Rafał MRÓWKA

Przywództwo
w organizacjach
Analiza najlepszych praktyk
Wykorzystaj swoje mocne strony do maksimum

Kliknij, aby kupić książkę w: profinfo.pl

Warszawa 2010

Przywództwo w organizacjach.indd3 3

2010-05-31 22:39:12

............... Najważniejsze wnioski ................ Słownik najważniejszych pojęć ...... Poziomy przywództwa w organizacji międzynarodowej ............................... Wprowadzenie .............................. 15 15 16 22 24 29 30 31 32 2............................................................................. Ewolucja teorii przywódczych ................................................................... Model przywództwa w organizacji międzynarodowej ..... 34 34 35 36 38 42 46 47 49 49 3................................................................... Potrzeba przywództwa............................................... 11 1.......................................................................................................................................................... Koncepcje wyłaniania się przywódców ............................................................................................................................................................................................................ Słownik najważniejszych pojęć ............. Definicje przywództwa ......... Wyłanianie się przywódców ................................................................................................................................................................................................................................ Wprowadzenie ...... Słownik najważniejszych pojęć ............................................................................Spis treści O autorze ........................................................................................................... Wprowadzenie ............... 52 52 53 59 66 67 Przywództwo w organizacjach....... Sprawdź się. Efektywność przywództwa ................................................................................................. Pytania problemowe ....................................................................................................................................................................... Sprawdź się..................................................... Pytania problemowe .................................................................................. Najważniejsze wnioski ............................................... Charyzma – atrybut pożądany czy przeszkoda?...........................................................indd5 5 2010-05-31 22:39:12 .................................................... Pojęcie przywództwa i jego ewolucja ................................. Znaczenie wizji przywódcy – podsumowanie ..................................................................................................... Najważniejsze wnioski .................... 9 Wstęp ................... Struktura organizacji międzynarodowej .......................................................

......................... 114 Pytania problemowe ....... Model przywództwa w otoczeniu burzliwym ....................................................................................... 158 Wprowadzenie ... Najważniejsze wnioski .. 94 Otoczenie współczesnej organizacji ..................................................................... 158 Zadania przywódcy.............. 172 Przywództwo w organizacjach..................................................................................................................... Wprowadzenie .......... 152 Pytania problemowe . Sprawdź się..................................................................................................................................... 172 Przyczyny oporów wobec zmian ............................................................................................. 160 Zapobieganie oporom wobec zmian i ich łagodzenie .......................................................... 116 Sprawdź się.............. Przewodzenie zmianie ................................................................................................... 146 Najważniejsze wnioski ................ Słownik najważniejszych pojęć .................................................................................. Zadania globalnego lidera zarządzającego – centralizacja przywództwa ........ 68 Sprawdź się........6 Przywództwo w organizacjach Pytania problemowe ............................................................................................ 95 Typy przywódców w otoczeniu burzliwym ............................................................... Zadania przywódców lokalnych – rozproszenie przywództwa ...................................................................................................... 94 Wprowadzenie ..........................................indd6 6 2010-05-31 22:39:13 ............. 119 Modelowe sytuacje organizacji działających w otoczeniu burzliwym ............................................................................ 101 Najważniejsze wnioski ............................................................................................................................................................ Centralizacja i rozproszenie przywództwa ............ 124 Dominujące typy przywództwa w otoczeniu burzliwym – podsumowanie modelu .................................................................... Zadania przywódcy z zakresu budowania motywacji wewnętrznej pracowników ........................................................................................................................................... 119 Wprowadzenie ........................................................................................................................................................................................................................................... 150 Słownik najważniejszych pojęć ........................................................ 120 Konsekwencje doboru typu przywódcy do sytuacji danej organizacji ............ 154 Sprawdź się..... 69 4.............. 71 71 72 78 83 88 89 90 91 5............................................... Pytania problemowe ................................................. 116 6.......................................... 113 Słownik najważniejszych pojęć ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Przywództwo w organizacji w burzliwym otoczeniu ........................................................................... 154 7...........................

.................... 219 Operacyjne pobudzanie innowacyjności............................................................ 188 Wprowadzenie ................................. 217 Strategia pobudzania innowacyjności ............................................................. 213 Sprawdź się............................................................................ 210 Słownik najważniejszych pojęć ................................................................................................................................. 249 Indeks ..................................................... 226 Najważniejsze wnioski ......... 233 Pytania problemowe .............................indd7 7 2010-05-31 22:39:13 ..................................................................................... 243 Klucz do pytań testowych „Sprawdź się” .. 188 Zarządzanie kulturą organizacyjną .............................. 172 Najważniejsze wnioski .............................................. 207 Najważniejsze wnioski ......................................................................................................................................................................................... 212 Pytania problemowe ............................................................................................................ 213 9...................................................................................................................... 237 Bibliografia................................... 232 Słownik najważniejszych pojęć .............................. 184 Pytania problemowe ............ 185 8...........................................................................Spis treści 7 Zwalczanie oporów wobec zmian – kompetencje lidera................................................................... 183 Słownik najważniejszych pojęć ............ 185 Sprawdź się......................................... 217 Wprowadzenie .................................................................................................................... 189 Przywództwo w organizacji wielokulturowej ........................................ Kultura organizacyjna a przywództwo .................................................................................................................................................................................................................... Przywództwo a innowacyjność organizacji ......................... 234 Podsumowanie .......................................................................................................... 251 Przywództwo w organizacjach....... 234 Sprawdź się.............................................................................................. 200 Ciągła zmiana – budowanie kultury zmiany...

Topex.O autorze Dr Rafał Mrówka jest adiunktem w Katedrze Teorii Zarządzania Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. m. z Umbrella Project (program UNDP – agendy ONZ w Polsce). badaniach oraz rozwoju satysfakcji i zaangażowania pracowników. Colgate Palmolive. Rockwool.in. ITO – United Change Company. Electrolux. Jest autorem wielu artykułów naukowych na temat przywództwa. Grupy Hotelowej Orbis. a także public relations.in. dla Totalizatora Sportowego. Cersanit. Auchan. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na zagadnieniach przywództwa gospodarczego. Carlsberg.indd9 9 2010-05-31 22:39:13 . Schneider Electric. Był liderem kilkudziesięciu projektów doradczych w zakresie badania oraz pobudzania satysfakcji i zaangażowania pracowników. Współpracował m. Leroy Merlin. Przywództwo w organizacjach. PKN Orlen. Wabco. Poza pracą naukową od ponad dziesięciu lat zajmuje się doradztwem oraz prowadzeniem szkoleń w zakresie rozwoju kompetencji menedżerskich i przywódczych. Tetra Pak. BIGRAM Personnel Consulting. Prowadzi zajęcia na temat przywództwa w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Współtworzył firmę doradczo-szkoleniową IMMOQEE. realizowanego na pięciu czołowych uniwersytetach ekonomicznych w Polsce. Raiffeisen Leasing. zarządzaniu kompetencjami pracowników. Allianz. a także zajęcia e-learningowe w ramach wspólnego projektu econet. Vectra. Hochtief.

zarządzaniem częścią innowacji) ulega rozproszeniu w organizacjach. Zrozumienie. Część funkcji przywódczych (m. w jakich funkcjonują ich organizacje.indd11 11 2010-05-31 22:39:14 . budowaniem subkultur organizacyjnych. łagodzeniem oporów wobec zmian. W książce tej przedstawione zostaną dwie zasadnicze tezy dotyczące przywództwa w organizacjach: 1. na czym polega przywództwo. którego skutki niezwykle trudno jest przezwyciężyć. Jednocześnie zaś przywództwo bywa jednym z istotniejszych elementów prowadzących do sukcesu organizacji. jak i praktyki gospodarczej. 2. a jednocześnie potrafi Przywództwo w organizacjach. reaktywować lub tworzyć zupełnie nowe podmioty. ożywiać je. przekazywaniem informacji o zmianie. Wielu dobrych liderów organizacji nie posługuje się stale jednym typem przywództwa. lecz dynamicznie dostosowuje swój styl kierowania do zmiennych warunków. Efektywni przywódcy często potrafią przygotowywać organizacje na kolejne wyzwania otoczenia. Brak przywództwa w określonych sytuacjach lub też nieodpowiednie przywództwo mogą nawet w krótkim okresie doprowadzić dobrze funkcjonujące organizacje do kryzysu. wykorzystaniem władzy eksperckiej. jest więc niezwykle istotne zarówno dla współczesnej nauki.in. podczas gdy pozostałe (związane na przykład z budową strategii i podstawowych założeń kultury organizacji. pobudzaniem do uczenia się w ramach organizacji. nadal można tworzyć dodatkowe interpretacje.Wstęp Przywództwo w organizacjach jest jednym z najważniejszych zagadnień poruszanych we współczesnej literaturze z zakresu nauki o organizacji i zarządzaniu. budować nowe teorie i modele. w tym sieci organizacyjnych) poddaje się dodatkowej centralizacji. Pojęcie przywództwa oraz fenomen tego zjawiska wciąż wydają się niewystarczająco opisane. związanych z zarządzaniem ludźmi.

Większość z nich pochodzi z koncernów międzynarodowych. że w organizacjach tych występuje jednocześnie większość zjawisk opisywanych w niniejszej książce. a to ze względu na wielowymiarowość występujących w nich zjawisk. wieloma szczeblami hierarchii pozwala na analizowanie problematyki przywództwa zarówno na poziomie globalnym (całej organizacji). W pierwszym rozdziale „Pojęcie przywództwa i jego ewolucja” dokonano przeglądu współczesnej literatury przedmiotu traktującej o pojęciu przywództwa i jego ewolucji. Wybór koncernów międzynarodowych jako źródła przykładów do omawianych zagadnień wiąże się z tym. Organizacje te często są również pionierami we wdrażaniu nowych koncepcji związanych z zarządzaniem. Omówiono w nim różnorakie definicje przywództwa i ewolucję teorii przywódczych. Przeanalizowano w nim także znaczenie charyzmy i wizji przywódców.12 Przywództwo w organizacjach wykorzystywać zachowania specyficzne dla kilku typów przywódczych. jak i lokalnym. Rozdział drugi poświęcono zagadnieniom związanym z wyłanianiem się przywódców. Przywódcy − w zależności od potrzeb − wykorzystują jedynie zmienne proporcje różnych typów przywódczych. Książka składa się z dziewięciu rozdziałów. co pozwala na analizę zjawisk. prac naukowych współczesnych międzynarodowych wybitnych teoretyków i badaczy zagadnień przywódczych oraz analiza licznych przykładów i studiów przypadków przywódców. opisano zadania przywódców organizacji i scharakteryzowano typy przywódców występujące w organizacjach oraz konsekwencje pojawienia się określonych typów przywódców w poszczególnych typach organizacji. które mają szansę upowszechnić się dopiero po dłuższym czasie. U podstaw tych tez leży analiza współczesnego dorobku naukowego dotyczącego pojęcia przywództwa. Za przykłady posłużyły w nim głównie koncerny międzynarodowe. Przywództwo w organizacjach. Pokazano zmiany w rozumieniu przywództwa związane ze zmianami otoczenia organizacji. Trzeci rozdział opisuje różne poziomy przywództwa w organizacji. Wielkość tych organizacji oraz ich wielowymiarowość. zarysowano również konsekwencje współczesnego rozumienia pojęcia przywództwa w organizacji.indd12 12 2010-05-31 22:39:14 . W książce dokonano także przeglądu współczesnej literatury przedmiotu dotyczącej pojęcia przywództwa i jego ewolucji. regionalnymi. Celem tych analiz był jak najpełniejszy opis przywództwa i zjawisk mu towarzyszących. istnienie rozbudowanych struktur organizacyjnych z wieloma jednostkami lokalnymi. dzięki analizie struktur jednostek lokalnych (regionalnych) tych organizacji i realizowanych tam zadań.

W trzech ostatnich rozdziałach omówiono najważniejsze zadania stojące przed współczesnymi przywódcami. a także konieczność pojawienia się różnych typów przywódców. że konieczna jest dynamiczna zmiana typu przywództwa w organizacji związana ze zmianami w otoczeniu organizacji. Są nimi planowanie i zarządzanie zmianami organizacyjnymi. W wyniku analizy wyciągnięto wniosek. Drugie zagadnienie dotyczy operacyjnego pobudzania innowacyjności przez przywódcę w ramach swojej Przywództwo w organizacjach. oraz kreowanie i pobudzanie innowacyjności organizacji. Rozdział piąty pokazuje zmiany w rozumieniu przywództwa związane z transformacją otoczenia organizacji. Pokazano także. w którym działa. W ostatnim rozdziale szczegółowej analizie poddano rolę przywódcy w procesie pobudzania innowacyjności organizacji. jak przywódca może świadomie budować kulturę organizacyjną oraz jaki wpływ na jego działania miewa kultura narodowa kraju. Szczególnie dokładnie przeanalizowano wpływ umiędzynarodowienia i globalizacji gospodarki na zmianę struktur organizacji. W rozdziale szóstym zaprezentowano model przywództwa w organizacji w otoczeniu burzliwym.Wstęp 13 W rozdziale czwartym omówiono zadania warte skupienia w rękach globalnego przywódcy organizacji oraz te. a w jakich w ramach sieci współpracujących organizacji. Prześledzono problem zapobiegania oporom wobec zmian i ich łagodzenia. które omówiono. które trzeba rozproszyć. Oddzielnie omówiono rolę przywódców na poziomie globalnym i lokalnym. Na końcu rozdziału prześledzono najważniejsze wyzwania dla przywódców związane z procesem planowania i wdrażania zmian w organizacji. Model ten stworzono. W rozdziale siódmym szczegółowej analizie poddano rolę przywódcy w procesie planowania i wdrażania zmian. opierając się na analizie możliwości pojawienia się czterech typowych stylów przywództwa w określonych sytuacjach charakterystycznych dla danego rodzaju organizacji.indd13 13 2010-05-31 22:39:14 . Pierwszym jest strategia pobudzania innowacyjności wiążąca się z podjęciem przez przywódcę decyzji. z którymi wiąże się właśnie wyłonienie różnych poziomów przywództwa. w tym kształtowanie i zmienianie kultury organizacyjnej. w jakich okolicznościach innowację należy rozwijać w ramach wewnętrznych zasobów organizacji. dzieląc je pomiędzy osoby znajdujące się na różnych szczeblach przywództwa. W rozdziale ósmym przeanalizowano zarządzanie przeobrażeniem kultury organizacyjnej jako niezwykle trudnym i specyficznym rodzajem zmiany. Kwestię tę podzielono na dwa zagadnienia.

które pozwalają na pogłębienie lub weryfikację wniosków. Na końcu każdego rozdziału znalazły się wnioski mające stanowić podsumowanie.indd14 14 2010-05-31 22:39:15 . Po każdym rozdziale umieszczono test sprawdzający przyswojenie przez czytelnika zaprezentowanych w nim zagadnień.14 Przywództwo w organizacjach organizacji i sieci współpracujących organizacji. Przywództwo w organizacjach. Dołączono także słownik najważniejszych użytych w nim pojęć. a także zaproponowano zagadnienia do samodzielnego studiowania. Rozdział kończą wnioski płynące z zamieszczonych w nim analiz.

które jest źródłem wielu trudności pojawiających się podczas prób wdrożenia tego podejścia wraz ze wszystkimi jego teoretycznymi aspektami. Przywództwo w organizacjach. W rozdziale tym prześledzimy także ewolucję postrzegania przywództwa.indd15 15 2010-05-31 22:39:15 . • określić czynniki zwiększające i różnicujące zapotrzebowanie na przywództwo. • zaproponować i obronić własną definicję przywództwa. Po przeczytaniu tego rozdziału czytelnik powinien umieć: • wymienić i poprawnie zinterpretować kilka definicji przywództwa związanych ze sprawowaniem przez przywódcę różnych rodzajów władzy i jego wpływem na grupę. Celem pierwszego rozdziału jest znalezienie przyczyn tej sytuacji. w tym także podejście sytuacyjne. Jest wprawdzie bardzo wiele definicji. Opiszemy mocne i słabe strony poszczególnych teorii i modeli przywództwa. • rozróżnić przywódcę nastawionego na zadania od zorientowanego na stosunki międzyludzkie. • podać przykłady przywódców biznesowych i społecznych oraz wyjaśnić. którą powszechnie uznaje się za przywódcę. na czym opierało się ich przywództwo. jednak często są one ze sobą sprzeczne lub nie nadają się do opisania każdej osoby. docierając do współczesnego rozumienia tego pojęcia.1 Pojęcie przywództwa i jego ewolucja Wprowadzenie Zdefiniowanie przywództwa nie jest proste.

którą dysponuje przywódca. Te dziedziny nauki łączą je głównie z władzą. „Przywództwo to zdolność jednej lub kilku osób do wpływania na grupę i wdrażania własnej polityki” (Bogdanor 1993). wynikającą z wiary szerokich kręgów społecznych w niezwykłe zdolności i umiejętności przywódcy. czego ta szansa dotyczy” (Weber 1972). której podstawą są przepisy prawne. opartą na tradycji i obyczaju. Warto jednak zastanowić się nad władzą. politologii. jak również przeobrażenia otoczenia i coraz to nowe wyzwania pojawiające się przed organizacjami i ich liderami. traktując jako jeden z aspektów władzy (Burns 1994). Przywództwo to „zdolność do wpływania lub sprawowania władzy we wspólnotach społecznych” (Abercrombie i in. Przywództwo a władza Definicji przywództwa jest bardzo wiele. nawet pomimo oporu i niezależnie od tego. psychologii społecznej. 3) władzę legalną. że wewnątrz jakiegoś związku społecznego zostanie przeforsowana czyjaś wola. nauki o organizacji i zarządzaniu oraz innych dziedzin.16 Przywództwo w organizacjach • zreferować ewolucję podejścia do przywództwa w nauce o organizacji i zarządzaniu. • określić wyzwania dla przywódców współczesnych organizacji. Weber wyodrębnił trzy typy władzy prawomocnej: 1) władzę tradycyjną. Zmiany te wymusiła niekompletność wcześniejszych opisów i teorii. „Władza oznacza każdą szansę.indd16 16 2010-05-31 22:39:15 . 1988). Definicje przywództwa Rozumienie przywództwa i zadań przywódcy ewoluowało wraz z rozwojem socjologii. tak jak w dwóch poniższych definicjach. W układzie organizacyjnym władza (i odpowiadający jej autorytet) przybiera zazwyczaj jedną z pięciu form (French i Raven 1959): Przywództwo w organizacjach. 2) władzę charyzmatyczną. między innymi w pracach socjologicznych i politologicznych.

jak i nieświadomy. Przywódca musi mieć jednak wizję zmiany. że występowanie nieświadomego przywództwa jest rzadkie. co oznacza. że przywódca nie w każdej sytuacji musi ujawniać swoją rolę.indd17 17 2010-05-31 22:39:15 . aby dokonać ich przekształcenia. że „Władza stanowi podstawowy i nieunikniony element wszystkich stosunków społecznych. sytuacja taka jest możliwa. wokół którego rozwijają się jednocześnie procesy rywalizacji i integracji”. Przywódca ma zatem kontrolę nad ludźmi. Pojęcie przywództwa i jego ewolucja 17 1) władza formalna. jądro każdego działania zespołowego. polegającą na tym. tzn. umożliwiająca wymuszenie na innych stosowania się do określonych wymagań środkami zastraszania psychicznego. Crozier i Friedberg (1982) twierdzą. 2) władza nagradzania. a grupa (organizacja. że sprawujący władzę ma większą kontrolę nad zachowaniami podwładnych niż oni nad jego postępowaniem. Chociaż wydaje się. Rozumienie władzy jedynie jako możliwości wywierania wpływu na zachowania drugiej strony zakłada. czyli udzielania lub wstrzymywania nagród. Zauważyć trzeba. Zazwyczaj jednak władza zakłada asymetrię relacji pomiędzy członkami grupy. emocjonalnego lub fizycznego. 3) władza wymuszania. zagwarantowana przez hierarchię organizacyjną. opierająca się na możliwości rozdysponowywania ograniczonych zasobów w ramach organizacji. oparta na unikatowej wiedzy pewnych członków organizacji.1. umiejętność takiego ingerowania w dany bieg zdarzeń. organizacji czy społeczeństwa. że stosunek władczy może być zarówno świadomy. Istotną cechą władzy jako kryterium wykorzystywanego do zdefiniowania przywództwa jest także wskazywana przez część teoretyków zdolność do wprowadzania zmian (transformacji). 4) władza dzielenia. Tradycyjny podział na rządzonych i rządzących zaciera się w tym wypadku. Takie pojmowanie władzy mogłoby sugerować. określana przez organizację i przyznana ludziom zajmującym określone stanowiska. 5) władza ekspercka. społeczeństwo) jawi się w tym momencie jako system wzajemnie oddziałujących na siebie podmiotów (Pacholski i Sławoń 1997). że przywództwo również nie zawsze musi być świadome. że dzierżenie władzy nie zawsze musi wiązać się z jej użyciem. Pogląd ten wskazuje na konieczność ujawnienia się Przywództwo w organizacjach. którymi przewodzi. to jeżeli przywództwo definiowane jest przy użyciu kategorii władzy.