Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . kao što z n a m o . p o l j o p r i v r e d a . Dakle. d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . U č i n i t e li. p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . jer postoje biljke. L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . on se mora nadoknaditi. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti. Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . Osim toga. a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . m e đ u t i m . m e t a b o l i z m a .Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. lepirnjače dušika. a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. O n . b i l j k e . t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. To je kod čovjeka glava. ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. pedagogija. O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a . R u d o l f Steiner. p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e . U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . slikarstva. n a r a v n o . R u d o l f Steiner je. V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a . Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. kojega u zraku ima 70 p o s t o . reda". d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . Taj se rak. a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . ta p r e v e l i k a svinjska staja. Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . specijalna pedagogija. t o p l i n u . z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . K a k o g o d o k r e n e t e . a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . s n a š o m Z e m l j o m . K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . P o č e t k o m 20. n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . istražio je o s o b n o . bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. z b o g zakona tržišta. stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . ž i v o t i n j e i č o v j e k . a r h i t e k t u r e i t d . U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak.

O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. M o r a m v a m . a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o . Sve su to r i t m o v i . Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu. kozmosa. a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. S a ž e t o r e č e n o . p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . T o j e t o č n o jer Sunce. U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r . kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . . p r i p a d a k o z m o s u . naučili smo raditi k o m post. N o . m e đ u t i m . I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o . M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. to su životne snage. R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati. a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . Postoje r a n o i kasno. U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. n a r a v n o . Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . a seljak je nositelj te kulture. m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . n a r a v n o . O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda.o v d j e u o v o m kraju. u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. s biljnim o t p a d o m . s l o b o d n o m p r i r o d o m . Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . divljoj p r i r o d i . Samo. morate i raditi. s gnojem. h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . čistom. danja. u p r i r o d i se n p r . Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. kako biste to postigli. i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. N o . n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost.

U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. Stoga. Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. g r a d i m o je od betona. A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. Jer. o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . Dakle.ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . Dakle. s l a m e . ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja. harmonija predstavlja . Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . m e đ u t i m . uzima se kravlja balega. poput izmeta kišne gliste. N a i m e . M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. stoji v a n i . a k o d o b r o posluša. to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e . S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e . Dakle. v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. ustvari. rastresiti k o m p o s t koji je. na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. tu sposobnost. p r e m a središtu Zemlje. uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i . J e d a n je t z v . ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . fotosinteze. O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja. s t l o m . Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. a ako je g r a d i m o dobro. k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m .jutro i večer. M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e . o d r e đ e n o m mjestu. Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. Biljka. stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . u d i v l j o j p r i r o d i t o se. n a r a v n o . stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. n e t a k n u t o j . M i ljudi. kako ih u sebe u g r a đ u j e . g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. ti m i k r o o r g a n i z m i . R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. Biljka raste u s p r a v n o u v i s . j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. U s l o b o d n o j . Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . korijen. Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i . P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . a d r u g i z i m i .

P o g l e d a m o li kravlji rog. A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. g o d i n e . Jer. deset na e n g l e s k o m . možete i h k u p i t i . T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a . A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu. T a k o će se f o t o s i n t e z o m . d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n . a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a . U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m . Ako želite. S sadrži d r u g e strane. time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage. Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . . T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. što č i n i p o d l o g u za rast biljke. iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o .k v a l i t e t u .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. jeziku. i to o n e u z g o j e n e . s i l i c i j .* se ne o t a p a u v o d i . Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. kultivirane biljke. Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . dakle. * Riječ je o knjigama dr. d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e . o d n o s n o 75 k u n a . Dakle. n e g o i snage čitavoga kozmosa. time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. n e s a m o snage Sunca. dakle. Dvije su stvari.

Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije. r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . Sada. Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari. to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . m e đ u t i m . J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . ta se v o d a o b o ­ gaćuje. o d n j e g a ž i v e . p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. To je v e g e t a t i v n i rast. Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. Z a n i m l j i v o j e . T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o . v e ć p o s t u p n o . p r i r o d n i rast k o r i j e n a . I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e .. o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline. . U p r a v o ta mješavina v o d e . I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari. Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. a z a t i m i l i š ć e . a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . One sve nastanjuju. Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i . da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i . lužine 1 kiseline. N a r a v n o . Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. o d n o s n o stapku. je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena.A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć .

prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . k e m i j e . imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. To su gljivice. Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . U p r i r o d i . dakle. napravit će jednu . a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . narav­ n o .Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. u biljci zaostaju n i t r a t i . U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . m e đ u t i m . ta d v a e l e m e n t a . n i j e sklad­ na. i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. b j e l a n č e v i n a . Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva. u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e . svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati. Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta. Ustvari. s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. Jer. A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. a zatim m o r a m juriti i po insekticide. N a r a v n o . a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina. gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. u g o t o v u t v a r . biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u . a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . postoje živa bića. Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u .

N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka. T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem. A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u . T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. D a k l e . kao što sam v e ć r e k a o . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. potjera korjenčić. d a k l e . najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m . U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . prskanje . u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o . p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. To je r e d . R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o . R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. i ne b o j t e se. n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao. u tlu.takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica. što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture. A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u . z a p r a v o . O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. Dakle. a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. N e smijete od toga napraviti špinat.o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s . p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat. P r i m j e r i c e . ljevkasti oblik. P r e m a t o m u . U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. Uvijek kada d o d a j e m o previše. a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer. p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i . A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . D a k l e . Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju. m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . T o . i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. a preko procesa rasta biljke. a d r u g u u d r u g o m . j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . dolazi do takvog procesa. T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa. To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . k a k o n a m o d g o v a r a . O b i o l o š k o . Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u .

T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. T o z n a č i . m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . a druga o d o z g o iz k o z m o s a . Z a u s t a v i t e se. pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i . nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga. Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. a z a t i m z e l e n o . Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e . djelatnije. gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način.d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. dakle. m o ž e t e v o z i t i dalje. R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i . da biste v o z i l i dalje. Osim toga. ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. Cilj b i o l o š k o . V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni.p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . d o l a z e u neravnotežu. Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije. a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. U s v a k o m slučaju. što je d o v o l j n o za 1. p r i o b r a d i tla. K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u . T a j e tvar netopljiva u v o d i . n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju. a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i . ali u h a r m o n i č n o m stanju. a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . da k l o r o f i l biljke. d a k l e . n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a . N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. p o b r i n u o s a m se za to da biljka. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. O v d j e i m a m 6 g. a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši. K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . Supstancijalno. G n o j i z r o g a t r e b a o bi. N o .. Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. susreću d v i j e djelatnosti. T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m . a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo. do ravnoteže između tvari općenito. Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke.5 do 2 ha z e m l j e . Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i . što se kemijskog sastava tiče. A k o dobivaju previše tvari. Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . U biljci se. a p r e m a l o energije. u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla. a ako . Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. a ne n e u r a v n o t e ž e n o . V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e .

gustu balegu. N o . I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. m e đ u t i m . To je već spoznao Goethe.su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . D a k l e . Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom. T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . — I z n i m n o je teško d o k a z a t i . T o j e ž i v o t . onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . ako n e t k o ima pitanje. Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. što se m o ž e v a g a t i . Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . najsušu b a l e g u . k o l i k o je sposobna da se uskladišti. ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. o n e s a d r ž e i v i š e snaga. p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. što z n a č i da je biljka kvalitetnija. o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . neka ga i z v o l i postaviti. Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m . Dakle. N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i . Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . A k o želite. a p a m e t a n sve pita. da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o . ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno. S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . Ljudi i m a manje ili više. n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . N o . Znanost. brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l .

Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana. Primjena b i o l o š k o . Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. tada to č i n i m prije p r v o g otkosa. O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. i to poslije podne. n a r a v n o . u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. k a d a s a n o d l u č i o ići . i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e . č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. A što č i n i b i o l o š k o . G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . D a k l e . a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha. O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e . N a k o n t o g a se. O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . Moću d j e l o v a t i u tlo.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . D a k l e . i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage. o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . primjerice sadnice j a g o d a . P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u .d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka.ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda. K r e m e n se mrvi. a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e . pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica. Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda. T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . a zatim se prosijava. Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio. za svoj narod.

Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. tu n e m a p r o b l e m a . Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . i to sasvim r a n o ujutro. N e k i . N o . uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . m e đ u t i m . J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . Idite na tržnicu. d o k je još rosa.Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . k a d p a d n e n a z e m l j u . r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. m o g u p o n o v i t i postupak. z n a n s t v e n o . tj. m e d i t i r a m o . I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . T o j e sve. nije t o č n o . N o . Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . d a k l e . nažalost. M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e . naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . prije p o d n e . I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o . Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . I g o t o v o . z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . o v a k o tretirani. U m j e s t o d a s p a v a m o . Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu. Dakle. Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . List. T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . . Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . D a k l e . P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. d o k naše o r a n i c e . prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti. a rajčica o k u s rajčice. J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . T o . Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. v e ć m o r a p o s t o j a t i . v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u . e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje. o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda.

p o g l e d a s e i k a ž e : Ja. isto kao i k o n j . o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. N o . To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti. U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . N o .g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e . Č o v j e k . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . a svojim gornjim dijelom uspravno. to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. o d n o s n o Ja-snaga. kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. A n t r o p o z o f i . Njih. j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. U p r v o m r e d u . k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. a o v c a i koza. d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . Prije t o g a o n o t o n e m o ž e . Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava. Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. N a r a v n o . K a d d i j e t e p r o h o d a . m e đ u t i m . t a k o đ e r . G o v o r i o je. zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . Dakle. kako ih probavlja. D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . N a r a v n o . P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. srce iz kojeg ona raste. z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. v e ć g a u n a p r e đ u j e . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . ondje. U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . i u v i j e k je točno rekao komu pripada. kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku.s n a g e i s t a v i m li je u r o g . o d e p r e d z r c a l o . s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama. Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne. k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . o s n a z i . S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti.

Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave. M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. n i t o n i j e g l a z b a . I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka. na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . N o . g l a z b e n u ljestvicu. K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e .d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. Dakle. m o ­ žda nakon tjedan dana. A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. n a r a v n o . Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . T o l i k o o r o g o v i m a . N o . krave umiru. U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. M o ž e m o . a kada se p o j a v e listovi. N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga. n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. Dakle. te kad biste mi mogli priopćiti rezultate. Najbolja bi bila kišnica. A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . T a k o je i s p r i r o d o m . Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja. uvijek poslije p o d n e . N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana.. ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . dakle. zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga. a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju. m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe. U z m i m o npr. još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. U Brazilu smo npr. O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . Narav­ n o . Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e . Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . k r e m e n o m iz roga. a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga.s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . m o l i m vas da to nikada ne miješate.

z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . k o j e ć e ujesen o t p a s t i . tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e . N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m . ali o n i za nas nisu p r o b l e m . hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. Ne m o r a vas biti strah. n j e ž n a . rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista. m e đ u t i m . U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. K o d tla u sredini i m a m o kamenje. Isto vrijedi i za v o ć k e . Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . kameni dio. O v a rastre­ sita. O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. d o d u š e . kalcij i silicij. Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . humusni d i o . Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom. S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. i p l o d o v i . Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu.'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha. K o d stabla. U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke. Na vrtnoj zemlji. Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće. Ja n i s a m v i n o g r a d a r . Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10. a iznad toga je zemlja. u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. o d n o s n o k r e m e n . o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a . Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine.što ne valja. d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a . a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. m o r a ostati z e l e n a . ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . Osnovno . M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . N e smije postati smeđa. R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. riješiti problem gljivičnih bolesti . n e t r e b a k i p j e t i . Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n .

p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. u h o l a ž e . m e đ u t i m . J e d a n r e d m r k v e . N a t u r l a n d . G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. kemija uništava i j e d n e i d r u g e . S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o .d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost. g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i . d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . sutra ujutro o b i o l o š k o . P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a . Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj". Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. N o .d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . a 1 9 5 1 . a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. ali se zlatica koja je vitalnija vraća. o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e . Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. u h o l a ž e itd. n a r a v n o . kišne gliste. Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o . a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . Bubamara je. K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a . P o l j o p r i v r e d a . P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a . m r a v i . a bubamara ne. a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . p o r i l u k a ili č e š n j a k a . o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka. J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . j e ž e v i . Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi.* Mi smo z a p r a v o 1945. A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a . 2001. T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n . o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . i m r k v a i m r k v i n a muha. . unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. Zagreb.gradi k o r i j e n . N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a .

N o . N o . Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji. Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih.d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške. T o j e zelena knjiga. P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti. U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača. Godine godine.d i n a m i č k e p r o i z v o d e . T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u . o s n o v a n je Demeter savez. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga. R e c i m o . O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . Jer. Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . M u l e r Rosch. O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m .d i n a m i č k i p r i p r a v c i . a što ne smije č i n i t i . seljaka. H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o . N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a . i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. r a d i m o l i b i o l o š k o . 1928. b i o l o š k o . I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a . D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a . Hoću Demeter p r o i z v o d e . Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . obnovljeno. k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a . p r e d ­ sjednikom. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. Dakle. D e m e t e r p r o i z v o d e . tek o n o najosnovnije što seljak smije. m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o . koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j .d i n a m i č k e . 1954. P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu.p o l j o p r i v r e d o m . primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati. u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu.d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . Ipak. N o . g o d i n e . dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim. d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. Vi sami m o r a t e shvatiti načela.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e . o d n o s n o . za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e . d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o . J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju. a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u .d i n a m i č k i ili n e r a d i m o .

čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o . R e c i m o 50 p f e n i g a . N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. n a r a v n o . primjerice. I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza. N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e . a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica. dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. . a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i . d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d .nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 . g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. dopuštaju i monokulturu. a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e . E. Smjernice EEG-a. č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i . Osim toga. T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e . Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . N a ž a l o s t . a d r u g i M e r c e d e s e . 1 j a ć u . Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. dakle. Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim.d i n a m i č k e m e t o d e . I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način.d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a . Nije. U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . p o l j o p r i v r e d o m . K o d t z v . Demeter i Bioland. Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. n e o b j a š n j i v i m . N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki. p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m . T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga.

S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. T o j e iluzija. N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla.d i n a r n i č k o m m e t o d o m . k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. . Ja sam. N a r a v n o . o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište. a to p o n a j p r i j e znači dvije. I na kraju. U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j . stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva. čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u . m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici. U Njemačkoj i m a m o istraživački centar. A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. Osim toga. u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a .d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o . o d n o s n o Savez za b i o l o š k o . o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca. k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e . 0 vama. Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u . informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i . tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima.Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. m e đ u t i m . koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o . seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e . nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e . ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i . v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih. ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture. I m o l i m vas. Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a . M e đ u t i m . H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u .

i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M .Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija. u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m . p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e . i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova. U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu. za to su potrebne dvije godine. Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima. Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M .d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o . m e đ u t i m . N o . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put. a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja. T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o . d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena. N o . t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a . a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o . T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u . Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom.d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o .d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e . Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r . . o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u . U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu.d i n a m i č k e m e t o d e . T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica. izložbi hrane ltd. Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra.

Ona. K a d p a d a kiša. s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji. u o s t a l o m . 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e . i to u društvu s k a m i l i c o m . K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. dakle. N a r a v n o . O v o m o r a m o razumjeti. na f i n o m tlu. a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . Divlja se m r k v a npr. gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. zbijenog tla.svjetlosna biljka. spoznati i iz toga mora­ mo učiti. I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . k a o š t o se. Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . mijenjajući struk­ t u r u tla.d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e . m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. A k o smo znatiželjni. o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . N o . V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u . tj. Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju. o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . Dakle. p r o ž d i r e korijensku masu. dakle. a m n o g o vjetra. n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . ne b i o l o š k o . Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. D o v o l j n o j e . Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. N a r a v n o . G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima.

stočna repa. ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . Najbolji je krumpir. što. o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. bolje je da to ne činim. U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. zatim ništa i na kraju mrkva.o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda. Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e . Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . m e đ u t i m . obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše. Isto je i s ljudima. pa salata. M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. korijensko bilje. A k o n p r . onda dolazi šećerna repa. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . i sasvim g o r e lucerna. Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. dakle. Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. sve vrste kupusnjača (koraba. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . zatim slijedi cikla. i m a m p o l j e j e č m a . t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. kelj. M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . višegodišnje trave. a č e g a ima p r e v i š e . da se p o t r o š i . Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. Ovdje ć e m o upisati tzv. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. kupus. se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . ali z n a m o j a ž e n a . M o r a ­ m o . . a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. To su jednogodišnje trave. N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e . Obratno. cvjetača).

a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. . U s p i j e li. n a p r o t i v . Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. je lijena biljka koja treba m n o g o sunca. uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. N o . vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a . S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati. K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. a p r v a m e d u njima je raž. T o m o ž e b i t i i p r o s o . ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . m o g u je ukopati. A k o ne uspije. Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . A k o . Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . m o ž e služiti kao hrana za životinje. primjerice. rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. ona će potrošiti nešto humusa. z a t i m o z i m a pšenica. u z g a j a m raž. Kukuruz treba okopavati. Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . t a k o đ e r . z a p r a v o . Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . stvara korijensku masu. pa zatim m o g u posijati heljdu. K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. N o . služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. m e đ u t i m . Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . životinjska hrana. m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. Slijedi z o b koja j e . a ako j a k o s l a b o u s p i j e . N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. A k o . pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. A k o bolje p o g l e d a t e . u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage. O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . Za to služi k o p a č i c a . a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. p r i l i č n o n e u t r a l n a . Kukuruz.Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . biljke koje rastu uz njega. Ako zatim posijem zob.

a jabuke s jabukama. Mogu li se /. u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a .z a s j e n j e n o . n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . Poslije. neku vrstu socijalnog čina. jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda. D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju.ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . Luk. Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . Onda je to d o b r o . Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. kao p r e t h o d n i k a kupusu. Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u . O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u . N o . Dakle. p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . k a o i grašak. Bob je. a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . N a ­ r a v n o . baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m . L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . Budući da grašak daje v r l o mali prinos. To se m o ž e . K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e . t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. krumpir s krumpirom. p o g o d n o saditi nakon graška. k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m . Kasni kupus iza graška. ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u . S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a . k a d a s e o b l i k u j e p l o d . Jer.

Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . T r e b a . k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. d o k još nije j a k o t o p l o . m e đ u t i m . ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n . K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. T o s u t z v . To t r e b a č i n i t i ranije. nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . ne dirajući korijen biljke. d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . Ni tada. k a p i l a r e . sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . dakle. m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana.p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. p r i m j e r i c e . Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. m l a d e biljćice salate. dakle. a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. Hoćete li natapati vrt. k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . k o p a t i s a m o površinski. ali o b i l n o . T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira. V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . Sadite li u v r t u . P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o . A k o z a l i ­ jevate. a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. doći će puževi. o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati. z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . dok su sve ostale imale dugačko korijenje. korijen? ubrao ih samo nekoliko. P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . o b r a đ u j e ­ m o . A k o tako radite. k o p a m o i t d . T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a . morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . I'osijao sam rotkvice. z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e .

uvijek će ih imati m n o g o . svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . o v i s n o o v r s t i b i l j k e . j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu. Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. To je salata. uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . koji s e m i j e š a o j e d a n sat. Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. i t o j e d o b r o .proklija. j e r postoje k a r m i n e . Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . m e đ u t i m . jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m . Pojava stalnog. T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu. N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m . Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. Kad je riječ o malčiranju. I zaista. a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . kao npr. Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . P r i t o m . T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. kako ne bi ostala gola. A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. k o d k a m i l i c e . površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a . k a k o j e r e č e n o . Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . I m a t e l i m a l i n e . stoga što je riječ o zaštiti. Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima.

ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . r a n o u j u t r o . m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . najviše d v i j e g o d i n e . stabla. A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti. d a k l e . N o . odnosno djelotvornost toga pripravka. o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u . Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije. M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu.A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m . jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. m e đ u t i m . Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e . S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici. k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. V i d j e l i ste o n u k u g l u . m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu. što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta. Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . O v o j e sać. K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e . j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i .i to se. Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. Biljke. m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. K r e m e n i z roga. znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m . prska tri d a n a z a r e d o m . Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati. P r i m j e r i c e . 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt. Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . N o . g r m l j e itd. tri čak č e t i r i g o d i n e . Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. n e g o da se p o d i g n e naviše. Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. . Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m .

o t p a c i p o v r ć a . d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. i stolisnika kore {Achillea millefolium). kada se n a n o v o o v l a ž i . ima p r e m a l o zraka pa istrune. T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste. 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. Oba ta stanja su stanja b o l e s t i . Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. od: cvijeta dioica). on se z a p l j e s n i v i . p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis). O n o ostaje ležati na zemlji.d i n a m i č k a p r i p r a v k a . d r v o . koja j e z a p r a v o dušični spoj. a a k o je premokar.masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. b i v a o v l a ž e n . N o . P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka. c r i j e v o g o v e d a . s l a ž e m o li k o m p o s t . biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis). Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . Jer. stvaraju se gljivice. m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . što u b r z o m o ž e m o u o č i t i . N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci. T o su: m j e h u r j e l e n a . Nadalje. a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . Pomiješaju s e slama. od nje stvaraju h u m u s . Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . N j i h o v a je zadaća da se . pedunculata). cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . p a d a j u na t l o . Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji. a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . Stoga. Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete.

I njegova će masa biti natrula i potamnjela. ali će u zemlji ostaviti tamnu. crnu strukturu poput humusne mase. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. A k o . ali se prepiremo na znan­ stvenom području. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. Djelotvornost ovoga pripravka. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. . ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. bit će mi ga teško naći.dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. znam da sam došao do vreće. dakle. sačuvam li ga u suhom stanju. Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan. Tu. dakle. već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. No. a iza nje se nalazi moj stolisnik. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu. ne postoje dogme. Za to postoje dvije mogućnosti. Sačuvam li ga vlažnim. Da bismo ga mogli naći. mjehur vadimo iz zemlje. U proljeće. imam gotov pripravak. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. No. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni. započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. dirati. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. A kada dođem do tog mjesta. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. dakle. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. potrebne dvije godine razmišljanja. on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. Nas smo dvojica prijatelji. Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. I vreća će istrunuti. Ostaje vani i po suncu i po kiši. o tomu postoje različita mišljenja. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. U pomoć uzimam žlicu. zabosti kolac. dok su u fazi ocvjetavanja. ukapamo ga u jutenu vreću. Kad izvadim tu masu. Kako bih ga mogao pronaći. u vlagu. ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. moram ga konzervirati. Za gotov su pripravak. Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. miševi ga neće točno iznad njega. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. među­ tim. što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . u zemlju ću truljenja. kompostne pripravke. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. u njega unosimo i dio zemlje. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. neposredno nakon Uskrsa. započinjem s "arheološkim" radovima. i čuvaju se sasušeni do proljeća. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . a imam i prste. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu.

Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. Puštamo je da preko dana malo uvene. Treći je pripravak onaj od koprive. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. dakle. začu­ do. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. Otvaramo crijeva. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. Moraju se potpuno osušiti. nije potreban nikakav ovoj. Sljedeći je pripravak onaj od kamilice. skidam ih i ukapam u zemlju. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. Moramo uzeti zračnu pumpu. Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. ona će puknuti. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. Njemu. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci. a kako bi se on sačuvao. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. jer ako ih slažemo suha. primiti nešto od večernje vlage. Ne treba ih prati ni izokretati. Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. Moraju. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. zatvoriti crijevo s jedne strane. Zakopam li koprivu . Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. kako sam prije opisao. Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. limena ili slično. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. prekrivamo ga slojem zemlje.

T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a . T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu. P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta. n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . m a l o p o p r a v i m o jamu. U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. A k o to n e m a m o . Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. b i l o kakvi biljni ostaci. r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja. sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a . tresetom. da D a k l e . osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. te ć e m o pukotine začepiti glinom. a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji. V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a . Riječ je o v a n j s k o m . T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati. p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. kao što sam o p i s a o . ali bitno od kojih se biljaka sastoji. R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . U kojem položaju na živoj životinji. o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . Da se voda ne bi z i m i smrznula. p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e . M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n .u slojevima.

k a d a r a z i n a v o d e raste. Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e . d a k l e . d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica. O k r e n e m o li je. z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . Ujesen. Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. 1 silaža je p r i p r a v a k . m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . na t o p l o k r v n a bića. U proljeće iskapamo kugle. N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju. Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka.sloj leda na p o v r š i n i . C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu. Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . Dakle. m e đ u t i m . Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a . p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . p r i p r a v a k od valerijane. Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. n e ć e m o . P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. ali nije d o b a r . k o d j a k e kiše. p r e m a d o l j e . Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . To je d i o mezenterija. Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u . ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . v o d a ć e iscuriti. u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale . lišća i c v j e t o v a . I n a č e . jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . m r e ž o m . Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme.

Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i . k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć . K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . N a r a v n o . T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . Naj­ jeftinija prskalica je metla. o n e postaju otpornije na hladnoću. T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. A k o j e p r s k a m o p o biljkama. T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . a na d n u o s t a j e t a l o g . N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. Ovaj posljednji. Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e . T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m . C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i . S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. p o k r i v a m o ga. N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m . T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . Od . A k o n e m a m o takav č e p . One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j . Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . od valerijane.

jedna rupa za jedan pripravak. nastaje slika. U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. trava. p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. za vrt. Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. ali ne z n a m o kako. a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. ali n e m a t e p o j m a . A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. V i d i t e djelovanje elektriciteta. znate kako se p r o i z v o d i . linearno i n e l i n e a r n o . Dakle. Z n a m o d a o n e d j e l u j u . z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a . I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup. Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu. U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m. a ne zajedno. P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . plus i minus. o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja. Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. I s t o je i sa s v j e t l o m . Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a .toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. u v e ć e m će biti udaljeniji. Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa. o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. a on o d j e d n o m o d l e t i . Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j .

nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. n i j e r e k a o z a š t o . ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) . Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i . s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a . kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . d o d u š e . I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. Oni p r e n o s e načela r e d a . . Što je antena. Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. n a r a v n o . U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s .što je to z a p r a v o . bolje i h a r m o n i č n i j e . o n n a m . K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati. a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . kalcifikacije. Sve je teorija. S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . n a i m e . To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup. I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . to. A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. znate. D a k l e . Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . naravno. Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r .

t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . površinskim kompostiranjem. G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen. Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu.g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . M i . je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. W -50 cm gnojnica. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t . S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u . D a k l e . Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta. To je i i tzv. O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e . U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup. S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . Č e t v r t a vrsta nastaje t z v . Naime. P r v i j e o n a j n a j l o š i j i . Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. vode. vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. slame. . a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage. a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. gnojnica. a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. m e đ u t i m . Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m . N a k o n d v a .

ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e . p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i . a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. p r o m i j e š a l a . O n d a s m o g a samljeli. kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . n a r a v n o . na sjetvenu površinu. T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e . N j i h s u š i m o . K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen.P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i . T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . Christiana von Wistinghausena. N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. N o . V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju. s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. P r i m j e r i c e . T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. u rastu biljaka. r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i . na livade. Dakle. ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . s d v a p r s t a . o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . kao i u atmosferi. . m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u . Marije Thun. Nakon toga j e fladen. m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. K a k o s u naši * Imanje dr. do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi. nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e . Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. Bilo bi. Fladen. N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i .

d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u . p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". t r e b a g a u k o p a t i . T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti. U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i . O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice.d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. a to bi bilo p r e v i š e . u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. ali v r l o p l i t k o . ciljano. Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o .p r s t i p r e v i š e g r u b i . upravljač truljenja. Ujesen. da bi se s t v o r i o humus. O s n o v n o b i o l o š k o . ukopati na mjesto na kojem ras­ . Sloj ne treba micati. ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova. K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . Ona m o ž e biti obraštena. Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i . Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a .

A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja. U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . A k o ne ž i v i m o sami. u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. T r e b a je izgaziti da bude čvrsta. ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. O n a j e duboka 40-50 c m . jamu m o r a m o drenirati. Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. gnoj iz roga miješamo rukom. N o . Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . Koliko vode treba za 50-60 litara. Kad ukapamo pripravke. dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i . a i m a m o k o m p o s t n i kup.Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a . a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. t r e b a m o je t e k u rujnu. onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha. Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i . Nema nikakvog propisa o tom razmaku. o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . Ako imam vrt. 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi. o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara. ako lubanju d o b i j e m o u travnju. Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca. u d a l j e n i o d d r u g i h . A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . A k o i m a m o vlažno tlo. N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . Ja sam praktičan. n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . da se ne zadržava u jami. jedna cjelina. ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . koliko oni moraju biti udaljeni jedar. .

a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. n a p u h a o . V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada. s v e z a o i objesio na sunce. T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n . o n i m o r a j u p o l u d j e t i . Bilo koje m i r i s n o ulje. Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. životinja. k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. Z a p r a v o . A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja. e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. l a v a n d i n o . rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . D a k l e . a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . . v e ć nam je p o t r e b n a samo opna. li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. a kadmij je o t r o v a n . t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o . nego samo p o n j e m u nesu jaja. D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. Ali muhe ga ne jedu. Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e . a ako je ima. pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o .

pojedu grudice komposta. Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a . p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. a k o je m o g u ć e . ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. što možemo upotrijebiti? životinje. N o . Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. T r e b a ga. Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . Ako nemamo kravlju lubanju. u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . I k o d k o m p o s t a je tako. međutim. Rajčica. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m . O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu. . e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o . površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. po n j e m u sja Sunce i suši ga. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. k r u m p i r . K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja. Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o . To morate pitati b i o l o g e . Mislite na p r i r o d u . specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti.D a k l e . Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. Mi. U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. li ga preparirati po Dakle. ti se p r o c e s i nastavljaju. p r e p a r i r a t i o d o z g o . Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . Kosti d o n o s e kalcij. uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . ali j a i h n e m o g u analizirati. A k o je k o m p o s t postavljen na površini. a za k e l j . A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima.

ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. Međutim. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. uništavana je u Europi. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. međutim. Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta. može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. To je jedna sasvim dinamička osobina. postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora. I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja. N o . Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. kao što životinje trebaju biljke. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. htjeti. Pedeset posto komposta sastoji se od životinja. . činiti i shvatiti. Ako smo vegetarijanci. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. također imaju svoju funkciju.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. Time se može ukloniti nedostatak fosfora. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . osjetiti. Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. vidjeti. Dakle. biljke trebaju ž i v o t i n j e . misliti. a to je sedam riječi: ćuti. Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. našu dušu za rad. Sve to čini j e d n u cjelinu.

naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. a ta je cjelina b i o l o š k o . 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati. T o z n a č i da. To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički. . O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. Jer. h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m . T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i . a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e . dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja. t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja. I z u z m e m li iz njega životinje. m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja. I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u . Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i . j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. oni svi zajedno čine jedan organizam.d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji. To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom". prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ. A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. Jedno od načela biološko. M i . hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja. uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba.d i n a m i č k i o r g a n i z a m . a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a . To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. žrtvujući se. to više nije o r g a n i z a m .Jučer s a m v a m . a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. prikazao načelo p l o d o r e d a . U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju. T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. Isto je i s p r i p r a v c i m a . A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u . m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. Naravno.

K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u . b e z straha. m e đ u t i m . o n e bi v e ć z i m i stradale. Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. ne s m i j e m o ih ni hraniti. m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o . A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . U b i o l o š k o . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a . jest ž i v o t i d u h . morali bismo ih ondje i zaklati. K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . n o v a c . biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o .d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . a stvaraju se neki n o v i . Jer. N o . T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a . O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. Danas. O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . i to tijekom čitave g o d i n e . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o . Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije. z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka. a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . dakako. m e đ u t i m . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . to bi z a n j i h b i l a silna m u k a . On je n u ž n o z l o . ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a .d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. j e d u jaja i . Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem. d a k l e . S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h .Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o . Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu.d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m . ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ. A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla. A k o . p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a . b e z stresa. Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m . A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini.

Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o . s t a b l o .d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. J e d n a sada sjedi na v r h u . već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a . A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju. o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . Nama su potrebne suprotnosti. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala. Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. Jer. neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t . ti s u p r o t n i p o l o v i . N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva. su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u . Dakle. ja p o z d r a v l j a m ta stabla. T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . taj da i n e . j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom. da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . g o r e i dolje. Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka".d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. u e v o l u c i j i . i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a . n a t u d e p o s j e d e . A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije.sir. i to r u k o m . A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . dakle. 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i . M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. Što je to? Ja se v e s e l i m . B i o l o š k o . p r e m a r a z v o j u . A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . ali j e d r . a d r u g a će p o s l i j e . . Jer. K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o .d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. A kada se pokraj njih v o z i m . se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d . ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u . ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . jin i jang. pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e . s t a b l o se v e s e l i . j e d n a j e l i j e v a . d r u g a d e s n a . o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t . v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja. jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m . A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . Naša je zadaća.d i n a m i č k i m n a č i n o m . H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali.

d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a . ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a . I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u . ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet. Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet. R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i . 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j . g o s p o ­ dinu Balogu. k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i . U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji. S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. n j e g o v a d u h a . A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i .d i n a m i č k i . k a k o o s j e ć a m i v i d i m . Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. ali b i o l o š k o . m e đ u t i m . Antropozofija. A k o s e t o n e i s p u n i . dr. A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o . n e m o j t e o t o m e ni misliti. p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . j e d n o savjetova­ lište. osjeća dušu i duh. n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. A ako to n e ć e t e činiti. u 20. n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. š t o . Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje. o n d a to m o r a t e i učiniti. prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o . Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . POGOVOR B i o l o š k o . Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . Na p r i j e l a z u iz 19. č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti. o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost. Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga.d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i . s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r . ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste.d i n a m i č k o središte. i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e .d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. b i t ć e t e sami z a t o krivi. ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu.

b i o l o š k o . n a n j e g o v p o t i c a j . d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha. nažalost. T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j . u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a . T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. l i p n j a 1 9 2 4 . u današ­ nje d o b a . Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a . a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a . m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća.d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. .d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . euritmiju. Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima.za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i . svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost. K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o . Christiana v o n Wistingausena. a r h i t e k t u r u . a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . On sam. sli­ karstvo. T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. N o .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti. iz n j e g o v o g a Ja. Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode. Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu. p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u . Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a . N o . u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj. k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . d o 16. a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u . R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o . Jer. g o d i n e . Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m .) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas. te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda.

. A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije. a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone.Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio.