Wyk ady

Semestr II

1

Czwórniki Liniowe
1. Definicja i klasyfikacja.
Czwórnik jest o uk ad elektryczny, w którym wyró nione s dwie uporz dkowane pary zacisków (wej cie, wyj cie) i w którym jest spe niony warunek równo ci pr dów na wej ciu i równo ci pr dów na wyj ciu. I1 I2 wej cie wyj cie

Warunek regularno ci ' I¶1 I1 ! I 1' › I 2 ! I 2 { U 1 ,U 2 , I1 , I 2 } ± zespolone warto ci skuteczne
U 1 ! Ue jN

I¶2

U 1 ! U 1 e jN Czwórnik nazywany jest elementem parametrycznym, je eli co najmniej jeden jego element {R, L, C} nie jest wielko ci sta , lecz jest funkcja czasu.

Czwórnik jest liniowy, je eli spe nia zasad superpozycji:
Odp{ x1 (t )} ! y1 (t ) ¾ ¿ Odp{ x1 (t )  kx2 (t ) ! y1 (t )  ky 2 (t ) Odp{ x 2 (t )} ! y 2 (t ) À

Czwórnik jest pasywny, je eli w dowolnej chwili czasu energia pobierana przez uk ad jest nieujemna:
1 1 t " t0

t0

Definicja w odniesieniu do przebiegów sinusoidalnych (harmonicznych): Czwórnik jest pasywny, je eli jego moc czynna tracona w uk adzie jest nieujemna. Przez moc czynn tracon w uk adzie rozumiemy ró nic mi dzy moc czynn dostarczan ze ród a energii do czwórnika i moc czynn wydzielan w obci eniu: * Re{ 1 I1* }  Re{ 2 I 2 } u 0 Czwórnik, który nie spe nia powy szych definicji jest czwórnikiem aktywnym. Nie wszystkie czwórniki zawieraj ce ród a sterowane s aktywne. Czwórnik jest impedancyjnie symetrycznym, je eli impedancja wej ciowa jest równa wyj ciowej przy jednakowym obci eniu strony przeciwnej. Zwy Z we I1 I2 I2 2 1 I1 1 2 Z1=Z 1¶ 1¶ I¶1 I¶2 2 ¶ I¶1 I¶2 2 ¶ 2 Z2=Z

¡

¡

  

w(t ) ! ´ [u (X)i ( X)

t

u 2 (X)i 2 ( X)]dX u 0 w(t 0 ) ! 0

¢

1

2

¢

Z we

Z2 !Z

! Z wy

Z1 ! Z

Czwórnik jest energetycznie symetryczny (odwracalny), je eli spe nia zasad wzajemno ci. Zasada wzajemno ci dla czwórników: Je eli idealne ród o napi cia przy o one na wej ciu czwórnika w zwartym wyj ciu pr d I, to po przeniesieniu tego ród a na wyj cie, w zwartym wej ciu pop ynie ten sam pr d I. 1 I 1¶ 2¶ 2 E E 1¶ 1 2 I 2¶

Czwórniki pasywne s odwracalne. Niektóre czwórniki aktywne SA nieodwracalne. 1 I 1¶ 2¶ 2 J J 1¶ 1 2 I 2¶

Czwórnik jest symetryczny wtedy i tylko wtedy, je eli jest impedancyjnie i energetycznie symetryczny. Je eli czwórnik jest symetryczny to po obrocie o 180o wokó hipotetycznej osi, napi cia i pr dy na zewn trz czwórnika nie ulegn zmianie. Czwórnik jest bilateralny, je eli sygna y elektryczne przenoszone s w dwóch kierunkach. Czwórnik jest unilateralny, je eli sygna y przenoszone s tylko w jednym kierunku. Czwórnik jest nielateralny, je eli w ogóle nie przenosi sygna ów elektrycznych..

2. Równania czwórników liniowych.

_ 1 ,U 2 , I1 , I 2 a ± wspó rz dne stanu czwórnika U Je eli czwórnik jest liniowy to zespolone wspó rz dne stanu s ze sob zwi zane algebraicznymi zale no ciami liniowymi. Zale no ci te nosz nazw równania czwórników. Spo ród 4 zespolonych wspó rz dnych stanu mo na wybra dwie jako istotnie niezale ne. W zale no ci od wyboru niezale nych wspó rz dnych stanu wyró nia si 6 typów równa czwórnika.
A. Równania impedancyjne Jako zmienne niezale ne wybiera si pr dy.

3

Bezpo redni schemat zast pczy dla macierzy [Z] ¦ ¤ '1 ! Z11 I1 ' 2 ! Z 21 I 1 ' '1 ! Z 12 I 2 ' ' 2 ! Z 22 I 2 ¥ £ § § 4 .U ® ! U 1 U Równania impedancyjne ¯ 1 U ° 2 ! U 2 U 1 2 ! Z 11 I 1  Z 12 I 2 ! Z 21 I 1  Z 22 I 2 Skalarne równania impedancyjne « 1 » « Z 11 Z 12 » « I 1 » « I1 » ¬ ¼ ! ¬Z ¼ * ¬ I ¼ ! ?Z A* ¬ I ¼ [Z] ± macierz impedancyjna ­ 2 ½ ­ 21 Z 22 ½ ­ 2 ½ ­ 2½ ¨U ¸ Z 11 ! © 1 ¹ Impedancja wej ciowa przy rozwarciu strony wtórnej (wyj ciu) ©I ¹ ª 1 º I 2 !0 ¨U ¸ Z 12 ! © 1 ¹ Impedancja przenoszenia przy rozwarciu strony pierwotnej (wej ciu) ©I ¹ ª 2 º I1 ! 0 ¨U Z 21 ! © 2 © I ª 1 ¸ ¹ Impedancja przenoszenia przy rozwartym wyj ciu ¹ º I2 !0 ¨U ¸ Z 22 ! © 2 ¹ Impedancja wyj ciowa przy rozwartym wej ciu ©I ¹ ª 2 º I 2 !0 Symetria impedancyjna Z we Z 2 !g ! z wy ¨ ¨ Z1 ! g   Z11 ! Z 22 Symetria energetyczna I1 ! I 2 ! I   ' 2 ! ' '1   Z 21 I ! Z 12 I   Z 12 ! Z 21 => odwracalny Symetryczny Z 11 ! Z 22 › Z 12 ! Z 21 W przypadku czwórników symetrycznych tylko dwa elementy macierzy impedancyjnej s niezale ne Bezpo rednie schematy czwórników sk adaj si z czterech elementów. z których ka dy odpowiada jednemu i tylko jednemu wyrazowi równania.

2 ( Z 22  Z 12  Z 12 )  . Jako zmienne niezale ne wybieramy napi cia I ! I '1  I ' '1 ! Y11U 1  Y12U 2 Równania admitancyjne ¯ 1 I °2 ! I ' 2  I ' ' 2 ! Y21U 1  Z 22U 2 « I1 » «Y11 Y12 » «U 1 » «U 1 » Y ¬ I ¼ ! ¬Y ¼ * ¬U ¼ ! ? A* ¬U ¼ [Y] ± macierz admitancyjna ­ 2 ½ ­ 21 Y22 ½ ­ 2 ½ ­ 2½ ¨I ¸ Admitancja wej ciowa przy zwarciu strony wtórnej (wyj ciu) Y11 ! © 1 ¹ ©U ¹ ª 1 ºU 2!0 ¨ I Y12 ! © 1 ©U ª 2 ¸ ¹ Admitancja przenoszenia przy zwarciu strony pierwotnej (wej ciu) ¹ ºU 1!0 ¨I ¸ Y21 ! © 2 ¹ Admitancja przenoszenia przy zwartym wyj ciu ©U ¹ ª 1 ºU 2!0 ¨I ¸ Y22 ! © 2 ¹ Admitancja wyj ciowa przy zwartym wej ciu ©U ¹ ª 2 º U 1!0 Symetria impedancyjna: Z we Z 2 !0 ! zwy Z1 ! 0 Symetria energetyczna: U 1 ! U 2 ! U   I ' 2 ! I ' '1   Y21U ! Y12U   Y21 ! Y12 © I 1 ! Y11U 1 I 2 ! Y21U 1 I I 1 ! Y12U 2 2 ! Y22U 2  Y Z 2 !0 !Y Z 1 !0   Y11 ! Y22 5 .1 Z 12 ! U 2 I 1 Z 11  I 2 Z 12 ! U 1 I 2 Z 22  I 1 Z 12 ! U 2 -1 ! I1 -2 ! I2 B.2 Z 12 ! U 1 . .1 ( Z 11  Z 12  Z 12 )  .Czwórnik nieodwracalny typu T Równania z metody oczkowej. Równania admitancyjne.

Równania a cuchowe. Symetryczny Y11 ! Y22 i Y21 ! Y12 Zast pcze schematy bezpo rednie zawieraj tylko 4 elementy. Schemat zast pczy dla macierzy [Y] Nieodwracalny czwórnik typu T Równania z metody potencja ów w z owych U 1 (Y11  Y12  Y12 )  U 2 ( Y12 ) ! I 1 U 2 (Y22  Y12  Y12 )  U 1 ( Y12 ) ! I 2  (Y21  Y12 )U 1 I 1 ! U 1Y11  U 2Y12 I 2 ! U 1 (Y12  Y21  Y12 )  U 2Y22 Macierze [Z] i [Y] s zwi zane zale no ciami [Z][Y]=1 C. I 2 ) Równania a cuchowe pozwalaj odpowiedzie na nast puj ce pytania:  Jakie musz by napi cie i pr d na wej ciu. z których ka dy odpowiada tylko jednemu sk adnikowi równania. U ! A11U 2  A12 I ' 2 ! A11U 2  A12 I 2 Równania a cuchowe ¯ 1 I °1 ! A21U 2  A22 I ' 2 ! A21U 2  A22 I 2 «U 1 » « A11 ¬ I ¼ ! ¬A ­ 1 ½ ­ 21 A12 » «U 2 » «U2 » ¼ * ¬ I ' ¼ ! ?AA* ¬ I ¼ [A] ± macierz a cuchowa A22 ½ ­ 2 ½ ­ 2½ U 1 ! f (U 2 . Takiemu sformu owaniu odpowiada przep yw energii w prawo. aby otrzyma z góry zadane sygna y wyj ciowe. I 2 )  6 . g ± funkcje liniowe I 1 ! g (U 2 . zatem ze wzgl dów fizycznych pr d na wyj ciu czwórnika powinien by zastrza kowany od czwórnika (przelotowo).W przypadku czwórników odwracalnych spo ród 4 elementów macierzy 3 mo na wyznaczy niezale nie. Jako zmienne niezale ne wybieramy sygna y wyj ciowe f.

U 2 ! f (U 1 . Jako zmienne niezale ne wybieramy sygna y wej ciowe. Odwrotne równanie a cuchowe. ¨U ¸ Przek adnia napi ciowa przy rozwartym wyj ciu A11 ! © 1 ¹ ©U ¹ ª 2 ºI '2 ! 0 ¨U ¸ A12 ! © 1 ¹ ©I ¹ ª 2 ºU 2 ! 0 ¨ I ¸ A21 ! © 1 ¹ ©U ¹ ª 2 º I 2 !0 ¨ I ¸ A11 ! © 1 ¹ ©I ¹ ª 2 ºU 2 !0 Impedancja przenoszenia przy zwartym wyj ciu Admitancja przenoszenia przy rozwartym wyj ciu Przek adnia pr dowa przy zwartym wyj ciu [A] -> [Z] U2 ! U1 ! A 1 I 1  22 I 2 A21 A21 A11 A A A A A  A12 A21 I 1  11 22 I 2  A12 I 2 ! 11 I 1  11 22 I2 A21 A21 A21 A21 A11 A22  A12 A21 = det[A] [Z ] ! 1 « A11 A21 ¬ 1 ­ det[ A]» A22 ¼ ½ D.Symetria impedancyjna Z11 ! Z 22 Symetria energetyczna Z 12 ! Z 21 Symetria A11 ! A22 i det[A]=1 A11 ! A22 det[A]=1 Schematy zast pcze dla macierzy [A] nie istniej .g ± funkcje liniowe 7 . I 1 ) I 2 ! g (U 1 . I 1 ) Poniewa równania odwrotne a cuchowe opisuj przep yw energii w lewo zmieniamy zwrot pr du wyj ciowego I1' !  I1 U ® ! B11U 1  B12 I 1 ! B11U 1  B12 I 1 Równania odwrotne a cuchowe ¯ 2 I °2 ! B21U 1  B22 I 1 ! B21U 1  B22 I 1 «U 2 » « B11 ¬ I ¼ ! ¬B ­ 2 ½ ­ 21 B12 » «U 1 » « U1 » ¼ * ¬ I ¼ ! ?B A* ¬ I ¼ [B] ± macierz odwrotna a cuchowa B 22 ½ ­ 1 ½ ­ 1½  f.

«U 1 » « H 11 ¬ I ¼ ! ¬H ­ 2 ½ ­ 21 H 12 » « I 1 » « I1 » ¼ * ¬U ¼ ! ?H A* ¬U ¼ [H] ± macierz hybrydowa H 22 ½ ­ 2 ½ ­ 2½ U ! H 11 I 1  H 12U 2 Równania hybrydowe ¯ 1 I °2 ! H 21 I 1  H 22U 2 ¨U ¸ !© 1¹ ©I ¹ ª 1 ºU 2 !0 11 Impedancja wej ciowa przy zwartym wyj ciu    B11 ! B 22 det[B]=1  8 . ?AA{ ?BA1 Je eli nie istniej obie macierze a cuchowe to czwórnik jest nielateralny ± nie przenosi sygna ów. [B] -> [Z] « B11 det[ B ]» ¬ 1 B22 ¼ ­ ½ Symetria impedancyjna Z11 ! Z 22 [Z ] ! 1 B21 Symetria energetyczna Z 12 ! Z 21 Symetria B11 ! B22 i det[B]=1 E. Je eli istniej dwie macierze a cuchowe ([A] lub [B]) to czwórnik jest bilateralny ± przenosi sygna y w obie strony. Równania hybrydowe.¨U ¸ B11 ! © 2 ¹ ©U ¹ ª 1 º I 1 !0 ¨U ¸ B12 ! © 2 ¹ ©I ¹ ª 1 ºU 1 ! 0 ¨I ¸ B21 ! © 2 ¹ ©U ¹ ª 1 ºI 2 !0 ¨I ¸ B11 ! © 2 ¹ ©I ¹ ª 1 ºU 1 ! 0 Wzmocnienie napi ciowe przy rozwartym wej ciu Impedancja przenoszenia przy zwartym wej ciu Admitancja przenoszenia przy rozwartym wyj ciu Wzmocnienie pr dowe przy zwartym wej ciu Bezpo redni schemat zast pczy macierzy [B] nie istnieje. Je eli istnieje tylko jedna macierz a cuchowa ([A] lub [B]) to czwórnik jest unilateralny ± przenosi sygna y w jedn stron .

Odwrotne równania hybrydowe.¨U ¸ H12 ! © 1 ¹ ©U ¹ ª 2 ºI1 ! 0 21 Przek adnia napi ciowa przy rozwartym wej ciu Wzmocnienie pr dowe przy zwartym wyj ciu Admitancja wyj ciowa przy rozwartym wej ciu ¨I ¸ !© 2¹ ©I ¹ ª 1 ºU 2 ! 0 ¨I ¸ !© 2 ¹ ©U ¹ ª 2 ºI1 !0 22 11 1 22 22 22 H 11 H 22  H 12 H 21 .det[H] [Z ] ! 1 «det[ H ] H 12 » ¬ 1 ¼ H 22 ­  H 21 ½ Symetria impedancyjna Z11 ! Z 22 det[H]=1 H 12 !  H 21 Symetria energetyczna Z 12 ! Z 21 Symetryczny det[H]=1 i H 12 !  H 21 Bezpo redni schemat zast pczy macierzy [H] F. « I1 » «G11 G12 » «U 1 » «U 1 » G ¬U ¼ ! ¬G ¼ * ¬ I ¼ ! ? A* ¬ I ¼ [G] ± macierz odwrotna hybrydowa ­ 2 ½ ­ 21 G22 ½ ­ 2 ½ ­ 2½ I ! G11U 1  G12 I 2 Równania odwrotne hybrydowe ¯ 1 U ° 2 ! G21U1  G22 I 2  U1 ! 12 I2  12 21 I1  I ! 12 I2  11 22  22             U2 !       22 [H] -> [Z]  21 I1  1 22 I2 12 21 I1 9 .

Je eli jest prawid owy to na podstawie jednej macierzy mo na wyznaczy wszystkie pozosta e.¨I ¸ G11 ! © 1 ¹ ©U ¹ ª 1 º I 2 !0 ¨I ¸ G12 ! © 1 ¹ ©I ¹ ª 2 º U 1 !0 ¨U ¸ G21 ! © 2 ¹ ©U ¹ ª 1 º I 2 !0 ¨U ¸ G22 ! © 2 ¹ ©I ¹ ª 2 º U1 ! 0 Admitancja wej ciowa przy rozwartym wyj ciu Przek adnia pr dowa przy zwartym wej ciu Wzmocnienie napi ciowe przy rozwartym wyj ciu Impedancja wyj ciowa przy zwartym wej ciu [G] -> [Z] 1 «det ?G A G12 » 1 ¼ G22 ¬ G21 ­ ½ Symetria impedancyjna ?Z A! Z11 ! Z 22 det[G]=1 G12 ! G 21 Symetria energetyczna Z 12 ! Z 21 Symetryczny det[G]=1 i G12 ! G 21 Bezpo redni schemat zast pczy dla macierzy [G] [G][H]=1 Je eli czwórnik posiada wszystkie 6 macierzy charakterystycznych to nazywamy go prawid owym. Warunkiem koniecznym i wystarczaj cym prawid owo ci czwórnika jest nieosobliwo jednej macierzy i nierówno zeru jej elementów. Je eli czwórnik nie ma wszystkich macierzy to charakterystycznych. lecz posiada. 10 . co najmniej jedn to jest zdegenerowany.

Wyj cie jednego czwórnika jest obci one wej ciem nast pnego. tj. Wzi tych w kolejno ci ich czenia. «U' » «U 1 » ! [ A' ] * ¬ 2 ¼ ¬I ¼ ­  I '2 ½ ­ 1½ U ' 2 ! U ' '1  I ' 2 ! I ' '1 «U 1 » «U ' '1 » « U2 » ¬ I ¼ ! [ A' ] * ¬ I ' ' ¼ ! [ A' ] * [ A' ' ] * ¬ I ¼ ­ 1½ ­ 1½ ­ 2½ « U2 » «U 1 » ¬ I ¼ ! [ A ] * ¬ I ¼ ­ 2½ ­ 1½ « A' [ A] ! [ A' ] * [ A' ' ] ! ¬ 11 ­ A' 21 A'12 » « A' '11 * A' 22 ¼ ¬ A' ' 21 ½ ­ A' '12 » « A'11 A' '11  A'12 A' ' 21 ! A' ' 22 ¼ ¬ A' 21 A' '11  A' 22 A' ' 21 ½ ­ A'11 A' '12  A'12 A' ' 21 » A' 21 A' '12  A' 22 A' ' 22 ¼ ½ [ A ] * [ A ] { [ A ] *[ A ] Zast pcza macierz a cuchowa kaskadowego ( a cuchowego) po czenia czwórników równa si iloczynowi macierzy a cuchowych czwórników sk adowych. równo pr dów na wej ciu oraz pr dów na wyj ciu. I1=I1¶ i I2=I2¶ a) Po czenie a cuchowe. aby uk ad powsta y po po czeniu by czwórnikiem. ze musza by spe nione warunki regularno ci. Po czenie a cuchowe jest zawsze regularne. Po czenia czwórników.3. Oznacza to. [ A] ! 4[ Ai ] i !1 n 11 . Wymagamy.

n Uk ad do testowania regularno ci po czenia szeregowego po stronie wtórnej. e po czenia s regularne.b) Po czenie szeregowe. n Uk ad do testowania regularno ci po czenia szeregowego po stronie pierwotnej. U a  U '12 U ' '12 ! 0¾ ¿ Ua ! 0 U '12 ! U ' '12 À Je eli przed dokonaniem po czenia napi cia poprzeczne U 12 i U 12 s sobie równe to po zamkni ciu po czenia w nowo powsta ym oczku nie pop ynie aden pr d wyrównawczy i tym samym warunki regularno ci zostan zachowane. U 1 ! U '1 U ' '1 U 2 ! U ' 2 U ' ' 2 Regularne: I 1 ! I '1 ! I ' '1 I 2 ! I '2 ! I ' '2 « I ' '1 » «U 1 » « I 1 » «U ' '1 » ¬U ¼ ! [ Z ] * ¬ I ¼ ¬U ' ' ¼ ! [ Z ' ' ] * ¬ I ' ' ¼ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ « I1 » « I ' '1 » « I '1 » «U 1 » «U '1 » «U ' '1 » ¬U ¼ ! ¬U ' ¼  ¬U ' ' ¼ ! [ Z ' ] * ¬ I ' ¼  [ Z ' ' ] * ¬ I ' ' ¼ ! ([ Z ' ]  [ Z ' ' ]) * ¬ I ¼ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ « Z '  Z ' '11 [ Z ] ! [Z ' ]  [Z ' ' ] ! ¬ 11 ­ Z ' 21  Z ' ' 21 Z '12  Z ' '12 » Z ' 22  Z ' ' 22 ¼ ½ [ Z ] ! §[ Z i ] i !1 n Zast pcza macierz impedancyjna szeregowego po czenia czwórników równa si sumie macierzy impedancyjnych czwórników sk adowych pod warunkiem. 12 .

je eli napi cia wzd u ne U12¶ oraz U12¶¶ b d sobie równe. ze po czenie szeregowe dwóch czwórników o strukturze czwórnikowej po czonych podstawami zawsze b dzie regularne. Ua=Ub=0 to ca e po czenie jest regularne. n Uk ad do testowania regularno ci po czenia równoleg ego po stronie pierwotnej. p U ' a ! U ' ' b =0 => regularne 13 .Je eli oba warunki s spe nione tzn. Wynika st d. U a  U ' 21 U ' ' 21 ! 0¾ ¿  Ua ! 0 U ' 21 ! U ' ' 21 À Warunek regularno ci b dzie te spe niony. e po czenie jest regularne. Uk ad do testowania regularno ci po czenia równoleg ego po stronie wtórnej. U 1 ! U '1 ! U ' '1 U 2 ! U ' 2 ! U ' '2 Regularne: I1 ! I 1  I 1 I2 ! I 2 I 2 «U 1 » « I «I 1 » ¬ I ¼ ! [Y ] * ¬U ¼ ¬ I ­ 2½ ­ ­ 2½ » «U ¼ ! [Y ] * ¬U 2 ½ ­ 1 1 » ¼ 2½ «U » «U ' ' » «U ' » « I 1 » « I '1 » « I ' '1 » ! [Y ' ] * ¬ 1 ¼  [Y ' ' ] * ¬ 1 ¼ ! ([Y ' ]  [Y ' ' ]) * ¬ 1 ¼ !¬ ¼¬ ¼ ¬I ¼ ­U 2 ½ ­U ' ' 2 ½ ­U ' 2 ½ ­ 2 ½ ­ I '2 ½ ­ I ' '2 ½ « Y ' Y ' '11 [Y ] ! [Y ' ]  [Y ' ' ] ! ¬ 11 ­Y ' 21 Y ' ' 21 Y '12 Y ' '12 » Y ' 22 Y ' ' 22 ¼ ½ [Y ] ! §[Yi ] i !1 n Zast pcza macierz admitancyjna równoleg ego po czenia czwórników jest równa sumie macierzy admitancyjnych czwórników sk adowych pod warunkiem. c) Po czenie równoleg e.

14 . je eli spe niony jest test po czenia równoleg ego po stronie wtórnej. regularne: U 1 ! U 1 U U2 ! U 2 ! U 1 2 I1 ! I 1 ! I I2 ! I 2 I 1 2 «U '1 » « I '1 » ¬ I ' ¼ ! [ H ' ] * ¬U ' ¼ ­ 2½ ­ 2½ «U ' '1 » « I ' '1 » ¬ I ' ' ¼ ! [ H ' ' ] * ¬U ' ' ¼ ­ 2½ ­ 2½ «U 1 » «U 1 » «U ¬I ¼ ! ¬I ¼  ¬I ­ 2½ ­ 2½ ­ «I1» » «I ¼ ! [ H ] * ¬U ¼  [ H ] * ¬U 2 ½ ­ 2½ ­ 1 1 « I1 » » ¼ ! ([ H ]  [ H ]) * ¬U ¼ 2½ ­ 2½ « H '  H ' '11 [ H ] ! [ H ' ]  [ H ' ' ] ! ¬ 11 ­ H ' 21  H ' ' 21 H '12  H ' '12 » H ' 22  H ' ' 22 ¼ ½ Zast pcza macierz hybrydowa szeregowo-równoleg ego po czenia czwórników równa si sumie macierzy hybrydowych pod warunkiem. Po czenie szeregowe po stronie pierwotnej jest regularne. to ca e po czenie jest regularne.d) Po czenie szeregowo-równoleg e. Po czenie szeregoworównoleg e jest regularne po stronie wtórnej. Je eli obydwa testy s spe nione. e po czenie jest regularne. je eli spe niony jest test regularno ci po czenia szeregowego po stronie pierwotnej. Po czenie szeregowo-równoleg e po stronie pierwotnej jest regularne. je eli odpowiednie napi cie po stronie wtórnej spe nia warunek regularno ci po czenia szeregowego p n Po czenie równoleg e po stronie wtórnej jest regularne. je eli odpowiednie napi cie po stronie pierwotnej spe nia warunek regularno ci po czenia równoleg ego Je li oba warunki s spe nione to ca e po czenie jest regularne.

e) Po czenie równoleg o-szeregowe. 15 . je eli odpowiednie napi cie po stronie wtórnej spe nia warunek regularno ci po czenia równoleg ego p n Po czenie szeregowe po stronie wtórnej jest regularne. regularne: U 1 ! U '1 ! U ' '1 U 2 ! U ' 2 U ' ' 2 I 1 ! I '1  I ' '1 I 2 ! I '2 ! I ' '2 « I '1 » «U '1 » « I ' '1 » « I ' '1 » ¬U ' ¼ ! [ H ' ] * ¬ I ' ¼ ¬U ' ' ¼ ! [Y ' ' ] * ¬U ' ' ¼ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2 ½ ­ 2½ «U 1 » «U ' '1 » «U '1 » «U 1 » «U '1 » «U ' '1 » ¬ I ¼ ! ¬ I ' ¼  ¬ I ' ' ¼ ! [ G ' ] * ¬ I ' ¼  [ G ' ' ] * ¬ I ' ' ¼ ! ([ G ' ]  [ G ' ' ]) * ¬ I ¼ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ ­ 2½ « G '  G ' '11 [G ] ! [G ' ]  [G ' ' ] ! ¬ 11 ­G ' 21  G ' ' 21 G '12  G ' '12 » G ' 22  G ' ' 22 ¼ ½ Zast pcza odwrotna macierz hybrydowa równoleg o-szeregowego po czenia czwórników równa jest sumie odwrotnych macierzy hybrydowych czwórników sk adowych. je eli spe nione s testy regularno ci po czenia równoleg ego po stronie pierwotnej oraz po czenia szeregowego po stronie wtórnej. ze po czenie jest regularne. Po czenie równoleg e po stronie pierwotnej jest regularne. je eli odpowiednie napi cie po stronie pierwotnej spe nia warunek regularno ci po czenia równoleg ego Je li oba warunki s spe nione to ca e po czenie jest regularne Po czenie jest regularne. pod warunkiem.

4.IMPEDANCJA WEJ CIOWA y we I1 b) z wy ! def U 1 ! 2 y wy I2 . Parametry robocze czwórników. a) z we ! def U 1 ! 1 .WZMOCNIENIE PR OWE I1 d) k i ! zwe U2 U2 U 1 ! ! 2* ! kU .WZMOCNIENIE NAPI CIOWE U1 I2 .SKUTECZNE WZMOCNIENIE ! 2 * ! ki ! U1 Ig YgU 1  I 1 I1 Y Yg  Ywe 1 g I1 PR DOWE def 16 .SKUTECZNE WZMOCNIENIE I1 z g  zwe Eg ZgI1  U1 U1 Zg 1 U1 NAPI CIOWE e) kUS ! def f) k is ! Ywe I  I2  I2 1 .IMPEDANCJA WYJ CIOWA Eg ! 0 c) kU ! def def U2 .

g)
kp ! P0 P1 !
* Re  U 2 I 2 * 1 1

_ a Re_ I a U a! U a U
2 2 2 1

I 2 ! Y0U 2 I 1 ! Y weU 1 kp ! P0 P1 !

_ Re_ Y U _ Re_ Z I
1

* Re U 2 Y0*U 2 * 1 we

U

* 1

*

_ a! k Re_ a Y
Re Y0*
* we

2 U

*

Re_ 0 a Y Re_ we a Y

- WZMOCNIENIE MOCY

U 2 !  Z we I 1 U2 ! Z0I2 kp ! P0 P1 !
* Re I 2 Z 0 I 2 * we 1

a! k I a

1 i

*

Re_ 0 a Z Re_ we a Z

17

Obwody pr du odkszta conego
1. Poj cia podstawowe i szeregi Fouriera.
Wszystkie przebiegi okresowe niesinusoidalne nazywamy odkszta conymi. Przyczyny powstawania przebiegów niesinusoidalnych:  niesinusoidalne ród o energii  nieliniowo charakterystyk elementów obwodów. Twierdzenie Fouriera Dowoln funkcj okresow , niesinusoidaln spe niaj c warunki Dirichlet¶a o cz stotliwo ci f mo na przedstawi w postaci sumy sk adowej oraz szeregu funkcji sinusoidalnych o cz stotliwo ci kf gdzie k  N . WARUNKI DIRICHLET ¶A 1° funkcja jest jednoznaczna 2° w dowolnym ograniczonym przedziale zmiennej niezale nej t, funkcja mo e mie sko czon liczb minimów i maksimów 3° w dowolnym ograniczonym przedziale zmiennej niezale nej t, funkcja mo e mie sko czon liczb punktów nieci g o ci, przy czym w punktach tych istniej granice lewo i prawostronne, za warto funkcji równa si redniej arytmetycznej obu granic
f

t ! f

t  kT ! § c k sin .

k[ t  ] k ! k !0 g c 0 sin ] 0     harmoniczn e zero e  arto a stala  c1 sin .

.  .harmoniczna pierwsza / podstawowa 2n k!¯ 2 °n  1 ...harmoniczna nieparzysta ród o napi cia odkszta conego o cz stotliwo ci f mo e by zast pione uk adem szeregowym sk adaj cym si ze ród a napi cia sta ego oraz ze ród a napi sinusoidalnie zmiennych o cz stotliwo ciach kf. A c 0 sin] 0   0 .[t  ] 1  .. C k "1 2 k sin .. harmoniczn e y rz z d y szy Poszczególne wyrazy szeregu nazywamy harmonicznymi rz du odpowiadaj cemu indeksowi k....       .harmoniczna zerowa 2 c1 sin([t  ] 1 ) .harmoniczna parzysta ..

k[ t  ] k ! C k cos(] k ) sin( k[t )  C k sin(] k ) cos(k[t )      Bk 2 2 Ak Ak  B k ! C k Ak ! tg] k Bk f .

t ! A0 g  § .

Ak cos k[t  Bk sin k[ t 2 k !1 ! Bk ! ctg] k Ak t!0pt!T 18 .

N .

x ! N .

t ! f .

t [ je eli zmienn niezale n jest czas t to okresem jest t p 0   t p je eli zmienn niezale n jest k t x to okresem jest x p 0   x p 2T g A N .

x ! 0  § .

Ak cos kx  Bk sin kx ™ 2 k !1 2. e mo na go sca kowa wyraz po wyrazie. Chocia szereg Fouriera nie jest jednostajnie zbie ny to matematycy udowodnili. Wspó czynniki szeregu Fouriera. 2T ´ N .

x ! 0 2T ´ 0 2T 2T g ¨ ¸ A A0 dx  § © Ak ´ cos kxdx  Bk ´ sin kxdx ¹ ! 0 * 2T ¹ © 2 2 k !1 ª 0 0 º x x !T 2T [ 2T 2T A0 1 ! U .

x dx ! dx ! [ dt [ ! T 2 2T ´ 0 xp0 tp0 x p 2T   t p T x ! [t t! T A0 1 ! N .

[ t dt 2 2T ´ 0 A0 1 T ! ´ f .

E  2T A0 1 0 N .t dt T 0 2 Sk adowa sta a jest równa warto ci redniej za okres przebiegu odkszta conego.

Ci g funkcji {fn(x)} ca kowalnych z kwadratem w przedziale od a do b jest ortogonalny w tym przedziale. je eli jest spe nione: dla n{ m 0 !¯ 4 dla n!m ° 0 24 dla n{m 0 ´ sin kx ™ sin mxdx ! ¯ 4 dla n ! m ° 0 24 n{ m 0 dla ´ sin kx ™ cos mxdx ! ¯ 0 dla n ! m ° 0 " t0 ´ f .x dx ! 2 2T E´0 A0 1 ! 2 T t 0 T ´ a 24 ´ cos kx ™ cos mxdx N ( x) ! g A0 g  § Ak cos kx  § Bk sin kx 2 k !1 k !1 " " " Definicja ci gu ortogonalnego.

t dt b dla n{ m 0 f n ( x ) f m( x ) dx ! ¯ A dla n!m ° ³0 # 19 .

2T ¨ ¸ © ¹ 2T 2T g © ¹ A N .

x cos mxdx ! ´ 0 cos mxdx  § © Ak ´ cos kx cos mxdx  B k ´ sin kx cos mxdx ¹ ´ 2 k !1 © 0 0 0 0               ¹ © ¹ 0 dla k ! m i k { m 0 0 dla k { m T dla k ! m ª º 2T 1 2T ´ N .

x cos mxdx ! .

 0 An ! 1 N ..  Am 1 ™ 0  Am ™ T  0  ....A 0 ™ 0  A2 ™ 0  .

x cos mxdx T ´ 0 2T x ! [t ! Ak ! Ak ! Ak ! Ak ! 1 2T dt N .

[ t cos kx T T ´ 0 2 T 1 T 1 T T T ´ f .

t cos k[tdt 0 E 0  2T ´ N .

x cos kxdx E0 t0 T t0 ´ f .

t cos k[tdt ´ N .

x sin kxdx Bk ! 1 T E 0  2T E0 2 Bk ! T t0 T t0 ´ f .

sin . Klasyfikacja przebiegów odkszta conych.t sin k[tdt 3.

 kx !  sin kx Zmiana znaku argumentu harmonicznej sinusoidalnej powoduje zmian znaku harmonicznej cos.

 kx ! cos kx Zmiana znaku argumenty harmonicznej cosinusoidalnej nie powoduje zmiany znaku harmonicznej $ 2T T ™t   t ! x ™ 2T T xp0 tp0 ¯ x ° p 2T   t p T 20 .

sin .

2 k  1 .

x  T ! sin .

2k  1 x cos.

2 k  1 T  sin .

2 k  1 T cos.

2k  1 x !  sin .

2k  1 x cos.

2k  1 .

x  T !  cos.

2k  1 x Po up ywie po owy okresu zmienna harmoniczna nieparzysta zmienia swój znak cos 2 k .

x  T ! cos 2kx cos 2kT  sin 2kx sin 2kT ! cos 2kx sin 2k .

x  T ! sin 2 kx Po up ywie po owy okresu zmienna harmoniczna parzysta nie zmienia swojego znaku A) Przebiegi naprzemienne W jednym okresie pola ograniczone krzyw przebiegu SA takie same nad i pod osia argumentów. 2T A S  ! S    0 ´ .

x dx ! 0 2 0 .

x ! § .

Ak cos kx  Bk sin kx k !1 g Szereg trygonometryczny b d cy analitycznym wyra eniem przebiegu przemiennego nie zawiera sk adowej sta ej. B) Przebiegi symetryczne wzgl dem osi rz dnych (OY) O rz dnych jest osi symetrii przebiegów (lustrzane odbicie wzgl dem osi rz dnych). U(x) N.

 x ! N.

x N.

x ! g A0 ¾  § .

Ak cos kx  Bk sin kx ± g 2 k !1 A ±   Bk !  Bk   Bk ! 0   N.

x ! 0  § Ak cos kx ¿ g 2 k !1 A N.

 x ! 0  § .

Ak cos kx  Bk sin kx ± ± 2 k !1 À Szereg trygonometryczny b d cy analitycznym wyra eniem przebiegu symetrycznego wzgl dem osi rz dnych zawiera tylko sk adow stal i harmoniczn cosinusow . A0 1 ! 2 2T % % x N .

x ! N .

 x T T ´ N .

x dx ±  ¿ ± À T ¾ A0 1 N .

x dx ! 2 T´ 0 T ¾ T 2 ± ¿   Ak ! ´ N .

x cos kxdx T 0 N .

 x cos .

 kx ! N .

x cos .

kx ± À Ak ! 1 N .

x cos kxdx T ´ T 21 .

C) Przebiegi symetryczne wzgl dem osi odci tych (OX) Dowolna sieczna prostoliniowa poprowadzona przez pocz tek uk adu przecina krzyw przebiegu w punktach symetrycznych wzgl dem pocz tku uk adu. B ! S 0 ( A) N .

 x ! N .

x N .

 x ! g A0 ¾  § .

Ak cos kx  B k sin kx ± 2 k !1 ± ¿  g A0  N .

x !   § .

Ak cos kx  Bk sin kx ± ± 2 k !1 À A A0 A0 ¾ ®0 ±2 !  2   2 ! 0± g ± ±   ¯ Ak !  Ak   Ak ! 0 ¿   N .

1 2 Bk ! ´ N.x ! § Bk sin kx k !1 ± ± B ! B  k k ± ± À ° A B Szereg trygonometryczny b d cy analitycznym wyra eniem przebiegu symetrycznego wzgl dem pocz tku uk adu wspó rz dnych zawiera tylko harmoniczn sinusoidaln .

x sin kxdx ! ´ N.

x sin kxdx T T T0 T T Ÿ N.

 x sin .

 kx ! N.

x .

 1 sin .

kx ! N.

x sin .

kx D) Przebieg asymetryczny wzgl dem osi odci tych Powtarza si . (x) x 0 2 N . co pó okresu z przeciwnym znakiem.

x  T ! N .

x g ¾ ± A0 ±  § A2 k cos 2kx  § A2 k 1 cos.

2k  1 x  § B 2 k sin 2kx  § B2 k 1 sin .

2k  1 x N .

x ! ± 2 k !1 k !1 k !1 k !1 ± g g g g A0 ¿   § A2 k cos 2 kx  § A2 k 1 cos.

2k  1 x  § B 2 k sin 2kx  § B 2 k 1 sin .

2k  1 x ± N .

x  T ! 2 k !1 k !1 k !1 k !1 ± g g g g A0 ±  N .

x !   § A2 k cos 2kx  § A2 k 1 cos.

2k  1 x  § B2 k sin 2kx  § B2 k 1 sin .

2k  1 x ± 2 k !1 k !1 k !1 k !1 À g g g 22 .

A A0 A0 ®0 ¾ ±2 !  2   2 ! 0 ± g ± ±   ¯ A2 k !  A2 k   A2 k ! 0 ¿   N.

x ! § .

A2 k 1 cos .

2 k  1 x  B2 k 1 sin .

2k  1 x k !1 ± !  B   B ! 0± B 2k 2k ± 2k ± ° À Szereg trygonometryczny b d cy analitycznym wyra eniem przebiegu antysymetrycznego wzgl dem osi odci tych zawiera tylko harmoniczne rz du nieparzystych. ¾ T 2 ± ¿   B2 k 1 ! ´ N.

x sin .

2k  1 xdx T0 N.

x  T sin .

2 k  1 .

x  T ! N.

x .

 1 sin .

2 k  1 x ! N.

x sin .

2k  1 x ± À B2 k 1 1 ! ´ N.

x sin .

2k  1 xdx T 0 2T 2T ¾ T 2 ±   A2 k 1 ! ´ N.

x cos .

2 k  1 xdx ¿ T0 N.

x  T cos .

2k  1 .

x  T ! N.

x .

 1 cos .

2k  1 x ! N.

x cos .

2k  1 x ± À A2 k 1 ! 1 N.

x cos .

2k  1 xdx T´ 0 Dodatkowo: N.

T  x cos.

2 k  1 .

T  x ! N.

x cos.

2k  1 x T A2 k 1 N.

T  x sin .

2k  1 .

T  x ! N.

x sin .

2k  1 x 42 ! ´ N.

x cos.

2k  1 xdx T0 T 2 B2 k 1 ! 4 N.

x sin .

2k  1 xdx T´ 0 E) Przebieg asymetryczny wyprostowany ca ofalowo Powtarza si . co pó okresu z tym samym znakiem. N.

x  T ! N.

x A2 k 1 !  A2 k 1   A2 k 1 ! 0 ¾ ¿  B2 k 1 !  B2 k 1   B2 k 1 ! 0 À g A   N.

x ! 0  § .

A2 k cos 2kx  B2 k sin 2kx 2 k !1 2 Szereg trygonometryczny b d cy analitycznym wyra eniem przebiegu antysymetrycznego ca ofalowo zawiera tylko sk adow sta i harmoniczne parzystych rz dów. 23 .

2T ¾ A0 1 T ! ´ N.

x dx±  A0 ! N.

x dx 2 2T 0 ¿ 2 ´ 0 N.

x  T ! N.

x ± À 2T ¾ 1 T A2 k ! ´ N.

x cos 2kxdx 2 ± T 0 ¿   A2 k ! ´ N.

x cos 2kxdx T0 N.

x  T cos 2k .

x  T ! N.

x cos 2kx± À 2T ¾ 1 T B2 k ! ´ N.

x sin 2kxdx 2 ±   B2 k ! ´ N.

x sin 2kxdx T 0 ¿ T0 N.

x  T sin 2 k .

x  T ! N.

4. Rozwini cie fali trapezowej w szereg trygonometryczny A x /2 A0 ¾ ! 0 › Ak ! 0 g ± ± 2 ¿   N ( x) ! § B2 k 1 sin( 2k  1) x A k !1 N .x sin 2kx ± À Przebieg odkszta cony mo e jednocze nie wykazywa wi cej ni jedn z wy ej wymienionych w a ciwo ci.

x  T ! N ( x )   0 ! 0 › A2 k ! B2 k ! 0± ± À 2 N ( x ) ! N ( x)   ¾ T 2 ± ¿   B2 k 1 ! ´ N .

x sin( 2k  1) xdx T 0 N (  x ) sin[ ( 2k  1) x ] ! N ( x )( 1) sin( 2k  1) x ! N ( x ) sin( 2k  1) ± À B2 k 1 ! 1 N .

x sin( 2k  1) xdx T ´ T T 24 .

N (T  x) ! N ( x) T ¾ 42 ± sin(2k  1)(T  x) !  sni(2k  1)(x  T ) ! sin(2k  1) x ¿   B2 k 1 ! ´ N .

. E " x E. T " 2 T 2 4A 1 [ ´ N ( x) sin(2k  1) xdx  ´ sin(2k  1) xdx] B2 k 1 ! T E0 E E «u ! v ¬ ¬du ! 1 ¬ ­ dv ! sin(2k  1) x » ¼ cos(2k  1) x ¼ v! (2k  1) ¼ ½ E T 2 E 4 A «  1 x cos(2k  1) x B2 k 1 ! ¬ (2k  1) T ­E 0 1 cos(2k  1) x cos(2k  1) x  ´ dx  (2k  1) E 0 (2k  1) E E A 4A ?  cos(2k  1)E  1 sin(2k  1) B2 k 1 ! (2k  1) T E (2k  1) 2 4 A sin(2k  1)E TE (2k  1) 2 4 A g sin(2k  1) sin(2k  1) x § TE k !1 (2k  1) 2  0 cos(2k  1)E (2k  1) A B2 k 1 ! N ( x) ! f (t ) ! N ([t ) ! » 4 A « sin E sin 5E sin 3E sin 5[t  . ¼ sin 3[t  sin [t  ¬ 2 2 TE ­ 1 5 3 ½ 25 .x sin(2k  1) xdx T 0 ± N (T  x) sin(2k  1)(T  x) ! N ( x) sin(2k  1) x À A ® ± x ± E N ( x) ! ¯ ± A ± ° dla dla x  0..

Warto skuteczna pr du okresowego jest to taka równowa na warto pr du sta ego. ¾ ± T T ± 2 W~ ! R ´ i 2 . Warto skuteczna przebiegu odkszta conego. który przep ywaj c przez ten sam rezystor w tym samym czasie równym okresowi (lub te jego ca kowitej wielokrotno ci) powoduje wydzielenie si takiej samej ilo ci ciep a.5.

t dt ¿   R I T ! R ´ i 2 .

t dt   I ! 0 0 ± ± W ! W~ À W ! R I T 2 1 2 i .

i.t dt T´ 0 T Warto skuteczna pr du okresowego jest to pierwiastek kwadratowy z warto ci redniej za okres z kwadratu pr du.

t ! I 0  § I km sin .

te harmoniczn e 2 2 i 2 .k[t  T k !1 g I km .amplituda k .

t ! I 0  § I km sin 2 .

k[t  Tk  2 I 0 § I km sin .

k[t  Tk  2§ § I km I lm .

k[ t  Tk .

l[t  Tl k !1 k !1 k! l 1!1           k {l g g g g T 2 2 2 2 2 ´ i .

t dt ! I 0 ´ dt  § I km ´ sin (k[t  Tk )dt  2I 0 § I km ´ sin (k[t  Tk )dt  k !1 0 0 0 0 ] k !1                  T T 2 T 0 T g T g T  2§ § I km I lm ´ sin .

k[ t  Tk sin .

l[ t  Tl dt k !1 l !1 0             0 dla k { l g g 1 2 1 2 2 ´ i .

t dt ! I 0  2 § I km T 0 k !1 I ! 1 2 1 g 2 2 ´ i .

t dt ! I 0  2 §1 I km T 0 k! T T g I ! I 02  1 g 2 § Ik 2 k !1 1 g 2 § Uk 2 k !1 U ! U 02  WARTO SKUTECZNA przebiegu odkszta conego jest równa pierwiastkowi kwadratowemu z sumy kwadratów sk adowej sta ej i warto ci skutecznych wszystkich harmonicznych bez wzgl du na ich faz pocz tkow . 26 .

k od ! I1 I ! 2 0 I1 I  § Ik k !1 g 2 dla sygna u sinusoidalnego kod = 1 B) WSPÓ CZYNNIK WARTO CI K ± TEJ HARMONICZNEJ ± stosunek warto ci skutecznej k ± tej harmonicznej do warto ci skutecznej harmonicznej podstawowej. §I h! g 2 k 2 k §I k !1 k !2 g sygna sinusoidalny   h ! 0 bez pierwszej harmonicznej   h ! 1 D) WSPÓ CZYNNIK SZCZYTU ± stosunek warto ci maksymalnej do warto ci skutecznej przebiegu. hk ! Ik I1 C) WSPÓ CZYNNIK ZAWARTO CI HARMONICZNYCH ± miara zawarto ci wszystkich harmonicznych za wyj tkiem harmonicznej podstawowej.6. k sz ! Im ! I max_. A) WSPÓ CZYNNIK ODKSZTA CENIA ± stosunek warto ci skutecznych sk adowej odkszta conej do warto ci skutecznej ca ego przebiegu. Wspó czynniki charakteryzuj ce przebiegi odkszta cone.

t i a I 02  § I k k !1 g 2 sygna sinusoidalny   k sz ! 2A A ! 2 } 1.41 27 .

E) WSPÓ CZYNNIK KSZTA TU ± stosunek warto ci skutecznej przebiegu do warto ci redniej wyprostowanej za okres. kk ! I I I 02  § I k ! k !1 g 2 1 i .

t dt T´ 0 Am T ! } 1. U ! 1 1 1 * ´ u 2 (t )dt ! * ´ R * i 2 (t )dt ! R * * ´ i 2 (t )dt ! R * I T 0 T 0 T 0 T T T B) Indukcyjno g g i (t) L u (t ) ! 2 * § U k * sin( kZt  N k ) ! § u k (t ) k !1 k !1 u (t) u k (t ) ! 2 * U k * sin( kZt  N k ) . A) Rezystancja i (t ) ! u (t ) R I (t) R U (t) Z prawa Ohma wynika. L.11 2 2 2 2 Am T T sygna sinusoidalny k k ! 7. C.impedancja k-tej harmonicznej 28 . e na elemencie rezystancyjnym kszta t napi cia i pr du jest taki sam. Zjawisko t umienia i uwypuklenia wy szych harmonicznych w elementach R.k-ta harmoniczna w postaci czasowej U k ! U k * e jN k zk ! jkZL Z p kZ . Zatem w tym przypadku zawarto wy szych harmonicznych napi ciu i pr dzie jest taka sama.

. Ik 1 Uk ! * ! IL ! I1 k U1 g §I k !1 2 k ! ¨h ¸ ¨h ¸ ¨h ¸ I1 * 1  © 2 ¹  © 3 ¹  . iC (t ) ! § i k (t ) ! 2 * § kZC U k * sin( kZt  N k  k !1 k !1 g g T ) 2 hk ! Uk U1 I k ! kZC U k €k !1 I k ! ZC U 1 €p 29 .T j (Nk  ) U Uk Uk T 2 !   ik (t ) ! 2 * k * sin(kZt  N k  ) Jk ! *e Z k kZL kZL 2 g g iL (t ) ! § ik (t ) ! 2 * § k !1 k !1 T sin(kZt  N k  ) 2 kZL Uk 1 ZL U hk ! Uk U1 Ik ! Uk kZ L €k !1p I 1 ! € Ik I1 ! h ZL 1 U k ! * ! k kZ L U 1 k U 1 k Uk * Pr d pobierany przez idealn cewk jest mniej odkszta cony ni napi cie na jej zaciskach..  © n ¹ ª 2º ª3º ª n º 2 2 2 C) Kondensator C i (t) u (t ) ! § U k * sin( kZt  N k ) k !1 g u (t) U k ! U k * e jN k Z p kZ 1 zk ! jkZC .Impedancja k-tej harmonicznej Dla k-tej harmonicznej reaktancja kondensatora k razy maleje.

30 .kZ C ! hk * k ZL U 1 I1 Pr d pobierany przez kondensator jest bardziej odkszta cony ni napi cie na jego zaciskach. ! Ik Uk * IC ! I1  § I k 2 k !1 g 2 I k ! khk I c ! I 1 1  § khk k !1 g 2 D) Ga RLC 1 k[ C Z k ! R  j ( k[ L  1 [ LC   Z kr ! R. Decyduje o tym rz d harmonicznych. pr d jest t umiony u i (t) C u (t) uwypuklenie pr du  k < kr => xk < 0 => Zk ! R 2 1 ¸ ¨  © k[ L  ¹ k[ C º ª k !1 2 k[ L  N k ! arctg R 1 k[ C Ik ! U k Ik   I1 ! U1 Z1 h ki ! Ik I1 ! U k Z1 U1 Zk ! h ku Z1 Zk   Z1 h ki ! h ku Zk |Z1| < |Zk | => hki < hku |Z1 | > |Zk | => hki > hku t umienie harmonicznych pr du uwypuklenie harmonicznych pr du W ga zi RLC pewne harmoniczne pr du s t umione i jednocze nie inne harmoniczne pr du SA uwypuklone. N kr ! 0 I m {Z k } ! 0  k 2[ 2 LC ! 1   k r !  k > kr = > xk > 0 => i ( L ga ma charakter indukcyjny.

W stanie ustalonym odpowied obwodu liniowego na wymuszenie odkszta cone jest innym przebiegiem odkszta conym. › N k !  (U k . c. Dwójnik nieodkszta cony spe nia nast puj ce warunki: 1) dla wszystkich harmonicznych stosunek warto ci skutecznych napi cia do pr du jest sta y. ¾ ± ± ¿ q { const . kI Ik 2) dla wszystkich harmonicznych k t przesuni cia pomi dzy napi ciem a pr dem jest zerowy. I k ) ! 0 3) moc odkszta ce jest zerowa. d: W obwodach pr du niesinusoidalnego napi cie i pr d odkszta cone s odmiennie. lecz o tym samym okresie.± ± À     Zk ! Uk Ik Uk Ik ! ! R 2  k 2 [ 2 L2 1 R  2 2 2 k [ C 2 odksztalco ny Zk ! en (t ) e2 (t ) e1 (t ) R L C L C E R L C E0 31 .Podsumowanie do a. czyli tej samej pulsacji podstawowej. Uk › ! const . R: RL : RC : Zk ! R Z k ! R  jk [ L 1 Zk ! R  jk [ C 8. Analiza obwodów pr du odkszta conego na podstawie twierdzenia Fouriera i zasady superpozycji. A) i (t) e(t) R i (t) [ & k  IN T=0   Uk Ik ! Z k ! R ! const { f ( k ) a nie ™ odksztalco ny o{ const . b.

.i1 (t ) e1 (t ) i2 (t ) R e 2 (t ) [ ZL 1 ZC 2[ R 2ZL L ««. 1 2ZC in (t ) e n (t ) n[ R n ZL L 1 nZC g i.

t ! I 0  § ik .

przy czym w ka dym z nich dzia a tylko jedna harmoniczna. B) Na podstawie zasady superpozycji obwód zast puje si szeregiem obwodów sk adowych. pr dów oczkowych. Northona itd. Obwód rozwi zuje si rachunkiem liczb zespolonych. W obwodzie dla k-tej harmonicznej razy zwi ksza si reaktancj cewek i zmniejsza si reaktancj kondensatorów.t k !1 ród o napi cia odkszta conego o cz stotliwo ci f zast puje si uk adem szeregowym sk adaj cym si ze róde napi sinusoidalnie zmiennych o cz stotliwo ciach k·f. wykorzystuje si wszystkie znane metody analizy sieci np. 32 . ani te dodawa ich do siebie. C) W obwodzie dla sk adowej sta ej zawiera si idealne cewki zawiera idealne kondensatory. E) Poniewa zespolone napi cia i pr dy ró nych harmonicznych wiruj jako wektory z ró nymi pr dko ciami k towymi. Dodawa do siebie wolno tylko przebiegi czasowe. D) Ca kowity przebieg czasowy odpowiedzi obwodu wyznacza si jako sum czasowych odpowiedzi obwodów sk adowych. nie wolno przedstawia ich na jednym wykresie wskazowym. Obwód obliczmy jako rezystancyjny pr du sta ego.

e.Ca kowit odpowied uk adu wyznaczamy sumuj c algebraicznie warto ci chwilowe odpowiedzi obwodów cz stkowych.

t ! E0  § E k (t ) k !1 g g e.

t ! E0  § k !1 2 Ek sin .

k[ t  = k Rz  opór zast ast pukladu przy zwartych cewkach i rozwartych kondensatorach ek (t ) ! 2 E k sin .

k[t  =k Ik ! E k j .

] k N k Ek e ! Zk Zk p p E k ! E k e jk=k ik .

t ! 2 Ek Zk sin .

k[t  ] k  N k Z k ! Z k e jkN k g E g ¨ E ¸ ¨E ¸ E k k ¹ i.

t ! 0  2 § sin .

Moc pr du odkszta conego.k[t  ] k  N k   I ! © 0 ¹  § © ©R ¹ ©Z ¹ Rz Zk k !1 k !1 ª ª zº k º 2 2 9. i(t) u(t) p .

t  nT ! u .

t  nT ™ i.

t  nT ! u .

t ™ i.

t ! p .

t p (t  kT ) ! u (t  kT ) i (t  kT ) ! u (t )i (t ) ! p (t ) Okres mocy chwilowej w ogólnym przypadku jest taki sam jak okres przebiegów odkszta conych. ¨ T¸ ¨ T¸ ¨ T¸ Antysymetryczne: p© t  ¹ ! u © t  ¹ ™ i© t  ¹ ! u .

t ™ ? i .

t A! u .

t ™ i .

t ! p .

33 .t 2º 2º ª 2º ª ª W szczególnym przypadku przebiegów antysymetrycznych wzgl dem osi odci tych okres mocy chwilowej zmienia si o po ow .

Moc czynna ± warto P! 1 T rednia za okres mocy chwilowej ´ p.

t dt 0 T T T T P! g g 1 1 1 U 0 I 0 ´ dt  U 0 § I lm ´ sin .

l[ t  ] l  N l dt  I 0 § U km ´ sin .

k[ t  ] k dt  T T T k !1 l !1 0 0 0 ]             T 0 T km lm 0 g g  1 T §§ U k !1 l !1 I ´ sin .

l[t  ] 0  N l sin .

k[ t  ] k dt               l 0 dla l { k T dla l ! k 2 P ! U0I0  0  0  P ! U0I0  P ! U0I0  T 1 g ¸ ¨ §U km © 0  0  . Moc bierna: Q ! § U k I k sin N k ! § Qk k !1 k !1 def g g Moc pozorna: ¨ 2 g S ! U I ! ©U 0  § U k © k !1 ª def 2 ¸¨ 2 g ¹© I 0  § I k ¹© k !1 ºª 2 ¸ ¹ ¹ º 1. moc czynna i bierna jest wytwarzana tylko przez harmoniczne napi cia i pr du tego samego rz du 3.¹ T k !1 º ª 2 I k cos N k 1 g § 2Uk 2 k !1 g 1 g U k I k cos N k ! P0  § Pk § 2 k !1 k !1 Moc czynna pobierana przez dwójnik zasilana wymuszeniem odkszta conym równa si sumie mocy dostarczonej przez sk adow sta oraz mocy czynnych wszystkich harmonicznych.. Moc czynna i bierna pozostan niezmienione.. Nowo dodane harmoniczne pr du nie maj swojego odpowiednika w napi ciu. bowiem s wytworzone tylko przez harmoniczne napi cia i pr du tego samego rz du.. 2 P2  Q2 e S 34 . moc bierna i pozorna pr du odkszta conego nie posiadaj bezpo redniej interpretacji fizycznej 2.  I km 2 cos N k  0  0  . pr dzie. e nast puje zwi kszenie zawarto ci harmonicznych tylko w jednym przebiegu np. Wzro nie jednak warto skuteczna pr du i tym samym moc pozorna. zak ada si ..

R "0  P "0 |S| Q R !0  P !0 Nk ! 0   Q ! 0   S ! P 2  T 2   P e S P k !1 ! g g S ¨ 2 2 ¸¨ 2 2¸ ©U 0  § U k ¹© I 0  § I k ¹ º k !1 k !1 ºª ª k t nie ma prostej interpretacji fizycznej k ta przesuni cia fazowego cos U ! U 0 I 0  § U k I k cos N k g 2 2 P Prostopad o cian mocy 10. Widmo amplitudowe i fazowe przebiegu odkszta conego. Jest to jego reprezentacja w dziedzinie cz stotliwo ci.W obwodach pr du odkszta conego nie jest spe niony trójk t mocy Ró nica warto ci prawej i lewej strony nierówno ci nazywa si kwadratem mocy odkszta cenia: P2  Q2  T 2 ! S Moc odkszta cenia jest miar zawarto ci harmonicznych jednocze nie napi cia i pr du. Widmo amplitudowe jest to wykres amplitud (lub tez po owy amplitud) poszczególnych harmonicznych funkcji ich rz dów.67 2 2 9 T T Q 24 A sin 30 12 A A xA ! ! 0.48 2 B5 ! 2 Bk ! 2 2 25 25 T T T T B2 ! 0 B3 ! B4 ! 0 E! T 6 12 6 3 1 3 5 6 k 35 . B1 ! 24 A 12 A sin 30 Q ! 2 2 T T 24 A sin 90 Q A } 2.

Widmo amplitudowe jest niezale ne od chwili pocz tkowej. k ! s2} Ak ! Bk ! Ck ! 1 N ( x ) cos kxdx T ´ 0 1 N ( x ) sin kxdx T ´ 0 Ak2  B k2 2T     A k B k 1 T 1 T 2T ´ N ( x) cos(  kx )dx ! A 0 2T 0 k ´ N ( x) sin( kx )dx !  B Ak2  (  B k2 ) ! C k k 2 2 C  k ! A k  B  k !   C k ! C k Widmo amplitudowe jest parzyste.f (t ) ! § C k sin( k[ t  ] k ) k !1 g Poniewa rz d harmonicznej zamienia si w sposób dyskretny to widmo przebiegu odkszta conego jest pr kowe. {] k : k ! 0. k ! s1. Widmo fazowe przebiegu odkszta conego jest to wykres k tów fazowych poszczególnych harmonicznych funkcji ich rz du. k ! s1. f (t ) ! § C k sin( k[ t  ] k ) k !1 2T g {C k : k ! 0.. tg] k ! Ak Bk   ] k ! arctg ¨ A ¸ ¹ ! arctg © k ©B ¹ ª k º Ak Bk ¸ A ¹ !  arctg k ! ] k ¹ Bk º ¨A ]  k ! arctg ©  k ©B ª k ]  k ! ] k Widmo fazowe jest funkcj parzyst ..} Widmo fazowe zale y od wyboru chwili pocz tkowej. 36 . k !s2 .

C w chwili komutacji. SLS ® i. Powstawanie stanów nieustalonych. schematy zast pcze elementów R. L. prawa komutacji.Stany nieustalone 1.

t ! 0 § i.

t ¾ ± Q   klC   ¯ ™ ¿ u .

t À § . ± ?e.

t u .

t A! 0 °Q ¾ e.

t ! const1¾ ® .

t ! const 2¾ u ¿   W ! const 4± ¿  ¯ tpg i °.

t ! const 3 À À ± ± ¿   stan ustalony u ® .

t ! u .

t  kT e.

t ! e.

t  kT ¾ ± ± ¿   ¯i.

t ! i.

t  kT ± tpg À ± .

! .

a tak e energia SA sta e lub te okresowo zmienne w czasie nazywamy stanem ustalonym.  ± W ° t W t kT À Stan obwodu elektrycznego. zakladamy : W1 ! W 0  { W 2 ! W 0  skokowa zmiana energii P (t ) ! W  W1 (W dW . w którym wszystkie napi cia i pr dy. Wszystkie zmiany czeniowe nazywamy komutacj .

t p g   W 0 ! W 0 ! lim 2 ! lim (t p 0 ( t (t p 0 (t dt o .

.

.

.

Wynika st d istnienie stanu po redniego. gdy w takim wypadku moc obwodu by aby niesko czona. energia zmienia sie w sposób ciagly o Fa szywe za o enie => W(0-) = W(0+) Je eli w obwodzie istnieje. co najmniej 1 element gromadz cy energi (L lub C) to energia nie mo e zmieni si skokowo. to niemo liwe jest natychmiastowe przej cie z jednego stanu nieustalonego w drugi. Wynika st d wniosek. 37 . czyli stanu nieustalonego. ze energia obwodu musi zmienia si w sposób ci g y. Zatem je eli w obwodzie s elementy zachowawcze (L lub C).

I PRAWO KOMUTACJI Wm 0  ! .

1 1 2  ¾ Li 0 ! W m 0  ! Li 2 0  nL ! cinst ¿   i L 0  ! i L 0  2 2 À .

.

.

.

.

Natomiast napi cie na zaciskach cewki mo e zmienia si skokowo. II PRAWO KOMUTACJI We 0  ! . Pr d p yn cy w ga zi zawieraj cej cewk musi spe nia postulat ci g o ci. poniewa nie wp ywa ono na energi pola magnetycznego cewki.

1 1 ¾ 2 2 Cu C 0  ! WC 0  ! Cu C 0  nC ! const ¿   u C 0  ! u C 0  2 2 À .

.

.

.

.

Natomiast pr d p yn cy przez kondensator mo e si zmienia skokowo. poniewa nie wp ywa na energi pola elektrycznego kondensatora. SCHEMATY ELEMENTÓW RLC W MOMENCIE KOMUTACJI Element przed komutacj t ! 0 R Element w chwili komutacji t ! 0 R Element dla [ ! 0 tpg Stan ustalony R L iL . III PRAWO KOMUTACJI Poniewa rezystory nie gromadz energii (tylko rozpraszaj j ) napi cia i pr dy oporników mog zmienia si skokowo. Napi cie na zaciskach kondensatora musi spe nia postulat ci g o ci.

 { 0 0 iL 0  ! iL 0  .

.

38 .

L i L .

 ! 0 0 C u C .

 ! u C .

 0 0 u C .

 { 0 0 C u C .

2.  { 0 0 W analizie stanów nieustalonych pomijamy zjawisko uku elektrycznego. Zak ada si . za czas jego zamkni cia i otwarcia jest równie zerowy. cewki i kondensatora. Rezystor i(t) u . Operatorowe schematy opornika. A. e rezystancja wy cznika jest zerowa.

t ! R ™ i.

t i.

t ! G ™ u .

t 1 G! R u(t) U .

t ! ´ u .

t e  st dt 0 g I(s) I .

s ! ´ i .

t e  st dt 0 g f .

t m F .

s  a ™ f .

t m aF 9 s) ¾ ¿U .

s ! R ™ I .

s u (t ) ! Ri (t ) À U(s) 39 .

B. Cewka i(t) u(t) Li .

 0 Dia-. paramagnetyk   ] .

t ! Li .

t d dt I(s) sL U(s) di .

t ¾ d] .

t !L di .

t ± dt ± dt ¿   u .

t ! L dt d] .

t ± u .

t ! ± dt À df .

t  f ± .

t m .

s   dt m s .

s  f 0 ± di (t ) ± ¯u (t ) ! L dt ± ± .

s ! sLI .

s  Li 0  U ± ° .

.

Operatorowa si a elektromotoryczna wchodzi do schematu zast pczego. Jej biegunowo jest zgodna ze zwrotem pr du pocz tkowego. i (0  ) ! 0 U ! j[LI t   U (s ) ! sL ™ I ( s) s ! j[ 1 i (0 ) ! ´ u (t )dX  A ! 0  A ! A L0  0 1 i(t ) ! ´ u (X )dX  A L0 t i (t ) ! 1 u (X )dX  i (0  ) Ÿ (t ) L´ 0 dla dla t 0 Ÿ (t ) p ) 0 Ÿ (t ) ! ¯ 1 ° 1 s tu0 ( ( ' 40 .

Kondensator i(t) dq .C.

t du .

t ¾ !C du .

t ± dt dt ± ¿   i .

t ! C dq .

t dt ± i .

t ! ± dt À 1 u .

t ! ´ i .

X dX  B C0 1 u 0 ! ´ i .

X dX  B ! B C0 t u(t) .

 t I(s) U(s) 1 sC  1 u .

t ! ´ i .

X dX  u 0  1.

t C0 t .

u.

 0 s f .

t m F .

s   U .

s ! ´ f .

X dX m 0 t F .

s s 1 u 0 I .

s  s sC .

wchodzi w sk ad schematu operatorowego. s jest zgodna ze wst pnym na adowaniem kondensatora (zwykle przeciwnie U (0  ) ! 0 U ! 1 I j[ C   U ( s) ! 1 I (s) sC s ! j[ 41 . U (0  ) . Operatorowa si a elektromotoryczna Jej biegunowo do pr du).

Operatorowa immitancja i jej podstawowe w asno ci.3. Rozpatrujemy ga u . Prawo Ohma w postaci operatorowej.

u 0 ! 0 i 0 ! 0 .0 !  szeregowego RLC. czyli: i(s) R L C 0 . W ga zi tej nie ma warunków pocz tkowych.

    R ™ i .

t  L di .

t 1  ´ i .

dX X dt C0 t u(t) .

U .

s ! RI .

s  sLI .

s  1 I .

s sC 1 ¸ ¨ U .

s ! © R  sL  ¹ I .

s sC º ª 1 j[ C 1 impedancja operatorowa: Z .

s ! R  sL  sC impedancja zespolona: Z ! R  j[L  Z .

s ! df j[ ! s U .

s I .

p .s w.! 0 Element Z .

s Y .

I .s Impedancja operatorowa dwójnika pasywnego liniowego jest to stosunek transformaty napi cia na zaciskach dwójnika do transformaty pr du p yn cego przez uk ad przy zerowych warunkach pocz tkowych we wszystkich zachowawczych elementach dwójnika.

s Y .

s ! U .

p .!0 R R sL R 1 sL L 1 sC sC C 42 .s w.

Zastosowanie poj cia immitancji operatorowej do analizy uk adów aktywnych i z niezerowymi warunkami pocz tkowymi. e1 .4.

t e2 .

t i(t) R L C uC 0  { 0 .

1 di .

t  e1 .

t  ´ i.

d X  u .

 .

t  e2 .

t X 0 1 u .

t ! Ri .

t  L dt C0 Transformujemy: t u(t) U .

s ! RI .

s  sLI .

s  Li 0   .

u 0 1 I .

s  C  E1 .

s  E 2 .

s s sc .

m I(s) R sL Li .

0  E1 .

s 1 sC uC 0  s .

E2 .

s U(s) .

  Z s   u 0 1 ¸ ¨ U .

s  Li 0   C  E2 .

s  E1 .

s ! © R  sL  ¹ I .

s s sC º ª u .

s Li 0   C U .

s E .

s  E 2 .

s s I .

s !  1  Z.

Z .

s Z .

s ] s             .

.

 .

t . 43 . _ pradu od _ zasilania t . _ pradu _ rozladowan ia warunkow _ poczatkowy ch       skladowa _ przejscia Poj cie impedancji operatorowej mo na równie stosowa w uk adach aktywnych z niezerowymi warunkami pocz tkowymi. _ pradu _ od     _ wewnetrzny _    ch SEM  skladowa _ wymuszona t .

5. Prawa Kirchhoffa w postaci operatorowej. n g § i .

§ e .t ! 0 k k !1   §I k !1 k ( s) ! 0 I PRAWO KIRCHHOFFA w postaci operatorowej.rozpatrujemy oczko sk adaj ce si z n-ga zi z których ka da zawiera szeregowo po czone elementy RLC oraz si elektromotoryczn . .

t ! § ¬R i .

t  L k k !1 k !1 n n « ­ di k .

t k k k dt  1 Ck 1 ´ i .

X dX  u .

0 .

t ¼  Ck 0 t » ½ m « uC 0  » 1 E k .

s ! § ¬ R k I k .

s  sL k I k .

s  L k i k 0   I k .

s  ¼ § s ¼ sC k k !1 ¬ k !1 ½ ­ m .

k .

Z k .

s ! R k  sLk  1 sC k § E .

s ! § Z .

s I .

s  § k k !1 k !1 k !1 n n n uC 0  k .

s  § Lk i k 0  k !1 n .

E k . II PRAWO KIRCHHOFFA w postaci operatorowej.

s ! E k .

s  L k i k 0   _______ .

k uC 0  k .

s § E .

s ! § Z .

s I .

s k k k !1 k !1 n _______ n §I k !1 m k (s) ! 0 U k ( s ) ! Z k .

s I k .

twierdzenia Thevenina i Hortona o wzajemno ci i zasad superpozycji. 44 .s WNIOSKI: Struktura operatorowych praw Kirchhoff¶a i operatorowego prawa Ohma jest taka sama jak w teorii obwodów pr du sta ego. pr dów oczkowych. Zatem przy rozwi zywaniu schematów operatorowych mo na wykorzysta te same zasady przekszta cania obwodów. metody i twierdzenia znane w teorii obwodów pr du sta ego. Dotyczy to zw aszcza metody potencja ów w z owych.

Za czenie uk adu liniowego na wymuszenie sta e. SLSB   Y .6.

. 2...  c1 s  c0 s m  d m 1 s m 1  .1..  d1s  d 0 I(s) 1r n m 2r u amek jest nieskracalny c  R i ! 0...s ! an s n  an 1s n 1  .2..  1 s  0 b bm bm bm ! m ! b b b s m  m 1 s m 1  ...3.  b1s  b0 E(s) Y(s) an n an 1 n 1 a a s  s  ... m  1 4r Admitancja dwójnika nie ma biegunów zerowych i wielokrotnych M .. 1 s  0 bm bm bm ! cn s n  cn 1 s n 1  ..1... n 3r i d k  R k ! 0.3....  a1 s  a0 ! bm s m  bm 1s m 1  ...

. M .s k ! 0 p biegun .... .

s ! 1.

s  s1 .

s  s 2 .

s  sk .

s  s m E I .

s ! Y .

s E .

s ¾ L .

s E (*) ¿   I .

s ! Y .

s ! E sM .

s s e .

t ! E1.

t À t A A2 Ak Am L.

..  sM ...   .s A0 !  1   .

s s s  s1 s  s 2 s  sk s  sm m A L.

s L.

0 L.

s ! A0  s § k s ! 0   A0 ! lim ! s p0 M .

M .

s s M .

0 k !1 s  s k L .

s .

s  s k A0 .

s  s k .

s  sk  A .

 A  ....s  sk  ..  A .

s  sk s ! s !  A1 k m .

s  s1 2 .

s  s2 .

s  sm k sM .

s s Ak ! lim s p sk L.

s .

s  s k H L' .

s .

s  s k  L.

s L.

s k 1 ! lim ! spsk sM .

s s k M .

s k 1M .

s  sM ' .

s do (*) 45 .

« L.

0 1 m L.

s k 1 » §E I .

s ! ¬ E ¼ ­ M .

0 s k !1 s k M .

s k s  s k ½ 1 m 1.

t s 1 ! e s k t 1.

t s  sk ? A Odpowied dwójnika liniowego na wymuszenie sta e (skokowe) zawiera dwie sk adowe: a) sk adow ustalon . która jest wymuszon odpowiedzi obwodu na dzia aj ce w nim ród a napi cia i pr du b) sk adow przej ciow . Do 3r ¾ ± d k  R   sk ! H k s j[ k ¿   lim Ak e sk t ! Ak lim e H k t e s j[k t ! 0   lim i p . która jest swobodn odpowiedzi uk adu na zaburzenie spowodowane komutacj W obwodach stabilnych bieguny immitancji s po o one w lewej pó p aszczy nie zmiennej zespolonej Äs´.

s k ! H k 0 « » ¬ L .t ! 0 t pg t pg t pg stabilny   H k " 0± À W uk adach stabilnych sk adowa przej ciowa zanika do zera wraz z up ywem czasu.

0 m L.

s k sk t ¼  E§ i .

t ! ¬ E e ¼ ™ 1.

I zór .t .

 .

¬  M0  k1 k M s k  ¼ ! s    ¬ Iu ¼ i p .

t ­ ½ i.

t ! I u  i p .

t ™ 1.

t 1 2 avisaida 2 46 .

Uk ad pierwszego rz du jest opisany nast puj cym równaniem ró niczkowym dx .7. Uk ady pierwszego rz du i ich charakterystyka skokowa.

t dy .

t 1  y .

t ! A1  A2 x .

t dt dt T e.

t j .

t napi api _ u .

t ® odpowied y .

t ! ¯ pr ° r _ i .

t SEM ® wymuszenie x .

dy .t ! ¯ SPM ° Charakterystyka skokowa jest to odpowiedz uk adu na wymuszenie skokiem jednostkowym przy za o eniu zerowym warunków pocz tkowych w elemencie zachowawczym.

t 1  y .

t ! A2 x.

t dt T 1 ¾ sY .

s  y 0   Y .

s ! A2 X .

s ± 1¸ 1 ± ¨ T ¿   © s  ¹Y .

s ! A2 1 Tº s ª y 0  ! 0 › x.

t ! 1.

t   X .

s ! ± s± À A1 ! 0   .

A2 .

Y .

s ! 1¸ ¨ s© s  ¹ Tº ª C C2 1 ! 1  1 1¸ s ¨ s s© s  ¹ T Tº ª 1 ! C1  C 2 s 1 s T s!0 1 s T 1 ! C1 s   T ! C1 s s 1 T C 2 s! 1 T   C 2 ! T 47 .

x(t) t y(t) A2 T t y p .

t  A2T yu ¨ ©T T Y .

s ! A2 ©  © s s 1 © T ª t  ¨ m y .

 t T y p .t ! A2T ©1  e T © ª ¸ ¹ ¹m ¹ ¹ º ¸ ¹ ¹ º . 8.odpowied skokowa uk adu I rz du WNIOSEK: Odpowied skokowa uk adu pierwszego rz du jest narastaj c krzyw wyk adnicz . Sta a czasowa jej interpretacja fizyczna i ge ometryczna.

t !  A2 Te y p .

t    y p (t ! 0) !  A2 T y p .

t ! 0 y p .

t y p .

t ! 0 !e !e t T y p .

t ! 0 1 ! 1 } 0.3679 e 1 e y p .

t  t T Sta a czasowa jest to czas. po którym sk adowa przej ciowa maleje e-krotnie wzgl dem swojej warto ci pocz tkowej. y p .

t ! 3T y p .

t ! 0 3T T T !e  ! 1 } 0.0498 e3 y p .

t ! 3T 0.05 y p .

t ! 0 y p .

t ! 5T y p .

t ! 0  5T T !e ! 1 } 0.00674   y p .

t ! 5T 0.01 y p .

t ! 0 e5 48 .

Wspó czynnik kierunkowy stycznej do krzywej w danym punkcie jest równy warto ci pochodnej tej funkcji w tym punkcie.: 1 Odwrotno ci sta ej czasowej jest sta a t umienia H ! T GEOMETRYCZNA INTERPRETACJA POCHODNEJ . Im wi ksza sta a czasowa tym d u szy czas trwania stanu nieustalonego.Czas trwania stanu nieustalonego szacujemy od 3 do 5 sta ych czasowych. Def. m! d y p .

t dt y p .

t ! 0 d T e dt t ! t !0 y  y1 ! m.

t  t1 t1 ! 0 y 1 !  t !0 1 T e T t ! t !0 1 t y1 ! 1 1 .

t  0 T t .równanie stycznej do krzywej y.

t ! 1  T y p .

t y p .

Def. po którym zostanie osi gni ty stan ustalony.t ! 0 1 e t T T Sta a czasowa jest to odci ta punktu przeci cia si asymptoty i stycznej do krzywej wyk adniczej w pocz tkowej chwili czasu. Sta a czasowa jest to czas. gdyby zmian sk adowej przej ciowej by a sta a i równa jej szybko ci w pocz tkowej chwili 49 . Sta a czasowa jest to podstyczna krzywej wyk adniczej w chwili pocz tkowej równej zero.: pr dko czasu.

ogólne równanie ró niczkowe 2 dt dt dt dt uk adu II rz du x(t) ± przebieg wej cia y(t) ± przebieg wyj cia Ai ! const i=1.«.4. R E L i L (0  ) ! 0 ! i L (0  ) ¾ ¿  u C (0  ) ! 0 ! u C (0  ) À R sL 1 C E s 1 sC I (s) ! E (s) E ! ™ Z ( s) s 1 1 R  sL  sC ! E™ C E ! ™ 2 sRC  s LC  1 L 1 E ! 1 R L ™ M (s) s2  s  L LC (*) M ( s ) ! s 2  s 1 R  ! ( s  s1 ) ™ ( s  s 2 )   M ( s1 ) ! M ( s 2 ) ! 0 L LC ( s  s1 ) 1 1   A! ! A B™ ± ( s  s2 ) S !S 1 s1  s 2 1 1 A B ± ( s  s2 ) ! !   ¯ (s  s2 ) M (s ) ( s  s1 ) ™ (s  s 2 ) ( s  s1 ) ( s  s 2 ) 1 ± 1 B B! ! A ! A™ ±s  s1 ) ( ( s  s1 ) S ! S 2 s 2  s1 ° I ( s) ! (**) E E™A ¨ 1 1 ¸ ¹ ! ™©  L ™ M ( s) L © s  s1 s  s 2 ¹ º ª E ™ e s1t  e s2t L ™ ( s1  s2 ) i (t ) ! . Uk ady drugiego rz du ± za czenie szeregowej ga zi rezonansowej na napi cie sta e.2.9.5. d 2 I (t ) dI (t ) dx (t ) d 2 x(t )  A1  A2 y(t ) ! A3  A4  A5 x(t ) ..3.

50 3 .

A) Przypadek aperiodyczny ± zachodzi.kwadrat pulsacji rezonansowej LC F ! H 2  [ r2 s1 ! H  F Im(s) s 2 ! H  F s2 s1 Re(s) Rozk ad biegunów w przypadku aperiodycznym s1  s 2 ! H  F  H  F ! 2 F z (**) i (t ) ! « *t » E E * e H *t  F *t  e H *t  F *t 1(t ) ! * e H *t * ¬e F  e  F *t ¼    s*2*F s*2*F ¬ 2 sin( F *t ) ¼ ­ ½ ? A i (t ) ! E * e H *t * sin( F t ) H ! R F *L 2L F ! H 2  [ r2 [ r2 ! 1 LC 51 .opór charakterystyczny C [r * L \ !  Q R R 1 2 2 Q! W przypadku aperiodycznym t umienie jest dostatecznie du e (R>2 \ ). L 4 ¨ R¸ Z (*) ( ! © ¹  "0  R" 2   R " 2\ LC C ªLº \! L .5) Z (*) s1 !  R 1 ¨ R ¸  © ¹  2L LC ª 2L º 2 s2 !  R R 1 ¨ R ¸ H! .t umienie  © ¹  2L 2L LC ª 2L º 2 [ r2 ! 1 . gdy wyró nik mianownika jest dodatni. za dobro jest bardzo ma a (Q<0.

i(t) imax t t0 Dla t t 0 pr d narasta.t umienie 2L 2L Im(s) s1 ! s 2 Re(s) Rozk ad biegunów w przypadku krytycznym 52 . Du e t umienie sprawia. e indukcyjny zbiornik energii 2 opró nia si . co oznacza. co oznacza wzrost energii pola magnetycznego cewki do warto ci maksymalnej 1 2 WL max ! * l * imax . czyli nape nia si indukcyjny zbiornik energii. e omawiane procesy przebiegaj monotonicznie. W tym samym czasie narasta napi cie na kondensatorze. za dobro ma a (Q=0. Dla t " t 0 pr d maleje. B) Przypadek krytyczny L 4 ¨ R¸ Z (*) ( ! © ¹  !0  R!2   R ! 2\ LC C ªLº \! L .opór charakterystyczny C Q! [r * L \ 1 !  Q! 2 R R 2 W przypadku aperiodycznym t umienie pozostaje du e (R=2 \ ).5) Z (*) ( ! 0   s1 ! s 2 !  R R ! H H ! .

Mo liwych.opór charakterystyczny C [ *L \ 1 !  Q" Q! r 2 R R W przypadku aperiodycznym t umienie jest dostatecznie du e (R<2 \ ).t umienie 2L 0   H 2  [ r2 0   [ r2  H 2 " 0 53 . za dobro jest bardzo ma a (Q>0. jednak czas trwania stanu nieustalonego przypadku krytycznym jest najkrótszym z mo liwych. imax t i(t ) ! dQ(t ) dt g Q ! ´ i(t )dt 0 t0 C) PRZYPADEK OSCYLACYJNY 4 ¨ R¸ Z (*) ( ! © ¹  LC ªLº 2 0  R 2 L  R C \! 2\ L .5) Z (*) s1 !  R 1 ¨ R ¸  © ! H  H 2  Z r2 ¹  2L 2L º LC ª 2 2 R 1 ¨R¸ s2 !   © ¹  ! H  H 2 Z r2 2L ª 2L º LC 1 ¨ R ¸ © ¹  LC ª 2L º 2 H! R ..M ( s) ! (s  s1 ) 2   I (S ) ! 1 m t * 1(t ) s E E ! L * M (s ) L * ( s  s1 ) 2 F ( s  E ) ! e E *t * f (t ) * 1(t ) i (t ) ! E * t * e H *t * 1(t ) L i(t) W przypadku krytycznym przebieg zjawisk jest podobny jak w aperiodycznym. W przypadku aperiodycznym i krytycznym ca kowity adunek zgromadzony na kondensatorze jest liczkowo równy polu pod krzyw pr du.

kwadrat pulsacji rezonansowej LC R ¾  j .[ r2 ! 1 .

r2  H 2 ! H  j [ r2  H 2 ± [ 2L ± s ! H  jw0 R ±  j .

Im(s) j[ r j[ 0 Re(s) H  jZ 0  j[ r Rozk ad biegunów w przypadku oscylacyjnym s1  s 2 ! H  j[ 0  H  j[ 0 ! j 2[ 0 (**) i (t ) ! « » E E 0   [ * e H *t  j[0 *t  e H *t  j[0 *t 1(t ) ! * e H *t * ¬e j[*t  e  j0 *t ¼   s * 2 * j[ 0 s * 2 * j[ 0 ¬ j 2 sin( [ 0 *t ) ¼ ­ ½ ? A i (t ) ! E * e H *t * sin([0t ) L * [0 (***) 54 . r2  H 2 ! H  j [ r2  H 2 ¿   1 [ s2 !  2L ± s 2 ! H  jw0 2 2 [ 0 ! [ r  H .pulsacja drga rga ych ± ± À s1 !  Im mniejsze t umienie tym bardziej pulsacja drga w asnych zbli a si do pulsacji rezonansowej.

to amplituda kolejnych drga jest coraz mniejsza. Obserwuje si zjawisko przelewania energii polegaj ce na tym. Poniewa przej cie energii odbywa si przez rezystor. e energia pola magnetycznego cewki przechodzi w energi pola magnetycznego kondensatora i na odwrót. W wyniku tego powstaj drgania elektryczne.E [0 L i(t) E * e Ht [0 L t t0   E [0 L E * e Ht [0 L Przebieg zjawisk jest podobny jak w przypadku aperiodycznym. który zamienia j na ciep o. Zasadnicze ró nice zachodz dla t " t 0 . 2 2 2L [ r * L 2 ! * ! Q* ! Q* T!1 ! H 2 *T * fr [r [r R R N } 3T * f r ! 3Q }Q T T !3 Liczba oscylacji w czasie trwania stanu nieustalonego przybli eniu jest równa dobroci uk adu. D) OBWÓD BEZ STRAT R=0 Im(s) H ! s1 ! j[ r R 2L !0 R! 0 [ 0 ! [ r2  H 2 H !0 ! [r Re(s) Rozk ad biegunów w przypadku obwodu bez strat s 2 !  jZ 0 55 .

Za czenie wymusze dowolnego kszta tu. 10. A) METODA BEZPO REDNIA Przej cie stoku przez uk ad RC R e (t) E e (t) C u (t) t t0 E 1 E e (t ) ! * t * 1(t ) m E ( s ) ! * 2 s s t0 E (s) R 1 sC u (s) 56 . ca ki splotowej i rozk adu na wymuszenia na proste sk adowe. Metoda bezpo rednia.i (t ) ! lim Z (***) H p0 [0 p[r i (t) E E * e H *t * sin([0t ) ! * e H *t * sin([r t ) L * [r L * [0 E [r * L t  E [r * L W obwodzie bez strat amplituda jest sta a za pulsacja drga w asnych jest równa pulsacji rezonansowej.

co stok. równie prost o tym samym wspó czynniku kierunkowym. lecz opó nion w czasie o sta a czasow RC.U ( s) ! E 1 E 1 1 ™ E ( s) ! ™ ™ 2 ! ™ 1 1 ¸ RCt 0 2 ¨ 1  sRC t 0 s R s ™© s  ¹ sC RC º ª 1 A B C ! 2   2 s s E s ™ (s  E ) s 1 sC ¨ Cs 2 ¸ 1 1 ¹ ! A  © Bs    A! © ¹ s  E º s !0 (s  E ) E ª Cs 2 ¸ 1 2s(s  E )  s 2 d ¨ 1 ¸ d ¨ ¹  ! BC™ © ¹ ! © A  Bs  sE ¹ ds ª s  E º ds © (s  E ) 2 (s  E ) 2 ª º 1 sE sE ! A™  B™ C 2 2 s s s 2 S ! E  B! S !0 1 E2 1   C ! 2 E 1 1 1 1 1 1 1 1 ¨ 1 1 E ¸ ! ™ 2  2™  2™ ! 2 ™©   2¹ E s E s E E ª s E s s º s ™ (s  E ) E s 1 1 m 2 ™ (e Et  1  Et )1(t ) 2 s ™ (s  E ) E t ¸ ¨  RC 1 E ©e  ™ t  1¹ U (t ) ! ™ RC ™ © ¹ t0 RC º ª }0 E ¨ 1 ¸ E ™ t  1¹ ! (t  RC ) U (t " 3RC ) ! ™ RC ™ © t0 ª RC º t0 U (t) t " 3RC   e  t RC RC E t t0 RC Odpowiedz uk adu RC na stok jest dla dostatecznie du ych czasów. e(t " 3RC )  u (t " 3RC ) ! E t t RC RC E E !E t0 t0 t0 t0 57 .

Natomiast sygna wyj ciowy zmienia si w sposób ci g y. K ( s) ! Y ( s) ( s) Y ( s ) ! K ( s) ™ tw.B) METODA CA KI SPLOTOWEJ Transmitancja operatorowa jest to stosunek transformaty sygna u wyj ciowego do transformaty sygna u wej ciowego przy za o eniu zerowych warunków pocz tkowych. _ Borela _ o _ splocie  t T e(t ) ! Ee U (s) K ( s) ! ! E ( s) x ( t ) ! e( t ) t  1  u (t ) ! ´ k (X )e(t  X )dX ! ´ e T ™ E T 0 0 t  u (t ) ! E e T T 4 t 4 W .P !0 (s) ¾ ¿  À t t y(t ) ! k (t ) ™ x(t ) ! ´ k (X ) x(t  X )dX ! ´ k (t  X ) x(X )dX 0 0 T ! RC 1 sC R 1 sC ! 1 1 1 ! ! ™ 1  sRC 1  sT T 1 s 1 T   k (t ) ! 1 T e T t y (t ) ! u (t ) t t t X T E  dX ! e T ´ e 0 dX T 0 t t dla t " 0 W chwili pocz tkowej t=0. Czas trwania sygna u wyj ciowego jest d u szy ni czas trwania sygna u wej ciowego. sygna wej ciowy zmienia si skokowo od 0 do E. za jego max nie osi ga warto ci E. 58 .

0 ® Ÿ (t ) ! ¯ 1 ° dla dla 0¾ 1 ¿p t " 0À s t b) Skok jednostkowy z opó nieniem czasowym 0 ® Ÿ (t  t 0 ) ! ¯ 1 ° dla dla t0 ¾ e  st0 ¿p t " t0 À s t 1I(t-t0) f (t  t 0 ) Ÿ (t  t 0 ) p F (s )e  st0 5 K ( s) ! W .C) Metoda rozk adu wymuszenia na sygna y standardowe   i !1   y (t ) ! § y i (t ) i !1 Transformata odpowiedzi uk adu na i-ty sygna standardowy. a) Sygna skoku jednostkowego.P !0 N Najcz ciej spotykane sygna y standardowe: 1I(t) 1 5 5 Y ( s) ( s) 5 x (t ) ! § x i (t ) N N ¾ N ( s ) ! § x i ( s) ± ¾ N i !1 ± Y (s ) ! § K ( s ) ™ Yi (s )± ¿   Y ( s) ! § Yi (s )   ¿  i !1 i !1   Y (s ) ! K ( s ) ™ (s )± Yi ( s ) ! K ( s) ™ i ( s ) ± À ± À 1 t t0 t 59 . W uk adach liniowych spe niona jest zasada superpozycji sygna ów.

t0)1I(t.t0) t0 t t1I(t) e) Sygna skoku f) Impuls wyk adniczy  t T e 0 dla t 0 ® ± ! ¯ t ±T e dla t"0 ° 6 0 t Ÿ (t ) ! ¯ t ° dla dla 0¾ 1 ¿p 2 t " 0À s t t 1 T 2T 3T t 60 .f(t)1I(t) c) Sygna wy czenia 0 dla t 0 ¾ ® f (t ) Ÿ (t ) ! ¯ ¿ p F ( s) f dla t " 0À ° (t ) t d) Sygna w czenia z przesuni ciem czasowym dla t t0 ¾ 0 ®  st 0 f (t  t 0 ) Ÿ (t  t 0 ) ! ¯ ¿ p F ( s) ™ e f dla t " t0 À ° (t ) f(t.