COLLECTIO

SBI.BCTA

SS.

ECCLESm PATRUM.
XIX.

PATRES QUARTI ECCLESIjE SiECULl
'

EUSEBIUS.
II.

PROSTAT INSUPBR VENALE
LUGDUNI,
apud

RUSAND,

bibliopolam;

MONTIS PESSULANI,
apud

VIRENQUS,

bibliopolam;

PARISI1S,

APUD

GAUME

FRATHES

,

BIBLIOPOLAS;

ROMM,
APUD MERIiE, BIBLIOPOLAM.

PARISIIS, E

TYPOGRAPHEO COSSON,
,

VIA VTJLGO DICTA SAINT-GERMAIN-DKS PBES

N° 9.

COLLECTIO
SELECTA

88.

ECCLESftEg^TRUlH,
comM.i>cten s
j

EX^UISHJSSIMA OPEHA'
TUM DOGMATICA ET M^Hl^LU
,

TUM ArOLOfi»fTCA ET ORATORIA
,

;

ACOURAirriBUS

D.

A.

B.

CATIXAU,
PP.

MISSIOMtM OitLtClBHM

ESBTf TBRO

,

JNONNULLISQUE CLERI GALLICA.NI PRESBYTERIS
UNA CDM

,

D. M. N.S.
IN FACULTATE

GUILLON,
,

THEOLOOI^ PARISIENSI ELOQUEITrijE SACRiE PROFESSORE PRjEDICATORE REGIO, AUCTORE LIBRI CUI TITULUS OAIXICE:

MBLIOTHEQUE CHOISIE DES PERES GHECSET LATINS.
i

OPUS REGI DICATUM.

TOMUS DECIMUS NONUS.

PARISIIS,
APUD M&QUIGNON-IIAVARD, EDITOREM,
VIA VUT.GO DICTA

DES SAINT-PERES,

BH.UXEJ.IiIS,
PARISIIS, APUI) A.
VI k

APUD KUMDEM.
,

POILLEUX, BIBI.IOPOLAM
CIMBTlkKR-S.-AirDKR-OBJ.4KCS.

VUI.CO DICTA

Uli

M. DCCC. XXX.

8T. tttOHA£L»8

OOLIMOM

sisi

,

EUSEBII PAMPHILI
CjESARIENSIS episcopi,

PR/EPARATIONIS EVANGELICiE
PARS PRIOR
USQTJE AD LIBRIM
XI.

?mT d
C^SARE^
PALJESTIN^E EPISCOPI,

PRyEPARATTONIS EVANGELICiE
LIBRI QUINDECIM.
(iNTEUP. FRANC. VIGERO ROTOMAGENSI, SOC. JESU TRESBYT.
)

p»-©-«<*»BaM

LIBER PRIMUS

1 .

CAPUT PRIMUM.
Quid
illud sit
,

quod evangelicai matericc

ratio pollicetur

Cogitawti mihi Christianae Religionis institutum
operc
lur
,
,

,

hoc

quod

veritatis Evangelicse
;

demonstrationem
,

pollice-

illius

ignaros edocere
et
,

porum decus
est.

idem tibi qui sacrum Episcoornamentum es Theodote sanctissime Deo,

que carissime

adjunctis etiam precibus consecrare visuni
in re
,

Qua quidem

hoc sequutus sum

,

ut opis ahs te ali-

quid impctrarem
succensis hoc abs

quippe qui

sacrificiis tuis

divino

amore

mc

susceptum Evangelica; doctrinae argu,

mcntum summopere promovebis. Sed cnim quid
1

illud.sibi

Vide D. Guillon,

toiu. v, pag.

r

3 3.
I

XIX.

m
[34-8

.L3

,

ETSEBU
velit
,

quod Evangelium appellamus

,

diligenter in primis
,

enuclcare juvat. Est igitur Evangelium quod faustam cceles-

tium maximorumque bonorum praesentiam humani generis
universitati annuntiat;

quae

cum

praedicta

jam olim

fuis-

sent,

tum vero novissime omnibus
,

illuxerunt. Illud porro

nec caecarum opum
rimae copiam facit
,

nec

vitae

hujus brevissimae ac miser-

nec

ullius

omnino
:

rei

,

quae

cum

cor-

pore
quae

sit

et corruptione

conjuncta

sed earum duntaxat,

cum

animis intelligente natura praeditis necessitudinem
,

acsocietateminiere; aquibus ea
ita

quaecorporisproprkisunt,

pendent, ut eas etiam instar umbrae consequantur. Ca,

horum omnium pietas est «on jam ista, quae nomen ementita suum inflnitis erroribus implicatur; sed
put autem

cjusmodi

,

quae

hanc
illa

sibi
,

appellationem suffraganle veritate

defendit. Haec

est
,

quae
uti

cum

scnsus nostros ad
,

eum

quem unum
tur, erigit;

ac solum

vere est

omnia

Deum

confiten-

tum

vitae nostrae rationes

ex ipsius quoque vo-

luntate moderatur.

Ex hoc autem
,

vitae

genere nascitur hoet singulari

minis

cum Deo

amicitia

cui ter
ilnis

ille felix,
,

Dei

benevolentia constitutus

comitatur

qui

Cum

coelitus

ex rerum immortalium connexione aptus est, tum ad ea-

rum exemplum
tremo

ac similitudinem regitur, atque in

iis

pos-

acquiescit.

Quid vero

felici

hac

et divitiis

omnibus

circumfluente Dei amicitia beatius cogitari possit?
vilae
,

Non

ille

lucis

,

veritatis

,

luti

ac dispensator est

bonorumque omnium quaestor ve ? Non quamobrem omnia sint atque
Qui ergo semel
,

vivant,

causam

in

se ipse complectitur ?

divinae hujus amicitiae

munere ornatus
,

sit

quid tandem

is

ultra desideret

?

Quid, inquam
sibi
,

ei

desit, qui

bonorum
,

auctorem omnium

devinctum habuerit? Cujus deniqui

que

rei laboret inopia

magnum

illum Praesidem

ac

praepotentem hujus universitatis Moderatorem
tutoris

in patris ac
,

locum obtinuerit ?

Nihil profecto dici potest

quo ad

,,,

PRiEPAR.

EVANG.

LII5.

I

CAP.

I.

summam cumulatamquc tum

animi

,

tum

corporis

,

e\ler-

nornmquc bonorum felicitalem indigeat, qui propius ad RcgemuniversorumDeum vi charitatis acccsserit, quique al>
eo fuerit bcatissimi amoris gratiam
acsapientiae conciliatricis
, ,

pietatis

hujus

,

scienlise

merito consecutus. Hanc igitur

adeo laetam ac salutarcm

nem, missus ad nos Verbum sic tanquam splendor
,

hominum cum Deo necessitudiccclitus ex Deo summe bono Der.s
aliquis

immensi luminis

cunctishominibus
loco
,

non ex uno alterove scd cx omnibus orbis universi nationibus homines ad
fcliciter annuntiat. Is

rerum omnium
rilcr ac

Deum
,

vehemeuler
,

invilat,

Graecosque pa-

Barbaros, viros simul

fccminas, ac puerulos; ino,

pes acque ac divitcs

sapientes et idiotas

ut properare

oblatumque munus omni cum animorum
dio suscipere velint, extimulat
vile
:

alacritate ac stu-

ac ne ipsum

genus ab ejusmodi societate vocationis

quidem ser~ excludit. Ouippe
pariter in unius

qui

enim una eademque omnes substantia naturaque pro-

crcavit,

omnium
sui

parens,

is

jure

omnes

acqualisque munificcntiae

communionem

ascivit, notitiam
,

amoremque

cum

iis

omnibus prolixe communicans qui

morem

vocanti gerere, gratiaeque suae beneficium libenter

accipere complectique volucrint.

Hanc

itaquc Christus erga

Patrem suum charitatem oratione sua toli passim orbi preedicatum venit. « Deus enim erat in Christo scipsum mundo
»concilians, nec imputans eis peccata sua
1
,

»

quemadmo-

dum

litterae divinac

docent.

«

Cum

vcnisset, inquit, evan,

«gelizavit

pacem
»

iis,

qui procul erant

»prope

2
.

Atque haec ipsa

pacem, iis qui mundo pridem universo Iieet

brajorum

'aliqui divino aillati Spiritu

oracula cecinere. Et
:

eorum quidcm unus magna voce pronuntiat
»centur et convertentur ad
»

«

Rcminis-

Dominum omnes
patriae

lines terrae
»

cl
1

adorabunt
2 Cor. v, 19.

eum omnes

gentium

3
.

Et rursus

:

2 Isai.

lvii, 19.

3

Fsalm. xxr, i8.

, ,

4
«

EUSEBII
Dicitc in gcntibus,
:

quoniam Dominus regnavit etcnim 4 » Alius »correxit orbem terras, qui non comniovebilur vero sic loquitur « Conspicuus erit Dominus in ipsis, et
.

:

»funditus exterminabit

omnes deos nationum
2
.

terrae,

ip-

»sumque adorabunt singuli ex loco suo » Haec nimirum quoe jam usque ab ultima saxulorum memoria diilla sunt vinis oraculis mandata cum essent Jesu Christi Servatoris
,
,

nostri doctrinae beneficio nostris aliquando temporibus exlitere.

Ac
iis

merito sane
est
,

Verbum
tot

illud

,

quod nuper ad nos e

coelo et

delapsum

hanc

pridem vocibus prcedicatam
per omnes populos

ab

saltem, qui iu hujusmodi rebus non hospites pe,

nitus ac peregrini erant, expectatam

Dei notitiam annuntiavit, ut priscorum illorum voces consentiente

operum ipsorum exitu comprobaret. Verumenimvero quorsum nimis incitato animi
,

gestientis
,

impetu congruentem interniediae disputationis ordinem consequentiam occupamus
oporteat ? Nam
,

et

cum rem

a caplte arccssere, ac

quaeque nobisincommodare possunt omniasummoveriprius
refelli

cum hoc nonnulli persuasum habeant
professionem nulld posse ratione devi-

disciplinae christianae

fendi

,

sed qui nomenilludamplectantur, eos quod semel
,
,

sum fuerit inconsiderata fide negligentique ac temeraria quadam assensionc comprobare; adeoque asseverent, qui sese
ad hoc institutum aggregarint, evidens ceriumque argumen-

tum habcre nullum quo rerum quac promitluntur veritatem demonstrent, verum ad unam tantummodo fidem adhocrescere velle, eosdemque propter istam nullo judicii nulloquc
,

rationis

examine attentatam exploratamque fidem
:

,

fideles

vulgo nominari juresane ac merito facturus mihi operae pre-

tium videor
aggrediar
,

,

si

cum

ad hocE vangelicae demoustrationis opus

pauca sternendae ac pracmuniend.-e ad universam
viae gratia
ir

hanc disputationem
1

de rebus

iis

ante definiam

Psalm. xcv, 10.

2

Soph.

,

11.

,

I'R,EPAIl.

liVANU.

LIB.

I

CAP.

I.

5

dc quiJbus tum Graeci
aut
si

,

tum

qui circumcisionem profitenlur,

qui pra*terea diligentius propiusque rcs nostras inspi-

ccrc ac scrutari velint, juslam nobis quaestionem possc vidcantur. Etenim sic existimo
,

movcre

nostrum hunc sermo-

ncm ad perfectiorcm Demonstrationis Evangelicae doctrinam graviorumque dogmatum intelligentiam ita demum
,

convenienti ordinc processurum
illam pcrlincnt
,

,

si

quae ad praeparationem
,

viam nobis aperuerint

quippe quae pri-

morum elemenlorum
sint,

ac facilioris introductionis loco futura
,

magisque ad earum gentium

quaenuper adnos accesssimul

serc,captum accommodata. Deinde vero,
jora capienda probc compararint

atque hu-

jusmodi rudimenta supcrarint, habitumque mentis ad ma,

exquisitam

ipsis

eorum

cognitionem trademus

,

quae ad perfectissimae caetcraquc

omnia complexae Jesu
ralionem ab

Chrisli servatoris ac

Domini Deique
igitur Praepa-

nostri oeconomiae mysleria pertinebunt.
iis

Hanc

auspicemur, quae tam a Graecis,

quam

a

Judaeis ac reliquis

omnibus, qui
,

subtilius in

mores

institu-

lumquc nostrum iuquirunt

commcmorari
\^\v\

possent.
w\ w\A/w vw\vwv-*w\ w\

%\W\ VW V>WWA VWW^WA ww\ v###BOT_TEXT###gt;\>w>\v> VV\ ^ \A vv\ w*

ww

»

*\v*

*

CAPUT SECUNDUM.
Quicnam vulgo nobis
,

qui rcs nostras criminantur, objiccrc
solcant.

Ac primum quidem non sinc causa quaesierit cx nobis quispiam quidnam hominum simus qui ad hoc scribcndi
,
,

genus acccdamus GraeciueanBarbari ?aut quidinter utrosque medium cssc queat? quales porro nos esse profiteamur,
:

non ulique nomine

,

quod jam apud omnes vulgatum

cst

,, ,

EUSEBII

sed moruin vitaeque rationibus? Quippe se neque Groeco-

rum apud
tueri.

nos ritus

,

neque Barbarorum sectam ullam inprofessio nostra sit? aut
?

Quid ergo novi

quaenam
sum-

haec nupera vivendi

norma

Deinde vero

,

quis nos et

mc

impios esse

,

et Divinitatem funditus sustulisse neget
,

qui mores patrios deseruerimus

quorum

observantia nullus
?

non populus, non
tcrea
,

civitas ante nulla
illis

contincbatur
illius

Prae-

quid hominibus

ad spem

boni ostenda,

tur, qui tutelaribus Diis bellum denuntiarint

quosque

tot

beneficiorum auctores habent
iis

,

repudiarint?

Nam
?

quid ab

aliud

fieri

,

quam cum

diis ipsis

pugnari dicas

Qua porro
,

venia dignos fore, qui

cum

ab eorum cultu defecerint
Graeci,

quos

ab omnis
universi,

aevi

memoria tam
in

quam
,

Barbari passim

tam

urbibus

quam
,

in agris

omni sacrorum

rcligionum, ac mysteriorum genere,

communique Regum
inter

omnium

,

Legum - latorum

ac philosophorum approba-

tione deos celebrarunt;

tum vero quidquid
,

homines

impium, ac diis invisum erat tem ii jure non subjiciantur

ultro delegerint?

Quibus au-

poenis, qui patriorum sacro-

rum

desertores, peregrinas et ornnium traductas vocibus

Judaeorum fabulas aemulentur? Quis item hoc summae cu-

jusdam improbitatis ac
ieviter abjicere

temeritatis esse

non videat

,

amico-

rum necessariorumque mores
,

atque rilus inconsiderate ac

quadam nulloque examine probata fide ad hominum impiorum populosque omnes hostili prosequentium odio sectam adjungere ? Imo, ne Deum quidem ipsum a Judaeis cultum more institutoque sed novam ac desertam quamdam Judaeorum venerari ubi nulium aut Graecorum, aut Barbarorum vestigium apac sese
futili
,
:

,

pareat

,

semitam insistere?
forte quispiam
,

Atque haec Graecorum

qui nihil

usquam
,

veri de suis nostrisve rebus ac rationibus intellexerit
verisimilitcr
objiciat.

nobis

Hebraei

vero

contra succenseant

, ,

PR^PAR. KVANG.

LIB.

I

CAP.
,

III.

7
libris

quod cxtcrniet
nihil

alienigcnae

cum

simus

corum tamen

ad nos utique perlincntibus abutamur, quodque nos

ipsos invcrecunde (ut ipsi loquentur) et

impudenter intru-

dentcs

,

domesticos ct indigenas patriis religionibus per vim

cxturbare conemur. Enimvero, sive Christus aliquis divinitus olim pramuntiatus habeatur
illos fuisse
, ,

et Judaeis certe
,

Prophetas

qui adventum ejus praedixere
alienigenis
:

qui simul ipsum
esse

Judaiis

,

non autem populis

Redemptorem

Rcgemqueventurum
craelitterae

cecincre

sive

aliaquaedam

loetiora sa-

contineant, ea quoque Judaeispronuntiata esse

adeoque minus juste nos facere, qui perperam eadem et
alicno
esse
,

planc

sensu

capiamus. Illud ctiam perabsurdum
,

quod eas quidcm reprehensiones

quibus nationis hu-

jus delicta coarguuntur, cupide

admodum
ei

avideque arri,

piainus; quae vero promissa divinitus

bona sunt

omnino

reticeamus

,

vel potius extorta per
et

vim

in nos ipsos transfe-

ramus

:

quod sane palam
,

cum

aliorum injuria suac cupi-

dilali servirc
est.

ac seipsum in errorem et fraudem inducere

Denique

,

hoc ab omni ratione maxime alienum
illa
,

esse

quod cum ne
tuta sunt
,

qnidem quae Judaeorum legibus constiritu

eodem

servcmus
;

,

sed in

omnium
iis

oculis ad-

versiim ea delinquamus

promissa tamen
no-bis

qui legibus ob-

temperant optima quaeque

praemia vendicemus.

CAPUT TERTIUM.
Non
tcmcrc susceptam a nobis csse salutaris doctrinw vcritatem.

Aoductis

in

medium

iis

,

de quibus
,

diibitari

cum

aliqiia

probabilitalc possit, agc

jam

implorato hujus univcrsitatis

8

CUSKBII

Dei pcr Servatorem nostrum ipsius Verbum, tanquam per

summum
tum
mari
cstita
,

Pontificcm, auxilio; quod

primum

nohis objcc-

purgemus

,

ut eos ante

omnia calumniari dcmon-

strcmus
,

qui uihil a nobis certo posse argumento confir-

sed fidei cuidam ab omnibus rationibus imparata:
essc

addictos nos

affixosque

,

pronuntiant. Neque
,

vero

commentum

istuc longius repetitis probationibus

sed c re

nata ductis redarguemus; partim videlicct co demonstra-

tionumgenere, quo apudiilos utimur, qui percipiendaj ser-

monum eorum

quos dc rebus nostris instituimus doctrina)
:

gratia conveniunt

partim ex responsis

,

quibus in qua^s-

tionibus ex subtiliori

Logicorum

arte discussis adversarioex.
,

riim argumenta refellimus; partim denique

disputalioni-

Lus

illis,

quas tanquam nobis honorificas
,

tam

scripto

quam

sine scripto

sive privatim

cum

singulis qui nos inter-

rogant sive publice ad populum ultro haberc consuevimus.

Quibus merito sanc
pcssunt
nis opus
,

libri

,

quos prae manibus habemus

,

addi

utpote qui universum Evangelicae dcmonstratio-

comprehendant. Sic enim manantcm ex Deo gra,

tiam,ac ccelestismunificentiaevini
universo
clarat
,

tanquam

felix

nuncius,

hominum
nostri

generi

susceptus a nobis sermo de-

ut iilam quoque Jesu Christi Dei Filii Servatoris

Dominique

ccconomiam

subtiliore

plurimorum

et il-

lustrissimorum argumcntorum demonstratione confirinet.

Ac

permulti quidem ante nos in

alio

soepe disputandi ge-

nere studiosius elaborarunt; seu scriptis voluminibus adversariorum nostrorum objectiones confutarent
,

seu

com~

mentariis quibusdam et tractatibus sigillatim in certa membra
digestis, inspiratas divinitus sacrasque litteras diiigenter ex-

planarent

,

seu denique fidei nostras dogmata vehementiori

contcntione dcfenderent. Hujusmodi tamen quasi proprium
ac singuiare
tractatur.

argumcntum

a

nobis

cum

animi voluptate
ille

Quamquam omnium

sane princcps Paulus

PRiEPAK.

EVANG.

LIB.

I

C\I>.

III.

«j

saccr Apostolus, repudialis ialiacibus ac fVtcalam probabiiitalis

speciem ostendcnlibus conclusiunculis, cerlas

ct

ab

omni ainbiguitate vacuas dcmonstrationes adhibens,
cubi loquitur
:

sicali in

«

Et scrmo meus

ct praedicatio
,

mea non

«pcrsuasibilibuo

humame
\

sapicntiai verbis
»

scd in ostcn-

»sionc spiritus et virtutis

Quibus bsec

subjicit, «Sapieu-

»tiam autem ioquimur intcr perfectos; sapieniiam vcro
»

non hujus
:

sacculi

,

neque principum hujus sxculi qui des,

»lL*uuntur

scd loquimur Dei sapicntiam in mystcrio, qaae
cst.
»

»abscondita

Ac rursum

,

«

Sufficientia noslra

,

inquit,

»ex Dco est, qui

ct idoneos nos fecit ministros novi Testa-

»menti
cst
,

2
.

»

Enimvcro jure nobis

intcr

omnespra.xcptum hoc

ut

quicunquc

dcmum

illius

spei, qitie religionc nostra

continetur, rationcm ex nobis rcquirat, ad suscipicndam
ejus dcfcnsionem parati continuo et expediti simus.

Qua-

mobrem
rabilcs,

explorare cuivis ac discutere licet
ut ante

,

cum innumcacutis-

diccbam quas reccntiores plerique

simas ct evidenlissiinas ad doctrime nostrre confirmationcm

argttmcntorum probationes edidcre; tnm etiam commcntarios

non paucos, quibus sacras acdivinitus conccptas

littc-

ras illustrando, veritatem iliorum et

nusquam vacilianicm
initio

orationis constanliam, qui
divinoe ritum praedicarunt
,

hunc nobis ab
sic
,

religionis

ticorum demonstrationibus
suerunt.

tanquam adhibitis Mathemain omniuni oculis aciucc po,

Sedcnim sttpcrvacancum
quserere
,

opinor, fuerit, verbo-

rum fidcm

ubi rcs ipsas iistlcm longe clariorcs et

illustriores intueri liccat,
ris nostri vis

quas

ccelcstis

ac divina Servato-

ac potcstas

,

CGcIcstcm vitam feliciter

hominibus divinam ac annuntians , paiam etiamnum ct
univcrsis
ipsc

evidenter ostendit.
dixerit,

Nam cum
suffi

non tantum

fore prac-

ut (quod
exlaret)
,

apud omnes populos monimcntum
eo doctrina
,

voluntalis
1

tradita ab
Cor.
iii,

ubi degeret

i

Cor.

ii

4.

2

a

5.

,

lO

EUSRBIl
,

hominum genus
clem

lougc latequc praedicarctur
,

:

vcrum eliam

divina praesentione

illam ipsam quae aliquanto post ejus-

numine ex omnium gentium societate conflata est, quaeque nec dutn eo tempore quo vitam inter homines
,

homo
lis

ipse degebat

,

coaluisse videbatur, Ecclesiam
,

,

nul-

unquam

viribus

expugnandam
:

ac ne ab ipsa quidem
illius

morte superandam

at penitus
,

inconcussum
,

robur

mansurum
tcstate, sic

esse praenuntiarit

utpote
nullis

quae vi ejus

acpohu-

tamque immoto ac
,

omninomachinis pcr:

rumpendo scopulo
ac procacem
tius

altis

defixa radicibus niteretur

jus sane praedictionis veritas cxilu

comprobata

,

hiantem

hominum istorum buccam omni
,

oratione juset

obstruxerit

qui vulgo nihil

non intemperanter

impudenter

effutiunt.

Quis enim verax
,

illud Christi oracu-

lum
lam

esse

non

fateatur

cum res

ipsae
,

tantum non magna paid naturae
,

et aperta

voce pronuntient
,

non humanae
res illas
,

sed numini divino tribuendum
fierentj eo futuras

quod

priusquam
,

modo

prospiciens ita pracdixerit

ut eas-

dem

operis ipsius fine compleret?

Etenim jam universum

qui solis

quidem

radiis iilustretur,

Evangelii fama pervasit,

orbem terrarum illius jam omnes undiquaquc populos

nationesque percurrit, ipsiusquepraedicatio, via plane

cum
la-

cjusdem verbis cohaerente

,

longius in dies

etiamnum

tiusque procedit. Praiterea quain nominatim ipse divinitus
praenuntiavit Ecclesia
,

jam profundis nixa radicibus, hoac

minumquc sanctorum
sublata
lit,
,

Deo dilectorum precibus

votisque
altol-

ad cceleslium usque orbium fornicem caput
,

ac novis quotidie dignitatis incrementis aucta
illo pietatis
,

spiritali

ac divino prcedicatse ab
cat ut
tis
,

fulgore passim

ita

corus-

non

suis

tantum hostibus

sed ne ipsis quidem

mor-

foribus vel tantillum debilitata concedat. Quae

quidem

omnia huic uni ab eo quondam prolatae voci accepta fercnda sunt « Super hanc petram acdificabo Ecclesiam meam,
:

PR/EP\R.

KVANG. LIB.

I

CAP.

III.
1
.

II
»

»et porlaeinferi
iufiuita

non praevalcbunt advcrsus eam
alia
,

Caclcrum
,

sunt id gcnus

a

Servatore nostro praenuntiata

quibus in proprium ac singulare
congcstis
,

argumentum locumquc
ponimus

dum

congruentes et consentaneos divinis ejus

praesentionibus

rerum ipsarum

exitus ante oculos

,

eorum
et

quae nobis de ipso persuademus, certiorem

omni

dubitatione vcritatem cssc demonslramus.

contemncnda

est,

si

veritati asserendae fides,

Neque vero lcvis ad superiores adjungatur, eidcm quam ex Hebraicarum litterarum
iis

testimonio arcessimus,

cum

antc tot annos praesentium
generi mortalium
ita

bonorum promissionemllebraeiProphetae

univcrso pracdiearintj ipsiusque adeo Christi nominis

meminerint, ut futurum simul ad homines ejusdcm advcn-

lum
runt

pracdixerint.

Adde quod novum etiam

et insolens ejus,

quae pcr
,

omncs populos funderetur, doctrinae genus indicafuturam quoque Judaicae nationis incredulitatcm et
in

obfirmatam

repugnandocontumaciam
non
dilatae

pracdicentes, nec-

non quidquid adversus eum impiemolitaest, ac quaecumquc
illam proptcrea

longius, sed quasi e vestigio se:

cuta? calamitates oppressere

supremam
,

intelligo regiae ip-

sorum Metropolis obsidionem
tus cxcisi eversionem
,

ipsamque adeo regni fundiper omnes gentes
et
dis-

cum eorum

pcrsione

,

quamque sub inimicorum

hostium dominatu

paliuntur servitule conjunctam. Qune certe praedictionibus
illis

conscntanea,post ejusdem noslri Servatoris adventum,
oculis pertulerc.
,

Jam vero quis non illustres illas atque pcrspicuas eorumdem Prophetarum voccs, quibus futuram Christo jam ex rebus humanis subducto, cum
in
,

omnium

Judaeorum prolapsionem ac repudiationem
vocationcm
obstupescat
bcneficio
1 ,
,

,

tum Gentium

feliciter

prsenuntiarunt

,

admiratione defixus

cum

haec similitcr Servatoris nostri doctrinai
fuerit

palam exitum nacta

cum

iilorum prophe-

Maith. xvr.

»2
tiis

EUSEBII

ut

omnino eongruentcin? Per ipsum cnim effectum est , innumcrabiiis cx omni hominum generc multitudo reidolorum crroribus, vcram praepotcntis rcrum om-

jcclis

nium modcratoris Dei notitiam rcligionemque susciperet, cumque cactcrorum qoae prisci homincs fuderunt oraculo-

rum

,

lum hujus

inprimis Hieremiae Propbetisc fidem quo:

dammodo

facerc videretur

«

Domine Deus meus
et dicent
,

,

ad

te

«Gentes venient ab cxtremo

terrae,

quod

falsa

»patres nostri idola possederunt, ncc erat in ipsis
afacict sibi

utilitas. Si

homo

deos

,

et ipsi

non sunt

dii

d

UIUWU)\ WU%\,\ iWWVvAiVV
I

'WVi'V

V
Vi'\V
V u\rtA/t\flft V###BOT_TEXT###lt;\

WVvAArtVWvWWVWWW VWVIiW* IVV

CAPUT QUARTUM.
Non
inconsideraic nos

ad rcrum utilissimarumfidcm suo

temporc adhaircsccrc.

ILec igitur

iila

sunt

,

quibus

instituti nostri

ratio ita

coniirmatur, ut quivis intelligat

cam non bumano quodam
,

impetu excogitatam

,

sed praevisam divinitus
,

scriptisque

oraculis divinitus praenuntiatam
versis

longeque adeo magis uni-

hominibus a Servatore nostro divinitus oblatum fuisse.

Praeterea
stilisbe
,

numine plane divino robur
vexata tot annos
,

ejus acfirmitatem con-

cum

,

partimque daemonum qui

videri

non possunt

partim eorum qui pro varietate tempo,

rum

diversi

imperabant
,

oculisque cernebantur principum
illus-

acerbitate jactata
Iriori

majoribus in dies ornamentis et

hominumque frequentiori multitudine augeatur. Ut plane dubitare nemo possit, quin Deus iile rerum moderalor omnium Servatoris nostri doclrinae
splendore conjunctis,
,
1

Jerem. xvi

,

19.

PUTPAH,
et

KVAIS'C.

LIB.

I

CAP.

IV.

)5

nommi vim quamdam omni conatu

et

oppugnallone

supcriorcni,
lio largiatur.

cunclorumque victricem hostium ccclesti auxiJam vcro illud ipsum quod cmnibus per sese
,
,

hominibus ad bene bealcque vivendum
ipsius verbis
,

parlim clarissimis

partim

vi

occulliorc proponcbatur, cujus noii

oculis diviuam cjus potestalcm virtutcmque subjiciat? Etc-

uim

divinac profcclo

arcameque

potestatis id fuit, ut simul
,

al(}uc

vcrbum

illius

,

dcquc summi unius tantum Dei

qui

rebus praccsset omnibus, principatu, doctrina proponcrctur, continuo
a

gcnus

hominum

in

intcgram libertatcm
,

,

cum

fraudulenta

damionum

eiFicacitate

tum
,

a mulliplici gcn-

tiiun

dominatu vindicarctur. Pncscrtirn
,

cum

sexcenti oiini

rcgcs singulis in nationibus

in

urbibus autem ac regionibus
,

imperium

infiniti rcguli

oblincrcnt; aliique populi

tyran:

norum alii, alii deniquc plurium dominatu premcrentur cumquc inde omnis generis bella ut par crat, cxistcrent
,

commissis inter sesc gcntibus
scmper, armis pctcnlibus
,

,

vicinosquc populos infcstis
straiiiii

mutuasque vicissim clades
alios alii

gcsque subeuntibus, quod mutuis
cursionibusque vcxarent.
,

obsidiombus
,

Ex quo proinde
,

fiebat ut
,

non

modo qui civitates incolebant sed ctiam ii qui in agrorum ac tcrrac cultura vcrsabanlur, rem militarem jam inde
a pueris addiscercnt
vias publicas,
,

gladiosque continentcr, ac vulgo pcr
,

pagos

agrosquc et rura gestarenl. At vcro
(

cum
olim

sese
isla

primum
:

Christus ostendisset
:

dc quo Prophetae

cccincrant

«

Orictur in diebus ipsius justiiia ct

»muIlitudo pacis
»

et conflabuntgladios suos in
,

vomeres

,

ot

lanceas suas in fulces
,

non sumet gcns advcrsus geotern
» )
,

»gladium

nec disccnt amplius bellum gcrcrc 1

oraculo-

rum
ost,

veritalem continuo rerum cxitus couiprobavit. Etcille

nim mulliplcx

Homanorum

principatus

illico

sublatus

cum Augustus
II,
;.

sub ipsum noslri Scrvatoris advcnlmn

1 Ij>ai,

,

l4

LtSOII
,

summam rcrum

unus accepisset. Ex eo vero tempore
,

acl

Ttalem usque nostram
dimicantes, populosque

civilates ut antea

cum

civitalibus

deniquc vitam

cum populis commissos., hominum rerum omnium perturbatione contritam
si

nemo

vidit.

Quis ergo non jure miretur,
,

diligenter

secum
olim,

ipse cogitet, quid causae fuerit

quamobrem homines

quo tempore gentes universas doemones tyrannide oppressas
tenebant
tur,
,

et

summo

cunctis a mortalibus cultu celebraban,

deorum ipsorum cestro perciti io mutua bella furioso quodam impetu ruerent sic ut modo Graeci cum Graecis
:

,

modo cum
nis
alios vel in

/Egyptiis /Egyptii

,

Syri

cum

Syris

,

cum

Pioma-

denique Romani

ipsi bella

susciperent

aliique vicissim

servitutem abducerent, vel obsidionibus conflveteres illorum

cerent

,

quemadmodum

consignatum ac testatum reliquere.

temporum histcriis Ut primum autem reli-

giosissima pacisque amantissima Servatoris nostri doctrina

increbuit,

non

ille

tantum error, qui deorum multitudinem

iuvehebat, funditus tollerctur; verum etiam importatoe du-

dumperistapopulorumdissidiacalamitates subito conquiesccrent ?

Equidem

id vel

maximum arbitror divinoe arcanoeque
argumentum.
Illius

Servatoris nostri potestatis
tis
,

autem utilitaet

quae

palam doctrinae hujuspraedicationem consecutaest
attente reputanti
liceat;
,

cuivis

rem secum

clarum hoc inprimis
alias

illuslre

specimen intueri

omni hominum memoria

quod nec nec ab eorum

unquam ex
,

ullo
:

qui fama

quondam nominis
et concionibus

et existimatione floruerunt

sed tantum

ex quo ipsius doctrinac per universum orbem

diffusoe verbis

hominum

aures

afllari

co^pere,

conlinuo

factum

sit,

ut qui ferini prius ac barbari
,

nationum omnium
inslitutis

mores fuerant

iidem lenioribus et humanioribus
,

mansuescerent. Itoque nec Persoe

qui semel ejus disciplinae

nomcn dederunt
,

,

nupiias amplius

cum

matribus ineunt:

nec Scythcc quodin eorum quoque regioncm Ghristi scrmo

PR/EPAR.

UVAKG.

LIR.

I

CAP.

IV.

13
alia

penetrarit

,

humana jam carne pascunlur; nec
lihidinis sestu

barbaro-

rum genera
tur
:

incesto filiarum ac sororumconcubitu polluun-

nec ad mares furioso
,

mares

ipsi

rapiuntur,

ncc cocteras

qtiae natiirse leges violant,
,

corporis voluptales

pcrsequuntur nec canihus atquc volucribus necessariorum
ac propinquorum suorum cadavera
,

quihus id

quondam

in

more

fucrat

,

ohjiciunt
,

:

nec senio jam confcctis, ut antea,

laqueosinjiciunt

nec

sibi
:

amicissimorum carne post obitum
nec majorum instituto daemonibus
sihi

antiquo ritu saginanlur

tanquam

diis

homines immolant, nec

carissimos juguilla

Jant falsa pietatis opinione delusi. Haec

nimirum

sunt

aliaque id gcnus

propemodum
habehatur.

infinita

,

quibus infesla quon-

dam hominum

vila

Ac Massagetce quidem atquc
nalurali fato

Dcrhices, ut historiarum fide proditum est, propinquorum

suorum longe miserrimos eos putahant, qui

supremum
jam
elfoetos

vitaB

diem ohiissent, cujus ante propterea neces,

sitatem occupantes

quos vehemenlius diligerent
,

,

e«s aetatc

non immolabant modo

sed

iis

etiam quasi lau-

tissimis epulis utcbantur.

At vero Tihareni senes maxima
:

secum

aflinitate

conjunctos pra?cipites agere

Uyrcani vi-

vos eosdem ac spirantes, Caspii jam mortc functos avihus

canibusquc ohjicere. Scytluc vivos una defodere, quosqu;;

mortui summopere adamassent
lare
,

,

ipsorum ad rogos jugu-

Bactrii

Menique seniorcs adhuc supcrstites canibus
Ha?c, inquam,

ttidem laniandos projicerc consueverant.

omnia superioribus
autem
lieri

illis

temporibus grassabanlur,
,

nunc

omnino

desicrc

iimnani ac belluina tot

masi-

lorum pcstc
fligata.

salutaris unius evangelicre Legis viribus pro,

Jani vero
,

quod neque experlia

vilae.,

surdaque
in
iis

mulacra

nequc conscclerati da?mones suarum

praesti-

giarum vim cxerenles, neque partes mundi hnjus aspecla-

neque homiuum piidem cxtinctorum manes, neque animantium ralione carcnlium tetcrrima? ac nocentissiina
I)iiis
,
1

,

1

()

EUSKBII
in

doorum amplius
ioco, pcr

numero habcaniur sed istorum
:

oixmiuni

unam hanc cvangelicam
sit,

Scrvatoris nostri doctri-

nam

effectum

ut ex Graccis paritcr ac Barbaris quot-

quotejus verbum sincero aniino, non simulaiione quadam
et inani ostentatione suscipiunt,

graduni attingant, ut
nullis
,

cum supremae philosophiac unum eumdemquc summum Deum
,

hujus aut universitatis, aut
coeli

aevi

fmibus comprehen-

sum praepoteniem
solis,

terrarumque Regeni ac

Dominum

,

astrorum^ totiusque mundi procreatorcm venercn,

tur, celebrent

Deumque

fatcaniur

:

ila

porro vitam quasi
,

ad amussim exigere conformareque studeant ut ipsum etiam

oculorum sensum
.110

disciplinae legibus contineant, nihilque

n temperatum ex aspcctu

cum

cupiditate conjuncto in

animum
quis

subire patiantur, ac vel ipsa ex cogitatione radici-

tus genus

omne

foedac perturbationis

excindant

:

haec

omnia

plurimum cunctis hominibus ad bcne beateque vivenafferre

dum momenti

non videat
(

?

Praeterea

,

quod nullo

plane jurejurando opus habeant
locus essepossit), co
esse, at rejecto

tantum abest ut pcrjurio

quod nunquam omnino jurandum mendacio verum constanter et ubique redidicerunt adeo ut,
,

tinendum ex

illo

ita vel

non

,

in oni-

nem

parteni satis esse putent

quippe qui vel ipsam animi

inductionem omni sacramento firmiorem atque certiorem
exhibeant. Similiter,

quod ne

in lcvissimis

quidem voculis

,

ac mutuis quotidianisque congressionibus sese negligentius

habere velint

,

sed in

iis

etiam accuratc
ipsis

,

quidquid loquun-

verbum aut vanum, aut coniumeliosum aut iurpe, minusve compositum excidat; idque propter unum hoc ejusdem monitum « De omni verbo
tur, exp.endant,
,

ne quod

:

»

otioso reddetis rationcm in die judicii
sritae

1 ;

»

totum inquam
,

illudcr"

esi,

quamquc sublimc phHosophiae

genus
4

]

d hacc, quod infinita virorum, mulic-

Matt

,

PR.EPAR.

EVANG» LIB.

I

CAP.

IV.

IJ

rnm

ac pucrorum

,

servorum pariter alquelibcrofitm, igno<
,

bilium et nobilium

nec non Barbarorum sinml atqne Gra>

corum omnibus
,

in Iocis, oppidis, regionibus, et
,

qnotquot

soli

subjectac sunt nationibus
,

ad subcundam eorum prae,

ceptorum

quibus nuper informati sumus

disciplinam

,

dcnso agmine multitudo confluat, cjusmodiquc scrmonibus
aurcs praebeat
,

quibus ad coercendam non aclionum
,

modo

petulantiam

,

verum eliam carum

quae in sola
,

mente vervcntris

sanlur, cogitationum turpitudinem

omncsquc tum

lum

quac sub ventre
:

sedem habent voluptates domandas
divinac

ex-

citctur

quodque nullum non genus hominum

doc-

trinac prceceptionibus

imbuatur, ut lacesseutium inimicorum

injurias excelso exaggcratoque

animo

ferrc
:

,

non mutuis ac

similibus improbos

bomines

ulcisci velit

ut iracundiac

vim

,

ut

impotentem

ac furiosum cupiditalis

omnis impetum reut quemlibet ho-

gere ac fracnarc conclur, adeoque ut opcs fortunasquc suas

cum

inopibus egcntibusquc communicet

:

mincmcommunishumanitatis nomine complcctatur, quemquc vulgo tanquam percgrinum habcnt, eum quasi naturae
legc conjunclissimum ac vcluti fratrem agnoscat. Hacc qui

simul universa congerat,

fieri

ne poterit

,

quin idcm pracdi-

catam

a nobis

doctrinam eam cssc fateatur, quacsumma vcfeliciter nuntiarit
,

quodque praecipuum ct quasi caput ad benc beateque vivendum per scsc crat hominum vitae contulcrit? Illud porroquod scquitur, cujusmodi tandcm essc putas, quod nimirum eadcm
raquc bona cunctis hominibus
,

genus

hominum universum non Graccorum modo,
,

sed fc-

rocissimorum etiam barbarorum
terrae finibus

ct

corum qui
,

in

extremis

degebant,

a

vccordi ferinoquc ritu abduxcrit,
?

alque adscnlcnlias philosophis plane dignas traduxerit

Cu-

jusmodi sunt
quac

cac, ([iias

dc animi immortalitate vitaque
fuerit
,

illa,

postquam migratum hiuc
XIX.

Dco

caros homincs
:

apud ipsum quasi rccondita mancl imbibcrunt cujus amorc
2

,

l8
capti

EIISHIUI

tantum

in brevis

hujus iluxaeque
,

ritae

contemptu me,

ditationis ac studii

posuere

ut vere pueros
sibi

quotquot olim

maximam
rant
,

famamque pcpcreillamque jactatam perdiu mortem ac philosophorum
ex philosoj)hia laudeni
orc dccantatam
,

omnium
sioncm
Io3
si

nihil nisi

puerilem

quamdam
,

lu-

fuisse ostenderint;
,

cum

ipsae

quoque apud nos puel-

tcneriqucpusioncs

adccquebarbari homincs iidcmque
hujus de animcrum immortalitatc

oculis aestimarentur, viles et abjecti, Scrvatoris nostri
,

viribus auxilioque freti

doclrinae veritatem re ipsa potius
rint.

quam
quod
et

oralione comprohauniversi passim

Cujusmodi etiam
,

iliud est,
ipsi

ho-

mines

uhiuhi gentium

degant, ex ejusdcm Scrvatoris

nostri disciplma) praeceptis
videntiae

sanum

constantem divinae pro-

hanc rerum universitatem moderantis sensum hau,

riant

,

quodque ncnio non ea

quae de tribunali judicioque
,

divino praedicantur,

mente

pcrcipiat

eoque plurimum in-

stitucndae vitae cautionis adhihcat, et ah

omni

sceleris

im-

prohitatisquc genere singulari studio ac provisione dcclinct.

iw» w» w\

w wvv\ vww vww» w\ w w» w» w» w\w» vw wi

<w» w> w» w» w\ <w\

vmwwwwuwa

CAPUT QUINTUM.
Non sine prudenti
maturoque judicio , nos a superstitioso
errore discessissc.

majorum nostrorum

At
si

vcro prnecipui maximique beneficii

,

quod a

salutari

praedicatione profectum cst, ita facile

summam

intelligas,

supcrstitiosum illum errorem veteris idololatriae

ipsc

tecum reputes, qua genus humanum universum propter vim
iila sic

ac violcntiam

mcn

dacmonum antea pessundahatur ex qua tatanquam cx teterrima caligine Graecos simul ac
:

PREPAR. EVANG.

Llft.

I.

CAP.

V.

] ()

Barbaros divino numinc libcratos

quc clarissimam

verse erga

camdcmDcuni praspotentem rerum om,

ad spiritalcm

nium regem

pictatis

luccm

vindicavil.
,

Scd cnim

,

quid

atli-

net hoc loco pluribus id conari

ut

non inconsideralac cuict inslitutum
?

dam

ac lemerariae

fidci

,

scd consilii ulililatisquc plcnis ra-

tionibus, quocquc vcrac piclatis

formam

com,

plcctantur

,

nos ipsos addixisse ostcndamus

universo hoc opere id agatur

unum

,

qui

Equidem cum vim ac momenta
in

rationum capcre et assequi possunt, cos ut

pcrvidcndam

argumcntorumsanitatem incumbant

,

utquas accipiuntdog-

matum nostrorum
examinent,
uti

dcmonstralioncs altentius ac subtilius
,

denique adsuscipicndam
,

quicumque

ratio^

ncm

ex nobis quacrat

illius,
,

quae religionc nostra continc-

lur, spci

dcfensionem

promptos scse ac paratos exhibeant,

etiam alquc etiam adhortamur.

Nunc

vero, quoniam

om-

nium ea facultas et solerlia non est, cum ejusmodi sit tamque amans hominum vcrbi divini suavitas ut ncminem omscd potius cuilibet sanando congruam et nino repudiet convenicntem medicinam adhibeat adeoquc imperitos et
,

,

:

idiotas ad lcviorcm curationis

rationem invitet; jure sanc

ac mcrito qui cx rudioribus initiantur, mulicres videlicetac

pueros

,

vulgariumquc ac plebciorum hominum mullitudivilae

ncm

ad christianae

pictalem quasi

manu adducentcs

,

integram sanamquc lidcm principio

sic

tanquam medica-

mentum
ad

aliquod adhibcmus
,

vina Providcntia
virtutis
?

corumquc mcntibus de dide animorum immortalitate dequc vita
,
,

autcm

exigcnda cogitationcs inscrimus. Quid an non eos etiam vidcmus , qui curandis corporum

normam

a^grotationibus

opcram scicntcr navant
arlis

,

quaecumque ad

exquisitam medicinaj

cognilioncm pcrtincnt lon^o usu
,

multaquc doctrina pcrdisccre
qui vcro ad
iilos

omniaque ratioqe tractare

cosdcm curandao

gratia valeludinis acccsserint
hctioris cxpcclationi sesc ita

fidci

cuidam cxitusquc

,

90
permiltere, ut
niliil

EtJSEBTt

cum

cx

istius scicntiae praeccptis intelligerc
nisi
?

accurate perfectequc possint, non

ex utraque sus-

pensas haheant incolumitatis sure raliones

Ac

peritissimus

quidem medicus
facere oporleat
,

in

medium

prodiens

,

quid aut cavere aut

sic
:

scienter praecipit
gislatori

tanquam princops ac dominus aliquis segrotus autem ipsi pcrindc ac regi et lc,

obsequitur
utile

quod

sibi

quidquid praeceptum ab co
Ita discipuli
,

fuerit

,

quoque futurum

putet.

cujusvis
illis

doctrinae praccepta a rnagistris excipiunt

quod ab

didi-

cerint, id sibi cxpedire rati.

Imo

vero ne ipsius quidem
,

philosophiae partem ullam quisquam allingerct

nisi ejus
ita

professionem usui anle

sibi fore crederet.

Atque
,

factum

videmus, ut

alius

Epicuri sectam eligeret
,

alius

cynicum

vivendi genus scmularetur , ad Platonis

ad Aristotelis alius

sese disciplinam adjrmgcret, alius denique stoicorum dog-

mata

caeteris
,

omnibus anteferret

:

sic ut singuli

quidquid
sibi

probarent

id fide

quadam spequc

meliori

lanquam
,

profuturum amarent atque retinerent. Sic
rei militari se

artes eas
et
alii

quae

mediaenominantur, homines perscquutisunt;
dedere; mercaturam
alii

quidem

factitare

maluerunt
,

ea nimirum fide ac pcrsuasione multo ante adducti

quod
illae

ojusmodi
set ac

vitae ratio

plurimum

sibi

ad

cam tuendam

opis cs-

commoditatis allatura. Nuptiarum etiam primae
,

congrcssiones

cjusque spei quae sobolis propagalionem in,

tuetur conjunctiones mutuae

ex sincera

quadam

egregia-

que

fide initium

habuerunt. Praeterea navigationem quis
,

adornat ancipili exitu

qui

non

alla prius

salutem suam
Alius

quam
det
,

fidei laetseque

spei ancora

fundaverit.

ilem

agriculturam cxcrcet, jacloque in terram semine domi setempcstatis conversionem expectans, futurumque sibi
,

persuadens ut semen illud jam

in terraegremio
,

corruptum

ac pluviarum inundationibus obrutum
ipsa

denuo tanquam ex
patria in exte-

mortc

reviviscat. Alius porro

longum ex

,

PILEPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP.
,

V.

2

1

ram aliquam regioncm
fidcm
sibi

itcr instituens

spem
viae

simililcr alque

adjungit, faustas utique sibi

duces futuras.
,

Quid aliud dcnique manibus oculisquc tenemus

quam

vi-

tam hominum univcrsam ex duabus hisce rcbus spe nimi-

rum fidcque suspensain teneri? Quid crgo causa3 cst, quamobrcm adco mircris quibus non vacat omnia sigillatim ac
,

subtilius

addisccrc

,

illis

divina hacc
fideli

,

quibusquc tantum
tradi
,

animus informalur

,

praxepta

manu

;

aliis

vero

liccre practerea ipsas

quoque vesligare rationes

ct

corum
?

qunc asscrunlur docenturqucdcmonstrationes indagare

Sed

cnim pauca haec quasi prolusionis causa ncc
pncfati
et
,

sine utililale
,

ad primum accusalionis caput aliquando rcdeamus
scculi antca viUc raliones,
,

quinam simus, quasvc
gcncrc Gra:cos essc
fuissc

iis

,

qui utrumque cx nobis quacrerc solcnt
igitur ct
,

rcspondcamus. Nos
scnlenlias

et

Graxorum olim

morcsquc complcxos
nibus
,

,

nunc autem cx
a patria

universis nalioselcctos cxi-

tanquam novissimc conscripli exercitus

miosqucmilitcs congrcgatos

supcrslilionc defecisse,

quidcm ncgavcriinus. Pra^lerca nobis, cum Judrcorum lillcras approbcmus maximamquc doclrinoe nostrce parlcm ex eorum prophetiis colligamus non idcm lamcn
nc
ipsi
,
,

amplius

,

quo circumcisionis dcfensorcs utunlur,

vitac

gcnus

placcrc, id vcro sponte quoque ultroquc fateamur.

omnium rcddcndi i\itionem. nam autcm alio conscqui modo poterimus, ut ritus patrios jurc ac mcrito dcseruisse vidcamur quam si illos ipsos in medium producainus, ct eorum, qui hos in libros incidecrgo tempus cst istorum
,

Nunc Quo-

rint

,

ob oculos ponamus? Sic cnim cvangclicac quoquc dcvis illa

monstralionis

divina clarius cluccsccl
,

,

si

oculisom-

ncs usurparc poluerint

quorum tandem

ct

cujusmodi ma~

lorumea mcdicinam
nos mr.gna
conslabit
,

fclicitcr annunlict.

Quopactopracterea

cum
nisi

rationc Judaeorum litlcras pcrscculos esse

carum etiam vim alquc aucloritatem oslcn-

: ,

22

ETJSEBII
?

damus
vitae

Jam

vero praeclarum simul fuerit

,

quam obcausam
simiiem lamen

qui lpsorum

monumcnla complectamur
,

,

consuetudinem repudiernus
sit

oslendcre.
,

Ad extremum
sit,

quac nostra

evangelicae doctrinae^atio

quis ilem proprie

christianismusnominetur, quippe, quinequeGraecorum

neque Judaeorum institutum
Dei sapientia
,

,

sed recens quacdam veraque
professionis suac noviiilas

quae vel ipso

nomine

tatem prac se

ferat.

Age

itaque, vetustissimas adeoque

ipsas, quas a majoribus accepimus de
tentias
,

quacque in
;

deorum natura omnibus passim urbibus etiamnum
illas

sen-

jac-

tari solent

unaque pergraves

egregiorum philosopho,

rum

,

de mundi ac deorum ipsorum origine
:

disputationss
,

anle omnia contemplemur

enim intelligemus jurene an secus ab iisdem recesserimus. Verbis autem in iis quac
sic
,

abs

me

prodentur atque vulgabuntur, non meis utar, sed
ipsi

illorum, qui quos
lari

deos vocant, corum cultum singu,

ac praecipua contentione studioque defenderunt

ut ab

omni fmgendicalumniandiquesuspicione nostra
tatio vindicetur.

haec dispu-

%V»

VH/MiW\WAWVWV«WAM VWWMMVWW

VMVWW\WVWW>WVWW vwwvvx vwwwvw

CAPUT SEXTUM.
De
principe Phoenicum /Egyptiorumque thcologia.

Piioenices

quidem

et /Egyptios

omnium
,

principes

soli

lunac, ac slellis divinitatem tribuissc
solis

vulgatumest,

iisq-ue

causam assignasse; deinde vero quae passim et ubique jactantur deorum tam molitioncs quamprocreationes inhominumgenusinvexisse
interitusque

rerum omnium ortus

aaltem ante

illos

,

supra res eas

,

quae in ccelo videri solent

PlwEPAR.

KVANG. LIB.

I

CAP. VI.
;

2H
si

inlelligentia vcl ianlillum

progressum cssc ncmincm

ia-

men paucos

aliquoi cxcipias,

quorum apud Hebraeos meipsum mundi
efTecto-

moria celcbratur, qui totum id, quod visupercipitur, longe
purissimo mcniis oculo supcrantes
rcin, ac
,

rerum omniummolitoremsancte piequc coluerunt,
illius

cum tantam
cunque
bant
,

sapicntiam atquc potcstatem
ipsis

,

quam
:

ut-

sibi

ex operibus

animo

et cogitationc linge-

singulari

quadam admiratione proscqucrcntur
,

cum-

quc unuin illum Dcum semel essc credidissent

eumdem quo,

quc

Deum unum

,

ut par crat

,

ita

pracdicarunt
,

ut

vcram

illam acprincipem

eamdemque solam pictatem quam a pa,

rcntibus acccperant

studiose liberi retinerent. At reiiqua

hominum
cidissct
,

multitudo

cum

ab ejus unius veritale pietatis ex-

adcocli astrorum, quac corporcisoculisintucbatur,
,

splendorcm puerili mente obstupescens
nuntiavit
,

illa

deos esse pro-

iisdemque sacrificiorum et adoralionis cultum
sic

adhibuit

,

tamen, ut nec

ipsis

templa construeret, nec
in

eorum

statuas atquc simulacra
,

mortalem ullam

speciem

eilingerct

sed aspcctum in aethera ccelumque ipsum

omquae

nino defigcrct, vimque mentis
in illo

omnem rerum earum,
, ,

ccrnuntur fmibus terminarct. Verumcnimvcro
hic sletit

ne-

quaquam

eorum

,

qui postea sccuti sunt

homi-

num
tatis

de multitudine

Deorum
,

error

,

scd in altam improbi-

voragincm actus
divinitatis

impielatem peperit ipso quoque ne-

gatae

scelere graviorem.

Alquo hujus

crroris

Phoenices ac paulo post /Egyplii auctorcs fuere.

Primum

cuim cx

Orpheum memorant Hyagri filium translala secum /Egypliorum mystcria cum Graccis hominibus comiis
:

municassc; Phcenicum aulcm religiones apud eosdem una cum ipsarum littcrarum disciplina Gadmum intulisse nec
lilterarum eo

adhuc lcmpore notum Graccis usum
,

fuisse.

Nos

igitur in primis
,

tionem attinent

mundi procreaco plane modo speclabimus , quo vulgali
illam

quae ad

primam

24

EUSEBII
illa

laudaliquc a nobis scriptores de

disputarunt

:

tuin quae

de priucipe ac vetuslissima generis humani superstitione
prodiderunt
:

tertium vero locum

iis

,

quae Phcenices
;

,

quar,

tum

iis,

quae /Egyptii docucre, tribuemus
,

quinlo aulcm

quas Graecorum propria sunt

ita

dividemus, ut

primum

quidempriscum etiam illorum pluribusquc

fabulis implica-

tum errorem
templemur
praeclarae
;

,

deinde paulo graviorem magisque adeo

cum

ipsamet natura conjunctam philosophandi ralionem con-

tum vcro de

egregiis

ipsorum oraculis dispu-

tationem persequamur; ad exlremum gravissima quceque

Graecorum philosophiae momenta pondercmus.

Jam

ubi hsec

omnia

diligenter et enucleate discusserimus,

ad Hebraeorum nos dogmata conferemus

Hebracorum

,

qui primi ac

eorum inquam vere hoc nomine censebantur,
,

quiquc Judaeorum appellationem postea nacti sunt. Quibus

omnibus nostrorum denique rituum explicationem

,

sic tan-

quam sigillum aliquod imponemus. Caeicrum ad perlexendam istorum omnium historiam necessitate quadam adducimur; ut
iis,
,

quac in qualibet religione primaria eximiaque
in

videri solent

omnium

lucepositis, ipsius veritatis ratio

clarius deprehendi cerliusque possit,
intelligat,

adeoque nemo non
cujusmodi
sint

qui

modo

libros hosce legerit,
,

cum

tum iJIa veritas, quam secuti sumus. Sed enim ad primum caput aliquando vcniamus. Unde autem dcmonstratiouum nostrarum firmamenta rcpeea, quae deseruimus
nostris cx lilteris
,

temus? non utiquc
trae servire

,

nedoctrinae huic nos-

niinium

ac prolixius iudulgere vidcamur. Eos
ipsis tcstes

ergo potius ex Graccis

producamus

,

qui

non

modo philosophiae nomine gloriantur, sed etiam qui caeterarum genlium historias diligentius indagarunt. Ac Diodorus
quidem Siculus
,

vir

apud Gra:c:c cruditionis principes longe

notissimus, quippe qui

unum

in corpus Biblioihecam his-

teriarum univcrsam compegerit, anliquam JEgyptiorum

PB.EPAB.

EVAKG. LIB.

I

C AP.

VII.

2.5

thcologlam ab ipsomct arccsscns capilc proscquitur.

Exquo
in

prima tantum

iila

subjiciam, quac ipso slatim operis initio

veterum scntentias comnicmorans de mundi ortu hunc

modum

ipsc disputavil.

IWVVWWVVtWWVWWW^WWVIW^IVA WWWWVAWWWtVWVW WVWV VM WlWlwWVWllW»

CAPUT SEPTIMUM.
Cujusmodi cx
nicntc

Grcccorum mundi ortus fuissc ihcatur.

«

Dii diisigitur
,

1
,

quas ct cujusmodi noliones

III

i

animis

»

inibrmarint

qui
,

primi divini numinis cullum excmplo
,

corum quibus immortaliHatem fabulac tribuerunt, dabimus opcram ut quoniam argumcnium ejusmodi cst quod longam oratio» lioc »ncm desidcrct, suo qujfeque loco seorsim plurima com»suo docucre
ac dc singulis
,

,

Nunc vcro, quac cum iis quas prae mani»bus habemus historiis conscntanca nobis et congruentia » videbunlur, summalim hic ea subjiciemus, nc quid om»nino, quod scilu dignum sit, rcquiralur. Ac de universo
»plcctamur.
,

»quidem hominum gcnerc, omnibusquc rcbus, quac
»guitis orbis
»

in co-

lerrarum partibus gestac sunt

,

quam

in tanta

vetuslalc

lieri

accuratissime potcrit, narratioucin institue-

»mus, eamque ab ultima sasculorum memoria repetemus.
»

Jgitur de

primo hominum orlu apud aequissimos acproba,

»

lissimos

rerum naturalium hislorlarumque scriptorcs

,

sen-

«tentiac fuerunt
»
»

omnino
,

duac.

Qui enim ex

iis

ncc mundior,

lum

ulltun fuisse

ncc intcritum futurum csscposuerunt
,

ii

sempiternum quoque genus hominum esse

nec ullo un-

iquam temporc
1

illorum procrcalioncm cocpissc volucrunt.
lib. i.

Diod., liiblioih.

20
»

EUSEBII

Qui vero generatum eumdem atque occasurum putaverunt
, ii

»

perindealque ipsius

,

hominum etiam generationem

quodam tempore principium habuisse defenderunt. »Quippe cum hujus primum universi coagmentatio ficret, » unam aliquam cccli ct terrae ex permixta confusaque am»borum natura formam extitisse; deinde vero siinul atque
»certo

»corporum
»
»
,

distinctio successissct, continuo
, ,

mundum

qui-

dem totum hunc
cepisse
,

quem videmus partium ordinem
agitari ccepisse
;

acita

aerem vero continenti motu
in

»tamen ut pars ejus ignea supremam
»

regionem evolaret,

quod

ipsius natura

sursum ingenita
,

levitate ferretur (atsol

»quc hanc esse causam

quamobrem

ipse ac reliqua

»siderum multitudo incitatissimae circumvectionis impetu
»rapiatur); quod autcm coenosum ac turbidum erat, id ex

»humidi conjunctione concretum,

unum

in

locum ob
in se

insi-

»tam gravitatem

subsideret. Illud porro

cum

ipsum

«perpetua conversione volveretur, ex humidis sui partibus

»mare, ex
«igneo

solidioribus vero terram lutosam
:

admodumque
quidem
stipata

»teneram mollemque procreasse
solis irradiantis afllatu
,

quas principio

compacta sensim ac
variis

»constiterit; deinde
» »
» »

cum

extima superficies

vi caloris ef-

fervesceret, partes ejus
locis

quajdam humidiores

subinde
,

intumuerint

,

quibus inclusa materies putrida
:

memin sta,

branisque tenuissimis involuta foveretur
gnis

id

quod

etiamnum

,

locisque

palustribus

fieri

videmus

si

»quando posteaquam solum
»incalescat,

refrixerit, aestu rcpentino aer

neque paulatim mutationem ejusmodi patiatur.
humidiores
ilhe partes

»Itaque

cum

hunc

in

modum

vitalem

»pariendi vim ex calore prolemque conciperent, eas noctu
»

quidem ex decidente ab aere circumfuso nebula nutrimenintcrdiu vero robur ex calore ac firmitatem acce:

»tum,
»pisse
»

donec

ipsi

foetus
,

justum incrementum suamque

maturitatem obtincrcnt ruptisque

demum

aestu

membra-

PILEPAR.

EVANG. LIR.

I

CAP.

VII.

27
liis

»nis, animantium

omnis gcncris formac nasccrcntur. Ex

»autcm, quae majorcm nacla) calorcm cssent, eas pcnnis
»instruclas altiorcs in
» » »

mundi

plagas subvolasse
,

:

in quibus

vcro tcrrcna concrelio dominarctur

illas

rcptilium ac ca3-

lcrarum

,

quaj in tcrra versantur, animantium ordine ac
fuissc
:

numero comprclicnsas

quotquot denique humida

»maximc natura constarcnt, eas in cognatuin sibi aflinem»quc locum omnes confluxissc, piscium nomine appcllatas. cum majorem in dies solidio» Ad extrcmum vcro tcrram partim » remquc duritiem partim cx solis ardentiori calore
,

,

»

cx vcntorum flatu capiat

,

nuilam per sesc amplius ex gran-

»dioribus animanlibus prccrcare possc, sed
»

earum quamli-

bct ex

»rari.
»

mulua marium ac foeminarum commixlione geneNeque discrepantem ab iis quae adhuc commemora,

vimus, Euripidis

»Iiujus universi

Anaxagoram Pliysicum audierat de ortu menlcm fuisse putaverim. Is cnim sic
,

qui

,

»in Mcnalippe scribit:
» »

Cccli

unus antc vullus ac

terraj fuit,

Ac propiius ex quo utrumque
Cuncta ambo generant
S}ivas, volucres
Nutrit,
}

disclusit locus,

»
»
»

,

iuque Iuccm eflcrunt
;

ac feras

tumque quos salum

bcminumque

gcnus.

»
»

Atquchaccdcprimamundi procreationea majoribus accepimus. Porro qui principcs
,

omnium nali homines crant
hucque

,eos

»

sine ordine ac fcrino plane ritu victitantes,

dissipatos

»

atque illuc adpascuaexiissc, acsiquid tcneriorum etmitiocsset
,

»rum hcrbarum

cum

sponte nascentibus arborum

«fruclibus comcdisse fcrunt.

Cumautem
sibi

cos ferac perscque-

srentur, utilitalemagisiramutuam

opemtulisse ,mctu-

»([uc simul congregatos, alterius alterum paulatim
»

»

cumquc vocem illi significatione vacuam cflundcrcnt
agnovisse
:

formam confusamprimumctab omni
,

singulis paulalim voci-

»bus articulalc pioicrcndis, signisquc rcrum, quic occurre-

,

28
»

EUSEBII
,

bant , inter sese constitulis

notam eorum
fecisse.

sibi

«plicalionem interpretationemque
»ccctus cjusmodi

omnium exJam vero quod
,

tolo passim orbc conilarentur

singuli-

»que vcces
»

,

prout cuique temere ac fortuito visum erat,
,

componcrent

non eamdem idcirco loquendi rationem

»

cum

universis

communem

fuisse.

Atque hinc formae

lin-

»guarum multipliccs, primaeque illae hominum societates «omnium parenles et capita gentium extiterunt. Cselerum » quod nihil adhuc eorum quae conservandae ac tuendae vitae
,

»scrviunt, excogitatum esset
» isli

,

illam aegre

admodum
,

primi

homines lolerahant

,

quippe qui et a vestibus imparati
et victus aliipsi

»

nec domiciliorum aut ignis usum edocti
essent.

»meol:que mitioris prcrsus ignari

Etenim cum

«nondum comporlaudacex
»

agris

annonacrationcm tenerent
inopiae gratia re-

nihil

omnino fructuum lcvandae quondam

«condcbant. [taque plurimi per hyemen
»

cum

asperitate

fri-

goris

,

tum cihorum penuria passim

interibant.

Verum

ubi

«paulatim usu ipso cauliores cvasissent, in spcluncas liye-

»mis tempore confugere
»

,

quique asservari diutius poterant

autem aliarumque com»moditatum utililate pcrspecta, ipsas quoque paulalim ar» lcs ac caetera quorum ex opportunitate plurimum adcomfructus reponcre coeperunt. Ignis
,

»

munem

vitam emolumenti redundaret, invenerunt. Enim-

»vero ipsa

primum

inopia sese

»gistram hominihus prachuit;

omnium omuino rerum macum uniuscujusque notiliam

»animali optime a nalura comparato, quodque non tantum
»adminislris ad omnia manibus utebatur, scd ctiam ratione
» »

valebat animique solertia

,

familiariter suggererct.
,

Atque

haec nobis pracsertim qui mcdiocritati

studeamus dc primo
vetustissimo
,

«hominum
»

ortu

,

deque vivcndi

ritu

satis

erunt.

»

Haclenus laudatus
procreatione

a nobis auctor, qui in ista sua
,

mundi

commemoranda

ne Dei quidcm vel nomine

PR^PAR. EVANG.
tenns mcminit
,

IJB,

I

CAP.

VIII.

2Q

quamdam ac spontc oblatam hujus universi disposilionem invcxit. Eadcm vcro graecos philosophos parlcm sanc maximam vidcas prodidisse. Ouoscd fortuitam

rum equidem
dissensiones

in praesenlia
iis

dc rerum principiis opinioncs ac
,

mutuas, cx

quos Stromata Plutarchus inccrta qua-

scripsil, tibi ante oculos

ponam, easque non ex
,

dam et comprehensa animo cognilione sed cx conjecturarum nescio qua probabilitatc profcctas. Tu aulcm non dicis
causa
,

sed otiose adhibitoque judicio,
dissidia

eorum

,

qui abs

me

commcmorantur,

tecum

ipse contemplarc.

*v»\vwv»vv*vvvvvvvv» vv\vvvvv\vvwv\v###BOT_TEXT###gt;vvvvvvvv»vw

CAPUT OCTAVUM.
Opinioncs philosophorum dc hujus unwersi coagmcntalionc*

TiiALETEMfcrunt ante caeteros omncshujus universitatis
principium
ac rursus

Aquam posuisse quod ex ea cuncla prodiisse in camdem dissolvi arbitrarctur. Hunc secutus
,

,

Anaximandcr, qui ejusdem Thalctis consuetudine ac familiaritate

usus erat

,

«causam omnium omnino rcrum uni

»duntaxat infinito assignandam csse docuit; cx co quippc

»cum

coelcstes orbcs

,

tum

infinitos planc

mundos educlos
quod

»ac sccrelos esse diccbat. Corruptioncm autcm, mulloque
»anlc gencrationem ipsam ex eo
»

fieri

asserebat

,

omncs ab immcnso quodam ajvo perpctua con»vcrsione volvercnlur. Tcrram vcro figura cylindrum imiisli

mundi

»tari, cjusquc allitudinis esse, quce

si

cum

Litiludine

con-

»feratur, terliam illius

parlcm constituat. Cajlcrum fcecun,

»dasalquc gcnilalcs

calidi frigidique parles

circa

mundi

»hujus procreationem ab omni aiernitatc scpositas fuisse

00
»pronuntiabat
,

EUSiiBII

ex quibus conflata sphacra quflcdam ignea
veluti cortcx
,

»circumfusum tcmc aerem
»ret.

arborem involve-

Ea disrupta cum esset ac circulis quibusdam inter«clusa, solcm inde lunam ac slcllas extitisse. Practerea
,

»hominem ex

diversre formae
:

animantibus

initio

genitum

»esse defendcbat

nam cum
,

caelera:

per se ipsas continuo

«pastum capessant

homincm, qui perdiu lacte »operaque nulricis indigeat, nunquam alias, si ejusmodi »foret, eo tempore salvum esse potuisse. » Ilaec Anaximander. Anaximcnem autem aiunt « rerum omnium principium qui gencre quidem ipso infmitus esset, at » Aerem statuisse
certe
,
,

lum

»

certis

qualitatibus suis defmitus
,

,

atque circumscriptus.

«Hujus partimex constipatione
»cuncta generari itemque
:

partim raritate succedentc

,

sempiternum esse motum; ex

»

eodem

aere in sese coacto atque compresso terram

omnium
aerique
,

»principem eamque latam
»

admodum natamesse,

propterea jure ipsam ac merito insidere. Solem porro

lu-

»nam, ac reliquam siderum multitudinem ex
»terram nuncupabat, eundem tamen arbitrabatur
»

terra sui

wprincipium ortus habuisse. Quare solem quidem ipsum
incitatis-

simo cursu vehementissimumillum calorem

,

idque oppor-

Jam vero Xenophanes Colophonius singularem quamdam insistens viam quos adhuc prodaximus omnium opinione et ab eorum
»tune
,

admodum
,

esse

consecutum.

»

,

,

deflectentem, «nullum penitus vel ortum vel interitum re»linquit, sui

semper simile hoc universum esse ratus

:

si

»enim detur procreatum illud esse, continuo secuturum id autem quod non est neque fieri, » uti prius non fuerit neque rursus ex eo fieri quidquam » neque aliud eificere
;
, ,
,

»posse. Praeterea sensus fallaces esse contendit
» »

,

unaque
ac

cum

illis

ipsam quoque rationem

in

omnibus criminatur.
ferri
,

Terram progressu temporis continenter deorsum
:

»paulatim in mare labi

solem autem ex

pusillis iisdem^

PR^EPAll.

liVANG.

LIB.

I

CAP.

VIII.

91

»quepluribus igniculis conflatum cssc
»

tradit.

Quin cliam dc

diis

ita

disputat

,

nullum ul

inter cos cssc principalum

»existimct, quod nefas utiquc vidcatur
wallcrius ferrc
»11us

dcorum quemquam
,

dominatum
in

:

rem

esse nullam

ad

quam
:

ul-

ipsorum auxilio aliusomnino quisquam indigeat

cos-

»dcm porro cuncta
» »

univcrsum audire pariter ac ccrncre,
nihil.

sigillatim vcro ac

pcr partcs

Postrcmo terram

infi-

necomncs illius partes aere contineri, nihil non » cx ea procreari solem tamen ac rcliqua sidera suam nubinitam essc
,

;

»busoriginem debere pronuntiat. »Parmenides autcm Elcatcs

Xcnophanis ejusdein
,

familiaris

,

partim ad

illius

sese

opiniones adjunxit

partim conlrariam

quamdam

instituit

jactioncm. «Etenim scmpiternum esse

orbem hunc

uni-

»versum, omniquc molu carcrc; ipsiusque naturae verita-

»lcmomnino
»
,

constare defendit; singuiarem enim illum et
,

unigcnam slabilem acquietum
:

nec ccrto aliquo temporc
rejicit,

»gcneratum esse
»falsa

gcncrationcm porro ad ca

quae

quadam opinione putentur essc, adeoque sensus » omnes communione vcritatis excludit. Affirmat pra^terea, » si quid praeler id quod vere est uspiam existat illud ip»sum aliquid non esse quod autcm aliquid non sit, id uni»verso minime contineri quod igitur vere cst, id nequaearationc concludit. Gum denique vis » quam csse genitum »magna dcnsioris aeris dcflucrct inde terram extitisscopi»natur. »Zcnoquidem Eleatcs nihil hocin gencre singulare
,
,

,

,

:

,

,

vulgavit

,

scd

ancipiti

fcre

dubitationis

aistu

fluctuavit.

At vcroDemocritus Abdcritcs «universum, quod eiFectorcm
»9tii

ncmincm, infinitum esse vult, » omnisquc mutationis cxpers. ltlcm quoquc disertis conccp» tisquc vcrbis asscrit hoc mundi statu rcrum carum, quac
ac molitorcm habcat
,
,

»mme

efliciantur,

causas nullum penitus habere princi-

»pramj sod

quoc vcl

fuerunt anlca
,

,

vcl

nunc sunt,

vel

»poslhac futura sunt omnia

jam olim

infiniti

planc spatio

:

»

:

2
»

EtJSEBlI
vi

tcmporis

quaclam nccessitatis colligata

esse. Soli

porro

wac lumc gcneralioncm attribuit, ac tum scorsim utruin-

»que docel proprios habuisse motus, cum nondum usque »adeo calidam ambo fulgcnlcmque naturam obtinercnt, sed
y

terrenaj

potius naturae persimilem

:

»modum ulrumquc
»

procreatum essc

,

eum cnim prius quem singularis quaead
:

dam
ipso

ac propria subjecti
solis

mundi

conditio postulabat

dein-

»
»

ceps vero ubi major

ejusdcmcirculus evasisset, ignem
fuisse.

lum inclusum

et

comprebcnsum
Atbeniensis
,

Epicurus Neoclis
de
diis

filius

inanemearum,
sit, oriri nihil

quae

suscipiuntur, disputationum fastum dejicere conatur
,

simulque «contcndit, ex eo
»

quod non
,

:

hoc

universum

tale

semper
:

fuisse

taleque perpetuo futurum,

»qualenunc
»

est

si

tempus infmitum jamque ante producperfici
:

tum

excipias, novi nibil toto orbe

universum

,

»corpus essc non solum immutabile, scd eliam inflnitum

:

»bonorum denique finem una voluptate contineri. Aristip»pus Cyrenaeus bonorum quoque finem in voluptate ma,

»lorum aulem in dolore constituit
»ila circumscriLit,
»

:

rcliquam physiologiam

hujus ut unius rci consideralionem uti-

lem esse dicat
«Qiiid
trislis la?live

domi

sors

improba

verset. »

Empcdoclcs Agrigentinus
»

«

quatuor Elemcnta ponit
,

,

Ignem Aquam
,

,

Acrem

ct

Terram

quorum

causas ami-

Idcm ex prima Elemento» rum confusione sccretum Aerem ac circum in crbem fu»sum essc ait Igncm vero postmodum cxilicntem cum »locum sibi alium non reperiret sursum tandem concreli » aeris frigore compulsum evolasse. Duos pra?lerea dimidios » orbes circa terram circulari motu ferri alterum cx igne
»ciliam ac discordiam csse vult.
:

,

,

,

»totum, allerum cx aere ignequc modico temperatum,

»quam

ipsc

noctem essc arLitratur

:

molus aulem initium

»

,

PKJIPAR.

EVANG. LIB.
ista

I

CAP.

VIII.

35

»ex co contigisse, quod in
»

elemcntorum conjunctione
Jain vcro solcm nailli

vehemcntior ignis impclus
,

cxtilisset.

»tura sua non ignem

scd ignis rcflcxioncm esse,
:

quam

»ex aqua

iieri

videmus persimilem
,

»quem

ignis reliqucrat

lunam ex aere, sua sponlc coaluisse (quippe enim
at
;

«grandinis instar concrevisse aerem)

lumen porro suum
idco-

»eamdem
»
»

a solc mutuari.
,

Dcniquc animi principatum nec
,

in capite

nec in peclorc

sed in sanguine constituit
illc

;

que qua parte corporis diilusus magis sanguis
»

fuerit

ieadem homincs prscstare arbitratur. « scmpilernum esse hoc universum
»quod
si

Metrodorus Cbius
,

aflirmat

propterea
est,

genitum
fuissct
:

illud cssct,

cx eo

,

quod nusquam

»genitum
»

tum

paritcr essc
,

,

quoniam autem sempiternum sit, utpolc quod ncque principium
illud

infini,

unde

»

coepcrit

ncc terminum aut finem habcal. Imo, ne moveri

»quidem universum; ncc enim

moveriposse,

nisi ali«
,

»migret; neccssc autcm csse vel in plcnum migrare
»in vacuum. Proetcrea ex aiire constipato nubes
»

vel

primum
,

deinde

aquam

procreari

,

quoc in

Solem deiluens

ipsius

»ignem exlinguat, qui lamen denuo succedentc
»

raritate

acccndatur.

Eumdem porro

solem, progrcssu temporis sic-

»citalc concrescere, ac slelias

quidem

ct

limpida ct splen-

identi aqua gcnerarc,

noctem vero simul atque diem ex

»mulua illa cum cxtinctionc tum inilammatione, omncsque » omnino defectioncs cadem rationc complerc. » Diocjencs Apolloniala «Aercm elemcntum ponit, moveri autem unict inhnitos cssc mundos ailirmat. Cajlerum eius» versa
,

»modi somniat corum molilioncm
»ila

:

scilicet

cum universum

moverclur, ut rariushic,

alibi
,

densius iieret, ubicun-

»(|ucmajor densilas conligerct
»daui cilccissc,

ibi

convolulionem quam:

tum similem inmodum cadcra

quae

aulem

»onmium

levissimaB partes csscnt, easregiwie superiori oc-

•cupata solem produxisse.
xix.

5

,

$4

feUSEBII

Talis ergo fuit sapientissimorum ctiam Graecioe philoso-

phorum eorum saltem
,

,

qui Physici vocabantur

,

de uni-

versi constituticne
talio, in

deque prima muncli procreatione dispuqua nullum architectum nullum rerum omnium
,
,

eflectorem posuerunt, imo ne Dei quidem mentionem ul-

lam fecerunt

,

sed temerarioe cuidam agilationi
universitatis

,

ac fortuito

plane motui hujus
tanta quidem eorum

causam

assignarunt.
,

Ac

est inter sese dissensio
,

ut

eadem

nulla

prorsus in re pronuntiarint

sed contentione ac sententia-vir ille

rum

diversitate

omnia compleverint. Itaque Socrates
,

singularis et eximius

istos

omnes

vaticinari ostendebat
,

nihilque

omnino ab
ut
*

insanis ac furiosis discrepare
lide tcstem
:

si

Xeno-

phontem
»

dignum

audiamus. Sic enim in Me-

morialibus
impii

ipse loquitur

«

Socratem vero nuilus unquam
,

quidquam atque nefarii aut vidit agentem aut lo»quentem audivit. Neque cnim de universi natura quem,

»

adaiodum plerique vulgo disputabat
, ,

,

sic

nimirum

,

ut

quo

»pacto sese hic habeat

qui a Sophistarum natione

mun-

»dus vocatur, aut qua

fati

ac necessitatis

vi

cujuslibet rei

»ccelestis ratio teneatur, investigaret; sed eos potius, qui

»genus hoc rerum curiosius agitarent, insanire demonstra»bat.
»

Quibus ha3C subjungit «Permirum autemipsi videba:

»tur, ne perspectum quidem
»gnitionis

illis

hoc

fuisse,

quod eo copossint,

hominum

ingenia pervenire nullo

modo

»cum ii, pra3sertini qui sese hoc disputationis genere plu»rimum elferant, non in eadem opinione sententiaque versed alii cum aliis furiosorum utique more se ge» sentur
,

»rant.
»

Quippe enim ex furiosis alios esse qui ne gravia quidem et atrocia metuant alios vero qui ipsa quoque
,

,

,

»non metuenda extimescant

:

sic

eorum, qui naturam uni-

»versi diligeniius explorare conentur, alios quidquid est
»

unum
1

esse velle

,

alios infinitam

rerum multitudinem kh

Lib.

u

,

PRjEPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP.

Yllt.

»vchere;
»

aliis

item placcrc continenti motu res omnes agi,

tari

,

aliis

contra

nullo

unquam tempore moveri
,

posse

,

» aliis »

denique generari omnia ac dcinceps interire

aliis

vero
»

nihil

unquam

vel

genitum esse
,

,

vel interitu periturum.
est.

Atque hacc Socrates
milia prorsus ea sunt

ut
,

Xenophon auctor
,

Quihus

si,

quae Plato

eumdem Socratem
ita
,

in eo

quem de Animo scripsit ducit. « Etenim mirum
1
,

»nis
»

cum essem

,

illius

commcmorantem ininquit o Cehes quanta me, juvecupidilas sapientiac tenuerit, quam
dialogo
,
:

vulgo naturae contemplalioncm appellant

quippe magnifi-

»cum

oppido mihi vidcbatur causas nosse rerum singulavel orialur
,

»rum, ac cur unaquacque
»vcrsabam

vel intereat, vel exi-

»stat, intclligere; sacpiusquc adeo
,

me sursum deorsumque
fri-

cum

in

ejusmodi primum quaestionem incum-

»hercm »gidum
»
»

:

utrum

scilicet,

quod nonnullis placehat, ubi
,

ct

calidum

loci aliquid corruptioni dederint

tam
?

demum

animantia nutrimentum ac firmitalem accipiant ?
,

utrum sanguine

an acre

,

an potius igne sapiamus
,

an

» »

vero his omnibus exclusis, uni cerebro audiendi

videndi,
iis

atquc odorandi sensuum origo debeatur
et opinio
,

:

sic ut
,

ex

me-

»moria simul
»nerclur?

ex ulraque autem

ubi placide

»quicteque constitcrint,

cum

iisdem cohoerens scientia ge-

Cumque
rcputarem
,

vicissim

rerum carumdem
ita

interitus

»qua:que tam in coclo
»

quam
,

in terra vulgo contingunt

me-

cum

ipsc

demum

me

ad hoc contemplatioesse judicavi.

»nis gcnus incptum
» rci

ut qui

maxime,

Cujus
:

hoc

tibi

argumcntum

inslar

omnium proferam quod
,

»qua3 mihi prius ac cocteris optime videbar intclligere

ea-

»dcm postmodum omnia dedisccrem; tantum
»

illa

ipsa

conille

templatio mihi crccitatis oifuderat.

»

Ha;c Socrates

Grnccorum omnium

ore famaque cclebratus,

Quare cum

ca tanti Philosophi dc illorum oinnium, quos anle comme-«
Xti

Phicdone.

, , ,

36

EUS£BTI
,

moravimus

Physiologia

mens

etsentenlia fuerit; jure quo-

que sentio nos ab istorum ncgatte divinitatis scelere decliprcTsertim cum ipsorum de multitudine deorum nasse
:

error ab

iis

,

quoe de universi ortu somniarunt,

nequaquam
qui

alienus esse videatur. Cseterum id suo loco manifeste de-

prehendetur, ubi principem Graecorum Auaxagoram

,

mentem hujus universitatis molitioni pi\efecerit, laudari ostendemus. Nunc vero transfer animuin sis ad Diodorum quaeque de prima hominum Theologia memorioe prodidit
,

considera.

CAPUT NONUM.
Priscos homincs
coeli

tantum astra colaissc
,

,

cum

nihil neque de
7

hujus unwersi Dco

neque de simulacris crigendis

neque de

daimonibus co°novisscnt.

«

Piuscos

1

iEgyptios ferunt,

cum

oculoshujus in mundi

»

contemplatione deflxissent,

cumque rerum omnium natu,

»ram vehementiori admiralione obstupescerent solem ac Wunam sempitcrnos esse deos omniumque principes cen» suisse quorum alterum Osirin alteram Isin ex certa » quadam notatione utriusque nominis ratione ducta, nun» cuparint. Etcnim si vocum istarum significationem Graecae «linguse verbis exprimamus, Osirin quidem aliud esse ni; , , ,
,

»hil,
»

quam

multis oculis praeditum

:

nec immcrito sane
difTusis

cum

ipse radiis

omnem

in

partem longe lateque

»sic

tanquam pluribus

oculis terram simul ac
illud

mare

lustret
:

»universum. Quibuscum
Dio d.lib,
i.

etiam poetce conseiitiat

:

:

PR/EPAK. I-VANC.
»

Llli.

I

CAP.

IX.

3^

Sol qui cuncta procul cernitque auditquc per orbem.

»Quanquam
»lores

prisci

quidam apud Grsccos fabularum inven,

eumdem

Osirin

et

Bacchum

,

et vcro similitudino

»quadam atque aflinitale nominis Sirium »quibus Eumolpus in bacchicis carminibus
»

appellarunt.
ita

Ex

cccinit

More

Astri

Bacchum
sic

vultu flagrante micantem.

»

Orp heus autem
»

Ergo Phanetcm ipsum, vel Bacchum nomine dicunt.

»Quin etiam addunt nonnulli, ex siderum varietate ortum »esse morem ut idcm astrictam nodo hinnulli pellem cir»cumferrct. Isin vcro, antiquam, significare aiunt, quo no»mineLuna propter antiquissimum ac sempiternum ortum » appcllata fuerit. Gornua porro eidem afligunt parlim ea fl,
,

quam sub accretionem diminutionemve lu»minis cornuum instar curvatam ostendit, partim quod ei
»gura permoti
,

»vacca

sit

apud /Egyptios consecrata. Caeterum geminos

whoscc deos

mundum

universum modcrari docent.
sunto.

»

Ac de/Egyptiisquidem haicanohisdicta
nicum etiam Thcologia
tcr atque

Jamin Phcc-

reperias

,

qui principes apud^illos na,

turalis sese philosophinc studio

dedidcrunt

eos solem pari,

lunam

,

cactcrasque stellas inerrantes

elementa

praetcrca

,

quncque

cum
,

iis

conjuncla sunt, deorum in loco

tantum habuisse. Iisdem porro mortalcs vctuslissimos terrai
germina dcdicassc quibus divinitalem
rationis cultu tribuebant, quibus
ipsi

quoque cum ado-

tolerabant,

cum vitam ipsimet adhuc tum eorum non postcri modo sed etiam majo,
,

res in inferiis ac lihationibus solcnni rilu perficiendis uti

consucvcrc. Misericordiam autem

commiscrationem

et luc-

lum

scncsccnti

tcmx gcrmini

,

primcc aninnuilium ex tcrra

58
procreationi
rationi
, ,

EtfSEBII

ac simul

eorum ex mutua congressione geneipsi
,

morlique adeo

per

quam hac

vita

defungcren-

tur, consecrabant. Ejusmodi erant divini cultus notiones

hominum

istorum imbecillitati

,

et angustis

adhuc

pusillislibris
,

que animis congruentes. Atque haec Phcenicum etiam
ut deinceps cstendemus, continentur. Quinetiam
qui nostra
ineliis

ille

ipse,

memoria

vixit

,

quique evomendis in nos contuconfecit
,

atque maledictis

famam sibi nomenque

,

in

iis

quos de vitando rerum animatarum usu conscripsit
illius

priscae

veterum consuetudinis

,

laudato Theophrasti testimo«

nio

,

meminit

his

omnino

verbis.

Infmitum plane videtur

*

»fluxisse

tempus, ex quo genus hominum longe
,

sapientissi-

»mum,
»

ut loquitur Theophrastus

sanctissimam illam et a

Nilo conditam regionem incoleret, ad
diis ccelestibus

focum domesticum

»sacra
» siae

non myrrhae, non cathurisque cum croco mixtorum primitiis (neque enim
facere ccepit,
nisi

»

istorum usus

post multas aetates fuit
,

,

cum homo

curioat-

» sus erroris

indagator efTectus
,

post

multorum laborum

»que lacrymarum guttas
» tulit) »
;

necessariae vitae primitias diis ob,

non illarum

,

inquam

rerum

,

sed virentis herbae,

cujus sic

tanquam naturae

genitalis

primaevam quamdam

»lanuginem manibus sublatam

ofFerebat,

Quippe enim

prio-

»res animantibus arbores, multoque ante ipsas

gramen an-

»nuum terra procreavit, cujus folia radicesque carpentes » cum inlegris earum naturae germinibus veteres illi combu»rebant, eoque
»

sacriflcii
,

genere

,

qui ccelestes Dii videban-

tur, sibi conciliabant

atque sempiternos ignis honores ip-

»sorum
»

divinitati consecrabant.

Nam illis
,

etiam ignem con-

servabant suis in templis immortalem

»limus esse videretur. Gaeterum ex
»

illa

quod iisdem similrerum quas terra
,
,

produxerat

,

avaQv^taffst
,

,

has subinde voces Gopar/ipia

Guciv,

» Qyartaat
i

eflinxerunt
lib.

quibus nos perinde ac sinovum hoc im-

Porpbyr.

n.

,

PILEPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP. IX.

3g

»probitatis gcnus significarent, alieno plane sensn abuti-

»mur, dum fallacem hunc cultum qui animantium immo»laticne perficitur, 0u<riav appellamus. Ac prisci quidem illi
,

«homines

,

ne quid advcrsus hunc ritum peccaretur, tanlo
,

»studio tantaque diligenlia providcbant

ut

quod

in eos,

»qui rejecto vetere instituto
)>

novum

aliquod inveherenl
i

j&ootfrtvTO

,

hocestdiras efFundercnt, xp&paxa TaOuptwaevz idest
»

»sufliliones ipsas, imprecationes dirasque nominarent.

Quibus, post
»
»

alia

qusedam

,

haec subjicit.

«

Ubi aulem

illae

sacrificiorum primitiae in

majorem impictatem hominum

utio prorupissent

,

tandem usus teterrimarum victimarum
cae

«crudelitate plenus invaluit, ut quas ante conceptas nos»

trum

in
,

caput imprecationes diximus
ipsi vivas

,

hoc

demum

»

tempore quo homines
videantur.

ac spirantes animantes ju-

»gulant, earumque sanguine altaria cruentant, exitum sor»titae
»

Haec ipse quoque Porphyrius, nec suo
ore

magis

quam Theophrasti

commemorat. Plato denique

sermonem hunc nobis auctoritatis suae veluti sigillo concludat. Is enim in Cratylo antc ea quae de Graecis ipsis disputat, sic ad verbum loquitur « Mihi quidem ihi homines
:

»videntur

,

qui Craeciam primi tenucrunt, eos

tantum deos

«censuisse, quos nunc Barbarorum plerique colunt, solem

»nimirum, lunam, terram, astra ccelum quae cum » viderent omnia continenti cursu ferri eadem ab illa
,
:

ipsi
,

,

roO"

T>0iiv,

hoc
»

est cursus

ejusmodi nalura

0*ou;

,

deos nomina-

»rinl.

Ac primos

illos

quidem
,

ct vetustissimos

homines

nihil vel

in lemplis extrucndis

vel in erigendis simulacris operae ac
istac

studii ])Osuisse

,

cum nccdum
,

pingendi

,

(ingendi

,

cae-

landi slaluas efliciendi

ac ne domos quidcm teclaque a?di-

iicandi artes inventae ac conslilutae essent, cuivis, opinor,

rem apud se reputanli sorum qui Dii poslea
,

facile constabit.

Quod autem nec
,

ip-

vcl llcroes appellati sunt

ulla

apud

, ,

40
eosdem
aut
nicntio fuerit;
,

EUSEBII

quodquc nec Jovem,aulSaturnum,
,

Ncptunum aut Bacchum,
,

aut Apollinem

aut

Junoncm

,

aut Palladcm,

aut alium

seufoemina

quales infiniti

omninoDeum, scu mas foret postea cum apud Barbaros, tum
,

apud Graecos passim extiterunt
nullus

agnoscerent
,

:

imo, quod

tum
:

intcr

homiues seu Lonus
illa

seu malus Dsemon ce-

lebrarctur

sed

tantum quae
,

in coelo

apparcbant Astra,

7raoa to S&lv, id est

a currendo

£swv,

hoc

est

Deorum nomen,
illa

ut ipsimet aiunt

,

ohtinerent

:

denique, quod ne

quidem

animantium immolationihus
gitati superstitiosis

,

autiis, qui postea sunt exco

honoribus colerentur; non jam oratione

nostra

,

sed domestico Gentilium ipsorum testimonio, quod
disertis

certam ex

eorum

verbis

,

quacque citavimus anlea

,

quaeque suis postea locis subjiciemus, prohationem suppeditat,

planeconficimus.

Quamquam divinaeetiam Christianae
eorum
,

religionis litterae

hocipsum doccnt, quibus continetur, genqua3 sub aspectum cadunt
fuisse
,

libus

quidem

universis

siderum altributum

initio

cultum

uni autem He-

braeo populo singularem

quamdam
,

et

eximiam cum hujus

universi effcctoris ac moliloris Dei

sus

eum

pietatis notitiain

tum etiam verae adverpraecipuo munere beneflcioque
,

concessam. Quare nulla plane apud antiquissimos homines
sive

Graecorum

,

sive

Barharorum Theogoniae mentio

nul-

lus

statucndorum simulacrorum usus, nulla, quae multa
in ista
,

nunc est

appellatione

Deorumpartim marium partim foeminarum nugarum vanitas. Nec enim illius aetatis ho,
,

minibus nota crant

quae postea ex mortalium

ipsorum

turba petila confictaquc nomina; imo nc

daemonum quidem
,

spirituumve sensus fugientium invocationes
ineptaeque de Diis ct Heroibus fabulae
,

nec absurdae

nee arcanarum et

infandarum initiationum mysteria
tiplicis

,

nec ullum omnino mul-

ac stolidcc

eorum

,

qui scquuti sunt

perstitionis vestigium cernebatur.

hominum suSunt hax nimirum ab
,

,

PR.EPAR.

LVANCi LIB.
,

I

CAP.

IX.

4

l

hominibus excogitata commcnta

sunt morlalis naturnc fic-

tioncs, vcl potius turpis ac flagitiis perdita? vita) artes; id

quod

illius

cliam divini oraculi fide comprobatur, «Initium

»fornicationis, cxquisitio idolorum

\

»

Maneat

igitur

hunc

omnium gentium dc
post

multitudine

longam aetatum

Deorum crrorem nonnisi seriem extitisse qui cum a Phcenici,

bus et /Egyptiis initium habuisset, ab

iis

in reliquas post-

modum

nationcs ad ipsos usque Graecos sese propagaril.
vetustissimoe historiae

Atquc id ipsum praelerea
declarant,
ciis initio
,

monumcnla

quam

utiquc jam tcmpus est, duclo ab Phccni-

propius inlueri.
istas
,

Res autem

Sanchuniatho quidam mcmorioe prodidit

vir anliquissimus

qucmquc ante Trojana tcmpora floruissc, summaquc cum diligcntiae, tum veritatis laude Phcenicum
illc

hisloriam scripsisse tcstantur. Hujus opera omnia Philo

non Hebrasus
Graccam meminit
,

,

scd Byblius,ex Phccnicum idiomate

in
is

linguam convcrsa vulgavit. Ejusdem quoque
qui nostra

memoria opus

iilud

adversum nos
,

mcndaciis fraudibusque textum consarcinavit
2
,

dum

libro

quarto ipsum hujus testimonii sui pracdicatione commendat.
«

llcrum inquit

ad Judaeos pertinentium historiam San-

»chuniatho Berylius

summa

fide conscripsit,

quippe qua;

»cum eorum locis atque nominibus apprime consentiat, » cum pra:cipua rerum illarum capita ab Hierombalo quo» dam Ievi Dci saccrdote accepisset. lloc illius opus Abibulo » regi Bcrytiorum dcdicalum non modo rcx, sed etiam
,

ii

»quorum apud ipsum crat de scriptorum vcrilate cognos»ccre, omnes comprobarunt. Atque istorum quidem a:tas
«Trojanis temporibus antiquior, proximc ad
«accedit
»test.
:

Mosem ipsum
pove,

ut cx Phccnicioc
igitur

regum
,

seric quivis auferre

Ilic

Sanchuniatho

qui Phccnicia lingua

»tcrcm historiam parlim cx singularum urbium
*Sap. xiv, ix.

aclis

2

Porphyr, n.

42

EtSEBIl

»partim ex Templornm monimcntis coagmentatam singu»lari veritatis studio perscripsit
» cis
,

Semiramide, quam

Ilia-

temporibus vel antiquiorem vel aequalem fuisse mevixit.

»morant, apud Assyrios regnante,

Ejusdem porro
in scribendo

»Sanchuniathonis operaPhilo Byblius Groeco sermone do»navit. »Haec ille, quihus istius Theologi

cum

tum etiam vetustatem nohis testatam reliquit. Verum in operis suscepti progressu non jam Deum universi moderatorem immo ne coeli quidem incolas sed viros quosdam ac mulierculas morti obnoxios, eosque non
veritatem
, , ,

ea

morum

honestate, ut propter virtutem suscipi ac pro,

bari mereantur

aut ea praeditos sapientia
invitet
,

,

quae nos ad ip-

sorum aemulationem
esse confirinat

sed omnibus
,

flagitiis

ac scele-

ribus coopcrtos nobis pro Diis obtrudit
,

ac simul eos ipsos
in oppidis

qui passim

etiamnum omnibus

atque regionibus

Deorum

loco celebrantur.

Quarum

tu re-

rum

certas etiam et ex illorum scriptis

depromptas accipe

probationeso
Philo igitur, qui Sanchuniathonis opus universum no-

vem
»se
»

in libros distribuit, ipso statim primi libri

procemio

haec ad

vcrbum de eodem auctore
in

praefatur.

haberent, Sanchuniatho vir in primis

cum ita eruditus, cum
«

Haec

operam

rerum plurimarum studio posuisset

,

cumque

«gentium omnium historiam jam usque a prima universi
» » » »

molitione nosse vehementer optaret

,

praecipuam quam-

dam
quod
rant
,

in pervestigandis Taauti rebus diligentiam adhibuit,
satis intelligeret
,

omnium

qui lucem hanc aspexe,

eum
;

litteras

principem invenisse

ac scribendorum

»commentariorum auctorem fuisse. Ab illo autem auspica» tum esse queni ab /Egyptiis Thoyth ab Alexandrinis
,

»Thoth
»

,

didere.

nominatum Graeci Epu?-v,hoc est Mercurium red»His commemoratis ,>ecentiores illos qui postea
, ,

emerserant, eo nomine reprehendit, quod quaa de Diis

PILEPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP.

IX.

$

vulgo ferebantur, ad allegorias nescio quas et physicas explicationes vi facta veritati traduccrent. Is ergo sic in pro-

gressu loquitur.

«

Sed enim qui novissime rerum sacrarum
,

«disputationem attigcre
»

cum eorum
,

quac facta crant ipso

statim initio verilatem rejecissent

ailegoriis
iis
,

quibusdam ac

»fabulis excogitatis,

cumquc rebus

quoe hujus universi

«naturam consequuntur
»
,

afliuitate conficta,
,

mysteria densis
,

obducta tenebris institucrunt ne quis eorum
gesta erant
in
,

quae reapse

»

veritatem intueri facilc posset.

Ille

autem cum

»
»
»

arcana quaedam

Ammoneorum volumina
,

incidisset, quae

ex interioribus templorum penetralibus
rant
,

ubi ante jacue,

educta

,

cum

obvia passim non esscnt

omnium

sen-

»lcntiam diligenti meditalione quaesivit, laetumque sus»cepti laboris exitum consequutus
,

quae in ipso aditu oc-

»currebant fabulis
»tis,

cum

allegoriis

omnibus de medio subla-

institutum opus
:

suam ad perfectionem maturitatem,

»que perduxit donec qui post illum extitere Sacerdotes

»idem ipsum occultare denuo atque ad priscarum fabula»

rum commcnta
occuparat.
»

rcvocare postea voluissent, undc mysticus
,

»illescnsus emersit
»

quinunquam

antea Graecorum animos
«

Quibus deinceps

ista subjungit.

Haectandem

»a nobis reperta sunt,
»

cum vehementi

cognoscendac Plioe-

nicum

historiae

desideriotcneremus, ac posteaquam ingen-

»tem librorum monimcntorumquc sylvam cupide scrutali wessemus, non eam tamen, quac pcnes Graecos erat, quod wipsam magna cum dissensione animorum, et contentionis
«potius

quam
»

veritatis studio

conflatam anonnullis esse perinterjectis,
a
,

»viderem.

Adfidcm inqidt, »illius scriptis adhibendam eo maximc quod oculis intue»mur Gracorum hominum dissidioadducti sumus de quo » tria quoque volumina quorum inscriptio est Dc increquibusdam
,
:

Tum

,

,

tdibili historia

,

studiosc ac diligenter elaboravimus.

»

Ac

rursum post

alia

nonnulla subdit

:

«

Jam

vcro

,

quo

illus-

44
»trior habeatur

EUSEBII

magisque distincta

rei totius intelligentia

»hoc etiam ante omnia ponere nos oportet, Barbarorum
»antiquissimos, Pho^nices in primis et^Egyptios, a quibus
»

casteri

deinceps populi

morem

illum accepere
,

,

in

maxi-

»

morum Deorum

loco eos

omnes habuisse
,

qui res ad vi-

»tam agendam necessarias invenissent
»

quique beneficium

aliquod in genus
sibi

hominum

contulissent.

Eos nimirum
esse persuade,

»quod

plurimorum auctores bonorum

»rent, divinis honoribus coluere; ac
»
,

jam ante constructa fuerant »traducto, columnas insuper statuasque
»nomine consecrarunt
«prosequuti Phocnices
,

Templorum usu qua3 hoc ad munus ©fliciumque
ligneas

ipsorum
cultu

,

eaque praecipuo
festos
illis

religionis

quoque

dies longe celefuit,

»berrimos dedicarunt. In quo quidem eximium illud

»quod regum suorum nomina

universi hujus elementis, ac
ipsi
,

»quibusdam eorum, quibus Divinitatem
»imponerent. Naturales porro deos
»
,

tribuebant

,

solem

lunam,

reli-

quasque

stellas inerrantes

,

cum
alios

elementis ac ca^teris

cum

»

iisdem aflinilate conjunctis solos ex omnibus agnoscebant;
ut mortales
»

»

quidem

alios,

autem immortales deos
in procemio constitutis
, ,

»habercnt.

Quibus Philo breviter

ad Sanchuniathonis interpretationem aggreditur
bis

his ver-

Phoenicum Theologiam edisserens.

mpMM <wv» iwv» wu\ ivw» wv> A/\/\ w» mwmwm vw% vwt /\*iww\niwm*M w\/%

wn vw» %^vi*w»W*W\

CAPUT DEGIMUM.
nicum
theologia.

«

Principium hujus universitatis ponit

Aerem tenebrosum

»ac spiritu fcctum, seu mavis tenebrosi aeris flatuni acspi-

PILEPAR.

EfANG.

LIB.

I

CAP. X.

^5

»ritum, chaosquc turbidum altaque caligine circumfusum.
»H?cc porro infinitaesse
»interva!lo
,

nullumque

nisi
,

longo saeculorum

terminum habere. Verum

ubispiritus, inqult,

»amore principiorum suorum
»simulesset mixtio consequuta

flagrare ccepissct,
,

eumque

nexum hunc mutuum Cu»pidinem appellarunt. Is quidem rerum omnium procrca»tionis principium fuit. Spiritus vcro suam ipsius procrea» tionem minime agnoscebat. Ex hac illius conjunclione pro»diit Mot; id quod limum nonnulli, alii aquosae mixtionis
»corruptionem esse volunt
»
,

ex qua secutae productionis

semina

,

ipsaque adeo rerum universarum generalio exti-

» lerit. »

Cacterum animantia quaedam erant omni sensu ca,

rentia

quae

postmodum
illi
,

intelligentia pracditos

animantes

»procrcarunt. Eos

Zophasemin, hoc
luna,

est cceli

contemIllico

»platores nominarunt

in ovi figuram conformalos.
,

»autemMot, cum
»mundi
»minet.

sole

stellis

,

ac rcliqua
a

majorum

»astrorum multitudine emicuit. Hujusmodi
ortus ponitur
,

Phcenicibus

qui

omnem

plane divinitatem extcr-

Jam

,

qualis ab iisdem invehatur

animalium genc-

»ratio, videamus.
» »

Sic ergo philosophatur.
,

Cum

igneum

splendorem aer cmisisset
inflammationo venti
,

ex ardenti maris ac terrarum
,

magnoque rucntiumimpetu »ccclestium imbrium ac nimborum cffusiones cxlitcre »cum autem hscc omnia qme distincta paulo anle ac
,

nubes

:

,

,

»propter vehementiorcm
»juncta fuerant
,

solis

acstum a propria sede dis-

in
aliis

eodem

rursus acre concurrcrcnt, at;

»que

alia

cum

committercntur

tonilrua simul ac
,

»fulgura pepcrere;

quorum ad tonitruum fragorcm
cxtcrriti

dos-

»cripti antea intellectu praediti

animantes velut a somno
,

»excitati,
»

horrendoque sonitu

mares pariler ac
«

iceminac

tam

in lerra

quam

in

mari moveri ccepere.

Ejus:

modi

est, qua3 ab istis somniatur,

animalium gencralio
o

quamhax ejusdem auctoris vcrba

cxcipiunl.

Ihcc in Taauli

46
»

liUSEBII

de mundl ortu commentariis scripta reperta sunt

,

quac

» »

quidem

ipse

cum
,

argumenlis et conjecturis
excogitavit
;

,

quas mentis

acie perviderat

tum eorum quoque facem
ac Boreae
,
,

»nobis lumenque

praetulit.

«

Mox Austri

caetero-

rumque ventorum nominibus
«

explicatis

ita

prosequitur.
,

At

illi

omnium

principes terrae germina consecrarunt

iis-

»

que Deorumin loco habitis adorationiscultum tribuerunt,
ipsi

wquibus vitam non

modo

,

sed ipsorum etiam posteri,
,

»majoresque omnes tolerarunt

inferiasque ac libamina
,

«perfecerunt. Atque hae divini cultus cogitationes
»

inquit,

cum eorum

imbecillitate animique angustiis congruebant.
,

»Tumscribit,ex Golpia vento
»Grajci Nu-/ra, hoc est

atqueejusuxoreBaau quam
,

»Primogenitum
geniti sint

,

Noctem, interpretantur, /Evum ac mortales ambo, procreatos; yEvumque
auctorem
fuisse.

»cibi ex arboribus petendi
»
,

Qui ab
,

illis

eos

Genus ac Progeniem appellatos
suslulisse.

Phoenicen

«incoluisse
»

:

cumque vehementior aestus
Quippe
,

urgeret, in coelum
,

manus ad Solem
quit
,

Deum enim hunc m,

»

unum

cceli

moderatorem
,

esse credebant

eumque
cceli

»propterea Beelsamen

id est,

Phoenicum lingua,

»Dominum,
»

Gracca vero Ata, hoc est

Deinceps Graccorum his verbis

Jovem, nominabant. traducit errorem. Neque

»enim

sine rationepluribusistamodisexplicate distinguenda

»putavimus, sed varias hac etiam in parte nominum quae
»rebus attribuuntur notiones ac significationes secuti su-

»mus; quae
»

Gra3ci
in

accepere

,

homines cum ignorarent, alieno sensu errorem ambiguitate significationis inducti.
filio

»
»

Porro ex genere ^Evi ac Primogeniti

natos

ait

esse

li-

beros morti similiter obnoxios , eosqueLucis Ignis , et Flam;

»mae nominibus appellatos

qui

cum ignem

ex mutua

li-

»gnorum
» i

collisione

reperissent,

ejusdem usum homines

docuerint. Iidem
corporis vulgus

filios

genuere, qui mole ac proceritate
longe superarent
,

hominum

quorum no-

,

PR/EPAR.

EVANC

LIB.

I

CAP. X.

4?

»mina montibus iis altributa sunt, quos ipsi prius occupaAntilibanus, ct »rant. Quare montes Cassius, Libanus
,

»Bralhyus

,

ab

illis

nomen

accepere. Coetcrum ab
a

iis

Mem,

»rumus

et

Hypsuranius procrcati sunt; qui
,

matribus ejus-

»modi appellationcs invcnere
» »

mulierculis,
cuilibct

inquam

illis

quae sui

copiam eo tcmpore obvio

impudcntissime

faciebant.

Jam

vero Hypsuranium in insula Tyro domici,

»lium suum collocassc

ac tuguriorum ex

calamis

cum

»junco papyroque contextis elliciendorum arlem excogi»tasse, gravesque
» Iradit. »

cum Usoo

fratre iniinicitias
feris
:

exercuisse

Ac

princcps quidem pellibus quas
,

ab se captis
tur,

detraxerat

corpus tegerc Usous

instituit

cumque

«bulentia imbrium ventorumque tempestate coorta

ex

»Tyri arborum collisione ignis exarsisset, quacque ibidem
»erat sylvam incendisset
,

arborc cujus ante ramos amputa,

nequaquam sese mari nullo licet »cxemplo, commitlcrc dubitavil. Geminos quoque cippos
»rat, navigii loco usus

»cum
» »

lgni

Ventoque dedicasset,
,

mox

utrique adorationis

«cultum exhibuit

quasque venando ceperat ferarum sanisti

guinem

libavit.
,

Posteaquam autcm supremum

omnes
fes-

diem obiisscnt
ac cippos in

qui supcrslites, inquit, remansere, virgas
,

»

corum honorcm consecratos adorarunt
illius

»tosque dics solenni rituquotannis peregerunt. At veromul» tis

post scculis , cx

Ilypsuranii sobolc Ycnator ac Pis-

»cator nali sunt, qui piscationis ac vcnalionis artem inve-

»nere, ac
v

toti

piscatorum venalorumquc nalioni

suum
,

posqui

lea

nomen

indiderc.

Ab

iisdcm fratres procreati duo
usuui reperere.

slerrum ac multipliccm

fcrri

Quorum

alter

«Ghrysor nomine, quem Vulcanum esse
»operc acstudiipartiin in cloquentia
,

ait,

plurimum
atque es-

parlim in cantionibus

»ac divinandi artibus collocavit.

Is

eliam

hamum

»cam, piscatorum lineam, ac lumultuarias
»

rates invenit

primusquo mortalium omnium navigaviL Quamobrcui

48

EUSEBIl

»eum quoque
»

post obilum instar Dei coluerunt, ipsum:

que praeterea Diamichii nomine appellarunt

nec desunt

»etiam qui ab ejusdem fratribus struendorum ex lateribus

»murorum ac parietum rationem excogitalam esse velint. » Ab ejusdem posteris geniii adolescentes duo quorumunus
,

»

Artifex , alter veroTerrestris Indigena nuncupatus. Hi quis-

»quiliarum
» solis
» »

cum

lateritio
,

lutomiscendarum

,

utriusque vero

calore exiccandi

ac tectorum aedibus imponcndo,

rum

auctores fuere. Alios item duos procrearunt
,

quorum
est

unus Agri

aller Rustici sive Agricolsc

nomen

accepit.^Et
,

•)huic

quidem simulacrum eximio cultu dedicatum
,

ad-

»dito quoque in Phccnice templo
»
»

quod ab aliquot jugatoquin etiam in veterum
li-

rum boum
bris

paribus gestabatur

:

deorum maximus

elogio plane singulari nominatur.

»

Ambo

pra?terca construendis aedibus

non solum

atria

,

ve-

»rumetiam ducta in orbem septa cum speluncis addidere. »Ab iis tam agricolarum , quam venatorum qui canibus » uterentur, genus propagatum. Iisdem Erronum ac Tita»num attributum nomen. Filios reliquerc Amynum et Ma»gum, quibus villarum gregumque alendorum rationes fe,

»runlur accepta3.
»lutu
facilis
,

Ex

istis

nati Misor et
salis

Sydyc, hoc

est

So~

ac Juslus, qui

usum

reperere. Misor

»filium

Taautum habuit, primorum
,

in scribendo

elemcn-

»torum inventorem quem A^gyptii Thoor, Alexandrini «Thovth, Graeei Mercurium nominarunt. Ex Sydyc vero
» »
»

Dioscuri

,

seu Cabiri

,

seu Corybantes

,

seu denique

Samopri-

ihraces originem accepcre. Ambos quoque navigium
,

mos excogitasse ferunl. Ab utroque procreali alii qui »non herbas modo, scd etiam venenatorum morsuumcuraet cantiones invencre.

»tionem

Eorumdem

aetate

natus est

»Eliun quidam nomine Altissimus, ilemque fccmina Bcruth
»
»

appellala.

Hi lcca Byblo vicina tenuere ac Terrestrem
sivc

quemdam

Indigciiam Ccelum postea nuuc»patum ge-

,,

PR^PAR. EVANG.

LIB.

I

CAP. X.
,

49
quod supra

»nucre
»

,

a

quo etiam illudsublime clcmentum

nos volvitur, propter eximiam pulchritudinis ac formae
Is

»specicm ccelum vocarunt.
»

sororemhaLuit iisdem paren-

tihus

natam, cui nomen Terra, quod propter singularem
,

»ejus corporis dignitatcin

cum

ea

,

quam terram vocamus
,
,

»postca communicarunt. Parcns autcm illorum Altissimus

cum ferarum »est relatus quem
»
,

congrcssionc periisset

Dcorum

in

numerum
,

lihationiLus ac sacrificiis liLcri coluere.

»AtCoclus uLi paternum in imperium successisset

Terram

»sororem matrimonio secum junxit, ex eaque liLcros qua»tuor suscepit
,

Ilum, qui Saturnus dictus

est

,

Bctylum

%

»Dagonem, qui Sito, hoc cst frumenli pra?ses, nominatur, »etAtlanlem. Ex aliis autem uxoriLus ingenlem liLerorum id quod adco grave ct acerhum »multitudinem genuit
,

»Tcme
» »

accidit

,

ut zelotypiu vehementiore succensa,

ahs

Ccelo mullis ante prohris onerato divortium fccerit. Ccelus

aulcm

etsi

ah ea discesserat
,

,

vi

tamen quotics lihitum

cadem oppressa domum sese denuo recipiehat. » Verum quod susccptos ex ipsa filios interficere conaretur,
»crat,

»Tcrra convocatis auxiliaribus copiis, ejus impetum saepe
»propulsahat. Interca Saturnus
»
,

uhi virilem actatem atticodicillis*
,

gisset

,

Mercurii Trismcgisli

,

qui ipsi a tahulis ct
,

»crat, consilio alquc opihus
»

matcrnas ulturus injurias

Coclo palri sese acriter ohjecit.
ct

Idem

lihcros procreavit

»Proserpinam
»ohiit
:

Mincrvam; ac prior quidem virgo diem Mincrva autem Mcrcurioquc auctoribus, falccm ex
;

»ferro hastamque conflavit

tum Mcrcurius Saturni

sociis

»vehemcns contra Ccclum pro Tcrra dimicandi studium
»magicis cantionihus injccit. Saturnus igitur his instructus
»copiis, bcllum

cum

Patre committit
capcssit. IIoc in
,

,

eoque imperii

fini-

»bus cjccto

,

rcgnum

ccrtamine capta Cceli
singulari

»concubina gcstans utcrum
wgrabat.

cujus

illc

amore

fla-

Eam
MX.

Saturnus Dagoni in uxorcm dcdit, apud

4

5o
»

EUSEBII

quem suseeptum

ex Coelofcetnm enixa Demaroontem no-

«minavit.

Tum vero
,

Saturnus aedes suas

muro

cingit,

By-

»blumque condit urbem Phceuiciae principem. Mox Atlansuadente »tcm fratrem quod eum suspectum haberet »Mercurio alta terra defossum obruit. Per idem fermetem,

»pus Dioscurorum nepotes

cum

tumultuariis ratibus navi-

»giisque conflatis navigarent, ad Cassium

montem

ejecti

»templum eo loco dedicarunt. Jam vero socios Ili, qui SaEloim quasi Saturnios appellarunt qui » turnus idem erat
,

,

»ejusdem Saturni sequalcs etiam dicebantur.

Porro Sadiillo

»dum

filium Saturnus,

quod secus

aliquid de

suspicaextincti

»retur, gladio suo jugulavit,

manusque paternas
Dii

»sanguine cruentavit
»

,

ac paulo post filiam quoque suam

capite truncavit

,

ut reliqui

omnes

hanc Saturni men-

»tempenitus obstupescerent. At Ccelus

cum
, ,

interim exula-

»ret, post aliquod temporis intervallum
»

Astarten filiam

virginem

cum duabus
,

alii

sororibus

Rhea nimirum ac

»Dione, summisit quae Saturnum fraude insidiisque tolle» rent. Yerum Saturnus puellas amore blanditiisque captas ,
»sorores ambas secum matrimonio copulavit.
»lus audiisset
»
,

Quodubi Ccealiis sociis

Fatum

ac Pulchritudinem

cum
,

adversus

eum expeditionem
,

suscipere jussit

quam
,

pariter

»ulramque Saturnus
»Praeterea
» »

illecebris delinitam

apud

se retinuit.

Ccelus

,

inquit,

Deus

Baetylia reperit

animatos
filias

lapides insolenti arte molitus.

Caeterum

,

Astarte

septem Titanidas

,

sive
,

Dianas , Saturno peperit , simulque
ut

»

Rhea totidem

filios

quorum postremus
est.

primum lucem

Quin etiam ex Dione quidem ex Astarte vero mares praeterea duos Cupidinem »puellas autem quod frumentum et » Amoremque suscepit. Dagon
»aspexit,

consecratus

,

,

«aratruin invenisset, Aratrius Jupiter nuncupatus est. Sy-

»dyco, quem justum interpretamur, una ex Titanidis Mspculapium genuit. Saturno praeterea liberi tres in Peraea

,

PR.EPAR.
»nati
,

EVANG. LIB.

I

CAP.

X,

5l
,

Saturnus ejusdcm
Ilis

»lus

,

et Apollo.

cum Patre nominis Jupiter Bepropemodum aequales Pontus Typho
,

»et Nereus Ponti pater,

Ex Ponto Neptunus

ac Sido nas-

»cuntur. Sidonis autem ea suavitas et elegantia vocis erat

hymni modulatc canendi artcm princeps inveniret. A » Demaroonte Melicarthus et Hercules procreantur moxque Ponto a quo » Ccelus ad Demaroontis sese partes adj ungens denuo bellum movet. AtPontus Demaroontem , » defecerat in fugam ver» qui magno impetu suos in fines incubuerat »tit; ille autem felicis fugoe gratia sacrificium vovit. Porro
»

ut

;

,

,

,

,

»
» »

Saturnus anno occupati regni altero supra tricesimum
ubi Coelum patrem mediterraneo
insidiis

,

quodam
,

in loco structis

captum

in potestatem habuissct

verendaipsi juxta

»

fontes fluviosque circumfusos amputavit;
est.

quo loco Ccelus

»idem postea consecratus

Tum

vero dispertitus ejus ac

»dissipatus spiritus est, et sanguis e vulnere defluens in vi-

«cinorum fontium ac fluviorum aquas
)>

distillavit.
,

Locus
%

etiamnum ostenditur.
quos etiam

»

Hae sunt cum Saturni
,

tum eorum

qui Saturni retate vixerunt
egregioe
; ,

decantati a Graxis oevi laudes

princeps atque aureum

hominum

lingua discrepantium genus, ob jactatam illam veterum
felicitatem
interjectis
»
,

nuncupare

solent.

Yerum
«

noster hic scriptor
Astarte vero
,

quibusdam
,

ita

prosequitur.

,

quaj

maxiuia nominatur

Jupiter

Demaroon

et rex

Deorum

»Adodus,
»
»

in ea regione
,

Saturno consentiente regnarunt.

Astarte capiti suo

imposuit

:

tanquam insigne regni, Tauri caput cumque terrarum orbem peragraret, lapsam de
,

«ccclo stcllam reperit
»

camque

in

Tyro sancta insula con-

caeterum hanc ipsam Astarten Phcenices Vene»rcm csse memorant. At vero Saturnus , dum orbem lussecravit
;

» trat

universum ,Mincrvoe

hlioe tolius Attica?

regnum

tradit

»acdiroepestilcntia3inclcmenliaexitioquecommotus, filium

»qucmuuum

cx legilima uxorc susceperat, Ccelo pairi to-

,

d2

fiUSEfell

»tum flammis consiimptum immolat, tum sibiipseverenda
»praescindit
»adigit;
,

sociosque omnes ad simile factum per vim
,

quem ex Rhea ge»nuerat, vita functum consecrat, quem Phoenices modo modo Plutonem appellant. Deinde Saturnus By» Morlem »blum urbem deae Baaltidi, quae etiam Dione vocabatur,
nec multo post
filium
,

Muth

,

»Neptuno autem et Caberis Agricolis item et Piscatoribus »Berytum dono dedit ubi Ponli reliquias iidem consecra»runt. Taautus vero Deus cum jam ante Cceli imaginem ef.
,
,

»fmxisset,
»

mox Saturni
,

eliam atque Dagonis caalerorumque

deorum
cogilavit

vultus

unaque sacros elementorum characteres

»expressit.
»
;

Quin etiam insigne regni Saturno ejusmodi exoculos in vultu binos ac totidcm in occipite
placide connivere ac nictare viderentur
:

» »
»

quorum duo

alas

item singulis in humeris geminas , e quibus explicatai duae
duae vero contractae ac demissae forent.

Atque oculorum

»symbolo significatum volebat, Saturnum et dormiendo alarum autem eumdem et dormire vigilando » cernere
,

;

,

»et volare quiescendo, et volando quiescere
»diis alas in

:

caeteris

vero

humerisduas tantum

attribuit

,

quippe qui Sa-

»turnum ipsum volando sequerentur. Ad ejusdem Saturni » caput alas propterea geminas afllnxit quarum altera menaltera sentiendi vim indicaret. Saturnus » tis principatum Taautum Deum/Egypti » autem cum in Meridiem venisset
,

,

,

»universae

regem

creavit.

Atquehaecprincipes omnium,

in-

»«]uit, Cabiri

seplem

liberi

Sydec,
,

cum

/Esculapio fratre

»octavo, ipsiusmet Taauti jussu

in

commentarios tabulasprimus apud Phoe,

»que

retulerant. Thabionis

autem

filius,

omni memoria sacrorum interpres eadem allegocum rerum naturalium et eorum » riis quibusdam ementitus »quse passim hoc in mundo contingunt affectionibus con»nices ex
,

»juncta, Prophetis Orgia celebrant ibus
i

,

et

sacrificiorum

mysteriorumquc principibus

tradidit.

Qui deinccps ina-

, ,

PILEPAR.

LVAJNC.

LIB.

I

CAP.

X.

55
sludio

»nem hanc ostentationem quam omni ope omniqoc
,

»augcre conati crant
»

,

suis

quoquc successoribus

ct initiatis
littera-

reliquerc.

Horum unus

Isiris

quidam
,

fuit

,

trium

»rum

inventor, fraler

illius

Chnae

qui primus postca Pho3~

»nixvocatusest. Quibushacc deinde subjicit. At veroGraeci,

»homines
»ingenii,

prac caHeris gentibus politi

admodum

ct elegantis

primum quidem istorum plcraquc
:

sibi

tanquam

«propria vindicarunt
»

scd

cum

aurcs atquc animos fabula,

rum

voluptate permulcere vellent

novis

eadem ac multi-

»plicibus postea
»

commentorum

quasi

ornamentorum acces-

sionibus supra

modum exaggcrarunt. Atque hinc Hesiodus
,

»
»

ac reliqui circulares Poiitae

quorum fabellis omnia circum-

souant

,

propria sibi quaedam Gigantum ac Titanum certaalias

»mina, sectionesquc
runt.

confmxere. Qua3

cum

illi

passinx

»et ubique jactarent,
»

veritatem ipsam tandem oppressefictio-

Aures vero nostrae jam inde ab infanlia illorum

»nibus assuetac, et opinionibus per multa saecula propagatis
»
»

occupatao

,

quam semel accepere fabularum vanitatem
quod ab
ipso

per*

inde ac dcpositum aliquod, ut statim ab initio dixi, custodiunt. Itaquc
,

»

tempore

vires ac
,

robur accecxcutere
,

wperit
»

possessionem itaconfirmavit suam
sit
,

ut

eam

longe difTicillimum

jamque
sunto
,

vcritas

ipsa

nugarum

»adulterinoc vero ac spurioc narrationes loco veritatis ha»

beantur.

»

Yerum

satis ista

,

quae ex Sanchuniathonis

operibus huc usque relulimus

quac

cum

a

Philone Byblio
philosophi
in

conversa grneceque reddila sunt,
teslimoiiio

tum Porphyrii

tanquam vera comprobantur. Caeterum idem
Judacis scriptum reliquit,
illc,

co,

quem de

ha?c practcrea de

Saturno commemorat. «Taautus
»

quem Thoth /Egvptii
llore-

vocant,

cum

ingcnti

apud PhoMiicessapientiae laudc

»rel, qna3 ad religionem

cultumquc deorum perlinebant

»primus ex humilium ac plcbeiorum capitum inscientia
»

vindicata, clcganti ct

accomodato ad scicntix legcs ordinc

,,

54
»disposuit. Cui

EUSKBII

cum Surmubelus

deus

,

etThuro quae
,

deiri-

»ceps mutato nomine Chusarthis appellata est, longo oeta-

»tum intervallo successissent, occultam ipsius et allegoria»rum involutam umbris theologiam illustrarunt. » Ac paulo post « Hoc inquit apud veteres in more positum erat
: ,

,

»ut in surnmis reipublicae calamitatibus
» civitatis

,

penes quos aut

aut gentis

imperium

esset,

ii

liberorum carissimi

»ulloribus Daemonibus jugulati sanguine quasi pretio,

pu-

»blicum exitium pestemque redimerent. Qui vero tum ad
»

sacrificium devovebantur, eos mysticis

quibusdam cere-

»moniis adhibitis jugulabant. Saturnus igitur,
»nices Israelem nominant
,

quem Phce-

quemque
,

post obitum in astrum
iis

»ejusdem nominis consecrarunt

cum
,

in locis regnaret,

»ac filium unigenam ex nympha quadam indigena, quam
»

Anobretem vocabant
unigenam etiamnum

,

suscepisset

eumque propterea nobelli

»mine Jeiidem appellatum, quod ea vox apud Phcenices
»

significet

:

cumque gravissimum
,

»periculum universam
»

in

regionem incubuisset
sese prius
,

illum ipet

sam

regio cultu

ornatum ad aram ab
»

erectam

»instructam immolavit.
ea
sint
,

Jam

vero considera

cujusmodi

quae

idem

ipse Philo ex Sanchuniathonis opere de
,

Phcenicum elementis conscripto
bus commemorat; qua3
afferant
,

gra^cis expressa verbis

de reptilibus quibusdam acvenenum jaculantibus animali-

cum nullam hominibus

utilitatem
,

tum pestem iis atque interitum creant in quos tetrum illud suum et exitiale venenum excusserint. Sic igitur ad verbum ille. « Taautus quidem draconis serpentium»quenaturae divinitatem aliquum tribuebat; quam ejus opi»nionem Phoenices
et /Egyptii postea

comprobarunt. Enimvi

»vero genus hoc animantis prae cunclis reptilibus,
»esse, quod etiam propterca coleritatem
»

et

»copia spiritus abundare docet, ejusque naturam igneam
,

inquit, pra3 so
,

fert

omni exceptione majorcm cuni neque peduin nequo
,

,

PRjEPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP. X.
exterioris

55

»manuum, neque
»

alterius

cujusquam

membri

adminiculum habeat, cujusmodi sunt, quibus ad
reliqua?

motum

»

animantes

uti solent. Praeterea varias
,

ac multipli-

»ces corporis formas ostendit
»sese
»

ac sinuosis intortum spiris
Diuturna^ ad-

quam

libuerit incitato vibrat impetu.
,

nec solum exuto senio juvenescit, verum »etiam majora corporis simul et virium accipit incrementa,

modum

vitaecst

»

donec tandem confecto certo quodam annorum curriculo

»in seipsum iterum dissolvatur,

quemadmodum
reliquit.

in sacris

»etiam tabulis idem Taautus scriptum

Id

quod
in

in

»causa fuit, cur boc animantium genus in sacris pariter

»atque mysteriis adhiberi

soleret.

De hoc autem
, ,

com-

«mcntariis, quos Ethothia inscripsimus
»

pluribus a nobis
et in sese de-

disputatum

est

,

ubi ipsum immortale esse

»nuo, quemadmodum ante dicebam,
»mus. Nec enim hujusmodi animal
,

resolvi

demonstravi-

nisi vi

quadam percus-

»sum

antc fuerit, morte naturali extinguitur. Atque illud

aquidem Phcenices bonum Da^monem, iEgyptii vero Cne-

»phum

similiter

nuncuparunt, eidemque caput

accipitris

»ob praecipuam quamdam hujus volucris agendi vim addi»dcrunt. Quin etiam Epeis
»

rum

interpres et scriba

summus ab iis sacronominatur, quemque Arius Heraille,

qui

»
» »

cleopolites graeca lingua donavit, sic

ad verbum allegorice

rem istam exposuit
serpens
ille
,

Unus omnium rnaxime divinus erat qui accipitris formam prae se ferebat idem:

,

»que aspectu jucundissimus
»ruisset
»
,

:

quippe enim

,

ubi oculos ape-

continuo priinigenioe suae regionis Ioca omnialuce
:

complebat

sin

autem conniveret

,

illico

tenebrae succede-

»bant.

Ac natura quidem igneum
enim
t6 $Lzvyx(7zi,
,

illum esse vi ipsa verbi
:

fr&wtyarev, id est, illuslrabat, Epeis manifeste declaravit

»lucis

,

hoc

est illuslrare,

proprium

est.

»Pherecydes autem
»

occasione ex

Phcenicibus arrepta,
|ipse

theologicam de

illo

numine quod Ophionem

nuncu-

,,

56

EUSEKII

»pat, deque Ophionidis instituit disputationem; nos autem
))deillis aliquid
»tii

ctiam postea subjicicmus. Cacterum ./Egypcoiisilio

mundum eodem

depingentes

,

rotundum

circu-

»luui aerio colorc, flammisque sparsum exprimunt, cujus

»in medio serpens exlentus accipilris forma collocatur.

Ac
il-

»totaquidemfiguragraecotheta 'persimilisest, itanimirum,

»ut circulo
»

mundum

exhibeant
,

,

serpente autem medio

lum utrinque conjungente bonum Daemonem significent. » At vero Zoroastres magus in sacroPersicorum rituum commentario haec totidem verbis habet. « Deus autem est Ac,

» cipitris »
»

capite, princeps
sine ortu
,

ternus

,

omnium expcrs interitus, sempisinepartibus maxime dissimilis omnis
, , ,

boni moderator, integerrimus
,

bonorum optimus pruden,

»tium prudentissimus

legum

aequitatis ac justitiae

parens,

»se tantum praeceptore doctus, naturalis, perfectus, sa»piens, et sacrae
vis physicae

unus inventor. «Eadem insu-

per Ostanes de
sit
,

illo

tradit in eo,

quod Octateuchum

inscrip-

volumine. Pieliqui autem omnes , principem illum secuti
,

de rerum natura
phati sunt
plis quae
:

quemadmodum

ante dictum est, philoso,

ac primis elementis serpentium forma

in

tem-

construxerant solenni ritu dedicatis,
,

cum

sacrifi,

tum festos quoque dies et orgia celebrarunt quod illos deorum maximos esse ,rerumque omnium principes ac moderatores putarent. Verum hacc de serpentibus modo
cia
,

satis.

Hujusmodi ergo estPhoenicum Theologia, quam ut
tortis

irre-

oculis fugiamus, ac

priscorum vesaniae medicinam

pcrsequamur,

salutaris Evangelii doctrina praecipit.

Nam
,

quod

ista

omnia nec

fabulae sint

,

nec commenta Poetarum

quae latentem nescio

quam
,

in intimis sensibus

contempla-

tionem involvant

:

sed potius vera sapientium ac veterum

ut ipsi quidem appellant
*0.

thcologorum tcstimonia

,

quac res

PR.EPAR.

EVANG. LIB.

I

CAP.

X.

hj

omnibus

ct poctis

et

fabularum scriptoribns antiquiores

complectantur, fidcmque arccssant
in

cum

ex

illa

ipsa

,

quaj

Phoenicum urbibus ac pagis etiamnum celebratur dcoappellatione atque historia
,
,

rum
ut

tum ex

iis

,

qune

apud
:

sinnihil

gulos peraguntur, mysteriis

quivis opinor intelligit

jam necesse

sit
,

coactas

rerum istarum physicas explica-

tiones perscrutari
ipsas
illae

cum
,

certissimis qua3 sponte ac per se

suppeditant

argumcntis indiciisque teneantur.

Haec ergo de Phocnicum Theologia dicta sunto.

Jam enim

tempus
eamus.

est

,

ut ad /Egyptiorum sacra doctrinamque trans-

,

58

EUSiiBII

WWVWVW WW -Wl W\ VW w w WV» w/W WVWWW«VWWWWVIW» VWVW\ VW ww vW wwwv ww

LIBER SECUNDUS.

PROOEMIUM.
Hujusmodi ergo sunt, quae Phcenicum theologia continentur, quae quidem sic, ut

nusquam omnino respiciamus

fugienda nobis esse, priscorum autem vesaniae curationem
studiose
pit.

persequendam

,

salutaris Evangelii doctrina praeci-

Enimvero quod
,

ista

nec fabulae

sint,

nec commenta
in sensihus

poetarum quac latentem nescio quam reconditis
velerum
ut ipsi

contemplationem involvant; sed potius vera sapientium ac
,

quidem loquuntur, theologorum testimoet poetis, et

nia, quae res

omnihus

fahellarum scriptorihus

antiquiora complectantur, sihique fidem arcessant
illa

cum

ab

ipsa

,

quae in Phoenicum urhihus ac pagis

retinetur,

Deorum

appellatione atque historia

,

etiamnum tum ex iis
,

quae
vis
,

apud singulos antiquo
opinor, ex
,

ritu celebrantur mysteriis, qui,

communi tam reliquorum auctorum
illos, qui res

quam

eorum etiam
gat.

qui pro theologis hahentur, consensu intelli-

Siquidem ex eo constat, veteres
penitus vel ad

ad Deo-

rum naturam
legere
,

ac religionem pertinentes

omnium

primi col,

nihil

morum
,

informationem

vel
-

allegoricos fahularum sensus referre
plici narrationis ipsius historia

sed in nuda ac sim

constanter haerere voluisse.
,

Hoc

ipsissima

eorum

,

quos laudavimus
sit,
,

omnium verha
certissimis

de-

clarant, nihil ut

jam necesse

coactas rerum istarum
ctirn
, ,

physicas explicationes indagare

quae

sponte ac per se ipsas

illae

suppeditant

argumentis

indiciis-

,

PRI-PAR.

KVANG.
igitur

LIR.

II

PROOEMIUM.

5q

que toncantur. Hoec
sunlo.

de Phcenicum theologia dicta

Jam

vero tempus cst, ut ad /Egypticrum sacra doc,

trinamque transeamus

ut perspectum
diligenti ac

omnes

et explora-

lum habeant, numabsque
ab
iis

matura deliberatione
,

quoque disccdendum nobis esse statuerimus

nos-

trumque hoc consilium non aliunde quam ex ipsamet Evangelica demonstratione petitis rationibus,

primum quidem
,

/Egyptiis

,

tum

reliquis deinceps

omnibus qui cum
,

iis

opi-

nionibus erant sententiisque conjuncti
feliciter evenerit.

probatum

fauste ac

illorum

Ac Mancthus quidem /Egyptius historiam universam graecis litteris fuse admodum explicavit
volumine

prresertim vero quac ad ipsorum theologiam pertinebant

cum

in sacro

,

tum

aliis

quibusdam operibuscom,

prehendit. Sed

quoniam Diodorus

is

quem
fieri

antea

comme,

moravimus

,

qui divcrsas cx pluribus collegit historias
ritus
,

sin-

gularumque

quam

accuratissime

potuit,

com-

plcxus cst, vir sane clarissimus, opinionemque doctrinae

non exiguam apud omnes
consecutus
,

politioris

litteraturae studiosos

sic

totam in

toriam coegit, sequcntia
ut ab
illa
:

unum veluli corpus veterum hiscum prioribus apte connectens,
facturumarbitror,
si
,

/Egyptiorum theologia operis universi principium
operaepretium

duxcrit

me

ex eadem,

quccad propositam nobis disputalionem faciunt
in

deprompta
homines

omnium
ille

oculis ac Iuce conslituam

,

quod

Graeci

sncpius in

hujus auctoris lcctione vcrscntur. Haec igitur ad

vcrbum

commcmorat.

, ,

Go
VV\ vWvW

EUSKCII
VW.VWWvW VWvW\\ VWWV IVVVWWIVWI vw YW.Vt VWVWWWW v/v\ vwvw vwwvw V\V A\

CAPUT PRIMUM.
Theologlcc sEgyptiorum epitoma
:

ct

qucmadmodum ad Gracos

inde (ransierit.

«

Aiunt,

inquit*, ./Egyptii
etiarn

sub prlnium hujus universitain

»tis
»

ortum, primos
,

homines

/Egypto procreatos

fuisse

partim ob singularem quamdamtotius regionis temNili

»perationem, partim ob ipsius
»

naturam

:

illum enim

quod fcecundus admodum
deos ipsos,

sit

,

ac cibos ultro sponteque nas-

«centes praebeat, facile genitas animantes alere.
»

Jam
,

vero

cum homines quoque
,

mortalcs fuissent
in

tamen

»propter sapicntiam

et

communia quacdam

hominum
,

»genus merita
»etiam

,

immortalitatem consecutos esse

quorum
,

aliqui in

yEgypto regnaverint.
,

Eorum

alios

si

inter-

»prctari
»

lubeat

ejusdem

cum

coelitibus

nominis fuisse,
sibi

alios

propriam

quamdam
,

appellationem
,

vendicasse

:

Saturnum Opem ,ipsumque praeJu» terea Jovem, qui Ammon a quibusdam nuncupatur » nonem item atque Vulcanum Yeslam postremumque
»

atque inter eos Solem

:

,

,

»Mercurium. Ac Solem quidem
»

,

coeleste sidus

nomine re-

ferendum /Egypti regnum principem tenuisse, quanquam
ventorem primum rcgem numerandum esse, cui Saturnus
in imperio successerit
,

»e sacerdotibus nonnulli volunt, Vulcanum illum ignis in»
» »
»

exquc Ope sorore
,

,

quam

in

uxo-

rem
vel
,

ipse duxerat

,,

vel Osirin et Isin

ut scribunt aliqui

ut plures asserunt,

Jovem Junonemque

susceperit

»qui orbi

postmodum

univcrso proptcr eximiam virtutem

»imperarint; Deos aulem quinque genuerint, Osirin, Isin,
1

Diodor.

lib

i.

, ,

PRXPAR. EVANC.
,

LIB.

II

CAP.

I.

6l

»Typhoncm Apollincm ac Vcncrem. Et Osirin quidem «Bacchum esse, lsin vero Cererem quam cum ille secum
,

»matrimonio conjunxisset,

regnumque

capessisset,

cum
,

»plurhna ab eodcm beneficia inRempublicam esse collata
»

tum urbem
,

in

Thebaide ccntum instructam portis
aliis civitas

,

aedifi-

wcatam
»

quae ab

Jovis

,

ab

aliis

Theba3 nomine-

tur. Jovi praeterea

Junonique parentibus sacram aedem
aurca tcmpla excitata
,
,

»itemque Diis
» lis

caeleris

quibus singu»
in

efum certos quosdam honorcs

tum etiam

quos eo-

»rum cura incumberet, saccrdoles attribuerit. Porro euin» dem Osirin vitcm invenissse tradunt, primumquc vino usum
»esse, ac reliquos oinnes populos agriculturam docuisse.
»

Apud eum autem summo
quod
in excogitandis
iis
,

in

honore Mercurium

fuisse

»

quae vilam hominurn juvare pos-

»sent, ingenii

solcrtiam

ostenderet

plane singularem

:

«quippe qui

litlcras invenerit,

deorum
,

sacriftcia rite instieo-

wtuerit, lyrae
» u*jvsiav
,

cantum
est,

repererit

Graecosquc liominesT/jv

hoc

elocutioncm docuerit,

quam ob causam

»

Eppjs id est

Mercurius ab iisdem fuerit appellatus; denique

»olivae

plantam invenerit.

Jam

vcro

,

cum orbem tcrrarum
esse
:

«OsirisperagraretjPhoeniciaequidcmBusirimjiElhiopiaeau»

lem ac Libyae Anlaeum ab eo praefcctum

at

illum ex-

»pedilionein Apolline fratre socio suscepisse, a quo repcr-

»tam Laurum
»pedilionis

cssc ferunt. Osirim praelcrea duos liberos ex-

suae

comitcs habuisse
adjunxissc,

,

Anubin

,

et

Macedo-

»ncm;
»

iisque

Panem

quem
,

praecipua

quadam

»/Egyptii veneratione proscquantur

cujus eliam nomine
circa Tapliosirin vcr:

Panos urbcm

acdificarint.

Dum autem
,

»saretur, adductos ad
»tate cantus in

quodquc suaviprimis dclectarelur musicorum ab co mulSatyros fuissc
,

eum

wtitudinem circumductam

quorum

e

numero novem quominus ab aliarum Musas appel-

»que

virgines cancncli perilissimae nec

»rcrum doclriua

paratbe fuerint, quas Qrdecj

,, ,

G2

ElSiiBlI

»lant, quibus Apollo praeesset. Porro
i

cum

nullus populus

Osirin, propter accepta ab eo beneficia,
ciperet, plurima sui passim

non quasi Deum exalias

» »

eumdem monumenta reliquisse
,

urbesque non paucas in India condidisse
obiisse nationes
; ,

item circa

»Phrygiam
»

ac per Hellespontum in Eurofiliis

pam
nis

trajecisse

quin etiam ex

Macedonem Macedoniae

»
»

re°"em creasse

,

Triptolemo vero colendorum Atticae regio;

agrorum curam provinciamque mandasse tandemque Templa ac caeteros qui Diis » rebus subductum humanis
,
,

»

tribui solent

honores eximios ab Iside ac Mercurio conse-

»culum
»
»

esse; qui ejus
,

non modo

sacrificia

religionesque

docuerint

sed etiam pleraque mysteriis involuta ipsius in
,

gratiam excogitarint. Caoterum a Typhone fratre

homine

»conscelerato et impio, interfectum illum fuisse tradunt,

»qui
»

cum

ejus cadaver in sex et viginti partes concidissset

eas in sicarios totidem caedisque fraternae socios diviserit

»

quod omnes immani piaculo obstrictos esse vellet. Isin auquod Osiridis et soror et uxor esset operam ei suam » tem parricidium ultam esse cumque Ty» navante Oro filio
, ,
,

,

»
»

phonem
nunc

ac reliquos sceleris administros

,

circa

eum

,

qui

Antaei pagus
,

nominatur

,

sustulisset, toti

/Egypto imprae-

»

perasse. Praeterea

cum omnia

corporis

illius

membra

»ter verenda reperisset, partes singulas, in singulas item
»

hominis

effigies

,

quae Osirin magnitudine referebant
inclusisse.,

,

ex

»aromatibus ceraque conflatas

easque sacerdoli,

»bus

tota passim
illos

/Egypto colendas tradidisse
nascerentur, animantibus
:

sic ut

ex

iis,

»qu33 apud

,

quodcumque

»visum essct, consecrarent Tauros autem qui sacri didedicatos ab » cuntur, quosque Apin ac Mnevin ipsi vocant » iisdem fuisse. Ilaque ut ejusmodi animantes divinis hono,
,

»
»

ribus

omnes

/Egyptii venerarentur, ubique constitutum
,

quippe quos primis frumenti inventoribus

tam ad semen

»terrae

committendum quam ob
,

cceleros agriculturae labo-

,,

PfLEPAR. EVANG. LIB.

II

CAP.

I.

65

»Pes, ante
»

omnes

usui fuisse constaret. Porro

eamdem
viri

Isin

jurejurando confirmasse aiunt, nullius sese

consuetuesset

» »

dinem

in

poslerum admissuram ; vitaque functa
,

cum

immortales etiam honores consecutam

ac circa

Jam vero cum reperta Osiridis eum in modum quem paulo ante commemoravimus » bra »sepulturae mandata essent; tum ipsius verenda quae a Ty»phone"projecta in fluvium erant Isidem nihilominus quam
»phin sepultamfuisse.
,

Memmem,

,

,

,

»caetera divino cultu

prosecutam esse ferunt.
,

Nam

et illo—

»rum

in templis

simulacrum erexisse ritusque ac ceremosolennihus hujus Dei sacriliciis

cum isumma cum
»nias,
»

legitimis ac

religione celebranda curasse.
,

ipsos

quoque Graecos
festis

qui ab /Egyptiis
,

Quamobrem orgiaca sacra cum
tam
in Mysteriis
sacrificiis phalli

»
»

Bacchi

acceperint

membrum

illud

quam

in istius

numinis initialionibus atque
solitos esse.

»

nomine venerari

Enimvero

,

qui Thebis Bceoesse dicant
,
,

» tiae

Dcum

illum ex Jove ac Semele
leviter elTutire*
,

natum

id
in

«temere ac
»

Quippe, Orphcum

cum

/Egyptum commigrasset

iisque sacris initialus in

ipsorum

»quoque Bacchi mysteriorum partem ac societatem ve«nisset, propter eam, quae sibi cum Cadmeis intercedebat,
»

amicitiam

,

quosque ab
in

illis

honores acceperat
:

,

numinis

«illius

ortum

ipsorumgratiam transtulisse mullitudinem
,

«autem, partim ignoratione veritatis partim quod hunc »Dcum generc Griecum haberi vehementer optaret ejus,

dem cum initiandi »Iibenlcr admodum
» »

ritus

,

tum etiam mysteria

studiose ac

esse

complexam. Caiterum Orpheo,
Thebis Egyptiis oriundum
genuisse
,

Iransfcrendi ortus numinis, cjusmodi ansas et occasiones
fuisse.

»

Cadmum

videlicel

,

cum

» aliis

aliquol libcris
forte

Semelem quoque
constupralam
,

hanc vero
/E°yp-

»a nescio quo
»

,

post scptem a conceptu

mcnscs infantcm pcpcrissc

ci

,

quem apud sc natum
:

»lii

pncdicant, Osiridi persimjlem

Cadmum

vero iniantis

,

G4

EUSEBIl
,

»mortui cadaver auro convestiisse

eique solemnes sacrifiipsius
,

»ciorum

ritus instituisse

,

ac

demum

procreationem
Osiridi

»Jovi assignasse, hoc utique cousilio
»

ut

cum

ma~

tum ipsam quoque matrem a stupri » oblati infamia liberaret. Hunc igitur in modum sparsam ilquod eum ex Jove » lam apud Graecos de Osiride famam esse »Semelc Cadmi filia suscepisset, qua fabularum scriptores »omnia postmodum Theatra compleverint eoque tandem
jestatem conciliaret
, , ,

»factum esse

,

ut constans ejus et inconcussa fides posterodiat-

»rum mentibus insideret. Quin etiam Grsecos, ut verbo celeberrimos quosque aiunt /Egyptiorum Heroas » cam
,

»

que deos

sibi

tanquam proprios

vindicasse.
esset
,

Nam Herculem
partem obiisse;
,

»etiam, /Egyptius genere
»dine praedilus,

cum

ac singulari fortitu-

magnam
quasi

orbis lerrarum

»eumdem tamen
»

Graecuma

Grfecis praedicari
,

tametsi

quodam Hercule diversum quem in Graecia »multispost soeculis Alcmena peperit. AdduntPerseum quo»que lucem in /Egypto primum aspexisse; et ipsiusmet Isilongc ab altero
»dis originem a Gra;cis hominibus translatam Argos fuisse,

»qui hanc ipsam
» »

,

Io bovis in figuram aliquando

mutatam
alii
,

esse fabulentur

;

cum eamdem tamen
,

Isin alii

,

Cere-

rem
tem

,

Thesmophoron
alii

hoc

cst

,

Legiferam

alii

nonnulli

»Lunam,
»

denique Junonem esse opinentur. Osirin aualiis, a
,

a

quibusdam Serapin, Bacchum ab
,

nonnullis
exis-

»
»

Plutonem
limari.

ab

aliis

Ammonem

,

vel

Jovem

vel

Pana

Jam

ab Iside remedia pleraque, ipsamque adeo
,

«Medicinae artem inventam esse tradunt
» »

ac simul
filium

immorTita-

talitatis

pharmacum; cujus
cxceptum
,

illa vi

Orum

quem
,

num

insidiis

ac

mortuum

in aquis

repertum
sed etiam

»

non tantum

in

lucem reddito animo revocaverit

«immortalitale donarit. Porro hunc
«vissimus est
»
,

in
,

deorum no/Egypto regnassc, ejusquc nomcn, inler,

Orum
;

qui

prelari

si

velis

Apcllinem significare

qui

quod ab

Iside

PflyfiPAR.

KVANG. LIH.

II

CAP.

I.

G5
,

»parcnlc medendi, ac vaticinandi arlem didicisset
«oraculis morbisque sanandis oplime dc
»

cdcndis

hominum

gcncre

communis plurimorum existimagiganlas quosdam immani vastaque mole corporis ac » lio Jovcm Osirinque » prodigioso quodam instruclos apparalu »deos Isidis lemporibus bello lacessivissc. Ex eo dcnique lemereatur. Est autem hocc
, , ,

,

»gem

illam /Egyptiorum de matrimonio
fluxisse volunt
,

cum

sororibus ln-

«cundo

quod

Osiris

primus Isidem sororem
,

»in u.vorem accepissct.

»

Atque hujusmodi sunt qua? de hohistoria?

minibus in Deos consecratis yEgyptiorum
runt.

prodide-

Jam
,

vero de animalium consecratione haec ab iisdem

fere trahi solent. fuerint
,

Quibusdam sane
,

placet, qui ab initio Dii
partirn

cum ob paucitatem hominum terrenorum

mulliludine partim impictate opprimerentur, eos animalium

ralionecarentiumformatcctospericulumdeclinassc,eorum-

que naturas, quorum mutuati similitudinem fuerant, ut

ali-

quam
sum

obacceplae salutis Leneficium gratiam referrent

,

con-

sccrasse. Alii verosicexislimant,quodincertaminibusadver-

earum animantium quas ipsi nunc vcnerantur arte elaboratas imagines summis in capitibus exercitus duces ac principes, sic tanquamimperiimonumentum aliquod ct insigne gestassent partis postmodum victoriis
hostes
initis
,

,

,

,

,

,

illas

ab iisdem

,

quasi victoriam peperissent
fuisse.

,

Deorum

in

jiiunerum relatas

Postremo sunt

,

qui tertiam cultus
,

cjusmodi causam prcfcrant, utilitatem eam
aniuiantium genere pcrcipcrcnt.

quam cx hoc Quippe, bovem cnim fce:

minam non pareremodo,

scd etiani arare; abovibus aulem

fcetus, vesles, lactis, caseique

ulimentum suppeditari
illum

ca-

nem

usui

bus esse;

cum ad venationem, tum quam ob causam Deum
,

ad custodiam homini,

quem Anubin

nominant, canino esse capite, ut
praetorianum fuisse militem
siint
,

eum Osiridis et Isidis .significent. Quanquam non de5

qui velint
xix.

,

Isidcm, quo tempore Osirin quaereret,

C(}

EUSEllfl

obvium queiii que summoverent. Porro felem quidem adversum aspidas^ reliquosque serpentes quimorsu venenum infundunt, perpraeeunles se.cum duxisse canes
,

qui feras et

,

utilem esse;

iehneumonem autem non modo crocodiloipsorum ora
insi-

rum
quod
liat
,

ova conterere, sed etiam crocodilos ipsos extinguere,
in coeno ante volutatus, in hiantia

quaeque venlre continentur intestina corrodat.
,

Ex

avi,

bus etiam

plurimum

ibin

contra serpentes

,

locustas

et

erucas opis auxiliique conferre; nec minus accipitrem contra scorpiones ac cerastas,

minorumque hestiarum
,

vulgus,
prae-

quae

morsu pestem

et interitum aflerunt

cum eidem
:

tereamultum
lam denique
esse,
,

in auguriis divinationihusque trihuatur
,

aqui-

Jam

,

quod regium aliquid prae se ferat venerationi hircum ipsum quoque tanquam Deum ah illis
nihilominus

hahitum

fuisse,

quam Priapum

a Grsecis,
:

ob

memhrum

corporis ad generationem
in

hoc animantis genus
que propensum
generatio
sit
, ,
:

comparatum quippe venerem pronum admodum esse atpartem corporis, cui debetur
in unialiis

illam vero

quod potissimum animalium naturae principium
,

non

sine ratione coli. Et sane partein istam
,

si

versum loqui placet

non ah yEgyptiis modo
iniliis,
:

,

sed ab

etiamplerisque gentibus in sacrorum

utpote causam
ipsosque adec

generationis animanlium esse consecratam

Sacerdotes, qui patrium in ^Egypto Sacerdotium haereditario quasi jure accipiant
,

Numinis hujus mysteriis

initiari.

Quinetiam

et

Panas

et Satyros aiunt

eamdem ob causam
si-

venerationem ab hominihus consecutos esse, quorum

mulacra plerique, magna
dine
,

cum hircorum
,

natura similitu-

quod nimirum hoc animal salacissimum habeatur. Sacros tauros Apin ac Mnedivinos ipsis honores concedi partim vin quod attinet quod arandae terrae serviant partim quod iis ipsarum quoin templis arrigentia dedicarint
, ,
,

que frugum inventio tribuatur. Lupos vero

similiter co4i>

,

prjEpar.

evang.

lib.

ii

cap.

i.

67

non modo proptcr eam, quam habent cura canibus nased etiam quod olim inquiunt, Iside turae affinitatem
, ,

cum Oro
ris

filio

adversus

Typhonem dimicatura
alii
,

,

filiosimul et

uxori suppetias ab inferis excitatus et lupi forma tectus Ositulisset.

Quanquam

tradunt

,

/Ethiopes

,

cum

in

iEgyptum incubuisscnt a luporum multitudine pessime id quod etiam in causa vexatos et in fugam actos fuissc fuerit, cur ea regio Lycopolitana diceretur. Crocodilorum
,

venerationem institulam csse
Libyacque latrones

unum quidem
dilo

suis

quod eorum metu Arabiae Nilum transmitlere non audeant et e Regibus, ut canum suorum impetum
,
:

ac rabiem effugerct

,

quodam

praeter

paludem confugisset, a crocoexpectationemleniter exceptum atque
in
,

cum

in ulteriorem

ripam transvectum

fuisse.

His alias quoque

brutorum animalium cultus rationes

adjiciunt.
,

Enimvero,
tol-

cum

a

Regibus olim multitudo defecisset

jamque de

lendo funditus regio dominatu conspiratione facta cogitaret,
id ab aliquo solerter

inventum,

uti varios illis
,

ac discre-

pantes colendorum animantium ritus traderet
gulis suos

ut

cum

sin*

quiqueanimantes

et religiose colerent, et

conse-

cratos ab aliisrepudiarent,
Prsefecturae in

nunquam universae

totius yEgypti

mutuam

consiliorum volunlatumque societa-

tem

et

conjunctionem venire possent. Jam, ubi animalium

istorum aliquod extinctum est, ipsum linteo opertum sacris in thecis
si

com

ingentiluctu planctuque sepeliunt.

Quod

eorum quodpiam sponle dataquc opera occiderit mortc damnalur. Felem autem vel ibin quisquis sive pruquis

dens, sive imprudcns peremerit
pitis

,

circa

veniam

omnem
domo

ca-

supplicium

luit.

Praeterea

,

quacumque

in

ex-

tinclus canis repertus fuerit, corpus

totum ad cutem usque
ac licet vinum aut

radenlcs in luctu versantur universi;

frumentum, aut

aliquid aliud
illis

necessarire victum annonrc

rcpositum in oedibus

fuerit, co

tamen

sibi

nemo

pror-

, ,

68

EUSEBII

sus uti fas in posterum esse arbitratur.

Caeterum Memphi

quidem Apin
hircum
,

,

Mnevin autem

in Solis civitate alunt;
,

Mcndae

crocodilum in Myridis palurle

caeteras bestias in

sacrorum quorundam septorum ambitu, quibus similam
aut elixum lacte

chondrumac

placentas omnis generis
,

cum

anserinis carnibus partim elixis

partim

assis objiciunt. Iis

autem

,

quae cruda vescuntur

,

aves obtrudunt quampluri-

mas

,

foeminasque pulcherrimas

cum

singulis

maribus enu-

triunt, quas pellices
fice post

nominare
,

solent.

At vero Api magni-

mortem consepulto alterum ei persimilem quaerunt; eoque reperto metu populus universus luctuque liberatur. Vitulus autem primum in Nili civitatem ducitur, ac tum quidem solis mulieribus eum videre licet quae coram sistentes sese reduclis vestibus honestas ipsi partes os,
,

tendunt

,

ac deinceps ab omni prorsus ejusdem Numinis

aspectu excluduntur. Hujus autem in corpus Osiridis vita
functi

animum

transmigrasse aiunt. Haec

illa

est ^Egyptio,

rum

Divinitatis

omnis ejectio potius
,

usque infamis certe quidem

ut vel

quam theologia eo eam argumentis oppu,

gnare turpe videatur. Hanc nos jure sane ac merito res-

puendam nobisrepudiandamqueputavimus qui tamen non alia tantorum malorum scelerumque tyrannidem quam sa, ,

lutaris unius et Evangelicae doctrinae vi

excussimus

,

quae

mente animoque
tiat.

csecis

videndi iacultatem feliciter annun-

Quod superest, illas quoque rerum naturalium rationes quarum honestiorem paulo speciem infandis religionibus obtendunt postmodum expendemus si tamen prius
,

,

,

de Graecorum etiam rituum superstitione disputaverimus.

Enimvero

,

cum unum
,

aliquod veluti corpus hunc in

mo-

dum
bet
,

extitisset

ex permixta Phoeniciarum iEgyptiarumque
,

fabellarum varietate conflatum
si

mirum

sane videri non de-

erroris antiqui superstitio perdiu fuerit
igitur,

apud gentes

plerasque dominata. Sic

quomodo

ante narravi

,

PBLEPAR.

&VANG.

LIB.

II

C\P.

II.

()<J

egregia scse ^Egyptiorum

commenta
dicamus
,

fabuLneque habucrunt.

NuncutdeGnccis

aliquid

,

ordo postulat. Et quan,

quam

istas aliud esse nihil

quam

fragnienta quaedam

in-

vectasque perperam et alieno sensu veterum illarum interpretationes,

ipsamet jam saepius laudalorum scriptorum
id

auctoritate judicioque ostendimus;

ipsum tamen pro-

ducta in lucem
parebit
:

Grxcorum hominum
in suis
illis

thcologia clarius ap-

quippe qui
,

de universo

Deorum genere
nihil
,

commentariis

proprium domesticumque proferant
similibus

sed in exterorum figmenta populorum incidant, partimque
simulacris
riis

omnino

,

partim iisdem quoque myste-

uticonvincantur;

quivis auferre potest

,

qucmadmodumexeorumdem historia quam ipsemet Diodorus cujus non
,

semel ante memini ,tertio quartoque volumine

citati
,

operis

quo

varias

sequitur,

unum in corpus Bibliothecas collegit eam a Cadmi aetate auspicatus* Hunc
Moysen natum
esse
,

fuse pro-

vero Cadserieac

mum

post

accurata

temporum

successione manifeste comprobatur , ut suo loco ostendemus

Ex quo proinde Grsecorum Numinibus antiquiorem
,

fuisse

Mosen, certaratione conficitur,
cesserit
,

cum

is

setatejGadmum ante-

post

quem Graccorum Deos

in

lucem

editos fuisse

ccnstat.
V\

Sed ipsissima ejusdem auctoris verba jam audi.

VWVWVW* Vi\ vW' Wl tVUWV\l/Wl vVX^^W^^txtW»» ViViXW WVlW^W^»-^ tVV^^ ivil tWliWW

CAPTJT
Eorum

SECUNDUM.
et

cpitoma, qucv de Grcecorum Diis
conficta sunt.

Heroibus fabulose

«
n

Cadmum Agenorisfdiummemorant
,

,e.\Pho3nicia

,

jussu

regis
'

Europse
lil».

quam

Jupiter rapuerat qmerendaj gratia

Diodor.

iv.

, ,

yo
»profectum esse
»
:

EUSKBll

hanc vero quod reperire non potuisset
,

,

in

Bceotiam venisse quaeque

ibi sitae

suntThebas condidisse

»ac Semelen
»

cum ejusdem

sororibus ex
,

Harmonia Veneris

fdia

,

quam uxorem

duxerat

suscepisse. At

cum

a Jove
,

,

»

secum remhabuerat, vehementer Semele petiisset uti »ejus in posterum consuetudine qua Junonem conveniequi
,

»
»

bat

,

frui sibi liceret

,

eum

majestate plane divina
,

nitru ac fulguribus accessisse
,

quorum

illa

cum tovim cum sustiautem a quo in

»nere non posset
»

quem

utero foetum gestabat abortivum

effudisse

,

flammaque

ccelesti conflagrasse. Jupiter

»inquiunt, exceptum infantem Mercurio tradidit,

»quoddam
»est.

Nysae antrum Phceniciam inter Nilumque delatus

Hic ergo Bacchus

Nympharum
, ,

studio et opera educa-

»tus, vini usu reperto

vineae simul plantandae

rationem

»homines docuit, potusque genus quod ex hordeo confl»citur, zythumque ( hoc est cervisia ) nominatur invenit.
,

»

Idem exercitum ex
is

viris

mulieribusque conflatum circumet impiis expetivit.

«ducens, pcenas a facinorosis

Quod

au-

»tem
»

triennium in Indica expediiione posuisset, Graeci

»Trieterica sacra ejusin

honorem

instituere,

cum

per illud

tempus Bacchum sese hominibus spectandum praebere so-

»litum putarent Caeterum divinos honores propter vini
» »

mu,

nus

,

quemadmodum
,

Ceres ob inventi frumenti benefi-

cium

ab universo horainum genere impetravit.
fuisse tradunt
,
,

Jam

»alium praeterea Bacchum

qui

hunc longo

»aetatum intervallo prsecesserit
»nulli vocant, Jovis

quemque Sabazium nonex Proserpina fdium. IIujus non ortus
veluti

»modo, sed etiam
»tes,

sacrificia, ritusque nocturni ac laten-

comes ad concubitus fcedi»tatem pudor adhaerescat, ab illis invehuntur. Eum quoque »jugandorum boum rationem primum excogitasse aiunt,
»ideoque cornua ejusdem simulacris
»

quod perpetuus

afligunt.

At vero

)a-*.

niorem altevum ex Semele natum

,

corporis mollitie luxu-

PR/EP\R.

ETAKfi.

LIB.

II

CAP.

II.

71

*que diflluentem
»venereas

,

specie formaque praestitisse, alque in res
ac proclivem fuisse

pronum admodum
,

commefe-

morant. In beliicis autem expeditionibus mulierum tura

»bam circumducebat
»rumplurimarum
»fuisse
,

quibus hastae frondibus tectae
,

»rebantur. Quinetiam addunt

Musas virgines
,

,

eximia re-

scientia praeditas

itinerum ejus comites
suavitate cantus
,

quae Bacchi

animum partim
et

par-

»tim

saltationis elegantia

concinnitate recrearent. Ei-

»dem Silenum paedagogum attribuunt, cujus ex praeceptis »maxima caperet ad virtutem adjumenta. Porro, mitra qui»dem revinctum illum caputhabuisse ferunt adversus acu,

»tos capitis dolores

,

quos ex immoderato vini haustu pate-

»retur
»

:

Bimatris vero
,

cognomentum
in

accepisse,

quod ex

uno quidem patre
prisci
acti
,

sed ex matre gemina Bacchi duo nati

»essent.

Ferulam quoque
sese baculis ita

manum

ipsi

dare solent, quod

»cum
»

homines assiduo meri usu

in

rabiem ac furo,

rem

mutuo

caederent

ut ex plngis in-

»teritus aliquando sequeretur, lignorum loco
»ferulis uti docuerit.

Bacchus eos
qui-

Eum
,

praeterea volunt

Bacchum
,

»dem
»tur,

a

Bacchis mulieribus nominatum esse

Lenaeum auilluni

»tem quasi Torcularium

quod

in torcularibus uvae calcen-

Bromium denique

quasi

sonorum ob ingentem

»fragorem, qui

ccelitus in ipsius ortu contigerat.
illo

Ad
,

extre-

»mum
»

satyros etiam passim ab

circumductos

qui

eum

saltationum et tragcediarum oblectatione ac voluptate mul,

«cerent, adeoque Theatrum ipsum

cum

iis

quae ad

plenam

»ac nuinerosam variorum concentuum integritalem perti»nent, excogitatum fuisse. Atque haec de Baccho Graeci
»prodiderunt.

»Jam
»essc

vcro Priapum ejusdem Bacchi Veneris que; filium

tradunt
in

»dam

quod homines vino madidi naturali quoobscenam voluplalem impetu arrigere consue,

rertnt,

Quanquam

aliis

placcl

,

honestum corporis hu-

,

^2
»

EUSfiBII

mani incnbrum a vcteribus priapum in fabulis appeliatum »esse alii vero malunt, idcm ipsum quod humanaa genera:

»

tionis

causa

sit

,

immortalcs bonores ex omni saeculorum
fuisse
,
:

»memoria consecutum
» tii
»

quemadmodum etiamiEgyp-

fcrunt Isidem
,

occupata

cum in investigandis Osiridis membris veretrum unum ex omnibus reperirenonposset
cultum
instituisse
,

»divinum

ei

et

arrectum ejus simula-

»crum
»

in

templo consecrasse. At enini apud Graecos non
Bacchi sacris
et initiis
,

tantum

in

verum

et in caeteris

quo-

»que omnibus hoc numinis genus
»

,

in sacrificia

cum

risu ac

inductum certo quodam honore prosequuntur. Per»similis huic Hermaphroditus cui quod Hermeet Aphrojocis
, ;
,

»

ditc

,

hoc

est

Mercurio ac Venere satus esset hoc nominis
,

«tribuere.

Ac

nonnulli quidem

statis

quibusdam temporibus
virilique simul ac

»De:im istum inter homines apparere,
»muliebri sexu procreari scribunt
:

alii

contra, quod ejus-

»modi hominum
»

ortus perraro contingant, eos in prodigio,

rum

loco habitos

res

nonnunquam

adversas

,

aliquando
alii

«secundas praenuntiare defendunt. Praeterea Musas
»vis ac
»

Jo:

Mnemosynes,
appellatas,
,

alii

Cceli Terraeque filias esse volunt

easdem

virgines fuisse plerique fabulantur,

Musarumque
ho-

»nomine

quod homines

ipsos pjdv, id est

»nesta docere

putarentur.

De Hercule autem^in huncfere

»modum
»
»

Graeci loquuntur.
filia
,

nae Acrisii
suscepisse

Perseum quidem ex Jove et Daprocreatum Electryonem ex Andromeda
,

qui
qui

Alcmenam
noctem
in

postea genuerit

:

Alcmenam
tribus noc-

»

vero Jovi

,

suo complexu

cum

Herculem peperisse. Et quidem solum » hunc ex omnibus Jovis congressum non ex amatoria cuquibus rem cum aliis mulieribus ha» pidine ut caeteros
«tibus aequaverat,
,

,

»buerat, sed ex singulari
»

quadam ac
esse.

praecipua suscipiendac

sobolis cupiditate

profectum

At Juno zeiotvpia
,

fla.

»

grans,

cum Jovem

diserle praedicanlem audiisset

futurum

,

PIUEPAR.

liVANG.
,

Llfl.

II

CAP.

II.

75

»ut qui co die nasccretur
»

is

Persidarum gener impera,

ret,

AIcmena3 partu qui maturus jam erat inhibito
in

Eurys-

»theum

lucem ante legitimum nascendi tempus eduxit.

»Quin ctiam Alcmena Junonis metu sublatum infantem exJuno»posuit; Pallas aulem cjusdcm admiratione capta
,

»nem ipsam
»

ut

mammam

illi

prasberet, adduxit,

quam

ubi

vehemcntius

quam

a3tas fcrrc

videbatur infans altraxissct,
,

» »
»

Juno

doloris impaticns

eum

projecit

Pallas vero suscep-

lum

ut

mater

aleret sua adhortationc perfccit.

Nec multo

post geminos dracones qui
:

pucrulum deglutirent Juno sumallcrum dcxtera
,

»mittit

at illc nihil tcrritus

sinistra alte-

»rum

cliso gutture sufTocavit.

Gum

autem virilem Hercules

waelalem attigisset, Euristheus qui

tum

Argis imperabat,
,

»certamina duodecim

ci

conficienda pra^scribit

eumque
Ergo
nul-

»dum
»

ingcnti

rerum

di/ficultnte anxius ac

perturbatus ha3dejicit.

ret

,

immisso furore Juno de mentis potestate
in dies altius

» vi

morbi animum

pervadenle,

cum jam

»lum amplius
»

rationis

scnsum haberet, socium ac nepotem
,

Jolaum
sct
,

interficere conatus

cumque

is

sese fuga subduxisregis
filia

»
»

liberos ipse suos ex

Megara Creontis
sagittis confecit.
,

suscep-

tos sic

tanquam hostes

Postea

sibi

pau-

«latim mcntique

redditus suae

ex imperatis ab Eurys,

»thco ccrtaminibus duodecim victor evasit

ac C^entauros

»ipsumque adeo Chironem Medicime
»dit.

arle florentem occi-

Csclerum

,

peculiare ac singulare quidpiam hujus in
:

))iiuminis procreatione contigisse narrant

quippe, Jovem

wonim
»

,

ut cuin

NiobePhoronei filiamortalium omnium mu,

lieruni principe

ita

cum Alcmena

Herculis parente
,

om

»nium postrema rem habuisse,

et in ea

quam

post Nio-

»ben decimam sextam generationis ordine numerant, finem

»cum
» illis
»

mortalibus congrediendi fecisse. Porro,
cxpcditionibus victor
,

cum
,

e suis

Hercules rediisset
,

Mcgaram

uvorcra

ob accrham liberoruui

quos

illa sibi

pepererat

,

74
»

»

ECSEBII

calamitatem
ipse vero

,

matrimouio

cum

Jolao nepote conjunxit

:

»

cum

expetitam ad nuptias Jolen ab Euryto patre
,

»non impelraret
»

in

morbum

incidit
,

,

quo

ita

demum

se

li-

beratum

iri

ex Oraculo

intelligit

si

prius sese

»

voluntariae servituti manciparet. Igitur in

venundatum Phrygiam navi-

»gatione suscepta, ab uno

quodam ex
,

amicis venditus,
,

Om-

»phalen eorum

tum quidem Maeones vocabantur nunc reginam dominam sortitus » vero Lydorum nomen habent »est ac primum servitutis suae tempore fdium ex ancilla »quadam genuit, nomine Cleolaum; mox ubi Omphalen ip»sam in conjugem duxisset, liberos ex ea quoque suscepit.
,

qui

:

»

Inde repetita Arcadia, posteaquam Lei Regis filiam

,

a

quo

«exceptus hospitio fuerat, clandestino concubitu gravidam
»efFecisset, continuo rediit.
»
» » »

Tum
filia
,

extincto
,

Dejaniram OEnei fdiam uxorem ducit

jam Meleagro idemque postmo,

dum cum Phylei cujusdam
greditur , ex eaque

quam

bello ceperat

con-

Tlepolemum
cosnaret,

generat.
,

Cum autem
,

apud

OEneum aliquando

cum

qui mensae ministrabat,

» »

quodnescio quid ministerio obeundo peccasset
,

pugnoperad Eve-

cussum interemit. Praeterea cum »num fluvium accessisset Nessum
,

itinere suscepto
ibi

centaurum

ofFendit

»qui viatores mercede trajiceret. Hic transvecta »Dejanira
,

primum
sinilla vi-

mulieris
vi

amore captus ob elegantiam formae
opprimere conabatur; sed
,

»gularem; ipsam

cum

»rum magna voce
»

appellasset

Hercules centaurum quidem
in flagranti

«sagitta confixit; Nessus

autem

concubitu ob

vulneris acerbitatem morti

»nirae sese
» ficiat » »

jam proximus, philtrum Dejadaturum pollicetur, quo si uti velit, omnino perseminis sui defluentis aliquid col,

uti

ne alterius unquam Hercules mulieris amoribus
,

capiatur. Jubet itaque
ligere
,

quod cum

oleo et sanguine

qui ex

teli

cuspide dis-

»tillabat,

commisceret, eoque tuuicam Jlerculis ungeret.
,

»Paruit Dejanira

atque apud se

pharmacum

servavit.

At

: ,

PR^PAR. EVANG.
»HercuIes rursus
»consucvit,
»

UB

#

II

CAP.
,

II.

j5

cum

aliis

duabus

quas bello ceperat

quarum

altera Phyllantis

cujusdam

filia

Antio-

chum

,

altera vero Astyanira

nomine, rege Armenio paDeinde Thespis Athefilias

»rente sata, Ctesippum
wniensis Erecthei filius
,

ei peperit.

qui ex diversis mulieribus

»quinquaginta genuerat,
»

cum

eas

omnes ex Herculis com,

plexu prolem suscipere vehementer optaret
invitat
,

eum ad

so-

«lemne quoddam sacrificium

eidemque magnifice

»admodum
» Ille
» »

lauteque accepto singulas seorsim summittit.
,

autem cum omnibus una eademque nocte congressus
,

eorum
tremo

qui Thespiadae nominantur, pater effcctus est. Pos-

cum

Jolen quoque captivam abduxisset
a

,

sacris ope-

»ram daturus, misit qui »tem acciperet, quibus
»tradit

Dejanira conjuge tunicam et ves-

in sacrificiis uti solitus erat.

Deja-

»nira tunicam Centauriphiltro perunctam nuntio ferendam
,

quam

simul atque Hercules induisset, in pestem
:

wlonge teterrimam incidit
»
,

cum enim

sagittae

ferrum
esset
,

,

quo
do-

Nessum vulneraverat Lerna? veneno tinctum

tunica
vi

»corpus cjus vehcmenti ardore populabatur.
»loris adactus
,

Ilie

ergo

eum

,

qui funcstam ad se vestem attulerat,

«interfecit,

idemque postmodum Oraculi jussu vitam incen-

»dio terminavit.

Ac de Hercule modo
,

satis.

Jam

vero quod

»/Esculapium

altinet

hunc

Apollinis ex Phoronide filium

»esse tradunt,qui

cum

Medicinac artem proecipuo quo-

»dam
»crat,

studio coleret, lantum est in ea laudis et gloriae con,

«secutus, u t plurimos ctiam
praeter
:

quorum

deplorata

jam

salus

ideret
»ictiim
»

omnium expectalionem incolumilati redquod Jupiter cum moleste ferret, eum fulmine
spoliavit.
,

vita

Apollo vero interitu

filii

graviter

commotus Cyclopas fulminis illius artifices interemit »quorum caede Jupiter vehementius exasperatus Apolli»nem jussit, humilem ac sordidam Admeto regi operam
I

navare

,

hancque ab eo comniissi

facinoris

pccnam expe-

76
»tivit.
»

EUSEBII

Atque haecDiodorus

libro Bibliothecae quarto

com-

memorat.

Idem autem

,

Grsecos reliquam pariter suae Theologiae
,

sylvam ab exteris nationibus mutuatos esse docens
sui lertio ita fere scribit.
» «

operis
se

Coelum

Atlantii

primum apud

regnasse dictitant

,

qui liberos quinque supra quadraginta

»ex pluribus mulieribus procrearit, quorum octodecim Ti»taea
»

matre natos esse volunt. Hanc vero, quod singulari
,

temperantiae laude floruisset

ac de suis optime merita es-

»set, divinitatem post

obitum consecutam, novoque nofuisse. Praeterea Goeli filias Basi,

»mine Terram appellatam
»

Rheamque laudant quae Pandora quoque nomina»tur. Ac Basileam quidem aiunt quod materna plane » benevolentia fratres educasset matrem esse nuncupatam »cumque Gcelo jam vita functo cum Hyperione fratre mawtrimonium iniisset, liberos genuisse duos quorum alte»rum Solem, alteram Lunam vocarit Rheae verofratres, »quod ab iis sibi metuerent, Hyperionem primum juguleam
,

,

,

:

,

:

»lasse, deinde

Solem Eridani fluminis aquis
,

praefocasse

;

»Lunam autem
»
» » » »
»

accepto dirae calamitatis nuntio, sese de
:

«surnmo tecto praecipitem dedisse
actam s
sparsis crinibus
et
, ,

Matrem denique

furore

tympanisque ac cymbalis afllatuui
,

numinis

impetum ostendentem totam passim regionem oberrasse donec ipsa quoque omnium ex oculis evanuisset.
Itaque multiludinem hujus novitate casus attonitam
,

So-

lematque Lunam in gemina

Goeli sidera transtulisse

,

utrius-

que v ero matrem deae loco habitam erectis altaribus,
simili

et usur-

»pato
»

tympanorum cymbalorumque

crepitu coluisse.

At vero Phryges
filiam habuisse

Meonem quemdam
,

aiunt Phrygiae

regem

»

nomine Cybelem

quae prima fistulam infuerit
:

»venerit. et
» 9

Montana mater appellata

Marsyam au,

tem

patria
,*

Phrvgem cum
,

ipsi familiaris esset

tibias

con-

flavisse

etcorporis integritatem a rebus venereisimmunem

PILKPAn.

EVANG.

LIB.

II

CAP.

II.

77

»ac liberam ad obitum usque servasse. Addunt praeterea
»

Cybeles patrem

,

cum eam

ex Attidis consuetudine uterum
ip-

ogestare comperisset, de
»sas

medio non Attin modo, sed
:

quoque nutrices

sustulisse

qui adolescentis interitus
ut per

»eo Cybeles

animum

furore concitavit,

universam

»regionemcum

ululatibus, ac

»tuo discursaret.
»

tympanorum sonitu perpePorro Marsyam tum quidem ut plurimum
,

cum
rat
,

ea versatum esse

poslea vero ab Apolline

,

qui victoretule-

» »

riam ex musico certamine

cum eodem commisso
,

culem

ipsi vivo

ac spiranti detractam fuisse. Deinde

«Apollinem Cybeles amorG flagrantem
»
»

errorum

ei

sese ad
,

Hyperboreos usque comitem ac socium praebuisse
disque cadaver sepeliri
:

Atticoli

,

Cybelemque ipsam pro Dea

»jussisse

quae causa sit,
ita

quamobrem Phryges etiamnum

»hunc morem
»extructisaris

retineant, ut adolcscentis inleritum la-

«chrymis luctuque prosequantur, eumque
,

cum Cybele tum

tumsolemnibussacrificiisvenerentur. Quin-

»eliam ab iisdem postmodum in Pessinunte Phrygiae op-

templum excitatum in »eoque sacrificio honoresque divinos maximo splendidissi»moque apparatu institutos fuisse. Jam veroCceli filios Hy» perione sublato regnum inter sese divisisse, quorumlonge
»pido superbum ac magnificum
illi
,

»
» »

clarissimi Atlas etSaturnusevaserint.

Atque Atlantem qui-

dem

vicina

Oceano

loca tenuisse

,

rara

quadam
filias

astrologiae

cognitione praestantem.
,

Hunc septem

habuisse no-

»mine Atlantidas
»

quae ex primariorum eximiaeque indolis

Deorum concubitu

amplissimi generis capita ducesque fue,

»rint, susceptis ejusmodi liberis

quos propter virtutem in

«Daorum Heroumque numero
»vero natu
»

postea censuerunt.

Earum
li-

maximam

,

quae Maia vocabatur,

Mercurium

Jovi peperisse. At

Saturnum non minus

avaritia

quam

»bidine intemperantiaque
»

famosum

,

Rheam sororem
Jovem

se-

cum matrimonio

conjunxisse, exeaque

suscepisse,

,

^8
»

tfUSEBII

Et alium quidcm jam aute Jovem
esset in Greta regnaverat
,

extitisse

,

qui Cceli frater
posterior hic

»cum

quem tamen

»lcngo dignitalis

et gloriae superarit intervallo.
,

Quippe

,

»hunc enim

orbi terrarum universo impcrasse

cum

prior

decem filios Curetas cujusetiam adhucsepulchrum in Creta » nomine procrearit Libyam et » oslendi fama est. Porro Saturnum Siciliam
»ille soli Cretae

dominatus esset
;

,

ubi

,

,

«Italiam imperio tenuisse
»inierit paternae

,

cujusfilius Jupiter vitae rationem

omnino contrariam. Hunc aliiregnum, ce»dente ultro Patre, capessisse volunt; alii consensu popu»lorum, qui Patrem odio prosequerentur electum fuisse «cumque Saturnus Titanum auxilio fretus in filium mo, :

»visset

,

commisso

praelio Jovi cessisse victoriam

,

qui uni-

»versum postea

Mundum
,

peragrarit.

Eumdem

non robore

»modo

corporis

sed aliarum quoque virtutum laude praes-

»titisse, in

eoque curam

omnem
id

ac studium posuisse
afficeret,

,

uti

»sceleratos

quidem meritis poenis
:

bonos autem
cur

»beneficiis cumularet

quod

in causa fuerit,

eum

«rebus humanis subductum

Z/jva,

hoc

est

vitae

parentem

»nominarint, quod hominibus ipse bene vivendi auctor
»fuisse videretur.

Atque haec sunt Atlantiorum theologiae
,

»summa
mine
bis

veluti capita
»

quibus ipsos quoque Graecos

uti so-

»litos esse tradunt.

Haclenus Diodorus historiarum volu-

tertio

;

qui ejusdem operis sexto hanc ipsam de

Nu-

minum
y>lnquit
»
9

ratione senientiam Evemeri cujusdamMessenii ver-

testimonioque

confirmat

,

ita

scribens.

«

Deorum
omnino
interitus
coeli

notiones posteris suis veteres tradiderunt
alios

duas

:

enim sempiternos
,

et

omnis expertes
,

»esse
»astra

dicunt

cujusmodi solem, lunam
,

ac reliqua

commemorant itemque
iis

ventos, atque id genus caesortiti sint
:

»teros, qui similem

naturam

nnllum enim

«istorum nec ortus sui principium habuisse, nec desiturum
»

unquam

esse

:

alios

vero

,

terreni

cum

nati essent,

tamen

,

l»R/Et»AR.

ISVANG.
,

LIB.

II

CAP.

II.

79
genus ob-

*propter ea 'beneficia
»

quibus

hominum
,

sibi

strinxerant

,

cultum

et gloriam consecutos fuisse;
,
,

quorum
,

numero Herculem Bacchum Aristaeum cum aliis »quorum similis causa erat, posuerunt. Caeterum multa »sane admodumque varia de terrenis hisce Numinibus cum »historici tum fabularum quoque scriptores memoriae pro»in
,

»

diderunt.

Evemerus quidem
,

inter historic^s, in sacra

illa

»

quam scripsit historia proprium hoc sibi delegit argumen»tum. Ex poetis autem Homerus Hcsiodus, Orpheus, ac
,
,

»caeteri,

quibus fabulae placucrunt, prodigiosa quaedam

»monstrisque similia de Diis commenta somniarunt. Nos
»

vero quae ab utroque scriptorum genere accepimus

,

ut

»modum

aliquem teneamus, breviter ea summalimque per-

«currere conabimur. Evemerus igitur quod regis Cassandri

»amicus esset,
»
»

cum

ejus causa regia

quasdam obire munia,
,

et

longinquas instituere peregrinationes cogeretur

sese in

Oceanum aliquando meridiem versus delatum esse com»memorat cum autem ex felice Arabia solvisset, multos
:

»

in

Oceano

dies navigationis

cursum

tenuisse

,

donec ad
,

»

transversas

quasdam

et obliquas

insulas appellcrct

ex

»quibus ea, quae

caeteris

emjnebat, Panchaea dicebatur.

»Hic vero

se

Panchaeos Insulares vidisse, qui pietate ac re-

«ligione praestarent,
» »

Deosque magnifico admodum

sacrifi-

ciorum apparatu
qua

,

donisque pretiosissimis auro argentoque

fulgentibus venerarentur.
,

Hanc

igitur insulam diis

sacram
ex-

»essc
»

in

cum

alia

plcraque viserentur, quae admira,

tionem partim vetustate rerum

partim singulari

artis

»cellcnlia

»culi
»

commoverent, quaeque superioribus libris persesumus; tum in quodam miium in modumcdito colle

Jovis Triphylaei

templum ab eodem olim dum adhuc
,

inter

»homines ageret, orbique terrarum imperaret

excitatum.

»In hoc aureum cippum fuisse, qui res a Ccelo, Saturno,

»acJovc pracclare gestas Panchaicis

litteris

summatim exa-

,

80

EUSRBII
,

»ratas continerct. Quibus subjungit

C^elum omnium prinaequitatis
,

»cipem regnasse
» »

,

virum ut summae
,

sic benigni-

tatis in

omnes

eximiae

quique siderum motus et conver,

siones apprime calleret

ipsumque adeo quod primus
coluisset,
Cceli

sa-

«crificiis ecelcstia

Numina
filios
,

cognomentum

»invenisse.

Eumdem

ex Vesta conjuge duos liabuissc
,

Saturnum filiasque totiueni Rheam ac Cere»rem. Ipsi vero Saturnum inregnum successisse, qui Rhea »secum toro juncta Jovem Junonem, ac Neptunum pro» crearit. Jovem autem cum Saturni rcgnum haereditario

»Panem

et

,

,

»

jure accepisset, uxores duxisse tres

,

Junonem Cererem
,

,

»ac

Themidem

,

quarum ex prima Curetas
tertia

,

Proserpinam

»exsecunda, ex

deniquePalladem susceperit. In Ba,

»bylonem cum
»simul ac in
»fuisset,

usum esse indeque insulam Panchseam Oceano proximam delatus
venisset, hospitio Beli
,
:

aram Coelo, cujus nepos erat sacram erexisse a quo mons » atque hinc per Syriam adCassium quemdam «Cassius nomen acceperit, ejusdem aevi principem sese
,

»contulisse

:

mox
illi

in Ciliciam
;

ventum cum

esset, bello Ci-

»licem Toparcham superasse
»tibus, quas

denique ab omnibus genti,

plurimas obiisset
fuisse.
sic
ita
»

honores consecutum

»Deumque renunciatum
similia

Haec Diodorus aliaque his

de Numinibus

,

tanquam de hominibus morti
prosequitur.
«

obnoxiis ubi disputavit,

A.d

Evemerum
quas de
,

»quidem quod
»

attinet, qui

sacram conscripsit historiam
sufficiat
:

hsec ab

illo

mutuatos nos esse

deinceps

,

»natura

Deorum

Graeci fabulas vulgaverunt, Hesiodi
vestigiis insistentes
»
,

Ho-

»meri, Orpheique

carptim

summaillis

»timque perstringere conabimur.

Tum

superioribus
ista
,

Graecorum poetarum

fictiones altexit.

Sed enim

nobis

Grsecorum

theologiae quasi fragmenta satis erunt

quibus
in

opportunum
templorum

utiquefuerit solemnes
adytis initiandi ritus
,

eorumdem Numinum

arcanaque mysteriorum

,

PILEPAR.

EVAKG. LIB.

II

CAI>.

III.

8l
,

socra subjungcrc, ac diligentcr simul videre
divinas
illi

num

vcre

Numinum

rationes
,

,

Dcoque dignum

aliquid

complcxas rcligioncs infcrant
errores ac

an contra ab inferis excitalos

dant,
tractus

Damionum fraudibus dolisque conflatos oblruquos risus, immo pudor cx rcrum indignitatc con,

aut

corum

potius

,

qui tanta

cliamnum
ea

in cacci-

tate versantur,

commiscralio jure ac morito cxcipiat. Atque
admirabilis
,

horum turpiludincm

ille

Clemcns

,

quam ad

Gra3COs dirigit cohortatione

dam

oculis proponit,

nudam omniumque spectanquippe qui cum omnes illorum ccre,

monias sua

ipsius exporicntia cognoverit
,

tum celerrime ab

infami errore caput extulcrit
doctrinae vi ex tot

verbi salularis et evangclicae

tantorumque malorum contagione libe-

ratus. Hacc tu igitur paucis etiam accipc.

(Vl/V^VV^VV^VXAVX^VVXV^VV^VXAVVVll^VVtVVXVVNVV^VVV^

CAPUT TERTIUM.
Arcanovum initiorum
et

occultorum mystcriorum epitomct

qucemultiplicium dcorum supcrstitionc continentur.

«Nolite, inquit

,

scelerata impiaque adyla curiosius ex-

splorare, nec profundorum

anlrorum hiatus

,

praestigiis
tjri-

monslrisque plenos

,

aut Tlicsprolcum lebelem, aut

»podem Cirrlueum,
»gerandryon autem

aut aeneum

Dodonx tintinnabulum
cultum

:

illud dcserlis olim in arenis

,

»quodquc ibidem cclcbrabatur oraculum, jam vcro cum »ipsa quercu prorsus emarcuit rancidis ac vetustate con,

» tritis »

fahuiis relinquite.
,

Enimvero
alter

,

siluit

utiquc fons

ille

Caslalius

siluit

Colophonius

,

ac reliquas simul

omnes

>fatidic;e undae aruerunt,
xix.

quas ventosofastu sero

licet, pa-

G

, ,

82

EUSEBII

»lam tamen aliquando spoliatas vidcrunt, posteaquam illoe »suis cum fabellis omnino diflluxisscnt. Dccanta tu noLis
»pcr

mc

licct,

rcliqua
,

vaticinationis

aut furiosaj potius
,

»vanitatis oracula

Clarium, Pythium, Didymea
,
:

Am-

»phiaraum, Apollinem Amphilochum
»

adde,

si

Iubct,pro-

digiorum interprctes

,

adde augures
sis,

:

profanosque som-

»niorum conjectorcs. Quin age
»hciunt
»

ac simul eos coram

»Pythio statue, qui divinationes suas farina hordeove per,

quique a piurimis etiamnum ©bservantur ventri-

loquos.

Jam

vero et

/Egyptiorum penetralia

,

et

Ma-

»nium apud Hetruscos
»

vaticinationes in tenebris jaceant:

vesanae profecto
,

illae

sunt infidelium

hominum

fallendi araleae

»tcs

et

comparatae ad puramputamquefraudem quasi

»ac

sortis oflicinae.

Ejusdcm quoque

fascinationis veluti ne-

»gotiationis sociae habeantur caprae ad
»

divinandum inforcnu-

matae

,

nec non corvi

illi

,

quos ad responsa reddenda hoipsa

»mines erudiere. Quid
»

si

quoque mysteria
,

tibi

cleem

?

Non

ea
;

quidem tcmcre vulgabo
sed tamen belle
,

ut Alcibiadem

»fccisse tradunt
» iis

admodum

quidquid sub
,

pra3stigiarum lalet

ipsa veritatis oratione

nudabo

quos-

»queDeos nuncupatis ac
»tanquam
»homines
»bus
»

mysticis ritibus colitis,
vitae

illos sic

in aliqua

hujus

scenainclusos veritatis ejus-

»dem spectatorum

oculis objiciam.

Acprimum,

ecce

tibi

furoris cestro perciti
,

orgiis celebrant

BacchumMaenolen solemnicrudarum carnium helluatione sa,

cram insaniam peragentes caesarumque victimarum partes
:

»dividunt, serpentibus coronati
»

Evamqueillam
est

vastis ulu-

latibus inclamanles
ipsi

,

per

quam janua

non
,

errori

modo

»sed

quoque morti
sit

patefacta. Et saiie

cum orgiorum

»Bacchicorum

quasi

quoddam
si

insignc serpcns arcano

»ritu consecratus,

tum vero
,

accurate

vocem Hcbraicam
et Proserpina iu

»interpretari velis

Heva cum

aspiratione graviori serpen-

»tem iajminam

significat,

Dcinde Geres

,

PRTPAK. KVAXfi.
»

Ll6.

II

CAP.
,

III.

85

mysticum eliam
ct

fabulae

gcnus transicrc quarum crroresct
illustrat.

»raptum
»

luctum nocturnis facibus Eleusis
,

Ac

mihi quidcm tanli cst

propriam orgiorum

et

mystcriorum

»notationem excuterc. Orgia sanc dno T^oprHz, hoc est ab
»

iracundia
exarserat
:

nomen

accepere

,

qua Ceres adversus Jovem
,

»

mysteria vero aVo tqC Mrzors

hoc

est ab exc-

»crandoscelerequod circaBacchumipsumcontigerat.
»si
»

Quod

vocem

istani

aMysunte quodam Attico derivare placet
in venalione periisse testatur
,
,

quem Apollodorus
nihil

equidem

»

hoc vobis invideam

ut mysteria vestra sepulchrali

»cum nomine, tum etiam honore
»

decorentur. Quinimoli-

ceat tibi mysteria quasi pvQypix

,

hoc

est venalica

,

mutua
apud apud

»duorum elemcntorum pcrmutalione,
»enim
» si

accipere

:

venantur

qunc aliac, hujusmodi fabulac, quotquot sive
,

Thraces immanilate

sive

apud Phryges insania

,

sive

»Graecos supcrstitione principes memorantur. At male per»eat, quisquis tanlnc vecordiac
»

hominum

generi auctorfuit,
,

Deum mysteria docuit seu Ee»tion, qui Samolhracum orgia cum eorum initiis protulit, qui cum ab Odrydo callidam et arti» scu Phryx illc Midas
seu Dardanus
,

qui Matris

,

»ficii
»

plcnam fraudem acccpisset, eam poslmodum
univcrsos.

in

sub-

lilos suac ditioni sparsit

Nec cnim mihi Cinyras
,

»illc

Cyprius insularis
insulne suac

»mosam

unquam imposuerit qui cum famcrctricem deam efficere vehemenler

poptaret, flagitiosa Vencris orgia ex tenebris in lucem au-

»sus cst dicmquc producerc.
»thaonis filium
,

Jam
,

alii

Melampodem Amy,

Ccrcris fcsta

luctum

inquam, illum
,

car-

»minibus hymnisquc decanlari solitum

in

Graeciam ex

»/Egypto traduxisse volunt. Islos cquidcm impiarum fabu-

»larum
xcipes

,

ac pestifcrac supcrslilionis parcntcs
fuisse

,

malorum

prjn-

omnium

mcrilo dixcrim,
in

ascelcrum ac morlis scmina
»

cum illa mystcria hominum vitam intulcrunt.

At cnim jam tempus

cst

,

ut orgia vestra fraudis ac praesti-

,

84

EUSEfllt
:

»giarum plena esse demonslremus

vos

,

si

modo

initiati

»estis. risu ac sibilis veslras illas fabulas

,

quibus tantum

»veneralionis tribuitur, prae crcteris excipictis.
»dita penitusque recondita
»

Ego vero abluce collo,

palam

in

omnium

cabo

,

nec

me pudor

ab

iis

proferendis revocabit

quae vos
,

»divinis honoribus colere

non pudeat. Vestra
fcetus
,

igitur illa

wspumrc marinae proles

,

Cyprique

ac Cinyrae deli,

»cium, Venerem

intelligo,

quam

<p

*5iopi£sa

hoc

est veretri

»amantem, nominalis, quippe
»

....

membris ex

geuitalibus ortam

;

«fcetus ulique abscissis

illis

Cceli genilalibus

,

usque adeo

«salacibus, ut secta quoque

undam ipsam

constuprarint

»nec non
»

cfFusis in

libidinem corporis vestri pariibus longe

dignissimus, Venusista procreatur. Itaque, in arcanis vosalis
,

»luptatishujusmarinae sacris, grumus
» retri
,

efligiesque ve,

tanquam

fceturae

symbolum

,

iis
:

tradi solet,
hi vero

qui fla-

»gitiosi

concubilus arlibus inilianlur

nummum
Cerere
,

»ipsi

tanquam amicae amatorcs
,

offerunt.

Jam

mysteria Ce-

»reris aliud nihil sunt
»
,

quam

incestuosi Jovis
(

cum

malre congressus ejusdemque
,

matris ne ullra dicam an

»uxoris?) iracundia

quae causa fuit, cur

Brimo

quasi fre-

»menset indignabunda vocaretur; itemque
»

Jovis supplica,

ticnes

,

fellis

haustus

,

cordis convulsiones

ac cacterac id

»genus infandae ceremoniae. Ac Phryges quidem ejusmodi
»sacra in Atlidis, Cybeles, et Corybanlium

honorem meCereris

»moriamque

faciunt

:

passim autem fama vulgalum est, Jo-

»vem

avulsos geminos ariclis testiculos in
,

medium

»sinum conjecisse

cum

a

se ipso

cxactum
vi

abscissionis
,

»quasi volunlaria? pcenam ob stuprum

oblatum

hac

»fraudc simularet. Cujus initialionis egregia symbola soluto
»otiosoquc animo producta risum vobis utique moveant,
»

tametsi opinor voLis ridere

non

libet,

quod sicreligionum

,

PR,EPAR,

EVANG. LIB.

II

CAP,
oculis

III.

85
,

Bvestrarum indigoitas

omnium
Non

in
:

defigatur
:

Ex
in

ttympano comedi
»

:

bibi ex

cymbalo

cernum geslaci

thalamum clam

insinuavi.

haec

me symbola probrum

ct

«infamiam sapiunt? ncn sanna ludibrioque digna mysteria
»

sunt

?

Quid porro

si

attcxam rcliqua
:

?

Ceres quidem foetum
tibi
,

»enititur, puclla vero cducatur

rursum eccc
ipsc genuerat

castus

«Jupiter

cum

Phercphatla
,

,

quam

post Ce-

wrerem matrem congreditur, execrandi
»tus;
et

flagilii prioris obli:

congreditur draconis forma tectus
,

sic

lamen ut

»qui sub ea lalct

manifcsto

postmodum
,

tcneatur.
iis

Enim-

»vero, Sabaziorum utique mysteriorum
»tiantur,

qui sacris ini:

symbolum
draco cst
,

est

,

Deus sinum pervadcns
,

Dcus au-

»tcm

islc

,

qui pcr

mcdium corum quos solemni
,

»ritu initiant
»vis iibidinis

sinum trahitur

ccrlum planc impotcnlis Jo,

argumentum.

Parit eliam Pherephatta

sed

»filium taurina specie; niuiirum, ut idolorum cullor pocta
«cecinit

nTaurus clraconem genuit,

et

taurum

tlraco.

»Tn monfe occultum bubulcus slimulum.

»Bubulci
»uis

,

opinor, stimulum scuticam nominans

,

quam
tibi

ligi

quibusdam homines bacchico furorc correpti circuma-

»gunt. Vin' tu hic etiam leclos a Proserpina florcs
»

com-

memorcm
,

,

cjusdemque calathum,
,

et

raptum
,

a

Plutone

wpalralum

et terrae

labcm etEubulei sues quaecum utra-

»quc Dca simulhaustae dicuntur? quod quidemin causa est,
»cur
» »

in

thcsmophoriis Megarica lingua porcos ejiciant.
singulis in urbibus
,

To-

tam hanc fabellam varie muliercs
festo celebrant
:

solemnj

,

thesmophoria
diversis

,

scirrhophoria

arrhctopho-

»ria

alque

ila

planc tragicisque modis rnptum

»Proserpinae recolunt. »tcterrima sunt,

Jam Baccbi raysteria omni diritate quippe quem dum adhuc puerulus essct,
,

»ac circum ipsutn Curctcs armata saltatiene agerentur, sub»cunles dolo Titanes pucrilibus crcpundiis ludicrisque dc-

:

,

86
»

EUSKKII
,

ceplum mcmhratim discerpscrant

quemadmodum Thra-

»cius Orphcus hujus sacri vates cecinit
»

Turbo, trochus, tum queis
Ludicra
,

in flexus

membra

cientur

»
»

et

auricomi blandarum ex arbore

foetus

Hesperidum.
inutile fuerit
,

»Neque vero
»licet,
»

arcani sacri symbola, inutilia

hoc loco suLjicere, ut omnium judicio sensibusque
:

damnentur. Sunt haec
vellus.

talus

,

pila

,

trochus
,

,

poma turbo
,

»speculum,
hoc

Ac Minerva quidem
sustulisset
,

quod ejusdem
haaaeiSj rnv
-/ap-

»Bacchi cor furtim
»^tav,

Pallas

fa tou

cst

,

a cordis vibratione, seu palpitatione
,

nuncu-

»pata
»ipsius
»

fuit.

Titanes vero
in

quorum manibus
elixa

laniatus erat,

membra
,

lebetem supposito tripodi insidentem
verubus postmodum
infi-

conjecerunt

eaque prius

»gentes, Vulcano Imposta tenebant. At Jupiter, eo repente
»

delapsus

(

quippe enim

,

cum Dcus

esset

,

eum

,

opinor, as-

»sarum carnium nidor afllaverat; quem Dii vesiri sic tan» quam honorarium quoddam munus accipere sese confiten»

tur), fulmine Titanas conficit

,

et

Bacchimembra

Apollini

»fdio sepelienda
»

commendat

:

ille

autem, nec enim parere

Jovi renuit, discerptum lacerumque cadaver in Parnasso
dep©nit. Placetne
,

»monte

Corybantium quoque orgia conillis

»templemur? Nimirum
»

ex

duo tertium fratrem cum quo
illud aereo scuto

occidissent

,

caput de mortui purpuracontectum et corona
,

»cinctum ad Olympi moniis radices

»impositum detulerant,

sepeliere.

Haec

illa

sunt praeclara

»mysteria, verbo, caedes ac sepulcra,
javaxTOTE^gffrot, quasi

reges sacrorum

,

quorum sacerdotes, ab iis quorum ejus,

»modi
»tris

appellatio interest, nuncupali, novis insuper

mons-

ca^dem istam exaggerant, appium

cum

totaradice ad

»mensam apponi omnino
»tico
illo

prohibentes, quod ex Goryban-

sanguine, qui in terram eflluxerat, appium ger-

, ,

PR.EPAR.

KVANfi.
:

LIB.

II

CAP.

III.

87
illac

»minasse arbitrentur

ncmpe, quemadmodum
quod ox
iis

thcs-

»mophoriorum
))tliligcnter

antistilac a
,

comedcndis mali punici granis
cruoris Bacchici guttis,

ahslincnt

»qucc solum asperscrant, mala punica evtilissc opincntur.

»Caeterum,

cum

illi

Corybantas

islos

Cabiros nominent,

»tumvcroCabiricumhujusmodisacrummcmorant. Quippc, »duo enim isti fratricidae, cistam illam sccum aufcrcntcs, »in qua Bacchi pudcndum inclusum erat, in Thusciam dc»tulerc, mcrcis egregiae mcrcatores, ubi

cum

cxules age-

admodum »animos informarunt, dum
»rent, luculcnla
»

pictatis doctrina

Ilctruscorum

cistam

iis

ac verclrum nova re-

«ligione colcnda tradidcrunt.

Atque hanc nonnulli causam

essc volunt, quac sanc verisimilitudine
,

non caret, quamhomincs barba-

»obrem Bacchum ipsum
»rint.

Attin quasi

exectum nuncupa,

Quanquam

quid

mirum

Iletruscos

»ros, his flagitiorumprobrisiniliari,

cum

ipsi

quoqne Athevel referro

»nienses ac reliqui Craeciae populi, quod

mc

»pudet

,

illam

dcCcrerc fabulam usque adeo turpem indig-

»namquc
»

rctincant? Enimvcro,
,

cum

in vcstiganda Proser-

pina

fllia

huc atque

illuc

errabunda Ccres vagaretur
,

»circa Eleusinem (Atticac locus est)
»conslitit, ac puteo

laborc

debilitata,

cuidam

inscdit ingcnti

mccrorc con-

»iecla; scd
» »

cnim

,

iisqui initiantur, graviter

ne quid similc

agant

,

in

hodicrnum usquc dicm prohibetur; uliquc, ne
lugcntem Cercrem imitari videantur. Caetc-

saeris initiati

»

rum Eleusinem per idlempus mdigenaj quidam incolcbant »quorum hacc fucre nomina, Baubo, Dysaules, Triptole» nius Eumolpus ct Eubulcus. Ac Triptolcmus quidcm bu,

»bulcus erat

,

Eumolpus

pastor, Eubuleus vero subulcus;
,

»exquibus F.umolpidarum

nec non
,

illud

praeconum gcnus

»sacroruin ac rrligionum interpros
»igitur
»

Alhcniscilloruit.

(nccenim ab hujus

cliaui rei

Baubo commemorationc rc,

vocari

me

patiar),

cum

hospitio

Ccrercm exccpissct hau-

, ,

88

EUSEBII
ci

cinnum propinat, qua proplcr vim doloris po»culum potumque respuente, illa repulsam moleste ferens
,

»riendum

»quod

se

despectam ac spretam

fuisse putaret scilicel

,

re-

»ductis vcslibusoccultas corporispartcsDivaeoculis objicit;

»quac spectaculo dclectata
»licet, aliquando

,

ohlatam

sibi

potionem

,

aegre

tamen
,

ebibit. Hsec

Atheniensium reconipse

»dita mysteria sunt
»davit.
»
»

quae scriptis
versus

Orpheus etiam

man-

Hujus ego

tibi

quoque subjiciam,

ut

quem
turpis

tu

myslagogum habes, eumdem habeas flagitiosae ac

infamiae testem.
» » » »

Dixeral: obscenam Cereri

lum
:

veste reducta

Corporis ostentat speciem

puer astat Iacchus;
in ulnas
,

Quem

lailaia
:

rnanu medias Baubonis
olli

Conjicit

binc

arridens luctuque soluta

»

Multiplicis

commixta baurit dea pocula

ciuni.

»Jam
vcista
» » »

,

Eleusiniorum
,

mysteriorum communis
:

quaedam
:

»quasi tessera
:

haec est

Jejunavi

:

cinnum

ebibi
in

accepi e

operatus in calatkum reposui,
,

acrursum

cistam ex
in primis

calatho. Egregia vero spectacula

quaeque

Deam

deceant

:

imo

,

digna

sane

tenebris

igniquc mysteria

digna ingentibus aut polius vanilate plenis Erechthidarum

p

caeterorumque Graecorum animis, quos quidcm
a

eae

post

wobitum pcenae manent,
»

quibus spe et cogitatione longis-

sime absunt. Et vero
sius vaticinatur

,

quibus tandem Hcraclius illeEphe,

»

PTenebrionibus profecto

Magis

,

Bacchis,

»Lenis, Mystis. Hi sunt, quibus pcenas
»

comminalur, ignemque denuntiat.

mortem secuturas Nam quae hominum ex
et

»scnsu mysteria slaluuntur, ea prjfanos habent initiandi
sritus. Itaque
,

et statac ilhe

sacrorum lcgcs

,

communis

fthominum opinio,
»nihil sunt
»

ct univcrsa ista

draconis mysteria, aliud
,

quam

error

quidam

inilia

quae nihil plane init

tiorum habcant,

superstitiose colens

impiosque ritus

PR^PAR. EVANG.
»

LIB.

II

C\P.

III.

89

adulterina pictatis speeie vencrans. Quoe porro et cujtisillac

»modi sunt mysticse
»apud eos
sancli cst,
,

nudandum enim quidquid quidquid arcani evulgandum. Nonue
cistnc?
salis, et

»hax omnia

sesamae pyramidcs, glomi, placentae variis
,

»signatae umbilicis

grana

draco Dionysii Basari

»sacramentum? non mala punica? non mcdulloe arborum? »non fcrulae cum hcdcris?non pastilli cx siligine caseoque
»confecli? non dcniquc papavera? ILecsunt, quoe sancta

»vocant.

Quid? Themidis nonne rccondita symbola ista » sunl ? origanum lychnus gladius pecten muliebris quod »honcstum ac myslicum cst muliebris pudcndi nomen.
, ,
,

»gnavam perfrictamqueimpudcntiam hominum enim tem»pcrantiorum voluptas noctis silcnlio tegcbatur; nunc vcro
!

»

nox

cst

,

quae initiandis srcra libidinis cnuntiat; adcoque

»ignis flagilia succensis facibus illuslrata pandit. Extingue,
»sis,
»
»

hunc ignem

,

Hicrophanla; tuque
:

,

o qui

lumen

prae-

fers, tuas ipsefaces revererc

lumen istudlacchum traducit
non potest
sunt
,

tuum

:

patcre noctcm mysteria tenebris occultare; orgio-

»rum honori

consulatur

:

ignis simulare
illa

:

ar-

»guere, punireque jubet. Haec igitur

hominum

»alheorum myslcria. Jure enim alheos dixerim qui a veri wNuminis cognilione prorsus alieni, pusionem a Titanibus
»

discerptum, cjulanlem mulicrculam
sinit
,

,

parlesque corporls

,

»quas pudor nominarc non
»tur
:

impudenlissime venerendivinitatis rei

ut duplici

nomine impictatis ac negata?

atcneanlur, allcro, quod

Dcum

ignorent,

dum ncquaquam
,

»cum
»essc

qui vcrc
,

Dcus

cst

agnoscunt; allcro

quod eos super-

qui nonsunt, arbitrentur, ipsosqueDcos nuncupent,

qui tantum a vcra divinitate absunt, ut ne supersint qui-

»dcm, eamquc sunt nominc soiotenus aliquando conse
»cuti. »IIuc

usque Clcmens.

QO
<W\ W> WX

BUSEBII

WMMIM WN W\ WA<W\ Wi VWW wtwWMW^WA Wt>W\ WW/VVIAA WWtVUMUMWtWVW

CAPUT QUARTUM.
Quibus rationibus a suscipiendis ejusmodi de
abducti simus.
diis opinionibus

Jure sane ac mcrito nos ab

istis

omnibus

liberatos esse

profitcmur, quippc qui tam diuturni tamque inveterati erroris sic

tanquam acerbissimi gravissimique morbi calami:

tatcm depulimus
Dei gratia

primum quidem
et potestate

singulari praepoteritis

et bencficio,

deinde Servatoris nostri evangelicae
,

doctrinae vi

quadam
ut
;

quae verbis explicari ne-

queat, sano denique maturoque consilio in
sententiam
,

eam

adducti

augustum omnique dignum veneratione Dei

nomen

obnoxii morti hominibus impcrtiri

crederemus, qui

cum pridem
,

inter

impium mortuos jaceant, tum
,

nefas et

vero temperantice

documentum

reliquerint

nullum

,

sed

omnis potius intemperantiac

libidinis, crudelitatis

ad ani-

morum
derint.

perniciem monumenta posteris conservanda credi-

Enimvcro

,

quis non extremae stultitiae futurum id

videat,si hominessanctimoniae ac morumintegritatis
tes,

amanmaturi
si

primas libidinosis flagitiosisque concederent?
,

si

atquo sapientes
aequitatis

perditae projectaeque mentis
,

homines;

humanitatisque studiosi

eos qui tantum diritate
ut sceleratas

caeteros et

immanitate superarunt

,

manus
,

exe-

crandis liberorum parentumque caedibus cruentarint

au-

gustissimo cultu celebrarent? Gujus vero non cogitationem
impietate vicerunt
,

qui vel ad obscenas
,

,

quasque ne honeste
,

quidem nominare

liceat

virorum mulierumque partes

vel

ad naturam bestiarum ratione carentium adorandum
atque sacrosanctum Dei

illud

nomen

abjecere

?

quique ejusmodi

,

PR/EPAR.

EVANG.

EIIJ.

II

CAP.

IV.

f)l

flagitiorum immanitatisque monstra in thcologiac suaemysteriis

tradidere

,

cujusmodi

si

qua) vcl in facinorosissimis

hominiLus dcprehendercntur, pocnas conlinuo legibus constitutas citra

veniam
,

omncm

sustinerent?

Quanquam, quid
,

pluribus opus est

ut universo

hominum tam barbarorum

quam Graccorum

gcncri feliccm tot tantorumque
,

liberalioncm praedicemus

causasque nostrae a

malorum flctitiis nu-

minibus dcfcctionis justissimas in

medium

afFeramus;

cum

corumetiam, qui

arcliore antea superstitione tenebantur,

plurimi jam quasi cxaltodiuturnaecrapulae veternoad animi

sauitatem redcuntes

,

et in
,

mcdia anliquac noctis caligine

mentis oculos apcricntes

profundam

erroris patrii vesa-

niam agnoverint ipsi quoque, suique tandem ac rationis compotcs novam aliquando prisca relicta viam inicrint ?
,

,

,

Et

alii

quidcm
quoque

velut hostibus

obviam strenue prodeuntes
,

totam istam fabularum colluviem dcspuere
effuso
risu cachinnisquc prosecuti
:

majores suos
vcro impie,

alii

talissaltcm ac sprelac divinitatis opinionem declinantes

ncc

eodem prorsus

in vestigio constitere

,

nec ab eo tamen om-

nino discessere. Ergo

cum sectam

isti

suam

lenire
,

quodamnumiesse

modo

novisque artibus procurare statuissent
,

veras

lium suorum tamdiu jactatorum historias

figmcnla quae-

dam

ct

commenla poctarum ominis causa mcliores

divcrunt, quibus rationes causrcquc rerum naturalium inclusac lalitarcnt.

Quarum

licet

nullum omnino

verilatis in-

dicium proferrc possint, nos tamen prclium opera facturos
arbilramur,
praj se

quaccumque apud eos honestiorem quamdam ferant specicm in apertum lucemque producamus
si
,

ut

summam

hujus practerea

,

quam

ab

iis

(non

alia

sane

quam
oculis

cvangclica Servaloris noslri doctrina informati adduc-

tique) facicndam nobis putavimus, discessionis aequilatem

omnes tenerc

possint.

Agc ilaquc, rcm lolam

altius

rcpctcnles propius conlcmplcmur.

f)2

CUSEBII

WVVWWWM, WVWVVWVWVWvWVWVWvVAnVVvVWWWVW%VW\WVW VW v\V •WVWVWlW VVV<AV J\ tv%

CAPUT QUINTUM.
Brcvis eorum , gucc supcrius dicta sunt
,

complexio.

Gr/ECOrum

igitur

vulgatam illam pluribusque contextam

fabulis theologiam, quaeque praelerea vel

Phcenicum
ad

,

vel
fe-

/Egypliorum, ac caelerorum

,

quorum

ante

mentionem
,

cimus propria
,

fuit

,

Gracca

ista
,

longe vetustiorem

eum

sese

modum
id milii

habuisse

constat

quem

productis superius

ipsissimis

Graecorum auclorum verbis repraesentavimus. At-

que

quidem Evangelicae
initio

Pracparalionis

,

quae
iis

hoc

opere instiluitur,

commode

posuisse videor,

qui in

ipsius lectione versabuntur,

excutiendum judicioque suo
quales

ponderandum

,

ut cactcri

nobiscum omnes, quos adhuc re,

rum

istarum cognitio latuit
,

intelligant

,

tandcm a

mullis retro seculis
implicati malis
nis ignoralione
,

quibusque nati parentibus, quantis

quanta

demum

impietatis ac divini

Numi,

lere

tanquam alta quadam crapula obruti toltamque funesta servitute liberari oculos aliquando
,
,

unius Evangelicae doctrinae

vi

benificioque potuerimus

,

quam profecto non
est

alia

ratione

sumus, quam Jesu

Christi
ille

Sei vatoris Deique nostri adventu conseculi. Hic
,

enim

qui non parte aliqua terrarum
,

,

aut gentis unius an-

gulo rcgionis includens

sed

toto

passim orbe

,

ubiubt

degerent homines, quaque potissimum grassabatur erroris
superstitiosi

dominalus,

veluti

ol

quidam intelligenlium

ac ratione praeditorum animorum, luminis sui radios longe
lateque diiFundens
,

universum hominum Barbarorumsimul
,

Graecorumque genus
gine ac tetci rima
,

adeoque nos omnes densissima

cali-

omnemque lueem

excludente inendacif

, :

PlLEPAlU

EVANG. LIB.
,

II

CAP. V.

a3

vanacque supcrslilionis noclc

in verac erga

rcrum omnium
Euimvcro
,

moderalorcm

Deum

pietatis

diem

vindicavit.

quolquot ubique olim ad stuporem usque profanis de Deo-

rum

multitudine erroribus tam in urbibus,

adhaeserunt,

eosdem mortuorum
stalis

idola

,

quam in pagis hominumque pri-

demextinctorumsimulacra
clarissimis

omncs honoribuscoluisse,
priscum
illud

laudatorum antc scriptorum teslimoniis ac voci:

bus comprobatur

ita

plane

,

ut

hominum
nihil

genus

,

proptcr ferinam supra
,

modum

eo tempore vivendi

rationem

de

summo rerum omnium

opificc

Deo

om-

nino cogilaret, nec divinam ejus in repetendis scelerum
pcenis justiliam ullatenus vererelur, scd in

omnia

flagitio-

rum
tur.

et impiclatis

genera praccipiti quodam acstu rapere-

Nam cum
, ,

nullis

adhuc hominum

vita lcgibus

ad virlu-

tem informata
tur
ter

nullo mitiore ac poliliorc cullu t3inpcrata

solute ac vagc,
:

nomadum

aut belluarnm potius ritu agere*
instar ratione carenlium
nihil erat,
,

ahis

quidem pecudum

prae-

abdominis saturitotem pensi

quorum
:

in ani-

mos primum
indilis a

impictatis genus altius subire solet
,

;.lii

vero

,

nalura nolionibus lanlillum excitali

Dcum quidem

ac Dei polestatem salutaris ac boni quidpiam csse cogita-

bant; sed
erectis in
fixcrc
,

cum

ad ejus cognilioncm aspirarcnt, sublalis et

coelum animis, vim in eo menlis aciemqus decaelo

aslrorumque loto

micanlium scnsusquc ferien,

tium pulchritudinem admirati

Deorum

iis

nomen honoanimosque
aut sapien-

rcmquc
tiac

tribucre. Alii denique in tcrram scsc

devolvcnlcs, quos oelale sua

communi consensu

primas

tulisse vidcrenl, aut corporis viribus,

ac potes,

tatis

magniludinc pluribus esse dominalos, gigantas puta
pracstigiis

vcl tyrannos, vel
bile«
,

cliam fascinationibusque no-

qui

cum

a rebus divinioribus

quomodocunquc tan-

dem

excidisscnt, maleficas vcneficiorum artes conflaverant

quicunque

demum communis

alicujus bencficii alque ad

, ,

9-4

tetSKBit

vitae

humanaHitililatcmpcrtinenlis auctorcs fuissent, partim

vivos

adhuc

ct spirantes,

partim jam morle functos proDiis

Deorum ipsorum scdes, mortuorum sepulcra esse perhibentur, quemadmodum Clemens in ea quam ad Graecosscribit cohortatione commemorat Graccorum ipsorum teslimonia proferens quem tu, si placet
praedicarunt.

Itaquc

,

,

,

hunc

in

modum

rursus loquentem audi.

VVV^VVVWWvWVW VA*VWVWV\V\V^VWvWVWWVvVV».\VVW>.\W\VWlWV\V\.WVV\WVVWVV-VVW>/W

CAPUT SEXTUM.
Sepulcra mortuorum essc , qucs dcorum templa nominantur.

«

Mirum,

Inc/idt

1
,

profccto videri non debet,

si

nefandae

«superstitionis

error, posteaquam aliquod semel initium

»accepisset, flagitiosae vesaniae fons extiterit.
» »

Enimvero

cum

intercisus

ille

postea non fuisset
,

,

sed potius novis in

dies incrementis auctus
ferri coepit.

magna

vi

tandem ac vehementi

»cursu
»

Mox
erigit

itaque multiplicium
,

daemonum
sedificat
;

ar-

chitectus efficitur, hecatomhas sacriflcat

solemnes consed

»

ventus instituit

,

simulacra

,

templa

»quae (nec enim id quoque dissimulaho, sed potius mani»

feste

coarguam)

,

honesto quidem templorum nomine cele-

»hrantur, caeterum aliudnihil fuerequam sepulcra, quibus
»

deinceps hanc templorum

appellationem indidere.

Vos
vel
,

»ergo, nunc saltem impiam superstitioncm dediscite,

»hac tumulorum cultus indignitate revocati.
«Minervae templo
,

Larissae

in

quod summa

in arce visitur, Acrisii se,

»pulchrum

est;

Athenis autem in ipsa paritcr Acropoli

«Cecropis, ut Antiochus historiarum nono scriptum rcli1

S. CteiK. Alex., in

Cohort, ad Giccoos.

5 , ,

PR.EPAR.
»quit.

LVAIVf,.

LlR.
?

II

CAP.

VI.

9

Quid porro Erichthonius

nonne

in Poliadis

tcmplo
,

»sepultus est?
»Elcusinii

Nonne Ismorus Eumolpi Dairacquc filius in scptis quod sub Arcem conslructum cst? nonne
,

»Cclci

filia3,

Eleusine scpulturac mandatac sunt?

Nam

quid

»IIyperboreas~tibi mulieres
»

commemorem?

duse sane, qua-

rum

altera Ilyperoche

,

Laodicc altcra vocabatur, in Diana)

»sacello,

quod

in insula

Dclo Apollinis Delii lcmplo conti-

»nctur, sepultac sunt. Leandcr autem

Clcomachum

Mileti

,

»in ApollinisDidimaci tcmplo conditum esse testatur.
»

Neque

vero acquum fuerit hoc loco practcrire

,

aut Leucophryncs

»illius

monumentum

,

qucc

,

si

Zenoncm Myndium scquaest; aut Telmissi

»mur, Magnesioc

in Dianac
,

templo scpulta

«crcctam Apollinis aram

quod Telmissis cujusdam
volumine ex

valis

«monurnentum

esse historioc prodiderunU
filius,
iis

Quinctiam Ptoprimo, qufe de

»lcmocus Agcsarchi

»Philopatre scripsit, auctor est, in insula Papho Cinyram

»ac Cinyroeposteros, in Vencris templo conditos

fuisse.

At
ni

»cnim tcmpus

mc

dcficiat
,

,

si

tumulos omnes
:

,

quibus di,

»vinos honores tribuitis

rcccnsere velim

vos aulem
ile

«scclerum istorum pudor vos aliquis ceperit,
»

porro

vereque morlui
collocetis

,

cum

vestram in hominibus mortuis fidu-

»ciam
»

,

passim huc illucquc vagamini.
»

O

misen

!

quid tantum mali sustinerc juvat?

Hoecille

:

paucisque

in-

liTJeclis.
»

«Novuui itcm alium,
,

inqait,

in

/Egvplo

alque adco in ipsa

Romanus Imperator pene Groecia ad Numi,

»1111111
» »
»

turbam cum eximia
,

rcli^ione

Dcum

a^rc^avit 4nticrat
,

nouni

qui pulchciTimos inlcr
,

numcrandus
cupidilas ca

dclicias

amorcsquc suos

qucm

ipsc

,

quomodo Ganymcdcm

anlea
facile

Jupilcr, consecravil.

Ncc cnim

modum

» » »

lcncre polcst, quac nullo

mctu cohibctur. Itaque

sacrac

Anlinoi noctcs ab hominibus hodie cuitu divino cclebraulur,

quarum

turpitudinis sibi amator ipae conscius erat
vigilarat.

»qui eas

cum puero

»Tum

subdit,

«Nuncvcro

ca-

96
»tamili hujus sepulcrum
,

nusERii

Antinoi templum et oppidumest.

»Euimvero

,

simili, opinor,
:

templa sepuicraque admiralione
,

»prosequuntur
»

Pyramides qnippe

Mausolea
,

,

Labyrinthi,
illa,

alia

quocdam sunt lempla mortuorum quemadmodum
sepulcra. «Idcmqucpaulopost.
«

»Deorum

«certamiua quoque vestra

Age vero, inquit , paucis obeamus ac sepulcrales
,

Nemea, Pythia Olympia deni»que, dissipemus. Pythone quidem Pythium Draconem
»istos conventus, Isthmica,
, ,

svenerantur, serpentisque convenlum nomine Pythiorum
»indicunt.

Apud Isthmum autem, mare
,

ejectitium ac mise-

»rabile cadaver expuit

jamque Melicertem Isthmia lamen-

«tantur.

Nemea3

similiter,

»rum

condidissent, hujus

cum alium pusionem Archemosepulcrale ccrtamen Nemea nun,

»cuparunt. Pisa quoque apud vos

o Graecorum genus uniest
sibi
:

»versum,

auriga3 Phrygii

tumulus

atque Olympia,
»

»hoc

est Pelopis inferias,

Phidiacus

Jupiter vindicat.

Hactenus Clemens.
titioso errore

Tu

vero superiorem nostram de supcrsinitio

disputalionem ob

repelens

f

totam hanc

miserorum prolapsionem uno aspectu intuere. Ac primum

quidem eximium

illud esse ac salutare in primis

,

quod Dei
,

nomen essentiamque
inspiratis
,

significat, ipsius naturae
,

ductu

im-

pressisque animo per sese notionibus
:

vel divinilus polius

nemo non intelligit hoc enim omnes populi communi quodam ralionis sensu praecepere cum id omni
,

animo rationeet
talis artifex

inlelligentia pra?dito

,

idemhujus

universi-

naturalibus quibusdam cogitationibusinseverit.

At vero neqnaquam ad ejusmodi religionis institutum adha^sere, quod rationis lumen ostendebat. Nam unus fortassis

alterve duntaxat
lilterae

,

aut

si

qui

alii,

sane paucissimi, quos

Hebra^orum

celebrarunt,

cum

ad nullam rerum

earum

,

quae oculis usurpanlur, hauslam animis de divino
affixissent
,

Numine notionem

sed

eam ad magnum

illum ac

praepotentem orbis hujus universi molitorem, ab eorum

,

PR^PAR. KVANG.

LIB.

II

CAP.

VI.

97

quacsub aspectum cadunt

omnium
,

turba, constanti ac certa
esse

mentis inductione sustulissent,

eumdem unum
ac soluui

Deum,

simulque

omnium servatorem

bonorum auctoin

rem purioribus
impietatis

intelligentiae oculis perviderunt. Caeteri au-

tem multiplici variaque animorum

in caligine volutati

,

barathrum
,

ita

corruerunt, ut brutarum animan-

tium

ritu

honesti, utilis, bonique rationem una oculorum

et corporis voluptate

metirentur. Itaque,

si

qui vel

eorum
utilia
,

aliquid invenirent, quae fovendo

curandoque corpori
eos, ut superius

putarentur

,

vel

imperium aut tyrannidem occuparent

vel

praestigiis veneficiisque praestarent;

com-

memoravi

,

licct alioqui

morti ac reliquis humanae naturae
reliqua bona,

casibus obnoxios,

tanquam eos, aquibuscum
,

tum ipsam quoque salutem haberent
Deos celebrarunt
tionem
,

adeoque tanquam

,

ac venerandam illam augustamque no,

quam

a natura hauserant atque expresserant

in

eos, quos ejusmodi beneficiorum auctores esse censebant

contulerunt. Eos praeterea tantus
ut

animorum stupor

invasit,

omnia consecratorum abs sese

Numinum

scelera facile

patcrentur, nec ad

quidquam eorum, quae de ipsis foedissime
;

jactabantur, erubescerent
tineret, sivepropter

sed potius quidquid ad eos persive

ipsoruminhominumgenusmerita,

propter imperiavel tyrannides eo
tutas
,

primum tempore

constiigitur

singulari

cum

approbatione suspicerent.

Cum

necduni

(ut ante dixi) legibus ullis
flagitiis
,

hominum vita regeretur,
,

poenaque

nulla immineret; adulteria

mariumque
,

concubitus

nefandas itcm flagitiosasque nuptias
,

ca^des

,

parricidia, liberorum

fratrumqne jugulationes, belladenivocabant, se ipsos vere ob-

que
quos

et

animorum intestinadissidia,quibuseorumPrincipes,
Deos opinabantur
et

illi

tanquam rerum ab iis pneclare gestarum, eximiajque virtutis monimenta celebrabant eorumque, quasi
strinxerant, sic
,

egregiorum quorumdam facinorum ac pra^cipua
XIX.

cum
n

forti-

:

f)8

EUSEBII

tudinis laude

conjunctorum

,

memoriam ad

posteros ipsi

suospropagabant. Atquehujusmodifuitpriscorumhominum
Theologia
sic
,

quam

nuperi quidam ac nudiustertius exclusi

immutarunt, ut subtiliorem nescio quam philosophandi rerum scilicet naturae propiorem de rationem jactantes
,

Deorum historia opinionem inveherent quam novorum commentorum speciem
hoc nimirum secuti
,

,

et

honestiorem

ali-

fabulis attexerent

ut nec

omnino
,

a scelerata

majorum
illo-

suorum impietate discederent

nec omnino tamen ex

rum

religionibus existentem consecratorum
,

Numinum im-

probitatem paterentur. Hi ergo

cum

semel patrium erro-

rem quoquo modo procurare

statuissent, ad naturalium

causarum atque rationum explicationem fabulas traduxere,

Ac primam
inde ac
lissent
:

,

quibus alendi corporis augendique

vis inesset,

ea fabulis significari novo et insolenti fastu jactabant, persi

quid arcanum magis magisque reconditum attuvero progressi ulterius
ita
,

mox
in

mundi etiam elementa
sed ipsam

Deorum

numero

collocarunt, ut ne insolequidem ac
,

luna caeteraque astrorum multitudine sisterent

quoque terram
iis,

,

cum

aqua, aere

,

igne

,

adeoque

cum

quae

horum ex temperatione
,

ac permistione conflantur,
,

adjungerent. Quinetiam tempestivos terrae fructus

aliaque
:

tum
quod

siccioris

tum humidioris

alimenti

germina

quae

,

ipsa
,

quoque nostrorum corporum vitam conservarent,
,

Cereris

Proserpinae, Bacchi
,

accaeteris ejusmodi nomini-

bus consecrarunt
fabulis
rius
,

coactum nescio quem minimeque verum
licet isti se-

vultum

et

colorem affingentes. Verum,
prout

quod eos majorum suorum

theologiae suppuderet,

ho-

nestiorem
ret
,

quemdam
illas

,

ac veteres
,

suum cuique cerebrum cudeDeorum fabulas explicatum adjungeritus

rent

nemo tamen
potius
a

patrios

mutare ausus
,

est

,

sed

omnes

cumpriscorum

instituta

tum usitatam

iliam

quaeque secum

pueris adoleverat sacrorum religionisque

PRjKPAR.

EVANG.

LIB.

II

CAP.
sibi

Vl\

00.

rationem praecipuo siudio relinendam
taverunt.

colendamque pu,

At qui eosdem

aetale

praecesserant

brutorum

animalium consccrationem

aequali

plane

cum hominum
,

ipsorum apotheosi dignitatis jure esse voluerunt parlim ea,

quam ex
sarum
quc
, ,

ipsis

capiebant, utilitate, partim caeterarum cau,

quas ante prolulimus

conjunctione permoti. Itaratione carentibus superstiita

pares

omnino pecudibus
sacrificiis
,

tiosae

venerationis honores sacris legibus
, ,

statuere
,

,

ut

libationibus

et arcanis initiandi ritibus

hymnis
,

deniquc

et

carminibus

pcrinde atque
,

hominum ipsorum

quibus divinitatemdedcrunt
ciliarent.

earum

cultui

majestatem con-

Tandem

eo flagitiorum devenere, ut impotenti
,

foedissimac libidinis aestu concitati

partes etiam corporis

turpitudinem ac venerem cientes, dirasque ac protervas

hominum tur, cum

cupidilates divinis plane honoribus prosequerenin

ejusmodi rebus nullum quaesilo affectatoque
esse

verborum pudori
decrevissent.

locum oporlerc
sic

praeclari

Thcologi

Maneat

igitur veteres, ut nihil praeter

nudam

rerum historiam noverant,
per adhaesisse
,

ad ipsas tantumfabulassem-

multis hactenus testimoniis esse comproba-

tum. Scd quoniam speciosa quoque ac recondita egrcgio-

rum Philosophorum dogmata jam semcl
agc, propius etiam
illa

explorare coepimus,

contemplemur, ne saltem eximias

eorum philosophaudi
,

rationes ignorare videamur. Prius ta-

men quam eas in mcdium afferamus, juverit, opinor, quam graviter magui isti Philosophi non modo cum aliis
hoc
in

genere, scd ctiam secuui

ipsi

pugnent, observare.

Namcum
mens
que

hac

in

Physiologia nullasil iuter eos sententiarum
alii

opinionumque conjunclio,
suggesserit,
,

temere ac prout sua cuique
definiunt;
,

rem totam

alii

melioris uti-

fidei

simul universa tollunt

nec ea solum omnia,qu33

de Diis lauta

cum

indignitate jactantur, sed

eorum quoquc

explicationes Rcipublicae suae finibus ejiciuiit; tametsi poe-

100

EUSliBII

narum
ore

legibus constitutarum nietu fabulis interdum ipsis
,

lenocinentur. Gra?cos ergo Philosophos audi

unius tamen

omnium

pra?stantissimi
,

,

easdemque fabulas modo proille

cul amandantis
est
,

modo

contra studiose retinentis. Plato
si

quem tantopere suspiciunt, qui mentem ac sensum aperiat, tum vero
tata olim fuerant
,

quando suam

ipse

majori

cum

libertate

prorsus interdicit, quo minus ea, quae a veteribus decan-

de Diis
iis

in

posterum sentiantur;
lateat
,

sive re-

conditioris aiiquid

inclusum

sententiarum allegoriis indicetur, sive

quod verborum ac eadem extra omnem
simul

allegoriam figuramque dicantur. Ubi autem ad leges sese

orationemque suam
jactatis

homo

meticulosus accommodat

,

de naturaDeorum fabulis habendam esse fidem pro-

nuntiat, quippe quae nihil per sese aliud figurarum integu-

mentis significatum repraesentent. Idem praeterea

,

postea-

quam suam
cietate
,

ipse theologiam ab
,

antiquarum fabularum so,

commercioque sejunxit deque ccelo sole luna ac singulis ejus sideribus imo de tota hac universitate partibus seorsim Physiologi more disputavit, suam iterum
,

,

,

de Diis

,

quorum genealogiam veteres
verbis plane explicateque

illi

texuerant, opinioin

nem

his

conceptam

Timaeo

prosequitur.
wv\ vwwwv

V\^W^V»(VV\«'VVVVV\*/VVVVVV''V^^«JVV\klVV»IVWV»»/\^^VVV»^«^VVVVVVA»««^VVVV

^\' l*'«'*

CAPUT SEPTIMUM.
Quidde veterum theologiaPlato
senserit.

«

Jam vero de

caeteris, inquit
,

,

Daemonibus disserere
est facultatis

,

aut

»
»

eorum nosse procreationem
nostrarum. Itaque fidem
iis
,

non

viriumque

qui

naturam illorum jam olim

,

PRjEPAR.

EVANG. LIB.

II

C AP.

VII.

10

1

«explicarunt, habere nos oportet, quippe qui Deoruin ne»potes cuin fuerint, ut
))jores
ipsi

confirmant, suos quoque
fieri

ma-

optime noverint. Et sane

nullo

modo
,

potest, ut

»Deorum
»

liberis fides negetur, in

iis

etiam

quae sine ulla

verisimilium aut necessariarum probationum vi atque auciis

»toritate dicunt; sed

potius

tanquam domestica

referen-

»tibus,
»est.
»

quemadmodum
igitur
,

lex ipsa jubet,

omnino credendum
a

Maneat

eoque plane modo commemoretur
,

Deorum istorum generatio quo illam ab iisdem accewpimus. Ex Terra quidem ac C03I0 Oceanus Tethysque nati
nobis »sunt; exhis vero Phorcys
,

Saturnus ,Rhea, ac

caeteri, qui

»ad

tres illos aggregari solent.

Jam Saturnus ex Rhea Joreliquii

»vem Junonemque
wamboriun
bus Plato ex

suscepit

,

cum

omnibus, quos
Haec sunt
qui-

frntres vulgo recenseri

novimus; itaque dein»
,

»ccps reliqui eorum posteri numerantur.
placitis decretisque

legum fidem habere jubet

tamctsi ea nullis aut necessariorum aut probabilium argu-

mentorum momenlis niti fateatur. In quo notandum illud inprimis quod nihil omnino reconditi in ista egregiorum
,

Numinum
vero alibi
ita

vel appellatione, velgeneris serie contineri,
,

physiologiae rationibus explicetur

diserte

quod pronuntiat. Idem
aperiens
,

suam
«

ipse

menlem ingenue candideque
ego
*

inquam maximum »illud ac de maximis rebus mendacium qui protulit Hesionon satis prudenter mentitus est sive dum ea, qua? » dus
loquitur.

Tum

inprimis

,

,

,

,

»
»

comminiscitur
lunuis de
illo

,

facinora C^celo tribuit, sive
,

dum
filio

quas Sa-

pcenas cxpetiverit

commemorat.

Nam

qure

))SaturnusidemveIpcrpelrasse dicitur, vel a
»ea, ne
»consilii
si

pertulisse;

vera

quidem essent, tamen apud homines
,

nullius

eosque adolescentes

ut facile adeo temereque iacsile-

»tarentur,
»

non probarcm
;

,

sed potius, aul ut omnino
,

rentur
1

maxime vellem
lil).

aut

si

quando

illa

proferri necesse

Philo, de Hopubl.

u.

,

102

EUSEBII

»esset, saltem ut secreto atque a paucis audirentur, qui
»
,

non

jam porcum sed eximiam aliquam raramque victimam saut hoc pacto non nisi paucissimos ejusmodi * crificarent
,

»sermonibus interesse contingeret. Sane

,

inquit ille
,

,

graves

»enim ac
»

perniciosae fabulae

istae

sunt;

imo

nec ullatanus

(inquam, o Adimante) nostrain republica audiendae. Nec »enim ferendum ut juvene aliquo praesente dicatur, vel
,

»qui teterrimis quibusque sceleribus seipsum obstringat,
»vel qui acceptas a Patre injurias modis

omnibus ulcisca-

»tur,
»

eum

nihil

admodum

insolentis ac novi perpetrare,

cum » rum
»

ea tantum faciat, quae a principibus maximisque Deofacta esse constet.
,

Tum
quae
,

ille

,

Equidem

ista

quoque

prorsus indigna censeo
,

hominum
, ,

auribus occinanr

» tur.

Ego vero nec illud inquani ullo modo ferre pos»sum, ut mutuaDeorum bella insidiae, praeliaque narren»tur,

verum esse nequeat si modo qui servandam » custodiendamque rempublicam suscepturi sunt, eos mu» tuas facilesque nimium dissensiones tanquam foedissimas »habere opportebit. Tantum abest ut iis aut Gigantumpuid
,

cum

,

»gnas multiplici fabularum varietate perspersas, aut

alias

»omnis generis
»

inimicitias

,

abipsisDiis atque

Heroibuscum
,

afFmibus necessariisque gestas inculcare deceat. Quinimo
nostris
civis

»si

mentem hanc «nemo ut unquam
»hocque nefas
»rit, ut quae

hominibus injicere cupiamus
persuadeant

popularem suum odio prosequatur,
:

sibi ut esse

danda opera fue,

hanc

in

rem opportuna videbuntur

ea non

»modo
»

senes atque anus, quique adeo jam selate maturio,

res erunt

pueris crebro

commemorent
vincula

;

verum etiam ut

«poetae similes
» »

quoque fabulas scribere cogantur.
a
,

Nam

in-

jecta

quidem Junoni
a

filio

,

aut

Vulcanum

prae

cipitem

patre actum

quod

inflictas

matri plagas pro-

spulsare conaretur, aut ejusmodi

Numinum

pugnas, quales
allegoriae.

»nobis Homerus fabulatur, seu latentes quosdam

,

PILfiP\R.

KVANG. LIB.
,

II

CAP.

VIII.

1

o5

•sensus contincant, seu nullos

aditum nostram ad rem»

wpublicam haberc nusquam debere pronuntio.
utique,
ceat,

Vides

quam diserte philosophus quamque explicate docum vulgatas illas a veteribus de Diis fabulas, tum
esse putant
,

etiam omnes cujusvis allegoriae sensus , quos ad Physiologiam

accommodatos
oportere.

excludi penitus atque arceri

Quamobrem

nihil profccto causae est,

cur perpe-

omnium fugam Evangelica Servatoris nostri doctrina praecepisse videatur; cum eadem a suis quoque rejecta fuerint. Ac mihi quidem priscorum Romanorum hoc in genere consilium fieri non potest quin eo nomine vehementer probetur; qui cum satis intelligerent universam illam in fabulis Deorum explicandis Graecorum physiologiam cum absurdam atque inutilem tum
ram
aut immerito nobis istorum
,

vcro coactam minimeque solidam et cohaerentem esse

eam

simul

cum

ipsis

etiam fabulis theologiae suae finibus ar-

cendam

esse statuerunl. Id

quod

vel ex unius Dionysii

Ha-

licarnassensis de antiqua

rerum Romanarum

historia libris
,

auferre potes.
a

Ille

enim volumine operis secundo

ubi quae

Romulo
,

principe urbis conditorc gesta sint,
alia

commemotum
ila

rat

cum

pleraque laudat ab eo sapienter instituta,

quae ad susceptam

hoc loco disputationem pertinent,

prosequitur.
^«VVW^^VVX^X^^V^VVXVV^WWW^VV^VWVVX^VVXVW VV^VVVVX^A^VVVX^VVVVvVVVvVVXVV* V\VA/\iVVVlVV*

CAPUT OCTAVUM.
fl

Romanorum

thcolo<ria.

«

Romulus

igitur

1
,

cum

probc

intelligeret

,

honestis legi,

»bus, rccloruni([ue studiorum acniulatione, piam
I

tempe-

Dionys. HalicaFTi., Antiq.lloiu.

lib. n.

,, ,,

104

EUSl-BII

»ratam, amantem
»effici;

aoquitalis, belloque

strenuam civitatem

prsecipuam his in rebus operam curamque posuit

»a religione cultuqueDeorum ac

Daemonum

auspicatus.

Ac

»templa quidem
»

et delubra

,

aras item, et
,

simulacrorum

eorumdemque conliguratio»tiones, et insignia simulque vim numenque singulorum »atque adeo beneficia, quibus hominum genus affecere quales Deorum ac Daemonum cuilibet » dies quoque festos »conveoiunt tum sacrificia, quibus ab hominibus coli sese
suis in sedibus collocationes
,

,

,

»volunt, ferias denique solemnesque conventus, et statas a
»

laboribus vacationes

,

ac caetera id genus ex optimis quiritibus instituit.
,

»

busque Greecorum hominum
probra

At vero spar-

»sas de iisdem vulgatasque fabulas
» »

quibus aliqua ipsorum
,

vel

,

vel crimina continentur
,

improbas

,

inutiles

ac foedas esse ratus

nec

diis

modo

,

sed etiam viris bonis

»prorsus indignas, rejectis omnibus, homines ad optime de
»Diis

loquendum ac sentiendum informavit nullum iis stu»dium beata natura minus dignum affingens. Nec enim a
,

»

Romanis aut exectus liberorum suorum manu Ccelus fuisse, »aut Saturnus, quod sibi ab eorum impetu male metueret
»suos confecisse; aut Jupiter spoliatum imperio Patrem in

»Tartareum carcerem
»

inclusisse dictitatur
,

:

nec ullaNumi-

num bella

,

vulnera, vincula
audias.

nec locatam hominibus ope-

Imo, nullum quoque apud eos atratum »ac lugubre festum agitur, in quo sublatos e medio Deos
illis

»ram ex

»planctibus et lamentis muliercuhe prosequantur
»

,

cujusexitia-

modi

a Graecis vel

ob Proserpinae raptum
,

,

vel

ob

»lem Bacchi sortem
»brari solent.
» » »

similesque casus
,

,

solemni ritu cele-

Non denique
jactationes
,
,

velcollapsis
a

hoc tempore mori,

bus

patriis

,

homines videas

Numine

agitatos
,

non insanas
arcanamysin

Corybantum
leriorum

non Bacchanalia

et

initia

non virorum cum mulieribus
,

Deorum

»templis nocturnas pervigilationes

nec hujusmodi reliqua

,

PR.EPAR.
»

EVANG.
:

LIB.

II

C \P.

VIII.

io5

monstrorum

similia

sed quidquid ad religioncs et sacra

»Deorum

pcrtinet, sanctitale ac modestia longe

omnibus

»tam Graecorum quain barbarorum caeremoniis antecellit. licet infinitae nationes in » Quodque omnium soleo mirari
,

urbem confluxerint quac ad colenda ritu domestico pa»tria numina vi quadam et necessitate compellantur, nun»
,

»quam

illa

tamen ad suscipiendum publice ullum peregrinae
genus adduci potuit, id quod jam
aliis

«religionis

plerisque

»contigisse novimus.

Quod

si

aliqua forte istiusmodi sacra
est
,
,

»ex oraculorum responsis npud se invehi passa

ea tarejectis

»men

ad legum suaruui instituta accommodavit
pracstigiis,

»omnibus fabularum
que publicos romano
inslituunt; ejus

quemadmodum
sacrificia

in matris

»Idaeae sacris videmus.
»

Enimvero

quidem ludosmulier Phry-

ritu praetores

quolannisin ejus honovir ac

»rem
»ges

lamen sacerdotio

ambo funguntur,

qui totam civitatem circumeunt

»singulis

mensibus stipem more suo hinc inde corrogantes,
alligatas gestantes,

«imagunculas pectori

tympanaque pulti-

»santes, quos sequens multitudo materna carmina ad

»biam modulata circumsonat. At e Romanis indigenis nemo
»vel Malri stipem emendicans, vel incentione tibiarum afnflatus ac versicolore stola indutus oberrat

urbcm

,

nulla-

»que populi lege

,

nullo senatus consulto celebranda

Phry-

»gio ritu Matris orgia suscipit.

Tantam urbs in peregrino

«Deorum cultu cautiouem adhibet, adeoque fabulam om»nem dignitate ct honestate vacuam mali ominis instar
»

»

Neque vero me nescire quisquani existimet, nonnullas Graccorum fabulas aliquid hominibus ulilitatis
aversatur.

»aj0ferre, sive naturac

opera latenle verborum sensu reprae-

»sentcnt, sive ad miligandas humanoruin
»

lias conficlac fucrint

,

sive

ad tollendas
,

casuum molesanimorum pertur-

»bationcs, metusque levandos

sive

ad minus sanas opi-

»niones revellandas, sive alterius cujuscumque

commodi-

,

10G
» tatis

EUSIiDIf

gratia compositae.
,

Verum
,

,

licet ista aeque

norim

,

ao

»
»

quivis alius

in

ejusmodi tamen fabulis magna semper

cautione opus esse arbitror

eoque libentius
ipse reputans

Romanorum
,

»

Theologiam approbo
illa

,

mecum
,

exigua ad%

»modum
» » »

esse

bona quae Graecis

fabulis continentur

quaeque non ad plures
sint
,

sed tantum ad eos pertinere posipsae collineent
,

qui

quem

in

scopum

diligenter ac-

curateque perspexerint. Enimvero,
sunt
,

cum

pauci

admodum
,

» illi

quibus hanc ad philosophiam aditus pateat

tum

»
» »

sane rudis et imperita multitudo vulgares istos de Diis ser-

mones deteriorem

in

partem interpretari

solet

,

atque in

alterum e duobus incidit, ut vel Deos aspernetur tot ac tan-

»tis
»

miseriarum fluctibus jactatos,

vel

nullum

flagitii
,

scele-

risque genus

cavendum

sibi

ac declinandum putet

»Diis ipsis usque adeo familiaria fuisse videat.

cum ex Verum ista
,

»hominibus
»
»

iis,

qui ad solam philosophiae partem
,

quae est

in

contemplatione posita
:

adhoesere
,

,

diligentius
,

expen-

denda relinquimus
proderentur

ego vero

haec etiam

quae reipublicae quae memoriae

»a Romulo
»

institutae
,

propria sunt, digna
»

,

putavi.

Hactenus Dionysius.
,

Ejusmodi non modo

summorum philosophorum
:

sed

ip-

sorum quoque Romani imperii fundatorum ac principum de Groecorum hominum theologia judicium fuit ex quo intelligimus
,

nusquam eos novam istam
quibusdam
praestigiis

in fabulis
:

Deorum

evolvendis physiologiam probare voluisse
ut sophisticis
,

tantum abest,
ad speciem

et dignitatis

compositis januam aperirent. Sed quoniam semel istorum

quoque vanitatem sponte redarguendam suscepimus
tationes et

,

age

quid praeclari tandem numinibusque digni eorum interpre-

commentationes afferant

,

videamus

:

sic

tamen

nihil ut ore

loquamur nostro
,

,

sed omnia ipsissimis
iis

eorum

verbis concepta

producamus suaque rursus ab

mysteria

doceamur.

PIUZPA.R.

EVAISG.

LIB.

III

PROOGMIUM.

107

WWLA/W AWWWWtVWtVVVvVVV .VWiiXAi

VWWWi^W j^W^VVliWWV^ uvv^vvw VWVWvWvWUV

LIBER TERTIUS.

PROQEMIUM.

Ejusmodi quidcm non

modo summorum philosophorum

,

scd ipsorum quoque Romani imperii fundatorum ac princi-

pum, deGrrecorumhominumtheologia judiciumfuit; ex quo intelligimus, nusquam eos novam istam in fabulis deorum
evolvendis physiologiam probare voluisse,tantum abest, ut
sophislicis

quibusdam

praestigiis

,

et dignitatis

ad speciem

compositis januam aperirent. Sed quoniam semel istorum

quoque vanitatem sponte redarguendam suscepimus age
,

quid praeclari tandem numinibusque digni, eorum interpretaliones et

commentationes
,

afFerant,

videamus

;

sic

tamen

nihil

ut ore

loquamur nostro

sedomnia
iis

ipsissimis

eorum

verbis

conccpta producamus, suaque ab
gravilatis mysteria

ctiam recondita speciosae
alii
,

doceamur. Ac sexcenti quidem

qui

&ese philosophari profitentur,
et

multum hocin genere

laboris

opera consumpserunt

,

dum
,

sua quisque a caeteris dissi-

dentia comnienta profcrt
id

quodque ingenio suo placuerit,
,

purum putumque verum esscconfirmat mihi tamen
ct eximia

satis

fuerit, certas prrspicuasque probationes ex clarissimis qui-

busque ac philosophorum vulgo notissimis

,

qua-

dain apud Graecos philosophiae laude florentibus, arcessere.

Tu

ergo Plutarchum illum Chaeronenscm
,

primum

in

ma-

nus sume

ipsiusque
,

locum eum ad rem nostram accom-

modatum

perlege

ubi quaesilo dictfonis apparatu fabulas

Io8
alium in sensum
flectit

EUSEBII

ac torquet

,

quas utique arcansetheo,

logiae plenas esse dictitat.

Hanc

vero enucleans

quidem ebrietatem
morti obnoxium
riore libro
,

esse tradit,

Bacchum non jam hominem illum
decantatum
,

et in historia
:

cujus supeviri

meminimus

Junonem autem, mutuam

uxorisque

consuetudinem matrimonii vinculo sociatam.

Deinde

,

quasi suae hujus accommodationis oblitus, aliam
,

Junonem istam non jam uti prius, sed terram nominat; Latonam vero oblivionem et noctem moxque Junonem eamdem cum ipsaLatona facit. Ad haec Jovem nobis inducit quem aetheris vim allegorice interpretatur. Verum quid opus haecsummatimstrictimque
continuo subtexens historiam
:

,

praelibare,

cum ipsummet
ignota

audire liceat in
,

iis,

quae dePlataeilla

ensibus Daedalis memoriae prodidit

de abdita

vulgoque
ita dis-

hominum
serentem.

Deorum

physiologia disertis verbis

CAPUT PRIMUM.
De
naturali Grcecorum theologia.

Antiquam inquit* , non Graecorum modo sed etiam quam ratio» barbarorum physiologiam aliud nihil fuisse » nem quandam naturalem fabulis involutam , adeoque laten»tem et obscuram theologiam cujus aenigmatisetallegoriis
«
, , , ,

»

arcana fere mysteria
facilius
,

ita

tegebantur, ut

cum

ea quae dice-

»bantur
»

quam

quae silebantur, imperita multitudo
iis

caperet

tum vero de

quae silebantur

majus aliquid quam

»quae dicebantur, suspicione conjiceret, quivis tam ex Or1

PlutJirch., in

opere deperdito.

,

PR/EPAR.
»

liVANG.

LIB.

III

CAP.

I.

1

OQ

phci carminibus

,

quani cx ^Egyptiorum et

Phrygum moini-

wnimentis auferre potest.
» »

Maxime vero cum solemnes
sacris

tiandi ritus

,

tum

quae
,

dum
quae

operahantur adhiberi

symbola consucverant

mens veterum quique sensus
instituta dis-

«fuerit, ostendunt.

Cujusmodi, ne longius ab
,

»putatione abeamus

illud est,

quod nullam prorsus Junoni

»cum Baccho
»tient,

societatem et

eoque caveant
:

communionem esse pronundiligenter, ne amborum sacra mis,

»ceantur
» aliis

ipsnsqueadco sacerdotcs
,

ut aiunt

,

Athenis

aliae

occurrentes denuntient

uti
:

ne quidquam hederae

«Junonis in dclubrum inferatur
»illam ac nugatoriam,

non jam ob fabulosam
zelotypiam; sed
illa sit
,

quam

ipsi affingunt,

»quod cum nuptiarum
»vero ebrietatis vitium
wnitus

prsescs ac
ct sponsis
,

pronuba dea
indignum
Plato.

tum
pe-

et a nuptiis

alicnum videatur
,

ut

tradit

Immoderatus

»enim

inquit

,

meri potus perturbationes in animis pariter

»et corporibus excitat, quibus efficitur, utproseminaticon-

wccptique foetus
»

,

cum

ob errantes disjunctasque partes mi,

nus fingi conformarique possint

vix ullam

quoque virium

»

firmitatcm assequantur. Praeterea qui Junoni sacrificant
,

»ci fcl

nequaquam offerunt sed illud juxta altare defo» diunt quod ab omni bile et iracundiae acerbitate vacuam »esse mutuam conjugum vitae consuetudinem oporteat. At»que hoc symboli genus magis etiam in iis quae narrari ac fabulis locum habet. Sic enimle» circumferri vulgo solent »gimus, Junonem adhuc virginem cum in Euboea educare,
, ,

»

tur, furtim a

Jove sublatam

ibi latuisse
,

,

cum

utrique Ci-

»lhaeron

»tura
»

umbrosum quemdam specum et thalamum a naipsa factum pracbuisset. Quo cum Macris quacritando
,

pervenisset (nutrix ea Junonis crat)
vellct
,

locumque

omnem
ad

»scrutari
»fuisse,

ab eodem Cithasrone prohibilam illam
vel latebras curiosius cxploraret, vel

quominus

»eas propius accederct, quasi Jupiter ibidem

cum Latona

, ,

JIO
«quiesceret
»
,

£US£BII

ejusque congressu frueretur. Posteaquam ergo
,

Macris abiisset
deinceps vero
,

Junonem tum quidem eo

in loco latuisse

,

»

ut extaret accepti Latonae

nomine bene-

»ficii

memoria

,

commune cum

ea templum

communem,

»quearam habere
» alii

voluisse; atque hinc Latonae pv/ia

lioc

»est latebrosae, sacra faciendi
,

morem

fluxisse
sic

:

quanquam
ut oc-

vu/iom id est

nocturnam, eam vocant;

tamen

»culti ac latentis aliquid
»

desunt, qui

nomen utrumque repraesentet. Nec Junonem ipsam quod rem ibi cum Jove clam
, ;

»omnibus habuisset, nocturnam Latonam postea nuncupadonec vulgata passim fama nuptiarum » tam esse velint

primum circa Cithaeronem ad Plataeas cum Jove »consuetudinis eamdem in posterum Perfectam et Pronu»bam appellarunt. At qui hujus in fabulae vestigando sensu «majorem naturae rerum ac decori rationem habuere, ut ita pbi» Junonem unam eamdemque cum Latona facerent
»

initaeque

,

,

»losophati sunt.
»terra est
,

Juno quidem

,

ut paulo ante

diximus
,

Latona vero nox; quippe quae eorum
irfico

qui

»somno

sese dant,
nihil est

quaedam

sit,

id est oblivio.
:

Jam

»nox aliud

,

quam umbra
occultavit,

terrae

ubi

enim ad
est
ni-

»occasum vergens solem
»

sese latius porrigens
is

atram caliginem toto difFundit aere. Atque

demum

»pleniluniorum quasi lapsus cui defectio comitatur, quo

»mirum tempore, dum
»lucemejus
»

attingit

umbra terrae obscuratque. Caeterum Latonam a Juluna convertitur,
vel ex eo quivis intelligat.

none aliam non esse

Enimvero

»Dianam vulgo Latonae fdiam vocamus; eamdem praeterea » Lucinam nominamus. Juno igitur et Latona duae sunt unius »Deae appellationes. Deinde Apollo quidem ex Latona, »Mars vero ex Junone natus est ambo autem vim eamdem
:

»ac potestatem habent. Marsenim, Sp#, quasi
»est, in acerbis ac praeliorum sociis casibus
»

ap/z/wv,

hoc

opem

ferens
,

nominatus est ; Apollo autem quasi unxlliTimet d7ro^wv

id

PR,EPAR.

EVANG.

LIR.

III

CAP.

I.

1

1 1

»cst, morbis
»

illis

hominem

liberans, quibus corpus labo-

rare solet.

Itaque ex ardentissimis astris et coruscante

»flamma succensis solem Apollinem, alterum vero, cujus
»

ignea plane species est

,

»

alienum cuiquam videri

Martem nuncuparunt. Neque sane debet unam eamdemque deam et
,

«nuptiarum praesidem vocari

,

etLucinae Solisque matrem
,

«haberi. Nuptiarum quippe iinis generatio est

generatio

»autem ex tenebris ad solem atque lucem quaedam quasi
«progressio. Praeclare igitur poeta cecinit,

«Postquam ipsum
»

in
,

Iucem partus Lucina levandi
solisque aspexerat

Sollicita extulerat

auram

*.

»Ilecte utique poeta ipsa

quidem

proepositione conjunctio-

»nem
»

elisit,

ut partus diificultalem oculis subjiceret; finem

vero generationis statuit, solem intueri.

Itaque una ea,

»demqueDea

ineundi quoque matrimonii auctor fuit
,

ut

»generationi viam apcriret. Sed enim operae pretium

opi-

»nor, fuerit, simpliciorem
»loco narrare.

quamdam fabulam hoc
ferunt
,

etiam

Jovem quippe

quod minus Junoni

»cum
»tem,

ipso conveniret, eaque congressus declinandi causa

«latebras captaret, animi
in

dubium
in

,

hacque illacque vagan-

incidisse, ex fraudem impulsurum esse »quo ita demum »didicerit, si novas nuptias siinularct. Ergo Alalcomene »suam Jovi operam commodanle clam ab iis excisam insc

Alalcomenem indigenam aliquando

Junoncm

,

»gontem

ct

eximiam quercum

fuisse^

quam

arle confio-ura-

»tam

ac sponsae cultu ornatam instructamque Daedalamno-

wminarint. Deinde
* »cinisse. * *
*

Hymenaeum quidem hunc
187.

in

modum ce-

Homer.,

Iliad.

xvi

,

, ,

1

12

EUSEBII

<W»

"\

"W% ..V»W» W»W»W» VV\ W» WV VW Wl

WVM HWMKVWW WWA VV\W WWW W» W» VVV/V»

-*»

CAPUT SECUNDUM.
Carmen
nuptiale.

»

Tritokidas vero Nymphas pelves
tibias

attulisse, Bo^otios deni-

»que

lautaque ac lascivaconvivia praebuisse. Istadum
,

»peragerentur,
,

Junonem quod remdiutius ferre non posex Cithaerone monte descendisse magnaque Plataeen» set »sium muliercularum turba stipatam, ad Jovem iracun,

»

diae

ac zelotypiae stimulis agitatam accurrisse

,

continuo-

»que simulatione patefactaet reconciliata cum* Jove gratia

»cum

laetitia et hilaritate

novae nuptae

quamdam

quasi con-

»ciliatricem fuisse, illudque honoris simulacro tribuisse, ut

»ejusmodi festum Daedala nominaret, tametsi urgente zelo»typia ipsum postea licet inanime concremarit.

Ac

fabula

«quidem
» »

ita se

habet; ejusdem vero sensus et ratio
nihil

talis est.

Junonis Jovisque dissidium aliud

quam elementorum
,

intemperiem perturbationemque

significat

dum
,

conve-

«nienti ac

mutua qualitatum proportione sublata atque »hujus in locum inaequabilitate ac discordia succedente «pristinam conjunctionem acerbiore pugna dissolvunt, ac «praesentem huic universo pestem afFerunt. Enimvero si » Jupiter, id est calor, etignea vis corruptioni causam prae» buerit terram aestus invadit sin autem ex parte Junonis
,
:

,

»hoc

est

humidae flabilique naturae
,

,

aliquid injuriae et exu-

«perantiae contigerit

immensa

vis

imbrium universa pro-

»luere atque obruere consuevit. Itaque

cum

aliquid ejus-

»modi temporibus illis accidisset; ipsaque maxime Boeotia »aquarum vorticibus hausta esset utprimum extitit emer,

,

PR/EPAR.

1LVANG.

LIR.

III

CAP.

II.

tll

»sitquc solum

,

et inundalionis aestus remisit, ornatus iHe
cceli

»acspecies, quse circumfusi acris sudique
»cst consecuta
,

serenilatem

consensio

Deorum

ac reconciliato nuncuextulit quercus;
,

»pata

cst.

Plantarum vero princeps caput
,

»eamque homines
»

quod victum suppeditarct
:

salutemque
iis

ipsam tueretur

,

adamarunt

quippe quae non
,

modo

,

»qui pietatem ac religionem colant

ut Hesiodus loquitur

,

»sed

iis

etiam

,

qui

communem
,

calamitatem effugerint,
e

»Trunco fuodat apes
,

summoque cacumioe glaodem.

Hactenus Plutarchus ex cujus profecto verbis intelligimus
nihil

omnino magni

,

quodque
,

vel divinilatem sapiat,

vel

ostentari

magnopere debeat
audisti

praeclara

ista

reconditaque

graccae theologise naturali evplicatione contineri.

Quippe,
,

modo pronubam appellari quasi muluam viri et uxoris vitae communionem significet; modo terram modo humidamnaturameamdem vocarirBacchum
Junonem enim
,

vero ad ebrietatis

,

Latonam ad

noctis

,

solem ad Apollinis

,

ipsumque adeo Jovem ad

calidae et igneae vis significationem
,

rationemque traduci. Ergo praeter fabularum indignitatem
ipsa

quoque gravior,

uti

videbatur,

earum

interpretatio ac

physiologia, non

jam
,

vel ad ccelestes ullas, intelligentes di-

vinasque facultates
et

vel ad naturasaliquasrationepraeditas,

ab omni corporum concretione scjunctas cvehebat; sed
in

deorsum vergens, aut
cupiditalcs, aut in

crapulam
,

,

nuptias, et

humanas

igucm

lerram
,

,

solem ac reliqua ele-

mcjita in materiam immersa

mundique partes extremo
tri-

quasi aclu desinebat, nullique praetcrea rei divinitatcm

buebat. Atque hoc ipse quoque Plato inlellexit. Enimvero
discrle fatclur in Cratylo, pi\Ttcr istas, quac

sub aspectum

cadunt

,

mundi

partes nihil eos
,

omnino

,

qui Graeciam prin,

cipes tenuerant

cognovissc

,

ac sola

cceli astra

ct ca?tera

quae

phoenomena vocantur, deospulasse. Sic enim ad
xix.

ver-

8

/

,

11

f

EUSEBII
loquitur.
«

bum
» »

Qui Graeciam primi habucre
illos

,

ii

videntur

mihi deos tantum

cxistimasse, quos
,

rorum plerique arbitrantur, »ccelum. «Hujusmodi ergo sunt, quae aGraecis de numinum suorum natura commemorantur. Nunc autem iEgyptiorum
,

etiamnumBarbasolem lunam terram astra
,

etiam fabulas longe Graecis antiquiores videamus. Aiunt
,

ita-

que Osiridem solem esse, Isidem vero lunam; Jovem spiritum cuncta pervadentem , Vulcanum ignem terram Ge,

rerem
ipsas

:

Oceanum humorem,

ac Nilum

eorum fluvium
:

,

cui

quoque deorum procreationss attribuunt

aerem de-

nique Minervam ab iisdem nominari ferunt. Atque hos quin-

que deos, aerem videlicet, aquam, ignem, terram ac spiritum, orbem universum percurrere, varias subinde ho,

minum
duentes

et
,

omnis generis animantium figuras ac vultus in-

quorum nomina cum
Saturnum Rheam
,

aliquot hominibus morti

obnoxiis, et in /Egypto natis communicata fuerint, quos

utique Solem
,

Jovem Junonem Vulcanum Vestamque cognominarunt. Quae Manethus quidem omnia fusius uberiusque persequitur, summatim vero Dio,
, ,

,

dorus in eo , quod supra laudavimus , historiarum opere ad

verbum

ita

comprehendit.

ftWWMWVVVWIWWWMIVlWlWWlrtWWWVI VWlVilVlVWWl WV WVMIUVWVVI IWlW VWt^/VWVfc

CAPUT TERTIUM.
De
allegorica /Egyptiorum theologia.

1 Utkumque deum solem inquit ac lunam quos -^Egyporbem universum » tii Osiridis Isidisque nomine significant resque omnes tribus distinctis anni » regere ac moderari

«

,

,

,

,

,

,

1

Diodor. Sicul.

,

lib. i.

,,

PR/EPAR.

KVANfi.

LIC.

ill

CAP.

III.

113
,

»tempcstatibus alcrc atquc augcre statuunt, verc
r>

ncslale,

hycmc quae suas singulae convcrsiones aspectum fuac plurimum inter scse natura dis» gicntc motu conficiant
cl
, ,

»sidentes,

»integruin

summa tamen et annum absolvant.

opportunissima consensione
Atcjuc

horum deorum

ejus-

»modi essc naturam, quae multum ad tribuendam rcbus
»omnibus vim gcncrandi foecundiorcm per
»solis

sese conferat;

quidem igneo
,

calori

,

ac spiritui; lunae vero,

humori

»et siccitati; utriusque
»

demum communi virtute,
solis

aeri.
;

Ho-

rum

praeterea beneficio procreari ac vegetari cuncta

ideo-

»que totum hujus universi natursecorpus
»

ac lunae consint
,

junctione consistcre
,

,

cujus partcs quinque
spiritus,
:

illse

quas

»ante nominavimus

ignis

,

siccum,

humidum
ca,

»postremoquc atirium

ut

»put, manus, pedes ac

quemadmodum in homine, cactcra membra numeramus
illis

ita

»planc intcgrum hujus mundi corpus ex

parlibus coag-

»mentctur.

Jam

vero, qui homines in ^Egypto plano ct arti-

wculato sermonc principes usi fuerint, eos partium illarum

wquamlibetDeum

arbitratos esse, propriaqueac singularum
:

»naturac convenienti appellatione donasse
»
»

ac spiritum qui,

dem

,

ipsa

vocis interpretatione
,

Jovem nominasse
inest
,

qui

quod animalis facultatis quae animantis
idcirco

auctor esset

»eumdem

rerum omniumquemdam quasi parenlem »essc pulaverunt; cui scntentiae Graccorum etiam poetarum »longc clarissimum sujDTragari aiunt, cum de hoc Numine
»ita loquitur
:

»

.

.

.

.

Parens
simili

hominumque deumque.
nominis explicationc Vulcanum apesse

»Ignem autem,
»

pcllasse

,

quod ipsum magnum aliquem

dcum

,

re-

rumque omnium gcncrationem ac justum perfectumque » incrementum plurimum jurare existimarent. Practcrea ter»ram, quod cam rerum nascentium quoddam quasi vas et

:

: ,

1

H) G

ISUSEBII

»

conceplaculuin esse censerent, Malrem vocasse,

quam

» ipsi

quoque Graeci Av^rpa (hoc
,

est

Cererem) nuncupare

»soleant
»tatione,
»

idque

levi

tantum aliqua

prioris appellationismu-

cum eamdemolim
,

r^v pj?ipa (terram

matrem) no-

minarent

nt

ipsemet Orpheus hoc versu testatum reliquit
,

»Rerum
»

terra parens

mater Ceres alraa bonoruin.
a veteribus

Humidum autem Oceanum
tradunt
;

nuncupatum
,

esse

»

eamque vocem
significare
:

,

si

interpretari velis

alimenti

»matrem

Gracosque nonnullos
in

illucl

ipsum

»Oceani nomen
»de quo etiam

eumdem

sensum usurpasse arbitrantur;

ita

vates cecinerit
parentera.

«Oceanumque deorum ortum, Telhynqne
»

Quippe enim yEgyptii Oceanum Nilum fluvium suum esse

«putant, cui deorum quoque generationes assignant.

Nam

»ex omnibus terrarum partibus oppida
»

in

una yEgypto ab
,

antiquis Diis condita esse plurima
Solis
,

,

cujusmodi sunt
,

Jovis

»

Mercurii

,

Apollinis

,

Panis

Lucinae

,

aliorumque
vi

»complurium. Quod aerem spectat, illum ab iisdem,
»
,

nominis interpretatione declarata Minervam appellatum;
filiam
,

»hanc vero Jovis

simulque virginem habitam fuisse

»dicunt; quod aer nec ullam suapte natura corruptiouem

«subeat, et supremam totius mundi sedem ac regionem
»

obtineat

:

atque hanc fuisse causam

,

cur Minerva Jovis
Tptroyivstav,
,

»ex vertice nata fingeretur.
»

Eamdem
,

porro

quasi

ter

genitam

,

vulgo nominari quod ter singulis annis vere
r5iauxw7rtv

«aestate et

hyeme aeris natura mutetur;
enim
crassae

vero

,

non
sed

»quod

ca?siis oculis praedita esset,

ut Graecorum aliqui pusimplicitatis

»tavere; id

nimium
igitur

esse

;

»quod aer ca^sium plane ac caeruleum colorem spectantibus
»

piae se ferre videatur.

Hos

quinque deos terra maiunt

»lustrare universam, hominibusque

modo sacrarum

ani-

,

PIUEPAR.
»

LTANG.

LIB.

III

C \P.

III.

II7
alia

manlium
id

/igura

,

modo hominuni
esse
,

vultu

,

modo
fieri

qua-

»dam
»
» »

specie tectos sese videndos intcrdum praebere.

Atque

nequaquam fabulosum
,

sedomnino

posse con-

firmant

cuni

illi

sint

,

a

quibus omnia reapse procreentur;

adeoquc poctam

»nes ejusmodi
»

cum cum eo

in

jEgyptum

appulisset, ac sermo,

Sacerdotes communicassent

quasi
:

rem

fleri

solitam

quodam

sua3 poeseos loco ita celebrasse

»Quinetiam interdum peregrino Numina cullu,
»MilIe novis lustrare solent nostra oppida formis,

»Fasque nefasque simul propiori Iumine cernunt 1
»Haec sunt, quae de
»ditis /Egyptii
diis ccelestibus

.

ortuque sempilcrno prae-

commemorant;

a quibus aiios
illos

quosdam pro-

«creatos fuisse perhibent, terrestrcs
»

quidem ac morti
genus

obnoxios , scd tamen immortalitateni parlim ob singularem

«prudentiam, partim ob
regnaverint.

communem
,

in

hominum
/Egyplo
,

»beneficentiam consecutos,
»

quorum etiam
si

aliqui in

Ilorum item
Ccelestes ipsos

nomina

interpreteris
alios
,

aiios

«ejusdem ac

nominis fuisse,
,

propriam
,

»quamdam
»

appellalionem esse sortitos
,

Solcm

Saturnum

Opcm
tam
,

,

adeoque Jovcni illum
fecere;

cui nonnulli
proelcrea
,

DPomcntum
»

Juncnem

,

Ammonis cogVulcanum Ves,

postrcmoque Mercurium

ex iisque Solem /Egypti

»regnum principem
eo

tenuisse, astro ccelesti

cognominem.

»

llacleuus a nobis laudatus auctor. Jaui vero Plutarchus in
,

quod de

Iside scripsit, opusculo, quae
«

sequunlur ad

verbum habet.

Ilcm
,

,

inc/uit

2
,

novo

a capite

totam arces-

«sentes, ex omnibus

qui subtilius aliquid et accuratius dis,

»pularunt, eorum in primis

quibus simplicitas magis tailli

»men
»

placuit, scntentiam vidcamus. Tales vero

sunt,

Saturnum tcmpus Junonem aerem »Vulcani gencrationem aeris in ignem mutationem allegoqui
(

quomodo

Graeci

,

,

1

Homer.) Odyss. svn

,

qH(\.

^Pluiartrh., delsid. ct Osirid.

,, ,

II 8

EUSEBII
), sic
,

»rice interprctanlur

apud iEgyptios NilumOsirinesse
hoc
cst terra
,

»dicunt, qui

cum

Iside
,

congrediatur; Ty»

»phonemvero mare
Quihus
nes
ille

in

quod Nilus incidens evanescat.
,

similibusque commemoratis

rursum ad Daemo,

fictitias

Deorum istorum

fabellas

revocat

novasque

deinceps novarum allegoriarum accommodationes excogi-

Ego vero quaesierim ex iis, et quidem jure quorum tandem sese numinum expressas imagines conservare dicant; daemonumne? an iguis, aeris, terrae, aquae, an virorum mulierumque simulacra ? an denique brutarum anitat.
,

mantium

,

ac ferarum ipsarum figuras

?

Nam cum

ipsimet
caetera

homines quosdam mortales eodem, quo solem ac
,

mundi elementa nomine procreatos, eosdemque deos postea consecratos fuisse concedant; quorum obsecro aequum
,

fuerit imagines illas figurasque

nominare quas
,

in simulacris
?

inanimis caelatas videmus? an elementorum hujus universi

an quod artificiosaipsa vultus conformatio palam ostendit
,

mortalium
isli licet;

inter

mortuos jacentium? Enimvero, taceant
prope magna voce

veritas per se ipsa loquitur, ac

clamans

,

eos

,

de quibus agimus, viros quosdam mortales

fuisse testatur.

Quinetiam Plutarchus

in opere illo

,

quod
ultro

de Iside /Egyptiisque nurninibus scriptum reliquit
1

,

dataque opera singulorum propriam corporis figuram colo-

remque declarat, his verbis « Narrant, inquit /Egyptii «Mercurium brachio breviorem, Typhonem rufum Mar:

,

,

»tem candidiorem,Osirindenique nigriorem

fuisse

:

quippe

»qui natura homines extitissent. «HaecPlutarchus. Mortuo-

rum

ergo

fuit tota illa

Numinum apud

istos

consecratio

:

quidquid autem physiologiae est, hoc iidem postea confinxere.

Nam

quid attinebat in virorum ac mulierum
sine
illis

effi-

giem simulacra configurare, cum

solem ipsum

hmam,
1

ac rcliqua hujus universi elementa colere ac vene•'.

Plutarcb., ibi

, ,

PR/EPAR.
rari liccrct?

1'VA.NG.

LIR.

III

CIP.
,

III.

1KJ

Jam
,

uiris

porro ex

istis

et a

quibus auspicati
,

ojusmodi cognomcnta tribuere? Vulcani
nervoc
,

inquam,
ista

ct

Mi-

Jovis

Neptuni

,

atque Junonis

?

Utrum

primum
mor-

iuere hujus
talibus
,

mundi clcmentorum nomina,

qua? deinde

ad aliquam inter eos ccelestesque deos appellationis

communionem imposuerint? an potius, ad communcs illas naturas hominum ipsorumnominatraduxerc?quorsum vero
mortalibus hisce appellationibus universi naturas nuncu-

pare? Quid

hymni

et

autem singulorum deorum mysteria? quid carmina ? quid initiorum arcani ritus? Mundine
,

elementorum

an priscorum mortalium eodem

cum

diis

nominc prrcditorum invecta fuere symbola ? Nam errores quidem ebriosas perpotationes amores mulierum oppres,
,

,

siones, yirorum insidias, et hujusmodi sexcenta in

mortem

uliquc vergentia

,

ct

summa cum

turpitudine et indignitate

conjuncta, quis communibus mundi elementis attribuat,

cum

pra^sertim ipsa per sesc morlalis naturae mores

,

ipsas-

quc hominum cupiditatcs exhibeant ?Ut profecto
bus argumentis
,

his

omni-

egregiam istam mirabilemque physiolovel leviter attigisse veritatis, nihil
,

giam,

nihil

usquam

quod

divinitalcm sapiat , invexisse

sed coactitiam potius et emen-

tilam

sibi

honestioris explicationis speciem aliunde

mendi,

catam obtendisse, manifesto teneamus. Nunc autem
sis
,

age
ea

audi pnetciea

,

quid ipse quoquc Porphyrius
iligyptium scribit, epistola
,

in

quam ad Ancboncm
rebus commcmorcl.

hisce de

120

EUSEBII

VWVW A/VV###BOT_TEXT###lt; WVWVVWvW VWVWVWVWVWWVVWVW VWVWVWVWVWVWVW VW WVvWVWVWVW VWVW

CAPUT QUARTUM.
Deeadem sEgyptiorum phjsiologia
interpretationis
,

quodque unwersam moralis
quai in coslo

accommodationem , ad ea tantum ,

astra

cernuntur , aquam , ignem, ac cateras mundi partes

tra-

duxerint.

«
»

Enimvero Ghaeremon,
ante

inquit ', ac ceeleri nec aliudquid-

quam

mundos

illos
,

,

qui sub aspectum cadunt

,

fuisse

»arbitrantur,

cum

eos

qui ab yEgyptiis inducuntur, ipso
initio

»disputationum suarum

ponant; nec

alios

agnoscunt

»Deos, quam quae vulgo errantia sidera nominantur, quae»

que zodiacum implent

,

adeoque quotquot in eorum
illas

vi-

»cinia oriuntur. Quibus adjiciunt suas

in

decanos sec-

«tiones, horoscopos, quique fortes ac robusti duces nuncu-

«pantur, quorum non

modo nomina,
,

sed etiam

morborum
,

»et calamitatum curationes
»
»

ortusque simul et occasus

fu-

turorumque significationes eorum Almenichiacis continentur.

Quippe videbat enim qui solem
,

universi architectum

»
»

esse dicerent, ab

illis

non ea tantumquae ad Osiridem Isidemoccultationes,
crescentis
,

que pertinent, sedetiam quidquidsacrarumfabularum erat,
partim in
stellas
,

» »
»

,

et earuin aspectus

,

or-

tusque devolvi

partim in lunae
,

modo
solis

modo
Nilum

senescentis varietatem
vel in

partim in

cursum
,

,

ac vel in

»diurnum
»
»

nocturnum hemisphaerium

vel in

»ipsum fluvium, cuncta denique
terpretatione conferri.
1

in res naturales, nihil in
,

corporea mole carentes viventesque naturas

ipsarum in-

Atque istorumetiam plerique, quod

Porphyr.,

in

opere ileperdito.

,

PAjEPAR.
»

EVANG. LIB.

III

C AP.

IV.

12

1

in nostra voluntale cst ac potestate

silum

,

ex sideruin motu
,

»suspensum esse voluerunt, cuncta nccessitatc
»fatum appellant,
»

quod

ipsi

sic

tanquam inexplicabilibus quibusdam
,

vinculis

,

nescio quo pacto

constringenles

,

eadcmque
aliis
»

rur-

»

sus ad Deorum istorum viin ac

numen alligantes.

Itaque non
ejus-

»a!iossive in templis, sive in simulacris, sive in

»modi, quam qui

fati

leges solvunt, vencrantur.

Atque

haec a nobis ex laudata Porphyrii epistola producta sunto;

quae profecto manifesle declarant

,

ne arcanam quidem ip-

sam /Egyptiorum theologiam praeter cceli slellas, tum quae constantcs ac fixae, tum quae errantes vulgo nominantur, alios ullos Deorum in numero collocasse imo nec corporis
,

experlem aliquemhujus
nec rationi
cfleclrici,

universitatis architectum statuisse,
ullis,

nec DeoDiisve

aut inteiligenti

bus quibusdam ac sub oculos minime cadentibus naturis
sed uni duntaxat aspectabili
Itaque
solis astris
soli

ejus molitionem tribuisse.

ex

fati

rerum universarum causam assignarunt necessilate sidcrumque motu et agitatione cuncta
,

suspcndentes; quae quidem opinio apud
retinet

illos

hodieque vim

suam. Nunc ergo

,

cum

et tota

/Egyptiorum inter-

pretatio

non jam

in corpore liberas viventesque naturas,
,

sed in ea tantum

quae quolidie cernuntur,
et

mundi hujus
,

elementa conferatur,
tione,

elementa

ista sine
,

animo

sine ra-

ac fluxae pereuntisque naturae
:

peculiari
,

certaque fuerint ratione procreata
lapsa
sit

vide porro
,

quadam quonam de-

hominum
,

istorum theologia
ct

quac

naturam mentis
nihil prorsus
,

experlem

mortuaquc

ab omni sensu vacua corpora nu-

minum

instar consccrarit, praesertim

cum

ab ad

iisdem vel ad spirituales inlelligcntcsque naluras

vcl

mentem ipsam atque rationcm rerum procreatricem omnium
refcrretur.

Cum

autem ex
et

iis

,

quaj anle a nobis al,

lata sunt,

tanquam certum

confessum habeamus

ab

/Egyptiis ad Graccos

traducta fuissc

theologiae mysteria,

,

192

EUSEBII
est ut

tempus ulique
aggregemus
,

eorum ad classem Graecos etiam
nec prscter inanimam

ipsos

illosque

nec diversam ab /Egyptiis philoso,

pbandi rationem habuisse

quamdam
,

materiam
Ista

ulli

omnino

rei

divinitatem dedisse convincamus.

quippe erant augusta /Egyptiorum Numina
ille

quemad-

modum
tor est
,

ipse,
in

quem paulo
,

ante citavi, Porphyrius auc-

dum
1

iis

quos de fugiendo rerum animatarum

esu conscripsit; de iisdem hunc in

modum
,

loquitur.

« Illi

wautem

ab hoc exercitationis genere
,

et inita

cum

divino

»Numine familiaritate progressi neque divinitatem solum «hominem permeare, neque in terrls animum solo in ho»mine domicilium suum posuisse sed unum eumdemque
,

tomnia prope animantia
»nere animalium
usi

pervasisse agnoverunt. Itaque in

»effingendisconsecrandisque Numinumsimulacris, omni ge,

feras aliquando

cum hominibus una

«miscuere, aliquando avium pariter hominumque corpora
»conjunxere. Videas enim apud ipsos imagines quasdam cer»vice tenus

humana
,

specie, vultu

autem modo volucrem,
:

»modo leonem
»

aut aliud quodvis animal referentes
similes
,

alias-

que rursum capite quidem hominum

reliquis vero

»partibus corporis

modo
et

inferioribus,

modo

superioribus,
illi

»aliarum aniniantium formam ostendentes. Quibus
»nificatum volunt
»
»
,

sig-

que

fieri

,

ut

iila

Deorum ipsorum voluntate consiliointer sese mutuo degant nec sine eorum,

dem Numine evenire ut ferae immanesque belluae non ci» curentur modo sed nobiscum etiam ahqua vitae societate
,
,

»

conjungantur. Itaque ab
,

iis

leo

tanquam deus
ipsi

colitur

»/Egyptique pars aliqua

praefecturam

vocant, ejus co-

wgnomento Leontopolites;
»res

alia Busiriles, a

bove;
illi

alia

Cuin
se-

«nopolites a cane nuncupatur. Enimvero sic

summam

omnes Dei potestatem, quam per animantes natura
conjunctas
lib. iv.
,

»cum pastuque
1

quas

Deorum

singuli declara-

Porphyr.

,

de Abstin.

PR/EPAR.

GVANG.

LIB.

III

CAP.
ct

IV.

199

»runt, venerari solenl.
»

Aquam autem

ignem eleinento-

rum optima

divinis

honoribus tanquam praecipuas salutis

»nostra) causas prosequuntur.
»

Atque haec

io ipsis

quoque

templis ostendunt

:

cum

in sacra Scrapidis aede reserenda,

»solemnis expiationis ritus igne simul et aqua in hodicr-

»num usque diem

peragi consucverit, ipso

nimirum
,

prae-

dum ad «templi vestibulum patria /Egyptiorum lingua Deum exus»citat. Haec igitur ipsi colunt, quod aliquam habeant cum
»centore aquam libante, ignemque praeferentc

»rebus sacris communionem; sed ea potissimum, quorum
»fcre perpetuus iisdem in sacris usus esse solet
,

majore

»quam

caetera cultu venerantur;

cujusmodi sunt cuncta
,

«aniniantium genera.

Nam

et

homini qtioque circa pagum

• quem Anabin vocant, divinos honores tribuunt; eique
»

sa-

crificium ofFerunt

,

et iinpositas altaribus victimas adolent.
,

»llle vero

paulo post ca tantum comedit

quae sibi ex pri-

»vato penu tanquamhominiparata et apposita fuerint. Sicut
»igitur ab

homine
cst.
,

,

sic a reliquis
,

insuper animantibus absti-

»nendum

Practerea

»sapientiae vi

cum singulari quadam et eximia tum diulurna cum divino numine consuequam hominibus ipsis qui cum naturam habcat
, , ,

»dine, hoc eliam intellexere, quosdam esse deos, qui cer» tis
»

animantibus magis

delectcntur,

ut

solem accipilre

;

totain ex san-

»guine spirituque constantem
)>conuniseratione
,

tum ea

est erga

hominem
,

ut jaccnti ejus cadaveri ingemiscat
»

ocuvero,
,

»lisquc terram iugerat.

Et pauculis

inlerjectis.

«

Jam

»scarabacum

,

iiu/uit

,

stultus fortc quispiam detcstetur
:

ut-

»pole divinis in rebus hospcs ac peregrinus
»lii

at

hunc /Egvpin palu-

quasi vivam ac spiranlcm solis

imaginem venerari soest, et

»lent.

Nam

et scarabaeus

omnis mas

semen

»deni inimissum, ac sphsericam in liguram conformatum
»

poslremis pedibus

in

aversani parlem convolvit
,

,

solis in

»ccelo inotum aemulatus

integramque lunae dierum conver-

,

124
»

EUSEBIl
ariete
,

sionem expectat. Sicque singulare aliquid de
de crocodilo
,

aliud

))item
s

ac similiter de vulture, ibi; verbo, de

quolibet animantium genere philosophantur, ut

summae

»
»

cujusdam prudentiae
ad cultuni
ipsis
»

,

aut potius divinae sapientiae consilio

etiam animalibus tribuendum adducti esse

»videantur.

WAWVMVOW W%W»<W» «VWVW WVW» W%M W»

i

V^\V\VVVV\VVVVV1 VV\ VVVV- ' VVX VVVVV^VVVVVV/VVV

CAPUT QUINTUM.
Ista

omma

nullam damnandi sui causam per sese non
pr&buisse.

ILec igitur laudatus a nobis scriptor de egregia polito-

rum
ipsos

et

elegantium /Egyptiorum physiologia

quibus eorum nobis arcana patefecit;

commemorat nimirum, aquam

tione

unamque omnino esse tam rapraeditorum, quam eadem carentium, nec corporum
ignemque venerari
,

modo sed etiam animi substantiam naturamque statuere ut eam ob causam feras etiam jure ab illis ac merito Deo^ rum in numero palam habitas ac recensitas fuisse arbitre,

tur. Id

autem quis non ab omni ratione alienissimum
rationis

esse

videat

,

expertem belluinamque naturam
,

,

ut

nu-

men in ea consecretur, adhiberi quod ejusdem, ut aiunt, cum hominibus animi communione jungatur? quippe, oporteret

enim

,

si ita

est,

easdem

feras

homines appellare

,

hu-

manamque cum iis dignitatem honoremque communicare. Quod illi cum minime fecerint, quae tamen ab ipsa natura
brutae ac rationis expertes ferae procreantur
,

quae

hoc cogne ipsa

nomenti genus

sibi

proprium

sortitae sunt, quae

quidem hominum appellatione

dignae judicanlur; eas

non

, ,

PRyEPAR.

EVANG. LIB.
,

III

CAP.

VI.

125
,

jam codem apud
Dei

sc

,

quo homines jure esse voluerunt
,

sed

altissimum illud orbis universi regis
litoris

nomen

in

rerum omnium mobelluarum naturam ultro dejecerunt
ac
,

easque deos pronuntiarunt

quasDeus ne hominum quidem

appellalione dignatus est. Audiisti praeterca divinae sapientia3

mysteria, quae mirabilem /Egyptiorum nationem ad lu-

pos, cancs, leonesque venerandos excitarit. Gognovistietiam
scarabaci

miraculum
,

,

virtutem accipitris. Desine tamen
:

quod superest
licissimi
tio
:

dcos irridere

subeat te potius tantae infe-

hominum

generis caecitatis et amentiae commisera-

simulque omnibus diligenter exploratis tecum ipse re,

puta
larit,

quibus nos quantisque bonis Christus

illc

Deus cumucaecitate

qui nostros et /Egyptiorum ipsorum animos, evangelicae
vi

doctrinae suae
vindicarit
:

tam

invelcrata

tamque diuturna
liberatos.

nam et /Egyptios quoque maximam
istius

sane partem

videmus ab

morbi conlagione

»\VWVvVlW\VWvVu\V

VWWWVWVVWWV WvVW WVVWV\VVWW\ VW WYWV WA VV> W\ V\ VWm VV' vw

CAPUT SEXTUM.
Jure nos ab ea quoque de Diis istorum philosophandi ratione , qua;
propius ad naturam accedere videatur
,

recessisse

,

eidemque

solam veramquc

theologiam anteposuisse.

Ejusmodi fuerunt /Egyptiorum commcnta

,

quae

longeom-

nibus Graecorum figmcnlis antiquiora fuisse memorantur.

Habcs tu praeter fabulosam illam Thcologiam

,

aliam quo-

que

cum

rebus naturalibus conjunctiorem

,

Grancis paritcr /Egyptiisquc

communem

,

qui

eamque cum jam olim su,

pcrstitiosum istum tot

numinum cultum

conflavere

quos

,

,

i

§6

l-USEBII

uliquc nihil omnino de ulla vere divina

,

corporis cxpertc

r

alque inlelligcntc natura cognovisse,
,

facile

animadvertis.

Sed enim demus hoc tamcn atque istis altiorum coelestiumque nugarum architectis concedamus verum eos dicere et in hac sua allegoricae interpretationis physiologia scopum
,

ipsuni attigisse. Sit apud
,

illos sol

nunc quidem Apollo nunc
,
,

Orus nunc etiam si luhet, Osiris, emo isto sane quidquid itemque luna vel Isis vel Artemis vel quseipsi voluerint
:

,

,

,

cumque recensere
lium

placuerit. Sint

enimvero haec non morta-

hominum

,

sed

luminum

coelestium propria nomina.

Erit videlicet propterea, soli, lunae, siderihus, ac reliquis

hujus mundi partihus adorationis cultus tanquam

diis

exhi-

hendus. Sic ergo praeclara Graecorum philosophia in
,

om-

nium conspectu verhorum quidem ostentationem quasi machina quadam suhlime tollit at sapientium mentem
,

deorsum
tent
,

et circa

Dei creaturas
nihil ut

,

quae sensihus oculisque papraeter

ita

versat
,

,

omnino
,

ignem calidamque
adde vero

naturam

mundique partes luminaque
atque siccam, per
divinitate

coelestia,

humidam

me

licet,

ipsamque corporum

temperationem

donet. Quis igitur non videat,

magnum
servatoris

plane atque admirahile quiddam esse Jesu Christi

Deique nostri Evangelium, quod universum ho,

minum genus edoceat solis ipsius lunaeque Deum ac dominum orbisque totius conditorem supremum, inquam, illum rerumque fines ac terminos omnium superantem con, ,

,

venienti tantae

majestati cogitat4one sensuque
,

venerari?
vitae
,

adeoque non corporum elementa

sed ipsiusmet

ali-

mentorum
mundi
tingi

cunctorumque bonorum quaestorum ac dispensatorem celebrare? nec jam ullo modo aspectabilis istius
,

partes, aut

eorum quicquam
,

,

quae sensu corporis at-

comprehendique possunt quippe quae caducae pereunillam

tisque naturae sint

mentem

,

cum stupore mentis intueri sed potius non modo communium universi naturarum
,
:

PRUPAR. EVAXfti
scd rcrum quoquc
insit in
,

LIB.

III

CAP.

VI.
,

1

9.7

singularum cfTcctriccm

quaequc
,

omnibus, nusquam tamen

videri potest

cum unam ad-

mirari,

unam

suis

dc numine sermonibus ac disputationibus
,

praedicare; solam

inquam

,

illam potcstatem divinam, quoe
,

cuncla permeat, cunctaque moderatur
intelligcntemquc naturam
,

corporc vacuam

vcl

ejusmodi potius,
,

quam nec

dicendi nec cogitandi vis ulla capcre possit

quae subinde

rebus in omnibus quaj per

eam
,

cfllciuntur

,

appareat, quac

sine corpore cuncta penetret

ac sine ulla commixtione per-

vadat

,

qua3

cmnibus

in creaturis

non

coelestibus

modo, sed

ctiam tcrrcnis constantem ac perpetuam operandi virtutem
ac magnificentiam ostcndat
,

quae cunctis citra aspectum,

nobisque adeo citra sensum
tiae
,

omnem

moderetur, ac sapien,

quas verbis assequi

nemo queat
,

rationibus

orbem gu-

bernet universum. Scd quoniam tot hactenus argumentis
istius vel sapientiae
,

vel thcologioe

sive quae

fabularum co-

mes

et socia

nominatur, sive

quam

iEgyptii ad aliquam dignitatis

cum Graeci tum speciem cum rerum naturis
veteres
iis,

propius conjunxere, vanitatem et inconstantiam illustravi-

mus; sequitur,
menta videamus.
vallo
,

uti

invecta a recentioribus

qui nostris

temporibus sese philosophari profitentur, fuci plena ornaIsti

quippe , quae longo post aetatum inter-

de mente rerum
,

omnium
a

procreatricc

,

deque cor-

pore carentibus ideis
proeditis inventa

ac de naturis intelligentia rationeque

primum
,

Platone,

summoque

judicio ex-

cogitata fuerant
liti
,

ea

cum

priscorum theologia colligare moquanta

majore

quam

anlea fastu hanc texendarum fabellarum
,

professionem extulcre. Audi ergo
alque jactantia

cum

ostcntatione

hominum

ctiam islorum physiologiam Por-

pyrius evulgarit.

,

128
l/WW\ ###BOT_TEXT###lt;W W\ WV W\ w\

EUSEBII

vwvwwwwwv^^ w\ wvw» wvvv» wv w\ w» wv w> wvw» w\ w\ wvwv w*

CAPUT SEPTIMUM.
Quasnam
recentiores philosophi causas atque rationes

ad veteres

de diis fabulas attexuerint.

»Fas quibus
»

est

narrabo; fores claudunto profani
,

1
;

divinaeque snpientiae sensus et consilia proferam
et

quibus
,

ii

)>Deum

multiplieem Dei vim atque potestatem

imagini

»bus quibusdam naturali
» »

cum

sensu cognatione conjunctis

indicarunt

,

qui res aspectum

omnem

fugientes perspicuis
,

eorum gratiam expressere qui prima de eorumque doctrinam ex statuis sic tanquam » Diis elementa » e libellis recitare didicerant. Enimvero mirum videri non
simulacris in
,

wdebet,
»

si

ligna

,

si

lapides simulacra
,

Deorum

esse
,

homines

imperitissimi arbitrentur
,

perinde sane ut

ii

qui rudes

»ignariquelitterarum
» »

cippos quidem non aliter ac lapides
,

tabulas vero non secus atque ligna

libros denique quasi

contextam papyrumintuentur. » His ubi verbis ille prolusit accipe porro, ad fastum ostentationemque compositis
,

quemadmodum institutam orationem prosequatur. « Jam »vero, quod Numen iwjuit, lucis formam aliquam spe,

»
»

ciemque
cujusdam

prae se ferat

,

et in
,

medio circumfusi purissimi
nec ab ullo sensu
,

ignis

orbe versetur

qui circa
:

«mortalem hanc vitam occupetur,

attingi possit

illustri

»quidem splendidaque materia
«pariumve marmor, aut ebur,
»

,

cujusmodi crystallum est,
aliquam
,

in

sui luminis cogi
,

tationem adduxit

;

auri vero aspectu

parlim ignis
ferentis

partim

»decoris sui nullam omnino
1

maculam

notionem

Povpli^v.. in loco ctaperdito.

,

PR/EPAR. EVAIVG.

LIB.

III

CAP.

VII.

12Q

»impressit;

aurum enim

sordibus foedari non potest. Quinillius

»etiam plerique nigro lapide naturam
»

nusquam sub
ratione prae-

oculos cadentem adumbrarunt.

Nam quod

»ditum
»runt
»
,
:

Numen

sit

,

humanam

in

figuram Deos conformafato superio:

quodvero pulchritudinem habeat omni
aetate spectabiles

rem foriiiae dignitate »niquecum spccie tum
,

praestantes cffinxerunt

varia de-

,itemque diverso
,

» »

vel sedendi

,

vel standi

more cultuque
,

dissimili

adeoque

mares

alios, alios fceminas, virgines,
,

adolescentes,

matrimo-

»nioque conjunctos

ut

eorum

inter sese discrimen ac dif-

»ferenliam cxhibercnt.
»assignarunt
,

Itaquc alba omnia ccelestibus diis
et

itemque sphaeram
,

cuncta sphoerica mundi
iis
:

»quidem,

solis

ac lunae propria, sed tamen

aliquando

»cum

fortuna ct spe

communia

csse voluerunt

circulum
,

»vero quaeque circularis erant figurae partim
»partiin cceli motui
,

aeternitati

ejusdemque zonis accirculis; circulofiguris
,

»rum
»

autcni scctiones variis lunae
,

pyramides

et

obeiiscos ignis naturae

eademque de causa Olympiis quose-

»queDiis, ut conum praeterea Soli, Terrae cylindrum,

»mini ac generationi effigiem veretri, figuramque triangu»

larempropler verecundumfceminae membrum tribuerunt.»
,

Hacc egregius singularisque philosophus
dius ac turpius dici possit
,

quibus quid

fce-

cum

per ea res etiam turpis?

siimc verbis graviter ac magnificc praedicentur
,

quidporro
,
,

coaclum magis quani inanimas quasdammatcrias aurum lapides, caeteraque id genus lucis ac deorum imagines
,

aut cculcstis aetheriaeque naturae simulacra prae se ferre
Lcruin ha:c sophisinata a nuperis

?

Ca>

quibusdam invecta esse, de quibus ne per somnium quidem velcres cogilarint vel cx eo intclligas quod prisci ilii honiiues conlccla ex auro
,
,

aut

alia

quadam materia
Atque
reliquil.

,

quae pluris aestimari solel

,

stmu-

lacra rejicerent.

id

Plutarchus

sic

ad verbum alicubi

testatum

XIX.
(J

l30
\\ ###BOT_TEXT###gt;
»

BUSEBII

\

###BOT_TEXT###quot;\

W\ \WV*Y fcVl

\

###BOT_TEXT###quot;*

VVA \^<V\M VYVWVXVX^-V* \***V