sive declaret non,

compos id quod non permanet petat conservari, manifestum est, quanlum
obtigisse sibi id pro

dum

quo

orat, sive voti

ad voces

attinet,

nos quasi

nondum

sanctificatum

sit
:

nomen

PatrisjjuberisecundumMatthaeumetLucam dicere «Sanc-

nomen tuum. » At, inquies, quomodo petit homo sanctificari nomen Dei, quasi sanctificatum non sit ? Quid sit nomen patris, et quid sit ipsum sanctificari, perspiciamus. Nomen igitur est compendiosa denominatio, quae pro»

lificetur

priam

rei

nominalse qualitatem exhibeat. Verbi gratia, est
qualitas Pauli ApostoU; alia animae, seest; alia mentis,

quoedam propria

cundum quam
templari;
alia

talis

qua taha
est.

valet

con-

corporis ipsius, qua tale

Quod
a

igitur ha-

rum
(

qualitatum proprium est, nec

ulli alii

convenire potest

alius

enim homo non

est in

rerum natura qui
propriae

Paulo nul-

latenus dilTerat), hoc nomine, Paulus, exprimitur.

Cum

au-

lem

in

hominibus qualitates

illae

quodam modo

mutentur, recte juxta Scrlpturam mutantur etiam nomina.

Abrami enim immutata

qualitale, vocatus est

Abraham
est
:

:

et

Simonis conversa qualltate, Petrus nominatus

item

persequentis Christum Saulis immutata qualltate, appellatus est Paulus. In

Deo

vero, qui invariabilis immutabilisque
est veluti

semper
estj,

est,

unum idemque semper

nomen^ Qui

quod in Exodo dicitur, aut si quid simile dici possit. Quandoquidem igitur, quoties de Deo aliquid cogitamus,
ille

aliquam de eo notionemnobisflngImus,sednon omnes quid
revera
sit

scimus

(

pauci enim,

et, ut ita

dicam, pau-

ciores paucis sunt qui possint ejus in

omnibus proprietatem
illius

comprehendere)
j?anam esse
si

;

merito docemur Dei notionem in nobis
creantis, provi-

viderimus proprielatem

DE
(lentis,

0RA.TI01VE.

5G5

judicanlis, eligcntis, derelinquentis, ampleclcntis,

rejicientis, proemia retribuentis aut pcenas iinicuique

pro

meritis. In his

enim

et similibus exprimitur, ut ita

dicam,

propria Dei qualitas

quam
:

Dei
«

puto
»

:

in

Exodo quidem

nomen juxta Scripturas dici Non assumes nomen Domini
:

Dei

tui in

vanum*

:

» in

Deuteronomio autem
:

«

Expecte-

» »

tur, ut pluvia,

eloquium meura

descendant sicut ros

lanquam imber super herbam, et tanquam » stilla super gramen quoniam nomen Domini vocavi ^ » « Memores erunt nominis tui in omni geinPsalniis vero
verba
: :
:

mea

:

»

neratione et generatione^
iis

»

Nam

et ille qui

Dei concep-

tum

aptat quibus

non convenit, assumit nomen Domini
fertilitatem conducant, et consosoliditati aedificationis
effiille

Dei in vanum. Qui vero ea eloqui potest, quae ceu pluvia
auditoribus ad

animarum

latoria verba roris instar

admovet, ac

sermonum imbrem
reputans,

auditoribus utilissimum stillasque

cacissimas infundit, per illud

nomen
illa

haec potest. Haec

Deo

se scilicet indigere qui perficiat, illius auxia

lium invocat

quo praedicta

omnia lanquam

a fonte

Dianant. Porro omnis qui res divinas penitius intelllgit, re-

cordatur potius

quam

discit, licet

ab aliquo rellgionis mys-

teria doceri videatur, aut ipse invenire se putet. Sicut

au-

tem qure hic

dicta sunt oportet

oranlem conslderare, petere
:

se ut sanctificetur

nomen Dei; sic illud in Psalmis dicitur « Exaltemus nomen ejus in idipsum^ » jubente Patre ut summa cum concordia, eadem mente, eademque sententia
:

ad veram
niamus.

et

sublimem

divinae proprietatis

notionem pervequan-

Hoc enim
sit,

est exaltare

nomen Dei

in idipsum,

do

is

qui dlvinitatis

efnuxum
ita

participavit eo

quod suscepexaltat cujus

tus a

Deo

hostibusque

praevaluerit ut delectari ipsius

casu non potuerint,
factus est partlceps
1
:

eam ipsam Dei virtutem

quod vlgesimus nonus psalmus decla-

Exod. XX,

7.

2

[)put. XXXII, 2.

*

l'sal.

xi.iv, 18.

^"

l*s.

xxxiii, 4»

:

5C4
rat his verbis
»
:

ORIGKINIS
<(

Exallabo

le,

Domine, quoniam
»

suscepisli

me, nec

delectasti inimicos

meos super me*.
seipso dedicat
:

Exaltat auet inscri-

tem Deum

qui

domum
:

ei in

nam

ptio spalmi sic habet

Psalmus

canttcl dedicationis doillo «

mus
»

ipsius
»

David. Praeterea de

sanclificetur

nomen

tuum,

et de rehquis quae deinceps imperativo

dicuntur

modo, dicendum imperativis pro
eliam interpretes, ut in Paslmis
»
:

optativis crebro usos esse
«

Muta

fiant labia dolosa
:

quae loquuntur adversus justum iniquitatem^
fia?it ponitur.

»

ubi fiant

pro utinam
»

Et

:

«

Scrutetur foenerator omilli

nem

substantiam ejus.

Non
;

sit

adjutor^
ille

in

psalmo

cenlesimo oclavo de Juda
tio

est

enim

totus

psalmus ora-

de Juda, ut hujusmodi qusedam
intellexerit

illi

contingant. Tatianus

aulem cum non

vocem

flat

non ubique

optaf-

tivam esse, sed interdum imperativam, impiissima de Deo

commentus
tius
ille

est qui dixit

:

«

Fiat

lux\
:

»

quasi optaverit po-

quam
est

imperaverit lumen

fleri

propterea quod, inquit

nefarie sentiens, in tenebris erat Deus.

A

quo quaeren-

dum
»
»

quomodo

sit

accepturus illud
:

:

«

Germinet terra
et
:

herbam pabuli^;
Producant aquse
ducat terra

et

Congregetur aqua sub coelo^;

reptilia

animarum viventium^;
»

et

:

Pro-

»

animam viventem'.
?

Itane, ut firmo stare

vestiglo possit, optat congregari aquas quoe sub coelo erant
in

locum unum

aut ut

iis

fruatur quae germinat terra, opita indi-

tat ut terra

germinet? an sicut lumine indigebat,

gentia compulsus est ut aquatiles, aut volaliles, aut terrestres

anlmantes optaret?Quod

si,

juxta

ipsum,absurdum

est

haec

Deum

orasse quae imperativis vocibus expressa sunt

quidnl et de hoc, fiat iux, Idem dicatur, non optative, sed

imperative dictum esse? Necessarium mihi visum
hic imperativis verbis oratio enunliata
*

est,

cum
ilhus

sit,

pravarum

Fsal. XXIX, I.

Ubid.

II.

2

Psal. xxx, 19.
9.

«

Ibid.

— Psal. — Mbid. 20. — Mbid.
^

cviii, 11.

^

Ccn.

i,

5.

24.

DK ORATIONE,

5G5

interpretationum meminisse, coriiin gratia quos decepit,

quiquc impiam

illius

doclrinam admiserunt,

in

quos et nos

aliquando incidimus.

XXV. Adveniat regnum tuum.
» »
»

Si

«

regnum X^GXfjuxta

verbum Domini
non
venit,

et

Servatoris nostri^,
:

cum

observatione

neque dicent
est,

Ecce

hic, aut ecce illic; sed reest

gnum

Dei intra nos

nam prope
:

verbum valde
is

in

»

ore nostro et in corde nostro^

»

procul dubio

qui reg-

num

Dei advenire precatur, de eo quod in se habet regno
ferat, et perficiatur. et

Dei recte orat, ut oriatur, et fructus

Nam

in

quolibet sanctorum

Deus regnat,

quihbet sanc-

tus spiritualibus obsequitur legibus Dei qui in ipso habitat,

ut in recte adminislrata civitate. Praisens

ei

Paler adesl, et
ilkid

conregnat Palri Ghristu sin

illa

anima perfecta, juxta
:

cujus paulo ante mentio facta est
»

«

Ad eum

veniemus, et

mansionem apudeumfaciemus^ wAcDei quidemregnum
pulo felicem superioris partis animae statum, composi-

dici

tasque et sapientes cogitationes;

regnum vero

Chrisli

tum

sermones qui

in

audientium salulem proferuntur, tum qui
:

perficiuntur actus justiliae ct caeterarum virtutura

Verbum

enim

et justitia est,

FiHus Dei. Contra
saeculi

tyrannidem exercet princeps
cator prsesenti saeculo
tradat
» »

omnes peccatore» hujus; quivis enim pecin
est,

nequam mancipatus nequam
»

cum

se

non

ei «

qui dedit semetipsum pro nobis peccatoribus ut eteriperet secunjuxta ea quae disae-

eriperet nos de praesenti saiculo

dum

voluntatem Dei et Patris nostri^,
in Epistola

cuntur
culi

ad Galatas. Qui vero principis hujus
arbitrio, in

tyrannidem patitur hbero peccati
regnat.

eum

et

peccatum
his verbis
*

Quare jubet Paulus

ut

non ampHus sub:

jiciamur peccato regnare in nobis volenti
:

prascipit

autem

«

Non ergo

regnet peccatum in nostro mortali

Luc. XVII, 20.

2

D«Mit. XXX, i^.

'

Joan. xiv, 25.

'*

Gal.

i,

4.

:

5G6
»

ORIGENIS
»

corpore, ut obediatls concuplscentils ejus*.

Verum

dicet

jillquis
»

ad utrumque Illorum

:

«
»

Sanctlficeturnomen tuum,
si is
;

et,

adveniat

regnum tuum

:

qui orat Ideo orat ut

exaudiatur, et exaudltur allquando

planum

est

futurum

aliquando ut sanctlficetur alicui, juxta ea quae dicta sunt,

nomen Dei, regnumque Del el quomodo convenienter adhuc
quasi
»

adveniat. Quae

si

habuerit,

orabit pro his quae adsunt,

non

ad^int, dicens

:

«

Sanctificetur

nomen tuum,

ad-

regnum tuum? » Si res ita se habet, oilicii utique ahquando fuerit non dicere « Sanctlficetur nomen tuum, Sicut qui » adveniat regnum tuum. » Ad haec dicendum « sermonem scienlic-e serraonemve sapientlae » postulat oraveniat
: :

tione, recte

semper pro

hls orablt,

cum

etsl

plures semper

saplentlae scientiseque notiones exaudltus caplat, eoc parte^

tamen cognoscat quaecumque

in praesenti

capere potueril
est^

quod enim perfectum
tunc revelabitur,

est et

evacuans quod ex partc

cum

facie

bus mens spirituallbus

ad faciem absque sensibus reIntendet sic neque sanclificari cui:

Hbet nostrum regnum Dei, neque adesse Dei regnum potest
perfecte, nisi
tia, et
«

venerit

quod perfectum

est

^

»

etiam in scien-

sapientia, forsan et in reKquIs virtutibus. Iter
sl «

autem

ad perfectionem facimus,
»

ad ea quae sunt priora attenti,
:

eorum

quae sunt retro

^

»

oblivlscamur

tunc ergo id quod

in nobis est

summum
stohis ait,

regnum Dei perpetuo procedentibus nobls ad perveniet, cum illud Impletum fuerit quod ApoGhristum subjectis
sibi

omnibus inimicis
in

tradilu»

rum « regnum Deo
Verbo divlna
«

et Patri ut sit

Deus omnla

omnibus^

Propter hoc indeslnenter orantes ea animi afFectlone quoe
fiat,

dicamus Patri nostro qui
adveniat

in ccelis est

:

regnum tuum. » Id quoque de regno Dei percipiendum est, slcut non est « parSanctificelur
1
fi

nomen tuum,

Rom.

VI, 12.

2

1

Gor.

xiii, 9, 10.

3

\\)\^, 10.

4

Phil.

m,

i3.

1

Gor. XV, 24, 28.

dj:

oratione.

3()7

»

licipatio justili.-e

ciim iniqtiilato, ncque societas luci ad
;

»

tenebras, we</Me conventio Christi ad Belial*

»

sic

regnum
in

Dei

cum

regno peccati stare non posse. Ergo

si

Dcum

nobis regnare volumus, nuUo
»

modo«
aliena

regnet peccatum in

nostro mortali corpore^, ^neque ohediamuspra?ceptisejus
a
«

quod ad opera carniset
lerram',

Deo

animam nostram
:

pro-

vocat; sed morlificemus
»
»

membra

nostra quae sunt super
ut in nobis quasi in
solus in

et fructificemus spiritu

in spiriluali paradiso

Deus obambulet, regnetque

nobis
illius

cum

Christo suo qui sedeat in nobis a dextris virtutis

spiritualis

quam optamus

acciperc; sedeatque donec
«

inimici ejus
»

omnes qui

in nobis sunt, fiant

scabellum peet

dum^

»

ejus, et evacuetur in nobis

omnis principatus
in

potestas et virtus. Possunt

trum

fieri, et

«

uno quoque nosnovissima inimica destrui mors ; » ul et in enim hjec
est,
»
^
:

nobis Christus dicat
»

«

Ubi

mors, slimulus tuus? Ubi
igltur corruptibile

est, inferne, vicloria tua^ ?

Jam nunc
et

nostrum induatur eam quae
tate, sanctitatem et

est in castitate et in

omni

puri-

incorruptionem ;

mortaie evacuata
ut in nobis reg-

morte paternam induatur immortalitatem,
nante Deo
versemur.
in regeneralionis

jam resurrectionisque bonis
et

XXVI. Fiat voluntas
suit
:

tua sicut in coelo
:

in terra. Lu-

cas, his omissis, post illud
«

«

Adveniat regnum tuum, po»

Panem nostrum
igilur

supersubstantialem da nobis hodie.

Pra^dicta

verba

cum apud solum Malthaium

ha-

beantur, consequenter adea qua3 pra3cedunt expendamus.

Cum

adhuc versemiir
ccelo lieri Dei

in terra

nos qui oramus, inlelligamus-

que in
bus
*

voluntatem ab omnlbus coelorum doetiam qui in terra sumus, inomnl-

mesticis;
fieri

oremus

a nobis
:

voluntatem Dei
VI, 14.
"

quod accidet,sinihll

prceteripsius

2

Cor.

XV, 26.

2

Kom.

VI, 12.

3

Q^i^

,,,^

5^

4

pg^ qix.

^

1

Cor.

Ibid. 55.

;

368

ORIGIiNIS

agamus voluntatem.
est, sic

Cum

autem

sicut in coelo Dei voluntas
;

etiam a nobis adimpleta fuerit in terra

tunc similes
Coelesii

coelestibus,
tis,

nempe

portantes oeque ac

illi

imaginem

haeredes erimus regni coelorum, orabuntque deinde

qui nobis in terra succedent, coelo jam receptis nobis assimilari. Potest etiam
«

sicut in coelo et
sit

secundum Malthaeum duntaxat illud in terra,» ut omnibus commune accipi

:

ut ejusmodi

quod nobis

proecipitur in oratione dicensicut in coelo et in ter-

dum
»

:

«

Sanctificetur

nomen tuum,

ra

;

Adveniat regnum tuum, sicut

in coelo et in terra. Fiat
»

»

voluntas tua, sicut in coelo et in terra.
est

Nam

et

nomen

Dei sanctificatum
eis

ab

iis

qui sunt in coelo, et advenit

regnum

Dei, et in

illis

facta est Dei voluntas.

Ea desunt
si

omnia nobis qui
mur. Quaeret
ubi sunt
»

in terra

sumus, adesse tamen possunt,
his

nos exhibeamus dignos qui de

omnibus
«

a

Deo exaudiaiiat in coelo,

aliquis propter illud,
»

Fiat voluntas tua sicut

» in coelo et in terra,
«

quomodo
Si

voluntas Dei

spiritualia nequitise
coelo*.
fit,
»

per

qum

inebriabitur gladius
sic

Dei eiiam in

voluntatem Dei

oramus

in terra

fieri

ut in coelo
in terra
illa

nihilne pericli est ne imprudentes ore-

mus

cum

manere ctiam ea quae nobis contraria sunt, quoque e coelo veniant, plurimis in terra in vitia
vi

prolapsis

spiritualium nequitiae quas sunt in coelestibus

?

Sed qui

allegorice coelum accipiens dixerit ipsumesse Chri-

stum, terram vero Ecclesiam ( quis enim ita dignus Patre thronus ut Christus? quod scabellum pedum Dei quale Ecclesia?)
is

quaestionem facile solvet, dicens orandum esse
sic

unicuique eorum qui ex Ecclesia sunt, ut
piat voluntatem

paternam ca-

quemadmodum

Christus capiebat qui venit

facere voluntatem Patris sui, et

omnem

perfecit.

Possumus

enim

ei

adhaerendo unus

capere voluntatem, ut
*

cum ipso spiritus fieri, et ita ejus quomodo perfecta est in coelo, sic

Isai.

ixxiv,

5.

DE ORATIONE.
perflclatur et In terra
»
:

SCcj

nam

«

qui adhaerct

Domino, secun-

cium Pauium^ unus

spiritus est*.

dam hanc interpretationem fore el
revolvcrlt. SI quis
llne

wNec puto conlemnenqui mente illam sludiosius
quod
in

tamen

ei

contradixerit, afferet

hujus Evangelli post resurrectlonem a Domlno dlcltur
discipulls
:

undecim
»

«

Data

est

mihi omnls potesias slcut in

coelo et in terra

*. »

Cum enlm haberet potestatem eorum
:

quae sunt in coelo, accepisse se praelerea ait potestatem eo-

rum

quas sunt In terra

cum
;

ea quae suot in

slnt a

VerLo Illumlnata

in

jam antea consummatlone autem sa^cull
cccils,

etiam quae in lerra sunt per datam Filio potestatem imltenlur quae in ccelo perfecta sunt, et
plt Salvator.

quorum potestatem

accesibi

Vult ergo per orationem ceu coadjulores

sumere ad Patrem disclpulos, ut cum ea quae
jecta sunt verltatl et
coelo et in terra,
illa

in terra sunt

ad sinillltudlnem dlrecta fuerlnt eorum quae in coehs sub

Verbo, polestate quam accepit sicut

in

ad fellclssimum finem perducat eorum

qul in ejus potestate sunt. At qui Servatorem Ipsum coelum
esse vult, terram
creaturae in

autem Eccleslam, primogenilum omnis
veluti sollo requlescit Pater, dicens esse

quo

coclum, asseret
tentia,

homlnem quem

Induerat ornatum ejus posit
:

eo quod humiliarit semetipsum et factus

obediens

usque ad mortem, post resurrectlonem dicere
»

«
»

Data est
acce-

mihl omnls polestas sicut in coelo et in terra

'

:

cum

perit qui in Saivatore est

homo

potestatem coelestlum quae
dlvlnitati

unigenitus habet, ut
lus, eique unitus.

ei

communicet, ejus
in

admlx-

Porro

secunda oplnione
voiuntas Dei
flt

cum nondum
in coeio,
iis
:

soluta

sit

quoesllo,

quomodo
hinc

cuui

spirltualla nequitioe quae sunt in coelestibus,

qui sunt in
Sicut

lerra colluctentur

:

iila slc

poterlt resoivi
is

non

propter locum, sed propter affectum
tcrra, sed
1
1

qui

adhuc

est in

conversationem habet in

coeils et

thesaurlzat in
i8.

Cor.

VI, ij.

2

Mallli.xxvm,

i8.

^

Id.

xxvm,

VII.

24

5^0
coelo cor

ORIGEMS
habens
in coelo,

imaglnemque portat

coeiestis,

non

mundo inferiori, sed de coelo sic illa qua3 in et meliore quam iste est, coelesti mundo coelis adhuc versantur spiritualia nequitiae, cum in terra
amplius de terra est neque de
:

conversationem habeant, colluctando insidientur hominibus, thesaurizent in terra, portentque imaginem terreni qui
«est principium formationis Domini, factae ut illudatur ab
»

Angehs \ »non sunt

coelestia,

neque propler afFectum pra:

vum
»

in coeUs habitant.

Cum

ergo dicitur
»

«

Fiat voluntas
ilH in coelo

tua sicut in coelo et in terra,

ne esse quidem

putandi sunt qui animi propensione

cum

illo

qui cecidit de

coelo sicut fulgur ceciderunt. Forte eliam
ait

cum orandum

Servator noster ut Patris voluntas

fiat sicut in coelo sic

et in terra,
fieri

non omnino de

his qui in terreno loco sunt

jubet preces, ut eis similes fiant qui in coeiesti sunt

loco; sed ea mente orationem illam praecipit, ut omnia quae
in terra sunt,
nia,

hoc

est quae deteriora et

magis terrenis

aiTi-

mehoribus assimilentur quae habent conversationem in coeHs, et omnia coelum fiant. Peccator enim ubicumque

tandem sit, terra est, in cognatam terram, nisi poeniteat, aHquando dissolvendus qui vero Dei voluntatem facit, nec
:

salutares ejus spirituales leges negligit, coelum est. Sive igi-

tur
sic

adhuc

terra per

peccatum sumus, oremus

in nos etiam

ad emendationem nostram extendi voluntatem divinam,

sicut

ad iUos jam pertigit qui ante nos coehim
:

facti sunt,

aut

sunt coelum

sive

non

terra, sed coelum

jam

a

Deo

reputati

sumus, precemur sicut
dicam,

in coelo sic et in terra,

hoc

est in de-

terioribus hominibus impleri voluntatem Dei, ut terra iHa

coelum, ut
terra, sed

ita

fiat; ila ut

non

sit

ampHus usquam
voluntas Dei,

omnia coelum
terra

fiant. Si

enim

sicut in coelo, juxta
fiat

hanc interpretationem,
terra
1

sic et in terra
:

non manebit
14.

ut

si

aHo usus exemplo apertius

Job, XL,

»

HE OnATIOiNE.

571

diccrem

:

Si ut voluntas Dei facta est in

hominibus pudicis,
si

sic fiat et in

impudicis, intemperantes pudici erunt; aut

sicut facla est voluntas Dei in justis, sic fiat in injustis, injusti justi erunt.
fiat
»

Ideo

si,

sicut in coelo facta est voluntas Dei,
:

etin terra,

erimusomnes coelum

«

Garo enim qnae non

prodest quidquam, co^natusqiie
possidere non possunt*;
»

el

sanguis

regnum Dei
si

»

polerunt tamen possidere,

a

carne et terra, pulvere,

et sanguine, in coelestem fuerint

mulata substantiam.

XXVIL Panem nostrum
aut ut Lucas
:

da nobis hodie, Panem nostrum substantialem da nobis in
siibstantialem
est, falsa

diem, Quoniam existimant aliqui de corporeo pane juberi
nos orare, aequum

eorum opinione

sublata,

veram
eis

de substanliali pane sententiam proponere. Igitur ab

quaerendum

est

quomodo

qui dicit petenda esse coelestia et

magna, lamen cum neque coelesUs sit is panis qui in carnem nostram absumitur, neque magna pelitio sit de illo
precari,
is

quasi
et

eorum

quae docuit

secundum

ipsos oblitus,

de terreno

parvo preces Patri

offerri jubeat.

Nos vero ma-

gistrum ipsum secuti docenlem quce ad panem pertinent, ea
pluribus exponemus. Ait in Evangelio

secundum Joannem
:

ad eos qui Capharnaiim venerant ut ipsum quaererent
« »

Amen, amen
his

dico vobis

:

quairitis

me, non quia

vidlstis

slgna, sedquia manducastis ex panibus,et saturatiestis^.

Quienlmex

manducavitpanibus quibus Jesusbenedixit,

iisque impletus est, magis quaerltFilium Dei perfectius

com:

prehendere, et ad ipsum properat.
«

Quare recte

praecipit

Operamini non cibum qui
in

perit, sed

clbum qui permanet
»

»

vilam seternam,

quem

Fillus hominis dabit vobis^
:

Ad

haec
» »

cum
:

interrogarent qui audierant, et dlcerent
?

«

Quid

faciemus ut operemur opera Dei
eis
*

respondit Jesus, et dixit

Hoc

est
:'o.

opus Dei ut credatis
Joan.
vi,

in

eum quem
—*

misit i\\e\

1

Cor. XV,

G4. —

^

Joan.

vi, 26.

Ib. y.j.— * Ib. 28, 29.

^4.

,^j<i

OniGENIS

»

Misit

autcm Dcus Verbum suuin,

et sanavit

eos%

»

ul in

Psalmis scriplum est, eos scilicet

c|ni

infirmi fuernnt. ll!o

Verbo operantur credentes opera Dei
permanet
»
»

quae sunt cibus qui

in

vitam aeternam. Et
coelo

:

«

Pater meus, Inquit, dat
est qui

vobis

panem de

verum. Panis eniin Dei

de

coelo descendit et dat vitam

(ist

verum nutrit iactus est quo qui alitur, etiam ad similitudiiiem Greatoris efficitur. Quid autem alendas animae aptius est quam vcrqui
:

mundo^. » Verus autem panis hominem, eum qui ad imagincm Dei

bum?
liaec si

quid sapientia Dei pretiosius menti ejus qui ipsam

capiat? quid rationabili naturae veritate convenientius?
quis objiciat,
si

Ad

haec ita se haberent,

futurum non

fuisse ut Christus

petendum doceret substantialem panem
:

quasi aliquid a se diversum

audiat

ille

etiam in Evangelio

sccundum Joannem aUquando
aUquando
ita,

ut de aho a se diverso loqui;
sit.

Ac ut de alio quidem loquitur ibi « Moyses dedit vobis panem de ccelo non verum, » iis vero » sed Pater meus dat vobis panem de coelo verum qui dixerant ad eum « Semper da nobis panem hunc*, » ut de se ipso loquitur « Ego sum panis vitae qui venit ad me » non esuriet, et qui credit in me non sitiet unquam ^ » Et paulopost « Ego sum panis qui de ccelo descendi. Si quis
quasi ipse panis
:

^ ;

:

:

:

:

»
» »

manducaverit ex hoc pane, vivet

in

aeternum

;

et panis

quem ego dabo,
vita

caro inea est

quam ego dabo pro mundi
:

^

»

Et quoniam cibus omnis panis dicitur juxta Scrip«

turam, ut patet ex eo quod de Moyse scriptum est
»

Panem

non comedit quadraginta diebus et aquam non bibit^; » varium est autem et diversum verbum quod alerc potest,

cum non omnes

possint sohditate ac firmitato nutriri divi:

narum discipUnarum ideo cum robustiorem vellet perfec« Et panis quem ego dabo tioribus cibum proponere, ait
:

1

c

^io^in. vi, 02. Psalm. cvi, 20. 7 Dcut. Ibid. 5i. IX, 9.

^

Ibid.

•''

Ibid. 54.

^

Ibid. 55.

DE ORATIONE.
»

S^T)
vita
*.

caro
:

mea

est

quani cgo dabo pro mundi

))Et paulo-

post
» »
»

«Nisi manducaveritis

carnem

Filii

hominis et biberilis

ejus sanguinem,

non habebilis vitam in vobis. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam

ajternam, et ego resuscitabo

eum
et

in

novissimo

die.

Garo
:

»
»

enim mea vere
qui

est cibus, et sanguis

manducat meam carnem

meus vere est potus bibit raeum sanguinem, in

» » »

me manet et

ego in eo. Sicut misit

me vivens Pater,

et

ego

vivo propter Patrem; et qui

manducat me,

et ipse vivet

propter me^. »Hic est verus cibus caro Ghristi; qui cibus,
esset
:

Verbum, factus est caro, juxta illud « Et Verbuni » caro factum est^ » Quando a nobis manducatur, tunc « habitavit in nobis. » Gum autem distribuitur, impletur
illud
» »
:

cum

«

Et vidimus gloriam ejus. Hic

est panis qui
et

de coelo

descendit.

Non

sicut

manducaverunt patres

mortui

sunt

:

qui

manducat hunc panem,

vivet in seternum
et

\

»

secundum hominem ambulantibus ait « Lac vobis potum dedi, non escam » nondum enim poteratis, sed nec nunc quidem potestis,
At Paulus Gorinthiis loquens parvuh*s
: :

»
« »

adhuc enim carnales
Et
nis
facti estis

estis

^

»

Et in Epistola ad Hebra3os
sit,

:

quibus lacte opus

non soHdo cibo

:

om-

enim qni

lactis est particeps,
est.

expers est ssrmonis jusest

» titia;, »
» «

parvulus enim

Perfectorum autem

soUdus

cibus,

eorum qui pro consuetudine
credit se

exercitatos habent
et illud
:

sensus ad discretionem boni et

maU '. »Equidem
;

Ahus
olus

manducare omnia qui autem inflrmus
»

esl,

»

manducat',

puto ipsum non dc corporeis

cibis prae-

cipue dixisse, sed de verbis Dei quibus anima nutritur,
possit fidehssimus quisque et perfectissimus

cum

omnia perci-

pere,
»

quem
»

his verbis ostendit

:

«

Alius crcdit se

manducare

omnia;
*

infirmiori

autem
5^ gt

et impcrfectiori simphciora sufsecjq.
"^

Joan.

VI, 52.
2.

^

1

Cor.

m,

2

ijjid.

^ llf.'b.

v, 12.

»

Id.
2.

i,

i^.

*

Id. vi, Sg.

Roiii. xiv,

3^4
ficiant

oniGE?(is