UNIVERZITET U NOVOM SADU

FAKULTET TEHNIČKIH NAUKA
Dragoje Milikić
Pavel Kovač
Marin Gostimirović
Srđan Uzelac
Milenko Sekulić
TEHNOLOGIJA
TEHNOLOGIJA
OBRADE
OBRADE
REZANJEM
REZANJEM
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
Novi Sad, 2000.
Naziv udžbenika: „TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM –
– zbirka rešenih i zadataka za vežbu”
Autori: Dr Dragoje Milikić, redovni profesor
Dr Pavel Kovač, redovno profesor
Dr Marin Gostimirović, docent
Mr Srđan Uzelac, asistent
Mr Milenko Sekulić, asistent
Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu
Recenzenti: Dr Sava Sekulić, redovni profesor u penziji
Fakultet tehničkih nauka u Novom Sadu
Dr Dušan Vukelja, redovni profesor u penziji
Mašinski fakultet u Kragujevcu
Dr Janko Hodolič, redovni profesor
Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu
Priprema za štampu: Kompjutersku obradu teksta i slika i kompletan
prelom knjige uradili su sami autori
Izdavač: Samostalno izdanje autora kao privremeno rešenje
do štampanja stalnog udžbenika
Tiraž: 100 primeraka
Fotokopiranje: „LK-foto” Novi Sad, Rumenačka 101.
NAPOMENA:
Ovaj materijal sačinjen je na osnovu podloga za vežbanje iz predmeta ”Proizvodne tehnologije I
– obrada rezanjem” koje su autori stvarali tokom dugogodišnjeg rada. Materijal ima za cilj da
pomogne studentima da lakše prate vežbe iz istoimenog predmeta, kao i za pripremu pismenog
dela ispita. Za uspešno praćenje vežbi i rešavanje postavljenih zadataka, svaki student bi
obavezno treba da koristi i knjigu Tehnologija obrade rezanjem – mašine, uređaji i postupci
obrade koja je za potrebe studenata urađena na isti način kao i ova zbirka zadataka.
Materijal je strogo internog karaktera i služiće isključivo studentima Mašinskog odseka Fakulteta
tehničkih nauka u Novom Sadu do izlaska iz štampe zbirke zadataka pod istim ovim nazivom,
koja na Univerzitetu čeka štampanje od juna 1999. godine.
SVA PRAVA ZADRŽANA. Nije dozvoljeno da ni jedan deo ove zbirke bude reprodukovan ili
snimljen na bilo koji način i bilo kojim sredstvom, elektronskim ili mehaničkim, uključujući
fotokopiranje, snimanje ili druge sisteme umnožavanja, bez izričite dozvole autora.
Novi Sad, januara 2000. godine Autori
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
II
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PREDGOVOR
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM – zbirka rešenih i zadataka za vežbu nastala je kao
logična dopuna knjige TEHNLOGIJA OBRADE REZANJEM – opšta i primenjena teorija
rezanja. U njoj je iznet izbor karakterističnih primera proračuna režima rezanja i drugih
parametara obrade na kojima je prikazana praktična primena teorije rezanja koja je detaljno
obrađena u pomenutoj knjizi.
U ovoj knjizi su dati karakteristični primeri rešenih zadataka i zadataka za vežbu za sve
najvažnije postupke obrade rezanjem, odnosno za struganje, bušenje, glodanje, rendisanje,
brušenje i provlačenje. Većina rešenih zadataka je ilustrovana odgovarajućim planom obrade sa
položajem obratka i alata, kao i potrebnim kretanjima pri obradi, što samo po sebi doprinosi
boljem razumevanju postavljenog problema.
Za uspešno razumevanje rešenih zadataka i pravilno postavljanje i rešavanje datih zadataka za
vežbu, moraju se, pored primenjene teorije rezanja, dobro poznavati i mašine alatke i njihove
mogućnosti pri obradi rezanjem. U vezi toga studentima se preporučuje korišćenje privremenog
izdanja knjige TEHNLOGIJA OBRADE REZANJEM – mašine, uređaji i postupci obrade.
Ova knjiga je rezultat dugogodišnjeg radnog iskustva autora koji su brojnim generacijama
studenata Mašinskog fakulteta, kasnije Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu, držali vežbe iz
područja tehnologije obrade rezanjem, u okviru predmeta čiji su se nazivi i programi do sada
više puta menjali. Zbog toga ova zbirka zadataka obuhvata nešto širu materiju nego što to
predviđa trenutno važeći nastavni plan i program studija mašinske struke na FTN u Novom
Sadu, kako bi ista mogla pokriti različite programe koji su do sada postojali ili će se možda
pojaviti u narednom periodu.
Novi Sad, oktobra 2000. godine Autori
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
III
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ISPRAVKA UOČENIH GREŠAKA U KNJIZI
STRANA UOČENA GREŠKA ISPRAVKA
15 U šestom redu odozgo stoji 120 min 30 min
52
U izrazima za snagu pogonskog
elektromotora mašine, srednju obimnu silu i
srednji spec. otpor rezanja stoje oznake: F
m
i
k
sm

Nove oznake su: F
vm
i k
vm
62
U izrazima za apsorbovanu snagu, srednju
obimnu silu i srednji spec. otpor rezanja stoje
oznake: F
m
i k
sm
Nove oznake su: F
vm
i k
vm
64
U izrazima za apsorbovanu snagu, srednju
obimnu silu na jednom zubu, broj zuba u
zahvatu i spec. otpor rezanja soje oznake:
F
1m
, k
s
, k
sm
i z´

= ... = 4,72
Nove oznake su: F
v1m
, k
vm
, k
vm
i z
z
= ... = 4,72
uz dodatak: ⇒usvaja se 5 zuba, pa je onda
P = 6533 W, umesto 6167 W
65
U izrazima za snagu pogonskog
elektromotora i broj obrtaja alata stoje
oznake: z´i

F
1m
Nove oznake su: z
z
i F
v1m

66
U izrazima stoje oznake:
z´= ... =3,78, F
1m
, k
s
i k
sm
Nove oznake su: z
z
= .. = 3,78 uz dodatak:
⇒usvaja se 4 zuba, F
v1m
, k
vm
i k
vm
, pa je onda
broj obrtaja alata n = 1,019 o/s umesto 1,078
71
U izrazima za apsorbovanu snagu, broj zuba u
zahvatu i srednji spec. otpor rezanja stoje
oznake: z´, F
1m
i k
s
Nove oznake su: z
z
, F
v1m
i k
v
73
U izrazu za snagu pogonskog elektromotora
stoje oznake: F
1m
i z´, kao i njena vrednost
15290 W
Nove oznake su: z
z
i F
v1m
i nova vrednost
snage 18202 W
74
Oznaka za srednju silu na obimu jednog zuba
glodala F
1m
i broj zuba u zahvatu z´= .. =2,52
Nove oznake su: F
v1m
i z
z
= .. =2,52 uz
dodatak: ⇒usvaja se 3 zuba, kao i φ
s
= 26,1°,
φ
i
= 49,5° i φ = φ
s
- φ
i
125 Oznaka C – korekt. faktor spec. provlačenja Nova oznaka je: K
p
130 Slika klipnjače uz zadatak 4. Slika treba da stoji uz zadatak 5.
144 Tablica S-16. → stoji: ugao vahvata Tablica S-16. → treba: ugao zahvata
145
Tabeli S-17. → vrednosti u 5-tom redu se
menjaju
Nove vrednosti su: Č1531; Ck45N; 713; 199;
1427; 0,7715; 198; 0,5426; 232; 0,2319
152
Tablica BR-7→ vrednosti drugog i četvrtog
reda se menjaju
Grubo kružno brušenje čelika → 0,02÷0,05
Fino kružno brušenje čelika → 0,005÷0,01
153
Tablica BR-7 za unutrašnje brušenje u
napomeni stoji pogrešna formula:
p
D
t
D
)
p
D
t
D ( a
C
p
v

− ⋅
·
Ista treba da glasi:
t
D
p
D
)
t
D
p
D ( a
C
p
v

− ⋅
·
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
IV
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
SADRŽAJ
PREDGOVOR............................................................................................................................III
SADRŽAJ.....................................................................................................................................V
PREGLED KORIŠĆENIH OZNAKA.....................................................................................XI
PREGLED KORIŠĆENIH SKRAĆENICA..........................................................................XV
1. UVOD.........................................................................................................................................1
2. OBRADA STRUGANJEM.......................................................................................................2
2.1. UNIVERZALNI STRUGOVI............................................................................................................2
ZADATAK 1.................................................................................................................................2
ZADATAK 2.................................................................................................................................4
ZADATAK 3.................................................................................................................................7
ZADATAK 4.................................................................................................................................9
ZADATAK 5...............................................................................................................................12
2.2. VIŠESEČNI STRUGOVI...............................................................................................................13
ZADATAK 1...............................................................................................................................13
ZADATAK 2...............................................................................................................................16
2.3. REVOLVERSKI STRUGOVI..........................................................................................................19
ZADATAK 1...............................................................................................................................19
ZADATAK 2...............................................................................................................................24
ZADATAK 3...............................................................................................................................26
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
V
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
2.4. ZADACI ZA VEŽBANJE..............................................................................................................28
ZADATAK 1. .............................................................................................................................28
ZADATAK 2. .............................................................................................................................29
ZADATAK 3. .............................................................................................................................29
ZADATAK 4. .............................................................................................................................29
ZADATAK 5. .............................................................................................................................30
ZADATAK 6. .............................................................................................................................31
ZADATAK 7. .............................................................................................................................31
3. OBRADA BUŠENJEM...........................................................................................................32
3.1. JEDNOVRETENE BUŠILICE..........................................................................................................32
ZADATAK 1...............................................................................................................................32
ZADATAK 2...............................................................................................................................34
3.2. VIŠEVRETENE BUŠILICE............................................................................................................36
ZADATAK 1...............................................................................................................................36
ZADATAK 2...............................................................................................................................38
ZADATAK 3...............................................................................................................................39
3.3. BUŠILICE SA VIŠEVRETENOM GLAVOM........................................................................................43
ZADATAK 1...............................................................................................................................43
ZADATAK 2...............................................................................................................................45
3.4. ZADACI ZA VEŽBANJE..............................................................................................................48
ZADATAK 1. .............................................................................................................................48
ZADATAK 2. .............................................................................................................................49
ZADATAK 3. .............................................................................................................................49
ZADATAK 4. .............................................................................................................................49
ZADATAK 5. .............................................................................................................................49
ZADATAK 6. .............................................................................................................................49
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
VI
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 7. .............................................................................................................................50
4. OBRADA GLODANJEM.......................................................................................................51
4.1. HORIZONTALNE GLODALICE......................................................................................................51
ZADATAK 1...............................................................................................................................51
ZADATAK 2...............................................................................................................................53
ZADATAK 3...............................................................................................................................54
ZADATAK 4...............................................................................................................................57
ZADATAK 5...............................................................................................................................60
4.2. VERTIKALNE GLODALICE..........................................................................................................62
ZADATAK 1...............................................................................................................................62
ZADATAK 2...............................................................................................................................65
ZADATAK 3...............................................................................................................................67
ZADATAK 4...............................................................................................................................70
ZADATAK 5...............................................................................................................................72
4.3. PRIMENA PODEONOG APARATA NA UNIVERZALNOJ GLODALICI ........................................................75
ZADATAK 1...............................................................................................................................75
ZADATAK 2...............................................................................................................................77
ZADATAK 3...............................................................................................................................79
ZADATAK 4...............................................................................................................................81
4.4. ZADACI ZA VEŽBANJE..............................................................................................................83
ZADATAK 1. .............................................................................................................................84
ZADATAK 2. .............................................................................................................................84
ZADATAK 3. .............................................................................................................................84
ZADATAK 4. .............................................................................................................................85
ZADATAK 5. .............................................................................................................................85
ZADATAK 6. .............................................................................................................................86
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
VII
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 7. .............................................................................................................................86
ZADATAK 8...............................................................................................................................86
ZADATAK 9. .............................................................................................................................87
ZADATAK 10.............................................................................................................................87
5. OBRADA RENDISANJEM....................................................................................................88
5.1. KRATKOHODE RENDISALJKE......................................................................................................88
ZADATAK 1...............................................................................................................................88
5.2. DUGOHODE RENDISALJKE.........................................................................................................91
ZADATAK 1...............................................................................................................................91
5.3. ZADACI ZA VEŽBANJE..............................................................................................................93
ZADATAK 1. .............................................................................................................................93
ZADATAK 2. .............................................................................................................................94
6. OBRADA BRUŠENJEM........................................................................................................95
6.1. BRUSILICE ZA KRUŽNO BRUŠENJE..............................................................................................95
ZADATAK 1...............................................................................................................................95
ZADATAK 2...............................................................................................................................98
6.2. BRUSILICE ZA RAVNO BRUŠENJE..............................................................................................101
ZADATAK 1.............................................................................................................................101
ZADATAK 2.............................................................................................................................103
6.3. BRUSILICE BEZ ŠILJAKA.........................................................................................................105
ZADATAK 1.............................................................................................................................105
ZADATAK 2.............................................................................................................................107
6.4. RADIJALNE BRUSILICE............................................................................................................109
ZADATAK 1.............................................................................................................................109
6.5. ZADACI ZA VEŽBANJE............................................................................................................112
ZADATAK 1.............................................................................................................................112
ZADATAK 2. ...........................................................................................................................112
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
VIII
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 3. ...........................................................................................................................112
ZADATAK 4. ...........................................................................................................................113
ZADATAK 5. ...........................................................................................................................113
ZADATAK 6. ..........................................................................................................................113
ZADATAK 7. ...........................................................................................................................113
ZADATAK 8. ...........................................................................................................................114
7. OBRADA PROVLAČENJEM.............................................................................................115
7.1. MAŠINE ZA UNUTRAŠNJE PROVLAČENJE....................................................................................115
ZADATAK 1.............................................................................................................................115
ZADATAK 2.............................................................................................................................120
ZADATAK 3.............................................................................................................................122
7.2. MAŠINE ZA SPOLJAŠNJE PROVLAČENJE......................................................................................124
ZADATAK 1.............................................................................................................................124
7.3. ZADACI ZA VEŽBANJE............................................................................................................127
ZADATAK 1. ...........................................................................................................................127
ZADATAK 2. ...........................................................................................................................127
ZADATAK 3. ...........................................................................................................................128
ZADATAK 4. ...........................................................................................................................128
ZADATAK 5. ...........................................................................................................................128
LITERATURA..........................................................................................................................129
PRILOG....................................................................................................................................130
SADRŽAJ PRILOGA..............................................................................................................131
OPŠTI PODACI....................................................................................................................131
OBRADA STRUGANJEM I RENDISANJEM.....................................................................131
OBRADA BUŠENJEM.........................................................................................................132
OBRADA GLODANJEM.....................................................................................................132
OBRADA BRUŠENJEM......................................................................................................132
OBRADA PROVLAČENJEM..............................................................................................132
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
IX
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
X
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PREGLED KORIŠĆENIH OZNAKA
A mm
2
površina poprečnog preseka režućeg sloja
A
m
mm
2
srednja površina preseka režućeg sloja
A
p
mm
2
površina obrade
A
0
mm
2
površina preseka najslabijeg dela provlakača
A
1max
mm
2
maksimalna površina preseka režućeg sloja koju skida jedan zub
a mm dubina rezanja
a
v
odnos povratne i radne brzine pri rendisanju
B mm širina obratka
B mm širina tocila
B
a
mm bočni radni hod alata
B
t
mm bočni radni hod tocila
b mm širina drške strugarskog noža
b mm širina glodanja
b mm širina režućeg sloja
C konstanta
C % procenat ugljenika u čeliku
D mm prečnik kružnih alata
D mm polazni prečnik obratka
D
p
mm prečnik radnog predmeta
D
s
mm prečnik radnog stola mašine
D
t
mm prečnik tocila
d mm završni prečnik obratka
d mm prečnik otvora glodala
d
o
mm osnovni prečnik zupčanika
E N/m
2
modul elastičnosti materijala obratka
e odnos visine i širine drške strugarskog noža
F
p
N sila prodiranja
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
XI
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
F
pm
N srednja sila prodiranja
F
r
N radijalna sila rezanja
F
s
N sila pomoćnog kretanja
F
v
N glavna sila (otpor) rezanja
F
v1m
N srednja sila pri rezanju jednog zuba glodala
F
vm
N srednja sila rezanja na obimu glodala/tocila
F
vmax
N maksimalna glavna sila rezanja
f odnos prepusta i visine drške strugarskog noža
f mm ugib obratka (vretena) u toku obrade
g koeficijent vitkosti strugotine
H mm debljina obratka
HB HB tvrdoća po Brinelu
HV HV tvrdoća po Vikersu
h mm debljina režućeg sloja
h mm korak zavojnice
h mm visina drške strugarskog noža
h
m
mm srednja debljina režućeg sloja
I mm
4
moment inercije poprečnog preseka obratka
i broj prolaza
K kom. broj izrađenih obradaka posle kojih se menja zatupljeni alat
K
p
korektivni faktor specifičnosti obrade provlačenjem
k koeficijent trošenja tocila
k izmenljivi zupčanici podeonog aparata
k
i1.1
N/mm
2
specifični otpor rezanja u Kienzle-ovoj jednačini
k
j
korektivni faktor u Kienzle-ovoj jednačini
k
v
N/mm
2
specifični otpor rezanja
k
vm
N/mm
2
srednji specifični otpor rezanja
L mm dužina obratka
L m dužinska postojanost burgije
L mm radni hod alata
L
R
mm dužina reznog dela provlakača
L
s
mm dužina radnog stola mašine
l mm dužina obrade
l
g
mm dužina glodala
l
n
mm prepust noža
l
1
mm dodatni hod alata da bi zahvatio punu dubinu rezanja
M Nm obrtni moment burgije
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
XII
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
M
s
kg/s masa skinute strugotine u jedinici vremena
m eksponent
m
n
mm normalni modul zupčanika
m
s
kg masa skinute strugotine
N kom. broj obradaka koji se istovremeno obrađuju
n o/s broj obrtaja obratka ili alata
n
b
koeficijent dodira po širini glodala
n
L
hod/min broj jednostrukih ili dvostrukih hodova obratka ili alata
n
p
o/s broj obrtaja radnog predmeta
n
r
broj obrtaja ručice podeonog aparata
n
st
o/s broj obrtaja radnog stola mašine
n
t
o/s broj obrtaja tocila
n
v
o/s broja obrtaja vodećeg tocila
n
v
broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice
O mm obim
P
K
W korisna snaga rezanja pri rezanju
P
M
W snaga pogonskog elektromotora mašine
R
a
µ m srednje aritmetičko odstupanje profila od srednje linije
R
m
N/m
2
zatezna čvrstoća materijala
R
max
µ m najveća visina neravnina
r mm poluprečnik zaobljenja vrha noža
s mm/o pomak obratka ili alata
s mm/min brzina stola glodalice
s
a
mm/o aksijalni pomak
s
b
mm/hod bočni pomak
s
r
mm/o radijalni pomak
s
v
mm korak vodećeg vretena stola glodalice
s
1
mm/z pomak po zubu
T min postojanost alata
T mm širina tolerantnog polja
t mm korak zuba provlakača
t mm korak zupčaste letve
t
g
s glavno vreme obrade
t
g
’ s aktivno vreme rezanja
t
k
s vreme obrade po komadu
t
n
mm normalni korak zavojnog vretena
t
p
s pomoćno vreme obrade
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
XIII
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
VB mm širina pojasa habanja
v m/min brzina rezanja
v
a
m/min brzina aksijalnog pomeranja obratka
v
p
m/min brzina radnog predmeta
v
t
m/s brzina tocila
v
v
m/s brzina vodećeg tocila
u,q,w eksponent
Q kom/h kapacitet mašine
x,y,z eksponent
z broj zuba alata
z
z
broj zuba alata u zahvatu
z’ broj podeljaka
z
z
broj zuba zupčanika
∆ l mm dodatak za ulazak/izlazak alata u obradu
Σ t
i
s pomoćno, izgubljeno i međuvreme zajedno
α step. leđni ugao alata
α step. ugao nagiba vodećeg tocila
α step. ugao nagiba tangente na zavojnicu
β step. ugao nagiba zuba zupčanika
δ mm ukupni dodatak za obradu
δ
1
mm dodatak za grubu obradu
δ
2
mm dodatak za finu obradu
δ
3
mm dodatak za obradu brušenjem
ε step. ugao vrha strugarskog noža
ε
k
eksponent
γ step. grudni ugao alata
ϕ step. ugao vrha burgije
ϕ step. promenljivi ugao zahvata zuba glodala
κ step. napadni ugao sečiva alata
λ step. ugao nagiba sečiva alata
η stepen korisnog dejstva prenosnika mašine
µ koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila
µ
0
popravni koeficijent dubine bušenja
ρ
m
kg/m
3
specifična masa materijala obratka
σ
d
N/m
2
dozvoljeni napon materijala na istezanje
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
XIV
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
σ
doz
N/m
2
dozvoljeno naprezanje materijala burgije
ω s
-1
ugaona brzina
ω step. ugao zavojnice zuba alata
ξ
m
popravni koeficijent materijala alata
ξ
mrp
popravni koeficijent materijala radnog predmeta
ξ
T
popravni koeficijent postojanosti alata
ξ
κ
popravni koeficijent napadnog ugla sečiva alata
1/z prenosni faktor pužnog prenosnika
PREGLED KORIŠĆENIH SKRAĆENICA
BČ Brzorezni Čelik
CČ Konstruktivni Čelik
CrČ Hrom Čelik
CrNiČ Hrom-Nikl Čelik
KP Keramička Pločica
LG Liveno Gvožđe
SL Sivi Liv
TM Tvrdi Metalni karbid
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
XV
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
1. UVOD
Primenjena teorija rezanja, koja je obrađena u knjizi TEHNOLOGIJA OBRADE
REZANJEM – opšta i primenjena teorija rezanja, zahtevala je i razradu njene praktične
primene na primerima koji su bliski realnoj industrijskoj proizvodnji. S obzirom da ona daje
osnovne smernice za projektovanje tehnologije obrade rezanjem, a posebno za izbor
najpovoljnijeg režima obrade, proizilazi da je to veoma važno pitanje od čijeg rešavanja najviše
zavise ekonomičnost, tačnost i kvalitet obrađene površine. To su bili osnovni razlozi koji su
doveli do pojave ove knjige, koja se, osim za potrebe studenata, može uspešno koristiti i u praksi
pri izboru i proračunu režima rezanja, kao i drugih parametara obrade.
U knjizi su data 44 detaljno urađena zadatka i 39 zadataka za samostalno vežbanje
studenata. Izboru zadataka za pojedine postupaka obrade posvećena je posebna pažnja. To su
uglavnom takvi primeri obrade na kojima je praktično pokazano određivanje svih najvažnijih
parametara obrade rezanjem. U svim iznetim primerima posebno se vodilo računa da se pri
rešavanju postavljenih problema pristupi logičnim zaključivanjem, a ne da se formiraju šabloni,
koji najčešće vode ka pogrešnom rešenju. Rešeni zadaci su u većini slučajeva ilustrovani
odgovarajućim planom obrade u kome je naznačen položaj obratka i alata, kao i sva kretanja
potrebna pri obradi. Takav način rada, koji umnogome doprinosi boljem razumevanju
postavljenog problema, je vrlo važan metod i trebao bi da postane stil rada svakog inženjera.
Ova zbirka je izborom zadataka i datim rešenjima tako koncipirana da omogućuje
studentima da uspešno savladaju primenjenu teoriju rezanja i da se tako vrlo dobro pripreme za
polaganje pismenog dela ispita, kao i za rešavanje praktičnih problema u budućem inženjerskom
radu.
U posebnom prilogu zbirke dato je i 40 tabela sa svim podacima potrebnim za proračun
najvažnijih parametara obrade rezanjem, tako da se zbirka može koristiti potpuno autonomno,
odnosno da za rešavanje datih zadataka nije potreban nikakav dodatni izvor.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
1
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
2. OBRADA STRUGANJEM
2.1. Univerzalni strugovi
ZADATAK 1.
Obradak prečnika ∅63 mm pre obrade i ∅60 mm posle obrade, obrađuje se na univerzalnom
strugu.
ODREDITI:
• površinu poprečnog preseka režućeg sloja;
• brzinu rezanja za postojanost alata T = 90 min;
• glavni otpor rezanja;
• snagu pogonskog elektromotora mašine;
• masu skinute strugotine u jedinici vremena.
PODACI:
• materijal obratka CrNi čelik R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• pomak s = 0,3 mm/o;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Površina poprečnog presek režućeg sloja određuje se preko obrasca:
2 6
m 10 45 0 0003 0 0015 0

⋅ · ⋅ · ⋅ · , , , s a A
gde je pomak zadat i iznosi:
s = 0,3 mm/o
dok se dubina rezanja izračunava na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade:
mm 5 1
2
60 63
, a ·

·
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
2
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Brzina rezanja se određuje na osnovu zadate postojanosti alata po obrascu:
m/s 471 0 935 0 1 74 0
0003 0 0015 0
009069 0
34 0 24 0
, , ,
, ,
,
s a
C
v
, ,
T m
y x
v
· ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅

· ξ ξ ξ
κ
Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
3 4 0
2 4 0
0 0 9 0 6 9 0
, y
, x
, C
v
iz tab. S-7. za CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
, a > 1 mm i s = 0,2÷ 0,4 mm/o
dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,74
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 90 min iz tab. S-7. (z = 6 za obradu
čelika):
935 , 0
60 90
3600 3600
6
·

· ·
z
T
T
ξ
Glavni otpor rezanja je:
N 1168 0003 , 0 0015 , 0 10 356 , 4
78 , 0 1 8
1 1
· ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
y x
k v
s a C F
pri čemu su konstanta i eksponenti u jednačini sledeći:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 0
1
1 0 3 5 6 4
1
1
8
, y
x
, C
k
iz tab. S-13. za CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
Snaga pogonskog elektromotora mašine iznosi:
W 688
8 , 0
471 , 0 1168
·

·

·
η
v F
P
v
M
Masa skinute strugotine u jedinici vremena je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
3
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
kg/s 10 66 , 1 7850 471 , 0 10 45 , 0
3 6 − −
⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · ρ v A M
s
gde je ρ
m
= 7850 kg/m
3
– specifična masa materijala uzeta iz tab. O-1. za čelik.
ZADATAK 2.
Na univerzalnom strugu vrši se uzdužna obrada u jednom i dva prolaza. Odrediti maksimalni
površinu poprečnog preseka režućeg sloja za slučaj obrade u jednom prolazu i procentualno
smanjenje snage pogonskog elektromotora mašine za slučaj obrade u dva prolaza, a pri istim
zadatim uslovima obrade.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata TM P25;
• postojanost alata T = 20 min;
• koeficijent vitkosti strugotine g = 8;
• napadni ugao sečiva alata κ = 90°;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 10 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Površina poprečnog preseka režućeg sloja, koja predstavlja proizvod dubine rezanja a i pomak s:
s a A ⋅ ·
određuje se iz uslova maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine, koja se
određuje se iz sledećeg izraza:
η
v F
P
v
M

·
Pri tome je glavni otpor rezanja:
1 1
y x
k v
s a C F ⋅ ⋅ ·
dok je brzina rezanja:
T mrp
y x m
v
s a T
C
v ξ ξ ξ
κ
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine:
( ) ( )
m
T mrp
y y x x
v k
M
T
s a C C
P

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
− −
η
ξ ξ ξ
κ
1 1
(1)
Ako se sada napiše i izraz sa kojim se definiše koeficijent vitkost strugotine:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
4
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
s
a
g ·
(2)
uvrštavanjem izraza (2) u jednačinu (1) i sređivanjem dobija se da je:
( ) ( )
m
T mrp
x x y y x x
v k
M
T
s g C C
P

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
− + − −
η
ξ ξ ξ
κ
1 1 1
odnosno:
( )
( )
m/o 10 354 , 0
732 , 1 071 , 1 74 , 0 8 2713 , 0 10 95 , 3
) 60 20 ( 8 , 0 10000
3
15 , 0 1 35 , 0 78 , 0
1
15 , 0 1 8
2 , 0
1
1 1
1

− + −

− + −

⋅ ·
¹
'
¹
¹
'
¹
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
¹
¹
¹
'
¹
¹
¹
¹
'
¹
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
x x y y
T mrp
x x
v k
m
M
g C C
T P
s
ξ ξ ξ
η
κ
Konstante i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 , 0
0 , 1
1 0 9 5 , 3
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
35 , 0
15 , 0
2713 , 0
m
y
x
C
v
iz tab. S-8. za CČ, TM P25 i pretpostavljeno s ≤ 0,75mm/o
dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,74
• koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab. S-8.:
071 , 1
10 70
10 75 10 75
7
7 7
·


·

·
m
mrp
R
ξ
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 20 min iz tab. S-8. (z = 2 za obradu
čelika):
732 , 1
60 20
60 60
2
·


· ·
z
t
T
T
T
ξ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
5
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Kako izračunati pomak zadovoljava prethodno uvedenu pretpostavku kod određivanja vrednosti
konstante i eksponenata iz tab. S-8., može se nastaviti sa rešavanjem zadatka. Važno je
napomenuti, da se u slučaju da dobijeni rezultat ne zadovolji postavljenu pretpostavku, uvodi
nova pretpostavka i sa promenjenim vrednostima konstante i eksponenata se ponavlja proračun.
Sada se iz izraza (2) može odrediti dubina rezanja:
m 10 83 , 2 000354 , 0 8
3 −
⋅ · ⋅ · ⋅ · s g a
tako da je traženi maksimalna površina poprečnog preseka režućeg sloja:
2 6
m 10 1 000354 , 0 00283 , 0

⋅ · ⋅ · ⋅ · s a A
U drugom delu zadatka, za proračun procentualnog smanjenja snage pogonskog elektromotora
mašine u slučaju obrade sa dva prolaza, potrebno je odrediti novu dubinu rezanja i pomak, ali da
se zadrže isti uslovi obrade, tj. za g = const.:
mm 415 , 1
2
83 , 2
2
1
· · ·
a
a
mm/o 177 , 0
8
415 , 1
1
1
· · ·
g
a
s
Snaga pogonskog elektromotora mašine, prema jednačini (1), za ove režime obrade je:
( ) ( )
( ) ( )
W 3809
) 60 20 ( 8 , 0
732 , 1 071 , 1 74 , 0 000177 , 0 001415 , 0 9197 , 0 10 95 , 3
2 , 0
2 , 0 78 , 0 15 , 0 1 8
1 1
1
1 1
·
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
− −
− −
m
T mrp
y y x x
v k
M
T
s a C C
P
η
ξ ξ ξ
κ
pri čemu se, s obzirom na druge uslove obrade, menjaju vrednosti konstante i eksponenata koji
su vezani za brzinu rezanja:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
35 , 0
15 , 0
9197 , 0
m
y
x
C
v
iz tab. S-8. za CČ, TM P25 i s ≤ 0,3 mm/o
Traženo procentualno smanjenje snage pogonskog elektromotora mašine, prema tome je:
% 9 , 61 100
10000
3809 10000
1
· ⋅

·

M
M M
P
P P
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
6
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 3.
Odrediti najveću dubinu rezanja i broj obrtaja koji njoj odgovara pri uzdužnoj obradi na strugu.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 180;
• materijala alata BČ;
• koeficijent vitkosti strugotine g = 8;
• prečnik obratka pre obrade D = 80 mm;
• napadni ugao alata κ = 55°;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 1,8 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,7.
REŠENJE:
Najveća dubina rezanja određuje se iz uslova maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog
elektromotora mašine.
Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se iz sledećeg izraza:
η
v F
P
v
M

·
Pri tome je glavni otpor rezanja:
1 1
y x
k v
s a C F ⋅ ⋅ ·
dok je brzina rezanja:
T m
y x
v
s a
C
v ξ ξ ξ
κ
⋅ ⋅ ⋅

·
tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine:
( ) ( )
η
ξ ξ ξ
κ T m
y y x x
v k
M
s a C C
P
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
− −
1 1
(1)
Ako se sada iz izraza sa kojim se definiše koeficijent vitkost strugotine:
s
a
g ·
(2)
izrazi pomak i zameni u jednačinu (1), dobija se da je:
( )
( ) y y
T m
y y x x
v k
M
g
a C C
P

− + −

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
1
1 1
η
ξ ξ ξ
κ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
7
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
odnosno:
( )
( )
m 10 4,86
1 1 9 , 0 014336 , 0 10 67 , 1
8 7 , 0 1800
3
3 , 0 73 , 0 2 , 0 1
1
8
3 , 0 73 , 0
1
1 1
1

− + −

− + −

⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
y y x x
T m v k
y y
M
C C
g P
a
ξ ξ ξ
η
κ
Konstante i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
3 , 0
2 , 0
0 1 4 3 3 6 , 0
y
x
C
v
iz tab. S-7. za LG, a > 1 mm i pretpostavljeno s < 0,72 mm/o

¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 3 , 0
0 , 1
1 0 6 7 , 1
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za LG HB=180
dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 55° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,9
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 60 min, koja se usvaja kao
standardna vrednost za alate od BČ, iz tab. S-7. (z = 9 za obradu livenog gvožđa):
1
60 60
3600 3600
9
·

· ·
z
T
T
ξ
S obzirom da je za određivanje konstante i eksponenata iz tab. S-8. bila uvedena pretpostavka za
vrednost pomaka, ona se mora proveriti.
Prema jednačini (2) pomak je:
mm/o ,607 0
8
86 , 4
· · ·
g
a
s
što znači da je pretpostavka bila tačna, čime se rezultati proračuna mogu prihvatiti.
Brzina rezanja, odnosno broj obrtaja obratka za izračunatu dubinu rezanja su:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
8
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
m/s 345 , 0 1 1 9 , 0
000607 , 0 00486 , 0
014336 , 0
3 , 0 2 , 0
· ⋅ ⋅ ⋅

· ⋅ ⋅ ⋅

·
T m
y x
v
s a
C
v ξ ξ ξ
κ
o/s 1,373
08 , 0
345 , 0
·

·

·
π π D
v
n
ZADATAK 4.
Naći dimenzije poprečnog preseka drške strugarskog noža kao i glavno
vreme obrade, za slučaj uzdužne obrade na strugu pri istovremenom
iskorišćenju snage pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata.
Oblik poprečnog preseka drške strugarskog noža je kvadratni.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• prečnik obratka D = 50 mm;
• dubina rezanja a = 2 mm;
• postojanost alata T = 60 min;
• odnos prepusta i visine noža f = 1,5;
• dozvoljeno naprezanje materijala drške noža na savijanje σ
doz
= 22⋅ 10
7
N/m
2
;
• dužina obrade l = 180 mm.
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 2,2 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,7;
REŠENJE:
Dimenzije poprečnog preseka drške strugarskog noža određuju se na osnovu dozvoljenog
naprezanja materijala drške noža na savijanje i veličine glavnog otpora rezanja
uslovljenog elementima režima obrade.
Prema tome dimenzije poprečnog preseka drške
strugarskog noža određuju se iz dozvoljenog
pomaka s obzirom na otpornost drške noža određenog
poprečnog preseka, a koji ima sledeći oblik:
1
1
1
y
x
o k
doz
a C C
s

,
`

.
|
⋅ ⋅

σ
(1)
Vrednost C
o
izračunava se na osnovu standardnih dimenzija
drške strugarskog noža:
e b
f e f
C
o

− ⋅ ⋅ + ⋅
·
2
4 , 0 4 , 2 6
(2)
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
9
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
gde su veličine:
h
l
f
n
· - odnos prepusta i visine noža
b
h
e ·
- odnos visine i širine noža
Veličine h, b i l
n
su prikazane na skici.
Iz prethodnog se vidi da je za proračun minimalnih dimenzija drške strugarskog noža potrebno
prvo odrediti merodavni režim obrade, koji se prema uslovu zadatka određuje pri
istovremenom iskorišćenju snage pogonskog elektromotora mašine i
postojanosti alata.
Kada se iz snage pogonskog elektromotora mašine:
η
π
η
M
y x
k v
M
n D s a C v F
P
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

·
1 1
i brzine rezanja:
T T m
y x
v
n D
s a
C
v ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅

· π ξ ξ ξ
κ
izraze brojevi obrtaja s obzirom na snagu mašine i postojanost alata:
π
η
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
D s a C
P
n
y x
k
M
M
1 1
π
ξ ξ ξ
κ
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
D s a
C
n
y x
T m v
T

pomak, pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata,
dobija se na sledeći način:
π
ξ ξ ξ
π
η
κ
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
D s a
C
D s a C
P
n n
y x
T m v
y x
k
M
T M
1 1
m/o 10 0,47
1 1 1 10 669 , 3 001046 , 0
002 , 0 7 , 0 2200
3
66 . 0 78 . 0
1
8
1 26 . 0
1
1
1





⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
y y
T m k v
x x
M
C C
a P
s
ξ ξ ξ
η
κ

Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeći:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
10
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
6 6 , 0
2 6 , 0
0 0 1 0 4 6 , 0
y
x
C
v
iz tab. S-7. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
, a=2 mm i pretp. s ≥ 0,4 mm/o
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 . 0
1
1 0 6 6 9 , 3
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 60 min, iz tab. S-7. (z = 6 za obradu
čelika):
1
60 60
3600 3600
6
·

· ·
z
T
T
ξ
Kako izračunati pomak zadovoljava prethodno uvedenu pretpostavku kod određivanja vrednosti
konstante i eksponenata iz tab. S-7., može se nastaviti sa rešavanjem zadatka.
Odgovarajući broj obrtaja obratka će biti:
o/s 27 , 5
05 , 0 00047 , 0 002 , 0 10 669 , 3
7 . 0 2200
78 . 0 1 8
1 1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π π
η
D s a C
P
n
y x
k
M
Za izračunati pomak, ukoliko se iz jednačine (1) izrazi vrednost C
o
:
6 , 118197
002 , 0 00047 , 0 10 669 , 3
10 22
1 78 . 0 8
7
1 1
·
⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅
·
x y
k
doz
o
a s C
C
σ
iz jednačine (2) može se odrediti širina drške strugarskog noža:
m 10 9,6
1 6 , 118197
4 , 0 1 1 4 , 2 5 , 1 6 4 , 0 4 , 2 6
3 -
⋅ ·

− ⋅ ⋅ + ⋅
·

− ⋅ ⋅ + ⋅
·
e C
f e f
b
o
gde su: σ
doz
=22⋅ 10
7
N/m
2
- dozvoljeno naprezanje materijala drške noža na savijanje, iz tab.
S-12. za integralni nož od BČ,
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
11
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
f = (1÷ 1,6) = 1 - odnos prepusta i visine noža,
e = h / b = 1 - za kvadratni poprečni presek drške strugarskog noža.
Prema tome, na osnovu standardnih preseka drški strugarskih noževa iz tab. S-11., minimalne
dimenzije kvadratnog poprečnog preseka drške strugarskog noža su:
b× h = 10× 10 mm
Glavno vreme obrade, shodno skici je:
s 7 , 80
00047 , 0 27 , 5
02 , 0 18 , 0
1 ·

+
⋅ ·

∆ +
⋅ ·
s n
l l
i t
g
gde je i = 1 – broj prolaza, a ∆ l = 2 mm – konstruktivno
izabran dodatak za ulaz alata u obradu.
ZADATAK 5.
Na univerzalnom strugu obrađuje se obradak sa prečnika
∅80 mm na prečnik ∅70 mm. Odrediti merodavni režim
obrade pod uslovom maksimalnog iskorišćenja snage
pogonskog elektromotora mašine.
PODACI:
• materijal obratka Č0545 R
m
= 56⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata KP;
• elementi rezne geometrije alata γ = -5° i κ = 60°;
• koeficijent vitkosti strugotine g = 10;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 25 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Merodavni režim obrade obuhvata dubinu rezanja, pomak i broj obrtaja obratka.
Dubina rezanja se određuje na osnovu dimenzija obratka pre i posle obrade:
mm 5
2
70 80
·

· a
Pomak se određuje na osnovu zadatog koeficijenta vitkosti strugotine iz izraza:
mm/o 5 , 0
10
5
· · ·
g
a
s
Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog
elektromotora mašine:
η
v F
P
v
M

·
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
12
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
gde je brzina rezanja:
n D v ⋅ ⋅ · π
tako da je broj obrtaja obratka:
o/s 66 , 14
08 , 0 5428
8 , 0 25000
·
⋅ ⋅

·
⋅ ⋅

·
π π
η
D F
P
n
v
M
Glavni otpor rezanja iz prethodne jednačine, s obzirom na zadate elemente rezne geometrije
alata, određuje se na osnovu Kienzle-ove jednačine:
N 5428 135 , 1 1499 433 , 0 77 , 5
7078 , 0
1 . 1
1
· ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

γ
k k h b F
v
m
v
v
Pri tome se širina i debljina režućeg sloja određuju na osnovu izraza datih u tab. S-16.:
mm 77 , 5
60 sin
5
sin
·
°
· ·
κ
a
b

mm 433 , 0 60 sin 5 , 0 sin · ° ⋅ · ⋅ · κ s h

glavna vrednost specifičnog otpora rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti:
¹
'
¹
· −
·
7 0 7 8 , 0 1
N / m m 1 4 9 9
2
1 . 1
v
v
m
k
iz tab. S-17. za Č0545 R
m
= 55,9⋅ 10
7
N/m
2
dok se korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao alata γ =-5° određuje na osnovu
podataka datih u tab. S-18.:
( )
135 , 1
100
5 5 , 1 106
100
5 , 1 106
·
− ⋅ −
·
⋅ −
·

γ
γ
k
2.2. Višesečni strugovi
ZADATAK 1.
Pri obradi na višesečnom strugu iz šipkastog
materijala prečnika ∅70 mm dobija se
obradak prikazan na skici.
Odrediti merodavni režim obrade tako da
postojanost najugroženijeg noža bude T = 30
min i posle koliko izrađenih obradaka treba
zameniti pojedine zatupljene noževe.
PODACI:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
13
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• materijal obratka: CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata: BČ;
• pomak: s = 0,35 mm/o.
REŠENJE:
Na višesečnom strugu zadati obradak se obrađuje istovremenim dejstvom
svih noževa postavljenih na uzdužnom nosaču alata, kako je prikazano
sledećim planom obrade.
Merodavni režim obrade se određuje iz uslova
da postojanost najugroženijeg noža bude T = 30
min. Pri tome je najugroženiji nož br. 1, zbog
toga što u odnosu na druge noževe,
za isti pomak i dubinu rezanja, obrađuje
najveći prečnik, čime ima najveću brzinu
rezanja i time najmanju postojanost.
Određivanje merodavnog režima
obrade polazi od definisanja dubina
rezanja.
Dubine rezanja se izračunavaju na osnovu
razlike prečnika pre i posle obrade za svaki nož
posebno. U ovom slučaju (videti skicu) za sve
noževe dubina rezanja je ista i iznosi:
a = 5 mm
Brzina rezanja određuje se prvo za nož br. 1 i to na osnovu njegove zadate postojanosti:
m/s 0,632 122 , 1 1 74 , 0
00035 , 0 005 , 0
010928 , 0
36 , 0 26 , 0
1
· ⋅ ⋅ ⋅

· ⋅ ⋅ ⋅

·
T m
s x
v
s a
C
v ξ ξ ξ
κ
Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
3 6 , 0
2 6 , 0
0 1 0 9 2 8 , 0
y
x
C
v
iz tab. S-7. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
, a > 1mm i s = 0,2÷ 0,4 mm/o
dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,74
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
14
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 120 min iz tab. S-7. (z = 6 za obradu
čelika):
122 , 1
60 30
3600 3600
6
·

· ·
z
T
T
ξ
Broj obrtaja obratka prema tome je:
o/s 2,875
07 , 0
632 , 0
1
1
·

·

·
π π D
v
n

Da bi se odredilo posle koliko izrađenih obradaka treba zameniti pojedine zatupljene noževe,
mora se prvenstveno znati njihova postojanost.
Na osnovu prethodno određenog broja obrtaja obratka mogu se odrediti brzine rezanja noževa
br. 2 i 3.
m/s 0,542 06 , 0 875 , 2
2 2
· ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · π π D n v
m/s 0,451 05 , 0 875 , 2
3 3
· ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · π π D n v
Postojanost noževa br. 2 i 3, s obzirom da se obrađuje isti materijal sa istom dubinom rezanja i
pomakom, može se sada odrediti iz poznatog Taylor-ovog obrasca:
const · ⋅ T v
z
odnosno:
3 3 2 2 1 1
T v T v T v
z z z
⋅ · ⋅ · ⋅
Postojanosti noževa br. 1 i 2, prema tome su:
s 13630
451 , 0
632 , 0
60 30
s 4525
542 , 0
632 , 0
60 30
6
3
1
1 3
6
2
1
1 2
·
,
`

.
|
⋅ ⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ·
·
,
`

.
|
⋅ ⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ·
z
z
v
v
T T
v
v
T T
Broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pojedine zatupljene noževe računa se na sledeći
način:

'
gj
j
j
t
T
K ·
, gde je j = 1,2,3.
gde je aktivno vreme obrade za pojedine noževe:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
15
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
s 8 , 39
00035 , 0 875 , 2
04 , 0
s 7 , 47
00035 , 0 875 , 2
048 , 0
s 6 , 57
00035 , 0 875 , 2
058 , 0
3 '
3
2 '
2
1 '
1
·

·

·
·

·

·
·

·

·
s n
l
t
s n
l
t
s n
l
t
g
g
g
tako da je:
kom 5 , 342
8 , 39
13630
kom 7 , 94
7 , 47
4525
kom 3 , 31
6 , 57
60 30
3
2
1
· ·
· ·
·

·
K
K
K
Znači, prvi alat će se menjati posle 31, drugi posle 94, a treći posle 342 izrađenih obradaka.
ZADATAK 2.
Obradak prema skici obrađuje se na višesečnom strugu iz šipke ∅80 mm
tako što svi alati dejstvuju istovremeno.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• glavno vreme obrade;
• postojanost najugroženijeg noža.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
16
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• materijal alata TM P25;
• koeficijent vitkosti strugotine g = 10, isti za sve noževe;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 45 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,85.
REŠENJE:
Na višesečnom strugu, prema uslovu
zadatka, obradak se obrađuje
istovremenim dejstvom svih noževa
postavljenih na uzdužnom i poprečnom
nosaču alata, kako je prikazano sledećim
planom obrade.
Određivanje merodavnog režima obrade
polazi od definisanja dubina rezanja.
Kod uzdužne obrade dubine rezanja se određuju na
osnovu razlike prečnika pre i posle obrade za svaki
nož posebno. Međutim, kako bi za obradu sa
prečnika ∅80 mm na ∅60 mm dubina rezanja bila
10 mm, što se smatra relativno višom vrednošću,
usvaja se da se za ovu obradu koriste dva noža. U
tom slučaju (videti skicu) za sve noževe uzdužne
obrade dubina rezanja je ista i iznosi:
a
1
= a
2
= a
3
= 5 mm
Kod poprečne obrade dubina rezanja se određuje na
osnovu širine žljeba koji se izrađuje. U ovom
slučaju, zbog istih širina žljebova (videti skicu), dubine rezanja su iste i iznose:
a
4
= a
5
= 5 mm
Pomak se određuje na osnovu zadatog koeficijenta vitkosti strugotine koji je
isti za sve noževe. Pošto su i sve dubine rezanja jednake tada će biti:
mm/o 0,5
10
5
· · ·
g
a
s
odnosno, za ove uslove obrade:
s
u
= s
p
= 0,5 mm/o
Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu potpunog iskorišćenja snage
pogonskog elektromotora mašine, imajući u vidu da svi noževi u završnom
trenutku dejstvuju istovremeno:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
17
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
η
⋅ π ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
η

·
η
·
∑ ∑ ∑
· · ·
5
1
5
1
5
1
1 1
i
i
y
i
x
i k
i
i vi
i
Ki
M
n D s a C v F P
P
odnosno sređivanjem prethodnog izraza:
o/s 783 , 6
) 08 , 0 08 , 0 06 , 0 07 , 0 08 , 0 ( 005 , 0 0005 , 0 10 669 , 3
85 , 0 45000
) (
1 78 . 0 8
5 4 3 2 1
1 1
·
+ + + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
+ + + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π
π
η
D D D D D a s C
P
n
x y
k
M
Konstanta i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeće:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 . 0
1
1 0 6 6 9 , 3
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
Glavno vreme obrade, s obzirom da su uzdužni i poprečni pomak isti, određuje se shodno nosaču
alata sa dužim hodom, a to je u ovom slučaju nosač alata za uzdužnu obradu:
s 9 , 10
0005 , 0 783 , 6
002 , 0 035 , 0
·

+
·

∆ +
·
s n
l l
t
g
Postojanost najugroženijeg noža određuje se za nož br. 1, zbog toga što u
odnosu na druge noževe, za isti pomak i dubinu rezanja, obrađuje najveći prečnik,
čime ima najveću brzinu rezanja i time najmanju postojanost. Postojanost se određuje iz
brzine rezanja:
n D
s a T
C
v
T mrp
y x m
v
⋅ π ⋅ · ξ ⋅ ξ ⋅ ξ ⋅
⋅ ⋅
·
κ 1
1 1
1
gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata, iz tab. S-8.:
z z
t
T
T T
T
1 1
60 60 ⋅
· · ξ
tako da je:
s 3128
0005 0 005 0 783 6 08 0
3600 25 1 74 0 2713 0
3600
1 2 0 2
2
35 0 15 0
2
1
1
1 1
1
1
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
+ ⋅
+ ⋅
,
, ,
m z
z
y x
z
mrp v
, , , ,
, , ,
s a n D
C
T
π
π
ξ ξ
κ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
18
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći:
¹
¹
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
·
2
2 0
35 0
15 0
2713 0
z
, m
, y
, x
, C
v
iz tab. S-8. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
, TM P25 i s ≤ 0,75 mm/o
dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,74
• koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab. S-8.:
25 1
10 60
10 75 10 75
7
7 7
,
R
m
mpr
·


·

· ξ
2.3. Revolverski strugovi
ZADATAK 1.
Obradak prema skici se obrađuje na revolverskom strugu sa horizontalnom glavom, tako što
uzdužni i poprečni nosači alata deluju istovremeno.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• glavno vreme obrade;
• postojanost najugroženijeg alata.
PODACI:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
19
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• materijal obratka LG HB = 200;
• materijal burgije BČ, a strugarskih noževa TM K20;
• snaga pogonskog elektromotora mašine je P
M
= 15 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine je η = 0,75.
REŠENJE:
Na revolverskom strugu, prema uslovu zadatka, obradak se obrađuje
istovremenim dejstvom svih alata postavljenih na uzdužnom i poprečnom
nosaču alata, kako je prikazano sledećim planom obrade.
Određivanje merodavnog režima obrade obuhvata određivanje dubina rezanja,
pomaka i broja obrtaja obratka.
Dubine rezanja za strugarske noževe se određuju na osnovu skice obratka:
• za uzdužnu obradu na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade:
mm 3
2
50 56
mm 3
2
56 62
2
1
·

·
·

·
a
a
• za poprečnu obradu na osnovu širine žljeba koji se izrađuju:
mm 3
mm 3
4
3
·
·
a
a
Pomak se određuje na osnovu preporučenih vrednosti za struganje i bušenje i to:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
20
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• pomak za uzdužno i poprečno struganje određuje se na osnovu preporučenih vrednosti
koeficijenata vitkosti strugotine datih u tab. S-9.:
mm/o 0,6 0,15
20 5
3
mm/o 0,6 0,3
10 5
3
÷ ·
÷
· ·
÷ ·
÷
· ·
g
a
s
g
a
s
sp
su
• pomak za bušenje se određuje na osnovu preporuka iz tab. BU-1. za LG HB = 200 i D
b
=
25 mm:
mm/o 0,3 ·
b
s
tako da se za merodavni pomak, za uzdužnu obradu (na osnovu preporuka za uzdužno struganje i
bušenje) i poprečnu obradu (samo na osnovu preporuka za poprečno struganje), usvajaju
maksimalno dozvoljene vrednosti, odnosno:
mm/o 6 0
mm/o 3 0
, s
, s
p
u
·
·
Broj obrtaja obratka se izračunava na osnovu maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog
elektromotora mašine, imajući u vidu da svi alati vrše obradu istovremeno:
η
π
η
π
η
π
η
ω
η η
} s D C ) ] D D ( s ) D D ( s [ a C { n
n s D C
n D s a C
M
v F P
P
y
u
x
b M
y
p
y
u
x
k
y
u
x
b M i
i
y
i
x
i k
i
i v i
i
K i
M
⋅ ⋅ ⋅ + + ⋅ + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

+

· ·

∑ ∑
·
· ·
2
2
4 3 2 1
4
1
4
1
5
1
1 1 1
1 1
odnosno sređivanjem prethodnog izraza:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
21
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
o / s 6 , 4 8 4
0 0 0 3 0 0 2 5 0 1 0 9 4 8 8 9 1 2 9 2
7 5 0 1 5 0 0 0
0 6 4 0 0 6 4 0 0 0 0 6 0 0 5 6 0 0 6 2 0 0 0 0 3 0 0 0 3 0 1 0 7 7 8 1
7 5 0 1 5 0 0 0
2
8 0 9 1 6
7 3 0 7 3 0 1 8
4 3 2 1
1 1 1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

+
+ ⋅ + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ + + ⋅ + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
] , , , [
,
) ) ] , , ( , ) , , ( , ( , , [
,
} s D C ) ] D D ( s ) D D ( s [ a C {
P
n
, ,
, ,
y
u
x
b M
y
p
y
u
x
k
M
π
π
π
η
Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeće:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 3 0
1
1 0 7 7 8 1
1
1
8
, y
x
, C
k
iz tab. S-13. za LG HB = 200.
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 0
9 1
1 0 9 4 8 8 9 1 2 9
6
, y
, x
, C
M
iz tab. BU-4. za LG HB = 200.
Da bi se odredilo glavno vreme obrade, s obzirom da su uzdužni i poprečni pomak različiti, prvo
se određuju vremena obrade za uzdužni i poprečni nosač alata:
s 5 16
0003 0 484 6
002 0 03 0
,
, ,
, ,
s n
l l
t
u
u
gu
·

+
·

+
·

s 1 2
0006 0 484 6
002 0 006 0
,
, ,
, ,
s n
l l
t
p
p
gp
·

+
·

+
·

pa se kao glavno vreme obrade cele operacije uzima vreme uzdužne obrade:
t
g
= 16,5 s
Za određivanje postojanosti najugroženijeg alata, s obzirom na različite formule, potrebno je
posebno odrediti postojanosti najugroženijeg strugarskog noža i burgije i time videti koji je alat
najugroženiji.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
22
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Postojanost najugroženijeg noža određuje se za nož br. 1, koji ima najveću brzinu
rezanja i time najmanju postojanost. Ovo zbog toga što u odnosu na nož br. 2, za isti
pomak i dubinu rezanja, nož br. 1 obrađuje veći prečnik, dok noževi br. 3 i 4, koji mada
rade sa većim pomakom, zbog smanjenja prečnika obrade imaju manju efektivnu brzinu rezanja.
Postojanost najugroženijeg noža se određuje iz brzine rezanja:
n D
s a T
C
v
T mrp
y
u
x m
v
⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
· π ξ ξ ξ
κ 1
1 1
1
gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata, iz tab. S-8.:
z z
t
T
T T
T
1 1
60 60 ⋅
· · ξ
tako da je:
s 6935
0003 0 003 0 484 6 062 0
3600 938 0 74 0 9837 0
3600
1 2 0 6
6
2 0 15 0
6
1
1
1 1
1
1
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
+ ⋅
+ ⋅
,
, ,
m z
z
y
u
x
z
mrp v
, , , ,
, , ,
s a n D
C
T
π
π
ξ ξ
κ
Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći:
¹
¹
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
·
6
2 0
2 0
15 0
9837 0
z
, m
, y
, x
, C
v
iz tab. S-8. za LG HB = 200, TM K20 i s ≤ 0,4 mm/o
dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 0,74
• koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab. S-8.:
938 , 0
200
190 190
25 , 1 25 , 1
·
,
`

.
|
·
,
`

.
|
·
HB
mrp
ξ
Postojanost burgije se određuje iz sledeće brzine rezanja:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
23
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
n D
s T
D C
v
b
y m
b
x
b v
b
⋅ ⋅ ·

⋅ ⋅
· π
µ
0
0
0
tako da je:
s 643
025 , 0 0003 , 0 484 , 6
1 11197 , 0
125 , 0
1
25 , 0 1 4 , 0
1
1
0
0 0
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·


π
π
µ
m
x
b
y
v
b
D s n
C
T
Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
125 , 0
4 , 0
25 , 0
11197 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2 za LG HB = 200
dok je koeficijent µ
0
na osnovu tab. BU-3:
µ
0
= 1 za
1
25
20
< ·
b
b
D
l

Znači, najugroženiji alat je burgija i njena postojanost je T
b
= 643 s.
ZADATAK 2.
Na revolverskom strugu izvodi se istovremeni zahvat uzdužnog struganja i bušenja. Odrediti
merodavan režim obrade i potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine pod uslovom da
glavno vreme obrade bude t
g
= 1 min.
PODACI:
• materijal obratka CrNi čelik R
m
= 70·10
7
N/m
2
;
• prečnik pre obrade struganja D = 80 mm, a posle obrade d = 75 mm;
• prečnik burgije D
b
= 25 mm;
• dužina struganja i bušenja l = 50 mm;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,75.
REŠENJE:
Plan obrade istovremenog zahvata uzdužnog struganja i bušenja na revolverskom strugu,
prikazan je na sledećoj skici.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
24
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Režim obrade, prema uslovu zadatka, određuje se iz glavnog vremena obrade:
s n
L
t
g

·
gde dužinu radnog hoda nosača alata definiše alat koji ima duži radni hod:
mm 52 2 50 · + · ∆ + · l l L
s
mm 60,3 2 25
3
1
50
3
1
· + ⋅ + · ∆ + ⋅ + · l D l L
b b
tako da je:
L = L
b
= 60 mm
Pomak se određuje na osnovu preporučenih vrednosti za struganje i bušenje i to:
• pomak za struganje određuje se na osnovu preporučenih vrednosti koeficijenata vitkosti
strugotine datih u tab. S-9.:
( ) ( )
mm/o 0,5 0,25
10 5
2 75 80 2
÷ ·
÷

·

· ·
g
d D
g
a
s
s
• pomak za bušenje se određuje na osnovu preporuka iz tab. BU-1. za CrNiČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
i D
b
= 25 mm:
mm/o 0,25 ·
b
s
tako da se za merodavni pomak usvaja maksimalno dozvoljena vrednost, odnosno:
mm/o 25 , 0 · s
Broj obrtaja obratka, prema tome, iz prvo napisane jednačine je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
25
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
o/s 4
60 00025 , 0
06 , 0
·

·

·
g
t s
L
n
Snaga pogonskog elektromotora mašine je:
W 4692
75 , 0
4 2 00025 , 0 025 , 0 10 325821 , 89
75 , 0
4 08 , 0 00025 , 0 0025 , 0 10 356 , 4
2
8 , 0 2 6
78 . 0 1 8
1 1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅
·
+
·
π
π
η
π π
η
ω
η
n s D C n D s a C M v F P P
P
y x
b M
y x
k v b s
M
Konstante i eksponenti iz prethodnog izraza su sledeće:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 , 0
1
1 0 3 5 6 , 4
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za CrNiČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
1 0 3 2 5 8 2 1 , 8 9
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CrNiČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
ZADATAK 3.
Na revolver strugu sa horizontalnom glavom izvodi se istovremeno obrada struganjem i
proširivanjem zavojnom burgijom. Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom maksimalnog
iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine.
PODACI:
• materijal obratka Č1731 R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal strugarskog noža i burgije BČ;
• elementi rezne geometrije noža γ = 5° i κ = 90°;
• ugao vrha burgije ϕ = 118°;
• prečnik pre obrade struganja D = 80 mm, a posle obrade d = 72 mm;
• prečnik rupe pre bušenja d
b
= 10 mm, a posle bušenja D
b
= 20 mm;
• pomak s = 0,2 mm/o;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
26
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
REŠENJE:
Plan obrade istovremenog zahvata uzdužnog struganja i proširivanja zavojnom burgijom na
revolverskom strugu, prikazan je na skici.
Dubina rezanja se određuje na osnovu prečnika obratka pre i posle obrade struganja:
mm 4
2
72 80
2
·

·

·
d D
a
Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog
elektromotora mašine:
η
π π
η
ω
η
n M n D F M v F P P
P
v v b s
M
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅
·
+
·
2
tako da je broj obrtaja obratka:
( ) ( )
o/s 3 , 6
8 , 25 2 08 , 0 1880
8 , 0 5000
2
·
⋅ ⋅ + ⋅

·
⋅ ⋅ + ⋅

·
π π
η
M D F
P
n
v
M
Glavni otpor rezanja i moment pri bušenju iz prethodne jednačine, s obzirom na zadate elemente
rezne geometrije alata, određuje se na osnovu Kienzle-ovih jednačina.
Glavni otpor rezanja pri obradi struganjem na osnovu Kienzle-ove jednačine je:
N 1880 985 , 0 1686 2 , 0 4
7842 , 0
1 . 1
1
· ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

γ
k k h b F
v
m
v
v
gde se širina i debljina režućeg sloja pri obradi struganjem određuju na osnovu izraza datih u tab.
S-16.:
mm 4
90 sin
4
sin
·
°
· ·
κ
a
b

mm 2 , 0 90 sin 2 , 0 sin · ° ⋅ · ⋅ · κ s h

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
27
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
glavna vrednost specifičnog otpora rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti:
¹
'
¹
· −
·
7 8 4 2 , 0 1
N / m m 1 6 8 6
2
1 . 1
v
v
m
k
iz tab. S-17. za Č1731 R
m
= 77,5⋅ 10
7
N/m
2
dok se korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao alata γ = 5° određuje na osnovu
podataka datih u tab. S-18.:
985 , 0
100
5 5 , 1 106
100
5 , 1 106
·
⋅ −
·
⋅ −
·

γ
γ
k
Obrtni moment pri bušenju na osnovu Kienzle-ove jednačine je:
Nm 8 , 25 1 , 1 1 , 1
4
01 , 0 02 , 0
1686 085 , 0 83 , 5 2
4
2
7842 , 0
1 . 1
1
· ⋅ ⋅
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ·

B op
b b
v
m
K k
d D
k h b M
v
gde se širina i debljina režućeg sloja pri obradi bušenjem određuju na osnovu izraza datih u tab.
S-16.:
mm 83 , 5
2
118
sin 2
10 20
2
sin 2
·
°


·


·
ϕ
b b
d D
b

mm 085 , 0
2
118
sin
2
2 , 0
2
sin
2
·
°
⋅ · ⋅ ·
ϕ s
h

glavna vrednost specifične sile rezanja k
v1.1
i eksponent (1-m
v
) imaju iste vrednosti kao i pri
obradi struganjem, dok se korektivni faktori određuju na osnovu podataka datih u tab. S-18.:
• korektivni faktor koji uzima u obzir oblik površine koja nastaje pri obradi rezanjem:
1 , 1
20
1
05 , 1
1
05 , 1 · + · + ·
D
k
op
• korektivni faktor koji uzima u obzir specifičnosti obrade bušenjem:
1 , 1 ·
B
K
(za proširivanje već izbušene rupe)
2.4. Zadaci za vežbanje
ZADATAK 1.
Na univerzalnom strugu, vrši se zahvat grubog struganja sa prečnika ∅60 mm na prečnik ∅54
mm, dužine struganja 45 mm.
Odrediti, pod uslovom da se alat zatupi posle 50 izrađenih komada:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
28
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• merodavni režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine.
PODACI :
• materijal obratka CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata TM P25;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 2.
Odrediti postojanost alata koja će omogućiti da se pri struganju na univerzalnom strugu obradi
50 radnih predmeta. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
;
• materijal alata TM P25;
• prečnik obratka pre obrade 98 mm, a posle obrade 82 mm;
• koeficijent vitkosti strugotine 8;
• napadni ugao sečiva alata 90°;
• dužina struganja 50 mm.
ZADATAK 3.
Na univerzalnom strugu, bez prethodne grube obrade, vrši se završna obrada otvora u čauri
stegnutoj u steznoj glavi spoljašnjeg prečnika ∅50 mm, unutrašnjeg prečnika ∅40
+0,01
mm i
dužine struganja (stezanja) 150 mm.
Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da deformacija (ugib) radnog predmeta pri obradi
ne bude veća od širine tolerancijskog polja, a maksimalna hrapavost obrađene površine ne pređe
12,5 µ m.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• postojanost alata 60 min;
• dubina rezanja 1 mm;
• radijus vrha noža 0,5 mm;
• napadni ugao alata 90°.
ZADATAK 4.
Na višesečnom strugu obrađuje se obradak sa skice, tako da u završnoj fazi svi alati dejstvuju
istovremeno.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
29
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• glavno vreme obrade;
• broj obrađenih komada posle kojih treba zameniti najugroženiji pohabani nož.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 65⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata TM P25;
• koeficijent vitkosti strugotine 10, isti za sve noževe;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 50 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 5.
Na višesečnom strugu izvodi se zahvat uzdužnog struganja sa dva noža dubine rezanja a
1
= 3 mm
i a
2
= 1,5 mm, a dužine obrade l
1
= 60 mm i l
2
= 50 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• glavno vreme obrade;
• količinu skinute strugotine u kg/čas.
PODACI:
• materijal obratka CrNi čelik R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• prečnik sirovog komada 80 mm;
• postojanost alata 90 min;
• napadni ugao alata 60°;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 7,5 kW;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
30
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 6.
Na revolver strugu vrši se gruba uzdužna obrada. Odrediti elemente režima obrade i količinu
skinute strugotine u jedinici vremena, pri potpunom iskorišćenju snage pogonskog
elektromotora mašine i postojanosti alata, ako se obrada izvodi sa jednim ili sa dva noža.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• prečnik obratka pre obrade 120 mm, a posle obrade 108 mm;
• postojanost alata 120 min;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 6,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 7.
Na revolver strugu sa vertikalnom glavom, izvodi se zahvat uzdužnog struganja i bušenja
paralelno.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 190;
• materijal strugarskog noža TM K20;
• materijal burgije BČ;
• prečnik obratka pre struganja 100 mm, a posle 95 mm;
• prečnik burgije 20 mm;
• dužina struganja 80 mm, a dubina bušenja 50 mm;
• postojanost ugroženijeg alata 30 min;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,75.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
31
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
3. OBRADA BUŠENJEM
3.1. Jednovretene bušilice
ZADATAK 1.
Na radijalnoj bušilici, snage pogonskog elektromotora mašine P
M
= 2,75 kW, potrebno je na
pločastom radnom predmetu od konstruktivnog čelika R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
, debljine l = 60 mm,
izbušiti otvor ∅25 mm.
ODREDITI:
• najpovoljniji režim obrade;
• broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabanu burgiju.
PODACI:
• postojanost burgije T = 25 min;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Najpovoljniji režim obrade, za traženi zahvat obrade, određuje se na osnovu istovremene
iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine i zadate postojanosti burgije.
Prvo se iz snage pogonskog elektromotora mašine:
η
π
η
ω
M
y x
M
M
n s D C M
P
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

·
2
i brzine rezanja:
T
y m
x
v
n D
s T
D C
v ⋅ ⋅ ·

⋅ ⋅
· π
µ
0
0
0
izrazi broj obrtaja burgije s obzirom na snagu pogonskog elektromotora mašine i postojanost
alata:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
32
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
π
η
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
2
y x
M
M
M
s D C
P
n
π
µ
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

0
0
1
y m
o
x
v
T
s T
D C
n

Pomak, pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata,
dobija se na sledeći način:
π
µ
π
η
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

0
0
0
1
2
y m
x
v
y x
M
M
T M
s T
D C
s D C
P
n n
tako da je:
m/o 10 143 , 0
1 2 025 , 0 163865 , 0 10 076697 , 72
8 , 0 1500 2750
2
3
5 , 0 8 , 0
1
1 4 , 0 2 6
2 , 0
1
0
1
0
0


− +

− +
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
y y
x x
v M
m
M
D C C
T P
s
µ
η
Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
163865 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
1 0 0 7 6 6 9 7 , 7 2
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
dok je koeficijent µ
0
određen iz tab. BU-3.:
µ
0
= 1 za
4 , 2
25
60
· ·
D
l

Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti:
o/s 9,25
2 000143 , 0 025 , 0 10 076697 , 72
8 , 0 2750
2
8 , 0 2 6
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π π
η
y x
M
M
s D C
P
n
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
33
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Broj urađenih komada (izbušenih rupa) posle kojih treba zameniti pohabanu burgiju računa se na
sledeći način:
kom 3,06 3
36 , 45
60 25
'
·

· ·
g
t
T
K
pri čemu je aktivno vreme obrade:
s 5,36 4
000143 , 0 25 , 9
06 , 0
' ·

·

·
s n
l
t
g
Znači, do zatupljenja burgije mogu se izraditi 33 radna predmeta.
ZADATAK 2.
Na stubnoj bušilici, snage pogonskog elektromotora mašine P
M
= 1,85 kW i stepena korisnog
dejstva prenosnika mašine η = 0,7, buše se u ploči od CrČ R
m
= 85⋅ 10
7
N/m
2
, debljine l = 30
mm, otvori ∅18 mm.
Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da se burgija zatupi posle K = 50 izbušenih otvora,
ako je materijal burgije BČ sa dozvoljenim naprezanjem na pritisak σ
doz
= 22⋅ 10
7
N/m
2
.
REŠENJE:
Merodavni režim obrade određuje se na osnovu zahteva da burgija izradi 50 otvora pre nego što
se zatupi. Pri tome, prvo treba odrediti pomak vodeći računa o preporučenim vrednostima i
dozvoljenom naprezanju materijala burgije na pritisak u toku obrade.
• Preporučeni pomak iz tab. BU-1. za CrČ R
m
= 85·10
7
N/m
2
i D = 18 mm iznosi:
s = 0,189 mm/o
• Pomak na osnovu dozvoljenog naprezanja materijala burgije na pritisak izračunava se
iz:
m/o 10 0,158
10 494745 , 103 42
018 , 0 10 22
42
3
8 . 0
1
6
2 3 7
1
3
⋅ ≤

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅

,
`

.
|



− −
y
M
x
doz
C
D
s
σ
gde su korišćene sledeća konstanta i eksponenti:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
10 4 947 45 , 103
6
y
x
C
M
iz tab. B-4. za CrČ R
m
= 85·10
7
N/m
2
Merodavan pomak za ovaj zahvat obrade, prema tome je:
s = 0,158 mm/o
Broj obrtaja burgije se određuje na osnovu postojanosti alata iz izraza za brzinu rezanja:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
34
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
n D
s L
D C
v
m
m m y m
m x
v
⋅ ⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·



π
π
µ
1
1
0
0
0
gde je postojanost burgije izražena dužinom bušenja:
m 1,5 03 , 0 50 · ⋅ · ⋅ · l K L
tako da je broj obrtaja burgije:
o/s 6,15
018 , 0 000158 , 0 5 , 1
1 09472 , 0
2 . 0 1
1
4 . 0 1 2 . 0 5 . 0 2 . 0
1
1
1
0
0 0
·
,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·

− −

− −
π
π
µ
m
x m y m
v
D s L
C
n
Konstanta i eksponenti u izrazu za brzinu rezanja su sledeći:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
09472 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2. za CrČ R
m
= 85·10
7
N/m
2
dok je koeficijent µ
0
određen iz tab. BU-3.:
µ
0
= 1 za
66 , 1
18
30
· ·
D
l

Proračunati režim obrade se može usvojiti tek nakon provere potrebne snage pogonskog
elektromotora mašine:
W 1684
7 , 0
15 , 6 2 000158 , 0 018 , 0 10 494745 , 103
2
8 . 0 2 6
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
π
η
π n s D C
P
y x
M
M
Kako je potrebna snaga pogonskog elektromotora mašine za izvođenje ovog zahvata, manja od
instalisane snage (1684<1850 W), proračunati režimi obrade uzimaju se kao merodavni.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
35
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
3.2. Viševretene bušilice
ZADATAK 1.
Na viševretenoj bušilici potrebno je izbušiti 3 otvora ∅25 mm na radnom predmetu od
konstruktivnog čelika R
m
= 60·10
7
N/m
2
, dubine bušenja l = 60 mm.
ODREDITI:
• najpovoljniji režim obrade;
• broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabane burgije.
PODACI:
• postojanost burgije T = 30 min;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 7 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,9.
REŠENJE:
Najpovoljniji režim obrade određuje se na osnovu istovremenog iskorišćenja snage pogonskog
elektromotora mašine i postojanosti alata, imajući svakako u vidu da kod viševretene bušilice sve
burgije imaju isti pomak i broj obrtaja.
Prvo se iz snage pogonskog elektromotora mašine:
η
π
η
ω
η
M
y x
M i
Ki
M
n s D C M
P
P
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
· ·

·
2 3 3
3
1
i brzine rezanja:
T
y m
x
v
n D
s T
D C
v ⋅ ⋅ ·

⋅ ⋅
· π
µ
0
0
0
izrazi broj obrtaja burgije s obzirom na snagu pogonskog elektromotora mašine i postojanost
alata:
π
η
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
2 3
y x
M
M
M
s D C
P
n
π
µ
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

0
0
1
y m
o
x
v
T
s T
D C
n

Pomak, pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata,
dobija se na sledeći način:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
36
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
π
µ
π
η
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

0
0
0
1
2 3
y m
x
v
y x
M
M
T M
s T
D C
s D C
P
n n
m/o 10 0,139
1 6 025 , 0 163865 , 0 10 076697 , 72
9 , 0 1800 7000
6
3
5 , 0 8 , 0
1
1 4 , 0 2 6
2 , 0
1
0
1
0
0


− +

− +
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
y y
x x
v M
m
M
D C C
T P
s
µ
η
Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
163865 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
1 0 0 7 6 69 7 , 7 2
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
dok je koeficijent µ
0
određen iz tab. BU-3.:
µ
0
= 1 za
4 , 2
25
60
· ·
D
l

Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti:
o/s 9,03
6 000139 , 0 025 , 0 10 076697 , 72
9 , 0 7000
6
8 , 0 2 6
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π π
η
y x
M
M
s D C
P
n
Broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabane burgije računa se na sledeći način:

kom ,65 37
80 , 47
60 30
'
·

· ·
g
t
T
K
pri čemu je aktivno vreme obrade:
s ,8 47
000139 , 0 03 , 9
06 , 0
' ·

·

·
s n
l
t
g
Znači, do zatupljenja burgije može se izraditi 37 radna predmeta.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
37
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 2.
Na obratku od konstruktivnog čelika R
m
= 65·10
7
N/m
2
potrebno je na viševretenoj bušilici
izbušiti veći broj rupa ∅5 mm na dubinu l = 40 mm.
ODREDITI:
• najveći broj alata koji mogu istovremeno da deluju;
• ukupnu silu kojom će alati, preko obratka, delovati na radni sto bušilice.
PODACI:
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 3,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8;
• postojanost alata L

= 2 m.
REŠENJE:
Najveći broj alata koji mogu istovremeno da vrše obradu na viševretenoj bušilici određuje se s
obzirom na raspoloživu snagu pogonskog elektromotora mašine. Pri tome se merodavni režim
obrade određuje na osnovu zadate postojanosti alata.
Polazi se od pomaka čiji se izbor vrši na osnovu preporučenih vrednosti iz tab. BU-1. za CČ R
m
= 65·10
7
N/m
2
i D = 5 mm:
s = 0,108 mm/o
Zbog karakteristika mašine ovo će biti merodavni pomak za sve burgije.
Broj obrtaja burgije se određuje na osnovu postojanosti alata iz izraza za brzinu rezanja:
n D
s L
D C
v
m
m m y m
m x
v
⋅ ⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·



π
π
µ
1
1
0
0
0
tako da je:
o/s 16,36
000108 , 0 2
005 , 0 6 , 0 15155 , 0
2 , 0 1
1
2 , 0 5 , 0 2 , 0
1 4 , 0 1
1
1
0
0
0
·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·


− −


π π
µ
m
m y m
x
v
s L
D C
n
Pri tome su konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
15155 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2. za CČ R
m
= 65·10
7
N/m
2
dok je koeficijent µ
0
određen iz tab. BU-3.:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
38
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
µ
0
= 1 za
8
5
40
· ·
D
l

Ukoliko se sa N označi maksimalan broj alata koji mogu istovremeno da vrše obradu, može se
napisati da je:
η
π
η
ω
η
n s D C N M N P N
P
y x
M K
M
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·

·
2
tako da je:
kom 1,25 2
36 , 16 2 000108 , 0 005 , 0 10 388978 , 76
8 , 0 3500
2
8 , 0 2 6
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π
π
η
n s D C
P
N
y x
M
M
Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
1 0 3 88 9 7 8 , 7 6
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 65·10
7
N/m
2
Prema tome, za date uslove obrade, u viševretenu glavu bi se mogao postaviti 21 alat koji mogu
istovremeno da dejstvuju.
Pod pretpostavkom takve obrade, maksimalna sila kojom bi alati delovali na obradak je:
N 17362 000108 , 0 005 , 0 10 860443 , 98 21
7 , 0 1 6
1 1
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ·
y x
F i s uk s
s D C N F N F
Konstanta i eksponenti iz izraza za otpor pomoćnog kretanja kod bušenja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 , 0
1
1 0 8 6 0 4 4 3 , 9 8
1
1
6
y
x
C
F
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 65·10
7
N/m
2
ZADATAK 3.
Na viševretenoj bušilici istovremeno se buše 4 otvora ∅8 na dubinu bušenja 35 mm i 2 otvora
∅14 na dubinu bušenja 34 mm. Odrediti merodavni režim obrade kao i broj urađenih komada
posle koga treba zameniti zatupljene burgije pod uslovom da glavno vreme obrade po komadu
bude t
g
= 20 s.
PODACI:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
39
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• materijal obratka CČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 4,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Režim obrade, za postavljeni slučaj obrade, određuje se pod uslovom da glavno vreme obrade
bude 20 s, uz istovremeno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora mašine.
Da bi se odredilo glavno vreme obrade potrebno je prvo odrediti koja od burgija zahteva
maksimalan radni hod viševretene glave, odnosno nosača alata.
Kako se sa skice vidi, radni hod burgije izračunava se na sledeći način:
mm 42,6 2 2 14
3
1
34 2
3
1
mm 41,6 2 2 8
3
1
35 2
3
1
2 2 2
1 1 1
· ⋅ + ⋅ + · ∆ ⋅ + ⋅ + ·
· ⋅ + ⋅ + · ∆ ⋅ + ⋅ + ·
l D l L
l D l L
Vidi se da duži hod nosača alata određuje burgija br. 2, pa je glavno vreme obrade:
s n
L
t
g

·
2
Snaga pogonskog elektromotora mašine, za slučaj istovremenog bušenja svih otvora, određuje se
iz izraza:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
40
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
η
π
η
π π
η
ω ω
η
) 2 4 ( 2
2 2 2 4
2 4 2 4
2 1
2 1
2 2 1 1 2 1
x x y
M
y x
M
y x
M
K K
M
D D n s C
n s D C n s D C
M M P P
P
⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅
·
Ako se sada iz glavnog vremena obrade i snage pogonskog elektromotora mašine izrazi broj
obrtaja burgije:
s t
L
n
g

·
2
) 2 4 ( 2
2 1
x x y
M
M
D D s C
P
n
⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π
η
rešavanjem ovih jednačina po nepoznatoj s dobija se:
m/o 10 0,278
) 014 , 0 2 008 , 0 4 ( 2 10 701259 , 80 0426 , 0
20 8 , 0 4500
) 2 4 ( 2
3 -
1 8 . 0
1
2 2 6
1
1
2 1 2
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
·

,
`

.
|
⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·


π
π
η
y
x x
M
g M
D D C L
t P
s
Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti:
o/s 7,66
000278 , 0 20
0426 , 0
2
·

·

·
s t
L
n
g
Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment kod bušenja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
1 0 7 0 1 2 5 9 , 8 0
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
Broj komada posle kojeg treba zameniti pojedine zatupljene burgije izračunava se iz:
'
g
t
T
K ·
pri čemu se postojanost alata i aktivno vreme rezanja računaju na sledeći način:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
41
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
s n
l
t
D s n
C
T
g
m
x y
v

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·

'
1
1
0
0 0
π
µ
Postojanost alata za pojedine burgije je:
s 2097
014 , 0 000278 , 0 66 , 7
1 143025 , 0
s 2945
008 , 0 000278 , 0 66 , 7
765 , 0 143025 , 0
2 , 0
1
4 , 0 1 5 , 0
2
2 , 0
1
4 , 0 1 5 , 0
1
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·


π
π
T
T
Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
143025 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2 za CČ R
m
= 70·10
7
N/m
2
dok se koeficijent µ
0
za pojedine burgije određuje iz tab. BU-3.:
µ
01
= 0,765 za
37 , 4
8
35
1
1
· ·
D
l

µ
02
= 1 za
42 , 2
14
34
2
2
· ·
D
l

Aktivno vreme rezanja za pojedine burgije je:
s 15,97
000278 , 0 66 , 7
034 , 0
'
s 16,44
000278 , 0 66 , 7
035 , 0
'
2
2
1
1
·

·

·
·

·

·
s n
l
t
s n
l
t
g
g
Konačno broj komada nakon kojih treba zameniti pojedine zatupljene burgije je:
kom 131,31
97 , 15
2097
kom 79,02 1
44 , 16
2945
2
1
· ·
· ·
K
K
Prema tome, zamenu burgije ∅8 potrebno je izvršiti posle izrađenih 179 komada, dok se zamena
burgije ∅14 vrši posle izrađenog 131 komada.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
42
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
3.3. Bušilice sa viševretenom glavom
ZADATAK 1.
Na bušilici sa viševretenom glavom obrađuje se istovremeno 8 otvora i to 4×∅9 mm na dubinu
24 mm i 4×∅13 mm na dubinu 36 mm. Odrediti potrebnu snagu pogonskog elektromotora
mašine pod uslovom da se sve burgije istovremeno zatupe.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
;
• postojanost svih burgija T = 18 min;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Da bi se odredila potrebna snaga pogonskog elektromotora mašine za date uslove obrade, mora
se prvo odrediti režim obrade.
Režim obrade se određuje na osnovu uslova da postojanosti svih alata budu iste, imajući svakako
u vidu da kod bušilice sa viševretenom glavom mogu biti različiti pomaci i brojevi obrtaja
pojedinih burgija, s tim da mora biti zadovoljen uslov da je n
i


s
i
= const.
Polazi se od pomaka koji se za pojedine burgije određuju na osnovu preporuka iz tab. BU-1.:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
mm/o 194 , 0
mm/o 165 , 0
2
1
s
s
iz tab. BU-1. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
i
¹
¹
¹
'
¹
·
·
mm 13
mm 9
2
1
D
D
Na osnovu izraza za brzinu rezanja kod bušenja:
0
0
0
y m
x
v
s T
D C
v

⋅ ⋅
·
µ
moguće je izračunati brzine rezanja za pojedine burgije:
m/s 0,484
000194 , 0 1080
946 , 0 013 , 0 16386 , 0
m/s 0,464
000165 , 0 1080
968 , 0 009 , 0 16386 , 0
5 , 0 2 , 0
4 , 0
2
5 , 0 2 , 0
4 , 0
1
·

⋅ ⋅
·
·

⋅ ⋅
·
v
v
Konstanta i eksponenti iz prethodnog izraza su sledeći:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
43
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
16386 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-1 za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
dok se koeficijent µ
0
za pojedine burgije određuje iz tab. BU-3.:
µ
01
= 0,968 za
66 , 2
9
24
1
1
· ·
D
l

µ
02
= 0,946 za
77 , 2
13
36
2
2
· ·
D
l

Broj obrtaja za pojedine burgije, prema tome je:
o/s 11,85
013 , 0
484 , 0
o/s 16,41
009 , 0
464 , 0
2
2
2
1
1
1
·

·

·
·

·

·
π π
π π
D
v
n
D
v
n
Sada je potrebno na osnovu brzine pomoćnog kretanja nosača alata, odrediti ugroženiju burgiju.
Ugroženija je ona koja zahteva manju brzinu pomoćnog kretanja, tako da je to ujedno i
merodavna brzina viševretene glave.
Iz određenih brzina pomoćnog kretanja alata:
m/s 0,0023 000194 , 0 85 , 11
m/s 0,0027 000165 , 0 41 , 16
2 2
1 1
· ⋅ · ⋅
· ⋅ · ⋅
s n
s n
vidi se da je ugroženija burgija br. 2, tj. da je merodavna brzina n
2


s
2
= 0,0023 m/s.
Da bi bio zadovoljen neophodan uslov viševretene glave n
i


s
i
= const, ali i uslov zadatka o
jednakosti postojanosti burgija T = const, mora se korigovati režim obrade burgije br. 1
istovremenim menjanjem vrednosti pomaka i broja obrtaja burgija.
Ukoliko se sa n
1
' i s
1
' označe korigovani režimi obrade za burgiju br. 1, može se na osnovu
uslova viševretene glave napisati da je:
2 2 1 1
' ' s n s n ⋅ · ⋅
(1)
a iz uslova jednakosti postojanosti alata T
1
= T
2
da je:
m
y
x
v
m
y
x
v
s n
D C
s n
D C
1
2 2
02
1
2
1
1 1
01
1
1
0
0
0
0
' '

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
− −
π
µ
π
µ
(2)
Rešavanjem sistema jednačina (1) i (2), po n
1
' i s
1
', dobija se:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
44
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
m/o 10 0,119
013 , 0
009 , 0
946 , 0
968 , 0
000194 , 0
'
3 -
1 5 , 0
1 4 , 0
1 5 , 0
1
1
1
2
1
1
1
02
01
2 1
0
0
0
⋅ ·
,
`

.
|

,
`

.
|
⋅ ·
·

,
`

.
|

,
`

.
|
⋅ ·





− y
x
y
D
D
s s
µ
µ
odnosno:
o/s 19,32
000119 , 0
000194 , 0 85 , 11
'
'
1
2 2
1
·

·

·
s
s n
n
Konačno snaga pogonskog elektromotora mašine će biti:
( )
( )
( )
W 430 7
8 , 0
) 85 , 11 000194 , 0 013 , 0 32 , 19 000119 , 0 009 , 0 ( 10 076697 , 72 8
8
2 2 4
4 4 4
8 , 0 2 8 , 0 2 6
2 2 2 1 1 1
2 2 2 1 1 1
2 2 1 1 2 1
·
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅
·
π
η
π
η
π π
η
ω ω
η
n s D n s D C
n s D C n s D C
M M P P
P
y x y x
M
y x
M
y x
M
K K
M
Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
10 0 7 6 6 9 7 , 7 2
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
.
ZADATAK 2.
Na bušilici sa viševretenom glavom buši se istovremeno 6 otvora 2×∅12 mm, 2×∅15 mm i
2×∅24 mm u ploči od ugljeničnog čelika R
m
= 60·10
7
N/m
2
, debljine 50 mm.
Odrediti, pod uslovom da glavno vreme obrade po komadu iznosi t
g
= 30 s:
• režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine (η = 0,8);
• broj obrađenih komada posle kojih treba zameniti zatupljene burgije.
REŠENJE:
Režim obrade se određuje na osnovu uslova da glavno vreme obrade bude 30 s, vodeći računa o
tome da mora biti zadovoljen i uslov viševretene glave n
i


s
i
=const.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
45
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Polazi se od pomaka koji se za pojedine burgije određuju na osnovu preporuka iz tab. BU-1.:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
mm/o 245 , 0
mm/o 203 , 0
mm/o 189 , 0
3
2
1
s
s
s
iz tab. BU-1. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
i
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
mm 24
mm 15
mm 12
3
2
1
D
D
D
Za pravilno iskorišćenje uslova glavnog vremena obrade potrebno je prvo odrediti koja od
burgija zahteva maksimalan radni hod viševretene glave, odnosno nosača alata.
Radni hod burgije izračunava se na sledeći način:
l D l L ∆ ⋅ + ⋅ + · 2
3
1
gde su l dubina otvora, D prečnik burgije i ∆ l dodatak za ulaz-izlaz alata.
Pošto sve burgije buše otvore u ploči debljine 50 mm, očigledno je da će merodavna burgija, za
određivanje glavnog vremena, obrade biti burgija sa najvećim prečnikom, tako da je:
mm 63 2 2 24
3
1
50 · ⋅ + ⋅ + · L
Iz jednačine za glavno vreme obrade:
s n
L
t
g

·
određuje se brzina viševretene glave:
m/s 0,0021
30
063 , 0
· · · ⋅
g
t
L
s n
Sada je moguće izračunati merodavne brojeve obrtaja za sve burgije:
o/s 8,57
000245 , 0
0021 , 0
o/s 10,34
000203 , 0
0021 , 0
o/s 11,11
000189 , 0
0021 , 0
3
3
2
2
1
1
· ·

·
· ·

·
· ·

·
s
s n
n
s
s n
n
s
s n
n
Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se na sledeći način:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
46
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
( )
( )
( )
( )
W 12052
8 , 0
57 , 8 000245 , 0 024 , 0 11 , 11 000189 , 0 012 , 0 10 076697 , 72 4
4
2 2 2 2
2 2 2 2
8 , 0 2 8 , 0 2 6
3 3 3 2 2 2 1 1 1
3 3 3 2 2 2 1 1 1
3 3 2 2 1 1 3 2 1
·
⋅ ⋅ + + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅ + ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅ + ⋅
·
 π
η
π
η
π π π
η
ω ω ω
η
n s D n s D n s D C
n s D C n s D C n s D C
M M M P P P
P
y x y x y x
M
y x
M
y x
M
y x
M
K K K
M
Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
8 , 0
2
10 0 7 6 6 9 7 , 7 2
6
y
x
C
M
iz tab. BU-4. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
Broj komada posle kojeg treba zameniti pojedine zatupljene burgije određuje se iz izraza:
'
g
t
T
K ·
pri čemu se postojanost i aktivno vreme rezanja računaju na sledeći način:
s n
l
t
D s n
C
T
g
m
x y
v

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·

'
1
1
0
0 0
π
µ
Postojanost alata za pojedine burgije je:
s 643
024 , 0 000245 , 0 57 , 8
1 163865 , 0
s 821,6
015 , 0 000203 , 0 34 , 10
87 , 0 163865 , 0
s 779,5
012 , 0 000189 , 0 11 , 11
78 , 0 163865 , 0
2 , 0
1
4 , 0 1 5 , 0
3
2 , 0
1
4 , 0 1 5 , 0
2
2 , 0
1
4 , 0 1 5 , 0
1
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅

·



π
π
π
T
T
T
Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
47
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
2 , 0
5 , 0
4 , 0
163865 , 0
0
0
m
y
x
C
v
iz tab. BU-2. za CČ R
m
= 60·10
7
N/m
2
dok se koeficijent µ
0
za pojedine burgije određuje iz tab. BU-3.:
µ
01
= 0,78 za
16 , 4
12
50
1
1
· ·
D
l

µ
02
= 0,87 za
33 , 3
15
50
2
2
· ·
D
l

µ
01
= 1 za
08 , 2
24
50
3
3
· ·
D
l

Aktivno vreme rezanja za sve burgije iznosi:
s 23,8
0021 , 0
05 , 0
' · ·

·
s n
l
t
g
Konačno broj komada nakon kojih treba zameniti pojedine zatupljene burgije je:
komada. 7 2 odnosno kom, 27,0
8 , 23
643
komada; 34 odnosno kom, 34,5
8 , 23
6 , 821
komada; 32 odnosno kom, 32,7
8 , 23
5 , 779
3
2
1
· ·
· ·
· ·
K
K
K
3.4. Zadaci za vežbanje
ZADATAK 1.
Pri bušenju na stubnoj bušilici odrediti merodavni režim obrade i potrebnu snagu pogonskog
elektromotora mašine, tako da se burgija zatupi posle 50 uzastopno izbušenih rupa.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• prečnik burgije 20 mm;
• dubina bušenja 60 mm;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
48
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 2.
Pri bušenju na radijalnoj bušilici odrediti merodavni režim obrade i broj izrađenih otvora posle
kojih treba zameniti zatupljenu burgiju, pod uslovom potpunog iskorišćenja snage pogonskog
elektromotora mašine i zahteva da glavno vreme obrade po otvoru iznosi 42 s.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• prečnik burgije 20 mm;
• dubina bušenja 60 mm;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 2 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 3.
Odrediti postojanost burgija koje će do svog zatupljenja omogućiti da se na viševretenoj bušilici,
pri izvođenju zahvata istovremenog bušenja 3 otvora ∅20 mm, obradi 50 radnih predmeta. Na
osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade i apsorbovanu snagu bušenja.
PODACI:
• materijal obratka CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• debljina ploče 65 mm.
ZADATAK 4.
Posle koliko izrađenih radnih predmeta treba zameniti pojedine zatupljene burgije, ako se na
viševretenoj bušilici istovremeno buše 3 otvora ∅14 mm i 3 otvora ∅20 mm, pod uslovom
potpunog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• dubina bušenja 33 mm, ista za sve burgije;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 13,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 5.
Na bušilici sa viševretenom glavom buše se istovremeno 8 otvora 2×∅10 mm, 4×∅15 mm i
2×∅25 mm, u ploči od ugljeničnog čelika R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
debljine 50 mm.
Odrediti merodavni režim obrade, tako da se sve burgije istovremeno zatupe, a da glavno vreme
obrade iznosi 30 sekundi po komadu.
ZADATAK 6.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
49
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Na bušilici sa viševretenom glavom, u ploči od CČ R
m
= 50⋅ 10
7
N/m
2
debljine 50 mm,
istovremeno se buše 3 otvora ∅22 mm i 3 otvora ∅25 mm. Pod uslovom da se ugroženija
burgija zatupi posle 30 obrađenih predmeta, a da manje ugrožena burgija obradi što veći broj
radnih predmeta, odrediti merodavni režim obrade i broj komada koji može izraditi manje
ugrožena burgija.
ZADATAK 7.
Na bušilici sa viševretenom glavom obrađuje se istovremeno 8 otvora i to: 3×∅12 mm dubine
45 mm, 2×∅15 mm dubine 35 mm i 3×∅18 mm dubine 40 mm.
Odrediti, pod uslovom da se sve burgije zatupe posle 50 izrađenih obradaka:
• merodavni režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• materijal obratka CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,75.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
50
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
4. OBRADA GLODANJEM
4.1. Horizontalne glodalice
ZADATAK 1.
Na horizontalnoj glodalici, pomoću valjčastog glodala prečnika ∅125 mm, vrši se gruba obrada
N = 5 obradaka prečnika ∅115 mm i debljine 60 mm, poređanih jedan do drugog bez razmaka.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine;
• glavno vreme obrade po komadu;
• količinu skinute strugotine u jedinici vremena.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 175;
• postojanost glodala T = 120 min;
• pomak po zubu s
1
= 0,15 mm/z;
• broj zuba glodala z = 10;
• ugao zavojnice zuba glodala ω = 22°;
• pomočno vreme t
p
= 30 s/kom;
• koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Dubina rezanja, iz tab. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 115× 115× 60 mm, jednaka je
dodatku za grubo glodanje:
a = δ = 2,6 mm
Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
51
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
m/s 0,581
00015 0 22 10 115 0 0026 0 60 120
125 0 0363 0
56 0 13 0 32 0 31 0 46 0 33 0
72 0
1 1
0
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
·
⋅ ω ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

· ·
, , , , , ,
,
y w u q x m
i
v
y
, , , ) (
, ,
s z b a T
D C
s
C
v
tako da je broj obrtaja glodala:
o/s 1,478
125 , 0
581 , 0
·

·

·
π π D
v
n
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
72 , 0 58 , 0
13 , 0 46 , 0
32 , 0 33 , 0
31 , 0 0363 , 0
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za LG HB = 175
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 2,217 10 478 , 1 00015 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · z n s s
Snaga pogonskog elektromotora mašine se računa na sledeći način:
W 755
8 0
581 0 945 1 1 1 1
·
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
,
, , v F ,
P
vm
m
η
gde je srednja obimna sila rezanja:
N 945 10 281 8
581 0
0026 0 115 0 002217 0
8
· ⋅ ⋅
⋅ ⋅
· ⋅
⋅ ⋅
· ,
,
, , ,
k
v
a b s
F
vm vm
a srednji specifični otpor rezanja:
2 8
4 7
8
1
N/m 10 8,281
125 0
0026 0
115 0 00015 0
10 448 1
⋅ ·
⋅ ⋅

· ·
,
K
vm
,
,
, ,
,
D
a
b s
C
k
K
ε
Konstanta i eksponent iz izraza za srednji specifični otpor rezanja su:
¹
'
¹
·
⋅ ·
4 , 7
1 0 4 4 8 , 1
8
k
k
C
ε
iz tab. S-15. za LG HB = 175
Glavno vreme obrade po komadu izračunava se na sledeći način:
s 53,8
5
2 , 269
1
· · ·
N
t
t
g
g
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
52
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
U gornjoj jednačini, prema skici, ukupno glavno vreme obrade za 5 obradaka iznosi:
s 269,2
0,002217
0,597
1 · ⋅ · ⋅ ·
s
L
i t
g
gde je hod alata u toku obrade:
mm 596,8 2 2 ) 6 , 2 125 ( 6 , 2 115 5
2 ) ( 2
1
· ⋅ + − ⋅ + ⋅ ·
∆ ⋅ + − ⋅ + ⋅ · ∆ ⋅ + + ⋅ · l a D a D N l l D N L
p p
Količina skinute strugotine u jedinici vremena iznosi:
kg/s 10 2,37
30 8 , 53
199 , 0
3 −
⋅ ·
+
·
+
· ·
p g k
t t
G
t
G
Q
gde je masa skinute strugotine po komadu:
kg 0,199
4
7400 0026 , 0 115 , 0
4
2
2
·
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
· ⋅ ⋅ ·
π
ρ π
ρ
a D
a A G
p
p
pri čemu je ρ = 7400 kg/m
3
– specifična gustina materijala uzeta iz tab. O-1. za LG.
ZADATAK 2.
Odrediti postojanost valjčastog glodala koja će omogućiti da se na horizontalnoj glodalici obradi
K = 50 radnih predmeta. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 220;
• prečnik glodala D = 100 mm;
• broj zuba glodala z = 8;
• ugao zavojnice zuba glodala ω = 28°;
• pomak po zubu s
1
= 0,25 mm/z;
• dubina rezanja a = 5 mm;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
53
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• površina koja se obrađuje 200× 80 mm.
REŠENJE:
Broj komada koje alat može izraditi pre nego što se zatupi određuje se preko sledećeg izraza:
l
z n s T
s l
T
t
T
K
g
⋅ ⋅ ⋅
· · ·
1
'
Ukoliko se broj obrtaja alata, kao nepoznata veličina, izrazi u funkciji postojanosti alata:
π ω π ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

·

y w u q x m
i
V
s z b a T
D C
D
v
n
1
1
i uvrsti u prethodni izraz za broj komada koje alat može izraditi pre nego što se zatupi, nakon
sređivanja dobija se da je postojanost alata:
s 4951,9
00025 , 0 28 8 08 , 0 005 , 0 2 , 0 50
1 , 0 0269 , 0
1 33 , 0
1
1 58 , 0 13 , 0 1 32 , 0 31 , 0 46 , 0
1 72 , 0
1
1
1
1
1
1
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

− −


− −

π
π ω
m
y W u q x
i
v
s z b a l K
D C
T
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
72 , 0 58 , 0
13 , 0 46 , 0
32 , 0 33 , 0
31 , 0 0269 , 0
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za LG HB = 220
Da bi se kompletirao režim obrade potrebno je još odrediti broj obrtaja alata:
o/s 1
00025 , 0 28 8 08 , 0 005 , 0 6 , 4956
1 . 0 0269 , 0
5 . 0 13 . 0 32 . 0 31 . 0 46 . 0 33 . 0
1 72 . 0
1
1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·


π
π ω
y w u q x m
i
v
s z b a T
D C
n
i brzinu stola glodalice:
m/s 10 2 8 1 00025 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · z n s s .
ZADATAK 3.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
54
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Na obratku od ugljeničnog čelika R
m
= 65⋅ 10
7
N/m
2
, pomoću valjčasto-čeonog glodala
∅100× 110 mm, vrši se grubo glodanje označene površine sa date skice.
Odrediti merodavan režim obrade i potom usvojiti najpovoljniji plan obrade pod uslovom da se
ostvari minimalno glavno vreme obrade.
PODACI:
• postojanost glodala T = 240 min;
• broj zuba glodala z = 12;
• ugao zavojnice zuba glodala ω = 24°;
• pomak po zubu s
1
= 0,15 mm/z .
REŠENJE:
Dubina rezanja, iz tab. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 500× 360× 100 mm, jednaka je
dodatku za grubo glodanje:
a = δ = 4,2 mm
Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
( )
o/s 2,51
00015 , 0 24 12 1 , 0 0042 , 0 60 240
1 , 0 32415 , 1
3 , 0 18 , 0 1 , 0 09 , 0 27 , 0 3 , 0
1 5 , 0
1
1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

·


π
π ω π
y w u q x m
i
V
s z b a T
D C
D
v
n
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
5 , 0 30 , 0
18 , 0 27 , 0
1 , 0 30 , 0
09 , 0 32415 , 1
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za CČ R
m
= 65⋅ 10
7
N/m
2
.
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 4,5 51 , 2 12 00015 , 0
-3
1
⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · n z s s
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
55
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Da bi se odredio najpovoljniji plan obrade za određeni režim obrade, a pod uslovom da se ostvari
minimalno glavno vreme obrade, potrebno je razmotriti uzdužnu i poprečnu varijantu obrade
koje su prikazane na skici. Povoljniji redosled obrade biće varijanta gde se ostvaruje manja
dužina hoda alata u toku obrade.

I varijanta II varijanta
I varijanta predstavlja obradu zadata površina sa 4 uzdužna prolaza alata, pa će ukupna dužina
hoda alata u toku obrade biti:
mm 1820 524 524 248 524
4 3 2 1 1
· + + + · + + + · L L L L L
uk
gde su prema skici:
mm 524 2 2 ) 2 , 4 100 ( 2 , 4 500
2 ) ( 2
1 4 3 1
· ⋅ + − ⋅ + ·
∆ ⋅ + − ⋅ + · ∆ ⋅ + + · · · l a D a l l l l L L L
( )
( ) mm 48 2 2 2 ) 2 , 4 100 ( 2 , 4 100 2
2 ) ( 2 ) 2 ( 2
1 2
· ⋅ + − ⋅ + ⋅ ·
∆ ⋅ + − ⋅ + ⋅ · ∆ ⋅ + + ⋅ · l a D a l l l l L
II varijanta predstavlja obradu zadata površina sa 5 poprečnih prolaza alata, pa će ukupna
dužina hoda alata u toku obrade biti:
mm 1692 384 308 308 308 384
5 4 3 2 1 2
· + + + + · + + + + · L L L L L L
uk
gde su prema skici:
mm 384 2 2 ) 2 , 4 100 ( 2 , 4 360
2 ) ( 2
1 5 1
· ⋅ + − ⋅ + ·
∆ ⋅ + − ⋅ + · ∆ ⋅ + + · · l a D a l l l l L L
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
56
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
( )
( ) mm 308 2 2 ) 2 , 4 100 ( 2 , 4 2 160 100
2 ) ( 2 ) 2 ( 2
' ' '
1
' ' '
2 2 2
· ⋅ + − ⋅ ⋅ + + + ·
∆ ⋅ + − ⋅ ⋅ + + · ∆ ⋅ + ⋅ + + · · · l a D a l l l l l l L L L
Vidi se da je druga varijanta obrade povoljnija, jer se osvaruje manji hod alata u toku obrade, a
time i manje glavno vreme obrade koje iznosi:
s 376
0045 , 0
692 , 1
2
· · ·
s
L
t
uk
g
ZADATAK 4.
Na horizontalnoj glodalici vrši se gruba obrada čeone površine prstenastih radnih predmeta
spoljašnjeg prečnika ∅40 mm, unutrašnjeg prečnika ∅25 mm i debljine 35 mm, pomoću
valjčastog glodala ∅63 mm.
Odrediti plan obrade i merodavni režim obrade pod uslovom da se postigne maksimalni kapacitet
mašine u kom/čas.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 50⋅ 10
7
N/m
2
;
• pomak po zubu s
1
= 0,2 mm/z;
• postojanost glodala T = 400 min;
• broj zuba glodala z = 8;
• ugao zavojnice zuba glodala ω = 24°;
• dužina stola glodalice L
s
= 1500 mm;
• pomoćno i izgubljeno vreme Σ t
i
= 10 s/kom.
REŠENJE:
Da bi se ostvario maksimalni kapacitet mašine potrebno je izvršiti obradu jednog do drugog
poređanih obradaka duž stola glodalice. Međutim, kako se za zadato glodalo ∅63 mm iz tab. G-3
može usvojiti standardna dužina glodala l
g
= 50 ili 90 mm,

obrada postavljenih obradaka može se
sprovesti u jednom i dva reda, kako je prikazano na skici, tako da treba videti koja od ove dve
varijante obezbeđuje da se obradi veći broj komada u jedinici vremena.
I varijanta
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
57
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Dubina rezanja, iz tab. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 40× 40× 35 mm, jednaka je dodatku
za grubo glodanje:
a = δ = 2 mm
Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
o/s 3,2
0002 , 0 24 8 0312 , 0 002 , 0 ) 60 400 (
063 , 0 206 , 1
3 , 0 18 , 0 1 , 0 09 , 0 27 , 0 3 , 0
1 5 , 0
1
1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

·


π
π ω π
y w u q x m
i
V
s z b a T
D C
D
v
n
S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja, za proračun broja obrtaja alata uzima se
maksimalna širina godanja, koja prema skici za I varijantu iznosi:
mm ,2 1 3 5 , 12 20 2 2
2 2 2 2
1 max
· − ⋅ · − ⋅ · ·
p p
r R b b
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
5 , 0 30 , 0
18 , 0 27 , 0
1 , 0 30 , 0
09 , 0 206 , 1
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za CČ R
m
= 50⋅ 10
7
N/m
2
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 5,12 2 , 3 8 0002 , 0
-3
1
⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · n z s s
Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
kom/h 200 200,9
10 92 , 7
3600 3600 3600
1
⇒ ·
+
·
Σ +
· ·
i g k
t t t
Q
U gornjoj jednačini glavno vreme po komadu iznosi:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
58
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
s 92 , 7
37
14 , 293
1
· · ·
N
t
t
g
g
Pri to je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto glodalice:
s ,14 93 2
0051 , 0
002 , 0 2 ) 002 , 0 063 , 0 ( 002 , 0 04 , 0 37
2 ) ( 2
1
·
⋅ + − ⋅ + ⋅
·
∆ ⋅ + − ⋅ + ⋅
·
∆ ⋅ + + ⋅
· ·
s
l a D a D N
s
l l D N
s
L
t
p p
g
dok je maksimalni broj komada koji se mogu postaviti na sto glodalice:
kom 37 5 , 37
40
1500
⇒ · · ·
p
s
D
L
N
.
II varijanta
Dubina rezanja, iz tab. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 40× 40× 35 mm, jednaka je dodatku
za grubo glodanje:
a = δ = 2 mm
Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
o/s 3
0002 , 0 24 8 06245 , 0 002 , 0 ) 60 400 (
063 , 0 206 , 1
3 , 0 18 , 0 1 , 0 09 , 0 27 , 0 3 , 0
1 5 , 0
1
1
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

·


π
π ω π
y w u q x m
i
V
s z b a T
D C
D
v
n
S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja, za proračun broja obrtaja alata uzima se
maksimalna širina godanja, koja prema skici za II varijantu iznosi:
mm ,45 62 5 , 12 20 4 4 2
2 2 2 2
1 max
· − ⋅ · − ⋅ · ⋅ ·
p p
r R b b
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
59
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
5 , 0 30 , 0
18 , 0 27 , 0
1 , 0 30 , 0
09 , 0 206 , 1
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za CČ R
m
= 50⋅ 10
7
N/m
2
.
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 4,8 3 8 0002 , 0
-3
1
⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · n z s s
Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
kom/h 253 253,3
10 21 , 4
3600 3600 3600
1
⇒ ·
+
·
Σ +
· ·
i g k
t t t
Q
U gornjoj jednačini glavno vreme po komadu iznosi:
s 21 , 4
74
5 , 311
1
· · ·
N
t
t
g
g
Pri to je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto glodalice:
s 5 , 311
0048 , 0
002 , 0 2 ) 002 , 0 063 , 0 ( 002 , 0 04 , 0
2
74
2 ) (
2
2
2
1
·
⋅ + − ⋅ + ⋅
·
∆ ⋅ + − ⋅ + ⋅
·
∆ ⋅ + + ⋅
· ·
s
l a D a D
N
s
l l D
N
s
L
t
p p
g
dok je maksimalni broj komada koji se mogu postaviti na sto glodalice:
kom 74 37 2 5 , 37 2
40
1500
2 2 · ⋅ ⇒ ⋅ · ⋅ · ⋅ ·
p
s
D
L
N
.
Na osnovu prikazanog, proizilazi da se maksimalni kapacitet mašine postiže za slučaj obrade
kako je prikazano u II varijanti.
ZADATAK 5.
Od raspoloživih valjčastih glodala sa zavojnim zubima prečnika ∅80, ∅100 i ∅125 mm, sa
uglovima zavojnice zuba glodala 24°, 34° i 42° za sva tri prečnika glodala, odabrati odgovarajuće
glodalo uz uslov potpune ravnomernosti obimne sile. Zatim za izabrano glodalo odrediti režim
obrade i apsorbovanu snagu rezanja.
PODACI:
• materijal obratka C
r
Č R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
;
• dimenzije radnog predmeta L× B× H = 500× 88× 72 mm;
• pomak po zubu s
1
= 0,12 mm/z;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
60
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• broj zuba glodala z = 10;
• postojanost glodala T = 150 min.
REŠENJE:
Potpuna ravnomernost obimne sile kod valjčastih glodala se postiže za slučaj da koeficijent
dodira po širini glodala bude celobrojna vrednost (ili što je moguće bliži celobrojnoj vrednosti).
Koeficijent dodira po širini glodala se računa na sledeći način:
ω
π
tg
D
z b
t
b
n
a
b



· ·
gde je: b = 88 mm - širina glodanja,
z = 10 - broj zuba glodala,
D = 80 / 100 / 125 mm - prečnici glodala,
ω = 24° / 34° / 42° - uglovi zavojnice zuba glodala.
Izračunati koeficijenti dodira po širini glodala, za devet raspoloživih valjčastih glodala sa
zavojnim zubima, dati su u sledećoj tabeli:
D (mm)
ω (°)
24 34 42
80 1,559 2,362 3,153
100 1,247 1,889 2,522
125 0,998 1,512 2,018
Iz prethodne tabele sledi da je najpovoljnije glodalo, sa stanovišta ravnomernosti obimne sile,
glodalo prečnika ∅125 mm sa uglom zavojnice zuba glodala 24°.
Režim obrade za ovako izabrano glodalo određuje se u nastavku.
Dubina rezanja, iz tab. G-1. za dimenzije obratka L× B× H = 500× 88× 72 mm, jednaka je
dodatku za grubo glodanje:
a = δ = 4 mm
Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
m/s 0,95
00012 , 0 24 10 088 , 0 004 , 0 ) 60 150 (
125 , 0 9328 , 0
35 , 0 18 , 0 1 , 0 09 , 0 27 , 0 33 , 0
5 , 0
1 1
0
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

· ·
y w u q x m
i
v
y
s z b a T
D C
s
C
v
ω
tako da je broj obrtaja glodala:
o/s 2,42
125 , 0
95 , 0
·

·

·
π π D
v
n
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
61
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
· ·
· ·
· ·
· ·
5 , 0 35 , 0
18 , 0 27 , 0
1 , 0 33 , 0
09 , 0 9328 , 0
i y
w x
u m
q C
v
iz tab. G-4. za C
r
Č R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 2,91 42 , 2 10 00012 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · n z s s
Apsorbovana snaga rezanja se računa na sledeći način:
W 2506 95 0 2398 1 1 1 1 · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · , , v F , P
vm
gde je srednja obimna sila rezanja:
N 2398 10 240 22
95 0
004 0 088 0 00291 0
8
· ⋅ ⋅
⋅ ⋅
· ⋅
⋅ ⋅
· ,
,
, , ,
k
v
a b s
F
vm vm
a srednji specifični otpor rezanja:
2 8
4 10
8
1
N/m 10 22,240
125 0
004 0
088 0 00012 0
10 263 6
⋅ ·
⋅ ⋅

·
⋅ ⋅
·
,
k
vm
,
,
, ,
,
D
a
b s
C
k
k
ε
Konstanta i eksponent iz izraza za srednji specifični otpor rezanja su:
¹
'
¹
·
⋅ ·
4 , 1 0
1 0 2 6 3 , 6
8
k
k
C
ε
iz tab. S-15. za C
r
Č R
m
= 60⋅ 10
7
N/m
2
4.2. Vertikalne glodalice
ZADATAK 1.
Na obratku od niskougljeničnog čelika R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
i HB = 220, dimenzija obrađivane
površine 1000× 200 mm, vrši se grubo glodanje pomoću glave za glodanje.
ODREDITI:
• količinu skinute strugotine u jedinici vremena;
• apsorbovanu snagu rezanja.
PODACI:
• prečnik glave za glodanje D = 250 mm;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
62
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• broj zuba glave za glodanje z = 16;
• postojanost sečiva T = 240 min;
• pomak po zubu s
1
= 0,15 mm/z;
• dubina rezanja a = 6 mm;
• pomoćno vreme t
p
= 3,5 min/kom.
REŠENJE:
Za određivanje količine skinute strugotine u jedinice vremena i apsorbovane snage rezanja,
potrebno je prvo odrediti merodavni režim obrade.
Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
m/s 626 , 2
00015 , 0
0,0776
4 , 0
1
0
· · ·
y
s
C
v
gde je:
0776 , 0
2 , 0 006 , 0 ) 10 70 ( ) 60 240 (
25 , 0 1 10 866 , 136
10 866 , 136
2 , 0 06 , 0 43 , 1 7 184 , 0
176 , 0 10
2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
176 , 0 10
0
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
b a R T
D k
C
m
tako da je broj obrtaja glodala:
o/s 34 , 3
25 , 0
2,626
·

·

·
π π D
v
n
Konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
'
¹
·
·
4 , 0
1
y
k
iz tab. G-5. za CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
i C ≤ 0,6%
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 02 , 8 16 34 , 3 00015 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · z n s s
Količina skinute strugotine u jedinici vremena iznosi:
kg/s 10 5 , 27
) 60 5 , 3 ( 2 , 132
42 , 9
3 −
⋅ ·
⋅ +
·
+
· ·
p g k
t t
G
t
G
Q
U gornjoj jednačini glavno vreme obrade, shodno skici je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
63
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
( )
( )
s 2 , 132
00802 , 0
005 , 0 2 2 , 0 25 , 0 25 , 0
2
1
1
2
2
1
2
2 2
2 2
1
·
⋅ + − − ⋅ +
·
∆ ⋅ + − − ⋅ +
·
∆ ⋅ + +
· ·
s
l B D D l
s
l l l
s
L
t
g
dok je masa skinute strugotine po komadu:
( ) kg 9,42 7850 006 , 0 2 , 0 1 · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · ρ a A G
p
pri čemu je ρ = 7850 kg/m
3
– specifična gustina materijala uzeta iz tab. O-1. za čelik.
Apsorbovana snaga rezanja određuje se na sledeći način:
W 6533 626 2 3 452 5 1 1 1 1 · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · , , , v F z , P
vm z
U prethodnom izrazu je srednja obimna sila na jednom zubu:
N ,3 52 4 862 0 10 5,83 00015 0 006 0
8
1
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · , , , cos k s a F
m vm vm
ϕ
a broj zuba u zahvatu:
4,72
927 0 16
·

·

·
π π
ϕ , z
z
z
⇒usvaja se 5 zuba.
Pri tome je specifični otpor rezanja, prema tab. G-6. za čelik:
2 8 26 0 545 0 6
26 0
1
545 0 6 26 0
1
N/m 10 5,83 00015 0 220 10 125 3
10 125 3
⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ·

− −
, ,
, , ,
vm
, ,
s HB , s C k
dok je:
862 , 0
927 , 0
8 , 0 sin
cos · · ·
ϕ
ϕ
ϕ
m
odnosno:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
64
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
rad 0,927 13 , 53
8 , 0
250
200
sin
· ° ·
· · ·
ϕ
ϕ
D
B
ZADATAK 2.
Na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom vrši se grubo glodanje pomoću glave za glodanje obe
strane prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅150 mm, unutrašnjeg prečnika ∅50
mm i debljine 50 mm.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• postojanost glodala.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 300;
• prečnik glave za glodanje D = 200 mm;
• dubina rezanja a = 5 mm;
• pomak po zubu s
1
= 0,3 mm/z;
• broj zuba glodala z = 14;
• širina pojasa habanja VB = 1 mm;
• spoljašnji prečnik radnog stola glodalice D
s
= 1300 mm.
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 11,5 kW;
• koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8;
REŠENJE:
Merodavni režim obrade određuje se na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog
elektromotora mašine:
η
π
η
n D F z , v F z ,
P
vm z vm z
M
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
·
1 1 1 1
tako da je broj obrtaja alata:
π
η
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
D F z ,
P
n
vm z
M
1 1
S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja zbog prstenastog oblika obratka,
maksimalno opterećenje mašine javlja se u trenutku obrade kada se postigne maksimalna širina
glodanja. Na prikazanoj skici se vidi plan obrade na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom i
trenutak kada se ostvaruje maksimalna širina glodanja.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
65
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

Prema tome, shodno prethodnoj skici maksimalni broj zuba u zahvatu iznosi:
3,78
848 0 14
·

·

·
π π
ϕ , z
z
z
⇒usvaja se 4 zuba.
gde je:
rad 0,848 59 , 48
75 , 0
200
150
2
2
sin
· ° ·
· · ·
ϕ
ϕ
D
D
p
S druge strane je srednja obimna sila na jednom zubu:
N 6 264 3 884 0 10 2,462 0003 0 005 0
9
1
, , , , cos k s a F
m vm vm
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · ϕ
gde je specifična sila rezanja, prema tab. G-6. za LG:
2 9 26 0 76 0 6
26 0
1
76 0 6 26 0
1
N/m 10 2,462 0003 0 300 10 915 3
10 915 3
⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ·

− −
, ,
, , ,
vm
, ,
s HB , s C k
a cos ϕ
m
:
884 , 0
848 , 0
75 , 0 sin
cos · · ·
ϕ
ϕ
ϕ
m
Broj obrtaja alata sada iznosi:
o/s 019 1
2 0 6 3264 4 1 1
8 0 11500
1 1
,
, , ,
,
D F z ,
P
n
vm z
M
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
π π
η
Broj obrtaja radnog stola glodalice određuje se iz sledećeg odnosa:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
66
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
( )
st p s
n D D z n s s ⋅ ⋅ − · ⋅ ⋅ · π
1
tako da je:
o/s 10 1,25
) 15 , 0 3 , 1 (
14 078 , 1 0003 , 0
) (
3 - 1
⋅ ·
⋅ −
⋅ ⋅
·
⋅ −
⋅ ⋅
·
π π
p s
st
D D
z n s
n
Postojanost alata određuje se iz prethodno određenog broja obrtaja alata:
n D
s HB T
VB
s
C
v
y y
⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅
⋅ ⋅
· · π
1
3 28 , 0
25 , 0 6
1
0
10 9 , 73
tako da je postojanost alata:
s
s D HB n
VB
T
y
4450
0003 , 0 2 , 0 300 078 , 1
001 , 0 10 9 , 73 10 9 , 73
28 , 0
1
33 , 0 3
25 , 0 6
28 , 0
1
1
3
25 , 0 6
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
π π
gde je konstanta y = 0,33 uzeta iz tab. G-5. za LG HB = 300.
ZADATAK 3.
Na vertikalnoj glodalici vrši se glodanje pomoću glave za glodanje u dva i tri prolaza. Pokazati u
kom odnosu za ta dva slučaja glodanja stoje:
• postojanosti glodala za konstantnu količinu skinutog materijala u jedinici vremena;
• količina skinute strugotine u jedinici vremena za konstantnu postojanost.
Na osnovu odnosa iz prethodne dve tačke odabrati povoljniji slučaj obrade i za isti odrediti
elemente režima obrade i izračunati količinu skinute strugotine na čas.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• postojanost glodala T = 240 min;
• pomak po zubu s
1
= 0,15 mm/z;
• prečnik glave za glodanje D = 250 mm;
• broj zuba glave za glodanje z = 10;
• dodatak za glodanje δ = 12 mm;
• površina koja se obrađuje 800× 200 mm;
• pomoćno vreme je isto kao i glavno vreme.
REŠENJE:
Za određivanje traženih odnosa postojanosti glodala i količine skinute strugotine u jedinici
vremena, prvo je potrebno pronaći njihovu međusobnu vezu.
U izraz za količinu skinute strugotine:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
67
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
g p g
t
G
t t
G
Q

·
+
·
2
uvrsti se izraz za glavno vreme obrade:
z k s
D b a R T L i
z n s
L
i
s
L
i t
y
m
g
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
⋅ · ⋅ ·
− 10 1
1
824 , 0 2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
1
10 866 , 136
π
u koji je prethodno uvršteno, koristeći tab. G-5., da je broj obrtaja alata:
π
π
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
· ·
824 , 0 2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
1
10
2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
1
176 , 0 10
1
10 866 , 136
10 866 , 136
D b a R T s
k
n
n D
b a R T s
D k
s
C
v
m
y
m
y y
o
Sređivanjem se sada dobija tražena zavisnost:
π ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

824 , 0 2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
10 1
1
2
10 866 , 136
D b a R T L i
z k s G
Q
m
y
Ako se sada postavi odnos količine skinute strugotine u jedinici vremena za slučaj obrade sa dva
i tri prolaza, vodeći računa da su osim dubine rezanja i broj prolaza sve ostale veličine iste,
dobija se:
184 , 0
2
3
94 , 0
184 , 0
2
3
06 , 0
184 , 0
2
06 , 0
2 2
184 , 0
3
06 , 0
3 3
3
2
2
3
2
3
2
3

,
`

.
|

,
`

.
|
·

,
`

.
|

,
`

.
|
⋅ ·
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
T
T
T
T
T a i
T a i
Q
Q
δ
δ
gde se dubine rezanja:
3
2
3
3
2
2
δ δ
δ δ
· ·
· ·
i
a
i
a
Odnos postojanosti glodala za konstantnu količinu skinutog materijala u jedinici vremena (Q
2
=
Q
3
) će sada biti:
184 , 0
2
3
94 , 0
2
3
1

,
`

.
|

,
`

.
|
·
T
T
odnosno:
936 , 7
2
3
184 , 0
94 , 0
3
2
·
,
`

.
|
·
T
T
Odnos količina skinute strugotine u jedinici vremena za konstantnu postojanost (T
2
= T
3
), s druge
strane će biti:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
68
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
464 , 1 1
2
3
184 , 0
94 , 0
3
2
· ⋅
,
`

.
|
·
Q
Q
Iz prethodnog proističe da je povoljnija obrada sa dva prolaza, jer će se za taj slučaj obrade
ostvariti veća proizvodnost uz veću postojanost alata.
Elementi režima obrade za povoljniju obradu sa dva prolaza određuju se na sledeći način.
Dubina rezanja je:
mm 6
2
12
2
· · ·
i
a
δ
Broj obrtaja alata iznosi:
o/s 35 , 3
25 , 0 2 , 0 006 , 0 ) 10 70 ( ) 60 240 ( 00015 , 0
1 10 866 , 136
10 866 , 136
824 , 0 2 , 0 06 , 0 43 , 1 7 184 , 0 4 , 0
10
824 , 0 2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
1
10
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
π
π D b a R T s
k
n
m
y
gde su konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja:
¹
'
¹
·
·
4 , 0
1
y
k
iz tab. G-5. za CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
i C ≤ 0,6%
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 02 , 5 10 35 , 3 00015 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · z n s s
Količina skinute strugotine u jedinici vremena određuje se na sledeći način:
kg/s 10 97 , 21
86 , 0 2 2
00502 , 0 07 , 15
2 2
3 −
⋅ ·
⋅ ⋅

·
⋅ ⋅

·

·
L i
s G
t
G
Q
g
U gornjoj jednačini ukupna dužina obrade, shodno skici je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
69
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
( )
( ) mm 860 5 2 200 250 250
2
1
800
2
2
1
2
2 2
2 2
1
· ⋅ + − − ⋅ + ·
∆ ⋅ + − − ⋅ + · ∆ ⋅ + + · l B D D l l l l L
dok je masa skinute strugotine po komadu:
( ) kg ,07 5 1 7850 012 , 0 2 , 0 8 , 0 · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · ρ δ
p
A G
pri čemu je ρ = 7850 kg/m
3
– specifična gustina materijala uzeta iz tab. O-1. za čelik.
ZADATAK 4.
Na vertikalnoj glodalici vrši se grubo glodanje
površina A i B na obratku prema skici,
pomoću glave za glodanje prečnika ∅200
mm. Obradak je od CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
.
Odrediti odnos apsorbovane snage rezanja,
pri obradi naznačenih površina, pod
uslovom da količina skinute strugotine u
jedinici vremena bude ista za oba slučaja
obrade, uz ostale iste uslove.
REŠENJE:
Različite apsorbovane snage rezanja pri
obradi strana A i B zadatog radnog
predmeta, kao što se vidi na skici, posledica
su različitih maksimalnih širina glodanja
koje se postižu u toku obrade.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
70
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Izraz za apsorbovanu snagu rezanja je:
n D sin k s a z , n D F z , v F z , P
v vm z vm z
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · π ϕ π
1
1 1 1 1 1 1
pri čemu je broj zuba u zahvatu:
π
ϕ ⋅
·
z
z
z
a srednja obimna sila na jednom zubu:
ϕ
ϕ
ϕ
sin
k s a cos k s a F
v m v vm
⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
1 1
Kako se prema uslovu zadatka obrada obe strane obratka izvodi sa istim alatom, uz istu dubinu
rezanja i pomak po zubu, tada je traženi odnos apsorbovane snage rezanja:
B
A
B
A
B B
A A
B
A
n
n
n
n
n
n
P
P
⋅ ·


·


· 928 , 0
5 , 0
464 , 0
sin
sin
ϕ
ϕ
Nepoznati uglovi ϕ
A
i ϕ
B
određeni su za trenutak kada se u toku obrade javlja maksimalna
širina glodanja i prema skici su:
• za stranu A iz kosinusne teoreme:
0,886
70 100 2
50 70 100
2
cos
cos 2
2 2 2
2 2 2
2 2 2
·
⋅ ⋅
− +
·
⋅ ⋅
− +
·
⋅ ⋅ ⋅ − + ·
x R
R x R
x R x R R
p
A
A p
ϕ
ϕ
sledi da je:
0,464 886 , 0 1 cos 1 sin
2 2
· − · − ·
A A
ϕ ϕ
• za stranu B je:
5 , 0
100
50
sin · · ·
R
R
p
B
ϕ
gde su: R = 100 mm - poluprečnik glodala;
R
p
= 50 mm - poluprečnik radnog predmeta;
x = R – r
p
= 100 – 30 = 70 mm (r
p
= 30 mm – poluprečnik otvora na radnom predmetu).
Nepoznati odnos broja obrtaja alata za obradu strane A i B obratka određuje se iz uslova zadatka
da su količine skinute strugotine u jedinici vremena iste za oba slučaja obrade.
Izraz za količina skinute strugotine u jedinici vremena je:
p
p
p
p
g
D
z n s a A
z n s
D
a A
t
G
Q
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·

· ′
1
1
ρ ρ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
71
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
tako da iz uslova zadatka
B A
Q Q ·
:
p
B pB
p
A pA
D
z n s a A
D
z n s a A ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
1 1
ρ ρ
sledi traženi odnos broja obrtaja alata:
1,5625
30 50
50
2 2
2
2 2
2
·

·

· ·
p p
p
pB
pA
B
A
r R
R
A
A
n
n
Sada je konačno moguće izračunati traženi odnos apsorbovanih snaga rezanja:
45 , 1 5625 , 1 928 , 0 928 , 0 · ⋅ · ·
B
A
B
A
n
n
P
P
što znači da je za obradu strane A potrebno uložiti 45% više snage u odnosu na obradu strane B,
naravno uz postavljeni uslov da količina skinute strugotine u jedinici vremena bude ista za oba
slučaja obrade.
ZADATAK 5.
Na vertikalnoj glodalici, glavom za glodanje prečnika ∅250 mm, obrađuje se obradak širine 150
mm kako je prikazano na slici.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine.
PODACI:
• materijal obratka Č1531 R
m
= 713⋅ 10
6
N/m
2
(0,42÷ 0,50 % C);
• materijal alata TM P10;
• elementi rezne geometrije alata γ = 0° i κ = 60°;
• broj zuba glodala z = 12;
• dubina rezanja a = 5 mm;
• pomak po zubu s
1
= 0,16 mm/z;
• postojanost alata T = 240 min;
• koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
72
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
REŠENJE:
Merodavni režim obrade, pored zadate dubine rezanja, podrazumeva određivanje broja obrtaja
glodala i brzine stola glodalice.
Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata:
m/s 66 , 2
00016 , 0
0809 , 0
4 , 0
1
0
· · ·
y
s
C
v
gde je:
0809 , 0
15 , 0 005 , 0 ) 10 713 ( ) 60 240 (
25 , 0 1 10 866 , 136
10 866 , 136
2 , 0 06 , 0 43 , 1 6 184 , 0
176 , 0 10
2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
176 , 0 10
0
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
b a R T
D k
C
m
tako da je broj obrtaja glodala:
o/s 39 , 3
25 , 0
2,66
·

·

·
π π D
v
n
Konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja su:
¹
'
¹
·
·
4 , 0
1
y
k
iz tab. G-5. za CČ R
m
= 71,3⋅ 10
7
N/m
2
i C ≤ 0,6%
Brzina stola glodalice je:
m/s 10 51 , 6 12 39 , 3 00016 , 0
3
1

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ · z n s s
Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se na sledeći način:
W 18202
8 0
66 2 3 1659 1 1 1 1
·
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
·
,
, , v z F ,
P
z vm
η
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
73
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Srednja sila na obimu jednog zuba glodala iz prethodne jednačine, s obzirom na zadate elemente
rezne geometrije alata, određuje se na osnovu Kienzle-ove jednačine:
N 1659 1 03 1 967 0 1427 126 0 77 5
7715 0
1 1
1
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ·

, , , , k k k k h b F
,
a v . v
m
m vm
v
γ
Pri tome se širina i srednja debljina režućeg sloja određuju na osnovu izraza datih u tab. S-16.:
mm 126 , 0 91 , 0 60 sin 16 , 0 cos sin
mm 77 , 5
60 sin
5
sin
1
· ⋅ ° ⋅ · ⋅ ⋅ ·
·
°
· ·
m m
s h
a
b
ϕ κ
κ
gde ϕ
m
određuje položaj zuba glodala u kome se ostvaruje srednja debljina h
m
:
92 , 0
86 , 0 45 , 0
76 , 0 44 , 0 sin sin
cos ·
+
+
·
+
+
·
i s
i s
m
ϕ ϕ
ϕ ϕ
ϕ
tako što se uglovi ϕ
s
i ϕ
i
određuju na osnovu date skice:
( ) ( )
° · ⇒ ·
− −
·
− −
·
° · ⇒ ·

·

·
5 49 76 0
125
70 125 50
2
2
1 26 44 0
125
70 125
2
2
1
1
, ,
/ D
B / D B
sin
, ,
/ D
B / D
sin
i i
s s
ϕ ϕ
ϕ ϕ

Glavna vrednost specifične sile rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti:
¹
'
¹
· −
·
7 7 1 5 , 0 1
N / m m 1 4 2 7
2
1 . 1
v
v
m
k
iz tab. S-17. za Č1531 R
m
= 713⋅ 10
6
N/m
2
dok se korektivni faktori određuju na osnovu podataka datih u tab. S-18.:
• korektivni faktor koji uzima u obzir brzinu rezanja (z
v
= 0,071 za v ≥ 100 m/min):
967 , 0
60 66 . 2
100 100
071 , 0
·
,
`

.
|

·
,
`

.
|
·
v
z
v
v
k
• korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao noža γ = 0° (γ
e
= 6° za obradu
čelika):
03 , 1
7 , 66
6 0
1
7 , 66
1 ·

− ·

− ·
e
k
γ γ
γ
• korektivni faktor koji uzima u obzir materijal alata TM:
1 ·
a
k
Broj zuba u zahvatu određuje se na sledeći način:
52 2
360
6 75 12
360
,
, z
z
z
·
° ⋅
·

·
ϕ
⇒usvaja se 3 zuba, s tim što je: ϕ = ϕ
s
+ ϕ
i
.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
74
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
4.3. Primena podeonog aparata na univerzalnoj glodalici
ZADATAK 1.
Na obratku ∅40 mm, na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata, vrši se izrada
zavojnog vretena sa dva početka.
ODREDITI:
• kinematsku šemu prenosa;
• izmenljive zupčanike podeonog aparata pod uslovom da greška u koraku zavojnog
vretena bude u granicama t 0,05 mm;
• broj obrtaja ručice podeonog aparata.
PODACI:
• normalni korak zavojnog vretena t
n
= 12 mm;
• korak vodećeg vretena stola glodalice s
v
= 5 mm;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40;
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
REŠENJE:
Kinematska šema prenosnika za izradu zavojnice na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog
aparata, koja omogućuje sinhronizovano uzdužno i obrtno kretanje obratka, prikazana je na skici.
Korak zavojnice vretena sa dva početka, kako se vidi na skici, određuje se na sledeći način:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
75
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
mm 45 , 4 2
01 , 11 cos
12
2
cos
2 2 · ⋅ · ⋅ · ⋅ ·

α
n
a
t
t h
da bi uz dozvoljenu grešku izrade iznosila:
mm 24,4 05 , 0 45 , 4 2 05 , 0
mm 24,5 05 , 0 45 , 4 2 05 , 0
min
max
· − · − ·
· + · + ·
h h
h h
Pri tome je ugao nagiba tangente na zavojnicu određen iz sledeće zavisnosti:
π α π
α
α
α
⋅ ⋅
⋅ ·

· ⇔
D
t
D
h
tg
n
cos
2
cos
sin
tako da je:

01 , 11
190986 , 0
40
12
2 2 sin
·
·

⋅ ·

⋅ ·
α
π π
α
D
t
n
Izmenljivi zupčanici podeonog aparata:
4
3
2
1
z
z
z
z
k ⋅ ·
određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja obratka u steznoj glavi podeonog aparata n
p
i broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice n
v
, koja se može izraziti na sledeći način:
z
k n
z z
z
z
z
n n
v
v p

· ⋅ ⋅ ⋅ ·
1
4
3
2
1
U tom slučaju uz uslov da je:
h
s
n
n
n h n s
v
v
p
p v v
· ⇒ ⋅ · ⋅
prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
76
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
z
h
s
z
n
n
k
v
v
p
⋅ · ⋅ ·
odnosno za dozvoljenu grešku:
8,16326 40
50 , 24
5
8,19672 40
40 , 24
5
max
min
min
max
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
z
h
s
k
z
h
s
k
v
v
Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija
zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije, a jedno od rešenja je:
19047 , 8
28
86
24
64
4
3
2
1
· ⋅ · ⋅ ·
z
z
z
z
k
Broj obrtaja ručice podeonog aparata, za izradu druge zavojnice vretena sa dva početka z' = 2,
iznosi:
20
2
40
· ·

·
z
z
n
r
.
ZADATAK 2.
Na univerzalnoj glodalici, uz primenu podeonog aparata, izrađuje se cilindrični zupčanik sa
kosim zubima. Odrediti potrebne elemente, kako bi se sa zadatom tačnošću ova obrada mogla
izvršiti i nacrtati kinematsku šemu prenosa.
PODACI:
• broj zuba zupčanika z
z
= 36;
• ugao nagiba zuba zupčanika β = 36° t 2';
• normalni modul m
n
= 3 mm;
• korak vodećeg vretena stola glodalice s
v
= 8 mm;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40;
• brojevi rupica na podeonoj ploči: 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 27, 29, 31, 33, 37, 39,
41, 43, 47, 49;
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
REŠENJE:
Kinematska šema prenosnika za izradu zuba cilindričnog zupčanika sa kosim zubima na
univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata, koja omogućuje sinhronizovano uzdužno i
obrtno kretanje obratka, prikazana je na skici.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
77
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Ugao nagiba zuba zupčanika, kako se vidi na skici, određuje se na sledeći način:
h
z m
h
d
tg
z n o

⋅ ⋅
·

·
β
π π
β
cos
pri čemu je osnovni prečnik cilindričnog zupčanika sa kosim zubima:
β cos
z n
o
z m
d

·
Korak zavojnice zuba zupčanika, prema tome je:
β
π
sin
⋅ ⋅
·
z n
z m
h
Izmenljivi zupčanici podeonog aparata:
4
3
2
1
z
z
z
z
k ⋅ ·
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
78
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja obratka u steznoj glavi podeonog aparata n
p
i
broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice n
v
, koja se može izraziti na sledeći način:
z
k n
z z
z
z
z
n n
v
v p

· ⋅ ⋅ ⋅ ·
1
4
3
2
1
U tom slučaju uz uslov da je:
h
s
n
n
n h n s
v
v
p
p v v
· ⇒ ⋅ · ⋅
prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je:
β
π
sin ⋅
⋅ ⋅

· ⋅ · ⋅ ·
z n
v v
v
p
z m
z s
z
h
s
z
n
n
k
odnosno za zadatu tačnost:
0,55391 966 , 35 sin
36 3
40 8
sin
0,55480 033 , 36 sin
36 3
40 8
sin
min min
max max
· ⋅
⋅ ⋅

· ⋅
⋅ ⋅

·
· ⋅
⋅ ⋅

· ⋅
⋅ ⋅

·


π
β
π
π
β
π
z n
v
z n
v
z m
z s
k
z m
z s
k
Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija
zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije, a jedno od rešenja je:
0,55462
68
48
56
44
4
3
2
1
· ⋅ · ⋅ ·
z
z
z
z
k
Broj obrtaja ručice podeonog aparata, za izradu novog međuzublja zupčanika sa brojem zuba z' =
z
z
= 36, iznosi:
18
2
1
36
4
1
36
40
+ · + · ·

·
z
z
n
r
što znači da je potrebno obrnuti ručicu za jedan pun krug i 2 rupice na podeonoj ploči od 18
rupica.
ZADATAK 3.
Na univerzalnoj glodalici, uz primenu podeonog aparata, vrši se izrada zupčaste letve. Odrediti
izmenljive zupčanike i broj obrtaja ručice podeonog aparata pod uslovom da tolerancija tačnosti
izrade koraka zupčaste letve bude t 0,05 mm i nacrtati kinematsku šemu prenosa.
PODACI:
• normalni modul zupčaste letve m
n
= 5 mm;
• korak vodećeg vretena stola glodalice s
v
= 8 mm;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/ z= 1/40;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
79
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
REŠENJE:
Kinematska šema prenosnika za izradu zupčaste letve na univerzalnoj glodalici uz pomoć
podeonog aparata, koja omogućuje uzdužno pomeranje obratka za veličinu koraka zupčaste
letve, prikazana je na skici.
Korak zupčaste letve, prikazan na skici, određuje se na sledeći način:
mm 15,708 5 · ⋅ · ⋅ · π π
n
m t
da bi uz dozvoljenu grešku izrade iznosio:
mm 15,658 05 , 0 15,708 05 , 0
mm 758 , 5 1 05 , 0 15,708 05 , 0
min
max
· − · − ·
· + · + ·
t t
t t
Izmenljivi zupčanici podeonog aparata:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
80
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
4
3
2
1
z
z
z
z
k ⋅ ·
određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja ručice podeonog aparata n
r
i broja obrtaja
vodećeg vretena stola glodalice n
v
, koja se može izraziti na sledeći način:
z k n z
z
z
z
z
n n
v v r
⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
4
3
2
1
U tom slučaju uz uslov da je:
v
v v v
s
t
n t n s · ⇒ · ⋅
prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je:
z t
s n
z n
n
k
v r
v
r


·

·
Ako se za broj obrtaja ručice podeonog aparata, koji se prema preporukama uzima da je ceo broj
od 5÷ 10, uzme da je:
n
r
= 10
prenosni odnos izmenljivih zupčanika za zadatu toleranciju tačnosti izrade, prema tome je:
0,12692
40 758 , 15
8 10
0,12773
40 658 , 15
8 10
max
min
min
max
·


·


·
·


·


·
z t
s n
k
z t
s n
k
v r
v r
Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija
zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije, a jedno od rešenja je:
12698 , 0
100
39
86
28
4
3
2
1
· ⋅ · ⋅ ·
z
z
z
z
k
ZADATAK 4.
Na pločastom obratku buše se 5 otvora ∅3 mm, međusobnog rastojanja kako je prikazano na
skici, na univerzalnoj glodalici uz pomoč podeonog aparata.
ODREDITI:
• kinematsku šemu prenosa;
• izmenljive zupčanike podeonog aparata;
• broj obrtaja ručice podeonog aparata.
PODACI:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
81
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• korak vodećeg vretena stola glodalice s
v
= 6 mm;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40;
• brojevi rupica na podeonoj ploči: 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 27, 29, 31, 33, 37, 39,
41, 43, 47, 49;
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
REŠENJE:
Kinematska šema prenosnika za izradu otvora na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog
aparata, koja omogućuje uzdužno pomeranje obratka kako bi se ostvarila tražena međusobna
rastojanja između otvora, prikazana je na skici.
Da bi se moglo izvršiti tačno pomeranje radnog stola mašine, za tražena međusobna rastojanja
između otvora na obratku, usvaja se da jedinica pomeranja, odnosno korak bude t = 0,01 mm,
jer će dimenzije koje treba ostvariti biti celobrojni umnošci jediničnog pomeranja.
Izmenljivi zupčanici podeonog aparata:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
82
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
4
3
2
1
z
z
z
z
k ⋅ ·
određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja ručice podeonog aparata n
r
i broja obrtaja
vodećeg vretena stola glodalice n
v
, koja se može izraziti na sledeći način:
z k n z
z
z
z
z
n n
v v r
⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
4
3
2
1
U tom slučaju uz uslov da je:
v
v v v
s
t
n t n s · ⇒ · ⋅
prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je:
z t
s n
z n
n
k
v r
v
r


·

·
Ako se za broj obrtaja ručice podeonog aparata, za jedinično pomeranje od t = 0,01 mm, kao
najpogodnija izabere podeona ploča sa 47 rupica (pomeranje ručice podeonog aparata za jednu
rupicu na podeonoj ploči od 47 daće pomeranje stola od 0,01 mm):
47
1
) 01 , 0 ( ·
r
n
prenosni odnos izmenljivih zupčanika, prema tome je:
40 47
6 100

40 01 , 0
6
47
1
) 01 , 0 (


·


·


·
z t
s n
k
v r
Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija
zupčanika daje gornji prenosni odnos, a jedno od rešenja je:
64
32
47
30
4
3
2
1
⋅ · ⋅ ·
z
z
z
z
k
Brojevi obrtaja ručice podeonog aparata, da bi se izvršilo pomeranje stola za tražena međusobna
rastojanja između otvora na obratku, određuju se na sledeći način:
47
36
15
47
1
741 ) 01 , 0 ( 741 ) 41 , 7 (
47
16
11
47
1
533 ) 01 , 0 ( 533 ) 33 , 5 (
47
18
14
47
1
676 ) 01 , 0 ( 676 ) 76 , 6 (
47
26
17
47
1
825 ) 01 , 0 ( 825 ) 25 , 8 (
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
r r
r r
r r
r r
n n
n n
n n
n n
4.4. Zadaci za vežbanje
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
83
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 1.
Ploča od ugljeničnog čelika R
m
= 65⋅ 10
7
N/m
2
, dimenzija 300× 95× 60 mm, grubo se poravnava
na univerzalnoj glodalici pomoću valjčastog glodala ∅80× 100 mm.
ODREDITI:
• postojanost alata;
• broj komada koji se obradi za jedan sat rada mašine;
• maksimalnu radijalnu silu koja opterećuje vratilo glodala.
PODACI:
• brzina rezanja 0,8 m/s;
• pomak po zubu 0,15 mm/z;
• broj zuba glodala 8;
• ugao zavojnice zuba glodala 24°;
• pomoćno, izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi 1,5 min/kom.
ZADATAK 2.
Na horizontalnoj glodalici, valjčasto-čeonim glodalom ∅100× 110 mm, grubo se poravnava
pravougaona ploča od LG HB = 200, dimenzija 600× 200× 40
t
0,05
mm.
Odrediti, pod uslovom da dozvoljeni ugib (deformacija) vratila glodala pri obradi ne bude veći
od zadate tolerancije:
• merodavni režim obrade,
• apsorbovanu snagu;
• količinu skinute strugotine u jedinici vremena.
PODACI:
• postojanost glodala 400 min;
• broj zuba glodala 10;
• ugao zavojnice zuba glodala 20°;
• dužina vratila glodala 340 mm.
• pomoćno vreme 4 min.
ZADATAK 3.
Odrediti postojanost reznog alata, koji će omogućiti da se na horizontalnoj glodalici, valjčastim
glodalom ∅100 mm, obradi 50 radnih predmeta. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti
kompletan režim obrade.
PODACI:
• materijal obradka LG HB = 220;
• broj zuba glodala 8;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
84
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• ugao zavojnice zuba glodala 28°;
• pomak po zubu 0,25 mm/z;
• dubina glodanja 5 mm;
• površina koja se obrađuje 200× 80 mm.
ZADATAK 4.
Na vertikalnoj glodalici sa pravougaonim stolom, pomoću glave za glodanje, vrši se grubo
glodanje jednog do drugog poređanih radnih predmeta Ø400× 100 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• količinu skinute strugotine u kg/čas;
• apsorbovanu snagu rezanja.
PODACI:
• materijal obratka ugljenični čelik R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
, HB = 170 i 0,4 % C;
• postojanost alata 400 min;
• prečnik glave za glodanje Ø500 mm;
• broj zuba glave za glodanje 24;
• pomak po zubu 0,3 mm/z;
• dužina radnog stola glodalice 2,2 m;
• pomoćno vreme 5 min/stolu.
ZADATAK 5.
Pravougaona ploča od LG HB = 180, dimenzija 500× 195× 50 mm, grubo se poravnava na
vertikalnoj glodalici pomoću glave za glodanje ∅200 mm.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• postojanost alata;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• dubina rezanja 5 mm;
• pomak po zubu 0,35 mm/z;
• broj zuba glave za glodanje 10;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 20 kW;
• koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine 0,7.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
85
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 6.
Na vertikalnoj glodalici , pomoću glave za glodanje Ø200 mm, vrši se poravnavanje obe čeone
površine cilindričnih radnih predmeta dimenzija ∅120× 65 mm.
Odrediti, pod uslovom da se glodalo zatupi posle 100 obrađenih radnih predmeta:
• merodavan režim obrade;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• broj zuba glave za glodanje 10;
• pomak po zubu 0.2 mm/z.
ZADATAK 7.
Na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom vrši se grubo glodanje, pomoću glave za glodanje
∅400 mm, jednog do drugog poređanih prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅210
mm, unutrašnjeg prečnika ∅140 mm i debljine 50 mm.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• količinu skinute strugotine u kg/čas.
PODACI:
• materijal obradka LG HB = 180;
• pomak po zubu 0,35 mm/z;
• dubina glodanja 5 mm;
• broj zuba glodala 16;
• širina pojasa habanja 1 mm;
• spoljašnji prečnik radnog stola glodalice 1600 mm;
• pomoćno vreme je iste vrednosti kao glavno vreme;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 15 kW;
• koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine 0,7.
ZADATAK 8.
Na univerzalnoj glodalici, uz primenu podeonog aparata, izrađuje se cilindrični zupčanika sa
pravim zubima.
ODREDITI:
• kinematsku šemu prenosa;
• izmenljive zupčanike podeonog aparata;
• broj obrtaja ručice podeonog aparata.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
86
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PODACI:
• broj zuba zupčanika 89;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40;
• brojevi rupica na podeonoj ploči: 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 27, 29, 31, 33, 37, 39,
41, 43, 47, 49;
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
ZADATAK 9.
Na obratku ∅100 mm, na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata, potrebno je izraditi
tri zavojna žljeba koji su pomereni jedan u odnosu na drugi za 111° 20', 77° i 159° 40'.
ODREDITI:
• kinematsku šemu prenosa;
• izmenljive zupčanike podeonog aparata;
• broj obrtaja ručice podeonog aparata.
PODACI:
• ugao zavojnice 23° t 3';
• korak vodećeg vretena stola glodalice 5 mm;
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/40;
• brojevi rupica na podeonoj ploči: 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 27, 29, 31, 33, 37, 39,
41, 43, 47, 49;
• garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24, 28, 30, 32, 39, 40, 44, 47, 48, 56,
64, 68, 72, 76, 86, 96, 100.
ZADATAK 10.
Na cilindričnom obratku, potrebno je na univerzalnoj glodalici uz pomoč podeonog aparata,
na krugu ∅80 mm izbušiti 6 otvora ∅5 mm, na međusobnom rastojanju 0°, 25° 48', 54° 18',
42° 54', 65° 6' i 36° 36'.
ODREDITI:
• kinematsku šemu prenosa;
• broj obrtaja ručice podeonog aparata.
PODACI:
• prenosni faktor pužnog prenosnika 1/60;
• brojevi rupica na podeonoj ploči: 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23, 27, 29, 31, 33, 37, 39,
41, 43, 47, 49.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
87
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
5. OBRADA RENDISANJEM
5.1. Kratkohode rendisaljke
ZADATAK 1.
Na kratkohodnoj rendisaljci, u jednom prolazu, obrađuje se obradak dimenzija obrađivane
površine 300× 200 mm.
ODREDITI:
• snagu pogonskog elektromotora mašine;
• masu skinute strugotine u jedinici vremena.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 160;
• materijal alata BČ;
• postojanost alata T = 45 min;
• dubina rezanja a = 5 mm;
• pomak s = 1 mm/hod;
• odnos povratne i radne brzine rendisanja a
v
= 3;
• napadni ugao sečiva alata κ = 45°;
• pomoćno vreme obrade t
p
= 2,5 min;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,75.
REŠENJE:
Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se iz sledećeg izraza:
η

·
v F
P
v
M
Pri tome je glavni otpor rezanja:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
88
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
1 1
y x
k v
s a C F ⋅ ⋅ ·
dok je brzina rezanja (radnog hoda):
v
v
L
a
a
L n v
+
⋅ ⋅ ·
1
tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine:
v
v L
y x
k
M
a
a L n s a C
P

+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
η
) 1 (
1 1
Radni hod alata iz prethodne jednačine (videti skicu) iznosi:
mm 310 5 2 300 2 · ⋅ + · ∆ ⋅ + · l l L
Broj dvostrukih hodova izračunava se s obzirom na potpuno iskorišćenje postojanosti alata i to
na sledeći način:
v
a L
a
n
v
v
L

+ ⋅
·
) 1 (
gde je brzina rezanja slična struganju:
T m
y x
v
T m
y x
v
s a
C
s a
C
v ξ ξ ξ ξ ξ ξ
κ κ
⋅ ⋅ ⋅


· ⋅ ⋅ ⋅

·
75 , 0 '
tako da je:
hod/s 628 , 0
0325 , 1 1 1
001 , 0 005 , 0
010395 , 0 75 , 0
) 3 1 ( 31 , 0
3
75 , 0
) 1 (
38 , 0 16 , 0
·
⋅ ⋅ ⋅



+ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅



+ ⋅
·
T m
y x
v
v
v
L
s a
C
a L
a
n ξ ξ ξ
κ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
89
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Konstanta i eksponenti vezani za brzinu rezanja su:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
3 8 , 0
1 6 , 0
0 1 0 3 9 5 , 0
y
x
C
v
iz tab. S-7. za LG HB = 160, a > 1 mm i s ≥ 0,72 mm/hod
dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 45 min iz tab. S-7. (z = 9 za obradu
livenog gvožđa):
0325 , 1
60 45
3600 3600
9
·

· ·
z
T
T
ξ
Snaga pogonskog elektromotora mašine, konačno je:
W 1748
3 75 , 0
) 3 1 ( 31 , 0 628 , 0 001 , 0 005 , 0 18 5645 , 1
) 1 (
73 , 0 1 8
1 1
·

+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·

+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
v
v L
y x
k
M
a
a L n s a C
P
η
gde su konstanta i eksponenti iz izraza za glavni otpor rezanja sledeći:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 3 , 0
0 , 1
1 0 5 6 4 5 , 1
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za LG HB = 180
Masa skinute strugotine u jedinici vremena iznosi:
kg/s 10 58 , 4
150 4 , 334
22 , 2
3 −
⋅ ·
+
·
+
· ·
p g
s
k
s
s
t t
m
t
m
M
U gornjoj jednačini glavno vreme obrade, shodno prikazanoj skici je:
s 4 , 334
628 , 0 001 , 0
005 , 0 2 2 , 0
1
2
·

⋅ +
⋅ ·

∆ ⋅ +
⋅ ·

⋅ ·
L L
a
g
n s
b b
i
n s
B
i t
dok je masa skinute strugotine po komadu:
( ) kg 2,22 7400 005 , 0 2 , 0 3 , 0 · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
m p s
a A m ρ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
90
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
pri čemu je ρ
m
= 7400 kg/m
3
– specifična gustina materijala uzeta iz tab. O-1. za liveno gvožđe.
5.2. Dugohode rendisaljke
ZADATAK 1.
Na dugohodnoj rendisaljci vrši se poravnavanje četiri uzdužne površine obratka dimenzija
160× 160× 800 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• postojanost alata;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• materijal obratka CrNi čelik R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• pomak s = 2 mm/hod;
• odnos povratne i radne brzine rendisanja a
v
= 1,5;
• napadni ugao sečiva alata κ = 45°;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 3,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,7.
REŠENJE:
Merodavni režim obrade, kod dugohodne rendisaljke, pored zadatog pomaka čini još dubina
rezanja i broj duplih hodova nosača radnog predmeta.
Dubina rezanja, iz tab. G-1 za dimenzija obratka L× B× H = 800× 160× 160 mm, jednaka je
dodatku za grubo glodanje:
a = δ = 5,3 mm
Broj dvostrukih hodova određuje se na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog
elektromotora mašine:
η

·
v F
P
v
M
Pri tome je glavni otpor rezanja:
1 1
y x
k v
s a C F ⋅ ⋅ ·
dok je brzina rezanja (radnog hoda):
v
v
L
a
a
L n v
+
⋅ ⋅ ·
1
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
91
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
tako da je broj dvostrukih hodova:
hod/s 1 , 0
) 5 , 1 1 ( 81 , 0 002 , 0 0053 , 0 10 356 , 4
5 , 1 7 , 0 3500
) 1 (
78 , 0 1 8
1 1
·
+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
+ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
v
y x
k
v M
L
a L s a C
a P
n
η
Radni hod alata iz prethodne jednačine (videti skicu) iznosi:
mm 810 5 2 800 2 · ⋅ + · ∆ ⋅ + · l l L
dok su konstanta i eksponenti iz izraza za glavni otpor rezanja sledeći:
¹
¹
¹
'
¹
·
·
⋅ ·
7 8 , 0
1
1 0 3 5 6 , 4
1
1
8
y
x
C
k
iz tab. S-13. za CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
Postojanost alata određuje se tako što se iz prethodno određenog broja dvostrukih hodova odredi
brzina rezanja:
m/s 135 , 0
5 , 1
5 , 1 1
81 , 0 1 , 0
1
·
+
⋅ ⋅ ·
+
⋅ ⋅ ·
v
v
L
a
a
L n v
Određena brzina rezanja izjednači se sa brzinom rezanja izvedenom za struganje:
T m
y x
v
T m
y x
v
s a
C 75 , 0
s a
' C
v ξ ⋅ ξ ⋅ ξ ⋅


· ξ ⋅ ξ ⋅ ξ ⋅

·
κ κ
gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata, iz tab. S-7.:
z
T
T
3600
· ξ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
92
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
tako da je postojanost alata:
s 2160
002 , 0 0053 , 0 135 , 0
1 1 000937 , 0 75 , 0
3600
75 , 0
3600
6
63 , 0 24 , 0
·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ·
z
y x
m v
s a v
C
T
ξ ξ
κ
Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su:
¹
¹
¹
¹
¹
'
¹
·
·
·
·
6
63 , 0
24 , 0
000937 , 0
z
y
x
C
v
iz tab. S-7. za CrNiČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
, a > 1 mm i s ≥ 0,4 mm/o
dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način:
• koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab. S-5.:
ξ
κ
= 1
• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
ξ
m
= 1
Glavno vreme obrade, shodno prikazanoj skici je:
s 3400
1 , 0 002 , 0
005 , 0 2 16 , 0
4
2
·

⋅ +
⋅ ·

∆ ⋅ +
⋅ ·

⋅ ·
L L
a
g
n s
b b
i
n s
B
i t
gde je i = 4 – broj prolaza (obrađuju se četiri uzdužne površine obratka), a ∆ b = 5 mm –
konstruktivno izabran dodatak za ulaz/izlaz alata tokom obrade.
5.3. Zadaci za vežbanje
ZADATAK 1.
Odrediti najveću dubinu rezanja i broj duplih hodova koji njoj odgovara pri poravnavanju obratka
od LG HB = 180, dimenzija obrađivane površine 400× 60 mm.
PODACI:
• materijala alata BČ;
• postojanost alata 50 min;
• napadni ugao sečiva alata 45°;
• pomak 1,6 mm/hod;
• odnos povratne i radne brzine rendisanja 1,5;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 2,5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,7.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
93
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 2.
Naći dimenzije poprečnog preseka drške noža, kao i merodavni režim obrade, za slučaj grube
horizontalne obrade na dugohodnoj rendisaljci radnog predmeta dimenzija obrađivane površine
80× 1000 mm pri potpunom iskorišćenju snaga pogonskog elektromotora mašine i postojanosti
alata. Poprečni presek drške noža je pravougaoni standardni presek, a prepust noža je jednak
visini noža.
PODACI:
• materijal obratka CČ R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
;
• materijal alata BČ;
• postojanost alata 60 min;
• dubina rezanja 4 mm;
• odnos povratne i radne brzine rendisanja 2;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 6 kW;
stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,7.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
94
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
6. OBRADA BRUŠENJEM
6.1. Brusilice za kružno brušenje
ZADATAK 1.
Odrediti merodavni režim obrade, glavno vreme obrade i apsorbovanu snagu pri finom brušenju
u šiljcima obratka ∅20
+0,01
× 200 mm, od kaljenog čelika HB = 400, tocilom ∅300× 30 mm, pod
uslovom da dimenzije obratka budu u okviru zadate tolerancije.
REŠENJE:
Elementi režima obrade određuju se pod uslovom da greška, koja nastaje usled deformacije
obratka tokom obrade, bude u granicama zadate tolerancije.
Prema planu obrade prikazanom na skici, sledi da maksimalni ugib obratka u toku obrade može
biti:
mm 0,005
2
01 , 0
2
T
max
· · · f
gde je T širina tolerancijskog polja.
Iz izraza za maksimalni ugib obratka u toku obrade:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
95
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
I E
l F
f
pm
⋅ ⋅

·
48
3
max
može se izračunati maksimalna dozvoljena srednja sila prodiranja:
N 49,4
2 , 0
10 005 , 0 10 85 , 7 10 210 48 48
3
3 9 9
3
max
·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅ ⋅
·
− −
l
f I E
F
pm
pri čemu je moment inercije poprečnog preseka obratka:
4 9
4
4
m 10 85 , 7
64
02 , 0
64

⋅ ·

·

·
π
π
p
D
I
a modul elastičnosti materijala obratka iz tab. O-1. za čelik:
E = 210 ⋅ 10
9
N/m
2
Na osnovu određene srednje sile prodiranja, iz njenog odnosa prema srednjoj sili na obimu
tocila, koji je prema preporukama iz tab. BR-6.:
65 , 1 ·
vm
pm
F
F

može se odrediti srednja sila na obimu tocila:
N 29,94
65 , 1
4 , 49
65 , 1
· · ·
pm
vm
F
F
Pri tome je iz tab. BR-7. za fino spoljašnje brušenje čelika usvojena dubina rezanja:
a = 0,01 mm
a iz tab. BR-9. za fino brušenje usvojen aksijalni pomak:
( ) mm/o 9,5 10 5 , 7 30
3
1
4
1
3
1
4
1
· ÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · B s
a
s tim da je pri usvajanju prethodnih vrednosti vođeno računa da se iste poklapaju sa vrednostima
datim u tab. BR-6.
Na osnovu prethodno izračunate srednje sile na obimu, sada se iz Kurrein-ovog obrasca:
65 , 0 6 6
10 68 , 16
m vm
A HB F ⋅ ⋅ ⋅ ·
može izračunati srednja površina preseka režućeg sloja:
2 10 -
65 , 0
1
6 6
65 , 0
1
6 6
m 10 3,125
400 10 68 , 16
94 , 29
10 68 , 16
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ ⋅
·
HB
F
A
vm
m
Kako je sa druge strane, srednja površina preseka režućeg sloja:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
96
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
a s
v
v
A
a
t
p
m
⋅ ⋅ ·
najpovoljnije je iz prethodnog izraza izračunati brzinu obratka, odnosno broj obrtaja obratka:
m/s 0,115
10 01 , 0 0095 , 0
35 10 3,125
3
-10
·
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·


·

a s
v A
v
a
t m
p
o/s 1,83
02 , 0
115 , 0
·

·

·
π π
p
p
p
D
v
n
Prethodno je brzina rezanja usvojena na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za spoljašnje brušenje
čelika:
v
t
= 35 m/s
tako da je broj obrtaja tocila:
o/s ,13 7 3
3 , 0
35
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Da bi se određeni režim obrade usvojio kao merodavan, potrebno je još proveriti da li je
izračunata brzina obratka u okviru, tj. blizu preporučenih vrednosti:
m/s 0,16 0,13
02 , 0 3 , 0
) 02 , 0 3 , 0 ( 10 01 , 0
0038 , 0 0030 , 0
) (
3
÷ ·

+ ⋅ ⋅
÷
·

+ ⋅
·

p t
p t
p
D D
D D a
C
v
gde je konstanta C = 0,0030÷ 0,0038 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika.
Glavno vreme obrade za spoljašnje kružno brušenje računa se na osnovu sledećeg obrasca:
s 60,3
0095 , 0 83 , 1
5 , 1 233 , 0
3 ·


⋅ ·


⋅ ·
a p
g
s n
k L
i t
U prethodnom izrazu je broj prolaza:
3
01 , 0 2
06 , 0
2
3
·

·

·
a
i
f
δ
gde je dodatak za finu obradu brušenjem:
mm 0,06 3 , 0 2 , 0 2 , 0
3 3
· ⋅ · ⋅ · δ δ
f
jer je ukupni dodatak za brušenje određen iz tab. BR-1., za dimenzije obratka ∅20× 200 mm:
δ
3
= 0,3 mm
dok je hod tocila u toku obrade L (videti skicu) određen na sledeći način:
mm 233 5 , 1 2 30 200 2 · ⋅ + + · ∆ + + · l B l L
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
97
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Korisna snaga brušenja je:
W 1050 35 94 , 29 · ⋅ · ⋅ ·
t vm K
v F P
ZADATAK 2.
Na obratku od kaljenog čelika HB = 350 brušenjem se obrađuje otvor ∅120 mm na dužinu 100
mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• kapacitet mašine u kom/čas.
PODACI:
• dimenzije tocila ∅80× 50 mm;
• pomoćno vreme obrade t
p
= 1,5 min.
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,75;
REŠENJE:
Ukupni dodatak za unutrašnje brušenjem određuje se iz tab. BR-2., za dimenzije obratka
∅120× 100 mm, i iznosi:
δ
3
= 0,4 mm
tako da su dodaci za grubo i fino brušenje:
mm 0,08 4 , 0 2 , 0 2 , 0
mm 0,32 8 , 0 4 , 0 8 , 0
3 3
3 3
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
δ δ
δ δ
f
g
Dubina rezanja iz tab. BR-7. za unutrašnju obradu čelika je:
a
g
= 0,02 mm
a
f
= 0,005 mm
Broj prolaza, prema tome je:
8
005 , 0 2
08 , 0
2
8
02 , 0 2
32 , 0
2
3
3
·

·

·
·

·

·
f
f
f
g
g
g
a
i
a
i
δ
δ
Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za unutrašnje brušenje čelika:
v
t
= 25 m/s
tako da je broj obrtaja tocila:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
98
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
o/s ,5 9 9
08 , 0
25
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Brzina obratka je:
m/s 0,37
12 , 0 08 , 0
) 08 , 0 12 , 0 ( 10 02 , 0
0034 , 0
) (
3
·

− ⋅ ⋅
·

− ⋅
·

p t
t p g
pg
D D
D D a
C
v
m/s 0,74
12 , 0 08 , 0
) 08 , 0 12 , 0 ( 10 005 , 0
0034 , 0
) (
3
·

− ⋅ ⋅
·

− ⋅
·

p t
t p f
pf
D D
D D a
C
v
tako da je broj obrtaja obratka:
o/s 0,98
12 , 0
37 , 0
·

·

·
π π
p
pg
pg
D
v
n
o/s 1,96
12 , 0
74 , 0
·

·

·
π π
p
pf
pf
D
v
n
gde je konstanta C = 0,0034 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika.
Aksijalni pomak se određuje s obzirom na širinu tocila i snagu pogonskog elektromotora mašine.
Aksijalni pomak s obzirom na širinu tocila određuje se na osnovu preporuka iz tab. BR-9.:
mm/o 37,5 33,3 50
4
3
3
2
4
3
3
2
÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · B s
ag

mm/o 6 , 6 1 5 , 2 1 50
3
1
4
1
3
1
4
1
÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · ⋅
,
`

.
|
÷ · B s
af
Aksijalni pomak s obzirom na potpuno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora mašine
određuje se na sledeći način:
m/o 10 9 , 12
) 10 02 , 0 37 , 0 ( 25 350 10 68 , 16
75 , 0 5000
) ( 10 68 , 16
3 -
65 , 0
1
65 , 0 3 35 , 0 6 6
65 , 0
1
65 , 0 35 , 0 6 6
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅



g pg t
M
ag
a v v HB
P
s
η
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
99
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
m/o 10 9 , 25
) 10 005 , 0 74 , 0 ( 25 350 10 68 , 16
75 , 0 5000
) ( 10 68 , 16
3 -
65 , 0
1
65 , 0 3 35 , 0 6 6
65 , 0
1
65 , 0 35 , 0 6 6
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅



f pf t
M
af
a v v HB
P
s
η
Kao merodavni pomaci usvajaju se:
s
ag
= 12,9 mm/o
s
af
= 16,6 mm/o
Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
kom/h 15 15,8
90 2 , 138
3600 3600 3600
⇒ ·
+
·
+
· ·
p g k
t t t
Q
gde je glavno vreme obrade:
s 5 , 38
0166 , 0 96 , 1
5 , 1 105 , 0
8
s ,7 9 9
0129 , 0 98 , 0
5 , 1 105 , 0
8
s ,2 38 1 5 , 38 7 , 99
·


⋅ ·


⋅ ·
·


⋅ ·


⋅ ·
· + · + ·
af pf
f gf
ag pg
g gg
gf gg g
s n
k L
i t
s n
k L
i t
t t t
pri čemu su hod alata u toku obrade L (videti skicu), kao i koeficijent trošenja tocila k:
( ) 5 , 1 7 , 1 2 , 1
mm 105 5 100
· ÷ ·
· + · ∆ + ·
k
l l L
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
100
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
6.2. Brusilice za ravno brušenje
ZADATAK 1.
Na brusilici za ravno brušenje, sa pravougaonim stolom dužine L
s
= 1,5 m,
vrši se grubo i fino brušenje obe strane prstenastih obradaka spoljašnjeg
prečnika ∅160 mm, unutrašnjeg prečnika ∅50 mm i debljine 50 mm,
lončastim tocilom ∅200 mm sa keramičkim vezivnim sredstvom.
ODREDITI:
• merodavni režim za grubu i finu obradu;
• kapacitet mašine u kom/čas.
PODACI:
• materijal obratka LG HB = 300;
• pomoćno, izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi Σ t
i
= 30 s/kom.
REŠENJE:
Plan obrade prstenastih obradaka, pri obradi lončastim tocilom na brusilici za ravno brušenje sa
pravougaonim stolom, prikazan je na skici:
Ukupni dodatak za ravno brušenje određuje se iz tab. BR-4., za dimenzije obratka ∅150× 50
mm, i iznosi:
δ
3
= 0,4 mm
tako da su dodaci za grubo i fino brušenje:
mm 0,08 4 , 0 2 , 0 2 , 0
mm 0,32 4 , 0 8 , 0 8 , 0
3 3
3 3
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
δ δ
δ δ
f
g
Dubina rezanja iz tab. BR-7. za ravno brušenje je:
a
g
= 0,05 mm
a
f
= 0,01 mm
Broj prolaza prema tome je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
101
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
8
01 , 0
08 , 0
7 4 , 6
05 , 0
32 , 0
3
3
· · ·
· ⇒ · · ·
f
f
f
g
g
g
g
a
i
i
a
i
δ
δ
Da bi dubina rezanja za grubu obradu u svakom prolazu bila ista, sledi korekcija tablične
vrednosti, tako da je:
mm 0,046
7
32 , 0
3
· · ·
g
g
g
i
a
δ
Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za ravno brušenje LG sa tocilom od
silicijum karbida:
v
t
= 20 m/s
tako da je broj obrtaja tocila:
o/s ,83 31
2 , 0
20
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Brzina obratka za grubu i završnu obradu je:
m/s 0,165
2 , 0
10 046 , 0
0025 , 0
3
·

· ·

t
g
pg
D
a
C
v
m/s 0,354
2 , 0
10 01 , 0
0025 , 0
3
·

· ·

t
f
pf
D
a
C
v
gde je konstanta C = 0,0025 uzeta iz tab. BR-8. za obradu livenog gvožđa.
Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
kom/h 54 54,74
30 76 , 35
3600 3600 3600
1
⇒ ·
+
·
Σ +
· ·
i g k
t t t
Q
U gornjoj jednačini glavno vreme obrade po komadu iznosi:
s/kom 35,76
9
321,86
1
· · ·
N
t
t
g
g
Pri tome je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto, uz obradu obe strane
obratka:
( ) ( ) s 321,86 93 , 55 105 2 2 · + ⋅ · + ⋅ ·
gf gg g
t t t
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
102
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
s 93 , 55
354 , 0
5 , 1 65 , 1
8
s 105
165 , 0
5 , 1 65 , 1
7
·

⋅ ·

⋅ ·
·

⋅ ·

⋅ ·
pf
f gf
pg
g gg
v
k L
i t
v
k L
i t
gde su hod alata u toku obrade L (videti skicu), kao i koeficijent trošenja tocila k:
( ) 5 , 1 7 , 1 2 , 1
mm 1650 5 2 200 160 9 2
· ÷ ·
· ⋅ + + ⋅ · ∆ ⋅ + + ⋅ ·
k
l D D N L
t p
dok je maksimalni broj obradaka koji se istovremeno obrađuje:
kom. 9 37 , 9
160
1500
⇒ · · ·
p
s
D
L
N
ZADATAK 2.
Na brusilici za ravno brušenje sa okruglim stolom vrši se grubo i fino brušenje obradaka
∅200× 60 mm pomoću koturastog tocila ∅200× 50 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• kapacitet mašine u kom/čas.
PODACI:
• materijal obratka: kaljeni čelik;
• prečnik radnog stola brusilice D = 1500 mm;
• pomoćno, izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi Σ t
i
= 30 s/kom.
REŠENJE:
Plan obrade prstenastih obradaka, pri obradi
koturastim tocilom na brusilici za ravno brušenje sa
okruglim stolom, prikazan je na skici:
Ukupni dodatak za ravno brušenje određuje se iz tab.
BR-4., za dimenzije obratka ∅200× 60 mm, i iznosi:
δ
3
= 0,5 mm
tako da su dodaci za grubo i završno brušenje:
mm 0,1 5 , 0 2 , 0 2 , 0
mm 0,4 5 , 0 8 , 0 8 , 0
3 3
3 3
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
δ δ
δ δ
f
g
Dubina rezanja iz tab. BR-7. za ravno brušenje je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
103
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
a
g
= 0,05 mm
a
f
= 0,01 mm
Broj prolaza prema tome je:
10
01 , 0
1 , 0
8
05 , 0
4 , 0
3
3
· · ·
· · ·
f
f
f
g
g
g
a
i
a
i
δ
δ
Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za ravno brušenje čelika:
v
t
= 35 m/s
tako da je broj obrtaja tocila:
o/s ,7 55
2 , 0
35
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Brzina obratka za grubu i finu obradu je:
m/s 0,480
2 , 0
10 01 , 0
0034 , 0
m/s 0,215
2 , 0
10 05 , 0
0034 , 0
3
3
·

· ·
·

· ·


t
f
pf
t
g
pg
D
a
C
v
D
a
C
v
gde je konstanta C = 0,0034 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika.
Broj obrtaja radnog stola za grubu i finu obradu, sada je:
o/s 0,1175
) 2 , 0 5 , 1 (
48 , 0
) (
o/s 0,0526
) 2 , 0 5 , 1 (
215 , 0
) (
·
⋅ −
·
⋅ −
·

·
·
⋅ −
·
⋅ −
·

·
π π π
π π π
p
pf
s
pf
sf
p
pg
s
pg
sg
D D
v
D
v
n
D D
v
D
v
n
Bočni pomak tocila za grubu i finu obradu iz tab. BR-9. je:
mm/o 5 50
10
1
20
1
2
1
· ⋅ · ⋅
,
`

.
|
÷ · B s
b

Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
kom/h 4
30 6 , 858
3600 3600 3600
1
·
+
·
Σ +
· ·
i g k
t t t
Q
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
104
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
U gornjoj jednačini glavno vreme obrade po komadu iznosi:
s/kom 858,6
20
17173,7
1
· · ·
N
t
t
g
g
Pri tome je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto:
s 17173,7 6 , 5310 1 , 11863 · + · + ·
gf gg g
t t t
s 6 , 310 5
1175 , 0 005 , 0
5 , 1 26 , 0
10
s 11863,1
0526 , 0 005 , 0
5 , 1 26 , 0
8
·


⋅ ·


⋅ ·
·


⋅ ·


⋅ ·
sf b
t
f gf
sg b
t
g gg
n s
k B
i t
n s
k B
i t
gde je bočni radni hod tocila B
t
(videti skicu), kao i koeficijent trošenja tocila k:
( ) 5 , 1 7 , 1 2 , 1
mm 260 5 2 50 200 2
· ÷ ·
· ⋅ + + · ∆ ⋅ + + ·
k
b B D B
p t
dok je maksimalni broj obradaka koji se istovremeno obrađuje na obrtnom stolu mašine:
( )
kom 20 22 , 20
200
200 1500
) (
⇒ ·
⋅ −
·
⋅ −
· ·
π
π
p
p
p
s
D
D D
D
O
N
.
6.3. Brusilice bez šiljaka
ZADATAK 1.
Na brusilici bez šiljaka potrebno je grubim brušenjem obraditi glatku osovinicu ∅34× 100 mm, od
nekaljenog čelika HB = 200.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• otpore rezanja.
PODACI:
• dimenzije radnog tocila ∅300× 100 mm;
• dimenzije vodećeg tocila ∅200× 100 mm;
• snaga pogonskog elektromotora mašine P
M
= 2 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8.
REŠENJE:
Ukupni dodatak brušenje određuje se iz tab. BR-1., za dimenzije obratka ∅34× 100 mm, i iznosi:
δ
3
= 0,3 mm
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
105
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
tako da je dodatak za grubo brušenje:
mm 0,24 3 , 0 8 , 0 8 , 0
3 3
· ⋅ · ⋅ · δ δ
g
Dubina rezanja po jednom obrtaju obratka, iz tab. BR-7. za grubo brušenje čelika brusilicom bez
šiljaka je:
a = 0,02 mm
Brzina radnog tocila usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za kružno brušenje čelika:
v
t
= 30 m/s
tako da je broj obrtaja radnog tocila:
o/s 31,8
3 , 0
30
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Brzina obratka, odnosno broj obrtaja obratka je:
m/s 0,211
034 , 0 3 , 0
) 034 , 0 3 , 0 ( 10 02 , 0
0054 , 0
) (
3
·

+ ⋅ ⋅
·

+ ⋅
·

p t
p t
p
D D
D D a
C
v
o/s 0,197
34 , 0
211 , 0
·

·

·
π π
p
p
p
D
v
n
gde je konstanta C = 0,0054 uzeta iz tab. BR-8. za obradu nekaljenog čelika.
Aksijalni pomak obratka, s obzirom na potpuno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora
mašine, izračunava se na sledeći način:
m/o 10 4 , 6
) 10 02 , 0 211 , 0 ( 30 200 10 68 , 16
8 , 0 2000
) ( 10 68 , 16
3
65 , 0
1
65 , 0 3 35 , 0 6 6
65 , 0
1
65 , 0 35 , 0
6 6


⋅ ·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·

,
`

.
|
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅


a v v HB
P
s
p t
M
a
η
Za tako izračunati aksijalni pomak, iz jednačine date u tab. BR-9.:
µ α π ⋅ ⋅ ⋅ · tg D s
p a
može se izračunati ugao nagiba vodećeg tocila:

3,89
0,068
88 , 0 034 , 0
0064 , 0
·
·
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
α
π µ π
α
p
a
D
s
tg
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
106
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
gde je µ = 0,88 koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila uzet iz tab. BR-9.
Kako je izračunati ugao nagiba vodećeg tocila u preporučenim granicama (1,5°÷6°), određeni
režim obrade usvaja se za merodavni.
Brzina vodećeg tocila, koristeći prikazani plan brzina na
skici, iznosi:
m/s 0,24
88 , 0 89 , 3 cos
211 , 0
cos
·

·

·

µ α
p
v
v
v
tako da je broj obrtaja vodećeg tocila:
o/s 0,382
2 , 0
24 , 0
·

·

·
π π
v
v
v
D
v
n
Srednja sila na obimu radnog tocila određuje se na sledeći način:
( ) N 53,21 10 9,002 200 10 68 , 16 10 68 , 16
65 , 0
10 - 6 6 65 , 0 6 6
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
m vm
A HB F
gde je srednja površina režućeg sloja:
2 10 - 3
m 10 9,002 10 02 , 0 0064 , 0
30
211 , 0
⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·

a s
v
v
A
a
t
p
m
Srednja sila prodiranja određuje se iz njenog odnosa prema srednjoj sili na obimu tocila, koji je
prema preporukama iz tab. BR-6. za s
a
= 6 mm/o i a = 0,02 mm:
454 , 1 ·
vm
pm
F
F

tako da je:
N 77,36 21 , 53 454 , 1 454 , 1 · ⋅ · ⋅ ·
vm pm
F F
ZADATAK 2.
Na brusilici bez šiljaka vrši se grubo brušenje glatke osovinice ∅15× 50 mm
od kaljenog čelika.
Odrediti merodavan režim obrade, pod uslovom da kapacitet brusilice bude
Q = 350 kom/čas.
PODACI:
• dimenzije radnog tocila ∅300× 100 mm;
• dimenzije vodećeg tocila ∅200× 100 mm;
• tocila su od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvima.
REŠENJE:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
107
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Na osnovu zadatog kapaciteta mašine određuje se prvo glavno vreme
obrade, a potom na osnovu njega merodavni režim obrade.
Iz kapaciteta mašine:
k
t
Q
3600
·
ako se za brusilicu bez šiljaka uzme da je t
k
≅ t
g
dobija se da je glavno vreme obrade:
s 28 , 10
350
3600 3600
· · ·
Q
t
g
Sa druge strane glavno vreme obrade na brusilici bez šiljaka se izražava kao:
a
g
v
k L
t

·
tako da je brzina aksijalnog pomeranja obratka:
m/s 0073 , 0
28 , 10
5 , 1 05 , 0
·

·

·
g
a
t
k L
v
U gornjoj jednačini, s obzirom da obraci ulaze u obradu jedan za drugi, tj. ne postoje dodaci za
obradu (ulaz i izlaz alata), uzima se da je L = l = 50 mm. Za koeficijent trošenja tocila uzima se
srednja preporučena vrednost k = (1,2-1,7) = 1,5.
Merodavni režim obrade, dobija se korišćenjem preporučenih vrednosti uz zadovoljenje
izračunate brzine aksijalnog pomeranja obratka.
Ukupni dodatak za brušenje određuje se iz tab. BR-1., za dimenzije obratka ∅15× 50 mm, i
iznosi:
δ
3
= 0,2 mm
tako da je dodatak za grubo brušenje:
mm ,16 0 2 , 0 8 , 0 8 , 0
3 3
· ⋅ · ⋅ · δ δ
g
Dubina rezanja po jednom obrtaju obratka, iz tab. BR-7. za grubo brušenje čelika brusilicom bez
šiljaka je:
a = 0,02 mm
Brzina radnog tocila usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5. za kružno brušenje čelika
tocilom od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom:
v
t
= 35 m/s
tako da je broj obrtaja radnog tocila:
o/s 37,13
3 , 0
35
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
108
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Brzina obratka, koristeći prikazani plan brzina na skici, iznosi:
m/s 079 , 0
6 88 , 0
0073 , 0
·
° ⋅
·

·
tg tg
v
v
a
p
α µ
tako da je broj obrtaja obratka:
o/s 1,68
015 , 0
079 , 0
·

·

·
π π
p
p
p
D
v
n
gde je su iz tab. BR-9. usvojeni da je koeficijent
klizanja između obratka i vodećeg tocila µ = 0,88 i
ugao nagiba vodećeg tocila α = 6°.
Da bi se određena brzina obratka mogla usvojiti kao
merodavna, potrebno je proveriti da li je izračunata
brzina u okviru, tj. blizu preporučenih vrednosti:
m/s 0,1 0,08
015 , 0 3 , 0
) 015 , 0 3 , 0 ( 10 02 , 0
0038 , 0 0030 , 0
) (
3
÷ ·

+ ⋅ ⋅
÷
·

+ ⋅
·

p t
p t
p
D D
D D a
C
v
gde je konstanta C = 0,0030÷ 0,0038 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika.
Aksijalni pomak određuje se iz prethodno određene brzine aksijalnog pomeranja
obratka i broja obrtaja obratka, tj. iz:
p a a
n s v ⋅ ·
tako da je:
m/o 10 345 , 4
68 , 1
0073 , 0
3 −
⋅ · · ·
p
a
a
n
v
s
Na kraju još se mora odrediti brzina, odnosno broj obrtaja vodećeg tocila:
o/s 0,143
2 , 0
0,09
m/s 0,09
6 cos 88 , 0
079 , 0
cos
·

·

·
·

·

·
π π
α µ
v
v
v
p
v
D
v
n
v
v

6.4. Radijalne brusilice
ZADATAK 1.
Na osovini od kaljenog čelika, radijalnim brušenje vrši se gruba obrada rukavca ∅40h7 mm,
širine 40 mm.
Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da kapacitet mašine iznosi Q = 25 kom/čas.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
109
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PODACI:
• dimenzije tocila ∅200× 40 mm;
• dodatak za grubu obradu brušenjem δ
3g
= 0,2 mm;
• pomoćno i izgubljeno vreme obrade Σ t
i
= 2 min/kom.
REŠENJE:
Na osnovu zadatog kapaciteta mašine određuje se prvo glavno vreme
obrade, a potom na osnovu njega merodavni režim obrade.
Iz kapaciteta mašine:
i g k
t t t
Q
Σ +
· ·
3600 3600
glavno vreme obrade iznosi:
s 24 120
25
3600 3600
· − · Σ − ·
i g
t
Q
t
Sa druge strane glavno vreme obrade na radijalnoj brusilici se izražava kao:
p r
g
n s
k L
t


·
tako da je brzina primicanja tocila obratku:
m/s 10 0125 . 0
24
5 , 1 10 2 , 0
3
3


⋅ ·
⋅ ⋅
·

· ⋅
g
p r
t
k L
n s
U gornjoj jednačini hod tocila u toku obrade L (videti skicu) i koeficijent trošenja tocila k su:
1,5 1,7) (1,2 k
mm 0,2 1 , 0 2 , 0
2
1
2
1
3
· ÷ ·
· + ⋅ · ∆ + ⋅ · l L
g
δ
Merodavni režim obrade, sada se dobija korišćenjem preporučenih vrednosti uz zadovoljenje
izračunate brzine primicanja tocila obratku s
r
⋅ n
p
.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
110
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. BR-5., za kružno spoljašnje brušenje čelika:
v
t
= 35 m/s
tako da je broj obrtaja tocila:
o/s ,7 55
2 , 0
35
·

·

·
π π
t
t
t
D
v
n
Dalje se iz izraza za brzinu obratka:
p p
p t
p t r
p
n D
D D
D D s
C
v ⋅ ⋅ ·

+ ⋅
· π
) (
izrazi broj obrtaja obratka:
p
t
p
r
t
p p t r
p
D
D
D
s
C
D
D D D s
C
n

,
`

.
|
+ ⋅ ⋅
·
⋅ + ⋅

·
1
) (
π π
U gornjoj jednačini važno je uočiti da se kod radijalnog brušenja dubina rezanja po jednom
obrtaju obratka izjednačava sa radijalnim pomakom, odnosno da je a = s
r
.
Ako se iz izračunate brzine primicanja tocila obratku izrazi broj obrtaja obratka:
o/s
10 0125 . 0
3
r
p
s
n


·
i potom zameni u prethodnu jednačinu dobija se da je radijalni pomak:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
111
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
m/o 10 6,403
0034 , 0
04 , 0 ) 2 , 0 04 , 0 1 ( 10 0125 , 0
) 1 ( 10 0125 , 0
6 -
2
3
2
3
⋅ ·

,
`

.
|
⋅ + ⋅ ⋅
·

,
`

.
|
⋅ + ⋅ ⋅
·


π
π
C
D D D
s
r t r
r
gde je konstanta C = 0,0034 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika.
Brzina i broj obrtaja obratka, prema tome je:
o/s 1,95
04 , 0
0,245
m/s 0,245
04 , 0 2 , 0
) 04 , 0 2 , 0 ( 10 403 , 6
0034 , 0
) (
6
·

·

·
·

+ ⋅ ⋅
·

+ ⋅
·

π π
p
p
p
p t
p t r
p
D
v
n
D D
D D s
C
v
6.5. Zadaci za vežbanje
ZADATAK 1.
Na brusilici za kružno brušenje, grubo i fino se obrađuje obradak od kaljenog čelika HB = 350,
prečnika ∅46 mm i dužine obrade 100 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• glavno vreme obrade.
PODACI:
• dimenzije tocila ∅300× 30 mm;
• snaga pogonskog elektromotora mašine 5 kW;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,75.
ZADATAK 2.
Za radni predmet od kaljenog čelika tvrdoće HB = 500, dimenzija ∅12× 300 mm, odrediti
najveće odstupanje od idealnog geometrijskog oblika, koje nastaje pri finoj obradi brušenjem u
šiljcima tocilom ∅300× 30 mm.
ZADATAK 3.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
112
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Na brusilici za ravno brušenje, sa okruglim stolom, vrši se grubo i fino brušenje radnih predmeta
∅200× 60 mm lončastim tocilom ∅250 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim za grubu i finu obradu;
• kapacitet mašine u kom/čas.
PODACI:
• materijal obratka kaljeni čelik;
• spoljašnji prečnik radnog stola brusilice ∅1500 mm;
• pomoćno, izgubljeno i međuvreme vreme zajedno iznosi 30 s/kom.
ZADATAK 4.
Na brusilici za ravno brušenje, sa pravougaonim stolom dužine 1500 mm, vrši se koturastim
tocilom ∅250× 50 mm grubo i fino brušenje jednog do drugog poređanih prstenastih radnih
predmeta spoljašnjeg prečnika ∅200 mm, unutrašnjeg prečnika ∅125 mm i debljine 50 mm.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• kapacitet mašine u kom/čas.
PODACI:
• materijal obratka LG;
• pomoćno, izgubljeno i međuvreme vremena obrade zajedno iznosi 120 s/stolu.
ZADATAK 5.
Na brusilici bez šiljaka vrši se grubo brušenje glatke osovinice ∅16× 60 mm od kaljenog čelika.
Dimenzije radnog tocila su ∅300× 100 mm, vodećeg tocila ∅200× 100 mm i tocila su od
korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom.
ODREDITI:
• merodavni režim obrade;
• kapacitet mašine u kom/čas;
• ugao ulaznog konusa tocila.
ZADATAK 6.
Na brusilici bez šiljaka vrši se fino brušenje glatke osovinice ∅10× 150 mm od kaljenog čelika.
Dimenzije radnog tocila su ∅300× 100 mm, a vodećeg tocila ∅200× 100 mm. Odrediti
merodavni režim obrade, pod uslovom da glavno vreme obrade bude 10 sekundi.
ZADATAK 7.
Na brusilici bez šiljaka vrši se gruba obrada osovinice ∅34× 90 mm od nekaljenog čelika HB ·
200.
Odrediti potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine, pod uslovom da se obezbedi
kapacitet brusilice od 450 kom/čas.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
113
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PODACI :
• dimenzije radnog tocila ∅ 300 × 140;
• dimenzije vodećeg tocila ∅ 200 × 140;
• tocila su od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZADATAK 8.
Na osovini od kaljenog čelika HB = 580, radijalnim brušenjem vrši se obrada rukavca ∅40h7,
širine 40 mm.
ODREDITI :
• merodavni režim obrade;
• snagu pogonskog elektromotora mašine.
PODACI:
• dimenzije tocila ∅200× 40 mm;
• radijalno pomeranje tocila 0,005 mm/o za grubo brušenje
• 0,001 mm/o za fino brušenje;
• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0,8.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
114
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
7. OBRADA PROVLAČENJEM
7.1. Mašine za unutrašnje provlačenje
ZADATAK 1.
Iz otvora ∅30 mm provlači se jednakostranični trougaoni oblik stranice a = 52,5 mm u obratku
od čeličnog liva, debljine l = 60 mm.
Pokazati moguće načine provlačenja ovog profila i za iste odrediti:
• dužinu reznog dela provlakača;
• najveću silu provlačenja.
Na osnovu izračunatih parametara odabrati najpovoljniji način provlačenja.
REŠENJE:
Moguće načine provlačenja zadatog profila definišu konstruktivno izabrani oblici zuba za grubu
i završnu obradu. Za posmatrani slučaj obrade izdvajaju se tri varijante oblika zuba. U prvoj svi
zubi su trouglastog oblika, u drugoj su kružnog oblika, a u trećoj predstavljaju odgovarajuću
kombinaciju.
Varijanta I
U ovoj varijanti svi zubi (za grubu i finu obradu)
imaju oblik krajnjeg profila, odnosno trougla,
kako je prikazano na skici.
Ukupni dodatak za obradu, kako se vidi na skici,
određuje se na sledeći način:
mm 7,65 30 sin
2
30
30 cos 2
5 , 52
30 sin
2 30 cos 2
30 sin
2
· ⋅

,
`

.
|


·

,
`

.
|


· ⋅
,
`

.
|
− ·





d a d
x δ
tako da su shodno preporukama dodaci za grubu
i finu obradu:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
115
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
mm 885 , 6 65 , 7 9 , 0 9 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
g
mm 0,765 65 , 7 1 , 0 1 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
f
Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab. P-1. je:
mm 0,1
mm 0,25
·
·
f
g
a
a
Maksimalna glavna sila rezanja sada je:
N 230490 5 10 4 , 39 10 90 3 , 1
6 7
max 1 max
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

z v p v
z A k K F
U gornjoj jednačini, maksimalni presek strugotine po jednom zubu javlja se na kraju grube
obrade i približno iznosi:
2 6
max 1
m 10 4 , 39 00025 , 0 0525 , 0 3 3

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ≈
g g
a a A
broj zuba u zahvatu je:
( )
( )
5 16 , 5 91 , 3
06 , 0 10 6 , 62 43 , 47
06 , 0
10 6 , 62 43 , 47
3
3
· ⇒ ÷ ·
⋅ ⋅ ÷
·
⋅ ⋅ ÷
· ·


z
l
l
e
l
z
z
dok su: K
p
= (1,1÷ 1,3) = 1,3 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja i
k
v
= 90⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi čeličnog liva za
maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.
Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način:
( ) ( ) mm 0,48 2 1 0 , 0 4 8 28 · ⋅ + + · ⋅ + + · t z z z L
k f g R
U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu, kao i za kalibriranje iznosi:
4 ) 6 4 (
8 7,65
1 , 0
765 , 0
28 27,54
25 , 0
885 , 6
· ⇒ ÷ ·
· ⇒ · · ·
· ⇒ · · ·
k k
f
f
f
f
g
g
g
g
z z
z
a
z
z
a
z
δ
δ
dok je stvarni korak zuba provlakača:
m 10 12
5
06 , 0 3 −
⋅ · · ·
z
z
l
t
.
Varijanta II
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
116
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
U ovoj varijanti svi zubi (za grubu i finu obradu) imaju oblik početnog profila, odnosno kruga,
kako je prikazano na skici.
Ukupni dodatak za obradu, kako se vidi na skici, određuje se na sledeći način:
mm 15,31
2
30
30 cos 2
5 , 52
2 30 cos 2 2
·

,
`

.
|


·
· −

· − ·


d a d
x δ
tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu:
mm 13,78 31 , 15 9 , 0 9 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
g
mm 53 , 1 31 , 15 1 , 0 1 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
f
Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab. P-1. je:
mm 0,1
mm 0,25
·
·
f
g
a
a
Maksimalna glavna sila rezanja sada je:
N 139230 5 10 8 , 23 10 90 3 , 1
6 7
max 1 max
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

z v p v
z A k K F
U gornjoj jednačini, maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu javlja se na
poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade, tj. na prečniku upisanog kruga u trougao i
iznosi:
( )
( ) ( )
2 6
max max 1
m 10 8 , 23 00025 , 0 30 5 , 52 30
30 sin
30 cos 2
2 30 sin 2

⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·
⋅ ⋅
,
`

.
|


⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
π π
π π π
 



tg a tg a
a
a
a x a D A
g
g g g g g
broj zuba u zahvatu je:
( )
( )
5 16 , 5 91 , 3
06 , 0 10 6 , 62 43 , 47
06 , 0
10 6 , 62 43 , 47
3
3
· ⇒ ÷ ·
⋅ ⋅ ÷
·
⋅ ⋅ ÷
· ·


z
z
z
l
l
t
l
z
dok su: K
p
= (1,1÷ 1,3) = 1,3 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja i
k
v
= 90⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi čeličnog liva za
maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.
Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način:
( ) ( ) m 0,912 2 1 0 , 0 4 16 56 · ⋅ + + · ⋅ + + · t z z z L
k f g R
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
117
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i završnu obradu, kao i za kalibriranje
iznosi:
56 55,12
25 , 0
78 , 13
· ⇒ · · ·
g
g
g
g
z
a
z
δ
16 15,31
1 , 0
531 , 1
· ⇒ · · ·
f
f
f
f
z
a
z
δ
4 ) 6 4 ( · ⇒ ÷ ·
k k
z z
dok je stvarni korak zuba provlakača:
m 10 12
5
06 , 0 3 −
⋅ · · ·
z
z
l
t
.
Varijanta III
U ovoj varijanti zubi za grubu obradu su kružni,
dok zubi za finu obradu imaju oblik krajnjeg
profila, odnosno trougla, kako je prikazano na
skici.
Dodaci za grubu i finu obradu, shodno
preporukama i skici, su:
mm 13,78
2
30
30 cos 2
5 , 52
9 , 0
2 30 cos 2
9 , 0
2
9 , 0
·

,
`

.
|


⋅ ·
·
,
`

.
|


⋅ ·
,
`

.
|
− ⋅ ·


d a d
x
g
δ
mm 0,76 30 sin
2
30
30 cos 2
5 , 52
1 , 0
30 sin
2 30 cos 2
1 , 0 30 sin
2
1 , 0
· ⋅

,
`

.
|


⋅ ·
· ⋅

,
`

.
|


⋅ · ⋅

,
`

.
|
− ⋅ ·





d a d
x
f
δ
Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab. P-1. je:
mm 0,1
mm 0,25
·
·
f
g
a
a
Maksimalna glavna sila rezanja u toku obrade izračunava se za grubu i finu obradu, s obzirom da
se u ovoj varijanti bez prethodne provere ne može sa potpunom sigurnošću znati gde je veća sila:
N 132210 5 10 6 , 22 10 90 3 , 1
6 7
max 1 max
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

z g vg p g v
z A k K F
N 122460 5 10 7 , 15 10 120 3 , 1
6 7
max 1 max
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

z f vf p f v
z A k K F
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
118
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
U gornjoj jednačini, maksimalna površina poprečnog preseka režućeg sloja po jednom zubu za
grubu obradu javlja se na poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade, a pri završnoj obradi
na zadnjem zubu završne obrade i iznosi:
( )
( )
( )
2 6
max 1
2 6
max max 1
m 10 15,7 0001 , 0 0525 , 0 3 3
m 10 6 , 22 00025 , 0 76 , 0 2 30 5 , 52
2 30 30 sin
30 cos 2
2
30 sin 2


⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ · ⋅ ⋅

,
`

.
|
− ⋅

⋅ ·
⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
f f
g f g f
g f g g g
a a A
tg
a tg a a
a
a x a D A
π
π δ π δ
π δ π

 


broj zuba u zahvatu je:
( )
( )
5 16 , 5 91 , 3
06 , 0 10 6 , 62 43 , 47
06 , 0
10 6 , 62 43 , 47
3
3
· ⇒ ÷ ·
⋅ ⋅ ÷
·
⋅ ⋅ ÷
· ·


z
z
z
l
l
t
l
z
dok su: K
p
= (1,1÷ 1,3) = 1,3 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja,
k
vg
= 90⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi čeličnog liva za veću
površinu preseka režućeg sloja i
k
vf
= 120⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi čeličnog liva za
manju površinu preseka režućeg sloja.
Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način:
( ) ( ) m 0,816 2 1 0 , 0 4 8 56 · ⋅ + + · ⋅ + + · t z z z L
k f g R
U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu, kao i za kalibriranje iznosi:
8 7,6
1 , 0
76 , 0
56 55,12
25 , 0
78 , 13
· ⇒ · · ·
· ⇒ · · ·
f
f
f
f
g
g
g
g
z
a
z
z
a
z
δ
δ
4 ) 6 4 ( · ⇒ ÷ ·
k k
z z
dok je stvarni korak zuba provlakača:
m 10 12
5
06 , 0 3 −
⋅ · · ·
z
z
l
t
.
Izbor najpovoljnije varijante obrade nije jednoznačan i zavisi pre svega od postavljenih
tehnoloških kriterijuma koje je potrebno zadovoljiti:
• varijanta I obezbeđuje visok kvalitet obrađene površine, provlakač ima najmanju
dužinu reznog dela što daje minimalno glavno vreme obrade, ali je izrada provlakača
složena i pri obradi se ostvaruje najveća glavna sila rezanja;
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
119
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
• varijanta II odlikuje se jednostavnom izradom provlakača, ali se dobija lošiji kvalitet
obrađene površine, najveća dužinu reznog dela provlakača i velika glavna sila rezanja;
• varijanta III obezbeđuje visok kvalitet obrađene površine, odlikuje se srednjim nivoom
složenosti izrade provlakača, ali je velika dužinu reznog dela provlakača i glavna sila
rezanja, mada nešto manja nego u varijanti II.
ZADATAK 2.
Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje šestougaonog otvora stranice
b = 15 mm iz kružnog otvora prečnika d = 25 mm.
ODREDITI:
• merodavan režim obrade;
• dužinu reznog dela provlakača.
PODACI:
• materijal obratka: mesing;
• debljina obratka l = 25 mm;
• maksimalna vučna sila mašine F
max
= 50
kN
• dodatak za finu obradu δ
f
= 0,25 mm.
REŠENJE:
Plan obrade unutrašnjeg provlačenja šestougaonog
otvora, odnosno oblik zuba, prikazan je na sledećoj
skici. Dodatak za grubu obradu, shodno zadatom
dodatku za finu obradu i skici, iznosi:
mm 2,21
30 cos
25 , 0
2
25
15
30 cos 2
· − − ·
− − ·


f
g
d
b
δ
δ
Dubina rezanja po jednom zubu određuje se s obzirom na potpuno iskorišćenje maksimalne
vučne sile mašine, koristeći izraz za maksimalnu glavnu silu rezanja:
z v p v
z A k K F F ⋅ ⋅ ⋅ · ·
max 1 max max
gde je broj zuba u zahvatu:
( )
( )
3 33 , 3 52 , 2
025 , 0 10 6 , 62 43 , 47
025 , 0
10 6 , 62 43 , 47
3
3
· ⇒ ÷ ·
⋅ ⋅ ÷
·
⋅ ⋅ ÷
· ·


z
z
z
l
l
t
l
z
dok su: C = (1,1÷ 1,3) = 1,2 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja,
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
120
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
k
vg
= 75⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi mesinga za veću
površinu preseka režućeg sloja i
k
vf
= 120⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi mesinga za manju
površinu preseka režućeg sloja.
Sada se iz prethodne jednačine može odrediti maksimalna površina preseka režućeg sloja po
jednom zubu:
2 6
7
max
max 1
2 6
7
max
max 1
m 10 57 , 11
3 10 120 2 , 1
50000
m 10 52 , 18
3 10 75 2 , 1
50000


⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
⋅ ·
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
z vf p
v
f
z vg p
v
g
z k K
F
A
z k K
F
A
S druge strane se maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu, koji se za grubu
obradu javlja na poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade, a pri završnoj obradi na
zadnjem zubu završne obrade, shodno skici definiše sa:
( ) ( )
09 , 0 015 , 0 6 6
08 , 0 00025 , 0 30 cos 015 , 0 2 30 cos 2
max 1
max 1
f f f f
g g g f g
a a a b A
a a a b A
⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
⋅ · ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅ · π π δ
 
Dubina rezanja po jednom zubu, s obzirom na potpuno iskorišćenje maksimalne vučne sile
mašine, prema tome je:
m 10 13 , 0
09 , 0
10 57 , 11
09 , 0
m 10 23 , 0
08 , 0
10 52 , 18
08 , 0
3
6
max 1
3
6
max 1




⋅ ·

· ·
⋅ ·

· ·
f
f
g
g
A
a
A
a
tako da uvažavajući preporuke iz tab. P-1. za merodavne dubine rezanja usvaja se:
mm 0,1
mm 0,23
·
·
f
g
a
a
Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. P-1. za unutrašnje provlačenje:
v = 6 m/min
Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način:
( ) ( ) m 141 , 0 00833 , 0 4 3 10 · ⋅ + + · ⋅ + + · t z z z L
k f g R
U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu, kao i za kalibriranje iznosi:
10 6 , 9
23 , 0
21 , 2
· ⇒ · · ·
g
g
g
g
z
a
z
δ
3 5 , 2
1 , 0
25 , 0
· ⇒ · · ·
f
f
f
f
z
a
z
δ
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
121
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
4 ) 6 4 ( · ⇒ ÷ ·
k k
z z
dok je stvarni korak zuba provlakača:
m 10 33 , 8
3
025 , 0 3 −
⋅ · · ·
z
z
l
t
.
ZADATAK 3.
U otvoru ∅40 mm vrši se unutrašnje
provlačenje 4 simetrično raspoređena žljeba
širine b = 8 mm i dubine h = 4,7 mm, kako
je prikazano na skici.
ODREDITI:
• najveći broj obradaka koji se
istovremeno mogu provlačiti;
• dužinu reznog dela provlakača.
PODACI:
• materijal obratka čelik R
m
= 75⋅ 10
7
N/m
2
;
• debljina obratka l
(1)
= 40 mm;
• površina preseka najslabijeg dela
provlakača A
0
= 480 mm
2
;
• dozvoljeni napon materijala provlakača na istezanje σ
d
= 20⋅ 10
7
N/m
2
.
REŠENJE:
Plan obrade unutrašnjeg provlačenja žljeba, odnosno oblik zuba, prikazan je na sledećoj skici.
Ukupni dodatak za obradu, kako se vidi sa skice, iznosi:
δ = h = 4,7 mm
tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu
obradu:
mm 4,23 7 , 4 9 , 0 9 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
g
mm 0,47 7 , 4 1 , 0 1 , 0 · ⋅ · ⋅ · δ δ
f
Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab. P-1. je:
mm 0,1
mm 0,25
·
·
f
g
a
a
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
122
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Najveći broj obradaka koji mogu istovremeno da se provlače, u ovom primeru zavisi od
maksimalne dozvoljene sile koju može izdržati najslabiji deo provlakača, a koja se određuje na
sledeći način:
0 max
A F
d
⋅ ·σ
(1)
S druge strane, maksimalna glavna sila rezanja u toku obrade, izračunava se iz sledećeg izraza:
z v p v
z A k K F F ⋅ ⋅ ⋅ · ·
max 1 max max (2)
U gornjoj jednačini, maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu javlja se kod
grube obrade i iznosi:
2 6
max 1
m 10 8 00025 , 0 008 , 0 4 4

⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
g g
a b A
dok su: K
p
= (1,1÷ 1,3) = 1,3 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja i
k
v
= 2,5⋅ R
m
= 2,5⋅ 75⋅ 10
7
= 150⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri obradi
čelika za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.
Ako se sada izjednače jednačine (1) i (2) dobija se maksimalno dozvoljeni broj zuba u zahvatu:
zuba 6 6,15
10 8 10 150 3 , 1
10 480 10 20
6 7
6 7
max 1
0
· ⇒ ·
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
·
⋅ ⋅

·


z
v p
d
z
z
A k K
A
z
σ
pri čemu dobijeni broj zuba u zahvatu, po preporukama, mora biti u granicama od 1 do 6 (uz
izuzetno dobro podmazivanje do 8) i zbog ravnomernosti glavne sile rezanja usvaja se kao ceo
broj. Koristeći sada standardnu jednačinu za određivanje broja zuba u zahvatu:
( ) l
l
t
l
z
z
⋅ ⋅ ÷
· ·
−3
10 2 , 62 43 , 47
gde je l dužina provlačenja koja u ovom primeru predstavlja debljinu ne jednog, već debljinu
svih naslaganih obradaka:
) 1 (
l N l ⋅ ·
najveći broj obradaka koji se mogu istovremeno provlačiti može se odrediti na sledeći način:
( )
( ) ( )
kom. 3 3,48
040 , 0
10 2 , 62 6 10 2 , 62
10 2 , 62 43 , 47
2
3 2
) 1 (
2
3 2
3
) 1 (
⇒ ·
⋅ ⋅
·
⋅ ⋅
·
⋅ ÷

·
− −

l
z
N
l N
z
z
z
Znači, pri zadatim uslovima obrade moguće je istovremeno obrađivati 3 obratka.
Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način:
( ) ( ) m 0,52 2 0 , 0 4 5 17 · ⋅ + + · ⋅ + + · t z z z L
k f g R
U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu, kao i za kalibriranje iznosi:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
123
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
17 16,92
25 , 0
23 , 4
· ⇒ · · ·
g
g
g
g
z
a
z
δ
5 4,7
1 , 0
47 , 0
· ⇒ · · ·
f
f
f
f
z
a
z
δ
4 ) 6 4 ( · ⇒ ÷ ·
k k
z z
dok je stvarni korak zuba provlakača:
m 10 20
6
04 , 0 4 3 −
⋅ ·

·

·
z
z
l N
t
.
7.2. Mašine za spoljašnje provlačenje
ZADATAK 1.
Obradak sa skice obrađuje se na vertikalnoj mašini za spoljašnje provlačenje. Dimenzije
polaznog dela su 100× 100× 45 mm, a materijal obratka je čelik zatezne čvrstoće R
m
= 65⋅ 10
7
N/m
2
.
ODREDITI:
• najpovoljniji redosled provlačenja;
• maksimalnu glavnu silu rezanja;
• dužinu reznog dela provlakača.
REŠENJE:
Kod spoljašnjeg provlačenja, da bi
izrada alata bila jednostavnija,
provlakač je sastavljen iz više
segmenata gde svaki pojedinačno
obrađuje određen deo profila. Zbog
toga konstruktivna izvedba
provlakača podrazumeva izbor
redosleda izrade profila, broj
segmenata provlakača kao i oblik
zuba pojedinih segmenata.
Za dati primer obrade kao
najpovoljniji broj segmenata i oblik
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
124
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
zuba usvojen je plan obrade prikazan na skici 1, dok je za najpovoljniji redosled provlačenja
pojedinih delova profila usvojen raspored prikazan na skici 2.

Skica 1. Skica 2.
Ukupni dodatak za obradu pojedinih segmenata alata, kako se vidi na skici 1, iznosi:
mm 12,5 60 cos
2
50
mm 4
mm 6
3
2
1
· ⋅ ·
·
·

δ
δ
δ
tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu:
mm 25 , 1 5 , 2 1 1 , 0 1 , 0
mm 25 , 1 1 12,5 9 , 0 9 , 0
mm 0,4 4 1 , 0 1 , 0
mm 3,6 4 9 , 0 9 , 0
mm 0,6 6 1 , 0 1 , 0
mm 5,4 6 9 , 0 9 , 0
3 3
3 3
2 2
2 2
1 1
1 1
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
· ⋅ · ⋅ ·
δ δ
δ δ
δ δ
δ δ
δ δ
δ δ
f
g
f
g
f
g
Dubina rezanja po jednom zubu, prema preporuci iz tab. P-1., jednaka je za sve segmente:
mm 0,1
mm 0,25
·
·
f
g
a
a
Maksimalna sila provlačenja u toku obrade sada je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
125
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
N 211250 4 10 25 10 5 , 162 3 , 1
6 7
max 1 max
· ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ·

z v p v
z A k K F
U gornjoj jednačini, maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu određuje se
pojedinačno za svaki segment, a potom se shodno skici 2 izvrši potrebno grupisanje i za
merodavni odabire najveća vrednost:
2 6
3 max 1
2 6
2 max 1
2 6
1 max 1
m 10 43 , 14 00025 , 0
30 cos
025 , 0
2 2
m 10 2,5 00025 , 0 005 , 0 2 005 , 0 2
m 10 25 00025 , 0 1 , 0 1 , 0



⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
⋅ · ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ·
⋅ · ⋅ · ⋅ ·

g
g
g
a y A
a A
a A
tako da je:
3 max 1 2 max 1 1 max 1 max 1
A A A A + > ·
Broj zuba u zahvatu iz gornje jednačine je:
( )
( )
4 47 , 4 38 , 3
045 , 0 10 6 , 62 43 , 47
045 , 0
10 6 , 62 43 , 47
3
3
· ⇒ ÷ ·
⋅ ⋅ ÷
·
⋅ ⋅ ÷
· ·


z
z
z
l
l
t
l
z
dok su: K
p
= (1,1÷ 1,3) = 1,3 - korektivni faktor specifičnosti provlačenja i
k
v
= 2,5⋅ R
m
= 2,5⋅ 65⋅ 10
7
= 162,5⋅ 10
7
N/m
2
- specifična sila rezanja iz tab. P-2. pri
obradi čelika za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.
Ukupna dužina reznog dela provlakača određuje se na osnovu skice 2:
m 0575 , 1 6975 , 0 36 , 0
3 1
· + · + ·
R R R
L L L
gde su dužine reznih delova pojedinih segmenata:
( )
( )
( ) m 0,6975 1125 , 0 ) 4 13 45 (
m 0,2585 1125 , 0 ) 4 4 15 (
m 0,36 1125 , 0 ) 4 6 22 (
3 3
2 2
1 1
3
2
1
· ⋅ + + · ⋅ + + ·
· ⋅ + + · ⋅ + + ·
· ⋅ + + · ⋅ + + ·
t z z z L
t z z z L
t z z z L
k f g R
k f g R
k f g R
U prethodnoj jednačini broj zuba za grubu obradu iznosi:
45
25 , 0
25 , 11
15 14,4
25 , 0
6 , 3
22 21,6
25 , 0
4 , 5
3
3
2
2
2
1
1
1
· · ·
· ⇒ · · ·
· ⇒ · · ·
g
g
g
g
g
g
g
g
g
g
g
a
z
z
a
z
z
a
z
δ
δ
δ
za finu obradu broj zuba provlakača je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
126
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
13 12,5
1 , 0
25 , 1
4
1 , 0
4 , 0
6
1 , 0
6 , 0
3
3
3
2
2
1
1
· ⇒ · · ·
· · ·
· · ·
f
f
f
f
f
f
f
f
f
f
z
a
z
a
z
a
z
δ
δ
δ
dok je broj zuba za kalibriranje:
4 ) 6 4 ( · ⇒ ÷ ·
k k
z z
Stvarni korak zuba provlakača određen je na sledeći način:
m 10 25 , 11
4
045 , 0 3 −
⋅ · · ·
z
z
l
t
.
7.3. Zadaci za vežbanje
ZADATAK 1.
Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje kvadratnog otvora stranica
50 mm iz kružnog otvora koji je upisan u ovaj kvadrat.
ODREDITI:
• maksimalnu glavnu silu rezanja;
• dužinu reznog dela provlakača.
PODACI:
• materijal obratka LG;
• debljina obratka 50 mm.
ZADATAK 2.
Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje šestougaonog otvora stranice
18 mm iz kružnog otvora koji je upisan u ovaj šestougaonik. Odrediti, pod uslovom izuzetno
dobrog podmazivanja, najveći broj komada koji se istovremeno mogu provlačiti i dužinu reznog
dela provlakača.
PODACI:
• materijal radnog predmeta bronza;
• debljina radnog predmeta 20 mm;
• presek najslabijeg dela provlakača 450 mm
2
;
• dozvoljeni napon materijala provlakača na istezanje 20⋅ 10
7
N/m
2
.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
127
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
ZADATAK 3.
Pri provlačenju žljeba za klin, širine 16 mm, na pužnom točku od mesinga širine 25 mm, odrediti
najveći broj komada na kojima se istovremeno može vršiti provlačenje, ako je maksimalna vučna
sila koju mašina može da ostvari 28 kN.
ZADATAK 4.
Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje, iz otvora ∅22 mm, provlači se pravougaonik
stranica 30× 26 mm. Odrediti, pod uslovom da glavno vreme obrade bude 25 sekundi, a da broj
zuba provlakača za grubu i finu obradu stoji u odnosu 3:1:
• elemente režima rezanja;
• maksimalnu glavnu silu rezanja.
PODACI:
• materijal obratka LG;
• debljina obratka 30 mm;
• brzina provlačenja 4 m/min.
ZADATAK 5.
Na vertikalnoj mašini za spoljašnje provlačenje vrši se provlačenje naznačene površine klipnjače
od čelika R
m
= 70⋅ 10
7
N/m
2
, dimenzija prikazanih na datoj skici, a debljine 30 mm. Ukupni
dodatak za provlačenje je 6 mm i ravnomerno je raspoređen po celoj površini provlačenja.
ODREDITI:
• najpovoljniji redosled provlačenja;
• maksimalnu glavnu silu rezanja.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
128
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
LITERATURA
[1] König W., Essel K.: Spezifische Schnittkraftwerte für die Zerspanung metallischer
Werkstoffe, Verlag Stahleisen GmbH, Düsseldorf, 1973.
[2] Kovač P., Milikić D.: Rezanje metala, Edicija „Univerzitetski udžbenik”, Univerzitet u
Novom Sadu, Fakultet tehničkih nauka, Novi Sad, 1998.
[3] Milikić D.: Tehnologija obrade rezanjem – mašine, uređaji i postupci obrade. Fakultet
tehničkih nauka u Novom Sadu, privremeno izdanje, Novi Sad, 2000.
[4] Milikić D.: Tehnologija obrade rezanjem – opšta i primenjena teorija, Fakultet tehničkih
nauka u Novom Sadu, Novi Sad, 1999.
[5] Stanković P.: Mašinska obrada rezanjem – obrada metala rezanjem, Građevinska knjiga,
Beograd, 1979.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
129
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
PRILOG
OSNOVNI
TEHNOLOŠKI
PODACI
ZA
PRORAČUN
REŽIMA
OBRADE
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
130
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
SADRŽAJ PRILOGA
OPŠTI PODACI
Tab. O-1. Orijentacione vrednosti modula elastičnosti i specifične mase
materijala obratka....................................................................................................138
OBRADA STRUGANJEM i RENDISANJEM
Tab. S-1. Preporučeni dodaci za grubu uzdužnu obradu na strugu.........................................138
Tab. S-2. Preporučeni dodaci za finu uzdužnu obradu na strugu............................................138
Tab. S-3. Preporučeni dodaci za grubu i finu unutrašnju obradu na strugu...........................139
Tab. S-4. Preporučeni dodaci za grubu i finu poprečnu obradu na strugu..............................139
Tab. S-5. Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja za razne vrednosti
napadnih uglova sečiva alata...................................................................................140
Tab. S-6. Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja za razne alatne materijale............140
Tab. S-7. Vrednosti C
v
, x i y za proračun brzine rezanja........................................................140
Tab. S-8. Vrednosti C
v
, x, y i m za proračun brzine rezanja....................................................141
Tab. S-9. Preporučene vrednosti pomaka za grubo struganje noževima od BČ i TM...........142
Tab. S-10. Preporučene vrednosti pomaka za fino struganje noževima od BČ i TM................142
Tab. S-11. Standardni preseci drški strugarskih noževa............................................................142
Tab. S-12. Preporučene vrednosti σ
doz
, e i f za određivanje pomaka s obzirom
na otpornost drške strugarskog noža zadatog preseka.............................................143
Tab. S-13. Vrednosti C
k
, x
1
i y
1
za proračun glavne sile (otpora) rezanja................................143
Tab. S-14. Vrednosti C
k
, x
1
i y
1
za proračun sile prodiranja i sile pomoćnog kretanja.............143
Tab. S-15. Vrednosti C
k
i ε
k
za proračun specifičnog otpora rezanja.....................................144
Tab. S-16. Pregled elemenata režućeg sloja b i h za najvažnije postupke
obrade rezanjem.......................................................................................................144
Tab. S-17. Vrednosti k
i1.1
i 1-m
i
za proračun glavne sile rezanja, sile prodiranja
i sile pomoćnog kretanja na osnovu Kienzle-ove jednačine...................................145
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
131
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tab. S-18. Pregled korektivnih faktora za proračun glavne sile rezanja prema
Kienzle-ovoj jednačini ............................................................................................146
OBRADA BUŠENJEM
Tab. BU-1. Preporučene vrednosti pomaka pri bušenju............................................................146
Tab. BU-2. Vrednosti C
v
, x
0
, y
0
i m za proračun brzine rezanja................................................147
Tab. BU-3. Vrednosti µ
0
za l/D>2,5.........................................................................................147
Tab. BU-4. Vrednosti C
m
i C
F
za proračun obrtnog momenta i sile pomoćnog
kretanja pri bušenju.................................................................................................148
OBRADA GLODANJEM
Tab. G-1. Dodaci za grubu i finu obradu glodanjem.................................................................148
Tab. G-2. Preporučene vrednosti pomaka po zubu pri glodanju...............................................149
Tab. G-3. Standardne dimenzije glodala...................................................................................149
Tab. G-4. Vrednosti C
v
, m, y, q, u, w, i za proračun brzine rezanja
pri obimnom glodanju...............................................................................................149
Tab. G-5. Vrednosti C
o
, y i k za proračun brzine rezanja pri čeonom glodanju........................150
Tab. G-6. Vrednosti konstante C za proračun specifičnog otpora rezanja...............................150
OBRADA BRUŠENJEM
Tab. BR-1. Preporučeni dodaci za spoljašnju kružnu obradu brušenjem..................................150
Tab. BR-2. Preporučeni dodaci za unutrašnju obradu brušenjem.............................................151
Tab. BR-3. Preporučeni dodaci za brušenje bočnih površina....................................................151
Tab. BR-4. Preporučeni dodaci za ravnu obradu brušenjem.....................................................151
Tab. BR-5 Preporučene brzine rezanja i brzine obratka pri brušenju tocilom
od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom.....................................................152
Tab. BR-6. Odnos srednje sile prodiranja prema srednjoj sili rezanja na obimu tocila............152
Tab. BR-7. Preporučene vrednosti dubine rezanja pri brušenju................................................152
Tab. BR-8. Vrednosti konstante C za proračun brzine obratka pri brušenju.............................153
Tab. BR-9. Preporuke za određivanje aksijalnog i bočnog pomaka pri brušenju.....................153
OBRADA PROVLAČENJEM
Tab. P-1. Preporučene brzine rezanja i dubina rezanja pri provlačenju....................................154
Tab. P-2. Preporučene vrednosti specifičnog otpora rezanja k
v
pri provlačenju......................154
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
132
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica O-1. Orijentacione vrednosti modula elastičnosti i specifične mase
materijala obratka
Materijal
obratka
Modul elastičnosti
E (N/m
2
)
Specifična masa materijala
ρ m (kg/m
3
)
Čelik 210⋅ 10
9
7,85⋅ 10
3
Liveno gvožđe 100⋅ 10
9
7,4⋅ 10
3
Bronza 120⋅ 10
9
8,2⋅ 10
3
Mesing 110⋅ 10
9
8,85⋅ 10
3
Aluminijum 70⋅ 10
9
2,65⋅ 10
3
Tablica S-1. Preporučeni dodaci za grubu uzdužnu obradu na strugu - δ
1
(mm)
Dužina
obrade
l (mm)
Prečnik obratka D (mm)
do 10 10÷ 18 18÷ 30 30÷ 50 50÷ 80 80÷ 120
120÷ 18
0
180÷ 26
0
260÷ 36
0
iz. 360
do 100 1,0 1,0 1,2 1,2 1,4 1,6 1,8 2,0 2,2 2,4
100÷ 250 1,2 1,2 1,4 1,4 1,6 1,8 2,0 2,2 2,4 2,6
250÷ 400 1,4 1,6 1,6 1,8 2,0 2,2 2,4 2,6 2,8 3,0
400÷ 630 1,6 1,8 1,8 2,0 2,2 2,4 2,6 2,8 3,0 3,2
630÷ 1000 - 2,2 2,4 2,6 2,8 3,0 3,0 3,2 3,4 3,8
1000÷ 160
0
- - 3,0 3,0 3,2 3,4 3,6 3,8 4,0 4,2
iznad 1600 - - - 3,8 4,0 4,2 4,4 4,6 4,8 5
Tablica S-2. Preporučeni dodaci za finu uzdužnu obradu na strugu - δ
2
(mm)
Dužina
obrade
l (mm)
Prečnik obratka D (mm)
do 10 10÷ 18 18÷ 30 30÷ 50 50÷ 80 80÷ 120
120÷ 18
0
180÷ 26
0
260÷ 36
0
iz. 360
do 100
0,7 0,7 0,8 0,9 1,0 1,1 1,1 1,2 1,3 1,5
100÷ 250 0,8 0,8 0,9 0,9 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5
250÷ 400 0,8 0,9 0,9 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6
400÷ 630 0,9 1,0 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7
630÷ 1000 - 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,5 1,6 1,7 1,9
1000÷ 160
0
- - 1,5 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 2,0 2,1
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
133
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
iznad 1600 - - - 1,9 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
134
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-3. Preporučeni dodaci za grubu i finu unutrašnju obradu na strugu - δ
1
i
δ
2
(mm)
Prečnik gotovog
otvora d (mm)
Dužina obrade l (mm)
do 63 63÷ 100 100÷ 160 160÷ 250 250÷ 400 iznad 400
δ 1 - grubo struganje
do 18 1,4 1,5 - - - -
18÷ 50
1,6 1,6 1,8 2,0 - -
50÷ 80
1,8 1,8 2,0 2,2 2,4 -
80÷ 120
2,2 2,2 2,2 2,4 2,6 2,8
120÷ 180
2,6 2,6 2,8 2,8 3,0 3,2
180÷ 260
3,0 3,0 3,2 3,2 3,4 3,6
iznad 260 3,2 3,2 3,4 3,4 3,6 3,8
δ 2 – fino struganje
do 18 0,9 1,0 - - - -
18÷ 50
1,1 1,1 1,2 1,2 - -
50÷ 80
1,2 1,2 1,3 1,3 1,4 -
80÷ 120
1,3 1,3 1,3 1,4 1,5 1,6
120÷ 180
1,4 1,4 1,5 1,5 1,6 1,7
180÷ 260
1,5 1,5 1,6 1,6 1,7 1,8
iznad 260 1,6 1,6 1,7 1,7 1,8 1,9
Tablica S-4. Preporučeni dodaci za grubu i finu poprečnu obradu na strugu - δ
1
i
δ
2
(mm)
Završna dužina
obratka l (mm)
Prečnik obratka D (mm)
do 18
18÷ 50 50÷ 120 120÷ 260
iznad 260
δ 1 - grubo struganje
do 18 0,9 1,0 1,1 - -
18÷ 50 1,1 1,2 1,3 1,5 -
50÷ 120 1,4 1,5 1,6 1,8 1,9
120÷ 260 1,8 1,9 2,0 2.1 2,3
260÷ 500 2,4 2,5 2,6 2,7 2,9
iznad 500 2,7 2,8 2,9 3,0 3,2
δ 2 – fino struganje
do 18 0,6 0,7 0,8 - -
18÷ 50 0,7 0,8 0,9 0,9 -
50÷ 120 0,9 0,9 1,0 1,0 1,1
120÷ 260 1,0 1,1 1,1 1,2 1,3
260÷ 500 1,2 1,3 1,3 1,4 1,5
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
135
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
iznad 500 1,4 1,4 1,5 1,5 1,6
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
136
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-5.Popravni koeficijent ξ
κ
za proračun brzine rezanja v za razne
vrednosti
napadnih uglova sečiva alata κ
Napadni ugao sečiva alata κ°
20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90
1,27 1,22 1,17 1,11 1,05 1,00 0,95 0,90 0,86 0,82 0,79 0,77 0,75 0,74 0,74
Tablica S-6. Popravni koeficijent ξ
m
za proračun brzine rezanja v za razne alatne
materijale
Materijal obratka
Materijal alata
Nelegirani alatni čelik Brzorezni čelik Tvrdi metal
Čelik 0,25 1 4÷ 8
Liveno gvožđe 0,30 1 5 i više
Tablica S-7. Vrednosti C
v
, x i y za proračun brzine rezanja
T m
y x
v
s a
C
v ξ ξ ξ
κ
⋅ ⋅ ⋅

· (m/s)
Materijal a > 1 mm a ≤ 1 mm
obratka
Cv x, y Cv x, y Cv x, y Cv x, y
Ugljenični čelik
s ≥ 0,4 mm/o s = 0,2÷ 0,4 mm/o s = 0,2÷ 0,4 mm/o s = 0,1÷ 0,2 mm/o
Rm = 45⋅ 10
7
N/m
2
0,001610
x=0,26
y=0,66
0,016841
x=0,26
y=0,36
0,029266
x=0,18
y=0,36
0,068524
x=0,18
y=0,26
Rm = 60⋅ 10
7
N/m
2
0,001046 0,010928 0,018991 0,044513
Rm = 70⋅ 10
7
N/m
2
0,000828 0,008673 0,015073 0,035339
Hrom-nikl čelik
Rm = 70⋅ 10
7
N/m
2
s ≥ 0,4 mm/o s = 0,2÷ 0,4 mm/o s = 0,2÷ 0,4 mm/o s = 0,1÷ 0,2 mm/o
0,000937
x=0,24
y=0,63
0,009069
x=0,24
y=0,34
0,015758
x=0,16
y=0,34
0,036911
x=0,16
y=0,24
Liveno gvožđe
HB = 160
s ≥ 0,72 mm/o s < 0,72 mm/o
- -
0,010395
x=0,16
y=0,38
0,014336
x=0,20
y=0,30
Bronza
Rm=(20÷ 30)⋅ 10
7
N/m
2
s ≥ 0,72 mm/o s < 0,72 mm/o s = 0,2÷ 0,4 mm/o s = 0,1÷ 0,2 mm/o
0,001100
x=0,40
y=0,60
0,002404
x=0,40
y=0,50
0,020017
x=0,16
y=0,42
0,005646
x=0,40
y=0,40
Aluminijum
HB = 80÷ 100
s ≥ 0,72 mm/o s < 0,72 mm/o
-
s = 0,1÷ 0,2 mm/o
0,003033
x=0,40
y=0,60
0,006651
x=0,40
y=0,50
0,015592
x=0,40
y=0,40
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
137
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Napomena: Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja v za razne vrednosti postojanosti alata T određuje se
na osnovu jednačine
z
T
T
3600
· ξ ; z = 6÷ 9 (manje vrednosti za čelik, a veće za liveno gvožđe).
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
138
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-8. Vrednosti C
v
, x, y i m za proračun brzine rezanja
T mrp
y x m
v
s a T
C
v ξ ξ ξ
κ
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅
· (m/s)
Materijal
obratka
Vrsta obrade
Materijal
alata
Koeficijenti Tt
Cv x y m (min)
Konstruktivni
ugljenični čelici,
legirani čelici i
čelični liv
Rm · 75 ⋅ 10
7
N/m
2
Spoljašnje
uzdužno
struganje
s ≤ 0,3
TM P25
0,9197
0,15
0,2
0,2 60 s ≤ 0,75 0,2713 0,35
s > 0,75 0,1324 0,45
a ≤ s
TM P10 0,4543
0,3 0,15
0,18 45
a > s 0,15 0,3
s ≤ 0,25

0,0443
0,25
0,33
0,125 60
s > 0,25 0,0029 0,66
s

0
,
3
a ≤ 2
KP
0,4830 0,19 0,37 0,24
60
a > 2 16,539
0,08
0,02
0,24
s ·
0,3÷ 0,7
a ≤ 7
10,321 0,08
Odsecanje
- TM P25 0,0071 0 0,8 0,2
60
- BČ 0,0115 0 0,66 0,25
Fazonsko
struganje
- BČ 0,0409 0 0,5 0,3 120
Liveno gvožđe
HB · 190
Spoljšnje
uzdužno
struganje
s ≤ 0,4
K20
0,9837
0,15
0,2
0,2 60
s > 0,4 0,2056 0,4
a ≤ s
0,2693
0,4 0,2
0,28 30
a > s 0,2 0,4
s ≤ 0,5 KP 9,5407 0,2 0,2 0,43
60
Odsecanje
- TM K20 0,1634 0 0,4 0,2
- BČ 0,0437 0 0,4 0,15
Liveno gvožđe
HB · 150
Spoljšnje
uzdužno
struganje
a < 2
s ≤ 0,4 TM K35
2,1308
0,15
0,2
0,2
60
a ≥ 2 0,1288 0,45
Odsecanje -

0,0689 0 0,5 0,25
Obojeni metali i
njihove legure
HB · 100÷ 140
Spoljašnje
uzdužno
struganje
s ≤ 0,2 0,7856
0,12
0,25
0,23 60
s > 0,2 0,0950 0,5
Napomena: Vrednosti pomaka date su u (mm/o), a dubine rezanja u (mm).
Popravni koeficijent za materijal obratka je:

m
mrp
R
7
10 75 ⋅
· ξ - za čelike ;
25 , 1
190

,
`

.
|
·
HB
mrp
ξ - za liveno gvožđe.
Za date postojanosti T koje se razlikuju od vrednosti u ovoj tablici, brzina rezanja se koriguje sa
koeficijentom
z
t
T
T
T
· ξ
; z = 7÷ 12 (alat od BČ), z = 2÷ 6 (alat od TM), z = 1,5÷ 3 (alat od KP).
Koristiti manje vrednosti za z pri obradi čelika, a veće pri obradi livenog gvožđa.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
139
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-9. Preporučene vrednosti pomaka s za grubo struganje noževima od BČ
i TM
Prečnik
obratka
D (mm)
Presek
drške
noža
(mmxmm)
Materijal obratka
Čelik i čelični liv Liveno gvožđe i obojeni metali
Pomak s (mm/o) pri dubini rezanja a (mm)
do 3 3÷ 5 5÷ 8 8÷ 12 iz. 12 do 3 3÷ 5 5÷ 8 8÷ 12 iz. 12
do 20
16 x 25
25 x 25
0,3÷ 0,
4
- - - - - - - - -
20÷ 40
16 x 25
25 x 25
0,4÷ 0,
5
0,3÷ 0,
4
- - -
0,4÷ 0,
5
- - - -
40÷ 60
16 x 25
25 x 40
0,5÷ 0,
9
0,4÷ 0,
8
0,3÷ 0,
7
- -
0,6÷ 0,
9
0,5÷ 0,
8
0,4÷ 0,
7
- -
60÷ 100
16 x 25
25 x 40
0,6÷ 1,
2
0,5÷ 1,
1
0,5÷ 0,
9
0,4÷ 0,
8
-
0,8÷ 1,
4
0,7÷ 1,
2
0,6÷ 1,
0
0,5÷ 0,
9
-
100÷ 200
16 x 25
25 x 40
0,8÷ 1,
3
0,7÷ 1,
2
0,6÷ 1,
0
0,5÷ 0,
9
-
1,0÷ 1,
5
0,9÷ 1,
4
0,8÷ 1,
1
0,6÷ 0,
8
-
200÷ 400
20 x 30
40 x 60
1,1÷ 1,
4
1,0÷ 1,
3
0,7÷ 1,
2
0,6÷ 1,
2
0,4÷ 1,
1
1,3÷ 1,
6
1,2÷ 1,
5
1,0÷ 1,
3
0,8÷ 1,
0
0,7÷ 0,
9
400÷ 600
20 x 30
40 x 60
1,2÷ 1,
5
1,0÷ 1,
4
0,8÷ 1,
3
0,6÷ 1,
3
0,4÷ 1,
2
1,5÷ 1,
8
1,2÷ 1,
6
1,0÷ 1,
4
0,9÷ 1,
2
0,8÷ 1,
0
600÷ 1000
25 x 40
40 x 60
1,2÷ 1,
8
1,1÷ 1,
5
0,9÷ 1,
4
0,8÷ 1,
4
0,7÷ 1,
3
1,5÷ 2,
0
1,3÷ 1,
8
1,0÷ 1,
4
1,0÷ 1,
3
0,9÷ 1,
2
iz. 1000
30 x 45
40 x 60
1,3÷ 2,
0
1,3÷ 1,
8
1,2÷ 1,
6
1,1÷ 1,
5
1,0÷ 1,
5
1,6÷ 2,
4
1,6÷ 2,
0
1,4÷ 1,
8
1,3÷ 1,
7
1,2÷ 1,
7
Napomena: Tablične vrednosti pomaka proveriti s obzirom na koeficijent vitkosti strugotine g = a/s.
Preporučene vrednosti koeficijenta vitkosti strugotine g = 5÷ 10 za uzdužno struganje i g = 5÷ 20 za
poprečno struganje.
Tablica S-10. Preporučene vrednosti pomaka s za fino struganje noževima od BČ i
TM
Klasa kvaliteta
površine
Materijal obratka
Pomak s (mm/o) pri radijusu vrha noža r (mm)
r = 0,5 r = 1,0 r = 1,5 r = 2,0
N9
Čelik 0,4÷ 0,55 0,55÷ 0,65 0,65÷ 0,70 0,65÷ 0,70
Liv. gvožđe i obojeni metal 0,25÷ 0,40 0,40÷ 0,50 0,50 0,50
N8
Čelik 0,20÷ 0,30 0,30÷ 0,45 0,35÷ 0,50 0,35÷ 0,50
Liv. gvožđe i obojeni metal 0,15÷ 0,25 0,20÷ 0,40 0,30÷ 0,50 0,35÷ 0,50
N7
Čelik 0,11÷ 0,18 0,14÷ 0,24 0,16÷ 0,28 0,18÷ 0,32
Liv. gvožđe i obojeni metal 0,10÷ 0,15 0,12÷ 0,20 0,15÷ 0,30 0,20÷ 0,35
Napomena: Preporučeni pomak proveriti s obzirom na geometrijsku hrapavost r R s
a
⋅ ⋅ ≤ 32
Tablica S-11. Standardni preseci drški strugarskih noževa
Kvadratni presek (mmxmm) Pravougaoni presek (mmxmm)
6 x 6 -
8 x 8 -
10 x 10 10 x 16
12 x 12 12 x 20
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
140
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
16 x 16 16 x 25
20 x 20 20 x 32
25 x 25 25 x 40
32 x 32 32 x 50
40 x 40 -
Tablica S-12. Preporučene vrednosti σ
doz
, e i f za određivanje pomaka s obzirom
na otpornost drške
strugarskog noža zadatog preseka 1
1
0
y
x
k
doz
a C C
s
⋅ ⋅

σ
(m/o)
Alat
Dozvoljeno naprezanje materijala drške noža
pri savijanju σdoz (N/m
2
)
Integralni nož od BČ
(22÷ 25)⋅ 10
7
Nož sa pločicom od BČ ili TM sa drškom od CČ
(20÷ 22)⋅ 10
7
Napomena: Za uzdužno spoljašnje struganje je:
e b
f e f
C
o

− ⋅ ⋅ + ⋅
·
2
4 , 0 4 , 2 6
,
b
h
e · ,
h
l
f
n
· . Za druge
vrste struganja izrazi za C0 se mogu naći u literaturi [4]. Vrednosti veličina e i f se obično kreću
između 1÷ 1,6.
Tablica S-13. Vrednosti C
k
, x
1
i y
1
za proračun glavne sile (otpora) rezanja
1 1
y x
k v
s a C F ⋅ ⋅ · (N)
Materijal obratka
Ck
Liveno gvožđe
Konstruktivni
čelik
Hrom-nikl
čelik
Hrom čelik Bronza Mesing Al-legure
HB
Rm ⋅ 10
7
(N/m
2
)
HB
140 180 200 45 60 70 50 70 45 70
20
÷
30
30
÷
38
22
÷
36
36
÷
48
60
÷
80
80
÷
100
1,459 1,67 1,778 3,37 3,669 3,95 3,82 4,356 3,69 4,356 1,22 1,52 1,50 1,82 0,98 1,48
x1 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0
y1 0,73 0,78 0,78 0,78 0,73 0,78 0,80
Napomena: Vrednosti Ck se množe sa 10
8
.
Tablica S-14. Vrednosti C
k
, x
1
i y
1
za proračun sile prodiranja i sile pomoćnog
kretanja
1 1
y x
k s p
s a C F ⋅ ⋅ · (N)
Materijal obratka
Liveno gvožđe Konstruktivni čelik Hrom-nikl čelik Hrom čelik
HB
Rm ⋅ 10
7
(N/m
2
)
140 180 200 45 60 70 50 70 45 70
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
141
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Fp
Ck 0,8918 1,1191 1,2327 0,6295 0,7950 0,9005 0,7519 0,9880 0,6907 0,9880
x1 0,9 0,9 0,9 0,9
y1 0,75 0,75 0,75 0,75
Fs
Ck 0,7675 0,9595 1,0467 0,3847 0,481 0,5508 0,4634 0,6030 0,4197 0,6030
x1 1,10 1,10 1,10 1,10
y1 0,65 0,55 0,55 0,55
Napomena: Vrednosti Ck se množe sa 10
8
.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
142
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-15. Vrednosti C
k
i ε
k
za proračun specifičnog otpora rezanja
k
A
C
k
k
v
ε
·

(N/m
2
)
Materijal obratka Ck ε k
Liveno gvožđe
1,448⋅ 10
8
7,4
Ugljenični čelik
1,936⋅ 10
8
6,1
Hrom-nikl čelik
6,263⋅ 10
8
10,4
Čelični liv
2,196⋅ 10
8
6,7
Bronza
0,248⋅ 10
8
4
Mesing
0,900⋅ 10
8
6,8
Aluminijum
1,920⋅ 10
8
8
Tablica S-16. Pregled elemenata režućeg sloja b i h za najvažnije postupke obrade
rezanjem
Postupak
obrade
Širina režućeg sloja b Debljina režućeg sloja h Napomena
Struganje i
rendisanje
κ sin
a
b · h s · ⋅ sinκ
a - dubina rezanja
s - pomak
κ - napadni ugao sečiva alata
Bušenje
2
sin 2
ϕ

·
D
b

2
sin
2
ϕ s
h ·
s - pomak
D - prečnik burgije
ϕ - ugao vrha burgije
Čeono
glodanje
κ sin
a
b ·
m m
s h ϕ κ cos sin
1
⋅ ⋅ ·
i s
i s
m
ϕ ϕ
ϕ ϕ
ϕ
+
+
·
sin sin
cos
a - dubina rezanja
s1 - pomak po jednom zubu
κ - napadni ugao sečiva alata
φi - ugao zahvata koji odgovara
istosmernom. glodanju
φs - ugao zahvata koji odgovara
suprotnosmernom. glodanju
Obimno
glodanje
♣)
b B ·
D
a
s h
m
⋅ ·
1
a - dubina rezanja
s1 - pomak po jednom zubu
B - širina glodanja
D - prečnik glodala
Brušenje –
kružno
b = sa
a
v
v
h
t
p
m
·
vp - brzina pomoćnog kretanja
vt - brzina tocila
a - dubina rezanja
sa - aksijalni pomak tocila
Provlačenje b = O h = a
O - obim konture
a - dubina rezanja
♣)
Važi za glodala sa pravim i sa zavojnim zubima.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
143
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-17. Vrednosti k
i1.1
i 1-m
i
za proračun glavne sile rezanja F
v
, sile
prodiranja F
p
i sile pomoćnog
kretanja F
s
na osnovu Kienzle-ove jednačine
1 . 1
1
i
m
i
k h b F
i
⋅ ⋅ ·

, (i = v,p,s)
R.
br.
Materijal obratka
Rm⋅ 10
6
(N/m
2
)
HV 10
Specifične sile rezanja (N/mm
2
)
po JUS-u po DIN-u kv1.1 1-mv kp1.1 1-mp ks1.1 1-ms
1. Č1220 C15G 373 108 1481 0,7184 266 0,2029 333 0,0005
2. Č1430 C35N 550 160 1516 0,7349 259 0,4648 321 0,1993
3. Č0545 St50-2 559 168 1499 0,7078 274 0,5089 351 0,2987
4. Č0745 St70-2 824 239 1595 0,6781 152 0,0994 228 0,0714
5. Č1531 Ck45N 713 199 1427 0,7715 198 0,5426 232 0,2319
6. Č1731 Ck60N 775 221 1686 0,7842 259 0,5870 285 0,2775
7. Č3130 40Mn4G 618 183 1602 0,7399 290 0,6161 343 0,2909
8. Č3230 37MnSi5G 676 196 1581 0,7532 259 0,5870 317 0,3113
9. Č5420 15NiCr6 G 589 180 1482 0,7403 274 0,5089 340 0,2997
10. Č5421 18CrNi8 G 578 181 1446 0,7328 257 0,5273 351 0,3437
11. Č5432 30CrNiMo8 G 707 210 1493 0,7477 255 0,5657 355 0,3844
12. Č5431 34CrNiMo6 G 834 250 1571 0,7800 233 0,5371 300 0,3233
13. Č4130 34Cr4 G 559 150 1569 0,7939 317 0,6925 366 0,4165
14. Č4131 41Cr4 G 618 173 1588 0,7763 231 0,4797 334 0,2828
15. Č4320 16MnCr5 N 500 150 1411 0,6995 312 0,5004 406 0,3652
16. Č4321 20MnCr5 N 588 183 1464 0,7413 300 0,5833 356 0,2433
17. Č4731 34CrMo4 G 628 193 1552 0,7192 237 0,3715 337 0,3190
18. Č4732 42CrMo4 G 568 170 1563 0,7442 271 0,5239 374 0,3295
19. Č4720 15CrMo5 G 500 150 1437 0,7161 300 0,5833 391 0,3748
20. Č7420 20MoCr4 BG 530 162 1566 0,7683 290 0,4770 394 0,2864
21. Č4734 30CrMoV9 G 657 214 1526 0,7614 229 0,4599 357 0,3609
22. Č4830 50CrV4 G 667 197 1584 0,7310 315 0,6106 317 0,2345
23. Č4734 31CrMoV9 G 687 208 1490 0,7470 248 0,4953 321 0,2946
24. Č1431 Ck35 V 622 185 1527 0,7150 291 0,4644 344 0,2535
25. Č1631 Ck53 705 204 1584 0,7619 362 0,5947 355 0,3586
26. Č5741 55NiCrMoVV 1141 340 1595 0,7087 198 0,3422 269 0,2135
27. Č4146 100Cr6 G 624 202 1726 0,7162 362 0,4702 318 0,1368
28. SL 30 GG 30 - 206 899 0,5862 164 0,2989 170 0,0867
Napomena: Ovi podaci su dobijeni pri struganju i sledećim uslovima ispitivanja:
• Materijal alata TM – P 10 (za SL 30 K 10),
• Brzina rezanja v = 100 m/min;
• Rezna geometrija alata: α = 5°, γ = 6°, ε = 90°, κ = 70°, λ = 0°, r = 0,8 mm;
• Opseg debljina režućeg sloja h = 0,1÷1,6 mm.
Skraćenice: N-normalno žaren, G-meko žaren, V-poboljšan, BG-termički obrađen na feritno-perlitnu
strukturu.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
144
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica S-18. Pregled korektivnih faktora za proračun komponenti sila/otpora
rezanja prema Kienzle-ovoj jednačini

⋅ ⋅ ⋅ ·

j i
m
i
k k h b F
v
1 . 1
1

SILE–
–OTPORI
REZANJA
Korektivni faktori za D (mm); v (m/min); VB (mm); γ, λ, α, κ (°)
kop
♣)
kva
♥)
kh kγ kλ kα kκ
Fv
D
1
05 , 1 +

,
`

.
|
v
z
v
100 1+ζ·VB
ζ=0,2÷0,5
100
5 , 1 106 γ −
100
5 , 1 100 λ −


Fs

35 , 0
100

,
`

.
|
v
1+ ζ ·VB
ζ=1,0÷2,5
100
5 106 γ −
100
105 α −
° 70 sin
sin κ
Fp


1+ ζ ·VB
ζ=1,2÷3,0
100
4 106 γ −
100
10 100 λ −
° 70 cos
cos κ
Napomena:

zv = 0,143 za v = 20-100 m/min; zv = 0,071 za v > 100 m/min.
♣)
Odnosi se na unutrašnju obradu struganjem.
♥)
Pošto su materijal alata i brzina rezanja međusobno povezane veličine, to su korektivni faktori za
ove dve veličine objedinjeni tako da je: kva = kv· ka.
Tablica BU-1. Preporučene vrednosti pomaka pri bušenju
Materijal obratka
Prečnik burgije
D (mm)
Pomak
s (mm/o)
Čelik do Rm = 50⋅ 10
7
N/m
2
1÷ 10 0,05÷ 0,18
Čelik do Rm = 50⋅ 10
7
N/m
2
10÷ 25 0,18÷ 0,25
Čelik Rm = (60÷ 70)⋅ 10
7
N/m
2
1÷ 10 0,05÷ 0,18
Čelik Rm = (60÷ 70)⋅ 10
7
N/m
2
10÷ 25 0,18÷ 0,25
Čelik Rm = (80÷ 90)⋅ 10
7
N/m
2
1÷ 10 0,03÷ 0,12
Čelik Rm = (80÷ 90)⋅ 10
7
N/m
2
10÷ 25 0,12÷ 0,25
Liveno gvožđe HB ≤ 180 1÷ 10 0,025÷ 0,27
Liveno gvožđe HB ≤ 180 10÷ 25 0,27÷ 0,45
Liveno gvožđe HB > 180 1÷ 10 0,01÷ 0,17
Liveno gvožđe HB > 180 10÷ 25 0,17÷ 0,30
Napomena:
( )
s x s s
x
D
∆ ⋅ + ·
min
;
( )
min max
min max
1
D D
s s
s
mm D


· ∆
·
;
min
D D x
x
− ·
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
145
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica BU-2. Vrednosti C
v
, x
0
, y
0
i m za proračun brzine rezanja
0
0
0
y m
x
v
s T
D C
v

⋅ ⋅
·
µ

(m/s)
Materijal obratka Cv x0 y0
M
Ugljenični čelik
Rm = 45⋅ 10
7
N/m
2
0,21028
0,4 0,5 0,2
Rm = 55⋅ 10
7
N/m
2
0,17618
Rm = 65⋅ 10
7
N/m
2
0,15155
Rm = 75⋅ 10
7
N/m
2
0,13450
Hrom-nikl čelik
Rm = 65⋅ 10
7
N/m
2
0,11935
0,4 0,5 0,2
Rm = 75⋅ 10
7
N/m
2
0,10609
Rm = 85⋅ 10
7
N/m
2
0,09472
Rm = 95⋅ 10
7
N/m
2
0,08525
Liveno gvožđe
HB = 170 0,14206
0,25 0,4 0,125 HB = 190 0,12035
HB = 210 0,10359
Bronza
HB = 100÷ 140
0,08025 0,25 0,55 0,12
Aluminijum
Rm = 30⋅ 10
7
N/m
2
016667
0,25 0,55 0,12
Rm = (30÷ 50)⋅ 10
7
N/m
2
0,12551
Napomena:
( )
m
m y m
m x
v
s L
D C
v


,
`

.
|
⋅ ⋅
⋅ ⋅
·
1
1
0
0
0
π
µ
, gde je L postojanost burgije data u (m).
Tablica BU-3. Vrednosti µ
0
za l/D > 2,5
l/D µ 0
do 2,5 1,0
3÷ 4 0,9÷ 0,8
4÷ 5 0,8÷ 0,7
5÷ 6 0,7÷ 0,65
6÷ 8 0,65÷ 0,6
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
146
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
8÷ 10 0,6÷ 0,5
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
147
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica BU-4. Vrednosti C
m
i C
F
za proračun obrtnog momenta i sile pomoćnog
kretanja pri bušenju
y x
M
s D C M ⋅ ⋅ · (Nm) ;
1 1
y x
F s
s D C F ⋅ ⋅ · (N)
Materijal obratka CM CF
Ugljenični čelik
Rm = 45⋅ 10
7
N/m
2
59,139854⋅ 10
6
70,395332⋅ 10
6
Rm = 55⋅ 10
7
N/m
2
67,764416⋅ 10
6
81,510385⋅ 10
6
Rm = 65⋅ 10
7
N/m
2
76,388978⋅ 10
6
98,860443⋅ 10
6
Rm = 75⋅ 10
7
N/m
2
85,013540⋅ 10
6
103,740489⋅ 10
6
Hrom-nikl čelik
Rm = 65⋅ 10
7
N/m
2
85,013540⋅ 10
6
103,740489⋅ 10
6
Rm = 75⋅ 10
7
N/m
2
93,638102⋅ 10
6
116,090548⋅ 10
6
Rm = 85⋅ 10
7
N/m
2
103,494748⋅ 10
6
127,205600⋅ 10
6
Hrom čelik
Rm = 65⋅ 10
7
N/m
2
85,013540⋅ 10
6
103,740489⋅ 10
6
Rm = 85⋅ 10
7
N/m
2
103,494745⋅ 10
6
127,205600⋅ 10
6
Liveno gvožđe
HB = 170
26,552625⋅ 10
6
142,921314⋅ 10
6
HB = 190
29,022637⋅ 10
6
154,010037⋅ 10
6
HB = 210
30,875145⋅ 10
6
163,866679⋅ 10
6
Napomena: za sve čelike je x=2; y=0,8; x1=1 i y1=0,7; dok je za liveno gvožđe x=1,9; y=0,8; x1=1 i y1=0,8.
Tablica G-1. Dodaci za grubu i finu obradu glodanjem - δ
1
i δ
2
(mm)
Završna
debljina
obratka
H (mm)
Širina obratka B ≤ 200 mm Širina obratka B > 200 mm
Dužina obratka L (mm)
do 100 100÷ 25
0
250÷ 40
0
400÷ 63
0
iz. 630 do 100 100÷ 25
0
250÷ 40
0
400÷ 63
0
iz. 630
δ 1 - grubo glodanje
do 18 1,9 2,4 - - - 2,2 2,7 - - -
18÷ 30 1,9 2,5 3,0 - - 2,2 2,7 3,2 - -
30÷ 50 2,0 2,5 3,1 3,9 - 2,2 2,8 3,3 4,1 -
iznad 50 2,1 2,6 3,2 4,0 5,3 2,4 2,9 3,4 4,2 5,6
δ 2 - fino glodanje
do 18 1,0 1,1 - - - 1,2 1,3 - - -
18÷ 30 1,0 1,1 1,2 - - 1,2 1,3 1,4 - -
30÷ 50 1,1 1,2 1,3 1,4 - 1,3 1,4 1,5 1,6 -
iznad 50 1,1 1,2 1,3 1,4 1,8 1,3 1,4 1,5 1,6 1.9
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
148
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica G-2. Preporučene vrednosti pomaka po zubu za grubo glodanje
Materijal obratka
Pomak po zubu s1 (mm/z)
Valjčasta i
valjčasto-
čeona glodala
Koturasta
glodala
Vretenasta
glodala
∅10÷∅ 40
Profilna glodala
sa leđno
struganim zubima
Glave za
glodanje sa
umetnutim
zubima od TM
Čelik Rm ≤ 60⋅ 10
7
N/m
2
0,1÷ 0,2 0,06÷ 0,08 0,016÷ 0,08 0,04÷ 0,06 0,1÷ 0,28
Čelik Rm ≤ 80⋅ 10
7
N/m
2
0,08÷ 0,16 0,05÷ 0,06 0,012÷ 0,04 0,03÷ 0,05 0,1÷ 0,25
Čelik Rm ≤ 110⋅ 10
7
N/m
2
0,05÷ 0,1 0,04÷ 0,05 0,01÷ 0,04 0,02÷ 0,04 0,1÷ 0,2
Liveno gvožđe HB≤ 180 0,16÷ 0,25 0,07÷ 0,1 0,02÷ 0,1 0,05÷ 0,08 0,16÷ 0,36
Liveno gvožđe HB>180 0,1÷ 0,2 0,04÷ 0,06 0,012÷ 0,06 0,03÷ 0,08 0,1÷ 0,25
Bakar
0,2÷ 0,25 0,08÷ 0,1 0,016÷ 0,07 0,05÷ 0,08 0,1÷ 0,2
Aluminijum
0,1÷ 0,2 0,05÷ 0,08 0,016÷ 0,09 0,03÷ 0,07 0,08÷ 0,25
Napomena: Gornju granicu pomaka po zubu uzimati za grubu obradu, a donju za finu obradu
Tablica G-3. Standardne dimenzije glodala (prečnik glodala D, dužina glodala l
g
i
prečnik otvora za vratilo d)
D (mm) 40 50 63 80 100 125 160
lg (mm)
20 25 32 36 40 50 63
32 40 50 63 70 80 100
50 63 70 80 90 110 125
70 80 90 100 110 140 160
d (mm) 16 22 27 32 40 50 63
Tablica G-4. Vrednosti C
v
, m, y, q, u, w, i za proračun brzine rezanja pri obimnom
glodanju
y w u q x m
i
v
s z b a T
D C
v
1
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

·
ω
(m/s)
Materijal
obratka
Liveno gvožđe Ugljenični čelik Hrom čelik Hrom-nikl čelik
HB
Rm⋅ 10
7
(N/m
2
) Rm⋅ 10
7
(N/m
2
) Rm⋅ 10
7
(N/m
2
)
150 200 230 40 50 60 70 55 75 55 80
Cv
0,0415 0,0311 0,0249 1,159 1,206 1,404 1,244 0,9732 0,8117 0,2825 0,1791
m 0,33 0,30 0,33 0,22
x 0,46 0,27 0,27 0,27
y 0,58 0,30 0,35 0,40
q 0,31 0,09 0,09 0,09
u 0,32 0,10 0,10 0,10
w 0,13 0,18 0,18 0,18
i 0,72 0,50 0,50 0,50
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
149
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica G-5. Vrednosti C
o
, y i k za proračun brzine rezanja pri čeonom glodanju
y
o
s
C
v
1
·
(m/s)
Materijal obratka Co y k
Čelik
Rm ≤ 100⋅ 10
7
N/m
2
Ugljenični čelik
C ≤ 0,6 %
2 , 0 06 , 0 43 , 1 184 , 0
176 , 0 10
10 866 , 136
b a R T
D k
m
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
0,4
1,0
Ugljenični čelik
C > 0,6 %
0,85
Legirani čelik 0,6÷ 0,65
Čelik
Rm > 100⋅ 10
7
N/m
2
Ugljenični čelik
C ≤ 0,6 %
2 , 0 06 , 0 43 , 1 27 , 0
176 , 0 10
10 493 , 341
b a R T
D k
m
⋅ ⋅ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
0,4
1,0
Ugljenični čelik
C > 0,6 %
0,85
Legirani čelik 0,6÷ 0,65
Liveno gvožđe HB ≤ 200
( )
7 , 0 28 , 0
25 , 0
52 , 369
HB T
VB


0,333 -
Liveno gvožđe HB >200
( )
3 28 , 0
25 , 0 6
10 9 , 73
HB T
VB

⋅ ⋅
0,333 -
Napomena: Širina pojasa habanja VB je za grubu obradu 1,5÷ 2, a finu obradu 0,4÷ 0,8 mm.
Tablica G-6. Vrednosti konstante C za proračun specifičnog otpora rezanja
26 , 0
1

⋅ · s C k
v
(N/m
2
)
Materijal obratka C
Čelik
545 , 0 6
10 125 , 3 HB ⋅ ⋅
Liveno gvožđe
760 , 0 6
10 915 , 3 HB ⋅ ⋅
Tablica BR-1. Preporučeni dodaci za spoljašnju kružnu obradu brušenjem - δ
3
(mm)
l (mm)
Prečnik obratka D (mm)
do 10 10÷ 18 18÷ 30 30÷ 50 50÷ 80 80÷ 120
120÷ 18
0
180÷ 26
0
260÷ 36
0
iz. 360
do 100 0,2÷ 0,3 0,2÷ 0,3 0,2÷ 0,3 0,2÷ 0,3 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,4 0,5 0,5
100÷ 250 0,2÷ 0,3 0,2÷ 0,3 0,3 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,5 0,5 0,5÷ 0,6
250÷ 400 0,2÷ 0,3 0,3 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,4÷ 0,5 0,5 0,5 0,6
400÷ 630 0,3÷ 0,6 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,4÷ 0,5 0,4÷ 0,5 0,4÷ 0,5 0,5÷ 0,6 0,6 0,6
630÷ 1000 - 0,3÷ 0,4 0,3÷ 0,4 0,4÷ 0,5 0,4÷ 0,5 0,4÷ 0,5 0,4÷ 0,6 0,6 0,6÷ 0,7 0,7
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
150
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
1000÷ 160
0
- - - 0,6 0,6÷ 0,7 0,6÷ 0,7 0,7 0,7÷ 0,8 0,7÷ 0,8 0,8
iz. 1600 - - - 0,7 0,7÷ 0,8 0,8 0,8 0,8÷ 0,9 0,9 0,9
Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti, a pri finom brušenju 20 %.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
151
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica BR-2. Preporučeni dodaci za unutrašnju obradu brušenjem - δ
3
(mm)
Prečnik gotovog
otvora d (mm)
Dužina obrade l (mm)
do 63 63÷ 100 100÷ 160 160÷ 250 250÷ 400 iznad 400
do 18 0,3 0,3 - - - -
18÷ 50
0,3 0,3 0,4 0,4 - -
50÷ 80
0,4 0,4 0,4 0,4 0,5 -
80÷ 120
0,4 0,4 0,4 0,5 0,5 0,6
120÷ 180
0,4 0,4 0,5 0,5 0,5 0,6
180÷ 260
0,5 0,5 0,5 0,5 0,6 0,6
260÷ 360
0,5 0,5 0,5 0,6 0,6 0,7
iznad 360 0,6 0,6 0,6 0,7 0,7 0,8
Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti, a pri finom brušenju 20 %.
Tablica BR-3. Preporučeni dodaci za brušenje bočnih površina - δ
3
(mm)
Završna dužina
obratka l (mm)
Prečnik obratka D (mm)
do 18
18÷ 50 50÷ 120 120÷ 260
iznad 260
do 18 0,3 0,3 0,3 - -
18÷ 50 0,3 0,3 0,4 0,4 -
50÷ 120 0,4 0,4 0,4 0,5 0,6
120÷ 260 0,5 0,5 0,5 0,5 0,6
260÷ 500 0,6 0,6 0,6 0,7 0,7
iznad 500 0,7 0,7 0,7 0,7 0,8
Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti, a pri finom brušenju 20 %.
Tablica BR-4. Preporučeni dodaci za ravnu obradu brušenjem - δ
3
(mm)
Završna
debljina
obratka
H (mm)
Širina obratka B ≤ 200 mm Širina obratka B > 200 mm
Dužina obratka L (mm)
do 100 100÷ 25
0
250÷ 40
0
400÷ 63
0
iz. 630 do 100 100÷ 25
0
250÷ 40
0
400÷ 63
0
iz. 630
do 18 0,3 0,4 - - - 0,3 0,4 - - -
18÷ 30 0,3 0,4 0,4 - - 0,4 0,4 0,5 - -
30÷ 50 0,4 0,4 0,5 0,6 - 0,4 0,4 0,5 0,6 -
iznad 50 0,4 0,5 0,6 0,6 0,8 0,5 0,5 0,6 0,7 0,8
Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti, a pri finom brušenju 20 %.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
152
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica BR-5 Preporučene brzine rezanja i brzine obratka pri brušenju tocilom od
korunda
sa keramičim vezivnim sredstom
Materijal obratka
i vrsta obrade
Brzina rezanja
vt (m/s)
Brzina obratka vp
(m/min)
Čelik i čelični liv:
kružna spoljašnja obrada 25÷ 35 12÷ 18 (grubo); 8÷ 14 (fino)
unutrašnja obrada 25 18÷ 25
ravna obrada 20÷ 35 6÷ 35
Liveno gvožđe:
kružna spoljašnja obrada 25 12÷ 15 (grubo); 9÷ 12 (fino)
unutrašnja obrada 25 21÷ 24
ravna obrada 20÷ 35 6÷ 35
Legure bakra:
kružna spoljašnja obrada 25÷ 35 18÷ 21 (grubo); 15÷ 18 (fino)
unutrašnja obrada 25 21÷ 27
ravna obrada 25 15÷ 45
Aluminijum i njegove legure:
kružna spoljašnja obrada 20 30÷ 40 (grubo); 24÷ 30 (fino)
unutrašnja obrada 20 30÷ 40
ravna obrada 20÷ 25 15÷ 45
Napomena: Za tocila od SiC birati donje preporučene vrednosti.
Tablica BR-6. Odnos srednje sile prodiranja prema srednjoj sili rezanja na obimu
tocila
Dubina rezanja
a (mm)
Odnos Fpm / Fvm pri aksijalnom pomaku sa (mm/o)
sa = 6 sa = 7,5 sa = 9,5 sa = 12 sa = 15
0,01 1,5 1,68 1,65 1,84 1,42
0,02 1,46 1,44 1,65 1,98 2,12
0,03 1,82 2,02 2,08 2,18 -
0,04 2,08 2,03 - - -
0,05 1,97 - - - -
Napomena:
65 , 0 6 6
10 68 , 16
m vm
A HB F ⋅ ⋅ ⋅ · (N); a s
v
v
A
a
t
p
m
⋅ ⋅ · (m
2
)
Tablica BR-7. Preporučene vrednosti dubine rezanja pri brušenju a (mm)
Vrsta obrade i materijal obratka Dubina rezanja a (mm)
Grubo kružno brušenje livenog gvožđa 0,08 ÷ 0,15
Grubo kružno brušenje čelika 0,02 ÷ 0,05
Fino kružno brušenje livenog gvožđa 0,02 ÷ 0,05
Fino kružno brušenje čelika 0,005 ÷ 0,01
Grubo ravno brušenje 0,05
Fino ravno brušenje 0,01
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
153
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Napomena: Kod kružnog brušenja manje vrednosti birati za unutrašnje brušenje i obrnuto, veće za spoljašnje brušenje.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
154
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica BR-8. Vrednosti konstante C za proračun brzine obratka pri brušenju
Materijal obratka
C
Nekaljeni čelik 0,0053÷ 0,0058
Kaljeni čelik 0,0030÷ 0,0038
Liveno gvožđe 0,0017÷ 0,0025
Bronza 0,0050÷ 0,0053
Napomena: Kružno spoljašnje brušenje
t p
t p
p
D D
) D D ( a
C
v

+ ⋅
·
Unutrašnje brušenje
t p
t p
p
D D
) D D ( a
C
v

− ⋅
·
Ravno brušenje
t
p
D
a
C
v ·
Tablica BR-9. Preporuke za određivanje aksijalnog i bočnog pomaka pri brušenju
Vrsta obrade
materijal obratka
Aksijalni pomak
sa (mm/o)
Bočni pomak
sb (mm/hod)
Gruba obrada livenog gvožđa
B ⋅
,
`

.
|
÷
5
4
4
3
-
Gruba obrada čelika
B ⋅
,
`

.
|
÷
4
3
3
2
-
Fina obrada
B ⋅
,
`

.
|
÷
3
1
4
1
-
Najfinija obrada
B ⋅
,
`

.
|
÷
5
1
10
1
-
Ravno brušenje
-
B ⋅
,
`

.
|
÷
20
1
2
1
Brušenje bez šiljaka
µ α π ⋅ ⋅ ⋅ tg D
p -
Napomena: B (mm) - širina tocila
α =1,5÷ 6
°
- ugao nagiba vodećeg tocila
µ = 0,88÷ 0,96 - koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
155
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
Tablica P-1. Preporučene brzine rezanja i dubina rezanja pri provlačenju
Brzina rezanja
v (m/min)
Dubina rezanja
a (mm)
Spoljašnje provlačenje: 6÷ 15 Gruba obrada: 0,1÷ 0,25
Unutrašnje provlačenje: 2÷ 10 Završna obrada: 0,02÷ 0,1
Tablica P-2. Preporučene vrednosti specifičnog otpora rezanja k
v
pri provlačenju
Materijal obratka kv (N/m
2
) kv =f (Rm) (N/m
2
)
Liveno gvožđe (60÷ 100)⋅ 10
7
(4,5÷ 6)⋅ Rm
Čelični liv (90÷ 120)⋅ 10
7
(4,5÷ 6)⋅ Rm
Meki čelik (110÷ 170)⋅ 10
7
(2,5÷ 3,2)⋅ Rm
Tvrđi čelik (160÷ 280)⋅ 10
7
(2,5÷ 3,2)⋅ Rm
Mesing (75÷ 120)⋅ 10
7
-
Bronza (50÷ 100)⋅ 10
7
-
Napomena: Date vrednosti specifičnog otpora rezanja množe se sa korektivnim faktorom specifičnosti
obrade provlačenja kp=1,1÷1,3
Manje vrednosti specifičnog otpora rezanja odnose se na veće površine preseka režućeg sloja.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU
156

Naziv udžbenika: Autori:

„TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM – – zbirka rešenih i zadataka za vežbu” Dr Dragoje Milikić, redovni profesor Dr Pavel Kovač, redovno profesor Dr Marin Gostimirović, docent Mr Srđan Uzelac, asistent Mr Milenko Sekulić, asistent Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu Dr Sava Sekulić, redovni profesor u penziji Fakultet tehničkih nauka u Novom Sadu Dr Dušan Vukelja, redovni profesor u penziji Mašinski fakultet u Kragujevcu Dr Janko Hodolič, redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu

Recenzenti:

Priprema za štampu: Kompjutersku obradu teksta i slika i kompletan prelom knjige uradili su sami autori Izdavač: Tiraž: Fotokopiranje: Samostalno izdanje autora kao privremeno rešenje do štampanja stalnog udžbenika 100 primeraka „LK-foto” Novi Sad, Rumenačka 101.

NAPOMENA: Ovaj materijal sačinjen je na osnovu podloga za vežbanje iz predmeta ”Proizvodne tehnologije I – obrada rezanjem” koje su autori stvarali tokom dugogodišnjeg rada. Materijal ima za cilj da pomogne studentima da lakše prate vežbe iz istoimenog predmeta, kao i za pripremu pismenog dela ispita. Za uspešno praćenje vežbi i rešavanje postavljenih zadataka, svaki student bi obavezno treba da koristi i knjigu Tehnologija obrade rezanjem – mašine, uređaji i postupci obrade koja je za potrebe studenata urađena na isti način kao i ova zbirka zadataka. Materijal je strogo internog karaktera i služiće isključivo studentima Mašinskog odseka Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu do izlaska iz štampe zbirke zadataka pod istim ovim nazivom, koja na Univerzitetu čeka štampanje od juna 1999. godine. SVA PRAVA ZADRŽANA. Nije dozvoljeno da ni jedan deo ove zbirke bude reprodukovan ili snimljen na bilo koji način i bilo kojim sredstvom, elektronskim ili mehaničkim, uključujući fotokopiranje, snimanje ili druge sisteme umnožavanja, bez izričite dozvole autora. Novi Sad, januara 2000. godine Autori

II

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

PREDGOVOR
TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM – zbirka rešenih i zadataka za vežbu nastala je kao logična dopuna knjige TEHNLOGIJA OBRADE REZANJEM – opšta i primenjena teorija rezanja. U njoj je iznet izbor karakterističnih primera proračuna režima rezanja i drugih parametara obrade na kojima je prikazana praktična primena teorije rezanja koja je detaljno obrađena u pomenutoj knjizi. U ovoj knjizi su dati karakteristični primeri rešenih zadataka i zadataka za vežbu za sve najvažnije postupke obrade rezanjem, odnosno za struganje, bušenje, glodanje, rendisanje, brušenje i provlačenje. Većina rešenih zadataka je ilustrovana odgovarajućim planom obrade sa položajem obratka i alata, kao i potrebnim kretanjima pri obradi, što samo po sebi doprinosi boljem razumevanju postavljenog problema. Za uspešno razumevanje rešenih zadataka i pravilno postavljanje i rešavanje datih zadataka za vežbu, moraju se, pored primenjene teorije rezanja, dobro poznavati i mašine alatke i njihove mogućnosti pri obradi rezanjem. U vezi toga studentima se preporučuje korišćenje privremenog izdanja knjige TEHNLOGIJA OBRADE REZANJEM – mašine, uređaji i postupci obrade. Ova knjiga je rezultat dugogodišnjeg radnog iskustva autora koji su brojnim generacijama studenata Mašinskog fakulteta, kasnije Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu, držali vežbe iz područja tehnologije obrade rezanjem, u okviru predmeta čiji su se nazivi i programi do sada više puta menjali. Zbog toga ova zbirka zadataka obuhvata nešto širu materiju nego što to predviđa trenutno važeći nastavni plan i program studija mašinske struke na FTN u Novom Sadu, kako bi ista mogla pokriti različite programe koji su do sada postojali ili će se možda pojaviti u narednom periodu.

Novi Sad, oktobra 2000. godine

Autori

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

III

078 Nove oznake su: zz.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ISPRAVKA UOČENIH GREŠAKA U KNJIZI STRANA 15 52 UOČENA GREŠKA U šestom redu odozgo stoji 120 min U izrazima za snagu pogonskog elektromotora mašine.2319 Grubo kružno brušenje čelika → 0.005÷0. 0.φi Oznaka C – korekt.05 Tablica BR-7→ vrednosti drugog i četvrtog reda se menjaju Fino kružno brušenje čelika → 0. 0..7715.78.5° i φ = φs .72 U izrazima za snagu pogonskog elektromotora i broj obrtaja alata stoje oznake: z´i F1m U izrazima stoje oznake: z´= .. kvm i zz = . faktor spec. F1m i ks U izrazu za snagu pogonskog elektromotora stoje oznake: F1m i z´. Tablica S-16. otpor rezanja stoje oznake: Fm i ksm U izrazima za apsorbovanu snagu. broj zuba u zahvatu i srednji spec. otpor rezanja soje oznake: F1m. srednju obimnu silu i srednji spec. Slika treba da stoji uz zadatak 5. pa je onda broj obrtaja alata n = 1.. umesto 6167 W Nove oznake su: zz i Fv1m Nove oznake su: zz = . broj zuba u zahvatu i spec. ksm i z´ = . → vrednosti u 5-tom redu se Nove vrednosti su: Č1531.. =2. provlačenja Nova oznaka je: Kp Slika klipnjače uz zadatak 4.78 uz dodatak: ⇒ usvaja se 4 zuba. kvm. 198.5426.. srednju obimnu silu i srednji spec. kao i φs = 26.52 uz Oznaka za srednju silu na obimu jednog zuba dodatak: ⇒ usvaja se 3 zuba. kvm i kvm. pa je onda P = 6533 W. srednju obimnu silu na jednom zubu. → treba: ugao zahvata Tabeli S-17.52 φi = 49. =3.1°..02÷0. otpor rezanja stoje oznake: Fm i ksm U izrazima za apsorbovanu snagu. Fv1m. → stoji: ugao vahvata Tablica S-16. menjaju 1427. 0.. 713. 199. glodala F1m i broj zuba u zahvatu z´= . ks. Fv1m i kv Nove oznake su: zz i Fv1m i nova vrednost snage 18202 W 64 65 66 71 73 74 125 130 144 145 152 Nove oznake su: Fv1m i zz = . kao i njena vrednost 15290 W ISPRAVKA 30 min Nove oznake su: Fvm i kvm 62 Nove oznake su: Fvm i kvm Nove oznake su: Fv1m.01 Tablica BR-7 za unutrašnje brušenje u Ista treba da glasi: napomeni stoji pogrešna formula: vp = C a ⋅ ( Dt − D p ) Dt ⋅ D p vp = C a ⋅( D p −D ) t 153 D p ⋅ Dt IV ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . =2. = 3. = 4. ks i ksm U izrazima za apsorbovanu snagu. Ck45N. F1m..72 uz dodatak: ⇒ usvaja se 5 zuba. = 4. 232.019 o/s umesto 1. otpor rezanja stoje oznake: z´..

......................................................................................................................2 2....XV 1.....................26 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU V .............................................................13 ZADATAK 2...............................................................9 ZADATAK 5.........................................................2 ZADATAK 2......................................................................12 2.....III SADRŽAJ............................................ VIŠESEČNI STRUGOVI.......................7 ZADATAK 4.............................................................................................................................................................................................................1 2.........................................................................................2........................................ OBRADA STRUGANJEM..........................................................4 ZADATAK 3........................................................................................................16 2........................................................19 ZADATAK 1................................................................................................................................ UNIVERZALNI STRUGOVI.................................................19 ZADATAK 2............................................................................................................................................................................V PREGLED KORIŠĆENIH OZNAKA........................................................................................................3............................................... REVOLVERSKI STRUGOVI......................................13 ZADATAK 1.............................................................1...................................................................................................................................................................................................................................24 ZADATAK 3............................................................................TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM SADRŽAJ PREDGOVOR.........................................................................................................................................................2 ZADATAK 1........................................... UVOD................................................................................................................................XI PREGLED KORIŠĆENIH SKRAĆENICA........................

........................................................................................... .....................................................................29 ZADATAK 4................31 ZADATAK 7...............................................................................................................................49 ZADATAK 5................................................................................................................................................................ JEDNOVRETENE BUŠILICE.................................................................................... ................................................................................ ZADACI ZA VEŽBANJE...................................................................................................... .... .............................................................................................................................................29 ZADATAK 5............................. ......................................................................49 ZADATAK 3.....................................................................................................28 ZADATAK 2.........................2.....................................................................................48 ZADATAK 1.............................32 ZADATAK 2....38 ZADATAK 3...................................43 ZADATAK 2.. ................................................................29 ZADATAK 3..................................4.............TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 2............... VIŠEVRETENE BUŠILICE........................49 ZADATAK 4................................................................................................................32 ZADATAK 1........................... BUŠILICE SA VIŠEVRETENOM GLAVOM....................................................................................................39 3..... .......49 ZADATAK 6......................................31 3.................................................................................... ZADACI ZA VEŽBANJE...... ..................................................................... OBRADA BUŠENJEM..........................45 3................................................................................28 ZADATAK 1................................................................................................................................................................................................. ........................................................................................................30 ZADATAK 6...........................................................................................................3..........................................................................................................................................................................................................................43 ZADATAK 1..................................................32 3........................................................................................................4..................................................................... .....48 ZADATAK 2................................................................................................ ..........................................................................34 3.......................1...........................................49 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU VI ........................36 ZADATAK 2...................................................36 ZADATAK 1..... ................................. ...........

.....................1..........................................................................................................................................79 ZADATAK 4...........................50 4..............................................................85 ZADATAK 5.................................................................. .................. VERTIKALNE GLODALICE..........................54 ZADATAK 4...................................................................................................................................................51 4................................................ ZADACI ZA VEŽBANJE..........................................75 ZADATAK 1.........................................................75 ZADATAK 2..... ....................TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 7..................................................................................................................................................................................................................................................62 ZADATAK 2.........................................................................................................85 ZADATAK 6................................................................................................................................84 ZADATAK 4...........................................................................................................51 ZADATAK 1..........................................................................2.................. ............................................81 4....................77 ZADATAK 3.........................................72 4.............................................................................................................................................62 ZADATAK 1................................................................57 ZADATAK 5.....................53 ZADATAK 3..................................................................... PRIMENA PODEONOG APARATA NA UNIVERZALNOJ GLODALICI ...................................................................................................................................................... ...................................................................................................3.. .................86 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU VII ...............................................................67 ZADATAK 4....................................................... HORIZONTALNE GLODALICE..................................................................................................65 ZADATAK 3....................................................................................................................................................................................... .............................................................................................................................................84 ZADATAK 2.......................................70 ZADATAK 5.................................83 ZADATAK 1........................................................................................4...................................................................................... OBRADA GLODANJEM................................................................................................ ..................................................................................................................................................................60 4........................51 ZADATAK 2.........................84 ZADATAK 3...................................

.......................................88 ZADATAK 1..........................................................................................112 ZADATAK 1....................................................................................................... ZADACI ZA VEŽBANJE......................................................................................................................................................... ZADACI ZA VEŽBANJE.5............................87 5.....................93 ZADATAK 1.............................................................................................................................................................................. BRUSILICE ZA KRUŽNO BRUŠENJE........................................................................................98 6...................................................................................................86 ZADATAK 8................................................109 ZADATAK 1........95 6....................................88 5.........3........................................................................................................................................................................................................................................................................................................ BRUSILICE ZA RAVNO BRUŠENJE.101 ZADATAK 2................88 5............................................................................................................................................................................103 6.................................................3......................................................4...................................... RADIJALNE BRUSILICE.1....................TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 7....................................................................................................................................................................2. ..............................................................91 ZADATAK 1....2......................................................................................................................................107 6................................... BRUSILICE BEZ ŠILJAKA.....1........................... KRATKOHODE RENDISALJKE.................................................. DUGOHODE RENDISALJKE..................... OBRADA BRUŠENJEM......................91 5....................................................................................................................................95 ZADATAK 2........................................................................................................105 ZADATAK 1.......................87 ZADATAK 10...................................................................... .................................................................................................................................................................................................................112 ZADATAK 2.................................................................................. ..86 ZADATAK 9. ............................................................................................................................109 6......................................................105 ZADATAK 2............................................................................................................ ...........................................93 ZADATAK 2......................................94 6.............................................................................95 ZADATAK 1.................... OBRADA RENDISANJEM..................101 ZADATAK 1.....112 VIII ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU ........

...........120 ZADATAK 3.......................128 LITERATURA............................................................ .............................................................................................................................................................................115 7...... ...................131 OBRADA BUŠENJEM..................132 OBRADA BRUŠENJEM............113 ZADATAK 5........................ OBRADA PROVLAČENJEM...................................................................1..................................................................................................................................................... ......................................130 SADRŽAJ PRILOGA...................................................122 7........115 ZADATAK 1...........................3..........................................................................115 ZADATAK 2........................................................................................................................................................................................................................................................................................114 7..............................127 ZADATAK 2.....131 OPŠTI PODACI................113 ZADATAK 7.........................................TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 3.............................................. .....................................................................................................2......................... .......................................................... ZADACI ZA VEŽBANJE.........................124 ZADATAK 1...........................132 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU IX .... ....... ................................................................................132 OBRADA PROVLAČENJEM....................................127 ZADATAK 1.........113 ZADATAK 6.........................................................................................................112 ZADATAK 4............................................................................................................................................................................................................................................................................................................132 OBRADA GLODANJEM...........................................................................................................................................................................................................................................113 ZADATAK 8................................................................................... MAŠINE ZA UNUTRAŠNJE PROVLAČENJE........................................................................................... ......................................................................................................................................131 OBRADA STRUGANJEM I RENDISANJEM............................................................128 ZADATAK 5........................................................................................... ....................... MAŠINE ZA SPOLJAŠNJE PROVLAČENJE......................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................129 PRILOG................................................................127 ZADATAK 3..........................................128 ZADATAK 4.......124 7................................. ..

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM X ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PREGLED KORIŠĆENIH OZNAKA A Am Ap A0 A1max a av B B Ba Bt b b b C C D D Dp Ds Dt d d do E e Fp mm2 mm2 mm2 mm2 mm2 mm mm mm mm mm mm mm mm % mm mm mm mm mm mm mm mm N/m2 N površina poprečnog preseka režućeg sloja srednja površina preseka režućeg sloja površina obrade površina preseka najslabijeg dela provlakača maksimalna površina preseka režućeg sloja koju skida jedan zub dubina rezanja odnos povratne i radne brzine pri rendisanju širina obratka širina tocila bočni radni hod alata bočni radni hod tocila širina drške strugarskog noža širina glodanja širina režućeg sloja konstanta procenat ugljenika u čeliku prečnik kružnih alata polazni prečnik obratka prečnik radnog predmeta prečnik radnog stola mašine prečnik tocila završni prečnik obratka prečnik otvora glodala osnovni prečnik zupčanika modul elastičnosti materijala obratka odnos visine i širine drške strugarskog noža sila prodiranja XI ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

1 kj kv kvm L L L LR Ls l lg ln l1 M XII N N N N N N N mm mm HB HV mm mm mm mm mm4 kom. N/mm2 N/mm2 N/mm2 mm m mm mm mm mm mm mm mm Nm srednja sila prodiranja radijalna sila rezanja sila pomoćnog kretanja glavna sila (otpor) rezanja srednja sila pri rezanju jednog zuba glodala srednja sila rezanja na obimu glodala/tocila maksimalna glavna sila rezanja odnos prepusta i visine drške strugarskog noža ugib obratka (vretena) u toku obrade koeficijent vitkosti strugotine debljina obratka tvrdoća po Brinelu tvrdoća po Vikersu debljina režućeg sloja korak zavojnice visina drške strugarskog noža srednja debljina režućeg sloja moment inercije poprečnog preseka obratka broj prolaza broj izrađenih obradaka posle kojih se menja zatupljeni alat korektivni faktor specifičnosti obrade provlačenjem koeficijent trošenja tocila izmenljivi zupčanici podeonog aparata specifični otpor rezanja u Kienzle-ovoj jednačini korektivni faktor u Kienzle-ovoj jednačini specifični otpor rezanja srednji specifični otpor rezanja dužina obratka dužinska postojanost burgije radni hod alata dužina reznog dela provlakača dužina radnog stola mašine dužina obrade dužina glodala prepust noža dodatni hod alata da bi zahvatio punu dubinu rezanja obrtni moment burgije ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Fpm Fr Fs Fv Fv1m Fvm Fvmax f f g H HB HV h h h hm I i K Kp k k ki1.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Ms m mn ms N n nb nL np nr nst nt nv nv O PK PM Ra Rm Rmax r s s sa sb sr sv s1 T T t t tg tg’ tk tn tp kg/s mm kg kom. o/s hod/min o/s o/s o/s o/s mm W W µ m N/m2 µ m mm mm/o mm/min mm/o mm/hod mm/o mm mm/z min mm mm mm s s s mm s masa skinute strugotine u jedinici vremena eksponent normalni modul zupčanika masa skinute strugotine broj obradaka koji se istovremeno obrađuju broj obrtaja obratka ili alata koeficijent dodira po širini glodala broj jednostrukih ili dvostrukih hodova obratka ili alata broj obrtaja radnog predmeta broj obrtaja ručice podeonog aparata broj obrtaja radnog stola mašine broj obrtaja tocila broja obrtaja vodećeg tocila broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice obim korisna snaga rezanja pri rezanju snaga pogonskog elektromotora mašine srednje aritmetičko odstupanje profila od srednje linije zatezna čvrstoća materijala najveća visina neravnina poluprečnik zaobljenja vrha noža pomak obratka ili alata brzina stola glodalice aksijalni pomak bočni pomak radijalni pomak korak vodećeg vretena stola glodalice pomak po zubu postojanost alata širina tolerantnog polja korak zuba provlakača korak zupčaste letve glavno vreme obrade aktivno vreme rezanja vreme obrade po komadu normalni korak zavojnog vretena pomoćno vreme obrade XIII ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

q. mm mm mm mm step. step.y. step.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM VB v va vp vt vv u. step. step. step. step.w Q x.z z zz z’ zz ∆l Σ ti α α α β δ δ 1 δ 2 δ 3 ε ε k γ ϕ ϕ κ λ η µ µ 0 ρ m σd mm m/min m/min m/min m/s m/s kom/h mm s step. step. kg/m3 N/m2 širina pojasa habanja brzina rezanja brzina aksijalnog pomeranja obratka brzina radnog predmeta brzina tocila brzina vodećeg tocila eksponent kapacitet mašine eksponent broj zuba alata broj zuba alata u zahvatu broj podeljaka broj zuba zupčanika dodatak za ulazak/izlazak alata u obradu pomoćno. izgubljeno i međuvreme zajedno leđni ugao alata ugao nagiba vodećeg tocila ugao nagiba tangente na zavojnicu ugao nagiba zuba zupčanika ukupni dodatak za obradu dodatak za grubu obradu dodatak za finu obradu dodatak za obradu brušenjem ugao vrha strugarskog noža eksponent grudni ugao alata ugao vrha burgije promenljivi ugao zahvata zuba glodala napadni ugao sečiva alata ugao nagiba sečiva alata stepen korisnog dejstva prenosnika mašine koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila popravni koeficijent dubine bušenja specifična masa materijala obratka dozvoljeni napon materijala na istezanje XIV ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . step.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM σ doz ω ω ξ m ξ mrp ξ T ξ κ 1/z N/m2 s-1 step. dozvoljeno naprezanje materijala burgije ugaona brzina ugao zavojnice zuba alata popravni koeficijent materijala alata popravni koeficijent materijala radnog predmeta popravni koeficijent postojanosti alata popravni koeficijent napadnog ugla sečiva alata prenosni faktor pužnog prenosnika PREGLED KORIŠĆENIH SKRAĆENICA BČ CČ CrČ CrNiČ KP LG SL TM Brzorezni Čelik Konstruktivni Čelik Hrom Čelik Hrom-Nikl Čelik Keramička Pločica Liveno Gvožđe Sivi Liv Tvrdi Metalni karbid ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU XV .

proizilazi da je to veoma važno pitanje od čijeg rešavanja najviše zavise ekonomičnost. koja je obrađena u knjizi TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM – opšta i primenjena teorija rezanja. a posebno za izbor najpovoljnijeg režima obrade. tačnost i kvalitet obrađene površine. koji najčešće vode ka pogrešnom rešenju. tako da se zbirka može koristiti potpuno autonomno. To su uglavnom takvi primeri obrade na kojima je praktično pokazano određivanje svih najvažnijih parametara obrade rezanjem. odnosno da za rešavanje datih zadataka nije potreban nikakav dodatni izvor. kao i sva kretanja potrebna pri obradi. koja se.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 1. To su bili osnovni razlozi koji su doveli do pojave ove knjige. U posebnom prilogu zbirke dato je i 40 tabela sa svim podacima potrebnim za proračun najvažnijih parametara obrade rezanjem. je vrlo važan metod i trebao bi da postane stil rada svakog inženjera. Takav način rada. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 1 . Izboru zadataka za pojedine postupaka obrade posvećena je posebna pažnja. U svim iznetim primerima posebno se vodilo računa da se pri rešavanju postavljenih problema pristupi logičnim zaključivanjem. a ne da se formiraju šabloni. UVOD Primenjena teorija rezanja. Rešeni zadaci su u većini slučajeva ilustrovani odgovarajućim planom obrade u kome je naznačen položaj obratka i alata. Ova zbirka je izborom zadataka i datim rešenjima tako koncipirana da omogućuje studentima da uspešno savladaju primenjenu teoriju rezanja i da se tako vrlo dobro pripreme za polaganje pismenog dela ispita. može uspešno koristiti i u praksi pri izboru i proračunu režima rezanja. S obzirom da ona daje osnovne smernice za projektovanje tehnologije obrade rezanjem. zahtevala je i razradu njene praktične primene na primerima koji su bliski realnoj industrijskoj proizvodnji. kao i za rešavanje praktičnih problema u budućem inženjerskom radu. kao i drugih parametara obrade. koji umnogome doprinosi boljem razumevanju postavljenog problema. osim za potrebe studenata. U knjizi su data 44 detaljno urađena zadatka i 39 zadataka za samostalno vežbanje studenata.

OBRADA STRUGANJEM 2. PODACI: • materijal obratka CrNi čelik Rm = 70⋅ 107 N/m2.0015 ⋅ 0. ODREDITI: • površinu poprečnog preseka režućeg sloja. • masu skinute strugotine u jedinici vremena.0003 = 0 . Obradak prečnika ∅63 mm pre obrade i ∅60 mm posle obrade. Univerzalni strugovi ZADATAK 1.45 ⋅10 −6 m 2 gde je pomak zadat i iznosi: s = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 2.1. • snagu pogonskog elektromotora mašine. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.3 mm/o dok se dubina rezanja izračunava na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade: a= 63 − 60 = 1.8. obrađuje se na univerzalnom strugu.5 mm 2 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 2 . • materijal alata BČ. • glavni otpor rezanja. • brzinu rezanja za postojanost alata T = 90 min. REŠENJE: Površina poprečnog presek režućeg sloja određuje se preko obrasca: A = a ⋅ s = 0 . • pomak s = 0.3 mm/o.

78 = 1168 N pri čemu su konstanta i eksponenti u jednačini sledeći: C k = 4. a > 1 mm i s = 0.3 5 61 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0.0 0 9 0 69  x = 0.4 mm/o  y = 0.935 = 0 .0015 0 .471 = 688 W 0. S-6. S-7. S-5.3 4  dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab.24 ⋅ 0.471 m/s 0 .0003 0 .7 8  PM = Fv ⋅ v = iz tab. S-7.935 T 90 ⋅ 60 Glavni otpor rezanja je: Fv = C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 = 4.009069 = ⋅ 0.2 4  iz tab. (z = 6 za obradu čelika): ξT = z 3600 6 3600 = = 0.74 ⋅1 ⋅ 0.2÷ 0.8 Masa skinute strugotine u jedinici vremena je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 3 .: ξ ξ κ = 0.00030.74 • koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Brzina rezanja se određuje na osnovu zadate postojanosti alata po obrascu: v= ⋅ξ κ ⋅ξ m ⋅ξ T a ⋅s y 0.: m =1 • koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 90 min iz tab.34 x Cv Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su: C v = 0. S-13. za CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2 Snaga pogonskog elektromotora mašine iznosi: η 1168 ⋅ 0.00151 ⋅ 0.356 ⋅ 108 ⋅ 0. za CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2.

za čelik.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM M s = A ⋅ v ⋅ ρ = 0. • napadni ugao sečiva alata κ = 90°. O-1. koja predstavlja proizvod dubine rezanja a i pomak s: A = a⋅s određuje se iz uslova maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine. ZADATAK 2. • koeficijent vitkosti strugotine g = 8.66 ⋅10 −3 kg/s gde je ρ m = 7850 kg/m3 – specifična masa materijala uzeta iz tab.45 ⋅ 10 −6 ⋅ 0. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 10 kW. Na univerzalnom strugu vrši se uzdužna obrada u jednom i dva prolaza. a pri istim zadatim uslovima obrade. • postojanost alata T = 20 min.8. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. koja se određuje se iz sledećeg izraza: PM = Fv ⋅ v η Pri tome je glavni otpor rezanja: Fv = C k ⋅ a x 1 ⋅ s y 1 dok je brzina rezanja: v= Cv ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T T ⋅ ax ⋅ sy m tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine: PM = C k ⋅ C v ⋅ a ( x1 − x ) ⋅ s ( y1 − y ) ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T η ⋅T m (1) Ako se sada napiše i izraz sa kojim se definiše koeficijent vitkost strugotine: 4 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. • materijal alata TM P25.471 ⋅ 7850 = 1. Odrediti maksimalni površinu poprečnog preseka režućeg sloja za slučaj obrade u jednom prolazu i procentualno smanjenje snage pogonskog elektromotora mašine za slučaj obrade u dva prolaza. REŠENJE: Površina poprečnog preseka režućeg sloja.

95 ⋅10 8 ⋅ 0. S-8.75mm/o y = 0. 78 −0.15    iz tab.8 ⋅ ( 20 ⋅ 60 ) 0.15 10000 ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM g = a s (2) uvrštavanjem izraza (2) u jednačinu (1) i sređivanjem dobija se da je: PM = odnosno:  PM ⋅η ⋅ T m  s = ( x −x ) C k ⋅ C v ⋅ g 1 ⋅ ξκ ⋅ ξmrp ⋅ ξT   y1 − y + x1 −x     1 1 C k ⋅ C v ⋅ g ( x1 − x ) ⋅ s ( y1 − y + x1 − x ) ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T η ⋅T m  0. 2 = = 0.74 ⋅1.071 Rm 70 ⋅10 7 • koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 20 min iz tab. (z = 2 za obradu čelika): ξT = z T t 2 60 ⋅ 60 = = 1.2   dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. za CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2 C v = 0.: ξmrp = 75 ⋅10 7 75 ⋅10 7 = = 1.732 T 20 ⋅ 60 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 5 .: ξ κ = 0. S-13.732   Konstante i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći: C k = 3.35 +1−0.74 • koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab.071 ⋅1.7 8   iz tab.35  m = 0. TM P25 i pretpostavljeno s ≤ 0.354 ⋅10 −3 m/o  3.15 ) ⋅ 0.2713  x = 0. S-8. S-5. S-8. za CČ.2713 ⋅ 8 (1−0.9 5⋅ 1 08   x 1 = 1.0  y 1 = 0.

da se u slučaju da dobijeni rezultat ne zadovolji postavljenu pretpostavku.001415 ( 1−0. prema jednačini (1). 2 = 3809 W pri čemu se. za CČ. Važno je napomenuti.83 = = 1.732 0.95 ⋅ 10 8 ⋅ 0. menjaju vrednosti konstante i eksponenata koji su vezani za brzinu rezanja: C v = 0.15 ) ⋅ 0. za g = const. s obzirom na druge uslove obrade.15    iz tab.74 ⋅ 1. tj.071 ⋅ 1.2   Traženo procentualno smanjenje snage pogonskog elektromotora mašine.: a1 = s1 = a 2.000354 = 1 ⋅10 −6 m 2 U drugom delu zadatka.000177 ( 0.83 ⋅10 −3 m tako da je traženi maksimalna površina poprečnog preseka režućeg sloja: A = a ⋅ s = 0.415 = = 0.000354 = 2.177 mm/o g 8 Snaga pogonskog elektromotora mašine.3 mm/o y = 0. za ove režime obrade je: PM 1 = = C k ⋅ C v ⋅ a1( x1 − x ) ⋅ s1( y1 − y ) ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T η ⋅T m 3.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Kako izračunati pomak zadovoljava prethodno uvedenu pretpostavku kod određivanja vrednosti konstante i eksponenata iz tab.9197 ⋅ 0.415 mm 2 2 a1 1. ali da se zadrže isti uslovi obrade.9197  x = 0. prema tome je: PM − PM 1 10000 − 3809 = ⋅ 100 = 61. uvodi nova pretpostavka i sa promenjenim vrednostima konstante i eksponenata se ponavlja proračun. može se nastaviti sa rešavanjem zadatka. TM P25 i s ≤ 0.00283 ⋅ 0.8 ⋅ (20 ⋅ 60) 0.35  m = 0. Sada se iz izraza (2) može odrediti dubina rezanja: a = g ⋅ s = 8 ⋅ 0.9% PM 10000 6 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . za proračun procentualnog smanjenja snage pogonskog elektromotora mašine u slučaju obrade sa dva prolaza.. 78−0. potrebno je odrediti novu dubinu rezanja i pomak. S-8. S-8. 2 ) ⋅ 0.

Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se iz sledećeg izraza: PM = Fv ⋅v η Pri tome je glavni otpor rezanja: Fv = C k ⋅ a x 1 ⋅ s y 1 dok je brzina rezanja: v= Cv ⋅ξκ ⋅ξ m ⋅ξT a ⋅ sy x tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine: C k ⋅ C v ⋅ a ( x1 − x ) ⋅ s ( y1 − y ) ⋅ ξ κ ⋅ ξ m ⋅ ξ T PM = η Ako se sada iz izraza sa kojim se definiše koeficijent vitkost strugotine: g = a s (1) (2) izrazi pomak i zameni u jednačinu (1). • napadni ugao alata κ = 55°. • koeficijent vitkosti strugotine g = 8. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. REŠENJE: Najveća dubina rezanja određuje se iz uslova maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine.8 kW. PODACI: • materijal obratka LG HB = 180. dobija se da je: C k ⋅ C v ⋅ a ( x1 − x + y1 − y ) ⋅ ξ κ ⋅ ξ m ⋅ ξ T PM = η ⋅ g ( y1 − y ) ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 7 .7. • prečnik obratka pre obrade D = 80 mm. Odrediti najveću dubinu rezanja i broj obrtaja koji njoj odgovara pri uzdužnoj obradi na strugu. • materijala alata BČ. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 3.

: m =1 • koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 60 min. 3 1800 ⋅ 0. odnosno broj obrtaja obratka za izračunatu dubinu rezanja su: 8 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .86 = = 0.9 • koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab.67 ⋅10 8 ⋅ 0.014336 ⋅ 0. ona se mora proveriti. a > 1 mm i pretpostavljeno s < 0. 2+0.7 3   iz tab. 73 −0.2  iz tab.6 7⋅ 1 08   x1 = 1. bila uvedena pretpostavka za vrednost pomaka. čime se rezultati proračuna mogu prihvatiti. Brzina rezanja. iz tab.7 ⋅ 8 ( 0.0  y1 = 0.9 ⋅1 ⋅1     Konstante i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći: Cv = 0.3 ) = = 4.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM odnosno:  PM ⋅η ⋅ g ( y1 − y ) a =  C ⋅ C ⋅ξ ⋅ξ ⋅ξ v κ m T  k  x1 − x + y1 − y    1 1  1−0.3  C k = 1. (z = 9 za obradu livenog gvožđa): ξT = z 3600 9 3600 = =1 T 60 ⋅ 60 S obzirom da je za određivanje konstante i eksponenata iz tab.86 ⋅10 −3 m  1. S-7.0 1 4 3 36  x = 0. S-7.: ξ ξ κ = 0. S-13.607 mm/o g 8 što znači da je pretpostavka bila tačna. Prema jednačini (2) pomak je: s= a 4. S-5. 73−0. za LG HB=180 dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 55° iz tab. koja se usvaja kao standardna vrednost za alate od BČ. za LG. S-8.72 mm/o  y = 0. S-6.

3 x v 0.000607 0.00486 0. a koji ima sledeći oblik:  σ doz s≤  C ⋅ C ⋅ a x1  k o  y1    1 (1) Vrednost Co izračunava se na osnovu standardnih dimenzija drške strugarskog noža: Co = 6 ⋅ f + 2.014336 ⋅ ξκ ⋅ ξ m ⋅ ξT = ⋅ 0. snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 2. odnos prepusta i visine noža f = 1. dubina rezanja a = 2 mm.4 ⋅ e ⋅ f − 0.345 = = 1.5. PODACI: • • • • • • • • • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2. stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. Naći dimenzije poprečnog preseka drške strugarskog noža kao i glavno vreme obrade.345 m/s y a ⋅s 0.2 kW.4 b2 ⋅ e (2) ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 9 . postojanost alata T = 60 min.7. doz = 22⋅ 107 N/m2. dozvoljeno naprezanje materijala drške noža na savijanje σ dužina obrade l = 180 mm. za slučaj uzdužne obrade na strugu pri istovremenom iskorišćenju snage pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata.08 ⋅ π ZADATAK 4.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM v= n= Cv 0. Prema tome dimenzije poprečnog preseka drške strugarskog noža određuju se iz dozvoljenog pomaka s obzirom na otpornost drške noža određenog poprečnog preseka. Oblik poprečnog preseka drške strugarskog noža je kvadratni.373 o/s D ⋅ π 0. 2 ⋅ 0. prečnik obratka D = 50 mm.9 ⋅ 1 ⋅ 1 = 0. REŠENJE: Dimenzije poprečnog preseka drške strugarskog noža određuju se na osnovu dozvoljenog naprezanja materijala drške noža na savijanje i veličine glavnog otpora rezanja uslovljenog elementima režima obrade.

7 ⋅ 0.26 −1 = = 0. Kada se iz snage pogonskog elektromotora mašine: Fv ⋅ v C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 ⋅ D ⋅ π ⋅ n M PM = = η η i brzine rezanja: v= Cv ⋅ ξ κ ⋅ ξ m ⋅ ξ T = D ⋅ π ⋅ nT ax ⋅ sy izraze brojevi obrtaja s obzirom na snagu mašine i postojanost alata: nM = nT = η ⋅ PM C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 ⋅ D ⋅ π C v ⋅ ⋅ξ κ ⋅ ξ m ⋅ ξ T a x ⋅ s y ⋅ D ⋅π pomak.002 0.odnos visine i širine noža b Veličine h.47 ⋅10 −3 m/o  0. koji se prema uslovu zadatka određuje pri istovremenom iskorišćenju snage pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata.669 ⋅10 8 ⋅1 ⋅1 ⋅1     Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeći: 10 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . Iz prethodnog se vidi da je za proračun minimalnih dimenzija drške strugarskog noža potrebno prvo odrediti merodavni režim obrade. dobija se na sledeći način: n M = nT C ⋅ ⋅ξ ⋅ ξ ⋅ ξ η ⋅ PM = v x κy m T x1 y1 a ⋅ s ⋅ D ⋅π Ck ⋅ a ⋅ s ⋅ D ⋅ π  PM ⋅η ⋅ a x −x1 s =  C ⋅ C ⋅ξ ⋅ξ ⋅ξ  k κ m T  v  y1 − y    1 1   0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM gde su veličine: f = e= ln . b i ln su prikazane na skici.66 2200 ⋅ 0.78 −0.001046 ⋅ 3.odnos prepusta i visine noža h h . pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

Cv = 0,0 0 1 0 46  x = 0,2 6  iz tab. S-7. za CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2, a=2 mm i pretp. s ≥  y = 0,6 6 

0,4 mm/o

C k = 3,6 6 91 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0.7 8 

iz tab. S-13. za CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2

dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab. S-5.:

ξ ξ

κ

=1

• koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.:
m

=1

• koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 60 min, iz tab. S-7. (z = 6 za obradu čelika):
ξT = z
3600 6 3600 = =1 T 60 ⋅ 60

Kako izračunati pomak zadovoljava prethodno uvedenu pretpostavku kod određivanja vrednosti konstante i eksponenata iz tab. S-7., može se nastaviti sa rešavanjem zadatka. Odgovarajući broj obrtaja obratka će biti:

n=

PM ⋅ η 2200⋅ 0.7 = = 5,27 o/s y1 8 C k ⋅ a ⋅ s ⋅ D ⋅ π 3,669 ⋅ 10 ⋅ 0,0021 ⋅ 0,000470.78 ⋅ 0,05 ⋅ π
x1

Za izračunati pomak, ukoliko se iz jednačine (1) izrazi vrednost Co:

σ doz 22 ⋅ 10 7 Co = = = 118197,6 C k ⋅ s y1 ⋅ a x1 3,669 ⋅ 108 ⋅ 0,000470.78 ⋅ 0,0021
iz jednačine (2) može se odrediti širina drške strugarskog noža:
b= 6 ⋅ f + 2,4 ⋅ e ⋅ f − 0,4 = Co ⋅ e 6 ⋅1,5 + 2,4 ⋅ 1 ⋅ 1 − 0,4 = 9,6 ⋅ 10 -3 m 118197 ,6 ⋅ 1

gde su: σ

doz

=22⋅ 107 N/m2 - dozvoljeno naprezanje materijala drške noža na savijanje, iz tab. S-12. za integralni nož od BČ,

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

11

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

f = (1÷ 1,6) = 1 - odnos prepusta i visine noža, e=h/b=1 - za kvadratni poprečni presek drške strugarskog noža. Prema tome, na osnovu standardnih preseka drški strugarskih noževa iz tab. S-11., minimalne dimenzije kvadratnog poprečnog preseka drške strugarskog noža su: b× h = 10× 10 mm Glavno vreme obrade, shodno skici je:
tg = i ⋅ l + ∆l 0,18 + 0,02 =1⋅ = 80 ,7 s n⋅s 5,27 ⋅ 0,00047

gde je i = 1 – broj prolaza, a ∆ l = 2 mm – konstruktivno izabran dodatak za ulaz alata u obradu. ZADATAK 5. Na univerzalnom strugu obrađuje se obradak sa prečnika ∅80 mm na prečnik ∅70 mm. Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine. PODACI: • materijal obratka Č0545 Rm = 56⋅ 107 N/m2; • materijal alata KP; • elementi rezne geometrije alata γ = -5° i κ = 60°; • koeficijent vitkosti strugotine g = 10; • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 25 kW; • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8. REŠENJE: Merodavni režim obrade obuhvata dubinu rezanja, pomak i broj obrtaja obratka. Dubina rezanja se određuje na osnovu dimenzija obratka pre i posle obrade:
a= 80 − 70 = 5 mm 2

Pomak se određuje na osnovu zadatog koeficijenta vitkosti strugotine iz izraza:
s= a 5 = = 0,5 mm/o g 10

Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine:
PM = Fv ⋅v

η

12

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

gde je brzina rezanja:

v = D ⋅π ⋅ n
tako da je broj obrtaja obratka:
n= PM ⋅η 25000 ⋅ 0,8 = = 14,66 o/s Fv ⋅ D ⋅ π 5428 ⋅ 0,08 ⋅ π

Glavni otpor rezanja iz prethodne jednačine, s obzirom na zadate elemente rezne geometrije alata, određuje se na osnovu Kienzle-ove jednačine:

Fv = b ⋅ h 1− mv ⋅ k v 1.1 ⋅ k γ = 5,77 ⋅ 0,4330, 7078 ⋅1499 ⋅1,135 = 5428 N
Pri tome se širina i debljina režućeg sloja određuju na osnovu izraza datih u tab. S-16.:
b= a 5 = = 5,77 mm sin κ sin 60 °

h = s ⋅ sin κ = 0,5 ⋅ sin 60 ° = 0,433 mm

glavna vrednost specifičnog otpora rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti:

 k v1.1 = 1 4 9 N / m 2m 9  iz tab. S-17. za Č0545 R 1 − mv = 0,7 0 7 8 
106 − 1,5 ⋅ γ 106 − 1,5 ⋅ − 5 kγ = = = 1,135 100 100

m

= 55,9⋅ 107 N/m2

dok se korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao alata γ =-5° određuje na osnovu podataka datih u tab. S-18.:

(

)

2.2. Višesečni strugovi
ZADATAK 1. Pri obradi na višesečnom strugu iz šipkastog materijala prečnika ∅70 mm dobija se obradak prikazan na skici. Odrediti merodavni režim obrade tako da postojanost najugroženijeg noža bude T = 30 min i posle koliko izrađenih obradaka treba zameniti pojedine zatupljene noževe. PODACI:

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

13

Merodavni režim obrade se određuje iz uslova da postojanost najugroženijeg noža bude T = 30 min.2÷ 0. • pomak: s = 0.632 m/s s 0 .4 mm/o dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. čime ima najveću brzinu rezanja i time najmanju postojanost. S-7. REŠENJE: Na višesečnom strugu zadati obradak se obrađuje istovremenim dejstvom svih noževa postavljenih na uzdužnom nosaču alata. • materijal alata: BČ. Određivanje merodavnog režima obrade polazi od definisanja dubina rezanja. 1 i to na osnovu njegove zadate postojanosti: v1 = Cv 0.010928 ⋅ ξκ ⋅ ξ m ⋅ ξ T = ⋅ 0.122 = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • materijal obratka: CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2. S-5. Dubine rezanja se izračunavaju na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade za svaki nož posebno. a > 1mm i s = 0. 1.: ξ κ = 0.74 14 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .3 6  CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2.2 6  iz tab. Pri tome je najugroženiji nož br.74 ⋅ 1 ⋅ 1. kako je prikazano sledećim planom obrade. za isti pomak i dubinu rezanja. obrađuje najveći prečnik.0 1 0 9 2 8  x = 0.36 x Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su: C v = 0. za  y = 0.35 mm/o. 26 a ⋅s 0. U ovom slučaju (videti skicu) za sve noževe dubina rezanja je ista i iznosi: a = 5 mm Brzina rezanja određuje se prvo za nož br.000350. zbog toga što u odnosu na druge noževe.005 ⋅ 0.

875 ⋅ 0.632  T3 = T1 ⋅  1  = 30 ⋅ 60 ⋅   = 13630 s v   0. 1 i 2. može se sada odrediti iz poznatog Taylor-ovog obrasca: v z ⋅T = const odnosno: z v1z ⋅ T1 = v 2 ⋅ T2 = v3z ⋅ T3 Postojanosti noževa br. S-6.05 ⋅ π = 0.875 o/s D1 ⋅ π 0.2.: ξ m =1 • koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 120 min iz tab. 2 i 3.875 ⋅ 0. 2 i 3.07 ⋅ π Da bi se odredilo posle koliko izrađenih obradaka treba zameniti pojedine zatupljene noževe. prema tome su: v T2 = T1 ⋅  1 v  2   0.451   3 Broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pojedine zatupljene noževe računa se na sledeći način: Kj = Tj ' t gj . (z = 6 za obradu čelika): ξT = z 3600 3600 =6 = 1. s obzirom da se obrađuje isti materijal sa istom dubinom rezanja i pomakom. gde je aktivno vreme obrade za pojedine noževe: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 15 . S-7.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab.542 m/s v3 = n ⋅ D3 ⋅ π = 2.3.06 ⋅ π = 0. Na osnovu prethodno određenog broja obrtaja obratka mogu se odrediti brzine rezanja noževa br. v 2 = n ⋅ D2 ⋅ π = 2.451 m/s Postojanost noževa br.122 T 30 ⋅ 60 Broj obrtaja obratka prema tome je: n= v1 0.632   = 30 ⋅ 60 ⋅   = 4525 s   0.632 = = 2. gde je j = 1.542   z 6 z 6 v   0. mora se prvenstveno znati njihova postojanost.

5 kom 39 . 16 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .8 s n ⋅ s 2.7 13630 K3 = = 342 . prvi alat će se menjati posle 31. • glavno vreme obrade. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2.7 s n ⋅ s 2.058 = = 57 .04 = 3 = = 39 .8 K1 = Znači.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ' t g1 = ' tg2 ' tg3 l1 0. ODREDITI: • merodavni režim obrade.00035 l 0. drugi posle 94.875 ⋅ 0.6 4525 K2 = = 94 .7 kom 47 .048 = 2 = = 47 . ZADATAK 2.6 s n ⋅ s 2.875 ⋅ 0. Obradak prema skici obrađuje se na višesečnom strugu iz šipke ∅80 mm tako što svi alati dejstvuju istovremeno.875 ⋅ 0.3 kom 57 . a treći posle 342 izrađenih obradaka.00035 l 0. • postojanost najugroženijeg noža.00035 tako da je: 30 ⋅ 60 = 31.

Kod uzdužne obrade dubine rezanja se određuju na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade za svaki nož posebno. kako bi za obradu sa prečnika ∅80 mm na ∅60 mm dubina rezanja bila 10 mm. snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 45 kW. zbog istih širina žljebova (videti skicu). za ove uslove obrade: su = sp = 0. REŠENJE: Na višesečnom strugu. stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. koeficijent vitkosti strugotine g = 10.5 mm/o g 10 odnosno. prema uslovu zadatka. usvaja se da se za ovu obradu koriste dva noža. obradak se obrađuje istovremenim dejstvom svih noževa postavljenih na uzdužnom i poprečnom nosaču alata. dubine rezanja su iste i iznose: a4 = a5 = 5 mm Pomak se određuje na osnovu zadatog koeficijenta vitkosti strugotine koji je isti za sve noževe. Određivanje merodavnog režima obrade polazi od definisanja dubina rezanja. Pošto su i sve dubine rezanja jednake tada će biti: s = a 5 = = 0. Međutim.5 mm/o Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu potpunog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine. U tom slučaju (videti skicu) za sve noževe uzdužne obrade dubina rezanja je ista i iznosi: a1 = a2 = a3 = 5 mm Kod poprečne obrade dubina rezanja se određuje na osnovu širine žljeba koji se izrađuje. kako je prikazano sledećim planom obrade. U ovom slučaju. što se smatra relativno višom vrednošću.85. imajući u vidu da svi noževi u završnom trenutku dejstvuju istovremeno: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 17 . isti za sve noževe.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • • • • materijal alata TM P25.

čime ima najveću brzinu rezanja i time najmanju postojanost.7 8  iz tab.35  18 .669 ⋅ 10 ⋅ π ⋅ 0. S-8. za CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2 Glavno vreme obrade. obrađuje najveći prečnik.85 = 6.25 ⋅ 3600 2  =  0 .: ξT = z Tt 60 ⋅ 60 =z T1 T1 tako da je:  C ⋅ ξ ⋅ ξ ⋅ 3600 1 z  v κ mrp T1 =  x y  D1 ⋅ π ⋅ n ⋅ a1 ⋅ s   z ⋅m +1      2⋅0 .783 o/s ⋅ 0.08 + 0. određuje se shodno nosaču alata sa dužim hodom.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PM = ∑ PKi i =1 5 η = ∑ Fvi ⋅ vi i =1 5 η = ∑C i =1 5 k ⋅ a ix1 ⋅ s iy1 ⋅ Di ⋅ π ⋅ n η odnosno sređivanjem prethodnog izraza: n= = PM ⋅ η C k ⋅ π ⋅ s ⋅ a ⋅ ( D1 + D2 + D3 + D4 + D5 ) y1 x1 3. iz tab.002 = = 10 .08 ⋅ π ⋅ 6 .06 + 0.783 ⋅ 0. 1.07 + 0.08 + 0.2 +1  = 3128 s   ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 2 z 1  0 .08) Konstanta i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeće: C k = 3.0051 ⋅ (0. Postojanost se određuje iz brzine rezanja: v1 = Cv ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T = D1 ⋅ π ⋅ n T ⋅ a1x ⋅ s y m 1 gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata. a to je u ovom slučaju nosač alata za uzdužnu obradu: tg = l + ∆l 0.78 45000 ⋅ 0. s obzirom da su uzdužni i poprečni pomak isti.74 ⋅1.0005 Postojanost najugroženijeg noža određuje se za nož br.783 ⋅ 0 . zbog toga što u odnosu na druge noževe.9 s n ⋅s 6.005 0 .035 + 0.2713 ⋅ 0 .0005 0 .15 ⋅ 0 .6 6 91 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0. S-13.0005 8 0. za isti pomak i dubinu rezanja.

• postojanost najugroženijeg alata. ODREDITI: • merodavni režim obrade.2713  x = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći: C v = 0.: ξ κ = 0. • glavno vreme obrade. Revolverski strugovi ZADATAK 1.74 • koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab. za CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2.: ξ mpr = 75 ⋅ 10 7 75 ⋅ 10 7 = = 1.75 mm/o  m = 0. S-5. TM P25 i s ≤ 0. S-8.15   y = 0.2  z=2   dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab. PODACI: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 19 . Obradak prema skici se obrađuje na revolverskom strugu sa horizontalnom glavom.35  iz tab. tako što uzdužni i poprečni nosači alata deluju istovremeno.25 Rm 60 ⋅ 10 7 2.3. S-8.

kako je prikazano sledećim planom obrade.75. prema uslovu zadatka. REŠENJE: Na revolverskom strugu. materijal burgije BČ. obradak se obrađuje istovremenim dejstvom svih alata postavljenih na uzdužnom i poprečnom nosaču alata. a strugarskih noževa TM K20. Određivanje merodavnog režima obrade obuhvata određivanje dubina rezanja. stepen korisnog dejstva prenosnika mašine je η = 0. Dubine rezanja za strugarske noževe se određuju na osnovu skice obratka: • za uzdužnu obradu na osnovu razlike prečnika pre i posle obrade: 62 − 56 = 3 mm 2 56 − 50 a2 = = 3 mm 2 a1 = • za poprečnu obradu na osnovu širine žljeba koji se izrađuju: a 3 = 3 mm a 4 = 3 mm Pomak se određuje na osnovu preporučenih vrednosti za struganje i bušenje i to: 20 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . snaga pogonskog elektromotora mašine je PM = 15 kW. pomaka i broja obrtaja obratka.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • • • • materijal obratka LG HB = 200.

S-9.6 mm/o g 5 ÷10 a 3 = = = 0. usvajaju maksimalno dozvoljene vrednosti.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • pomak za uzdužno i poprečno struganje određuje se na osnovu preporučenih vrednosti koeficijenata vitkosti strugotine datih u tab.3 mm/o tako da se za merodavni pomak. za uzdužnu obradu (na osnovu preporuka za uzdužno struganje i bušenje) i poprečnu obradu (samo na osnovu preporuka za poprečno struganje).: s su = s sp a 3 = = 0.15 ÷ 0.6 mm/o Broj obrtaja obratka se izračunava na osnovu maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine. imajući u vidu da svi alati vrše obradu istovremeno: PM = ∑ P ∑ F ⋅v i= 1 Ki 5 4 η 4 i= 1 k = i= 1 vi i η x1 i + M ⋅ω η C M ⋅ Db ⋅ s u ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n + η x y x y = = ∑ C ⋅a ⋅ siy1 ⋅ Di ⋅ π ⋅ n η n ⋅ π ⋅ { C k ⋅ a x1 ⋅ [ suy1 ⋅ ( D1 + D2 ) + s py1 ⋅ ( D3 + D4 ) ]+ 2 ⋅ C M ⋅ Db ⋅ su } η odnosno sređivanjem prethodnog izraza: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 21 .3 mm/o s p = 0 .6 mm/o g 5 ÷ 20 • pomak za bušenje se određuje na osnovu preporuka iz tab.3 ÷ 0. BU-1. za LG HB = 200 i Db = 25 mm: s b = 0. odnosno: s u = 0 .

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM n= = PM ⋅ η π ⋅ { Ck ⋅ a x1 ⋅ [ suy1 ⋅ ( D1 + D2 ) + s py1 ⋅ ( D3 + D4 ) ]+ 2 ⋅ C M ⋅ Db ⋅ su } x y 1 5 0⋅ 0.1 s 6 . prvo se određuju vremena obrade za uzdužni i poprečni nosač alata: t gu = l u + ∆l 0 .0006 t gp = pa se kao glavno vreme obrade cele operacije uzima vreme uzdužne obrade: tg = 16.7 7⋅ 1 880⋅ 0. C M = 2 9.5 s n ⋅ su 6 . BU-4.5 s Za određivanje postojanosti najugroženijeg alata.  y = 0.8 π ⋅ [ 2 ⋅ 2 .9 4 8 8 9⋅1 06   x = 1.006 + 0 .0 01 ⋅ (30.03 + 0 .0 0 0.484 ⋅ 0 .70 3⋅ (30.0 6) )4 ] 1 5 0⋅ 0. za LG HB = 200. s obzirom na različite formule.7 7 81 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0.0003 l p + ∆l n⋅sp = 0 .0 6+ 02.0 5) + 60. potrebno je posebno odrediti postojanosti najugroženijeg strugarskog noža i burgije i time videti koji je alat najugroženiji.0 0 0.9 0. S-13.7 3  iz tab.9 4 8⋅ 18 0⋅90.70 3⋅ (60.002 = 2 .002 = = 16 . 4 o 8 / 4s 6 1.01 2 ⋅50.70 50 π ⋅ [1. za LG HB = 200.8  Da bi se odredilo glavno vreme obrade.0 0 0] 3 Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su sledeće: C k = 1.0 6+ 04.70 50 + = 6 .484 ⋅ 0 . s obzirom da su uzdužni i poprečni pomak različiti.9  iz tab. 22 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

9837  x = 0.938 ⋅ 3600 6  =  0. 3 i 4.74 ⋅ 0 . koji mada rade sa većim pomakom. koji ima najveću brzinu rezanja i time najmanju postojanost. zbog smanjenja prečnika obrade imaju manju efektivnu brzinu rezanja. dok noževi br.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Postojanost najugroženijeg noža određuje se za nož br. S-8. TM K20 i s ≤ 0.2  iz tab.003 0 .15 ⋅ 0.938 Postojanost burgije se određuje iz sledeće brzine rezanja: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 23 .2 +1  = 6935 s   6 z 1  0.0003 0 . 1. 2.: ξ κ = 0.74 • koeficijent koji uzima u obzir materijal obratka iz tab.9837 ⋅ 0 .: ξT = z Tt 60 ⋅ 60 =z T1 T1 tako da je:  C ⋅ ξ ⋅ ξ ⋅ 3600 1 z  v κ mrp T1 =  x y  D1 ⋅ π ⋅ n ⋅ a1 ⋅ s u   z ⋅m +1      6⋅0 . 1 obrađuje veći prečnik.4 mm/o  m = 0. iz tab. Postojanost najugroženijeg noža se određuje iz brzine rezanja: v1 = Cv T ⋅ a1x ⋅ s uy m 1 ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T = D1 ⋅ π ⋅ n gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata.062 ⋅ π ⋅ 6 . Ovo zbog toga što u odnosu na nož br. 25 = 0. 25  190  =   200  1. nož br.2  Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su sledeći: C v = 0. S-5. za LG HB = 200.484 ⋅ 0 .:  190  ξ mrp =    HB  1.15   y = 0. S-8. za isti pomak i dubinu rezanja. S-8.2  z=6   dok su popravni koeficijenti u izrazu za brzinu rezanja određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 90° iz tab.

4  m = 0. BU-2 za LG HB = 200 y 0 = 0. a posle obrade d = 75 mm.484 ⋅ 0. REŠENJE: Plan obrade istovremenog zahvata uzdužnog struganja i bušenja na revolverskom strugu.125  = 643 s   1 1  0. Na revolverskom strugu izvodi se istovremeni zahvat uzdužnog struganja i bušenja. Odrediti merodavan režim obrade i potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine pod uslovom da glavno vreme obrade bude tg = 1 min.025 1−0 . 25  Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći: C v = 0.1 2 5   dok je koeficijent µ 0 na osnovu tab.11197 ⋅ 1 =  π ⋅ 6. • prečnik burgije Db = 25 mm. 24 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . • dužina struganja i bušenja l = 50 mm. ZADATAK 2.2 5   iz tab. PODACI: • materijal obratka CrNi čelik Rm = 70·107 N/m2. najugroženiji alat je burgija i njena postojanost je Tb = 643 s.75. BU-3: lb 20 = <1 Db 25 µ 0 = 1 za Znači. prikazan je na sledećoj skici.0003 0 . • prečnik pre obrade struganja D = 80 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM vb = tako da je: C v ⋅ Db 0 ⋅ µ 0 Tb ⋅ s y0 m x = Db ⋅ π ⋅ n  Cv ⋅ µ0 Tb =   π ⋅ n ⋅ s y0 ⋅ D 1− x0 b  m     0. 4 ⋅ 0.1 1 1 9  7  x0 = 0. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.

5 mm/o g g 5 ÷ 10 • pomak za bušenje se određuje na osnovu preporuka iz tab. odnosno: s = 0. S-9. BU-1. prema uslovu zadatka. iz prvo napisane jednačine je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 25 .3 mm 3 3 tako da je: L = Lb = 60 mm Pomak se određuje na osnovu preporučenih vrednosti za struganje i bušenje i to: • pomak za struganje određuje se na osnovu preporučenih vrednosti koeficijenata vitkosti strugotine datih u tab.25 ÷ 0. prema tome. određuje se iz glavnog vremena obrade: tg = L n⋅s gde dužinu radnog hoda nosača alata definiše alat koji ima duži radni hod: Ls = l + ∆l = 50 + 2 = 52 mm 1 1 Lb = l + ⋅ Db + ∆l = 50 + ⋅ 25 + 2 = 60.25 mm/o tako da se za merodavni pomak usvaja maksimalno dozvoljena vrednost.: ss = a ( D − d ) 2 ( 80 − 75 ) 2 = = = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Režim obrade. za CrNiČ Rm = 70·107 N/m2 i Db = 25 mm: s b = 0.25 m /o m Broj obrtaja obratka.

2 mm/o. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 5 kW. • elementi rezne geometrije noža γ = 5° i κ = 90°.00025 0.325821 ⋅ 10 6 ⋅ 0.78 ⋅ 0. iz tab.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM n= L 0.356 ⋅ 10 8 ⋅ 0. za CrNiČ Rm = 70·107 N/m2 Na revolver strugu sa horizontalnom glavom izvodi se istovremeno obrada struganjem i proširivanjem zavojnom burgijom.00025 0. a posle bušenja Db = 20 mm.8  ZADATAK 3. PODACI: • materijal obratka Č1731 Rm = 60⋅ 107 N/m2.00025 ⋅ 60 Snaga pogonskog elektromotora mašine je: PM = = + Ps + Pb Fv ⋅ v + M ⋅ ω C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 ⋅ D ⋅ π ⋅ n + C M ⋅ Dbx ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n = = η η η 4. • materijal strugarskog noža i burgije BČ.3 5 61 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0.0025 1 ⋅ 0.8 ⋅ 2 ⋅ π ⋅ 4 0. • prečnik rupe pre bušenja db = 10 mm.3 2 5 8 2⋅ 1 06   x= 2   y = 0. a posle obrade d = 72 mm.8.08 ⋅ π ⋅ 4 0. Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom maksimalnog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine.75 = 4692 W Konstante i eksponenti iz prethodnog izraza su sledeće: C k = 4. • prečnik pre obrade struganja D = 80 mm. • ugao vrha burgije ϕ = 118°. • pomak s = 0.06 = = 4 o/s s ⋅tg 0.025 2 ⋅ 0. BU-4.7 8  iz tab. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. za CrNiČ Rm = 70·107 N/m2 C M = 8 9. S-13.75 89. 26 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

Glavni otpor rezanja pri obradi struganjem na osnovu Kienzle-ove jednačine je: Fv = b ⋅ h 1−mv ⋅ k v 1.2 0. prikazan je na skici. određuje se na osnovu Kienzle-ovih jednačina.: b= a 4 = = 4 mm sin κ sin 90 ° h = s ⋅ sin κ = 0.2 mm ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 27 .2 ⋅ sin 90 ° = 0.7842 ⋅1686 ⋅ 0. Dubina rezanja se određuje na osnovu prečnika obratka pre i posle obrade struganja: a= D − d 80 − 72 = = 4 mm 2 2 Broj obrtaja obratka se određuje na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine: PM = Ps + Pb Fv ⋅ v + M ⋅ ω Fv ⋅ D ⋅ π ⋅ n + M ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n = = η η η tako da je broj obrtaja obratka: n= PM ⋅η 5000⋅ 0.8) ⋅ π Glavni otpor rezanja i moment pri bušenju iz prethodne jednačine. S-16.08 + 2 ⋅ 25.3 o/s ( Fv ⋅ D + 2 ⋅ M ) ⋅ π (1880⋅ 0. s obzirom na zadate elemente rezne geometrije alata.8 = = 6.985 = 1880 N gde se širina i debljina režućeg sloja pri obradi struganjem određuju na osnovu izraza datih u tab.1 ⋅ k γ = 4 ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM REŠENJE: Plan obrade istovremenog zahvata uzdužnog struganja i proširivanja zavojnom burgijom na revolverskom strugu.

vrši se zahvat grubog struganja sa prečnika ∅60 mm na prečnik ∅54 mm. dužine struganja 45 mm.83 mm ϕ 118 ° 2 ⋅ sin 2 ⋅ sin 2 2 h= s ϕ 0.4.2 118 ° ⋅ sin = ⋅ sin = 0.085 0.1 (za proširivanje već izbušene rupe) 2.1 = 25.5⋅ 107 N/m2 dok se korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao alata γ podataka datih u tab.1 = 1 6 8 N / m 2m 6   iz tab.1 D 20 • korektivni faktor koji uzima u obzir specifičnosti obrade bušenjem: K B = 1.02 + 0.1 ⋅1.8 Nm 4 gde se širina i debljina režućeg sloja pri obradi bušenjem određuju na osnovu izraza datih u tab.5 ⋅ γ 106 −1.7 8 4 2  106 −1. S-17.: D − db 20 − 10 b= b = = 5. dok se korektivni faktori određuju na osnovu podataka datih u tab. Na univerzalnom strugu. Odrediti. pod uslovom da se alat zatupi posle 50 izrađenih komada: 28 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . 7842 ⋅1686 ⋅ ⋅1. S-18.1 ⋅ Db + d b ⋅ k op ⋅ K B 4 0. S-18.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM glavna vrednost specifičnog otpora rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti: k v 1.05 + 1 1 = 1.05 + = 1.: kγ = = 5° određuje na osnovu Obrtni moment pri bušenju na osnovu Kienzle-ove jednačine je: M = 2 ⋅ b ⋅ h 1−mv ⋅ k v 1.83 ⋅ 0. za Č1731 R 1 − m v = 0.1 i eksponent (1-mv) imaju iste vrednosti kao i pri obradi struganjem.985 100 100 m = 77.5 ⋅ 5  = = 0.: • korektivni faktor koji uzima u obzir oblik površine koja nastaje pri obradi rezanjem: k op = 1. Zadaci za vežbanje ZADATAK 1. S-16.01 = 2 ⋅ 5.085 mm 2 2 2 2 glavna vrednost specifične sile rezanja kv1.

PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60·107 N/m2. ZADATAK 3. Na višesečnom strugu obrađuje se obradak sa skice. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2. • napadni ugao alata 90°. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade. • prečnik obratka pre obrade 98 mm. • koeficijent vitkosti strugotine 8.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • merodavni režim obrade. a posle obrade 82 mm. PODACI : • materijal obratka CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. Na univerzalnom strugu.01 mm i dužine struganja (stezanja) 150 mm. • postojanost alata 60 min. • dubina rezanja 1 mm. ZADATAK 2. • materijal alata BČ. vrši se završna obrada otvora u čauri stegnutoj u steznoj glavi spoljašnjeg prečnika ∅50 mm.8. a maksimalna hrapavost obrađene površine ne pređe 12.5 µ m. bez prethodne grube obrade. ZADATAK 4. tako da u završnoj fazi svi alati dejstvuju istovremeno. • napadni ugao sečiva alata 90°. Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da deformacija (ugib) radnog predmeta pri obradi ne bude veća od širine tolerancijskog polja. • snagu pogonskog elektromotora mašine. unutrašnjeg prečnika ∅40+0. • materijal alata TM P25. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 29 . Odrediti postojanost alata koja će omogućiti da se pri struganju na univerzalnom strugu obradi 50 radnih predmeta. • radijus vrha noža 0. • materijal alata TM P25. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. • dužina struganja 50 mm.5 mm.

8. • količinu skinute strugotine u kg/čas. 30 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . • broj obrađenih komada posle kojih treba zameniti najugroženiji pohabani nož. • glavno vreme obrade.5 mm. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 65⋅ 107 N/m2. isti za sve noževe. Na višesečnom strugu izvodi se zahvat uzdužnog struganja sa dva noža dubine rezanja a1 = 3 mm i a2 = 1. PODACI: • materijal obratka CrNi čelik Rm = 70⋅ 107 N/m2. • materijal alata TM P25. • glavno vreme obrade. a dužine obrade l1 = 60 mm i l2 = 50 mm. • materijal alata BČ. • snaga pogonskog elektromotora mašine 50 kW. • snaga pogonskog elektromotora mašine 7. • napadni ugao alata 60°. ODREDITI: • merodavni režim obrade. • koeficijent vitkosti strugotine 10. • postojanost alata 90 min.5 kW. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ODREDITI: • merodavni režim obrade. ZADATAK 5. • prečnik sirovog komada 80 mm.

75. izvodi se zahvat uzdužnog struganja i bušenja paralelno. • prečnik obratka pre struganja 100 mm. • postojanost alata 120 min. Na revolver strugu vrši se gruba uzdužna obrada. • glavno vreme obrade. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 31 . • postojanost ugroženijeg alata 30 min. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. a posle 95 mm. Na revolver strugu sa vertikalnom glavom.8. PODACI: • materijal obratka LG HB = 190. a dubina bušenja 50 mm. Odrediti elemente režima obrade i količinu skinute strugotine u jedinici vremena. ODREDITI: • merodavni režim obrade. • dužina struganja 80 mm. a posle obrade 108 mm. ZADATAK 7. • prečnik burgije 20 mm. • materijal strugarskog noža TM K20. • snaga pogonskog elektromotora mašine 6. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2. • snagu pogonskog elektromotora mašine. pri potpunom iskorišćenju snage pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata. • prečnik obratka pre obrade 120 mm. ZADATAK 6.8. • materijal burgije BČ.5 kW.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. ako se obrada izvodi sa jednim ili sa dva noža. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. • materijal alata BČ.

potrebno je na pločastom radnom predmetu od konstruktivnog čelika Rm = 60⋅ 107 N/m2. određuje se na osnovu istovremene iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine i zadate postojanosti burgije. ODREDITI: • najpovoljniji režim obrade. izbušiti otvor ∅25 mm. snage pogonskog elektromotora mašine PM = 2. Prvo se iz snage pogonskog elektromotora mašine: PM = M ⋅ ω C M ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ nM = η η i brzine rezanja: C v ⋅ D x0 ⋅ µ 0 v= = D ⋅ π ⋅ nT T m ⋅ s y0 izrazi broj obrtaja burgije s obzirom na snagu pogonskog elektromotora mašine i postojanost alata: 32 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .8. REŠENJE: Najpovoljniji režim obrade.1. za traženi zahvat obrade. Jednovretene bušilice ZADATAK 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 3. debljine l = 60 mm. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.75 kW. • broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabanu burgiju. PODACI: • postojanost burgije T = 25 min. OBRADA BUŠENJEM 3. Na radijalnoj bušilici.

8 = = 9. BU-2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM nM = η ⋅ PM CM ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π C v ⋅ D x0 − 1 ⋅ µ o nT = m y0 T ⋅ s ⋅π Pomak.25 o/s x y 6 C M ⋅ D ⋅ s ⋅ 2 ⋅ π 72.143 ⋅10 −3 m/o  72 . za CČ Rm= 60⋅ 107 N/m2 dok je koeficijent µ 0 određen iz tab.4   iz tab.076697⋅ 10 ⋅ 0.8 = = 0.025 2+0. 5 2750 ⋅1500 0. za CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2 y 0 = 0.5   m = 0. dobija se na sledeći način: n M = nT C v ⋅ D x0 −1 ⋅ µ 0 η ⋅ PM = m y0 CM ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π T ⋅ s ⋅π tako da je:  PM ⋅ T m ⋅η s =  C ⋅ C ⋅ D x + x0 −1 ⋅ 2 ⋅ µ v 0  M  y − y0  =   1 1   0.4 D 25 Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti: n= PM ⋅ η 2750⋅ 0.8  µ 0 = 1 za iz tab. BU-4.0252 ⋅ 0. pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata.163865 ⋅ 0. 2 ⋅ 0.8−0.: l 60 = = 2.0001430.2  C M = 7 2.0 7 6 6 9⋅7 06  1  x= 2   y = 0. BU-3. 4−1 ⋅ 2 ⋅1     Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su: C v = 0.1 6 3 8 65  x0 = 0.076697 ⋅10 6 ⋅ 0.8 ⋅ 2 ⋅ π 33 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

494745 ⋅10 6    1  0. buše se u ploči od CrČ Rm = 85⋅ 107 N/m2. debljine l = 30 mm.8  s = 0. 1  x= 2   y = 0. BU-1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Broj urađenih komada (izbušenih rupa) posle kojih treba zameniti pohabanu burgiju računa se na sledeći način: K= T 25 ⋅ 60 = = 33. • Preporučeni pomak iz tab.85 kW i stepena korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.8  ≤ 0.189 mm/o • Pomak na osnovu dozvoljenog naprezanja materijala burgije na pritisak izračunava se iz:  σ ⋅ D 3− x s ≤  doz  42 ⋅ C M   y  22 ⋅10 7 ⋅ 0. B-4. Na stubnoj bušilici.018 3−2  ≤  42 ⋅103 . ZADATAK 2. prema tome je: Broj obrtaja burgije se određuje na osnovu postojanosti alata iz izraza za brzinu rezanja: 34 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . otvori ∅18 mm. prvo treba odrediti pomak vodeći računa o preporučenim vrednostima i dozvoljenom naprezanju materijala burgije na pritisak u toku obrade.06 = = 45.25 ⋅ 0.158 ⋅10 3 m/o   1 gde su korišćene sledeća konstanta i eksponenti: C M = 1 0 34 9 4 7 4⋅5 06  . Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da se burgija zatupi posle K = 50 izbušenih otvora.7.36 s n ⋅ s 9. do zatupljenja burgije mogu se izraditi 33 radna predmeta. za CrČ Rm = 85·107 N/m2 Merodavan pomak za ovaj zahvat obrade. za CrČ Rm = 85·107 N/m2 i D = 18 mm iznosi: s = 0.36 pri čemu je aktivno vreme obrade: t'g = l 0. Pri tome.000143 Znači.06 kom t'g 45 . REŠENJE: Merodavni režim obrade određuje se na osnovu zahteva da burgija izradi 50 otvora pre nego što se zatupi.158 mm/o iz tab. snage pogonskog elektromotora mašine PM = 1. ako je materijal burgije BČ sa dozvoljenim naprezanjem na pritisak σ doz = 22⋅ 107 N/m2.

2  dok je koeficijent µ 0 određen iz tab.000158 0. za CrČ Rm = 85·107 N/m2 y0 = 0. BU-3.2 1−0.000158  Konstanta i eksponenti u izrazu za brzinu rezanja su sledeći: Cv = 0.15 o/s  0. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 35 .4 ⋅ 0.15 = 1684 W 0.5 ⋅ 0.0 9 4 7  2  x0 = 0.494745 ⋅10 6 ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM  Cv ⋅ D x0 −m ⋅ µ 0  1−m v =  m y0 − m m  = D ⋅ π ⋅ n  L ⋅s ⋅π    1 gde je postojanost burgije izražena dužinom bušenja: L = K ⋅ l = 50 ⋅ 0. manja od instalisane snage (1684<1850 W). proračunati režimi obrade uzimaju se kao merodavni.4   iz tab.018 2 ⋅ 0.5   m = 0.03 =1.66 D 18 Proračunati režim obrade se može usvojiti tek nakon provere potrebne snage pogonskog elektromotora mašine: PM = = C M ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅π ⋅ n η 103 .09472 ⋅1  1−0.2 = = 6.8 ⋅ 2 ⋅ π ⋅ 6.2 0.018 π ⋅1. BU-2.: µ 0 = 1 za l 30 = = 1.7 Kako je potrebna snaga pogonskog elektromotora mašine za izvođenje ovog zahvata.5 m tako da je broj obrtaja burgije:  C v ⋅µ0 n = π ⋅ Lm ⋅ s y0 −m ⋅ D1−x0  1−m    1 1 0.5−0.

PODACI: • postojanost burgije T = 30 min. • broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabane burgije. Na viševretenoj bušilici potrebno je izbušiti 3 otvora ∅25 mm na radnom predmetu od konstruktivnog čelika Rm = 60·107 N/m2. REŠENJE: Najpovoljniji režim obrade određuje se na osnovu istovremenog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 3. pri kome će se ostvariti istovremeno iskorišćenje snage mašine i postojanosti alata. imajući svakako u vidu da kod viševretene bušilice sve burgije imaju isti pomak i broj obrtaja. Prvo se iz snage pogonskog elektromotora mašine: PM = ∑P i =1 3 Ki η = 3 ⋅ M ⋅ ω 3 ⋅ C M ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ nM = η η i brzine rezanja: C v ⋅ D x0 ⋅ µ 0 v= = D ⋅ π ⋅ nT T m ⋅ s y0 izrazi broj obrtaja burgije s obzirom na snagu pogonskog elektromotora mašine i postojanost alata: nM = η ⋅ PM 3 ⋅ CM ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π C v ⋅ D x0 − 1 ⋅ µ o nT = m y0 T ⋅ s ⋅π Pomak.9. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 7 kW. dubine bušenja l = 60 mm. Viševretene bušilice ZADATAK 1. dobija se na sledeći način: 36 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . ODREDITI: • najpovoljniji režim obrade. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.2.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

nM = nT Cv ⋅ D x0 −1 ⋅ µ 0 η ⋅ PM = m y0 3 ⋅ CM ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π T ⋅ s ⋅π
 PM ⋅ T m ⋅η s =  C ⋅ C ⋅ D x + x0 −1 ⋅ 6 ⋅ µ v 0  M  y − y0   
1 1

  0 ,8−0, 5 7000 ⋅1800 0, 2 ⋅ 0,9 = = 0,139 ⋅10 −3 m/o  72,076697 ⋅10 6 ⋅ 0,163865 ⋅ 0,025 2+0, 4−1 ⋅ 6 ⋅1    

Konstante i eksponenti u prethodnom izrazu su:

C v = 0,1 6 3 8 65  x0 = 0,4   iz tab. BU-2. za CČ Rm = 60·107 N/m2 y 0 = 0,5   m = 0,2 

C M = 7 2,0 7 6 6 9⋅7 06  1  x= 2   y = 0,8 
µ 0 = 1 za

iz tab. BU-4. za CČ Rm = 60·107 N/m2

dok je koeficijent µ 0 određen iz tab. BU-3.:
l 60 = = 2,4 D 25

Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti:

n=

PM ⋅ η 7000⋅ 0,9 = = 9,03o/s x y 6 C M ⋅ D ⋅ s ⋅ 6 ⋅ π 72,076697⋅ 10 ⋅ 0,0252 ⋅ 0,0001390,8 ⋅ 6 ⋅ π
T 30 ⋅ 60 = = 37 ,65 kom t'g 47 ,80

Broj urađenih komada posle kojih treba zameniti pohabane burgije računa se na sledeći način:
K=

pri čemu je aktivno vreme obrade:
t'g = l 0,06 = = 47 ,8 s n ⋅ s 9,03 ⋅ 0,000139

Znači, do zatupljenja burgije može se izraditi 37 radna predmeta.
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

37

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

ZADATAK 2. Na obratku od konstruktivnog čelika Rm = 65·107 N/m2 potrebno je na viševretenoj bušilici izbušiti veći broj rupa ∅5 mm na dubinu l = 40 mm. ODREDITI: • najveći broj alata koji mogu istovremeno da deluju; • ukupnu silu kojom će alati, preko obratka, delovati na radni sto bušilice. PODACI: • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 3,5 kW; • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0,8; • postojanost alata L = 2 m. REŠENJE: Najveći broj alata koji mogu istovremeno da vrše obradu na viševretenoj bušilici određuje se s obzirom na raspoloživu snagu pogonskog elektromotora mašine. Pri tome se merodavni režim obrade određuje na osnovu zadate postojanosti alata. Polazi se od pomaka čiji se izbor vrši na osnovu preporučenih vrednosti iz tab. BU-1. za CČ Rm = 65·107 N/m2 i D = 5 mm: s = 0,108 mm/o Zbog karakteristika mašine ovo će biti merodavni pomak za sve burgije. Broj obrtaja burgije se određuje na osnovu postojanosti alata iz izraza za brzinu rezanja:
 C v ⋅ D x0 −m ⋅ µ0 v =  m y 0 −m m  L ⋅s ⋅π  1−m  = D ⋅π ⋅ n  
1

tako da je:
 C ⋅ µ ⋅ D x0 −1 1−m  0,15155 ⋅ 0,6 ⋅ 0,005 0 , 4 −1 1−0 , 2 n =  vm 0 y0 −m  =  0, 2 = 16,36 o/s  2 ⋅π ⋅ 0,000108 0 ,5−0, 2    L ⋅π ⋅ s     
1 1

Pri tome su konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja:

C v = 0,1 5 1 5  5  x0 = 0,4   iz tab. BU-2. za CČ Rm = 65·107 N/m2 y 0 = 0,5   m = 0,2 
dok je koeficijent µ 0 određen iz tab. BU-3.:

38

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

µ 0 = 1 za

l 40 = =8 D 5

Ukoliko se sa N označi maksimalan broj alata koji mogu istovremeno da vrše obradu, može se napisati da je:
PM = N ⋅ PK N ⋅ M ⋅ ω N ⋅ C M ⋅ D x ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n = = η η η

tako da je:
N= = PM ⋅η CM ⋅ D ⋅ s y ⋅ 2 ⋅π ⋅ n
x

3500 ⋅ 0,8 = 21,25 kom 76,388978 ⋅10 ⋅ 0,005 2 ⋅ 0,0001080,8 ⋅ 2 ⋅ π ⋅16,36
6

Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su:

C M = 7 6,3 8 8 9 7⋅8 06  1  x= 2   y = 0,8 

iz tab. BU-4. za CČ Rm = 65·107 N/m2

Prema tome, za date uslove obrade, u viševretenu glavu bi se mogao postaviti 21 alat koji mogu istovremeno da dejstvuju. Pod pretpostavkom takve obrade, maksimalna sila kojom bi alati delovali na obradak je:

Fs uk = N ⋅ Fs i = N ⋅ C F ⋅ D x1 ⋅ s y1
0 = 21⋅ 98,860443106 ⋅ 0,0051 ⋅ 0,000108,7 = 17362N ⋅

Konstanta i eksponenti iz izraza za otpor pomoćnog kretanja kod bušenja su:

C F = 9 8,8 6 0 4 4⋅ 1 06  3  x1 = 1   y1 = 0,7 
ZADATAK 3.

iz tab. BU-4. za CČ Rm = 65·107 N/m2

Na viševretenoj bušilici istovremeno se buše 4 otvora ∅8 na dubinu bušenja 35 mm i 2 otvora ∅14 na dubinu bušenja 34 mm. Odrediti merodavni režim obrade kao i broj urađenih komada posle koga treba zameniti zatupljene burgije pod uslovom da glavno vreme obrade po komadu bude tg = 20 s. PODACI:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

39

6 mm 3 3 1 1 L2 = l 2 + ⋅ D2 + 2 ⋅ ∆l = 34 + ⋅14 + 2 ⋅ 2 = 42. REŠENJE: Režim obrade. za slučaj istovremenog bušenja svih otvora.8. pa je glavno vreme obrade: tg = L2 n⋅s Snaga pogonskog elektromotora mašine. radni hod burgije izračunava se na sledeći način: 1 1 L1 = l1 + ⋅ D1 + 2 ⋅ ∆l = 35 + ⋅ 8 + 2 ⋅ 2 = 41.6 mm 3 3 Vidi se da duži hod nosača alata određuje burgija br. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 4. odnosno nosača alata. uz istovremeno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora mašine. Kako se sa skice vidi. Da bi se odredilo glavno vreme obrade potrebno je prvo odrediti koja od burgija zahteva maksimalan radni hod viševretene glave. za postavljeni slučaj obrade. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. određuje se iz izraza: 40 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • materijal obratka CČ Rm = 70·107 N/m2. određuje se pod uslovom da glavno vreme obrade bude 20 s. 2.5 kW.

0426 ⋅ 80 .014 2 )     1 1 Odgovarajući broj obrtaja burgije će tada biti: n= L2 0.701259 ⋅10 6 ⋅ 2 ⋅π ⋅ (4 ⋅ 0.8 ⋅ 20 = = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PM = = = 4 ⋅ PK 1 + 2 ⋅ PK 2 4 ⋅ M 1 ⋅ ω 1 + 2 ⋅ M 2 ⋅ ω 2 = η η 4 ⋅ C M ⋅ D1 ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n + 2 ⋅ C M ⋅ D2 ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n η C M ⋅ s y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n ⋅ (4 ⋅ D1 + 2 ⋅ D2 ) η x x x x Ako se sada iz glavnog vremena obrade i snage pogonskog elektromotora mašine izrazi broj obrtaja burgije: n= L2 tg ⋅ s n= PM ⋅ η C M ⋅ s ⋅ 2 ⋅ π ⋅ (4 ⋅ D1x + 2 ⋅ D2x ) y rešavanjem ovih jednačina po nepoznatoj s dobija se: PM ⋅η ⋅ t g   y −1 s = =  L ⋅ C ⋅ 2 ⋅π ⋅ (4 ⋅ D x + 2 ⋅ D x )    2 M 1 2    0. BU-4.278 ⋅10 -3 m/o  0. za CČ Rm = 70·107 N/m2 Broj komada posle kojeg treba zameniti pojedine zatupljene burgije izračunava se iz: pri čemu se postojanost alata i aktivno vreme rezanja računaju na sledeći način: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 41 .008 2 + 2 ⋅ 0.7 0 1 2 5⋅9 06  1  x= 2   y = 0.0426 = = 7.8−1 4500 ⋅ 0.8  K = T tg ' iz tab.000278 Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment kod bušenja su: C M = 8 0.66 o/s t g ⋅ s 20 ⋅ 0.

765 0. 2 T1 =  = 2945 s   0. BU-3.000278 t g1 ' = Konačno broj komada nakon kojih treba zameniti pojedine zatupljene burgije je: K1 = K2 2945 =179.31 kom 15 .5 1−0 .66 ⋅ 0. dok se zamena burgije ∅14 vrši posle izrađenog 131 komada. 42 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .42 D2 14 Aktivno vreme rezanja za pojedine burgije je: l1 0.66 ⋅ 0.143025 ⋅1 0.02 kom 16 . 4  ⋅ 0.5 1−0 .97 Prema tome.000278  1 1 Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći: C v = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Cv ⋅ µ0  m T = y0 1− x0  π ⋅n⋅s ⋅ D  l t'g = n⋅s 1 Postojanost alata za pojedine burgije je:  0.66 ⋅ 0.: l1 35 = = 4.000278 l 0.034 tg2 '= 2 = = 15.2  dok se koeficijent µ 0 za pojedine burgije određuje iz tab.000278   0. zamenu burgije ∅8 potrebno je izvršiti posle izrađenih 179 komada.66 ⋅ 0.035 = = 16.014  π ⋅ 7.765 za 02 = 1 za l2 34 = = 2.97 s n ⋅ s 7.37 D1 8 µ µ 01 = 0.44 2097 = =131.143025 ⋅ 0.5   m = 0. 4  ⋅ 0.1 4 3 0 25  x0 = 0. BU-2 za CČ Rm = 70·107 N/m2 y 0 = 0.44 s n ⋅ s 7.008  π ⋅ 7. 2 T2 =  = 2097 s   0.4   iz tab.

Odrediti potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine pod uslovom da se sve burgije istovremeno zatupe. Režim obrade se određuje na osnovu uslova da postojanosti svih alata budu iste. • postojanost svih burgija T = 18 min. 4 ⋅ 0.3. 2 ⋅ 0.165 mm/o    iz tab.8. 4 ⋅ 0.: s1 = 0. mora se prvo odrediti režim obrade.946 = 0.464 m/s 1080 0.16386 ⋅ 0. 5 0.194 mm/o    D1 = 9 mm   D2 = 13 mm  Na osnovu izraza za brzinu rezanja kod bušenja: Cv ⋅ D x0 ⋅ µ 0 v= T m ⋅ s y0 moguće je izračunati brzine rezanja za pojedine burgije: v1 = v2 = 0.000165 0.013 0.009 0. Polazi se od pomaka koji se za pojedine burgije određuju na osnovu preporuka iz tab. za CČ Rm = 60·107 N/m2 i s 2 = 0. REŠENJE: Da bi se odredila potrebna snaga pogonskog elektromotora mašine za date uslove obrade. 2 ⋅ 0. Bušilice sa viševretenom glavom ZADATAK 1. 5 Konstanta i eksponenti iz prethodnog izraza su sledeći: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 43 .968 = 0. BU-1.16386 ⋅ 0. s tim da mora biti zadovoljen uslov da je ni⋅ si = const.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 3. imajući svakako u vidu da kod bušilice sa viševretenom glavom mogu biti različiti pomaci i brojevi obrtaja pojedinih burgija.484 m/s 1080 0.000194 0. BU-1. Na bušilici sa viševretenom glavom obrađuje se istovremeno 8 otvora i to 4×∅ 9 mm na dubinu 24 mm i 4×∅ 13 mm na dubinu 36 mm. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60·107 N/m2. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.

BU-3.85 o/s D2 ⋅ π 0.77 D2 13 µ µ 01 = 0.1 6 3 8  6  x0 = 0. Da bi bio zadovoljen neophodan uslov viševretene glave ni⋅ si = const. BU-1 za CČ Rm = 60·107 N/m2 y 0 = 0.85 ⋅ 0. može se na osnovu uslova viševretene glave napisati da je: n1 '⋅s1 ' = n2 ⋅ s 2 (1) a iz uslova jednakosti postojanosti alata T1 = T2 da je:  C v ⋅ D1x0 −1 ⋅ µ 01  m  C v ⋅ D2x0 −1 ⋅ µ 02  m      π ⋅ n '⋅s' y0  =  π ⋅ n ⋅ s y0  1 1 2 2     Rešavanjem sistema jednačina (1) i (2).464 = = 16. tako da je to ujedno i merodavna brzina viševretene glave.2  dok se koeficijent µ 0 za pojedine burgije određuje iz tab.009 ⋅ π v2 0.968 za 02 = 0. Ukoliko se sa n1' i s1' označe korigovani režimi obrade za burgiju br. tj. da je merodavna brzina n2⋅ s2 = 0.000165 = 0. dobija se: 44 1 1 (2) ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .0023 m/s vidi se da je ugroženija burgija br. odrediti ugroženiju burgiju.000194 = 0.946 za Broj obrtaja za pojedine burgije.: l1 24 = = 2. ali i uslov zadatka o jednakosti postojanosti burgija T = const.013 ⋅ π Sada je potrebno na osnovu brzine pomoćnog kretanja nosača alata.4   iz tab.66 D1 9 l2 36 = = 2. prema tome je: n1 = n2 = v1 0.41 o/s D1 ⋅ π 0.0027 m/s n2 ⋅ s 2 = 11.41 ⋅ 0. Iz određenih brzina pomoćnog kretanja alata: n1 ⋅ s1 = 16 . mora se korigovati režim obrade burgije br. 2.484 = = 11. 1 istovremenim menjanjem vrednosti pomaka i broja obrtaja burgija.5   m = 0.0023 m/s. po n1' i s1'. 1. Ugroženija je ona koja zahteva manju brzinu pomoćnog kretanja.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM C v = 0.

5−1  0.000194 ⋅  ⋅ = 0.32 o/s s1 ' 0.8  ZADATAK 2.000119 0.119 ⋅10 -3 m/o    0.013  odnosno: n1 ' = n2 ⋅ s 2 11. Odrediti. debljine 50 mm. • snagu pogonskog elektromotora mašine (η = 0. Na bušilici sa viševretenom glavom buši se istovremeno 6 otvora 2×∅ 12 mm.0 7 6 6 9⋅7 06  1  x= 2   y = 0.85 ⋅ 0.32 + 0.85) 0. vodeći računa o tome da mora biti zadovoljen i uslov viševretene glave ni⋅ si=const.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM µ s1 ' = s 2 ⋅  01 µ  02  y0 −1    1 D ⋅ 1 D  2  y0 −1  =   1 0 .946   0.000194 = = 19. za CČ Rm = 60·107 N/m2.8 ⋅11.968  0. 4 −1 x0 −1  0.8). • broj obrađenih komada posle kojih treba zameniti zatupljene burgije.8 ⋅19.013 2 ⋅ 0.009 2 ⋅ 0. pod uslovom da glavno vreme obrade po komadu iznosi tg = 30 s: • režim obrade.009  0 .000119 4 ⋅ PK 1 + 4 ⋅ PK 2 4 ⋅ ( M 1 ⋅ ω1 + M 2 ⋅ ω 2 ) = η η 4 ⋅ C M ⋅ D1x ⋅ s1y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n1 + C M ⋅ D2x ⋅ s 2y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n2 η 8 ⋅ π ⋅ C M ⋅ D1x ⋅ s1y ⋅ n1 + D2x ⋅ s 2y ⋅ n2 η Konačno snaga pogonskog elektromotora mašine će biti: PM = = = = ( ) ( ) 8 ⋅ π ⋅ 72. REŠENJE: Režim obrade se određuje na osnovu uslova da glavno vreme obrade bude 30 s.8 = 7430 W Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su: C M = 7 2. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 45 . 5−1 = 0.000194 0.076697 ⋅10 6 (0. 2×∅ 15 mm i 2×∅ 24 mm u ploči od ugljeničnog čelika Rm = 60·107 N/m2. BU-4. iz tab.

000189 n⋅s 0.57 o/s s3 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Polazi se od pomaka koji se za pojedine burgije određuju na osnovu preporuka iz tab.0021 = = 11.: s1 = 0.000245 Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se na sledeći način: 46 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . BU-1.34 o/s s2 0. obrade biti burgija sa najvećim prečnikom. BU-1. za određivanje glavnog vremena. Pošto sve burgije buše otvore u ploči debljine 50 mm. za CČ Rm = 60·107 N/m2 i s3 = 0.0021 = = 10.11 o/s s1 0.245 mm/o    D1 = 12 mm   D2 = 15 mm  D = 24 mm  3 Za pravilno iskorišćenje uslova glavnog vremena obrade potrebno je prvo odrediti koja od burgija zahteva maksimalan radni hod viševretene glave. odnosno nosača alata. Radni hod burgije izračunava se na sledeći način: 1 L = l + ⋅ D + 2 ⋅ ∆l 3 gde su l dubina otvora.0021 = = 8.063 = = 0.189 mm/o   s 2 = 0. očigledno je da će merodavna burgija.000203 n⋅s 0. D prečnik burgije i ∆ l dodatak za ulaz-izlaz alata.0021 m/s tg 30 Sada je moguće izračunati merodavne brojeve obrtaja za sve burgije: n1 = n2 = n3 = n⋅s 0.203 mm/o  iz tab. tako da je: 1 L = 50 + ⋅ 24 + 2 ⋅ 2 = 63 mm 3 Iz jednačine za glavno vreme obrade: tg = L n⋅s određuje se brzina viševretene glave: n⋅s = L 0.

5 s    0.012 2 ⋅ 0.8 = 12052 W ( Konstanta i eksponenti iz izraza za obrtni moment bušenja su: C M = 7 2.000245  Konstanta i eksponenti korišćeni u prethodnom izrazu su sledeći: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 47 . 4  0.163865 ⋅ 0.8 ⋅11. BU-4.000245 0.024 2 ⋅ 0.0 7 6 6 9⋅7 06  1  x= 2   y = 0.5 ⋅ 0. 2 0.11 ⋅ 0.5 1−0 .024  π ⋅ 8. 4   0.015 1−0.163865 ⋅ 0.000203 0 . za CČ Rm = 60·107 N/m2 Broj komada posle kojeg treba zameniti pojedine zatupljene burgije određuje se iz izraza: pri čemu se postojanost i aktivno vreme rezanja računaju na sledeći način: Cv ⋅ µ 0  m T =  y0 1− x0 π ⋅n ⋅ s ⋅ D  l tg '= n⋅s 1 Postojanost alata za pojedine burgije je:  0.6 s    1 1 1  0 .87 T2 =   π ⋅10 .5 ⋅ 0.000189 0.57 0.11 +  + 0. 2 = 821. 4  ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PM = 2 ⋅ PK 1 + 2 ⋅ PK 2 + 2 ⋅ PK 3 2 ⋅ ( M 1 ⋅ ω1 + M 2 ⋅ ω 2 + M 3 ⋅ ω 3 ) = η η 2 ⋅ C M ⋅ D1x ⋅ s1y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n1 + C M ⋅ D2x ⋅ s 2y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n2 + C M ⋅ D3x ⋅ s3y ⋅ 2 ⋅ π ⋅ n3 = η = = 4 ⋅ π ⋅ C M ⋅ D1x ⋅ s1y ⋅ n1 + D2x ⋅ s 2y ⋅ n2 + D3x ⋅ s3y ⋅ n3 η ( ) ) ( ) 4 ⋅ π ⋅ 72.076697 ⋅10 6 ⋅ 0.78 T1 =   π ⋅11. 2 = 779.8 ⋅ 8.163865 ⋅1 T3 =  = 643 s   0.000189 0 .8  K = T tg ' iz tab.34 ⋅ 0.012 1−0 .57 ⋅ 0.

8.8 821 . • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.1 6 3 8 65  x0 = 0.16 D1 12 l2 50 = = 3.5 kom.4   iz tab.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM C v = 0.6 K2 = = 34.8 643 K3 = = 27. Zadaci za vežbanje ZADATAK 1.8 s 0. 27 komada.8 K1 = odnosno odnosno odnosno 32 komada. 34 komada.7 kom. • dubina bušenja 60 mm. 48 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . BU-3.78 za 02 = 0.5 = 32. 3. Pri bušenju na stubnoj bušilici odrediti merodavni režim obrade i potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine. BU-2.0021 Konačno broj komada nakon kojih treba zameniti pojedine zatupljene burgije je: 779 . 23 .08 D3 24 Aktivno vreme rezanja za sve burgije iznosi: tg '= l n ⋅s = 0. tako da se burgija zatupi posle 50 uzastopno izbušenih rupa. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2.5   m = 0.33 D2 15 µ µ µ 01 = 0. za CČ Rm = 60·107 N/m2 y 0 = 0.: l1 50 = = 4. 23 .2  dok se koeficijent µ 0 za pojedine burgije određuje iz tab.0 kom. 23 . • prečnik burgije 20 mm.4.05 = 23.87 za 01 = 1 za l3 50 = = 2.

ZADATAK 5.5 kW. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 60⋅ 107 N/m2. a da glavno vreme obrade iznosi 30 sekundi po komadu. • snaga pogonskog elektromotora mašine 13. Na bušilici sa viševretenom glavom buše se istovremeno 8 otvora 2×∅ 10 mm. Odrediti merodavni režim obrade. pri izvođenju zahvata istovremenog bušenja 3 otvora ∅20 mm. 4×∅ 15 mm i 2×∅ 25 mm. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. ZADATAK 4. Pri bušenju na radijalnoj bušilici odrediti merodavni režim obrade i broj izrađenih otvora posle kojih treba zameniti zatupljenu burgiju. • snaga pogonskog elektromotora mašine 2 kW. ZADATAK 3. • dubina bušenja 33 mm.8. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade i apsorbovanu snagu bušenja. ZADATAK 6. u ploči od ugljeničnog čelika Rm = 60⋅ 107 N/m2 debljine 50 mm. PODACI: • materijal obratka CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. • dubina bušenja 60 mm. • debljina ploče 65 mm. Posle koliko izrađenih radnih predmeta treba zameniti pojedine zatupljene burgije.8. ako se na viševretenoj bušilici istovremeno buše 3 otvora ∅14 mm i 3 otvora ∅20 mm. Odrediti postojanost burgija koje će do svog zatupljenja omogućiti da se na viševretenoj bušilici. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. obradi 50 radnih predmeta. ista za sve burgije. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 49 . pod uslovom potpunog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine. • prečnik burgije 20 mm. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 2. pod uslovom potpunog iskorišćenja snage pogonskog elektromotora mašine i zahteva da glavno vreme obrade po otvoru iznosi 42 s. tako da se sve burgije istovremeno zatupe.

PODACI: • materijal obratka CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. • snagu pogonskog elektromotora mašine. Na bušilici sa viševretenom glavom obrađuje se istovremeno 8 otvora i to: 3×∅ 12 mm dubine 45 mm. a da manje ugrožena burgija obradi što veći broj radnih predmeta.75. Pod uslovom da se ugroženija burgija zatupi posle 30 obrađenih predmeta. u ploči od CČ Rm = 50⋅ 107 N/m2 debljine 50 mm. ZADATAK 7. odrediti merodavni režim obrade i broj komada koji može izraditi manje ugrožena burgija. 50 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . istovremeno se buše 3 otvora ∅22 mm i 3 otvora ∅25 mm. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. Odrediti. pod uslovom da se sve burgije zatupe posle 50 izrađenih obradaka: • merodavni režim obrade.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Na bušilici sa viševretenom glavom. 2×∅ 15 mm dubine 35 mm i 3×∅ 18 mm dubine 40 mm. • glavno vreme obrade.

• broj zuba glodala z = 10. • količinu skinute strugotine u jedinici vremena. pomoću valjčastog glodala prečnika ∅125 mm.6 mm Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 51 .8. REŠENJE: Dubina rezanja. • ugao zavojnice zuba glodala ω = 22°. OBRADA GLODANJEM 4.15 mm/z. Na horizontalnoj glodalici. • glavno vreme obrade po komadu. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 2. • potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine.1. • postojanost glodala T = 120 min.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 4. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 115× 115× 60 mm. iz tab. vrši se gruba obrada N = 5 obradaka prečnika ∅115 mm i debljine 60 mm. • pomočno vreme tp = 30 s/kom. • pomak po zubu s1 = 0. ODREDITI: • merodavni režim obrade. poređanih jedan do drugog bez razmaka. PODACI: • materijal obratka LG HB = 175. Horizontalne glodalice ZADATAK 1. • koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.

S-15.125 = 8.581 = 755 W 0.217 ⋅10 −3 m/s Snaga pogonskog elektromotora mašine se računa na sledeći način: Pm = 1.125 ⋅ π Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: C v = 0.4  t g1 = tg N = iz tab.33 0.31 ⋅ 10 0 .31  u = 0.0363 ⋅ 0.13  i = 0.2 = 53.581 m/s ⋅ 0.0026 0 .115 ⋅ 0 .46 y = 0.0026 ⋅ k vm = ⋅ 8.478 ⋅10 = 2.0026 0 .4 1.4 4 ⋅81 08   ε k = 7.1 ⋅ 945 ⋅ 0 .72   Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ n ⋅ z = 0.448 ⋅10 8 0 .478 o/s D ⋅ π 0.00015 ⋅ 0 . za LG HB = 175 Glavno vreme obrade po komadu izračunava se na sledeći način: 269 .56 tako da je broj obrtaja glodala: n= v 0.281 ⋅10 8 N/m 2 Konstanta i eksponent iz izraza za srednji specifični otpor rezanja su: Ck = 1.115 ⋅ 0 .32    iz tab.002217 ⋅ 0 .125 0 .46 ⋅ 0.13 ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM C0 Cv ⋅ D i v= y = m x q u = s1 T ⋅ a ⋅ b ⋅ z ⋅ ω w ⋅ s1y = ( 120 ⋅ 60 ) 0 .32 ⋅ 22 0 .115 0 .72 = 0.8 gde je srednja obimna sila rezanja: Fvm = s ⋅b ⋅ a 0 .58 q = 0.33 x = 0.581 a srednji specifični otpor rezanja: k vm = εK CK s1b a D = 7 . za LG HB = 175 w = 0.00015 ⋅1.00015 0 .0363 m = 0.1 ⋅ Fvm ⋅ v η = 1.281 ⋅10 8 = 945 N v 0 .581 = = 1. G-4.8 s 5 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 52 .

• pomak po zubu s1 = 0. • prečnik glodala D = 100 mm. O-1. • ugao zavojnice zuba glodala ω = 28°. PODACI: • materijal obratka LG HB = 220. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 53 .0026 ⋅ 7400 = 0.6) + 2 ⋅ 2 = 596.8 mm Količina skinute strugotine u jedinici vremena iznosi: Q= G G 0.115 2 ⋅ π ⋅ 0.8 + 30 gde je masa skinute strugotine po komadu: G = Ap ⋅ a ⋅ ρ = 2 Dp ⋅π ⋅ a ⋅ ρ 4 = 0.199 = = = 2. za LG.25 mm/z.199 kg 4 pri čemu je ρ = 7400 kg/m3 – specifična gustina materijala uzeta iz tab. ukupno glavno vreme obrade za 5 obradaka iznosi: tg = i ⋅ L 0. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade.597 =1⋅ = 269. • broj zuba glodala z = 8. prema skici. Odrediti postojanost valjčastog glodala koja će omogućiti da se na horizontalnoj glodalici obradi K = 50 radnih predmeta.2 s s 0. • dubina rezanja a = 5 mm.6 ⋅ (125 − 2. ZADATAK 2.002217 gde je hod alata u toku obrade: L = N ⋅ D p + l1 + 2 ⋅ ∆l = N ⋅ D p + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l = 5 ⋅115 + 2.37 ⋅10 −3 kg/s tk tg + t p 53.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM U gornjoj jednačini.

58 q = 0.32    iz tab.005 0.6 0.33 ⋅ 0.2 ⋅ 0.005 0. ZADATAK 3.33 −1 0.08 0.5 ⋅ π i brzinu stola glodalice: s = s1 ⋅ n ⋅ z = 0.46 y = 0.00025 0. 46 ⋅ 0.10.08 0.9 s  50 ⋅ 0.72 −1 = = 4951. nakon sređivanja dobija se da je postojanost alata:   m −1 C v ⋅ D i −1 T =  K ⋅ l ⋅ a x ⋅ b q ⋅ z u −1 ⋅ ω W ⋅ s y −1 ⋅ π   1     0.58 −1 ⋅ π     1 1 Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: C v = 0.13 ⋅ 0. izrazi u funkciji postojanosti alata: CV ⋅ D i −1 v n= = D ⋅ π T m ⋅ a x ⋅ b q ⋅ z u ⋅ ω w ⋅ s1y ⋅ π i uvrsti u prethodni izraz za broj komada koje alat može izraditi pre nego što se zatupi.31 ⋅ 8 0.33 x = 0. G-4.72−1 = 1 o/s 4956.13 ⋅ 0.31  u = 0. 54 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .32 −1 ⋅ 28 0. kao nepoznata veličina.72   Da bi se kompletirao režim obrade potrebno je još odrediti broj obrtaja alata: n= = C v ⋅ D i −1 = T m ⋅ a x ⋅ b q ⋅ z u ⋅ ω w ⋅ s1y ⋅ π 0.00025 ⋅ 1 ⋅ 8 = 2 ⋅ 10 −3 m/s .46 ⋅ 0.0269 m = 0.0269 ⋅ 0.32 ⋅ 28 0.0269 ⋅ 0.31 ⋅ 8 0. REŠENJE: Broj komada koje alat može izraditi pre nego što se zatupi određuje se preko sledećeg izraza: K= T ⋅ s1 ⋅ n ⋅ z T T = = tg ' l s l Ukoliko se broj obrtaja alata.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • površina koja se obrađuje 200× 80 mm.00025 0.13  i = 0.10. za LG HB = 220 w = 0.

5   Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ z ⋅ n = 0. REŠENJE: Dubina rezanja.32415 ⋅ 0.000150.2 mm Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: n= = C ⋅ D i −1 v = m x qV u w y = D ⋅ π T ⋅ a ⋅ b ⋅ z ⋅ ω ⋅ s1 ⋅ π 1.1 ⋅ 24 0. vrši se grubo glodanje označene površine sa date skice.09  u = 0.10. iz tab. • pomak po zubu s1 = 0.15 mm/z . 27 ⋅ 0.27 y = 0.51 o/s ( 240 ⋅ 60) 0. Odrediti merodavan režim obrade i potom usvojiti najpovoljniji plan obrade pod uslovom da se ostvari minimalno glavno vreme obrade.18 ⋅ 0. pomoću valjčasto-čeonog glodala ∅100× 110 mm. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 4.3 ⋅ π Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: C v = 1.10.09 ⋅ 12 0. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 500× 360× 100 mm.1    iz tab.18  i = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Na obratku od ugljeničnog čelika Rm = 65⋅ 107 N/m2.00420. G-4. • broj zuba glodala z = 12. PODACI: • postojanost glodala T = 240 min.5 ⋅ 10 -3 m/s ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 55 .30 x = 0.3 ⋅ 0. w = 0.30 q = 0.00015 ⋅ 12 ⋅ 2. • ugao zavojnice zuba glodala ω = 24°. za CČ Rm = 65⋅ 107 N/m2.32415 m = 0.5−1 = 2.51 = 4.

pa će ukupna dužina hoda alata u toku obrade biti: L1uk = L1 + L2 + L3 + L4 = 524 + 248 + 524 + 524 = 1820 mm gde su prema skici: L1 = L3 = L4 = l + l1 + 2 ⋅ ∆l = l + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l = 500 + 4. I varijanta II varijanta I varijanta predstavlja obradu zadata površina sa 4 uzdužna prolaza alata.2) + 2 ⋅ 2 = 248 mm ( ( ) ) II varijanta predstavlja obradu zadata površina sa 5 poprečnih prolaza alata. potrebno je razmotriti uzdužnu i poprečnu varijantu obrade koje su prikazane na skici. a pod uslovom da se ostvari minimalno glavno vreme obrade.2 ⋅ (100 − 4.2) + 2 ⋅ 2 = 384 mm 56 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . Povoljniji redosled obrade biće varijanta gde se ostvaruje manja dužina hoda alata u toku obrade.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Da bi se odredio najpovoljniji plan obrade za određeni režim obrade. pa će ukupna dužina hoda alata u toku obrade biti: L2uk = L1 + L2 + L3 + L4 + L5 = 384 + 308 + 308 + 308 + 384 = 1692 mm gde su prema skici: L1 = L5 = l + l1 + 2 ⋅ ∆l = l + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l = 360 + 4.2 ⋅ (100 − 4.2 ⋅ (100 − 4.2) + 2 ⋅ 2 = 524 mm L2 = 2 ⋅ (l + l1 + 2 ⋅ ∆l ) = 2 ⋅ l + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l = 2 ⋅ 100 + 4.

REŠENJE: Da bi se ostvario maksimalni kapacitet mašine potrebno je izvršiti obradu jednog do drugog poređanih obradaka duž stola glodalice. Odrediti plan obrade i merodavni režim obrade pod uslovom da se postigne maksimalni kapacitet mašine u kom/čas. • ugao zavojnice zuba glodala ω = 24°. obrada postavljenih obradaka može se sprovesti u jednom i dva reda.692 = = 376 s s 0. • pomak po zubu s1 = 0.2 ⋅ (100 − 4. a time i manje glavno vreme obrade koje iznosi: tg = L2uk 1. pomoću valjčastog glodala ∅63 mm. • broj zuba glodala z = 8. jer se osvaruje manji hod alata u toku obrade. Na horizontalnoj glodalici vrši se gruba obrada čeone površine prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅40 mm. Međutim. • postojanost glodala T = 400 min. tako da treba videti koja od ove dve varijante obezbeđuje da se obradi veći broj komada u jedinici vremena.2 mm/z.2) + 2 ⋅ 2 = 308 mm ) ( a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l ) Vidi se da je druga varijanta obrade povoljnija.0045 ZADATAK 4. G-3 može usvojiti standardna dužina glodala lg = 50 ili 90 mm. • dužina stola glodalice Ls = 1500 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM L2 = L2 = L2 = l ' + l '' + 2 ⋅ (l1 + 2 ⋅ ∆l ) = l ' + l '' + 2 ⋅ = +100 + 160 + 2 ⋅ ( 4. kako je prikazano na skici. • pomoćno i izgubljeno vreme Σ ti = 10 s/kom. kako se za zadato glodalo ∅63 mm iz tab. unutrašnjeg prečnika ∅25 mm i debljine 35 mm. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 50⋅ 107 N/m2. I varijanta ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 57 .

1    iz tab.03120.18  i = 0.92 + 10 U gornjoj jednačini glavno vreme po komadu iznosi: 58 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .0002 ⋅ 8 ⋅ 3.00020.3 ⋅ 0. 27 ⋅ 0.206 m = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Dubina rezanja.2 mm Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: C v = 1.30 q = 0. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 2 mm Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: n= = C ⋅ D i −1 v = m x qV u w y D ⋅ π T ⋅ a ⋅ b ⋅ z ⋅ ω ⋅ s1 ⋅ π 1.27 y = 0.5−1 = 3.206 ⋅ 0.30 x = 0.12 ⋅ 10 -3 m/s Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način: Q= 3600 3600 3600 = = = 200.0630.09 ⋅ 8 0.2 = 5.9 ⇒ 200 kom/h tk t g1 + Σt i 7. za CČ Rm = 50⋅ 107 N/m2 w = 0. G-4.0020.2 o/s ( 400 ⋅ 60) 0.1 ⋅ 24 0.3 ⋅ π S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja. iz tab. koja prema skici za I varijantu iznosi: 2 2 bmax = b1 = 2 ⋅ R p − rp = 2 ⋅ 20 2 −12 .5 2 = 31.5   Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ z ⋅ n = 0.09  u = 0.18 ⋅ 0. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 40× 40× 35 mm. za proračun broja obrtaja alata uzima se maksimalna širina godanja.

14 s 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM t g1 = tg N = 293 .5 ⇒ 37 kom .92 s 37 Pri to je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto glodalice: tg = N ⋅ D p + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l L N ⋅ D p + l1 + 2 ⋅ ∆l = = s s s 37 ⋅ 0. iz tab.002 ⋅ (0. G-1 za dimenzije obratka L× B× H = 40× 40× 35 mm.14 = 7.002 ) + 2 ⋅ 0. za proračun broja obrtaja alata uzima se maksimalna širina godanja. Dp 40 Dubina rezanja.063 − 0.062450.3 ⋅ 0.002 = = 293.3 ⋅ π S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja.5 2 = 62 . koja prema skici za II varijantu iznosi: 2 2 bmax = 2 ⋅ b1 = 4 ⋅ R p − rp = 4 ⋅ 20 2 −12 .0020.5−1 = 3 o/s (400 ⋅ 60) 0.45 mm Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 59 .0630.18 ⋅ 0.00020. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 2 mm Broj obrtaja glodala izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: n= = C ⋅ D i −1 v = m x qV u w y D ⋅ π T ⋅ a ⋅ b ⋅ z ⋅ ω ⋅ s1 ⋅ π 1.0051 dok je maksimalni broj komada koji se mogu postaviti na sto glodalice: N= II varijanta Ls 1500 = = 37 .1 ⋅ 24 0. 09 ⋅ 8 0.206 ⋅ 0. 27 ⋅ 0.04 + 0.

04 + 0.002 ⋅ (0. odabrati odgovarajuće glodalo uz uslov potpune ravnomernosti obimne sile.0048 dok je maksimalni broj komada koji se mogu postaviti na sto glodalice: N = 2⋅ Ls 1500 = 2⋅ = 2 ⋅ 37. 34° i 42° za sva tri prečnika glodala.5 s 0.30 x = 0.27 y = 0. • pomak po zubu s1 = 0. PODACI: • materijal obratka CrČ Rm = 60⋅ 107 N/m2.5 = 4. sa uglovima zavojnice zuba glodala 24°.30 q = 0.5   Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ z ⋅ n = 0.0002 ⋅ 8 ⋅ 3 = 4.09  u = 0. Dp 40 Na osnovu prikazanog. 60 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .206 m = 0.12 mm/z. G-4.002 = 2 = 311. • dimenzije radnog predmeta L× B× H = 500× 88× 72 mm. w = 0.1    iz tab. ∅100 i ∅125 mm. proizilazi da se maksimalni kapacitet mašine postiže za slučaj obrade kako je prikazano u II varijanti.3 ⇒ 253 kom/h tk t g1 + Σt i 4.18  i = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM C v = 1.5 ⇒ 2 ⋅ 37 = 74 kom .21 + 10 U gornjoj jednačini glavno vreme po komadu iznosi: t g1 = tg N = 311.8 ⋅ 10 -3 m/s Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način: Q= 3600 3600 3600 = = = 253. ZADATAK 5.063 − 0.21 s 74 Pri to je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto glodalice: N N ⋅ D p + l1 + 2 ⋅ ∆l ⋅ D p + a ⋅ ( D − a ) + 2 ⋅ ∆l L tg = = 2 = 2 s s s 74 ⋅ 0. Zatim za izabrano glodalo odrediti režim obrade i apsorbovanu snagu rezanja. za CČ Rm = 50⋅ 107 N/m2. Od raspoloživih valjčastih glodala sa zavojnim zubima prečnika ∅80.002 ) + 2 ⋅ 0.

153 2.uglovi zavojnice zuba glodala.5 = = 0.522 2. REŠENJE: Potpuna ravnomernost obimne sile kod valjčastih glodala se postiže za slučaj da koeficijent dodira po širini glodala bude celobrojna vrednost (ili što je moguće bliži celobrojnoj vrednosti).9328 ⋅ 0. 09 ⋅ 10 0.362 1. D = 80 / 100 / 125 mm .889 1. • postojanost glodala T = 150 min.559 1. 27 ⋅ 0.35 tako da je broj obrtaja glodala: n= v 0.088 0. dati su u sledećoj tabeli: D (mm) 80 100 125 24 1.998 ω (°) 34 2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • broj zuba glodala z = 10. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 4 mm Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: C0 Cv ⋅ D i v= y = m x q u w y s1 T ⋅ a ⋅ b ⋅ z ⋅ ω ⋅ s1 0.prečnici glodala. za devet raspoloživih valjčastih glodala sa zavojnim zubima.33 ⋅ 0.125 ⋅ π ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 61 . Koeficijent dodira po širini glodala se računa na sledeći način: nb = b b⋅z = ⋅ tg ω ta π ⋅ D gde je: b = 88 mm .1 ⋅ 24 0.širina glodanja.247 0.004 0. Dubina rezanja. G-1. ω = 24° / 34° / 42° .broj zuba glodala. glodalo prečnika ∅125 mm sa uglom zavojnice zuba glodala 24°.000120. z = 10 . iz tab.42 o/s D ⋅ π 0.018 Iz prethodne tabele sledi da je najpovoljnije glodalo.18 ⋅ 0. sa stanovišta ravnomernosti obimne sile.95 = = 2.1250.95 m/s (150 ⋅ 60) 0. Režim obrade za ovako izabrano glodalo određuje se u nastavku.512 42 3. Izračunati koeficijenti dodira po širini glodala. za dimenzije obratka L× B× H = 500× 88× 72 mm.

00012 ⋅ 0.004 ⋅ k vm = ⋅ 22 .5   Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ z ⋅ n = 0.125 = 22. G-4. iz tab. ZADATAK 1.35 q = 0.18  i = 0.33 x = 0.00012 ⋅ 10 ⋅ 2.2.09  u = 0.240 ⋅10 8 = 2398 N v 0 .42 = 2.240 ⋅10 8 N/m 2 Konstanta i eksponent iz izraza za srednji specifični otpor rezanja su: Ck = 6. vrši se grubo glodanje pomoću glave za glodanje. za CrČ Rm = 60⋅ 107 N/m2 w = 0. Vertikalne glodalice Na obratku od niskougljeničnog čelika Rm = 70⋅ 107 N/m2 i HB = 220.1    iz tab.91 ⋅ 10 −3 m/s Apsorbovana snaga rezanja se računa na sledeći način: P = 1. za CrČ Rm = 60⋅ 107 N/m2 4. S-15.9328 m = 0.4 6.27 y = 0. PODACI: • prečnik glave za glodanje D = 250 mm.1 ⋅ 2398 ⋅ 0 . ODREDITI: • količinu skinute strugotine u jedinici vremena.004 0.95 a srednji specifični otpor rezanja: k vm = εk Ck s1 ⋅ b ⋅ a D = 10 . • apsorbovanu snagu rezanja.2 6 ⋅31 08   ε k = 1 04  .263 ⋅10 8 0 . ⋅ Fvm ⋅ v = 1.088 ⋅ 0 .088 ⋅ 0 . dimenzija obrađivane površine 1000× 200 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Konstanta i eksponenti iz izraza za brzinu rezanja su: C v = 0.00291 ⋅ 0 . 62 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .95 = 2506 W 1 gde je srednja obimna sila rezanja: Fvm = s ⋅b ⋅ a 0 .

866 ⋅ 1010 ⋅ 1 ⋅ 0. 06 ⋅ 0.25 ⋅ π Konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja su: k=1   y = 0.34 ⋅16 = 8. pomoćno vreme tp = 3.250. Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: v= gde je: C0 0.00015 ⋅ 3.176 T 0.0776 = = 2.02 ⋅10 −3 m/s Količina skinute strugotine u jedinici vremena iznosi: Q= G G 9. postojanost sečiva T = 240 min. 43 ⋅ 0. za CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2 i C ≤ 0.00015 0.5 min/kom.5 ⋅ 60 ) U gornjoj jednačini glavno vreme obrade.184 ⋅ (70 ⋅ 10 7 )1.866 ⋅ 1010 ⋅ k ⋅ D 0. 2 tako da je broj obrtaja glodala: n= v 2.42 = = = 27 .626 m/s y s1 0. dubina rezanja a = 6 mm. 2 136.5 ⋅10 −3 kg/s tk t g + t p 132 .626 = = 3. 43 ⋅ a 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • • • • • broj zuba glave za glodanje z = 16.176 = 0.0776 (240 ⋅ 60) 0.184 ⋅ Rm 1. REŠENJE: Za određivanje količine skinute strugotine u jedinice vremena i apsorbovane snage rezanja. G-5.0060. 06 ⋅ b 0.2 + (3.2 0. shodno skici je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 63 . pomak po zubu s1 = 0. 4 C0 = = 136. potrebno je prvo odrediti merodavni režim obrade.15 mm/z.34 o/s D ⋅ π 0.4 iz tab.6% Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ n ⋅ z = 0.

006 ⋅ 7850 = 9.2 s 0.125 ⋅10 6 ⋅ 220 0 .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 1 l + ⋅ D − D 2 − B 2 + 2 ⋅ ∆l L l + l1 + 2 ⋅ ∆l 2 tg = = = s s s 1 1 + ⋅ 0.3 ⋅ 2 . G-6.00802 ( ) ( ) dok je masa skinute strugotine po komadu: G = A p ⋅ a ⋅ ρ = (1 ⋅ 0.2 2 + 2 ⋅ 0.00015 −0 . za čelik: k vm = C ⋅ s1−0 .006 ⋅ 0 .927 odnosno: 64 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .26 = 5.862 = 452.42 kg pri čemu je ρ = 7850 kg/m3 – specifična gustina materijala uzeta iz tab.626 = 6533 W U prethodnom izrazu je srednja obimna sila na jednom zubu: Fvm = a ⋅ s1 ⋅ k vm ⋅ cos ϕ m = 0 .26 = 3.83 ⋅10 8 N/m 2 dok je: cos ϕm = sin ϕ ϕ = 0.25 − 0.927 π = 4.862 0.545 ⋅ s1−0 .1 ⋅ 5 ⋅ 452 . prema tab.25 2 − 0.26 = 3.83 ⋅10 8 ⋅ 0.8 = 0.005 2 = = 132.72 ⇒ usvaja se 5 zuba.545 ⋅ 0 . O-1.2 ) ⋅ 0. Apsorbovana snaga rezanja određuje se na sledeći način: P = 1. za čelik.3 N a broj zuba u zahvatu: zz = z ⋅ϕ π = 16 ⋅ 0 .00015 ⋅ 5.125 ⋅10 6 ⋅ HB 0 . Pri tome je specifični otpor rezanja.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ v = 1.

maksimalno opterećenje mašine javlja se u trenutku obrade kada se postigne maksimalna širina glodanja.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ D ⋅ π ⋅ n η tako da je broj obrtaja alata: n= PM ⋅η 1.927 rad sin ϕ = ZADATAK 2.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ D ⋅ π S obzirom da se širina glodanja u toku obrade menja zbog prstenastog oblika obratka. • prečnik glave za glodanje D = 200 mm. PODACI: • materijal obratka LG HB = 300. • broj zuba glodala z = 14. Na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom vrši se grubo glodanje pomoću glave za glodanje obe strane prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅150 mm. • širina pojasa habanja VB = 1 mm. ODREDITI: • merodavan režim obrade. • pomak po zubu s1 = 0.8.5 kW. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 65 .13 ° = 0. • postojanost glodala.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM B 200 = = 0. • dubina rezanja a = 5 mm. REŠENJE: Merodavni režim obrade određuje se na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine: PM = 1. • koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. Na prikazanoj skici se vidi plan obrade na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom i trenutak kada se ostvaruje maksimalna širina glodanja. unutrašnjeg prečnika ∅50 mm i debljine 50 mm.8 D 250 ϕ = 53 .3 mm/z.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ v η = 1. • spoljašnji prečnik radnog stola glodalice Ds = 1300 mm. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 11.

75 = 0.76 ⋅ 0 .462 ⋅10 9 ⋅ 0.915 ⋅10 6 ⋅ HB 0 .848 Broj obrtaja alata sada iznosi: n= PM ⋅ η 11500 ⋅ 0.884 0.59 ° = 0.26 = 3.76 ⋅ s1−0 . gde je: sin ϕ = Dp 2 D 2 = 150 = 0.75 200 ϕ = 48 .26 = 2. G-6.005 ⋅ 0.462 ⋅10 9 N/m 2 a cos ϕ m: cos ϕm = sin ϕ ϕ = 0.26 = 3.1 ⋅ 4 ⋅ 3264 .884 = 3264 .78 ⇒ usvaja se 4 zuba.848 π = 3.8 = = 1.6 ⋅ 0 .019 o/s 1. shodno prethodnoj skici maksimalni broj zuba u zahvatu iznosi: zz = z ⋅ϕ π = 14 ⋅ 0.0003 ⋅ 2.2 ⋅ π Broj obrtaja radnog stola glodalice određuje se iz sledećeg odnosa: 66 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .6 N gde je specifična sila rezanja.915 ⋅10 6 ⋅ 300 0 .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Prema tome. za LG: k vm = C ⋅ s1−0 .1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ D ⋅ π 1.0003 −0 .848 rad S druge strane je srednja obimna sila na jednom zubu: Fvm = a ⋅ s1 ⋅ k vm ⋅ cos ϕ m = 0. prema tab.

078 ⋅ 14 = = 1. U izraz za količinu skinute strugotine: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 67 .33 uzeta iz tab. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2.9 ⋅ 10 6 ⋅ VB 0. Pokazati u kom odnosu za ta dva slučaja glodanja stoje: • postojanosti glodala za konstantnu količinu skinutog materijala u jedinici vremena. za LG HB = 300.0003 ⋅ 1. 28  = 4450 s   1 gde je konstanta y = 0.15) ⋅ π Postojanost alata određuje se iz prethodno određenog broja obrtaja alata: v= C 0 73.2 ⋅ π ⋅ 0.33    1  0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM s = s1 ⋅ n ⋅ z = ( Ds − D p ) ⋅ π ⋅ n st tako da je: n st = s1 ⋅ n ⋅ z 0. 28  73. • pomak po zubu s1 = 0.0003 0 . • površina koja se obrađuje 800× 200 mm.25 ⋅ 10 -3 o/s ( Ds − D p ) ⋅ π (1.3 − 0. G-5. prvo je potrebno pronaći njihovu međusobnu vezu.15 mm/z. • pomoćno vreme je isto kao i glavno vreme. 25 T =  n ⋅ HB 3 ⋅ D ⋅ π ⋅ s y  1  0.9 ⋅10 6 ⋅ 0. • prečnik glave za glodanje D = 250 mm. • količina skinute strugotine u jedinici vremena za konstantnu postojanost. ZADATAK 3. REŠENJE: Za određivanje traženih odnosa postojanosti glodala i količine skinute strugotine u jedinici vremena.9 ⋅10 6 ⋅ VB 0. 25 = 0. Na vertikalnoj glodalici vrši se glodanje pomoću glave za glodanje u dva i tri prolaza. • dodatak za glodanje δ = 12 mm.001 0. 28 = D ⋅π ⋅ n s1y T ⋅ HB 3 ⋅ s1y tako da je postojanost alata:  73. • broj zuba glave za glodanje z = 10. • postojanost glodala T = 240 min. Na osnovu odnosa iz prethodne dve tačke odabrati povoljniji slučaj obrade i za isti odrediti elemente režima obrade i izračunati količinu skinute strugotine na čas. 25  =  1.078 ⋅ 300 3 ⋅ 0.

06 0.184 3  δ 3   = = ⋅ 0 Q3 i 2 ⋅ a 2 .866⋅ 1010 ⋅ k ⋅ z 1 2 ⋅ i ⋅ L ⋅ T 0.06 ⋅ T30. 2 ⋅ D 0.824 ⋅ π Sređivanjem se sada dobija tražena zavisnost: Q= 1 G ⋅ s1 − y ⋅ 136.184 =  = 7.176 = y 0.184 3 =  2 0 .824 ⋅ π Ako se sada postavi odnos količine skinute strugotine u jedinici vremena za slučaj obrade sa dva i tri prolaza. 2 = D ⋅ π ⋅ n s1y s1 ⋅ T ⋅ Rm ⋅ a ⋅ b 136. s druge strane će biti: 68 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .184 2  δ 2    0 . vodeći računa da su osim dubine rezanja i broj prolaza sve ostale veličine iste.184 gde se dubine rezanja: a2 = a3 = δ δ = i2 2 δ δ = i3 3 Odnos postojanosti glodala za konstantnu količinu skinutog materijala u jedinici vremena (Q2 = Q3) će sada biti: 0 .184 0 .06 ⋅ T20. koristeći tab.824 ⋅ π L L tg = i ⋅ = i ⋅ = 1 s s1 ⋅ n ⋅ z s1 − y ⋅ 136. 94  T3  3   1 =   ⋅  2  T2  odnosno: T2  3 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Q= G G = tg +t p 2 ⋅tg uvrsti se izraz za glavno vreme obrade: 1 i ⋅ L ⋅ T 0.184 ⋅ Rm. 43 ⋅ a 0.184 ⋅ Rm. 43 ⋅ a 0. 06 ⋅ b 0. da je broj obrtaja alata: v= n= Co 136. 06 T ⋅ 3 T  2     0. 2 ⋅ D 0.866 ⋅ 1010 ⋅ k 1 s1y ⋅ T 0. dobija se: 0 Q2 i3 ⋅ a3 . 43 0.866⋅ 1010 ⋅ k ⋅ z u koji je prethodno uvršteno.184 1.936 T3 2  0 . 06 ⋅ b 0. 94 Odnos količina skinute strugotine u jedinici vremena za konstantnu postojanost (T2 = T3). 43 ⋅ a 0.866 ⋅ 1010 ⋅ k ⋅ D 0.06 ⋅ b 0.184 ⋅ Rm. G-5.. 94 T  ⋅ 3  T   2 0 . 2 ⋅ D 0.

866 ⋅ 1010 ⋅ k 1 s1y ⋅ T 0. 2 ⋅ D 0. Elementi režima obrade za povoljniju obradu sa dva prolaza određuju se na sledeći način. 06 ⋅ b 0.97 ⋅10 −3 kg/s 2 ⋅tg 2 ⋅i ⋅ L 2 ⋅ 2 ⋅ 0.07 ⋅ 0.00502 = = = 21.006 0. 43 ⋅ 0.2 0.464 Iz prethodnog proističe da je povoljnija obrada sa dva prolaza.35 ⋅ 10 = 5. 43 ⋅ a 0.824 ⋅ π gde su konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja: k=1   y = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Q2  3  =  Q3  2  0 . 94 ⋅10.866 ⋅ 1010 ⋅ 1 = = 3.6% Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ n ⋅ z = 0.06 ⋅ 0.00015 ⋅ 3.86 U gornjoj jednačini ukupna dužina obrade.35 o/s 0. jer će se za taj slučaj obrade ostvariti veća proizvodnost uz veću postojanost alata.4 iz tab. G-5. Dubina rezanja je: a= δ 12 = = 6 mm i2 2 Broj obrtaja alata iznosi: n= 136. 2 ⋅ 0. shodno skici je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 69 . 4 ⋅ ( 240 ⋅ 60) 0.824 ⋅ π 136.25 0.184 ⋅ Rm.02 ⋅ 10 −3 m/s Količina skinute strugotine u jedinici vremena određuje se na sledeći način: Q= G G⋅s 15. za CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2 i C ≤ 0.00015 0.184 ⋅ (70 ⋅ 10 7 )1.184 = 1.

Odrediti odnos apsorbovane snage rezanja. posledica su različitih maksimalnih širina glodanja koje se postižu u toku obrade.2 ) ⋅ 0. za čelik. pomoću glave za glodanje prečnika ∅200 mm. kao što se vidi na skici.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM L = l + l1 + 2 ⋅ ∆l = l + = 800 + 1 ⋅ 250 − 250 2 − 200 2 + 2 ⋅ 5 = 860 mm 2 ( 1 ⋅ D − D 2 − B 2 + 2 ⋅ ∆l 2 ( ) ) dok je masa skinute strugotine po komadu: G = A p ⋅ δ ⋅ ρ = ( 0. pod uslovom da količina skinute strugotine u jedinici vremena bude ista za oba slučaja obrade.012 ⋅ 7850 = 15. ZADATAK 4.8 ⋅ 0. 70 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . pri obradi naznačenih površina. Na vertikalnoj glodalici vrši se grubo glodanje površina A i B na obratku prema skici. O-1. uz ostale iste uslove. REŠENJE: Različite apsorbovane snage rezanja pri obradi strana A i B zadatog radnog predmeta. Obradak je od CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2.07 kg pri čemu je ρ = 7850 kg/m3 – specifična gustina materijala uzeta iz tab.

poluprečnik glodala.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ D ⋅ π ⋅ n = 1. Izraz za količina skinute strugotine u jedinici vremena je: Q′ = G A p ⋅ a ⋅ ρ A p ⋅ a ⋅ ρ ⋅ s1 ⋅ n ⋅ z = = Dp t ′g Dp s1 ⋅ n ⋅ z ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 71 .464 • za stranu B je: sin ϕ B = Rp R = 50 = 0.886 2 ⋅ 100 ⋅ 70 sledi da je: sin ϕ A = 1 − cos 2 ϕ A = 1 − 0.5 ⋅ n B nB Nepoznati uglovi ϕ A i ϕ B određeni su za trenutak kada se u toku obrade javlja maksimalna širina glodanja i prema skici su: • za stranu A iz kosinusne teoreme: 2 R p = R 2 + x 2 − 2 ⋅ R ⋅ x ⋅ cos ϕ A 2 R2 + x2 − Rp cos ϕ A = 2⋅R⋅ x = 100 2 + 70 2 − 50 2 = 0. x = R – rp = 100 – 30 = 70 mm (rp = 30 mm – poluprečnik otvora na radnom predmetu).928 ⋅ A PB sin ϕ B ⋅ n B 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Izraz za apsorbovanu snagu rezanja je: P = 1.5 100 gde su:R = 100 mm .1 ⋅ z ⋅ a ⋅ s1 ⋅ k v ⋅ sin ϕ ⋅ D ⋅ π ⋅ n pri čemu je broj zuba u zahvatu: zz = z ⋅ϕ π sin ϕ a srednja obimna sila na jednom zubu: Fvm = a ⋅ s1 ⋅ k v ⋅ cos ϕm = a ⋅ s1 ⋅ k v ⋅ ϕ Kako se prema uslovu zadatka obrada obe strane obratka izvodi sa istim alatom. Rp = 50 mm .464 ⋅ n A n = = = 0.1 ⋅ z z ⋅ Fvm ⋅ v = 1.poluprečnik radnog predmeta.886 2 = 0. uz istu dubinu rezanja i pomak po zubu. Nepoznati odnos broja obrtaja alata za obradu strane A i B obratka određuje se iz uslova zadatka da su količine skinute strugotine u jedinici vremena iste za oba slučaja obrade. tada je traženi odnos apsorbovane snage rezanja: PA sin ϕ A ⋅ n A 0.

5625 nB A pB R p − rp2 50 − 30 2 Sada je konačno moguće izračunati traženi odnos apsorbovanih snaga rezanja: PA n = 0.928 A = 0.5625 = 1. • materijal alata TM P10. • broj zuba glodala z = 12. glavom za glodanje prečnika ∅250 mm. naravno uz postavljeni uslov da količina skinute strugotine u jedinici vremena bude ista za oba slučaja obrade. • postojanost alata T = 240 min. ODREDITI: • merodavan režim obrade.16 mm/z. • dubina rezanja a = 5 mm.50 % C).928 ⋅ 1. obrađuje se obradak širine 150 mm kako je prikazano na slici.45 PB nB što znači da je za obradu strane A potrebno uložiti 45% više snage u odnosu na obradu strane B. PODACI: • materijal obratka Č1531 Rm = 713⋅ 106 N/m2 (0.42÷ 0. 72 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . • snagu pogonskog elektromotora mašine. Na vertikalnoj glodalici. • pomak po zubu s1 = 0. • elementi rezne geometrije alata γ = 0° i κ = 60°. ZADATAK 5.8. • koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM tako da iz uslova zadatka Q A = QB : A pA ⋅ a ⋅ ρ ⋅ s1 ⋅ n A ⋅ z Dp = A pB ⋅ a ⋅ ρ ⋅ s1 ⋅ n B ⋅ z Dp sledi traženi odnos broja obrtaja alata: 2 A pA Rp nA 50 2 = = 2 = 2 = 1.

184 ⋅ Rm. G-5.176 = 0. pored zadate dubine rezanja.00016 ⋅ 3.51 ⋅ 10 −3 m/s Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se na sledeći način: P= 1. 4 C0 = = 136.866 ⋅ 1010 ⋅ k ⋅ D 0. Brzina rezanja izračunava se na osnovu zadate postojanosti alata: v= gde je: C0 0. 06 ⋅ b 0.66 = = 3. 43 ⋅ 0. 06 ⋅ 0.66 m/s y s1 0.66 = 18202 W 0 .4 iz tab.39 o/s D ⋅ π 0.00016 0.8 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 73 . 43 ⋅ a 0.6% Brzina stola glodalice je: s = s1 ⋅ n ⋅ z = 0.1 ⋅ Fvm ⋅ z z ⋅ v η = 1.25 ⋅ π Konstanta i eksponent iz izraza za brzinu rezanja su: k=1   y = 0.176 1 T 0.39 ⋅ 12 = 6.3⋅ 107 N/m2 i C ≤ 0. za CČ Rm = 71. 2 tako da je broj obrtaja glodala: n= v 2. 2 136.005 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM REŠENJE: Merodavni režim obrade.1 ⋅ 1659 ⋅ 3 ⋅ 2 .866 ⋅ 1010 ⋅ 1 ⋅ 0. podrazumeva određivanje broja obrtaja glodala i brzine stola glodalice.0809 = = 2.184 ⋅ (713 ⋅ 10 6 )1.15 0.25 0.0809 ( 240 ⋅ 60) 0.

76 = = 0. određuje se na osnovu Kienzle-ove jednačine: 1 Fvm = b ⋅ hm−mv ⋅ k v1.7 7 1 5  m = 713⋅ 106 N/m2 dok se korektivni faktori određuju na osnovu podataka datih u tab.7715 ⋅1427 ⋅ 0 . za Č1531 R 1 − mv = 0.1° D/2 125 B − ( D / 2 − B1 ) 50 − (125 − 70) sin ϕ i = = = 0 .77 mm sin κ sin 60 ° = s 1 ⋅ sin κ ⋅ cos ϕ m = 0. s obzirom na zadate elemente rezne geometrije alata.91 = 0.16 ⋅ sin 60 ° ⋅ 0.03 66.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Srednja sila na obimu jednog zuba glodala iz prethodne jednačine.86 tako što se uglovi ϕ s i ϕ i određuju na osnovu date skice: D / 2 − B1 125 − 70 = = 0 .66 ⋅ 60  0 .76 ⇒ ϕ i = 49. S-16.: b= hm a 5 = = 5.44 ⇒ ϕ s = 26 . 360 360 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 74 .7 • korektivni faktor koji uzima u obzir materijal alata TM: k a =1 Broj zuba u zahvatu određuje se na sledeći način: zz = z ⋅ ϕ 12 ⋅ 75 .126 mm m gde ϕ određuje položaj zuba glodala u kome se ostvaruje srednja debljina hm: cos ϕ m = sin ϕ s + sin ϕ i 0.03 ⋅1 = 1659 N Pri tome se širina i srednja debljina režućeg sloja određuju na osnovu izraza datih u tab. S-17.6° = = 2 .77 ⋅ 0.071 za v ≥ 100 m/min):  100  kv =    v  zv  100  =   2.: • korektivni faktor koji uzima u obzir brzinu rezanja (zv = 0.967 • korektivni faktor koji uzima u obzir grudni ugao noža γ čelika): kγ =1− = 0° (γ e = 6° za obradu γ −γe 0−6 =1− = 1.45 + 0.5° D/2 125 sin ϕ s = Glavna vrednost specifične sile rezanja i eksponent imaju sledeće vrednosti:  k v1.7 66.126 0 .1 = 1 4 2 N / m 2m 7  iz tab.44 + 0.967 ⋅1.52 ⇒ usvaja se 3 zuba. s tim što je: ϕ = ϕ s + ϕ i. 071 = 0.1 ⋅ k v ⋅ kγ ⋅ k a = 5.92 ϕs + ϕi 0. S-18.

76. 40. 47.05 mm. 100. 72. 64. Na obratku ∅40 mm. • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 4. • izmenljive zupčanike podeonog aparata pod uslovom da greška u koraku zavojnog vretena bude u granicama ± 0. 32. ODREDITI: • kinematsku šemu prenosa. kako se vidi na skici. 86. na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata. određuje se na sledeći način: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 75 . 39. 44. PODACI: • normalni korak zavojnog vretena tn = 12 mm. prikazana je na skici. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40. Primena podeonog aparata na univerzalnoj glodalici ZADATAK 1. vrši se izrada zavojnog vretena sa dva početka. REŠENJE: Kinematska šema prenosnika za izradu zavojnice na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata. 30. 68. • broj obrtaja ručice podeonog aparata. 48. Korak zavojnice vretena sa dva početka. 96. 56. • korak vodećeg vretena stola glodalice sv = 5 mm. 28. koja omogućuje sinhronizovano uzdužno i obrtno kretanje obratka.3.

5 mm hmin = h − 0.01 da bi uz dozvoljenu grešku izrade iznosila: hmax = h + 0.05 = 24.4 mm Pri tome je ugao nagiba tangente na zavojnicu određen iz sledeće zavisnosti: tn sin α h ⇔ tgα = = 2⋅ cosα D ⋅π cosα ⋅ D ⋅ π tako da je: sin α = 2 ⋅ tn 12 = 2⋅ = 0.45 + 0.01 Izmenljivi zupčanici podeonog aparata: k= z1 z 3 ⋅ z2 z4 određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja obratka u steznoj glavi podeonog aparata np i broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice nv.45 − 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM h = 2 ⋅ ta = 2 ⋅ tn 12 = 2⋅ = 24. koja se može izraziti na sledeći način: n p = nv ⋅ z1 z 3 1 nv ⋅ k ⋅ ⋅ = z2 z4 z z U tom slučaju uz uslov da je: s v ⋅ nv = h ⋅ n p ⇒ np nv = sv h prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je: 76 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .45 mm cos α cos 11.05 = 24.05 = 24.190986 D ⋅π 40 ⋅ π α = 11.05 = 24.

32. izrađuje se cilindrični zupčanik sa kosim zubima. 56. 39.50 Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije. 43. 48. 49. 86. 64. 96. 29. 47. 18. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40. 37. 33. za izradu druge zavojnice vretena sa dva početka z' = 2. 41.19672 hmin 24. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 77 .16326 hmax 24. kako bi se sa zadatom tačnošću ova obrada mogla izvršiti i nacrtati kinematsku šemu prenosa. 76. Na univerzalnoj glodalici. 72. prikazana je na skici. • ugao nagiba zuba zupčanika β = 36° ± 2'. a jedno od rešenja je: k= z1 z 3 64 86 ⋅ = ⋅ = 8. iznosi: nr = z 40 = = 20 . 19. 20. 28. 47. • brojevi rupica na podeonoj ploči: 15. 16.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM k= np nv ⋅z = sv ⋅z h odnosno za dozvoljenu grešku: k max = k min = sv 5 ⋅z = ⋅ 40 = 8. 30. 44. 21. • normalni modul mn = 3 mm. PODACI: • broj zuba zupčanika zz = 36. uz primenu podeonog aparata.19047 z 2 z 4 24 28 Broj obrtaja ručice podeonog aparata. • korak vodećeg vretena stola glodalice sv = 8 mm.40 sv 5 ⋅z = ⋅ 40 = 8. 100. 39. 68. koja omogućuje sinhronizovano uzdužno i obrtno kretanje obratka. • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24. 17. 27. Odrediti potrebne elemente. 40. 31. z′ 2 ZADATAK 2. REŠENJE: Kinematska šema prenosnika za izradu zuba cilindričnog zupčanika sa kosim zubima na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata. 23.

kako se vidi na skici. prema tome je: h= mn ⋅ z z ⋅ π sin β Izmenljivi zupčanici podeonog aparata: k= z1 z 3 ⋅ z2 z4 78 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . određuje se na sledeći način: tgβ = d o ⋅ π mn ⋅ z z ⋅ π = h cos β ⋅ h pri čemu je osnovni prečnik cilindričnog zupčanika sa kosim zubima: do = mn ⋅ z z cos β Korak zavojnice zuba zupčanika.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Ugao nagiba zuba zupčanika.

966  = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja obratka u steznoj glavi podeonog aparata np i broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice nv. za izradu novog međuzublja zupčanika sa brojem zuba z' = zz = 36. Na univerzalnoj glodalici. vrši se izrada zupčaste letve. koja se može izraziti na sledeći način: n p = nv ⋅ z1 z 3 1 nv ⋅ k ⋅ ⋅ = z2 z4 z z U tom slučaju uz uslov da je: s v ⋅ nv = h ⋅ n p ⇒ np nv = sv h prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je: k= np nv ⋅z = sv sv ⋅ z ⋅z = ⋅ sin β h mn ⋅ z z ⋅ π odnosno za zadatu tačnost: k max = k min = sv ⋅ z 8 ⋅ 40 ⋅ sin β max = ⋅ sin 36. PODACI: • normalni modul zupčaste letve mn = 5 mm.55462 z 2 z 4 56 68 Broj obrtaja ručice podeonog aparata. a jedno od rešenja je: k= z1 z 3 44 48 ⋅ = ⋅ = 0. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 79 .55391 mn ⋅ z z ⋅ π 3 ⋅ 36 ⋅ π Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije.05 mm i nacrtati kinematsku šemu prenosa. • korak vodećeg vretena stola glodalice sv = 8 mm.55480 mn ⋅ z z ⋅ π 3 ⋅ 36 ⋅ π sv ⋅ z 8 ⋅ 40 ⋅ sin β min = ⋅ sin 35. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/ z= 1/40. uz primenu podeonog aparata.033 = 0. ZADATAK 3. Odrediti izmenljive zupčanike i broj obrtaja ručice podeonog aparata pod uslovom da tolerancija tačnosti izrade koraka zupčaste letve bude ± 0. iznosi: nr = z 40 4 2 = = 1+ = 1+ z ′ 36 36 18 što znači da je potrebno obrnuti ručicu za jedan pun krug i 2 rupice na podeonoj ploči od 18 rupica.

prikazana je na skici.05 = 15. 100.708 mm da bi uz dozvoljenu grešku izrade iznosio: t max = t + 0. 32. 76. 96. 72.758 mm t min = t − 0. 40. Korak zupčaste letve.708 − 0. koja omogućuje uzdužno pomeranje obratka za veličinu koraka zupčaste letve. 56. 44. 47. određuje se na sledeći način: t = mn ⋅ π = 5 ⋅ π = 15.708 + 0. 86.05 = 15. prikazan na skici. 68.05 = 15. 30.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24. 28. 39. 64. 48.658 mm Izmenljivi zupčanici podeonog aparata: 80 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .05 =15. REŠENJE: Kinematska šema prenosnika za izradu zupčaste letve na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata.

PODACI: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 81 . • broj obrtaja ručice podeonog aparata. a jedno od rešenja je: k= z1 z 3 28 39 ⋅ = ⋅ = 0. na univerzalnoj glodalici uz pomoč podeonog aparata. • izmenljive zupčanike podeonog aparata.12773 t min ⋅ z 15. međusobnog rastojanja kako je prikazano na skici.758 ⋅ 40 Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija zupčanika daje prenosni odnos u granicama tolerancije.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM k= z1 z 3 ⋅ z2 z4 određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja ručice podeonog aparata nr i broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice nv. koji se prema preporukama uzima da je ceo broj od 5÷ 10.12698 z 2 z 4 86 100 ZADATAK 4.658 ⋅ 40 nr ⋅ sv 10 ⋅ 8 = = 0. Na pločastom obratku buše se 5 otvora ∅3 mm. koja se može izraziti na sledeći način: n r = nv ⋅ z1 z 3 ⋅ ⋅ z = nv ⋅ k ⋅ z z2 z4 U tom slučaju uz uslov da je: s v ⋅ nv = t ⇒n v = t sv prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je: k= n ⋅s nr = r v nv ⋅ z t⋅z Ako se za broj obrtaja ručice podeonog aparata. ODREDITI: • kinematsku šemu prenosa. uzme da je: nr = 10 prenosni odnos izmenljivih zupčanika za zadatu toleranciju tačnosti izrade.12692 t max ⋅ z 15. prema tome je: k max = k min = nr ⋅ sv 10 ⋅ 8 = = 0.

30. 39. 100. 27. 56. 32. 43.01 mm. 96. 33. REŠENJE: Kinematska šema prenosnika za izradu otvora na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata. Izmenljivi zupčanici podeonog aparata: 82 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . 17. 37. 31. • brojevi rupica na podeonoj ploči: 15. 20. 64. 48. odnosno korak bude t = 0. koja omogućuje uzdužno pomeranje obratka kako bi se ostvarila tražena međusobna rastojanja između otvora. 21. jer će dimenzije koje treba ostvariti biti celobrojni umnošci jediničnog pomeranja. 49. 76. za tražena međusobna rastojanja između otvora na obratku. 28. 39. 44. 18. 19. 47. 23. 40. prikazana je na skici. 41.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • korak vodećeg vretena stola glodalice sv = 6 mm. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40. 68. usvaja se da jedinica pomeranja. Da bi se moglo izvršiti tačno pomeranje radnog stola mašine. 86. 29. 16. • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24. 72. 47.

01) = 741 ⋅ = 15 47 47 n r (8.01) = 1 47 prenosni odnos izmenljivih zupčanika.33) = 533 ⋅ n r (0.25 ) = 825 ⋅ n r (0. koja se može izraziti na sledeći način: z z n r = nv ⋅ 1 ⋅ 3 ⋅ z = nv ⋅ k ⋅ z z2 z4 U tom slučaju uz uslov da je: s v ⋅ nv = t ⇒n v = t sv prenosni odnos izmenljivih zupčanika podeonog aparata je: n ⋅s n k= r = r v nv ⋅ z t⋅z Ako se za broj obrtaja ručice podeonog aparata.01 mm. da bi se izvršilo pomeranje stola za tražena međusobna rastojanja između otvora na obratku. Zadaci za vežbanje ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 83 .01 mm): n r (0. a jedno od rešenja je: z z 30 32 k= 1⋅ 3 = ⋅ z 2 z 4 47 64 Brojevi obrtaja ručice podeonog aparata.01) = 825 ⋅ 4.76 ) = 676 ⋅ n r (0.01 ⋅ 40 47 ⋅ 40 Kombinovanjem raspoloživih izmenljivih zupčanika potrebno je pronaći koja kombinacija zupčanika daje gornji prenosni odnos.41) = 741 ⋅ n r (0.4. prema tome je: 1 ⋅6 n r (0. kao najpogodnija izabere podeona ploča sa 47 rupica (pomeranje ručice podeonog aparata za jednu rupicu na podeonoj ploči od 47 daće pomeranje stola od 0. određuju se na sledeći način: 1 26 = 17 47 47 1 18 n r (6.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM k= z1 z 3 ⋅ z2 z4 određuju se iz kinematske veze između broja obrtaja ručice podeonog aparata nr i broja obrtaja vodećeg vretena stola glodalice nv.01) ⋅ s v 100 ⋅ 6 k= = 47 = t⋅z 0.01) = 676 ⋅ = 14 47 47 1 16 n r (5. za jedinično pomeranje od t = 0.01) = 533 ⋅ = 11 47 47 1 36 n r (7.

• količinu skinute strugotine u jedinici vremena. PODACI: • postojanost glodala 400 min. Ploča od ugljeničnog čelika Rm = 65⋅ 107 N/m2. Odrediti.05 mm. • apsorbovanu snagu. • ugao zavojnice zuba glodala 24°. Odrediti postojanost reznog alata. • broj zuba glodala 8. dimenzija 600× 200× 40 0. izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi 1. koji će omogućiti da se na horizontalnoj glodalici. dimenzija 300× 95× 60 mm. grubo se poravnava ± pravougaona ploča od LG HB = 200. • pomak po zubu 0. • broj zuba glodala 8. ODREDITI: • postojanost alata. valjčastim glodalom ∅100 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 1.8 m/s. ZADATAK 2. grubo se poravnava na univerzalnoj glodalici pomoću valjčastog glodala ∅80× 100 mm. PODACI: • brzina rezanja 0. • ugao zavojnice zuba glodala 20°. obradi 50 radnih predmeta. ZADATAK 3. • pomoćno. Na osnovu izračunate postojanosti odrediti kompletan režim obrade. Na horizontalnoj glodalici. • pomoćno vreme 4 min.5 min/kom. • dužina vratila glodala 340 mm. pod uslovom da dozvoljeni ugib (deformacija) vratila glodala pri obradi ne bude veći od zadate tolerancije: • merodavni režim obrade.15 mm/z. 84 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . • broj zuba glodala 10. • broj komada koji se obradi za jedan sat rada mašine. valjčasto-čeonim glodalom ∅100× 110 mm. PODACI: • materijal obradka LG HB = 220. • maksimalnu radijalnu silu koja opterećuje vratilo glodala.

Pravougaona ploča od LG HB = 180. PODACI: • dubina rezanja 5 mm. grubo se poravnava na vertikalnoj glodalici pomoću glave za glodanje ∅200 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • • • • ugao zavojnice zuba glodala 28°. Na vertikalnoj glodalici sa pravougaonim stolom. vrši se grubo glodanje jednog do drugog poređanih radnih predmeta Ø400× 100 mm. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 85 . prečnik glave za glodanje Ø500 mm. ZADATAK 4.7. dužina radnog stola glodalice 2. ODREDITI: • merodavan režim obrade. ZADATAK 5. pomak po zubu 0. površina koja se obrađuje 200× 80 mm. PODACI: • • • • • • • materijal obratka ugljenični čelik Rm = 70⋅ 107 N/m2. • količinu skinute strugotine u kg/čas. • pomak po zubu 0.35 mm/z. ODREDITI: • merodavni režim obrade. dimenzija 500× 195× 50 mm.25 mm/z. postojanost alata 400 min. pomoću glave za glodanje. • glavno vreme obrade.2 m. HB = 170 i 0.4 % C. • apsorbovanu snagu rezanja. pomoćno vreme 5 min/stolu. • koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine 0.3 mm/z. dubina glodanja 5 mm. • postojanost alata. pomak po zubu 0. • broj zuba glave za glodanje 10. • snaga pogonskog elektromotora mašine 20 kW. broj zuba glave za glodanje 24.

ODREDITI: • merodavan režim obrade. • broj obrtaja ručice podeonog aparata. ZADATAK 7. izrađuje se cilindrični zupčanika sa pravim zubima. Na vertikalnoj glodalici . broj zuba glodala 16. unutrašnjeg prečnika ∅140 mm i debljine 50 mm. uz primenu podeonog aparata. pod uslovom da se glodalo zatupi posle 100 obrađenih radnih predmeta: • merodavan režim obrade. • količinu skinute strugotine u kg/čas. dubina glodanja 5 mm. PODACI: • • • • • • • • • materijal obradka LG HB = 180. pomoćno vreme je iste vrednosti kao glavno vreme. Na vertikalnoj glodalici sa okretnim stolom vrši se grubo glodanje.7. pomoću glave za glodanje ∅400 mm. pomoću glave za glodanje Ø200 mm. ODREDITI: • kinematsku šemu prenosa. koeficijent korisnog dejstva prenosnika mašine 0. 86 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . jednog do drugog poređanih prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅210 mm. snaga pogonskog elektromotora mašine 15 kW. pomak po zubu 0. Odrediti. ZADATAK 8.35 mm/z.2 mm/z.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 6. • izmenljive zupčanike podeonog aparata. • broj zuba glave za glodanje 10. Na univerzalnoj glodalici. • pomak po zubu 0. širina pojasa habanja 1 mm. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. spoljašnji prečnik radnog stola glodalice 1600 mm. • glavno vreme obrade. vrši se poravnavanje obe čeone površine cilindričnih radnih predmeta dimenzija ∅120× 65 mm.

56. 64. 40. ODREDITI: • kinematsku šemu prenosa. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/40. 56. 31. 39. 23. 18. 16. 39. 96. 33. 20. 76. 27. • izmenljive zupčanike podeonog aparata. 41. 16. 77° i 159° 40'. 76. 48. • broj obrtaja ručice podeonog aparata. PODACI: • ugao zavojnice 23° ± 3'. 39. 29. • brojevi rupica na podeonoj ploči: 15. 44. 23. 19. 68. 48. 31. 72. 17. 100. • korak vodećeg vretena stola glodalice 5 mm. 47. 49. 37. ZADATAK 9. 86. na međusobnom rastojanju 0°. 49. 41. 21. 21. 32. 100. 43. 43. 41. 33. potrebno je izraditi tri zavojna žljeba koji su pomereni jedan u odnosu na drugi za 111° 20'. 33. • brojevi rupica na podeonoj ploči: 15. 20. 18. 16. 32. 37. 25° 48'. • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/z = 1/40. ODREDITI: • kinematsku šemu prenosa. Na cilindričnom obratku. na univerzalnoj glodalici uz pomoć podeonog aparata. • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24. 23.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PODACI: • broj zuba zupčanika 89. 96. 30. 27. 31. 86. 20. 54° 18'. 29. 19. na krugu ∅80 mm izbušiti 6 otvora ∅5 mm. potrebno je na univerzalnoj glodalici uz pomoč podeonog aparata. 37. • brojevi rupica na podeonoj ploči: 15. 49. Na obratku ∅100 mm. 28. 30. 28. 47. 47. 21. 39. 17. 64. 17. 72. • broj obrtaja ručice podeonog aparata. 44. PODACI: • prenosni faktor pužnog prenosnika 1/60. 19. 43. 40. 39. 65° 6' i 36° 36'. 68. 42° 54'. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 87 . ZADATAK 10. 47. 29. 27. • garnitura izmenljivih zupčanika podeonog aparata: 24. 47. 18.

PODACI: • materijal obratka LG HB = 160. • materijal alata BČ.1. REŠENJE: Snaga pogonskog elektromotora mašine određuje se iz sledećeg izraza: PM = Fv ⋅ v η Pri tome je glavni otpor rezanja: 88 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .5 min. Kratkohode rendisaljke ZADATAK 1. OBRADA RENDISANJEM 5. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. obrađuje se obradak dimenzija obrađivane površine 300× 200 mm. • odnos povratne i radne brzine rendisanja av = 3. u jednom prolazu. Na kratkohodnoj rendisaljci. • napadni ugao sečiva alata κ = 45°. • pomak s = 1 mm/hod. • pomoćno vreme obrade tp = 2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 5. • dubina rezanja a = 5 mm. • masu skinute strugotine u jedinici vremena. ODREDITI: • snagu pogonskog elektromotora mašine.75. • postojanost alata T = 45 min.

75 ⋅ 0.38 = 0.628 hod/s ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 89 .16 ⋅ 0.75 ⋅ C v ⋅ ⋅ ξκ ⋅ ξ m ⋅ ξT L ⋅ (1 + av ) a x ⋅ s y nL = = 3 0.005 0.001 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Fv = C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 dok je brzina rezanja (radnog hoda): v = nL ⋅ L ⋅ 1 + av av tako da se sređivanjem dobija sledeći izraz za snagu pogonskog elektromotora mašine: C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 ⋅ n L ⋅ L ⋅ (1 + a v ) PM = η ⋅ av Radni hod alata iz prethodne jednačine (videti skicu) iznosi: L = l + 2 ⋅ ∆l = 300 + 2 ⋅ 5 = 310 mm Broj dvostrukih hodova izračunava se s obzirom na potpuno iskorišćenje postojanosti alata i to na sledeći način: av nL = ⋅v L ⋅ (1 + a v ) gde je brzina rezanja slična struganju: v= tako da je: C 'v 0.31 ⋅ (1 + 3) 0.0325 0.010395 ⋅ ⋅1 ⋅1 ⋅1.75 ⋅ C ⋅ξκ ⋅ξ m ⋅ξT = x y v ⋅ξκ ⋅ξ m ⋅ξT x y a ⋅s a ⋅s av 0.

58 ⋅10 −3 kg/s tk t g + t p 334 . S-7.72 mm/hod dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab.75 ⋅ 3 gde su konstanta i eksponenti iz izraza za glavni otpor rezanja sledeći: C k = 1.628 dok je masa skinute strugotine po komadu: ms = Ap ⋅ a ⋅ ρ m = ( 0. S-13.1 6  iz tab. S-5.0051 ⋅ 0.3 ⋅ 0. konačno je: PM = = C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 ⋅ nL ⋅ L ⋅ (1 + av ) η ⋅ av 1.7 3  Ms = iz tab.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Konstanta i eksponenti vezani za brzinu rezanja su: Cv = 0.0   y1 = 0.: ξ m= 1 • koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata T = 45 min iz tab. S-7.0325 T 45 ⋅ 60 Snaga pogonskog elektromotora mašine.5645 ⋅188 ⋅ 0. za LG HB = 160.005 = i⋅ = 1⋅ = 334.31 ⋅ (1 + 3) = 1748 W 0.0010.4 + 150 U gornjoj jednačini glavno vreme obrade. shodno prikazanoj skici je: tg = i ⋅ Ba b + 2 ⋅ ∆b 0.005 ⋅ 7400 = 2. 73 ⋅ 0.628 ⋅ 0. a > 1 mm i s ≥  y = 0.0 1 0 3 95  x = 0. za LG HB = 180 Masa skinute strugotine u jedinici vremena iznosi: ms ms 2. (z = 9 za obradu livenog gvožđa): ξT = z 3600 3600 =9 = 1.3 8  0.4 s s ⋅ nL s ⋅ nL 0.2 + 2 ⋅ 0.5 6 4 ⋅51 08   x1 = 1.001 ⋅ 0.: ξ κ =1 • koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. S-6.22 = = = 4.22 kg 90 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .2 ) ⋅ 0.

Dugohode rendisaljke ZADATAK 1. 5. REŠENJE: Merodavni režim obrade. • postojanost alata. kod dugohodne rendisaljke. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 3. Dubina rezanja. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0. • glavno vreme obrade. iz tab. pored zadatog pomaka čini još dubina rezanja i broj duplih hodova nosača radnog predmeta.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM pri čemu je ρ m = 7400 kg/m3 – specifična gustina materijala uzeta iz tab. ODREDITI: • merodavni režim obrade. • pomak s = 2 mm/hod.5 kW. O-1.2.3 mm Broj dvostrukih hodova određuje se na osnovu maksimalne iskorišćenosti snage pogonskog elektromotora mašine: PM = Fv ⋅ v η Pri tome je glavni otpor rezanja: Fv = C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 dok je brzina rezanja (radnog hoda): v = nL ⋅ L ⋅ 1 + av av ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 91 . PODACI: • materijal obratka CrNi čelik Rm = 70⋅ 107 N/m2. G-1 za dimenzija obratka L× B× H = 800× 160× 160 mm. za liveno gvožđe.5.7. • materijal alata BČ. jednaka je dodatku za grubo glodanje: a = δ = 5. • napadni ugao sečiva alata κ = 45°. Na dugohodnoj rendisaljci vrši se poravnavanje četiri uzdužne površine obratka dimenzija 160× 160× 800 mm. • odnos povratne i radne brzine rendisanja av = 1.

iz tab.135 m/s av 1.75 ⋅ C ⋅ ξκ ⋅ ξm ⋅ ξT = x y v ⋅ ξκ ⋅ ξm ⋅ ξT ax ⋅ sy a ⋅s gde je koeficijent koji uzima u obzir postojanost alata.5 = 0.7 8  iz tab. 78 ⋅ 0. za CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2 Postojanost alata određuje se tako što se iz prethodno određenog broja dvostrukih hodova odredi brzina rezanja: v = nL ⋅ L ⋅ 1 + av 1 + 1.7 ⋅1.1 hod/s 4.: ξT = z 3600 T 92 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .5 Određena brzina rezanja izjednači se sa brzinom rezanja izvedenom za struganje: v= C' v 0.81 ⋅ (1 + 1.81 ⋅ = 0.3 5 61 08  ⋅  x1 = 1   y1 = 0.1 ⋅ 0.356 ⋅10 ⋅ 0.002 0. S-7.5 = 0. S-13.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM tako da je broj dvostrukih hodova: nL = = PM ⋅η ⋅ av C k ⋅ a ⋅ s y1 ⋅ L ⋅ (1 + av ) x1 3500 ⋅ 0.5) 8 Radni hod alata iz prethodne jednačine (videti skicu) iznosi: L = l + 2 ⋅ ∆l = 800 + 2 ⋅ 5 = 810 mm dok su konstanta i eksponenti iz izraza za glavni otpor rezanja sledeći: C k = 4.00531 ⋅ 0.

• postojanost alata 50 min. 24 ⋅ 0.24   iz tab.000937   x = 0.1 Glavno vreme obrade. Odrediti najveću dubinu rezanja i broj duplih hodova koji njoj odgovara pri poravnavanju obratka od LG HB = 180. Zadaci za vežbanje ZADATAK 1. • snaga pogonskog elektromotora mašine 2. PODACI: • materijala alata BČ.002 ⋅ 0.135 ⋅ 0.5.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM tako da je postojanost alata:  0. shodno prikazanoj skici je: tg = i ⋅ gde je i = 4 – broj prolaza (obrađuju se četiri uzdužne površine obratka). za CrNiČ Rm = 70⋅ 107 N/m2.: m =1 Ba b + 2 ⋅ ∆b 0. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0. a > 1 mm i s ≥ 0. a ∆ b = 5 mm – konstruktivno izabran dodatak za ulaz/izlaz alata tokom obrade.75 ⋅ C v ⋅ξκ ⋅ξm T = 3600 ⋅   v ⋅ax ⋅s y    = 3600   z  0. • pomak 1.7. • napadni ugao sečiva alata 45°. • odnos povratne i radne brzine rendisanja 1.4 mm/o y = 0. S-5.6 mm/hod. S-7. dimenzija obrađivane površine 400× 60 mm.: ξ ξ κ =1 • koeficijent koji uzima u obzir materijal alata BČ iz tab. 5.3. 63    = 2160 s   6 Konstanta i eksponenti u prethodnoj jednačini su: C v = 0.005 = i⋅ = 4⋅ = 3400 s s ⋅ nL s ⋅ nL 0.16 + 2 ⋅ 0. S-6.63   z=6  dok su popravni koeficijenti određeni na sledeći način: • koeficijent koji uzima u obzir napadni ugao sečiva alata κ = 45° iz tab.002 0 .5 kW. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 93 .0053 0 .75 ⋅ 0.000937 ⋅1 ⋅1 ⋅  0.

Poprečni presek drške noža je pravougaoni standardni presek. za slučaj grube horizontalne obrade na dugohodnoj rendisaljci radnog predmeta dimenzija obrađivane površine 80× 1000 mm pri potpunom iskorišćenju snaga pogonskog elektromotora mašine i postojanosti alata. • snaga pogonskog elektromotora mašine 6 kW. 94 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.7. Naći dimenzije poprečnog preseka drške noža. a prepust noža je jednak visini noža. • materijal alata BČ. • postojanost alata 60 min. kao i merodavni režim obrade. PODACI: • materijal obratka CČ Rm = 70⋅ 107 N/m2. • dubina rezanja 4 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 2. • odnos povratne i radne brzine rendisanja 2.

005 mm 2 2 gde je T širina tolerancijskog polja. sledi da maksimalni ugib obratka u toku obrade može biti: f max = T 0.01× 200 mm. Prema planu obrade prikazanom na skici.1. REŠENJE: Elementi režima obrade određuju se pod uslovom da greška. Brusilice za kružno brušenje ZADATAK 1. bude u granicama zadate tolerancije. glavno vreme obrade i apsorbovanu snagu pri finom brušenju u šiljcima obratka ∅20+0. Iz izraza za maksimalni ugib obratka u toku obrade: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 95 .01 = = 0. od kaljenog čelika HB = 400. pod uslovom da dimenzije obratka budu u okviru zadate tolerancije. Odrediti merodavni režim obrade. koja nastaje usled deformacije obratka tokom obrade. OBRADA BRUŠENJEM 6. tocilom ∅300× 30 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 6.

65  29 . iz njenog odnosa prema srednjoj sili na obimu tocila.94  =   16 . BR-6. O-1. za fino brušenje usvojen aksijalni pomak: 1 1 1 1 s a =  ÷  ⋅ B =  ÷  ⋅ 30 = ( 7.65 može se odrediti srednja sila na obimu tocila: Fvm = F pm 1. za čelik: E = 210 ⋅ 109 N/m2 Na osnovu određene srednje sile prodiranja. BR-9.65 = 49 .68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB ⋅ Am.: Fpm Fvm =1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM f max = Fpm ⋅ l 3 48 ⋅ E ⋅ I može se izračunati maksimalna dozvoljena srednja sila prodiranja: Fpm = 48 ⋅ E ⋅ I ⋅ f max 48 ⋅ 210 ⋅10 9 ⋅ 7.85 ⋅ 10 − 9 m 4 64 a modul elastičnosti materijala obratka iz tab. koji je prema preporukama iz tab. sada se iz Kurrein-ovog obrasca: 0 Fvm = 16.5 mm/o 4 3   4 3 s tim da je pri usvajanju prethodnih vrednosti vođeno računa da se iste poklapaju sa vrednostima datim u tab.68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB   0.68 ⋅10 6 ⋅ 6 400   1  0 .85 ⋅10 −9 ⋅ 0.5 ÷ 10 ) = 9.125 ⋅10 -10 m 2   1 Kako je sa druge strane.005 ⋅10 −3 = = 49.4 = 29.65 Pri tome je iz tab. srednja površina preseka režućeg sloja: 96 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . BR-7.01 mm a iz tab.4 N l3 0. Na osnovu prethodno izračunate srednje sile na obimu.94 N 1. BR-6.2 3 pri čemu je moment inercije poprečnog preseka obratka: I= π ⋅ Dp 64 4 = π ⋅ 0. 65 može izračunati srednja površina preseka režućeg sloja:  Fvm Am =   16 . za fino spoljašnje brušenje čelika usvojena dubina rezanja: a = 0. 65  = 3.02 4 = 7.

06 =3 2 ⋅ 0. odnosno broj obrtaja obratka: vp = Am ⋅ vt 3.2 ⋅ δ 3 = 0.233 ⋅1. za obradu kaljenog čelika. potrebno je još proveriti da li je izračunata brzina obratka u okviru.3 + 0. za spoljašnje brušenje čelika: vt = 35 m/s tako da je broj obrtaja tocila: nt = vt 35 = = 37.02 = 0.01 ⋅ 10 −3 vp D p ⋅π = 0.3 mm dok je hod tocila u toku obrade L (videti skicu) određen na sledeći način: L = l + B +2∆ = 200 +30 +2 ⋅1.3 s n p ⋅ sa 1.0038 0.83 ⋅ 0.02) 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Am = vp vt ⋅ sa ⋅ a najpovoljnije je iz prethodnog izraza izračunati brzinu obratka.0038 uzeta iz tab.83 o/s 0. Glavno vreme obrade za spoljašnje kružno brušenje računa se na osnovu sledećeg obrasca: tg = i ⋅ L⋅k 0.3 = 0.13 ÷ 0.5 = 233 m l m ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 97 ..115 m/s sa ⋅ a 0.5 = 3⋅ = 60.06 mm jer je ukupni dodatak za brušenje određen iz tab.125 ⋅ 10 -10 ⋅ 35 = = 0.2 ⋅ 0.02 ⋅ π np = Prethodno je brzina rezanja usvojena na osnovu preporuka iz tab. BR-5.3 ⋅ π Da bi se određeni režim obrade usvojio kao merodavan. blizu preporučenih vrednosti: vp = C a ⋅ ( Dt + D p ) Dt ⋅ D p = 0. za dimenzije obratka ∅20× 200 mm: δ 3 = 0.0095 ⋅ 0. BR-8.0095 U prethodnom izrazu je broj prolaza: i= δ3 f 2⋅a = 0.01 gde je dodatak za finu obradu brušenjem: δ 3 f = 0.16 m/s gde je konstanta C = 0. BR-1.13 o/s Dt ⋅ π 0.3 ⋅ 0.0030÷ 0.0030 ÷ 0.01 ⋅ 10 −3 ⋅ (0.115 = 1. tj.

BR-2. REŠENJE: Ukupni dodatak za unutrašnje brušenjem određuje se iz tab.005 mm Broj prolaza.4 = 0. ODREDITI: • merodavni režim obrade. i iznosi: δ 3 = 0.94 ⋅ 35 = 1050 W ZADATAK 2.08 =8 2 ⋅ 0. • kapacitet mašine u kom/čas.02 0.08 mm Dubina rezanja iz tab.32 =8 2 ⋅ 0. BR-7. prema tome je: ig = if = δ 3g 2 ⋅ ag = = 0.005 δ3 f 2⋅a f Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. za unutrašnje brušenje čelika: vt = 25 m/s tako da je broj obrtaja tocila: 98 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . za dimenzije obratka ∅120× 100 mm.75.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Korisna snaga brušenja je: PK = Fvm ⋅ vt = 29 .32 mm δ 3 f = 0. • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 5 kW. BR-5. Na obratku od kaljenog čelika HB = 350 brušenjem se obrađuje otvor ∅120 mm na dužinu 100 mm. • pomoćno vreme obrade tp = 1.4 ⋅ 0..2 ⋅ δ 3 = 0.02 mm af = 0.8 = 0.5 min. PODACI: • dimenzije tocila ∅80× 50 mm.2 ⋅ 0. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.4 mm tako da su dodaci za grubo i fino brušenje: δ 3 g = 0. za unutrašnju obradu čelika je: ag = 0.8 ⋅ δ 3 = 0.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

nt =

vt 25 = = 99,5 o/s Dt ⋅ π 0,08 ⋅ π

Brzina obratka je:
v pg = C a g ⋅ ( D p − Dt ) Dt ⋅ D p v pf = C = a f ⋅ ( D p − Dt ) Dt ⋅ D p = 0,0034 0,02 ⋅ 10 −3 ⋅ (0,12 − 0,08) 0,08 ⋅ 0,12 0,0034 0,005 ⋅10 −3 ⋅ (0,12 − 0,08 ) 0,08 ⋅ 0,12 = 0,37 m/s

= 0,74 m/s

tako da je broj obrtaja obratka:
n pg = v pg D p ⋅π v pf D p ⋅π = 0,37 = 0,98 o/s 0,12 ⋅ π 0,74 = 1,96 o/s 0,12 ⋅ π

n pf =

=

gde je konstanta C = 0,0034 uzeta iz tab. BR-8. za obradu kaljenog čelika. Aksijalni pomak se određuje s obzirom na širinu tocila i snagu pogonskog elektromotora mašine. Aksijalni pomak s obzirom na širinu tocila određuje se na osnovu preporuka iz tab. BR-9.:
2 3 2 3 s ag =  ÷  ⋅ B =  ÷  ⋅ 50 = 33,3 ÷ 37,5 mm/o 3 4 3 4

1 1 1 1 s af =  ÷  ⋅ B =  ÷  ⋅ 50 = 12,5 ÷16,6 mm/o 4 3  4 3

Aksijalni pomak s obzirom na potpuno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora mašine određuje se na sledeći način:
s ag  PM ⋅η ≤ 6 6  16 ,68 ⋅10 ⋅ HB ⋅ v 0 , 35 ⋅ (v ⋅ a ) 0, 65 t pg g   0 , 65  =    0, 65   
1 1

 5000 ⋅ 0,75 =  16 ,68 ⋅10 6 ⋅ 6 350 ⋅ 25 0 ,35 ⋅ (0,37 ⋅ 0,02 ⋅10 −3 ) 0, 65  = 12 ,9 ⋅10 -3 m/o

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

99

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM
 PM ⋅η ≤  16 ,68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB ⋅ v 0,35 ⋅ (v ⋅ a ) 0, 65 t pf f   0, 65  =    0, 65   
1 1

s af

 5000 ⋅ 0,75 =  16 ,68 ⋅10 6 ⋅ 6 350 ⋅ 25 0,35 ⋅ (0,74 ⋅ 0,005 ⋅10 −3 ) 0 ,65  = 25 ,9 ⋅10 -3 m/o

Kao merodavni pomaci usvajaju se: sag = 12,9 mm/o saf = 16,6 mm/o Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način:
Q= 3600 3600 3600 = = =15,8 ⇒15 kom/h tk t g + t p 138 ,2 + 90

gde je glavno vreme obrade:
t g = t gg + t gf = 99 ,7 + 38 ,5 = 138 ,2 s t gg = i g ⋅ t gf = i f ⋅ L ⋅k 0,105 ⋅1,5 =8⋅ = 99,7 s n pg ⋅ s ag 0,98 ⋅ 0,0129 L ⋅k 0,105 ⋅1,5 =8⋅ = 38 ,5 s n pf ⋅ s af 1,96 ⋅ 0,0166

pri čemu su hod alata u toku obrade L (videti skicu), kao i koeficijent trošenja tocila k:
L = l + ∆l = 100 + 5 = 105 mm k = (1,2 ÷1,7 ) = 1,5

100

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

6.2. Brusilice za ravno brušenje
ZADATAK 1. Na brusilici za ravno brušenje, sa pravougaonim stolom dužine Ls = 1,5 m, vrši se grubo i fino brušenje obe strane prstenastih obradaka spoljašnjeg prečnika ∅160 mm, unutrašnjeg prečnika ∅50 mm i debljine 50 mm, lončastim tocilom ∅200 mm sa keramičkim vezivnim sredstvom. ODREDITI: • merodavni režim za grubu i finu obradu; • kapacitet mašine u kom/čas. PODACI: • materijal obratka LG HB = 300; • pomoćno, izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi Σ ti = 30 s/kom. REŠENJE: Plan obrade prstenastih obradaka, pri obradi lončastim tocilom na brusilici za ravno brušenje sa pravougaonim stolom, prikazan je na skici:

Ukupni dodatak za ravno brušenje određuje se iz tab. BR-4., za dimenzije obratka ∅150× 50 mm, i iznosi:

δ 3 = 0,4 mm
tako da su dodaci za grubo i fino brušenje:
δ 3 g = 0,8 ⋅ δ 3 = 0,8 ⋅ 0,4 = 0,32 mm δ 3 f = 0,2 ⋅ δ 3 = 0,2 ⋅ 0,4 = 0,08 mm

Dubina rezanja iz tab. BR-7. za ravno brušenje je: ag = 0,05 mm af = 0,01 mm Broj prolaza prema tome je:
ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

101

76 + 30 U gornjoj jednačini glavno vreme obrade po komadu iznosi: t g1 = tg N = 321. za ravno brušenje LG sa tocilom od silicijum karbida: vt = 20 m/s tako da je broj obrtaja tocila: nt = vt 20 = = 31.0025 uzeta iz tab.01 ⋅10 −3 0.32 = = 0. sledi korekcija tablične vrednosti. BR-8.2 ⋅ π Brzina obratka za grubu i završnu obradu je: v pg = C ag Dt v pf = C = af Dt = 0.08 = =8 af 0.32 = = 6.86 = 35.046 ⋅10 −3 0.0025 0. tako da je: ag = δ 3 g 0.2 = 0.76 s/kom 9 Pri tome je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ig = if = δ 3 g 0.4 ⇒ i g = 7 ag 0.74 ⇒ 54 kom/h tk t g1 + Σt i 35.165 m/s = 0.354 m/s gde je konstanta C = 0.86 s 102 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .83 o/s Dt ⋅ π 0.0025 0. BR-5. za obradu livenog gvožđa.05 δ 3 f 0.046 mm ig 7 Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način: Q= 3600 3600 3600 = = = 54.01 Da bi dubina rezanja za grubu obradu u svakom prolazu bila ista.2 0.93 ) = 321. uz obradu obe strane obratka: t g = 2 ⋅ ( t gg + t gf ) = 2 ⋅ (105 + 55.

2 ⋅ 0. BR-4. za dimenzije obratka ∅200× 60 mm. izgubljeno i međuvreme zajedno iznosi Σ ti = 30 s/kom.. • kapacitet mašine u kom/čas.2 ÷1.37 ⇒ 9 kom.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM t gg = i g ⋅ t gf = i f ⋅ L ⋅k 1.1 mm Dubina rezanja iz tab. • pomoćno. PODACI: • materijal obratka: kaljeni čelik.5 L = N ⋅ D p + Dt + 2 ⋅ ∆l = 9 ⋅160 + 200 + 2 ⋅ 5 = 1650 mm dok je maksimalni broj obradaka koji se istovremeno obrađuje: N= Ls 1500 = = 9. ODREDITI: • merodavni režim obrade.65 ⋅1. za ravno brušenje je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 103 .65 ⋅1.7 ) = 1.2 ⋅ δ 3 = 0.354 gde su hod alata u toku obrade L (videti skicu). • prečnik radnog stola brusilice D = 1500 mm.5 =7⋅ = 105 s v pg 0.165 L ⋅k 1.8 ⋅ δ 3 = 0.8 ⋅ 0.5 mm tako da su dodaci za grubo i završno brušenje: δ 3 g = 0. REŠENJE: Plan obrade prstenastih obradaka. i iznosi: δ 3 = 0.5 =8⋅ = 55 .93 s v pf 0.4 mm δ 3 f = 0.5 = 0. Dp 160 ZADATAK 2. pri obradi koturastim tocilom na brusilici za ravno brušenje sa okruglim stolom. kao i koeficijent trošenja tocila k: k = (1. Na brusilici za ravno brušenje sa okruglim stolom vrši se grubo i fino brušenje obradaka ∅200× 60 mm pomoću koturastog tocila ∅200× 50 mm.5 = 0. prikazan je na skici: Ukupni dodatak za ravno brušenje određuje se iz tab. BR-7.

je: 1 1 1  sb =  ÷  ⋅ B = ⋅ 50 = 5 mm/o 10  2 20  Kapacitet mašine izračunava se na sledeći način: Q= 3600 3600 3600 = = = 4 kom/h tk t g1 + Σt i 858 .2 0.5 − 0.215 m/s = 0.7 o/s Dt ⋅ π 0. za obradu kaljenog čelika.2 = 0.01 δ3 f af Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab.01 mm Broj prolaza prema tome je: ig = if = δ3g ag = = 0. za ravno brušenje čelika: vt = 35 m/s tako da je broj obrtaja tocila: nt = vt 35 = = 55.2) ⋅π Bočni pomak tocila za grubu i finu obradu iz tab.215 = 0. Broj obrtaja radnog stola za grubu i finu obradu.48 = 0.05 mm af = 0.0034 0.1175 o/s (1.0526 o/s (1.4 =8 0. BR-9.6 + 30 104 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .2 ⋅ π Brzina obratka za grubu i finu obradu je: v pg = C = ag Dt v pf = C = af Dt 0. sada je: nsg = nsf = v pg Ds ⋅ π v pf Ds ⋅ π = = v pg ( D − D p ) ⋅π v pf ( D − D p ) ⋅π = = 0.5 − 0.0034 0. BR-8.2) ⋅π 0.0034 uzeta iz tab.1 = 10 0. BR-5.480 m/s gde je konstanta C = 0.05 0.01 ⋅10 −3 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ag = 0.05 ⋅10 −3 0.

• stepen korisnog dejstva prenosnika mašine η = 0.2 ÷1.0526 Bt ⋅ k 0. ODREDITI: • merodavan režim obrade. Na brusilici bez šiljaka potrebno je grubim brušenjem obraditi glatku osovinicu ∅34× 100 mm. od nekaljenog čelika HB = 200.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM U gornjoj jednačini glavno vreme obrade po komadu iznosi: t g1 = tg N = 17173.6 =17173.8.3 mm ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 105 . • otpore rezanja.7 = 858.1175 gde je bočni radni hod tocila Bt (videti skicu). • dimenzije vodećeg tocila ∅200× 100 mm.7 s t gg = i g ⋅ t gf = i f ⋅ Bt ⋅ k 0.3. Brusilice bez šiljaka ZADATAK 1.22 ⇒ 20 kom .5 = 10 ⋅ = 5310 . za dimenzije obratka ∅34× 100 mm.5 = 8⋅ = 11863.26 ⋅1. i iznosi: δ 3 = 0.6 s/kom 20 Pri tome je glavno vreme obrade svih obradaka postavljenih na sto: t g = t gg +t gf =11863 . Dp Dp 200 6.1 s sb ⋅ nsg 0. BR-1.5 Bt = D p + B + 2 ⋅ ∆b = 200 + 50 + 2 ⋅ 5 = 260 mm dok je maksimalni broj obradaka koji se istovremeno obrađuje na obrtnom stolu mašine: N= ( D − D p ) ⋅ π (1500 − 200 ) ⋅ π Os = = = 20.005 ⋅ 0. PODACI: • dimenzije radnog tocila ∅300× 100 mm. kao i koeficijent trošenja tocila k: k = (1.7 ) = 1. REŠENJE: Ukupni dodatak brušenje određuje se iz tab.1 +5310 . • snaga pogonskog elektromotora mašine PM = 2 kW..26 ⋅1.005 ⋅ 0.6 s sb ⋅ nsf 0.

8 ⋅ δ 3 = 0. BR-9.02 ⋅10 −3 ) 0 .197 o/s 0.034 ⋅ 0.8 =  16. 65    1 1  2000 ⋅ 0.034 ) 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM tako da je dodatak za grubo brušenje: δ 3 g = 0. za obradu nekaljenog čelika.211 ⋅ 0.068 π ⋅ D p ⋅ µ π ⋅ 0.: s a = π ⋅ D p ⋅ tg α ⋅ µ može se izračunati ugao nagiba vodećeg tocila: tgα = sa 0.68 ⋅10 6 ⋅ 6 200 ⋅ 30 0 .034 = 0.4 ⋅10 −3 m/o Za tako izračunati aksijalni pomak.35 ⋅ (0.34 ⋅ π gde je konstanta C = 0.35 ⋅ (v ⋅ a ) 0 .211 m/s 0.0054 0.3 ⋅ π Brzina obratka.68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB ⋅ v 0 . 65 t p   0.8 o/s Dt ⋅ π 0. za kružno brušenje čelika: vt = 30 m/s tako da je broj obrtaja radnog tocila: nt = vt 30 = = 31.0054 uzeta iz tab.3 = 0.0064 = = 0.24 mm Dubina rezanja po jednom obrtaju obratka. BR-7.88 α = 3. iz tab. 65  = 6. Aksijalni pomak obratka.89  106 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . BR-5. izračunava se na sledeći način:  PM ⋅η sa ≤   16.02 ⋅ 10 −3 ⋅ (0. odnosno broj obrtaja obratka je: vp = C a ⋅ ( Dt + D p ) Dt ⋅ D p np = vp D p ⋅π = = 0.211 = 0.3 + 0. 65     0 . za grubo brušenje čelika brusilicom bez šiljaka je: a = 0. iz jednačine date u tab. BR-8.8 ⋅ 0. s obzirom na potpuno iskorišćenje snage pogonskog elektromotora mašine.02 mm Brzina radnog tocila usvaja se na osnovu preporuka iz tab.3 ⋅ 0.

• tocila su od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvima. Na brusilici bez šiljaka vrši se grubo brušenje glatke osovinice ∅15× 50 mm od kaljenog čelika. PODACI: • dimenzije radnog tocila ∅300× 100 mm. 65 = 53. • dimenzije vodećeg tocila ∅200× 100 mm.454 ⋅ 53 . Kako je izračunati ugao nagiba vodećeg tocila u preporučenim granicama (1. 65 = 16.21 = 77.21 N gde je srednja površina režućeg sloja: Am = vp vt ⋅ sa ⋅ a = 0.02 ⋅ 10 −3 = 9.002 ⋅10 -10 ( ) 0 .2 ⋅ π Srednja sila na obimu radnog tocila određuje se na sledeći način: 0 Fvm = 16.211 = 0.88 tako da je broj obrtaja vodećeg tocila: nv = vv 0.382 o/s Dv ⋅ π 0.211 ⋅ 0.24 = = 0. REŠENJE: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 107 .5°÷6°).36 N ZADATAK 2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM gde je µ = 0.002 ⋅ 10 -10 m 2 30 Srednja sila prodiranja određuje se iz njenog odnosa prema srednjoj sili na obimu tocila. iznosi: vv = vp cos α ⋅ µ = 0. pod uslovom da kapacitet brusilice bude Q = 350 kom/čas.88 koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila uzet iz tab. Odrediti merodavan režim obrade.68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB ⋅ Am.454 tako da je: F pm =1. određeni režim obrade usvaja se za merodavni. za sa = 6 mm/o i a = 0.02 mm: F pm Fvm =1.0064 ⋅ 0. BR-9. koristeći prikazani plan brzina na skici.454 ⋅ Fvm =1. Brzina vodećeg tocila. BR-6.24 m/s cos 3.68 ⋅10 6 ⋅ 6 200 ⋅ 9.89  ⋅ 0. koji je prema preporukama iz tab.

7) = 1.28 U gornjoj jednačini.2 mm tako da je dodatak za grubo brušenje: δ 3 g = 0.02 mm Brzina radnog tocila usvaja se na osnovu preporuka iz tab.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Na osnovu zadatog kapaciteta mašine određuje se prvo glavno vreme obrade.16 mm Dubina rezanja po jednom obrtaju obratka. Ukupni dodatak za brušenje određuje se iz tab.2 = 0. uzima se da je L = l = 50 mm.5. i iznosi: δ 3 = 0. za grubo brušenje čelika brusilicom bez šiljaka je: a = 0.28 s Q 350 Sa druge strane glavno vreme obrade na brusilici bez šiljaka se izražava kao: tg = L⋅k va tako da je brzina aksijalnog pomeranja obratka: va = L ⋅ k 0. za kružno brušenje čelika tocilom od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom: vt = 35 m/s tako da je broj obrtaja radnog tocila: nt = vt 35 = = 37.2-1. BR-7. ne postoje dodaci za obradu (ulaz i izlaz alata). Merodavni režim obrade.3 ⋅ π 108 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . BR-1. iz tab. Iz kapaciteta mašine: Q= 3600 tk ako se za brusilicu bez šiljaka uzme da je tk ≅ tg dobija se da je glavno vreme obrade: tg = 3600 3600 = = 10 .8 ⋅ 0. s obzirom da obraci ulaze u obradu jedan za drugi. dobija se korišćenjem preporučenih vrednosti uz zadovoljenje izračunate brzine aksijalnog pomeranja obratka.5 = = 0.13 o/s Dt ⋅ π 0.05 ⋅1.0073 m/s tg 10 . tj. BR-5. a potom na osnovu njega merodavni režim obrade.8 ⋅ δ 3 = 0.. za dimenzije obratka ∅15× 50 mm. Za koeficijent trošenja tocila uzima se srednja preporučena vrednost k = (1.

Radijalne brusilice ZADATAK 1.3 + 0.079 = 1.0073 = = 4.3 ⋅ 0. iz: va = sa ⋅ n p tako da je: sa = va 0.09 m/s 0.88 i ugao nagiba vodećeg tocila α = 6°.0038 0. koristeći prikazani plan brzina na skici.68 Na kraju još se mora odrediti brzina.015 ⋅ π gde je su iz tab.68 o/s 0. Da bi se određena brzina obratka mogla usvojiti kao merodavna.0030 ÷ 0.09 nv = = = 0.015 = 0.079 = 0.88 ⋅ tg 6° tako da je broj obrtaja obratka: np = vp Dp ⋅π = 0. Na osovini od kaljenog čelika.88 ⋅ cos 6  6.0073 = = 0. BR-9.079 m/s µ ⋅ tgα 0.143 o/s Dv ⋅ π 0. potrebno je proveriti da li je izračunata brzina u okviru. blizu preporučenih vrednosti: vp = C a ⋅ ( Dt + D p ) Dt ⋅ D p = 0.1 m/s gde je konstanta C = 0. za obradu kaljenog čelika. Aksijalni pomak određuje se iz prethodno određene brzine aksijalnog pomeranja obratka i broja obrtaja obratka. radijalnim brušenje vrši se gruba obrada rukavca ∅40h7 mm.0038 uzeta iz tab. BR-8.2 ⋅ π = 0. odnosno broj obrtaja vodećeg tocila: vv = vp µ ⋅ cos α vv 0.08 ÷ 0. iznosi: vp = va 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Brzina obratka. Odrediti merodavni režim obrade pod uslovom da kapacitet mašine iznosi Q = 25 kom/čas. usvojeni da je koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila µ = 0.0030÷ 0.015 ) 0. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 109 . tj.02 ⋅ 10 −3 ⋅ (0. tj. širine 40 mm.345 ⋅ 10 −3 m/o np 1.4.

2 + 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PODACI: • dimenzije tocila ∅200× 40 mm. • pomoćno i izgubljeno vreme obrade Σ ti = 2 min/kom.2 ⋅10 −3 ⋅1. a potom na osnovu njega merodavni režim obrade.2 mm.0125 ⋅10 −3 m/s tg 24 U gornjoj jednačini hod tocila u toku obrade L (videti skicu) i koeficijent trošenja tocila k su: L= 1 1 ⋅ δ 3 g + ∆l = ⋅ 0. REŠENJE: Na osnovu zadatog kapaciteta mašine određuje se prvo glavno vreme obrade.5 Merodavni režim obrade.1 = 0. Iz kapaciteta mašine: Q= 3600 3600 = tk t g + Σt i glavno vreme obrade iznosi: tg = 3600 3600 − Σt i = −120 = 24 s Q 25 Sa druge strane glavno vreme obrade na radijalnoj brusilici se izražava kao: tg = L⋅k sr ⋅ n p tako da je brzina primicanja tocila obratku: sr ⋅ n p = L ⋅ k 0.5 = = 0. • dodatak za grubu obradu brušenjem δ 3g = 0.2 mm 2 2 k = (1. sada se dobija korišćenjem preporučenih vrednosti uz zadovoljenje izračunate brzine primicanja tocila obratku sr⋅ np. 110 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .2 ÷1.7) = 1.

. BR-5.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab. Ako se iz izračunate brzine primicanja tocila obratku izrazi broj obrtaja obratka: np = 0. za kružno spoljašnje brušenje čelika: vt = 35 m/s tako da je broj obrtaja tocila: nt = vt 35 = = 55. odnosno da je a = sr.2 ⋅ π Dalje se iz izraza za brzinu obratka: vp = C s r ⋅ ( Dt + D p ) Dt ⋅ D p = Dp ⋅π ⋅ n p izrazi broj obrtaja obratka: np = C s r ⋅ ( Dt + D p ) ⋅ D p Dt = C  Dp   ⋅ Dp π ⋅ s r ⋅ 1 +  Dt    π⋅ U gornjoj jednačini važno je uočiti da se kod radijalnog brušenja dubina rezanja po jednom obrtaju obratka izjednačava sa radijalnim pomakom.7 o/s Dt ⋅ π 0.0125 ⋅10 −3 o/s sr i potom zameni u prethodnu jednačinu dobija se da je radijalni pomak: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 111 .

0034 uzeta iz tab.245 = 1. za obradu kaljenog čelika.04 ) 0.0125 ⋅10 −3 π ⋅ (1 + 0. ZADATAK 2. prečnika ∅46 mm i dužine obrade 100 mm. Brzina i broj obrtaja obratka. dimenzija ∅12× 300 mm. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.2 ⋅ 0.403 ⋅10 -6 m/o   2 gde je konstanta C = 0. 112 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . Za radni predmet od kaljenog čelika tvrdoće HB = 500. BR-8.75.04 = 0.0034    = 6.245 m/s 0.0125 ⋅10 −3 π ⋅ (1 + Dr Dt ) ⋅ Dr sr =   C      2  0.04 =  0. Na brusilici za kružno brušenje.04 ⋅ π 6.0034 6. • snaga pogonskog elektromotora mašine 5 kW. Zadaci za vežbanje ZADATAK 1. • glavno vreme obrade.2 + 0.403 ⋅10 −6 ⋅ (0.95 o/s 0. PODACI: • dimenzije tocila ∅300× 30 mm.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM  0. prema tome je: vp = C s r ⋅ ( Dt + D p ) Dt ⋅ D p np = vp D p ⋅π = = 0.2) ⋅ 0. ZADATAK 3.04 0.5. ODREDITI: • merodavni režim obrade. odrediti najveće odstupanje od idealnog geometrijskog oblika. koje nastaje pri finoj obradi brušenjem u šiljcima tocilom ∅300× 30 mm. grubo i fino se obrađuje obradak od kaljenog čelika HB = 350.

• kapacitet mašine u kom/čas. Odrediti potrebnu snagu pogonskog elektromotora mašine. pod uslovom da glavno vreme obrade bude 10 sekundi. Odrediti merodavni režim obrade. Na brusilici za ravno brušenje. izgubljeno i međuvreme vreme zajedno iznosi 30 s/kom. ODREDITI: • merodavni režim obrade. ZADATAK 7. Na brusilici bez šiljaka vrši se grubo brušenje glatke osovinice ∅16× 60 mm od kaljenog čelika. Dimenzije radnog tocila su ∅300× 100 mm. vrši se grubo i fino brušenje radnih predmeta ∅200× 60 mm lončastim tocilom ∅250 mm. ODREDITI: • merodavni režim za grubu i finu obradu. ZADATAK 4. izgubljeno i međuvreme vremena obrade zajedno iznosi 120 s/stolu. • kapacitet mašine u kom/čas. Na brusilici bez šiljaka vrši se gruba obrada osovinice ∅34× 90 mm od nekaljenog čelika HB = 200. • pomoćno.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Na brusilici za ravno brušenje. vrši se koturastim tocilom ∅250× 50 mm grubo i fino brušenje jednog do drugog poređanih prstenastih radnih predmeta spoljašnjeg prečnika ∅200 mm. sa pravougaonim stolom dužine 1500 mm. pod uslovom da se obezbedi kapacitet brusilice od 450 kom/čas. PODACI: • materijal obratka kaljeni čelik. ZADATAK 5. Dimenzije radnog tocila su ∅300× 100 mm. • pomoćno. • spoljašnji prečnik radnog stola brusilice ∅1500 mm. a vodećeg tocila ∅200× 100 mm. • kapacitet mašine u kom/čas. vodećeg tocila ∅200× 100 mm i tocila su od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom. ZADATAK 6. ODREDITI: • merodavni režim obrade. • ugao ulaznog konusa tocila. sa okruglim stolom. unutrašnjeg prečnika ∅125 mm i debljine 50 mm. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 113 . PODACI: • materijal obratka LG. Na brusilici bez šiljaka vrši se fino brušenje glatke osovinice ∅10× 150 mm od kaljenog čelika.

005 mm/o za grubo brušenje • 0. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.8.001 mm/o za fino brušenje. ODREDITI : • merodavni režim obrade. radijalnim brušenjem vrši se obrada rukavca ∅40h7.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PODACI : • dimenzije radnog tocila ∅ 300 × 140. širine 40 mm.8. 114 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . Na osovini od kaljenog čelika HB = 580. • radijalno pomeranje tocila 0. PODACI: • dimenzije tocila ∅200× 40 mm. • snagu pogonskog elektromotora mašine. ZADATAK 8. • tocila su od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom. • dimenzije vodećeg tocila ∅ 200 × 140. • stepen korisnog dejstva prenosnika mašine 0.

Varijanta I U ovoj varijanti svi zubi (za grubu i finu obradu) imaju oblik krajnjeg profila. Ukupni dodatak za obradu. Za posmatrani slučaj obrade izdvajaju se tri varijante oblika zuba. Na osnovu izračunatih parametara odabrati najpovoljniji način provlačenja. Iz otvora ∅30 mm provlači se jednakostranični trougaoni oblik stranice a = 52.1. određuje se na sledeći način: d a d   δ =  x −  ⋅ sin 30 =  −  ⋅ sin 30   2 2   2 ⋅ cos 30 30   52. REŠENJE: Moguće načine provlačenja zadatog profila definišu konstruktivno izabrani oblici zuba za grubu i završnu obradu. u drugoj su kružnog oblika.65 mm  2  2 ⋅ cos 30 tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 115 . OBRADA PROVLAČENJEM 7. Mašine za unutrašnje provlačenje ZADATAK 1. Pokazati moguće načine provlačenja ovog profila i za iste odrediti: • dužinu reznog dela provlakača. kako je prikazano na skici.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 7.5 = −  ⋅ sin 30  = 7. kako se vidi na skici. odnosno trougla. a u trećoj predstavljaju odgovarajuću kombinaciju.5 mm u obratku od čeličnog liva. U prvoj svi zubi su trouglastog oblika. • najveću silu provlačenja. debljine l = 60 mm.

1÷ 1. kao i za kalibriranje iznosi: zg = zf = δ g 6.3) = 1.3 korektivni faktor specifičnosti provlačenja i kv = 90⋅ 107 N/m2 .54 ⇒ z g = 28 ag 0.91 ÷ 5.43 ÷ 62. pri obradi čeličnog liva za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.885 mm δ f = 0. je: a g = 0.65 ⇒ z f = 8 af 0.43 ÷ 62.specifična sila rezanja iz tab.06 −3 = = 12 ⋅10 m.4 ⋅10 −6 m 2 broj zuba u zahvatu je: zz = l l = e ( 47 .0525 ⋅ 0.6) ⋅10 −3 ⋅ l 0.3 ⋅ 90 ⋅10 7 ⋅ 39 . P-2.012 = 0.06 dok su: Kp = (1.1 mm Maksimalna glavna sila rezanja sada je: Fv max = K p ⋅ k v ⋅ A1 max ⋅ z z = 1.1 ⋅ 7.25 mm a f = 0.25 δ f 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM δ g = 0.1 ⋅δ = 0.48 mm U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu.765 = = 7.9 ⋅ 7.1 z k = (4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 dok je stvarni korak zuba provlakača: t= l 0.9 ⋅ δ = 0. zz 5 Varijanta II 116 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .00025 = 39 . Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način: LR = ( z g + z f + z k ) ⋅ t = ( 28 + 8 + 4 ) ⋅ 0.65 = 0.16 ⇒ z = 5 ( 47 .765 mm Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab.4 ⋅10 −6 ⋅ 5 = 230490 N U gornjoj jednačini.65 = 6. P-1.6) ⋅10 −3 ⋅ 0.06 = = 3.885 = = 27. maksimalni presek strugotine po jednom zubu javlja se na kraju grube obrade i približno iznosi: A1 max g ≈ 3 ⋅ a ⋅ a g = 3 ⋅ 0.

P-1.3) = 1.5 ⋅ tg 30 ) ⋅ π ⋅ 0. na prečniku upisanog kruga u trougao i iznosi: a   A1 max g = Dg max ⋅ π ⋅ a g = ( 2 ⋅ x ⋅ sin 30  ) ⋅ π ⋅ a g =  2 ⋅ ⋅ sin 30   ⋅ π ⋅ a g   2 ⋅ cos 30    −6 2 = ( a ⋅ tg 30 ) ⋅ π ⋅ a g = ( 52. maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu javlja se na poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade. kako je prikazano na skici.1 ⋅15 . tj. odnosno kruga.25 mm a f = 0.43 ÷ 62.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM U ovoj varijanti svi zubi (za grubu i finu obradu) imaju oblik početnog profila. određuje se na sledeći način: δ = x− d a d = − =  2 2 ⋅ cos 30 2 30   52.6 ) ⋅10 −3 ⋅ l 0.3 ⋅ 90 ⋅10 7 ⋅ 23.06 dok su: Kp = (1.31 =13.43 ÷ 62.53 mm Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab.8 ⋅10 −6 ⋅ 5 = 139230 N U gornjoj jednačini.1 ⋅δ = 0. je: a g = 0.16 ⇒ z z = 5 ( 47 .9 ⋅δ = 0.91 ÷ 5.5 = −  = 15.012 = 0. pri obradi čeličnog liva za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.31 mm  2  2 ⋅ cos 30 tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu: δ g = 0.1 mm Maksimalna glavna sila rezanja sada je: Fv max = K p ⋅ k v ⋅ A1 max ⋅ z z = 1.specifična sila rezanja iz tab.8 ⋅10 m broj zuba u zahvatu je: l l zz = = t ( 47 .1÷ 1.6 ) ⋅10 −3 ⋅ 0.31 =1.3 korektivni faktor specifičnosti provlačenja i kv = 90⋅ 107 N/m2 . Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način: LR = ( z g + z f + z k ) ⋅ t = ( 56 + 16 + 4 ) ⋅ 0.9 ⋅15 .912 m ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 117 .00025 = 23. kako se vidi na skici.06 = = 3.78 mm δ f = 0. P-2. Ukupni dodatak za obradu.

9 ⋅  x −  = 0. P-1.1 ⋅  −  ⋅ sin 30  = 0.531 = 15. odnosno trougla. s obzirom da se u ovoj varijanti bez prethodne provere ne može sa potpunom sigurnošću znati gde je veća sila: Fv max g = K p ⋅ k vg ⋅ A1 max g ⋅ z z = 1.9 ⋅  − =  2 2   2 ⋅ cos 30 30   52. zz 5 Varijanta III U ovoj varijanti zubi za grubu obradu su kružni.5 = 0.76 mm  2   2 ⋅ cos 30 Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab.25 mm a f = 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i završnu obradu. kao i za kalibriranje iznosi: zg = δ g 13. kako je prikazano na skici.12 ⇒ z g = 56 ag 0.78 mm  2  2 ⋅ cos 30 d a d   δ f = 0.25 zf = δf af = 1. shodno preporukama i skici.1 z k = ( 4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 dok je stvarni korak zuba provlakača: t= l 0. je: a g = 0.06 −3 = = 12 ⋅10 m.3 ⋅ 90 ⋅10 7 ⋅ 22 .6 ⋅10 −6 ⋅ 5 = 132210 N Fv max f = K p ⋅ k vf ⋅ A1 max f ⋅ z z = 1. Dodaci za grubu i finu obradu.78 = = 55.31 ⇒ z f = 16 0.3 ⋅120 ⋅10 7 ⋅15 .1 ⋅  x −  ⋅ sin 30  = 0.1 mm Maksimalna glavna sila rezanja u toku obrade izračunava se za grubu i finu obradu. su: d a d   δ g = 0. dok zubi za finu obradu imaju oblik krajnjeg profila.7 ⋅10 −6 ⋅ 5 = 122460 N 118 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .9 ⋅  −  = 13.1 ⋅  −  ⋅ sin 30  =  2 2   2 ⋅ cos 30 30   52.5 = 0.

06 −3 = = 12 ⋅10 m.specifična sila rezanja iz tab. pri obradi čeličnog liva za manju površinu preseka režućeg sloja.16 ⇒ z z = 5 ( 47 .7⋅ 10− 6 m 2 broj zuba u zahvatu je: l l zz = = t ( 47 .3 korektivni faktor specifičnosti provlačenja.12 ⇒ z g = 56 0.6 ) ⋅10 −3 ⋅ 0. provlakač ima najmanju dužinu reznog dela što daje minimalno glavno vreme obrade.76 ⋅ π ⋅ 0.6 ⇒ z f = 8 0. a pri završnoj obradi na zadnjem zubu završne obrade i iznosi: A1maxg = Dg max ⋅ π ⋅ a g = 2 ⋅ x ⋅ sin 30 − δ f ⋅ π ⋅ a g a   = 2⋅ ⋅ sin 30 − δ f  ⋅ π ⋅ a g = a ⋅ tg30 − 2 ⋅ δ f ⋅ π ⋅ a g   2 ⋅ cos30   = 52. P-2.43 ÷ 62.5 ⋅ tg30 − 2 ⋅ 0. kao i za kalibriranje iznosi: zg = zf = δg ag = = 13.3) = 1.06 = = 3.0001= 15.0525⋅ 0.1÷ 1. maksimalna površina poprečnog preseka režućeg sloja po jednom zubu za grubu obradu javlja se na poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 119 .00025= 22.6 ⋅ 10− 6 m 2 ( ) ( ) ( ) A1 max f = 3 ⋅ a ⋅ a f = 3 ⋅ 0.1 δf af z k = ( 4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 dok je stvarni korak zuba provlakača: t= l 0. pri obradi čeličnog liva za veću površinu preseka režućeg sloja i kvf = 120⋅ 107 N/m2 .43 ÷ 62. Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način: LR = ( z g + z f + z k ) ⋅ t = ( 56 + 8 + 4) ⋅ 0.specifična sila rezanja iz tab.012 = 0.25 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM U gornjoj jednačini.06 dok su: Kp = (1.6 ) ⋅10 −3 ⋅ l 0.76 = 7. P-2. ali je izrada provlakača složena i pri obradi se ostvaruje najveća glavna sila rezanja.78 = 55.816 m U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu.91 ÷ 5. zz 5 Izbor najpovoljnije varijante obrade nije jednoznačan i zavisi pre svega od postavljenih tehnoloških kriterijuma koje je potrebno zadovoljiti: • varijanta I obezbeđuje visok kvalitet obrađene površine. 7 2 kvg = 90⋅ 10 N/m .

ZADATAK 2.6 ) ⋅10 −3 ⋅ l 0. koristeći izraz za maksimalnu glavnu silu rezanja: Fmax = Fv max = K p ⋅ k v ⋅ A1 max ⋅ z z gde je broj zuba u zahvatu: l l zz = = t ( 47 . odlikuje se srednjim nivoom složenosti izrade provlakača. odnosno oblik zuba.25 = 15 − − = 2.025 = = 2. prikazan je na sledećoj skici. PODACI: • materijal obratka: mesing. • dužinu reznog dela provlakača.52 ÷ 3.33 ⇒ z z = 3 ( 47 . • varijanta III obezbeđuje visok kvalitet obrađene površine. ODREDITI: • merodavan režim obrade. najveća dužinu reznog dela provlakača i velika glavna sila rezanja.6) ⋅10 −3 ⋅ 0. Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje šestougaonog otvora stranice b = 15 mm iz kružnog otvora prečnika d = 25 mm. iznosi: δg =b− δf d − 2 cos 30  25 0. ali se dobija lošiji kvalitet obrađene površine.2 .korektivni faktor specifičnosti provlačenja.43 ÷ 62 . mada nešto manja nego u varijanti II.21 mm 2 cos 30  Dubina rezanja po jednom zubu određuje se s obzirom na potpuno iskorišćenje maksimalne vučne sile mašine. • maksimalna vučna sila mašine Fmax = 50 kN • dodatak za finu obradu δf = 0. • debljina obratka l = 25 mm. ali je velika dužinu reznog dela provlakača i glavna sila rezanja.43 ÷ 62 . 120 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM • varijanta II odlikuje se jednostavnom izradom provlakača.025 dok su: C = (1. Dodatak za grubu obradu.3) = 1. REŠENJE: Plan obrade unutrašnjeg provlačenja šestougaonog otvora. shodno zadatom dodatku za finu obradu i skici.1÷ 1.25 mm.

015 ⋅ a f = 0.09 ⋅ a f ( ) ( ) Dubina rezanja po jednom zubu.57 ⋅10 −6 = 0.52 ⋅10 −6 = 0.specifična sila rezanja iz tab. prema tome je: ag = af = A1 max g 0.09 tako da uvažavajući preporuke iz tab.specifična sila rezanja iz tab. P-2. s obzirom na potpuno iskorišćenje maksimalne vučne sile mašine.23 ⋅10 −3 m 0.6 ⇒ z g = 10 0.00025 ⋅ π ⋅ a g = 0.25 = = 2.08 A1 max f 0.015 ⋅ cos 30  − 0. P-1.1 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 121 .57 ⋅10 −6 m 2 K p ⋅ k vf ⋅ z z 1. a pri završnoj obradi na zadnjem zubu završne obrade. pri obradi mesinga za manju površinu preseka režućeg sloja. Sada se iz prethodne jednačine može odrediti maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu: A1 max g = A1 max f = Fv max 50000 = = 18.5 ⇒ z f = 3 af 0.52 ⋅10 −6 m 2 K p ⋅ k vg ⋅ z z 1.23 mm a f = 0.1 mm Brzina rezanja usvaja se na osnovu preporuka iz tab.23 zf = δ f 0. za merodavne dubine rezanja usvaja se: a g = 0.141 m U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu. shodno skici definiše sa: A1 max g = 2 ⋅ b ⋅ cos 30  − δ f ⋅ π ⋅ a g = 2 ⋅ 0.00833 = 0. P-2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM . P-1. kao i za kalibriranje iznosi: zg = δg ag = 2.08 11.09 = = 18 . pri obradi mesinga za veću površinu preseka režućeg sloja i 7 2 kvf = 120⋅ 10 N/m .2 ⋅ 75 ⋅10 7 ⋅ 3 Fv max 50000 = = 11.21 = 9.2 ⋅120 ⋅10 7 ⋅ 3 kvg = 75⋅ 107 N/m2 S druge strane se maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu. koji se za grubu obradu javlja na poslednjem zubu koji ima pun krug grube obrade.13 ⋅10 −3 m 0.08 ⋅ a g A1 max f = 6 ⋅ b ⋅ a f = 6 ⋅ 0. za unutrašnje provlačenje: v = 6 m/min Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način: LR = ( z g + z f + z k ) ⋅ t = (10 + 3 + 4) ⋅ 0.

kako se vidi sa skice. prikazan je na sledećoj skici. odnosno oblik zuba. U otvoru ∅40 mm vrši se unutrašnje provlačenje 4 simetrično raspoređena žljeba širine b = 8 mm i dubine h = 4. zz 3 ZADATAK 3.025 −3 = = 8.7 mm tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu: δ g = 0.7 = 0. P-1.47 mm Dubina rezanja po jednom zubu prema preporuci iz tab. • dozvoljeni napon materijala provlakača na istezanje σ d = 20⋅ 107 N/m2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM z k = ( 4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 dok je stvarni korak zuba provlakača: t= l 0. iznosi: δ = h = 4.1 ⋅δ = 0. ODREDITI: • najveći broj obradaka koji se istovremeno mogu provlačiti.7 mm.9 ⋅ δ = 0. • debljina obratka l(1) = 40 mm. Ukupni dodatak za obradu.23 mm δ f = 0.25 mm a f = 0.1 mm 122 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . je: a g = 0. PODACI: • materijal obratka čelik Rm = 75⋅ 107 N/m2.7 = 4. • dužinu reznog dela provlakača. • površina preseka najslabijeg dela provlakača A0 = 480 mm2.9 ⋅ 4.33 ⋅10 m. REŠENJE: Plan obrade unutrašnjeg provlačenja žljeba.1 ⋅ 4. kako je prikazano na skici.

52 m U prethodnoj jednačini broj zuba provlakača za grubu i finu obradu.00025 = 8 ⋅10 −6 m 2 dok su: Kp = (1. a koja se određuje na sledeći način: Fmax = σ d ⋅ A0 (1) S druge strane.48 ⇒ 3 kom. izračunava se iz sledećeg izraza: Fv max = Fmax = K p ⋅ k v ⋅ A1 max ⋅ z z (2) U gornjoj jednačini.2 ⋅ 10 −3 N= l (1) ( ) 2 6 2 ⋅ 62. maksimalna glavna sila rezanja u toku obrade.43 ÷ 62.2 ⋅10 −3 = 0.2 ) ⋅10 −3 ⋅ l gde je l dužina provlačenja koja u ovom primeru predstavlja debljinu ne jednog.3) = 1.specifična sila rezanja iz tab. mora biti u granicama od 1 do 6 (uz izuzetno dobro podmazivanje do 8) i zbog ravnomernosti glavne sile rezanja usvaja se kao ceo broj.korektivni faktor specifičnosti provlačenja i 7 kv = 2. pri obradi čelika za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja. već debljinu svih naslaganih obradaka: l = N ⋅ l (1) najveći broj obradaka koji se mogu istovremeno provlačiti može se odrediti na sledeći način: zz = N ⋅ l (1) ( 47. P-2.2) ⋅10 −3 2 z z ⋅ 62.5⋅ 75⋅ 10 = 150⋅ 107 N/m2 . Znači.02 = 0. maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu javlja se kod grube obrade i iznosi: A1 max g = 4 ⋅ b ⋅ a g = 4 ⋅ 0. po preporukama.15 ⇒ z z = 6 zuba K p ⋅ k v ⋅ A1 max 1.040 ( ) 2 = 3. Dužina reznog dela provlakača određuje se na sledeći način: LR = ( z g + z f + z k ) ⋅ t = (17 + 5 + 4) ⋅ 0. Koristeći sada standardnu jednačinu za određivanje broja zuba u zahvatu: l l zz = = t ( 47 . u ovom primeru zavisi od maksimalne dozvoljene sile koju može izdržati najslabiji deo provlakača.008 ⋅ 0. Ako se sada izjednače jednačine (1) i (2) dobija se maksimalno dozvoljeni broj zuba u zahvatu: zz = σ d ⋅ A0 20 ⋅10 7 ⋅ 480 ⋅10 −6 = = 6.3 .5⋅ Rm = 2.1÷ 1.43 ÷ 62 .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Najveći broj obradaka koji mogu istovremeno da se provlače. kao i za kalibriranje iznosi: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 123 . pri zadatim uslovima obrade moguće je istovremeno obrađivati 3 obratka.3 ⋅150 ⋅10 7 ⋅ 8 ⋅10 −6 pri čemu dobijeni broj zuba u zahvatu.

Za dati primer obrade kao najpovoljniji broj segmenata i oblik 124 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .23 = = 16. provlakač je sastavljen iz više segmenata gde svaki pojedinačno obrađuje određen deo profila.25 δ f 0. zz 6 7. broj segmenata provlakača kao i oblik zuba pojedinih segmenata.92 ⇒ z g = 17 a g 0.47 = = 4. da bi izrada alata bila jednostavnija. • dužinu reznog dela provlakača. REŠENJE: Kod spoljašnjeg provlačenja.04 −3 = = 20 ⋅10 m.2. • maksimalnu glavnu silu rezanja. Obradak sa skice obrađuje se na vertikalnoj mašini za spoljašnje provlačenje. a materijal obratka je čelik zatezne čvrstoće Rm = 65⋅ 107 N/m2. Mašine za spoljašnje provlačenje ZADATAK 1. Zbog toga konstruktivna izvedba provlakača podrazumeva izbor redosleda izrade profila.7 ⇒ z f = 5 af 0.1 zf = z k = ( 4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 dok je stvarni korak zuba provlakača: t= N ⋅ l 4 ⋅ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM zg = δ g 4. ODREDITI: • najpovoljniji redosled provlačenja. Dimenzije polaznog dela su 100× 100× 45 mm.

.25 mm Dubina rezanja po jednom zubu.1 ⋅12.1 ⋅ 6 = 0.1 ⋅δ3 = 0. kako se vidi na skici 1. Skica 2.5 =11.1 ⋅δ2 = 0.6 mm δ2 f = 0.1 mm Maksimalna sila provlačenja u toku obrade sada je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 125 . prema preporuci iz tab.4 mm δ3 g = 0.5 mm 2 tako da su shodno preporukama dodaci za grubu i finu obradu: δ1g = 0. jednaka je za sve segmente: a g = 0.1 ⋅ 4 = 0.9 ⋅δ2 = 0.9 ⋅ 4 = 3.9 ⋅δ1 = 0. Ukupni dodatak za obradu pojedinih segmenata alata. iznosi: δ 1 = 6 mm δ 2 = 4 mm 50 δ3 = ⋅ cos 60  = 12.4 mm δ1 f = 0. Skica 1.25 mm δ3 f = 0.9 ⋅δ3 = 0.9 ⋅12.5 =1. dok je za najpovoljniji redosled provlačenja pojedinih delova profila usvojen raspored prikazan na skici 2.1 ⋅δ1 = 0.6 mm δ2 g = 0.9 ⋅ 6 = 5. P-1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM zuba usvojen je plan obrade prikazan na skici 1.25 mm a f = 0.

045 = = 3.6975 = 1.00025 = 14.1125 = 0.3 .3 ⋅162 .43 ÷ 62 . Ukupna dužina reznog dela provlakača određuje se na osnovu skice 2: LR = LR1 + LR3 = 0.4 = 21.6) ⋅10 −3 ⋅ 0. pri obradi čelika za maksimalnu površinu preseka režućeg sloja.1125 = 0.00025 = 25 ⋅10 −6 m 2 A1 max 2 = 2 ⋅ 0. P-2.3) = 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Fv max = K p ⋅ k v ⋅ A1 max ⋅ z z = 1.5 ⋅10 −6 m 2 A1 max 3 = 2 ⋅ y ⋅ a g = 2 ⋅ 0.005 ⋅ 0.5⋅ 65⋅ 107 = 162.005 ⋅ a g = 2 ⋅ 0. maksimalna površina preseka režućeg sloja po jednom zubu određuje se pojedinačno za svaki segment. a potom se shodno skici 2 izvrši potrebno grupisanje i za merodavni odabire najveća vrednost: A1 max 1 = 0.25 = 45 0.6 ⇒ z1g = 22 0. 0575 m gde su dužine reznih delova pojedinih segmenata: LR2 = ( z 2 g + z 2 f + z k ) ⋅ t = (15 + 4 + 4) ⋅ 0.1÷ 1.43 ÷ 62 .38 ÷ 4.6 = 14.1125 = 0.5 ⋅10 7 ⋅ 25 ⋅10 −6 ⋅ 4 = 211250 N U gornjoj jednačini.2585 m LR1 = ( z1 g + z1 f + z k ) ⋅ t = (22 + 6 + 4) ⋅ 0.5⋅ 107 N/m2 .korektivni faktor specifičnosti provlačenja i kv = 2.36 + 0.43 ⋅10 −6 m 2 cos 30  tako da je: A1 max = A1 max 1 > A1 max 2 + A1 max 3 Broj zuba u zahvatu iz gornje jednačine je: l l zz = = t ( 47 .6975 m δ 1g ag U prethodnoj jednačini broj zuba za grubu obradu iznosi: z1 g = z2g = z3g = = = = 5.25 3.025 ⋅ 0.specifična sila rezanja iz tab.6 ) ⋅10 −3 ⋅ l 0.36 m LR3 = ( z 3 g + z 3 f + z k ) ⋅ t = ( 45 + 13 + 4) ⋅ 0.25 δ 2g ag δ 3g ag za finu obradu broj zuba provlakača je: ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 126 .00025 = 2.47 ⇒ z z = 4 ( 47 .1 ⋅ a g = 0.4 ⇒ z 2 g = 15 0.045 dok su: Kp = (1.1 ⋅ 0.25 11.5⋅ Rm = 2.

pod uslovom izuzetno dobrog podmazivanja. • dužinu reznog dela provlakača. najveći broj komada koji se istovremeno mogu provlačiti i dužinu reznog dela provlakača.5 ⇒ z3 f = 13 af 0.25 = = 12. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 127 .1 δ 3 f 1.25 ⋅10 m. • presek najslabijeg dela provlakača 450 mm2. PODACI: • materijal obratka LG.1 dok je broj zuba za kalibriranje: z k = ( 4 ÷ 6) ⇒ z k = 4 Stvarni korak zuba provlakača određen je na sledeći način: t= l 0. Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje kvadratnog otvora stranica 50 mm iz kružnog otvora koji je upisan u ovaj kvadrat.6 = = 6 af 0. Odrediti.045 −3 = = 11.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM z1 f = z2 f = z3 f = δ1 f 0. • debljina radnog predmeta 20 mm. • debljina obratka 50 mm. zz 4 7. • dozvoljeni napon materijala provlakača na istezanje 20⋅ 107 N/m2. Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje vrši se provlačenje šestougaonog otvora stranice 18 mm iz kružnog otvora koji je upisan u ovaj šestougaonik. PODACI: • materijal radnog predmeta bronza.3. ZADATAK 2.1 δ 2 f 0. ODREDITI: • maksimalnu glavnu silu rezanja. Zadaci za vežbanje ZADATAK 1.4 = = 4 af 0.

pod uslovom da glavno vreme obrade bude 25 sekundi. Ukupni dodatak za provlačenje je 6 mm i ravnomerno je raspoređen po celoj površini provlačenja. odrediti najveći broj komada na kojima se istovremeno može vršiti provlačenje. Pri provlačenju žljeba za klin. na pužnom točku od mesinga širine 25 mm. a da broj zuba provlakača za grubu i finu obradu stoji u odnosu 3:1: • elemente režima rezanja. Na vertikalnoj mašini za spoljašnje provlačenje vrši se provlačenje naznačene površine klipnjače od čelika Rm = 70⋅ 107 N/m2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM ZADATAK 3. iz otvora ∅22 mm. ako je maksimalna vučna sila koju mašina može da ostvari 28 kN. a debljine 30 mm. provlači se pravougaonik stranica 30× 26 mm. širine 16 mm. 128 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . • debljina obratka 30 mm. dimenzija prikazanih na datoj skici. PODACI: • materijal obratka LG. Odrediti. ZADATAK 4. Na vertikalnoj mašini za unutrašnje provlačenje. • maksimalnu glavnu silu rezanja. • brzina provlačenja 4 m/min. ZADATAK 5. • maksimalnu glavnu silu rezanja. ODREDITI: • najpovoljniji redosled provlačenja.

: Spezifische Schnittkraftwerte für die Zerspanung metallischer Werkstoffe. Fakultet tehničkih nauka u Novom Sadu. 1979. Novi Sad. Građevinska knjiga.: Mašinska obrada rezanjem – obrada metala rezanjem. uređaji i postupci obrade.. Fakultet tehničkih nauka. Essel K. [3] Milikić D. 1998.: Tehnologija obrade rezanjem – opšta i primenjena teorija.: Rezanje metala. [4] Milikić D. [5] Stanković P.. [2] Kovač P. Novi Sad. privremeno izdanje. Milikić D.: Tehnologija obrade rezanjem – mašine. 1999. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 129 . Beograd. 1973.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM LITERATURA [1] König W. 2000. Düsseldorf. Edicija „Univerzitetski udžbenik”. Novi Sad. Univerzitet u Novom Sadu. Fakultet tehničkih nauka u Novom Sadu. Verlag Stahleisen GmbH.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM PRILOG OSNOVNI TEHNOLOŠKI PODACI ZA PRORAČUN REŽIMA OBRADE 130 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

.. Preporučene vrednosti pomaka za grubo struganje noževima od BČ i TM................... S-7...... Standardni preseci drški strugarskih noževa..... S-13...142 Tab.......... Vrednosti ki1.................141 Tab.............. Preporučene vrednosti pomaka za fino struganje noževima od BČ i TM..138 OBRADA STRUGANJEM i RENDISANJEM Tab....... S-4.....................139 Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja za razne vrednosti napadnih uglova sečiva alata........ sile prodiranja i sile pomoćnog kretanja na osnovu Kienzle-ove jednačine. x1 i y1 za proračun sile prodiranja i sile pomoćnog kretanja... S-16......... Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja za razne alatne materijale........ S-1... Tab....... Vrednosti Ck .........TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM SADRŽAJ PRILOGA OPŠTI PODACI Tab...............143 Tab.............................. x i y za proračun brzine rezanja......................140 Tab. S-5...... Vrednosti Ck ................. y i m za proračun brzine rezanja......... Vrednosti Cv .....................143 Tab.1 i 1-mi za proračun glavne sile rezanja...........139 Preporučeni dodaci za grubu i finu poprečnu obradu na strugu............ O-1..................145 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 131 .................................... S-10.......144 Tab...... e i f za određivanje pomaka s obzirom na otpornost drške strugarskog noža zadatog preseka.. S-14.....................142 Tab.......140 Tab.......... Pregled elemenata režućeg sloja b i h za najvažnije postupke obrade rezanjem.. Preporučeni dodaci za grubu uzdužnu obradu na strugu.......... Vrednosti Ck i ε k za proračun specifičnog otpora rezanja.. Orijentacione vrednosti modula elastičnosti i specifične mase materijala obratka.... S-8... x..... Tab...................... S-6............................144 Tab..................... S-3.............................................142 Tab............ x1 i y1 za proračun glavne sile (otpora) rezanja. S-17.......... Tab.................................... S-9. S-15........................138 Preporučeni dodaci za grubu i finu unutrašnju obradu na strugu......................140 Tab... Preporučene vrednosti σdoz ......................................... Tab.........................................143 Tab................138 Preporučeni dodaci za finu uzdužnu obradu na strugu............................ S-12......................................... S-2.. Vrednosti Cv...... S-11..........

..................................... y.................. P-1...........153 Tab.. Preporučene brzine rezanja i dubina rezanja pri provlačenju..................150 OBRADA BRUŠENJEM Tab.............150 Tab............................................... Standardne dimenzije glodala............ Vrednosti Co..... Preporučeni dodaci za brušenje bočnih površina......... y i k za proračun brzine rezanja pri čeonom glodanju.........148 OBRADA GLODANJEM Tab. BU-3.............................151 Tab.....................147 Tab........................ x0........149 Tab... BU-4............ m.....................148 Tab.................................................. Preporučene vrednosti pomaka pri bušenju..........152 Tab.............. G-3................ BR-7......146 OBRADA BUŠENJEM Tab.... Vrednosti konstante C za proračun brzine obratka pri brušenju...................... Vrednosti µ 0 za l/D>2.... BR-2................ G-2...... w....................... G-1....................................................153 OBRADA PROVLAČENJEM Tab...... Vrednosti konstante C za proračun specifičnog otpora rezanja... Vrednosti Cv.................................151 Tab................................................ BU-1. Preporuke za određivanje aksijalnog i bočnog pomaka pri brušenju....... Preporučene vrednosti pomaka po zubu pri glodanju........................147 Tab...........................151 Tab............. Preporučene vrednosti specifičnog otpora rezanja kv pri provlačenju........ BR-9......................... S-18...... BU-2....152 Tab..... Pregled korektivnih faktora za proračun glavne sile rezanja prema Kienzle-ovoj jednačini ........... P-2..... G-4... BR-5 Preporučene brzine rezanja i brzine obratka pri brušenju tocilom od korunda sa keramičkim vezivnim sredstvom......152 Tab... BR-3....... Vrednosti Cm i CF za proračun obrtnog momenta i sile pomoćnog kretanja pri bušenju.............TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tab.... BR-8................ i za proračun brzine rezanja pri obimnom glodanju.......................154 132 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . Preporučene vrednosti dubine rezanja pri brušenju............ q................................................................ Preporučeni dodaci za spoljašnju kružnu obradu brušenjem...........154 Tab....150 Tab.................... Preporučeni dodaci za ravnu obradu brušenjem............. G-6................... G-5........149 Tab...149 Tab. Odnos srednje sile prodiranja prema srednjoj sili rezanja na obimu tocila.................. u.................. Preporučeni dodaci za unutrašnju obradu brušenjem........... BR-4........... Dodaci za grubu i finu obradu glodanjem......................... y0 i m za proračun brzine rezanja........146 Tab.........5................................ Vrednosti Cv......... BR-1................... BR-6..................................................

0 - 1.2 - 1.5 1.4 1.6 4.2 1.δ Dužina obrade l (mm) do 100 100÷ 250 250÷ 400 400÷ 630 630÷ 1000 1000÷ 160 0 2 (mm) Prečnik obratka D (mm) do 10 10÷ 18 18÷ 30 30÷ 50 50÷ 80 80÷ 120 120÷ 18 0 180÷ 26 0 260÷ 36 0 iz.6 1.0 1.65⋅ 103 Tablica S-1.0 4.2 1.2 3.8 4.9 0.4 1.3 1.0 1.8 3.7 0.4 1.5 1.8 1.6 2.4 1.0 1.1 1.6 1.2 1. Orijentacione vrednosti modula elastičnosti i specifične mase materijala obratka Materijal obratka Čelik Liveno gvožđe Bronza Mesing Aluminijum Modul elastičnosti E (N/m2) 210⋅ 109 100⋅ 109 120⋅ 109 110⋅ 109 70⋅ 109 Specifična masa materijala ρ m (kg/m3) 7.4 3.4 2.2 1.6 1.4 4.2 2.6 3.6 3.9 1.3 1.1 1. Preporučeni dodaci za finu uzdužnu obradu na strugu .2 1.0 1.4 1.0 2.4 1.2 2.2 1.4 3.0 1.2 3.6 1.6 1.6 2.8 2.9 1.1 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 133 .6 1.7 1.8 1.4 1.7 1.5 1. Preporučeni dodaci za grubu uzdužnu obradu na strugu .0 3.0 1.5 1.4 2. 360 1.2 1.4 2.6 3.9 1.6 1.δ Dužina obrade l (mm) do 100 100÷ 250 250÷ 400 400÷ 630 630÷ 1000 1000÷ 160 0 iznad 1600 1 (mm) Prečnik obratka D (mm) do 10 10÷ 18 18÷ 30 30÷ 50 50÷ 80 80÷ 120 120÷ 18 0 180÷ 26 0 260÷ 36 0 iz.0 3.7 0.1 1.7 2.0 3.8 2.85⋅ 103 2.3 1.2 2.8 3.2 4.0 1.0 2.8 2.5 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica O-1.0 2.2⋅ 103 8.5 1.2 1.0 3.9 2.3 1.8 3.8 0.8 0.1 1.2 5 Tablica S-2.8 2.2 1.0 1.85⋅ 103 7.5 1.8 0.8 4.8 2.0 1.4 1.9 - 0.4 4.3 1. 360 0.1 1.0 3.8 2.5 1.4⋅ 103 8.9 1.1 - 0.6 2.0 2.4 2.6 - 1.8 0.2 2.2 1.9 0.

2 2.5 134 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .0 2.9 2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM iznad 1600 - - - 1.3 2.1 2.4 2.

1 1.2 2.2 1.3 1.0 2.3 1.2 2.8 2.3 120÷ 260 1.8 3.2 1.4 2.6 3.9 1.4 2.4 3.4 1.6 3.6 1 δ 2 – fino struganje 1.7 Tablica S-4.7 1.1 1.4 1.2 1.2 0.2 1 .7 3.4 1.0 3.2 1.6 1.8 1.9 1.5 2.0 1.5 δ 0.3 1.3 2.0 2.5 1.2 3.δ δ 2 (mm) Završna dužina obratka l (mm) do 18 18÷ 50 50÷ 120 120÷ 260 260÷ 500 iznad 500 do 18 18÷ 50 50÷ 120 120÷ 260 260÷ 500 Prečnik obratka D (mm) do 18 18÷ 50 50÷ 120 1.6 1.3 1.9 0.1 1.6 1.5 1.8 2.2 3.9 2.6 3. Preporučeni dodaci za grubu i finu poprečnu obradu na strugu .2 1.8 2.8 2.7 2.4 2.6 1.5 1.2 1.1 1.6 1.4 2.6 2.7 0.2 2.0 3.8 0.6 2.4 1.9 1 1 i 160÷ 250 250÷ 400 iznad 400 δ 1.2 1.3 1.0 1.6 0.0 1.9 3.2 2.4 1.1 2.grubo struganje 1.8 2.5 1.9 2.9 1.8 3.3 1.8 2.9 1.1 1.0 1.5 1.3 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 135 .grubo struganje 1.1 1.5 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-3.4 1.4 i iznad 260 1.7 1.9 1.8 1.3 1.8 0.0 3.7 0.0 2. Preporučeni dodaci za grubu i finu unutrašnju obradu na strugu .0 1.1 1.6 1.6 63÷ 100 100÷ 160 .5 1.9 1.2 1.0 0.δ δ 2 (mm) Prečnik gotovog otvora d (mm) do 18 18÷ 50 50÷ 80 80÷ 120 120÷ 180 180÷ 260 iznad 260 do 18 18÷ 50 50÷ 80 80÷ 120 120÷ 180 180÷ 260 iznad 260 Dužina obrade l (mm) do 63 1.5 1.8 3.2 3.7 0.6 3.6 1.4 1.8 δ 2 – fino struganje 0.

5 1.5 1.6 136 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM iznad 500 1.4 1.4 1.

2 mm/o 0.016841 0.036911 s = 0.30 Tablica S-7.34 x=0.00 50 0.74 90 0.2÷ 0.1÷ 0.006651 s = 0.003033 s < 0.1÷ 0.72 mm/o 0.001100 s < 0.014336 s ≥ 0.000828 x=0.40 y=0.40 y=0.90 60 0. y x ⋅ξ κ ⋅ξ m ⋅ξT (m/s) a > 1 mm Cv 0.020017 x=0.36 x.86 65 0.75 85 0.72 mm/o 0.2 mm/o 0.74 Tablica S-6.015592 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 137 .17 35 1.40 y=0.001610 0.40 y=0.40 y=0.27 25 1.008673 x=0.010395 s < 0.002404 s ≥ 0.40 x=0.26 y=0.77 80 0.16 y=0.068524 x=0. Vrednosti Cv .015073 s ≥ 0.Popravni koeficijent ξ κ za proračun brzine rezanja v za razne vrednosti napadnih uglova sečiva alata κ Napadni ugao sečiva alata κ° 20 1.50 x=0.1÷ 0. x i y za proračun brzine rezanja v = Materijal obratka Ugljenični čelik Rm = 45⋅ 10 N/m 7 2 Cv a ⋅s y x.50 s = 0.60 s = 0.035339 x=0.4 mm/o 0.000937 x=0.001046 0. y Cv 0.4 mm/o 0.95 55 0.044513 0.24 y=0.05 45 1.40 x=0.018991 0.20 y=0.42 x=0.30 x=0.2÷ 0.029266 0.26 x. y Cv 0.72 mm/o 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-5.34 s = 0.38 x=0.60 x=0.26 y=0.2 mm/o 0.1÷ 0. Popravni koeficijent ξ m za proračun brzine rezanja v za razne alatne materijale Materijal alata Brzorezni čelik 1 1 Tvrdi metal 4÷ 8 5 i više Materijal obratka Čelik Liveno gvožđe Nelegirani alatni čelik 0.16 y=0.4 mm/o 0.009069 x=0. y s = 0.4 mm/o a ≤ 1 mm Cv 0.40 y=0.66 x.11 40 1.015758 s = 0.36 0.16 y=0.72 mm/o 0.22 30 1.005646 x=0.79 75 0.2÷ 0.2 mm/o Rm = 60⋅ 107 N/m2 Rm = 70⋅ 107 N/m2 Hrom-nikl čelik Rm = 70⋅ 107 N/m2 Liveno gvožđe HB = 160 Bronza Rm=(20÷ 30)⋅ 107 N/m2 Aluminijum HB = 80÷ 100 s ≥ 0.24 s ≥ 0.4 mm/o s = 0.18 y=0.72 mm/o 0.2÷ 0.82 70 0.4 mm/o s = 0.4 mm/o 0.010928 0.16 y=0.18 y=0.2÷ 0.72 mm/o 0.24 y=0.63 x=0.25 0.

a veće za liveno gvožđe). z = 6÷ 9 (manje vrednosti za čelik.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Napomena: Popravni koeficijent za proračun brzine rezanja v za razne vrednosti postojanosti alata T određuje se na osnovu jednačine ξT = z 3600 . T 138 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .

2 Konstruktivni ugljenični čelici.25 s > 0. x.24 0. a dubine rezanja u (mm).4 0.539 10.1288 0.2 0.4543 0. y i m za proračun brzine rezanja v = Materijal obratka Cv T m ⋅ax ⋅s y ⋅ ξ κ ⋅ ξ mrp ⋅ ξ T (m/s) Materijal alata TM P25 TM P10 BČ Koeficijenti Cv 0.1634 0.4 a≤ s a>s s ≤ 0.3 0.2 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-8.28 0.15 0.4 0.2 0.3 0.0689 BČ 0.0437 2.4 0.9837 0. T Koristiti manje vrednosti za z pri obradi čelika.5 0.125 0. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 139 .66 0.02 0.25 0.2 0.za liveno gvožđe.5 a<2 s ≤ 0.3 0. z = 2÷ 6 (alat od TM).33 0.1308 0.0409 0.0115 0.5 0.0443 0.2 s > 0.4 0.2 0. z = 7÷ 12 (alat od BČ). a veće pri obradi livenog gvožđa.2 0 0 0.08 0 0 0 0.2 0.5407 0.3 s ≤ 0.08 0.9197 0.8 0.3 KP Odsecanje Fazonsko struganje Spoljšnje uzdužno struganje Odsecanje Spoljšnje uzdužno struganje Odsecanje Obojeni metali i njihove legure HB = 100÷ 140 Spoljašnje uzdužno struganje 60 120 60 30 60 K20 Liveno gvožđe HB = 190 Liveno gvožđe HB = 150 60 Napomena: Vrednosti pomaka date su u (mm/o).2 60 Tt (min) 60 45 60 Vrsta obrade s ≤ 0. brzina rezanja se koriguje sa koeficijentom ξT = z Tt .2 0.15 0.45 0.2 0.18 0.23 60 0.321 TM P25 BČ BČ 0.25 0.75 s > 0. ξ mrp =  .35 0.37 0. z = 1. Popravni koeficijent za materijal obratka je: ξ mrp = 1.12 0 x 0.7856 0.7 a≤ 7 s ≤ 0.75 a≤ s a>s s ≤ 0.25 m 0.15 y 0.2056 0.19 0.25 a≤ 2 a>2 s= 0.  Rm  HB  Za date postojanosti T koje se razlikuju od vrednosti u ovoj tablici.2 0.0029 0.66 0.1324 0.0950 0.2713 0.15 0.4 s > 0.2693 KP TM K20 BČ TM K35 9.45 0.0071 0. legirani čelici i čelični liv Rm = 75 ⋅ 107 N/m2 Spoljašnje uzdužno struganje s≤ 0.4 a≥ 2 s ≤ 0.5÷ 3 (alat od KP).5 0.43 0.3÷ 0. Vrednosti Cv.4830 16. 25 75 ⋅ 10 7  190  .15 0.15 0.za čelike .25 0.4 0.24 0.2 0.

7÷ 1. 1 0.16÷ 0. 3 1.7÷ 1.18 0.6÷ 1.3÷ 1.50 0. Preporučene vrednosti pomaka s za fino struganje noževima od BČ i TM Klasa kvaliteta površine N9 N8 N7 Materijal obratka Čelik Liv.40 0.6÷ 0.30 0. 1 0.2÷ 1. 0 0. 6 1.50 0. 9 0. 4 1.6÷ 2.3÷ 1.4÷ 1.70 0. 2 0.65÷ 0. 5 1. 0 - Materijal obratka Čelik i čelični liv Liveno gvožđe i obojeni metali Pomak s (mm/o) pri dubini rezanja a (mm) 3÷ 5 5÷ 8 0. 4 1.0÷ 1. 2 0.5÷ 1. 9 0.30÷ 0. 3 1. 5 1. 7 0.2÷ 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-9.6÷ 1.65÷ 0.8÷ 1. 8 1.5÷ 0. gvožđe i obojeni metal Čelik Liv.4÷ 0. 8 0. 4 0.4÷ 1.5÷ 0.55÷ 0.0 r = 1. 9 0. 0 0.8÷ 1. 3 1.7÷ 1.55 0. 4 1.3÷ 2. Standardni preseci drški strugarskih noževa Kvadratni presek (mmxmm) 6x6 8x8 10 x 10 12 x 12 Pravougaoni presek (mmxmm) 10 x 16 12 x 20 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 140 .35÷ 0. 3 1.5 r = 2.25÷ 0.20÷ 0.25 0.50 0. 8 Napomena: Tablične vrednosti pomaka proveriti s obzirom na koeficijent vitkosti strugotine g = a/s.30 0.9÷ 1.3÷ 1.8÷ 1.7÷ 1. 0 5÷ 8 0.24 0. 9 0.6÷ 2.10÷ 0. gvožđe i obojeni metal Čelik Liv.3÷ 0. 9 0. 12 0.5÷ 0. 8 1.0 0. 8 0.0÷ 1. 4 1.6÷ 1.0÷ 1.15 0.20 0. 4 3÷ 5 0.35÷ 0.40 0.9÷ 1. 2 0.70 0. 2 0.3÷ 1. 1 1.32 0. 5 do 3 0. 7 iz.3÷ 0.15÷ 0.18÷ 0. 0 1.4÷ 0.8÷ 1. 4 1. 3 0.65 0. 3 1.5 r = 1.2÷ 1.4÷ 0.1÷ 1.0÷ 1.2÷ 1.28 0. 12 0.35÷ 0. 8 0.15÷ 0.45 0.50 0.50 0. 7 0.20÷ 0. 2 1. 2 0. 8 0.20÷ 0. gvožđe i obojeni metal Pomak s (mm/o) pri radijusu vrha noža r (mm) r = 0. 3 0.8÷ 1.40÷ 0. 8 8÷ 12 0.14÷ 0. 8 1. 6 8÷ 12 0. 2 1.6÷ 1.6÷ 0.3÷ 0. 4 1.50 0.1÷ 1. 4 1. 5 0. Tablica S-10.30÷ 0.0÷ 1. Preporučene vrednosti koeficijenta vitkosti strugotine g = 5÷ 10 za uzdužno struganje i g = 5÷ 20 za poprečno struganje.9÷ 1. 4 1.1÷ 1.7÷ 0.5÷ 0. 7 0. 5 1.5÷ 2. 0 0.35 Napomena: Preporučeni pomak proveriti s obzirom na geometrijsku hrapavost s ≤ 32 ⋅ R a ⋅ r Tablica S-11.6÷ 1.0÷ 1.0÷ 1. 2 1.0÷ 1.5÷ 0.8÷ 1. 9 0. 5 iz.4÷ 0.2÷ 1. 5 1.5÷ 1. 6 1. 5 0.4÷ 0. 0 0.8÷ 1.11÷ 0. 4 0. Preporučene vrednosti pomaka s za grubo struganje noževima od BČ i TM Prečnik obratka D (mm) do 20 20÷ 40 40÷ 60 60÷ 100 100÷ 200 200÷ 400 400÷ 600 600÷ 1000 iz.50 0.12÷ 0.4÷ 1. 1000 Presek drške noža (mmxmm) 16 x 25 25 x 25 16 x 25 25 x 25 16 x 25 25 x 40 16 x 25 25 x 40 16 x 25 25 x 40 20 x 30 40 x 60 20 x 30 40 x 60 25 x 40 40 x 60 30 x 45 40 x 60 do 3 0.9÷ 1.4÷ 0.2÷ 1.

0 0.82 60 ÷ 80 0.67 Rm ⋅ 107 (N/m2) 200 1.78 1.22 45 3.78 1. Vrednosti Ck .95 50 3.80 Napomena: Vrednosti Ck se množe sa 10 .4 .356 45 3. Preporučene vrednosti σdoz . 2 6 ⋅ f + 2.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 16 x 16 20 x 20 25 x 25 32 x 32 40 x 40 16 x 25 20 x 32 25 x 40 32 x 50 - Tablica S-12. Vrednosti veličina e i f se obično kreću između 1÷ 1.778 HB 20 ÷ 30 1. f = n .e = Tablica S-13.48 Ck x1 y1 1. x1 i y1 za proračun sile prodiranja i sile pomoćnog kretanja Fp s = C k ⋅ a x1 ⋅ s y1 (N) Materijal obratka Liveno gvožđe Konstruktivni čelik 200 Hrom-nikl čelik Rm ⋅ 10 (N/m ) 7 2 Hrom čelik 45 70 HB 140 180 45 60 70 50 70 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 141 .669 70 3.78 8 1.78 1.0 0.52 22 ÷ 36 1. Vrednosti Ck . x1 i y1 za proračun glavne sile (otpora) rezanja Fv = C k ⋅ a x 1 ⋅ s y 1 (N) Materijal obratka Liveno gvožđe Konstruktivni čelik Hrom-nikl čelik Hrom čelik Bronza Mesing Al-legure HB 140 180 1.37 60 3.0 0.50 36 ÷ 48 1. e i f za određivanje pomaka s obzirom na otpornost drške strugarskog noža zadatog preseka s ≤ y 1 σ doz C k ⋅C 0 ⋅ a x 1 (m/o) Alat Integralni nož od BČ Nož sa pločicom od BČ ili TM sa drškom od CČ Napomena: Za uzdužno spoljašnje struganje je: C o = Dozvoljeno naprezanje materijala drške noža pri savijanju σdoz (N/m2) (22÷ 25)⋅ 107 (20÷ 22)⋅ 107 h l .98 80 ÷ 100 1. Tablica S-14.73 1.69 70 4.0 0.0 0.6.356 30 ÷ 38 1.82 70 4. Za druge b b ⋅e h vrste struganja izrazi za C0 se mogu naći u literaturi [4].4 ⋅ e ⋅ f − 0.0 0.459 1.73 1.0 0.

65 8 1.4634 0.6030 1.9 0.6907 0. 142 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .9 0.5508 0.481 1.7950 0.1191 0.9005 0.55 Napomena: Vrednosti Ck se množe sa 10 .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Ck Fp x1 y1 Fs Ck x1 y1 0.9595 1.9880 0.55 1.7675 0.75 0.9 0.10 0.55 0.4197 0.75 0.10 0.2327 0.9880 0.6295 0.8918 1.10 0.75 0.3847 0.10 0.75 0.6030 1.0467 0.7519 0.9 0.

obim konture a .aksijalni pomak tocila O .4 6.4 6.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-15.pomak po jednom zubu hm = s1 ⋅ sinκ ⋅ cosϕ m κ .ugao vrha burgije b = a sin κ h = s ⋅ sinκ ϕ 2 h= Bušenje b= D 2 ⋅ sin ϕ s sin 2 2 Čeono glodanje b = a sin κ a . Pregled elemenata režućeg sloja b i h za najvažnije postupke obrade rezanjem Postupak obrade Struganje i rendisanje Širina režućeg sloja b Debljina režućeg sloja h Napomena a .pomak D .dubina rezanja s .196⋅ 108 0.448⋅ 10 1.dubina rezanja sa .920⋅ 10 8 8 Tablica S-16.900⋅ 10 1.brzina pomoćnog kretanja vt .prečnik glodala vp . glodanju ϕs +ϕi φs .ugao zahvata koji odgovara suprotnosmernom.7 4 6.prečnik burgije ϕ . Vrednosti Ck i ε k za proračun specifičnog otpora rezanja k v = ε k (N/m2) Ck A Materijal obratka Liveno gvožđe Ugljenični čelik Hrom-nikl čelik Čelični liv Bronza Mesing Aluminijum Ck 1. glodanju Obimno glodanje♣) b=B h =s ⋅ m 1 a D a .brzina tocila a .pomak κ .1 10.pomak po jednom zubu B .8 8 2. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 143 .ugao zahvata koji odgovara cosϕ m = istosmernom.263⋅ 10 8 8 8 ε k 7.936⋅ 10 6.napadni ugao sečiva alata sinϕ s + sinϕ i φi .dubina rezanja s1 .dubina rezanja s1 .248⋅ 108 0.dubina rezanja Brušenje – kružno Provlačenje ♣) b = sa hm = vp vt a b=O h=a Važi za glodala sa pravim i sa zavojnim zubima.širina glodanja D .napadni ugao sečiva alata s .

7328 0.2135 0.1 i 1-mi za proračun glavne sile rezanja Fv.8 mm. 8. 19.6 mm. 14.6161 0.2345 0. 6.5239 0.3437 0. 20. • Brzina rezanja v = 100 m/min. 21.3295 0.7161 0.2989 ks1.3233 0.5371 0.1 266 259 274 152 198 259 290 259 274 257 255 233 317 231 312 300 237 271 300 290 229 315 248 291 362 198 362 164 1-mp 0. γ = 6°. 15.7763 0. 2. Materijal obratka po JUS-u Č1220 Č1430 Č0545 Č0745 Č1531 Č1731 Č3130 Č3230 Č5420 Č5421 Č5432 Č5431 Č4130 Č4131 Č4320 Č4321 Č4731 Č4732 Č4720 Č7420 Č4734 Č4830 Č4734 Č1431 Č1631 Č5741 Č4146 SL 30 po DIN-u C15G C35N St50-2 St70-2 Ck45N Ck60N 40Mn4G 37MnSi5G 15NiCr6 G 18CrNi8 G 30CrNiMo8 G 34CrNiMo6 G 34Cr4 G 41Cr4 G 16MnCr5 N 20MnCr5 N 34CrMo4 G 42CrMo4 G 15CrMo5 G 20MoCr4 BG 30CrMoV9 G 50CrV4 G 31CrMoV9 G Ck35 V Ck53 55NiCrMoVV 100Cr6 G GG 30 Rm⋅ 106 (N/m2) 373 550 559 824 713 775 618 676 589 578 707 834 559 618 500 588 628 568 500 530 657 667 687 622 705 1141 624 HV 10 108 160 168 239 199 221 183 196 180 181 210 250 150 173 150 183 193 170 150 162 214 197 208 185 204 340 202 206 Specifične sile rezanja (N/mm2) kv1. 9. br. 4. G-meko žaren.5273 0.2997 0.3422 0.2029 0. 3.1 333 321 351 228 232 285 343 317 340 351 355 300 366 334 406 356 337 374 391 394 357 317 321 344 355 269 318 170 1-ms 0.0867 Napomena: Ovi podaci su dobijeni pri struganju i sledećim uslovima ispitivanja: • Materijal alata TM – P 10 (za SL 30 K 10).TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-17.0994 0.5833 0.4770 0. 18.5089 0.6781 0. sile prodiranja Fp i sile pomoćnog kretanja Fs na osnovu Kienzle-ove jednačine Fi = b ⋅ h 1− mi ⋅ k i1.7192 0.2433 0.7399 0. 17. 1.4797 0.5833 0.2864 0.5870 0.5862 kp1.7683 0.7413 0.7162 0. 10.2909 0.1 1481 1516 1499 1595 1427 1686 1602 1581 1482 1446 1493 1571 1569 1588 1411 1464 1552 1563 1437 1566 1526 1584 1490 1527 1584 1595 1726 899 1-mv 0. 28.4702 0.0714 0.1 .2987 0.4599 0.7532 0.2946 0.7614 0.3190 0. Vrednosti ki1.7842 0.0005 0.3609 0. 144 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .7184 0. 5.7800 0.4953 0.7349 0. 23.7078 0.3113 0. 27. r = 0. ε = 90°.7087 0.7619 0. BG-termički obrađen na feritno-perlitnu strukturu.7310 0.3844 0.2319 0. (i = v. • Opseg debljina režućeg sloja h = 0.7150 0. V-poboljšan.6106 0.2775 0.s) R.2535 0.4165 0.7403 0.5089 0. • Rezna geometrija alata: α = 5°.1÷1.5426 0.p.5657 0.7470 0.7939 0. λ = 0°.3748 0.5947 0.7477 0.7442 0.3715 0. 12. κ = 70°. 24. Skraćenice: N-normalno žaren. 26.4648 0. 13. 16.1993 0.3586 0.2828 0. 7.3652 0.5870 0.1368 0. 25.5004 0.6925 0.6995 0.4644 0.7715 0. 11. 22.

Pregled korektivnih faktora za proračun komponenti sila/otpora 1−m kj rezanja prema Kienzle-ovoj jednačini Fi = b ⋅ h v ⋅ k i 1.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica S-18.18 0.18÷ 0. ♥) Pošto su materijal alata i brzina rezanja međusobno povezane veličine.05÷ 0.01÷ 0.5 1+ ζ ·VB ζ=1.143 za v = 20-100 m/min.17÷ 0. κ (°) kop♣) kva♥) kh 1+ζ·VB ζ=0.0 kγ kλ kα – kκ 1. D max − D min x = D x − D min ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 145 .30 Čelik Rm = (60÷ 70)⋅ 107 N/m2 Čelik Rm = (60÷ 70)⋅ 10 N/m Čelik Rm = (80÷ 90)⋅ 10 N/m Čelik Rm = (80÷ 90)⋅ 10 N/m Liveno gvožđe HB ≤ 180 Liveno gvožđe HB ≤ 180 Liveno gvožđe HB > 180 Liveno gvožđe HB > 180 Napomena: s ( D x ) = s min + x ⋅ ∆ s . Tablica BU-1.03÷ 0.1 ⋅ ∏ SILE– –OTPORI REZANJA Fv Korektivni faktori za D (mm).0÷2.2÷0. v (m/min).071 za v > 100 m/min.27 0.25 0. Odnosi se na unutrašnju obradu struganjem.17 0.25 0.45 0. zv = 0.27÷ 0. VB (mm).18 0. λ.18÷ 0.12 0.05 + 1 D  100     v  zv ⊗ 106 −1. γ.5γ 100 106 − 5γ 100 106 − 4γ 100 Fs – – ⊗z v 100     v  – 0.35 100 −1.5λ 100 – sin κ sin 70 ° cos κ cos 70 ° Fp Napomena: ♣) 105 −α 100 −10 λ 100 100 = 0.05÷ 0.25 0. ∆s ( D =1mm ) = s max − s min .025÷ 0. Preporučene vrednosti pomaka pri bušenju Materijal obratka Čelik do Rm = 50⋅ 107 N/m2 Čelik do Rm = 50⋅ 10 N/m 7 7 7 7 2 Prečnik burgije D (mm) 1÷ 10 10÷ 25 1÷ 10 10÷ 25 1÷ 10 10÷ 25 1÷ 10 10÷ 25 1÷ 10 10÷ 25 2 2 2 Pomak s (mm/o) 0.5 1+ ζ ·VB ζ=1. to su korektivni faktori za ove dve veličine objedinjeni tako da je: kva = kv· ka. α.2÷3.12÷ 0.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM

Tablica BU-2. Vrednosti Cv, x0, y0 i m za proračun brzine rezanja (m/s) Materijal obratka Ugljenični čelik Rm = 45⋅ 107 N/m2 Rm = 55⋅ 10 N/m Rm = 65⋅ 10 N/m Hrom-nikl čelik Rm = 65⋅ 107 N/m2 Rm = 75⋅ 10 N/m
7 2 7 7 2 2

v=

Cv ⋅ D x0 ⋅ µ 0 T m ⋅ s y0

Cv

x0

y0

M

0,21028 0,17618 0,15155 0,13450 0,11935 0,10609 0,09472 0,08525 0,14206 0,12035 0,10359 0,08025 016667 0,12551
1

0,4

0,5

0,2

Rm = 75⋅ 107 N/m2

Rm = 85⋅ 107 N/m2 Rm = 95⋅ 107 N/m2 Liveno gvožđe HB = 170 HB = 190 HB = 210 Bronza HB = 100÷ 140 Aluminijum Rm = 30⋅ 107 N/m2 Rm = (30÷ 50)⋅ 107 N/m2
x 0 −m  ⋅ µ0 Napomena: v =  C v ⋅ D  L ⋅ π m ⋅ s y 0 −m 

0,4

0,5

0,2

0,25

0,4

0,125

0,25

0,55

0,12

0,25

0,55

0,12

(

)

 1−m  , gde je L postojanost burgije data u (m).  

Tablica BU-3. Vrednosti µ l/D do 2,5 3÷ 4 4÷ 5 5÷ 6 6÷ 8

0

za l/D > 2,5
0

µ

1,0 0,9÷ 0,8 0,8÷ 0,7 0,7÷ 0,65 0,65÷ 0,6

146

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 8÷ 10 0,6÷ 0,5

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

147

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica BU-4. Vrednosti Cm i CF za proračun obrtnog momenta i sile pomoćnog kretanja pri bušenju

M = C M ⋅D x ⋅s y
Materijal obratka Ugljenični čelik Rm = 45⋅ 107 N/m2 Rm = 55⋅ 107 N/m2 Rm = 65⋅ 107 N/m2 Rm = 75⋅ 107 N/m2 Hrom-nikl čelik Rm = 65⋅ 107 N/m2 Rm = 75⋅ 107 N/m2 Rm = 85⋅ 107 N/m2 Hrom čelik Rm = 65⋅ 107 N/m2 Rm = 85⋅ 107 N/m2 Liveno gvožđe HB = 170 HB = 190 HB = 210

(Nm) ; CM

Fs = C F ⋅ D x 1 ⋅ s y 1 (N)
CF 70,395332⋅ 106 81,510385⋅ 106 98,860443⋅ 106 103,740489⋅ 106 103,740489⋅ 106 116,090548⋅ 106 127,205600⋅ 106 103,740489⋅ 106 127,205600⋅ 106 142,921314⋅ 106 154,010037⋅ 106 163,866679⋅ 106

59,139854⋅ 106 67,764416⋅ 106 76,388978⋅ 106 85,013540⋅ 106 85,013540⋅ 106 93,638102⋅ 106 103,494748⋅ 106 85,013540⋅ 106 103,494745⋅ 106 26,552625⋅ 106 29,022637⋅ 106 30,875145⋅ 106

Napomena: za sve čelike je x=2; y=0,8; x1=1 i y1=0,7; dok je za liveno gvožđe x=1,9; y=0,8; x1=1 i y1=0,8. Tablica G-1. Dodaci za grubu i finu obradu glodanjem - δ Završna debljina obratka H (mm) do 18 18÷ 30 30÷ 50 iznad 50 do 18 18÷ 30 30÷ 50 iznad 50 Širina obratka B ≤ 200 mm
do 100 100÷ 25 0 250÷ 40 0 400÷ 63 0 iz. 630 do 100

1

2

(mm)

Širina obratka B > 200 mm
100÷ 25 0 250÷ 40 0 400÷ 63 0 iz. 630

Dužina obratka L (mm)

δ
1,9 1,9 2,0 2,1 1,0 1,0 1,1 1,1 2,4 2,5 2,5 2,6 1,1 1,1 1,2 1,2 3,0 3,1 3,2

1

- grubo glodanje 5,3 1,8 2,2 2,2 2,2 2,4 1,2 1,2 1,3 1,3 2,7 2,7 2,8 2,9 1,3 1,3 1,4 1,4 3,2 3,3 3,4 1,4 1,5 1,5 4,1 4,2 1,6 1,6 5,6 1.9

3,9 4,0

δ
1,2 1,3 1,3

2

- fino glodanje

1,4 1,4

148

ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU

06 0.31 0.18 0.09 0.50 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 149 .1÷ 0.1 0. i za proračun brzine rezanja pri obimnom glodanju v = Liveno gvožđe Cv ⋅ D i T m ⋅ a x ⋅ b q ⋅ z u ⋅ ω w ⋅ s 1y 7 2 (m/s) Hrom čelik Rm⋅ 10 (N/m ) 7 2 Materijal obratka Cv m x y q u w i Ugljenični čelik Rm⋅ 10 (N/m ) 40 1.1 0. Preporučene vrednosti pomaka po zubu za grubo glodanje Pomak po zubu s1 (mm/z) Materijal obratka Valjčasta i valjčastočeona glodala 0.1÷ 0. y.1÷ 0.2 0. Vrednosti Cv.27 0. q.25 Čelik Rm ≤ 60⋅ 107 N/m2 Čelik Rm ≤ 80⋅ 10 N/m 7 0.1÷ 0.1 0.244 55 0.05 0.35 0.27 0.0415 200 0.2÷ 0.2 0.0311 230 0.08 Vretenasta glodala ∅ 10÷ ∅ 40 0.012÷ 0.2 Čelik Rm ≤ 110⋅ 107 N/m2 Liveno gvožđe HB≤ 180 Liveno gvožđe HB>180 Bakar Aluminijum Napomena: Gornju granicu pomaka po zubu uzimati za grubu obradu.16÷ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica G-2.25 0.03÷ 0.04 0. dužina glodala lg i prečnik otvora za vratilo d) D (mm) 40 20 32 lg (mm) d (mm) 50 70 16 50 25 40 63 80 22 63 32 50 70 90 27 80 36 63 80 100 32 100 40 70 90 110 40 125 50 80 110 140 50 160 63 100 125 160 63 Tablica G-4.9732 75 0.05 0.09 0.06 0. w.05÷ 0. m.10 0.50 0.0249 50 1.159 Hrom-nikl čelik Rm⋅ 107 (N/m2) 55 0.06 0.2825 HB 150 0.07 Glave za glodanje sa umetnutim zubima od TM 0.1 0.05÷ 0.09 Profilna glodala sa leđno struganim zubima 0.25 0.07 0.08÷ 0.22 0.1÷ 0.16÷ 0.1791 0.27 0. a donju za finu obradu Tablica G-3.05÷ 0.04÷ 0.50 0.18 0.10 0.08 0.1÷ 0.04÷ 0.30 0.58 0. u. Standardne dimenzije glodala (prečnik glodala D.8117 80 0.05÷ 0.016÷ 0.02÷ 0.46 0.206 60 1.10 0.08 0.25 0.03÷ 0.08÷ 0.16 0.18 0.06 0.40 0.28 0.1÷ 0.08÷ 0.08 0.33 0.016÷ 0.03÷ 0.07÷ 0.30 0.1÷ 0.016÷ 0.01÷ 0.2 0.13 0.36 0.05÷ 0.2 2 Koturasta glodala 0.012÷ 0.08 0.32 0.06÷ 0.08 0.404 70 1.04 0.04 0.02÷ 0.72 0.09 0.04÷ 0.25 0.33 0.

5 80÷ 120 0.3 0.6 260÷ 36 0 0.3÷ 0.6÷ 0.2÷ 0.5 0. 26 (N/m2) Materijal obratka Čelik Liveno gvožđe 3.4 18÷ 30 0. Preporučeni dodaci za spoljašnju kružnu obradu brušenjem .6÷ 0.3÷ 0.4 0.5 0.5 0.5 0.3 0.3÷ 0.4 0.4 0.3÷ 0.3 0. 7 0.176 T 0.545 0.3÷ 0.5÷ 2.6 0.8 mm.333 - 73.7 3 iz.4÷ 0.2÷ 0.3÷ 0.2÷ 0.3 0.5 0.4 0. a finu obradu 0.4 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica G-5.4÷ 0.6 % Čelik Rm ≤ 100⋅ 107 N/m2 Ugljenični čelik C > 0. 27 10 ⋅k ⋅D 0.6 180÷ 26 0 0.4 0. Vrednosti konstante C za proračun specifičnog otpora rezanja − k v = C ⋅ s1 0.6 0.4÷ 0.6 0.5÷ 0.65 1.3 0.δ (mm) Prečnik obratka D (mm) l (mm) do 100 100÷ 250 250÷ 400 400÷ 630 630÷ 1000 do 10 0.6 0.3÷ 0.4 0. Vrednosti Co.3÷ 0. Tablica G-6.4 0.5÷ 0. 25 0.3÷ 0.6 % Ugljenični čelik C > 0.3 0. 43 ⋅ a 0.0 136 .3 0.85 0. 25 ⋅ ( HB ) 0.4÷ 0.3÷ 0.4 0.3÷ 0.3÷ 0.493 ⋅10 T 0.3 0.915 ⋅10 6 ⋅ HB Tablica BR-1.3 0. 43 ⋅ a 0.06 ⋅ b 0. 2 0. 28 ⋅ ( HB )3 0.5 0.4÷ 0. 2 0.6 0.2÷ 0.5 0.6 % Legirani čelik Ugljenični čelik Čelik Rm > 100⋅ 10 N/m 7 2 Co s 1y (m/s) Co y k 1.4÷ 0.4 0.2÷ 0.4 0.5 50÷ 80 0.65 Liveno gvožđe HB ≤ 200 Liveno gvožđe HB >200 369 .3÷ 0.4 0.85 0.4÷ 0. 28 0 . 760 3.6 % Legirani čelik 341.5 120÷ 18 0 0.06 ⋅ b 0.4 0.4 0.4÷ 0.2÷ 0. y i k za proračun brzine rezanja pri čeonom glodanju v = Materijal obratka Ugljenični čelik C ≤ 0.3÷ 0.184 1 ⋅ R m.52 ⋅VB T 0 .866 ⋅1010 ⋅ k ⋅ D 0.3÷ 0.3÷ 0.5 0.176 1 ⋅ R m.3÷ 0.125 ⋅10 C 6 ⋅ HB 0.7 150 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .5 0.5 0.6 10÷ 18 0.4 0.4÷ 0.4 30÷ 50 0. 360 0.9 ⋅10 6 ⋅VB T 0.4 0.6÷ 0.333 - Napomena: Širina pojasa habanja VB je za grubu obradu 1.4 0.2÷ 0.0 C ≤ 0.

TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM 1000÷ 160 0 iz.7 0.6÷ 0.9 Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti.7÷ 0. a pri finom brušenju 20 %.7÷ 0.9 0.7 0.8 0.7 0.8 0. 1600 0.8 0.8 0.8 0. ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 151 .6 0.8÷ 0.6÷ 0.7 0.9 0.8 0.7÷ 0.

7 18÷ 50 0.4 0.6 0.4 0.3 0.4 0.4 0. a pri finom brušenju 20 %.4 0.5 0.4 0.7 3 (mm) iznad 260 0.3 0.6 0.3 0.δ Prečnik gotovog otvora d (mm) do 18 18÷ 50 50÷ 80 80÷ 120 120÷ 180 180÷ 260 260÷ 360 iznad 360 Dužina obrade l (mm) do 63 0.8 0.5 0. Preporučeni dodaci za ravnu obradu brušenjem .3 0.5 0.5 0.4 0.5 0.5 0.3 0.3 0.6 0.6 63÷ 100 0.5 0.6 0.5 0.8 Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti.4 0.δ Završna dužina obratka l (mm) do 18 18÷ 50 50÷ 120 120÷ 260 260÷ 500 iznad 500 Prečnik obratka D (mm) do 18 0.3 0.5 0.4 0.5 0.5 0. Preporučeni dodaci za brušenje bočnih površina .6 0. Preporučeni dodaci za unutrašnju obradu brušenjem .6 100÷ 160 0.4 0.4 0.4 0.4 0.4 0.4 0.3 0.5 0.7 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica BR-2.5 0.4 0.6 0.5 0.7 0.8 Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti.5 0.8 Napomena: Pri grubom brušenju uzima se 80 % od navedenih vrednosti.5 0. a pri finom brušenju 20 %.3 0.6 160÷ 250 0.6 0.4 0.7 50÷ 120 0.5 0.4 0.4 0.7 0.5 0.6 0.4 0.6 0.6 0. 630 Dužina obratka L (mm) 0.7 120÷ 260 0.5 0.5 0.4 0. a pri finom brušenju 20 %.5 0. Tablica BR-4.6 0.4 0.6 0.4 0.3 0. 630 do 100 3 (mm) Širina obratka B > 200 mm 100÷ 25 0 250÷ 40 0 400÷ 63 0 iz.5 0.5 0.6 0.5 0. 152 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .4 0.7 0.6 0.7 250÷ 400 0.6 0.3 0.6 0.4 0.7 3 (mm) iznad 400 0.3 0.4 0.δ Završna debljina obratka H (mm) do 18 18÷ 30 30÷ 50 iznad 50 Širina obratka B ≤ 200 mm do 100 100÷ 25 0 250÷ 40 0 400÷ 63 0 iz. Tablica BR-3.4 0.

12 - 0 Napomena: Fvm = 16. 9÷ 12 (fino) 21÷ 24 6÷ 35 18÷ 21 (grubo).42 2.02 ÷ 0. 15÷ 18 (fino) 21÷ 27 15÷ 45 30÷ 40 (grubo).02 0.08 sa = 12 1.02 2.68 ⋅10 6 ⋅ 6 HB ⋅ A m.05 0.04 0.01 0.65 1.44 2. Tablica BR-6.01 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 153 .TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica BR-5 Preporučene brzine rezanja i brzine obratka pri brušenju tocilom od korunda sa keramičim vezivnim sredstom Materijal obratka i vrsta obrade Čelik i čelični liv: kružna spoljašnja obrada unutrašnja obrada ravna obrada Liveno gvožđe: kružna spoljašnja obrada unutrašnja obrada ravna obrada Legure bakra: kružna spoljašnja obrada unutrašnja obrada ravna obrada Aluminijum i njegove legure: kružna spoljašnja obrada unutrašnja obrada ravna obrada Brzina rezanja vt (m/s) 25÷ 35 25 20÷ 35 25 25 20÷ 35 25÷ 35 25 25 20 20 20÷ 25 Brzina obratka (m/min) 12÷ 18 (grubo).65 (N).84 1. Odnos srednje sile prodiranja prema srednjoj sili rezanja na obimu tocila Dubina rezanja a (mm) 0.18 sa = 15 1.5 1.82 2.65 2.02 ÷ 0.5 1.05 Odnos Fpm / Fvm pri aksijalnom pomaku sa (mm/o) sa = 6 1. 24÷ 30 (fino) 30÷ 40 15÷ 45 vp Napomena: Za tocila od SiC birati donje preporučene vrednosti.01 0.03 0.98 2. Am = v p vt ⋅ s a ⋅ a (m2) Tablica BR-7.97 sa = 7.05 0.08 1. Preporučene vrednosti dubine rezanja pri brušenju a (mm) Vrsta obrade i materijal obratka Grubo kružno brušenje livenog gvožđa Grubo kružno brušenje čelika Fino kružno brušenje livenog gvožđa Fino kružno brušenje čelika Grubo ravno brušenje Fino ravno brušenje Dubina rezanja a (mm) 0.15 0.005 ÷ 0.68 1. 8÷ 14 (fino) 18÷ 25 6÷ 35 12÷ 15 (grubo).05 0.5 1.46 1.08 ÷ 0.03 sa = 9.

154 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU . veće za spoljašnje brušenje.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Napomena: Kod kružnog brušenja manje vrednosti birati za unutrašnje brušenje i obrnuto.

5÷ 6 .0050÷ 0.0017÷ 0.0053÷ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica BR-8.koeficijent klizanja između obratka i vodećeg tocila ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU 155 .0025 0.0058 0. Preporuke za određivanje aksijalnog i bočnog pomaka pri brušenju Vrsta obrade materijal obratka Gruba obrada livenog gvožđa Gruba obrada čelika Fina obrada Najfinija obrada Aksijalni pomak sa (mm/o) 3 4  ÷ ⋅ B 4 5 2 3  ÷ ⋅B 3 4 1 1  ÷ ⋅ B 4 3  1 1 ÷ ⋅ B   10 5  Bočni pomak sb (mm/hod) 1  1  ÷ ⋅ B  2 20  - Ravno brušenje Brušenje bez šiljaka Napomena: B (mm) .0030÷ 0.88÷ 0.širina tocila ° π ⋅ D p ⋅tg α ⋅ µ α =1.0038 0.ugao nagiba vodećeg tocila µ = 0.96 . Vrednosti konstante C za proračun brzine obratka pri brušenju Materijal obratka Nekaljeni čelik Kaljeni čelik Liveno gvožđe Bronza C 0.0053 Napomena: Kružno spoljašnje brušenje vp = C a ⋅ ( D p + Dt ) D p ⋅ Dt C a ⋅ ( D p − Dt ) D p ⋅ Dt C a Dt Unutrašnje brušenje vp = Ravno brušenje v p = Tablica BR-9.

Preporučene brzine rezanja i dubina rezanja pri provlačenju Brzina rezanja v (m/min) Spoljašnje provlačenje: 6÷ 15 Unutrašnje provlačenje: 2÷ 10 Dubina rezanja a (mm) Gruba obrada: 0. 156 ZBIRKA REŠENIH I ZADATAKA ZA VEŽBU .1÷1.5÷ 3.5÷ 6)⋅ Rm (4.1÷ 0.25 Završna obrada: 0.1 Tablica P-2.02÷ 0.TEHNOLOGIJA OBRADE REZANJEM Tablica P-1.5÷ 3. Preporučene vrednosti specifičnog otpora rezanja kv pri provlačenju Materijal obratka Liveno gvožđe Čelični liv Meki čelik Tvrđi čelik Mesing Bronza kv (N/m2) (60÷ 100)⋅ 107 (90÷ 120)⋅ 10 7 7 7 kv =f (Rm) (N/m2) (4.3 Manje vrednosti specifičnog otpora rezanja odnose se na veće površine preseka režućeg sloja.2)⋅ Rm - (110÷ 170)⋅ 10 (160÷ 280)⋅ 10 (75÷ 120)⋅ 107 (50÷ 100)⋅ 107 Napomena: Date vrednosti specifičnog otpora rezanja množe se sa korektivnim faktorom specifičnosti obrade provlačenja kp=1.2)⋅ Rm (2.5÷ 6)⋅ Rm (2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful