You are on page 1of 270

<<Zf flf*&>",

'

ENCHIRIDION

DE FIDE SPE ET CARITATE


^
S.

AURELII AUGUSTI!
EPISCOPI HIPPON.

A IOANNE BAPTISTA FAURE


N
TUEOLOGO SOCIETATIS IESU

fckfawn^

\0TIS ET SSERTIOMBUS THEOLOGICIS

ILLUSTRATU M

CV
IDI HO

MNC

PRIMUM AUSO LUTA

\EAP0Li
I

A TYPOGRAPHAEO FIBREMANO
MDCCXXXXVU
Marinium Typ

Prstat_R<

THE

INSTI!'

IO

TORONTO

6,

*^A,

DEC

V>.

& A**

ENCHIRIDION

DE FIDE SPE ET CARITATE A SANCTO AUGUST. PONTIF. HIPPON. LUCUBRATUM A


IO ANNE BAPT.

FAURE SOD.

S.

I.

COMMENTARIO EXPLANATUM

CONSTANTINO PATRIZI PATRI CARDINALI


VICE SACRA ANTISTITI RELIGIONUM URBIS

CLEROQUE URBIS UNIVERSO


FAURIANARUM DISCIPLINARUM SECTATORI
CAROLUS PASSAGLIA SOD.
S.
I.

EX ANIMO DEDICAT

Digitized by the Internet Archive


in

2011 with funding from


University of Toronto

http://www.archive.org/details/enchiridiondefidOOaugu

DE IOANNE BAPTISTA FAIJRE

TESTIMONIA
-OC-

IOANNES

BAPTISTA

FAURES

Ronianus. In. Ampliss.Ordin. Viterb. Cooptatus. In. Societate Iesu. Quamdiu. Ea. Stetit. Sodalis. Professus. Sacerd. Annos CO. Praefectus. Soclalium. Marialium. Collegii. Rom. Doctor Tradendis Sacris. Disciplinis. Decurialis.

Ab. Ipsa. Adolescenza. Osor. Desidiae. Domitor. Cupiditatum


Suniiiia.
.

Dcum.
.

Religione. Goluit.
.

Auguste Veneratus

Est

Magnamque. Dei. Matrem Humanos Casus Forti Animo


.

Semper

Tulit

Convicia

Insectationes

Propositi

Tenax

Contempsit. In. Studiosae. Iuventutis. Moribus. Conformandis In. Infima. Etiain. Plebe. Instituenda. Regenda. Diuturnam Operam. Et.Utilem. Posuit. Idem. Excelienti. Ingenio. Florens Studiis. Litterisque. Deditus. Atque. Omni. Doctrina. Ornatiss. Multa. Ad. Eruditionem. Litterasque. Fovendas. Plurima. Pro Eccl. Tuenda. Scripsit. Egreg. Dictavit. Edidit. Tlieologus '(*) Habitus. Est. Aetatis. Suac. Praestantissimus.

(*) Viri buius optimi summam in tbcologicis doctrinam grata adhuc recordalione pcrsequimur quicumque doccntem audivimus et disputantem mirati sumus: de quo illud vere praedicamus , uni maxime omnes theologiae

footes patuisse.

Stephanus Antonius Marcelli lnscript. Part.


. //.

Gap. V-

CGIL

Kitcrbii in Curia.

m
5699

aXo
Cineribus
.

Et
.

Memoriac
.

IOANNIS

BAPTISTAE FAURAE Domo Roma


.

Presbyteri

Doctoris
.

Doctori
Scriptori

Sacrarum Operimi Plurimorum


.

Theologi Litterarum
.

Viri

Frugi
.

Integerrimi
.

Pieri t issimi
.

Cuius

Eruditio

Magnis
.

In

Contentionibus
.

Rebus Enituit Vix Ann LXXVT VI Quoadusque Ea Mansit In Soc Ics Annos XXXXV Decessit M DGG LXXVII1I VI Kal Maias An Pridem De Re Publica Viterbiensi
Virtus

Adversis
. .

In

M
. .

Dignitatem Binis Voluminibus (*) Vindicatam Optime Meritus Huic Ordo Viterbiensis Honorem Decurionatus Imaginem In Curia Funus Publicum
.

Ob

Vetustae
.

Originis

Laudationem

Locum
(*) Binis

Sepulturac

Deere vit

voluminibus: edita bacc Vitcrbii anno ivi. LJCC. LXXIV. quibus auctor argumcnta corurn elevavit, qui Regs Desiderii Decretum illud celeberrimum inter commcnlilias res numerandum censuerant: quoti opus plerique omnes summis laudibus exlulerunt, ceterum haerent adirne quidam, rt de scriptuM dubilant apparent enim in marmore litterae Beneventanae, quas multo ])osi Desiderii aetatem inductas in copsuetudinem esse, manifestum est, quibus Yitcrbienscs facile opinor, hoc dabunt sero decretum marnimi incisum esse, quum iani papyrus , qiiam a Desiderio acceperaut vetuslatein
:
,

ferie

non

posset.

Id. ih.

Cap.

III. .

/.

LXXXXF.

(Vitcrhu).

,,

Ioannes Baptista Romae natus 2D. oct. 1702., Societari Iesu accessit in provincia romana So.Martii ann. 1728., vota quatuor solemnia nuncupavit i5. Ang. 1738. Insignis

Fame

pliilosoplms et tlicologus

quem
,

et ipsi

theologi romani suPontiices arduis

spiciebant
gio

cum veneratone
,

et ipsi

Romani

in causis consnlebant.

Vitam

fere

omnem
,

transegit in Colle,

Romano
,

traditis

sumina opinione doctrinae

acutissimi

ingenii et acerrimi iudicii philosophia

theologia scliolastica ?

ac biblica. Illico a Societatis extinctione traditur in arcem S. Angeli Pius VI. autem eum a carcere liberimi reddidit. Romae aliquantulum constitit, sed panlo postViter-

polemica

binm

sibi elegit

domicilimi!

ibi obiit

multis magnisque exhi-

bitis pietatis

exemplis 25. Aprii. 1779. Raynzundus Diosdado Caballero in

blioth. Script, Soc. lesti.

Idem vero in subiecto operum Fedi-

Supplement. Bi-

rei Syllabo addii:

Augnstini Hipponensis Episcopi Enchiridion de Fide Spe , et Cantate notis et assertionibus theologicis illustratimi. Romae. 1755. in 4 Nostri Faurei notae profundae et eruditae oppido sunt , et quae illuni ostendunt in omnibus D. Augusti ni operibus versatissimum esse non sine damno iansenianorum , quos acriter perstringit Certuni babeo Faureum mss. reliquisse secundam partem Enchiridii, sed me latet , quis illam occultet non sine detrimento eruditorum. Pars illa Operis y quam occultatali! dolebat Cab allerus ea est , quae initio facto ab adnotationibus in caput
S.

LVL

nunc primum in lucem prodit.


Ioannes Baptista Faurius Soc. Iesu vir acris ingenii multaeque eruditionis, theologiae scientia praestantissimus ac vere

summus, ab anno Gir. 1758. ad annurn 1767. in Collegio Romano hos tractatus dictavit, ubi multa reperies exquisitae
ac

non vulgaris doctrinae


lectione bausit
,

quae

vel ex longa
,

veterum

tlieolo-

gorum
didit.

gitavit solcrtcr

ac sua fecit , vel ipse excodiuque meditata ac perpolita auditoribus traexeoluit

Bianchini romanus sacerdos doctrina et virtute spectatissimus in praefatiuncula ad mss. Faurei opera.
Iosep/i

NIML OBSTAT
IJCOBUS MAZfO
SOC.

IESU
Foni.

Professor Iurs Canon, in Coli.

Censor deputatus

IMPRIMATUR
FB. D.

BUTTAONI 0.

P. S. P.

APOST. MAGISTEB

IMPRIMATUR

IOSEPH CANALI PATBIAB. CONSTANT. VICESG.

INDEX ET SUMMA
THEOLOGICARUM ADNOT ATIONUM
ET ASSERTIONUM

IN ENCHIRIDION

S.

AUGUSTINI

N CAPUT
!.

1.

ET

II.

In caput IV.
I.

\JuODAuguslinus disputans conIulianum de operibus infdelium usurpot opus boritimelo opere borio meritorio, responsio est
tro.

Quod

usilata in schola Societalis


(

cum

\miio Suarez. 11. Eam cavillationem esse ineptissimam doclrinae s. Auguslini , ab eius mente remotissimam , in-

ratio pr religione contendens a sensibus corporis inchoetur , doeet hoc capite Augustinus. At si verum esset idealstarum syslema (quod Georgii Berchely sectatores defendunt , d.^Volhus saltem innoxum proftetur, d. de Ja

Mothe
aliis

Je

Vayer

docet minusprae
fdei), nulla essei

contrarium
si ve ve ad eius

dignamque

quae a

viris doctis

liuiusmodi ratio
si

proferatur, scripsit Iansenius lib. IV. de Statu nati Japsae cap. II. HI. At eam esse consenlaneam stylo plurimis exemplK s. Auguslini demonstralur, parlim ex JiisEncluridii capitibus, partirli ex alis
libris
s.

a corporis sensibus inchoata,

ad Dei existentiam
II.

perfectiones statuendas.

Doctoris

pag.

Ex idealismo sensibilium consequitur , quod nulla sit ratio ab intelligentia mentis inventa , ut in hoc cap. IV. Enchir. loquitur
b

Augusiinus,
sensibilium

idest

ex

idealismo
ideal i-

consequitur

smus

inlelligibilium.

(amen loquendi modus familiafuit s. Auguslino s. Thomae, s. Bonavenlurae: quod ad


is

ris

HI. Ilinc cversio psycbologiae , onlologiae , ipsiusque etliiees , cen. tra ac Wolfius opinelur
.

borum

scriptorum mentem

rite

.12

tenendam observandum est. VI. Celebris eomparalio amoris Dei


gratis
,

et

propter se
s.

cum amore
s.

In idem caput IV.


I.

coniugali usurpala saepe a

Au-

guslino

deinde a

Bernardo,
,

Ex

idealismo sensibilium consequitur eversio religionis ac fidei.


Ilinc d.
J)e la

id

quod proposuimus
de

evincit.

Plura

magna

boneslale

ac

Mothe

sentenzia

perieetione amoris concupiscenliae in Deum ex Auguslino. VII. Dine mullum lucis explicandis teslimoniis s. Augustini consentanee ad ipsius menlem
.
. .
.

falsitatis revincilur.
II.

Nolae enim verae religionis a sensuum praecipuc perceplione pendent.Quaresi apparenliae sen-

19

suum

universali et clarae subes-

se potesl,

imo subest

i'alsum, nulfi-

In caput IX.
I

lurn est iudicium credibili tatis


dei

bis

notis
fidei

innixum

ideoque
.

prudenti

nullus locus.

15

In doctrina s. Augustini de Deo Creatore duo displicuere inofficiosis nonnullis crilicis


:

alterimi

In caput VII. et Vili.


I.

Plura de distinclione
et caritatis conlra

fidei
,

spei

nium

et

Baium IanseQuesnellum a quorum


,

de simultanea rerum creatione uno mometjlo sex mysiicis diebus quam sententiam a malis censoribus abunde vindicant ex
:

nostris

Maurus

ex exteris card.
:

pravis interpretationibus

vindi-

Norisius in

Vindiciis

allerum
ut

catur Auguslinus. Hexaplorum pr Quesnello mala fides in verbis Encbiridii cilandis.


II.

de
ile

Deo agente effeclus


lib.

creatos, si,

distnctione actions sitar

babet
dari

Amor

in

Deum
,

qui concupi-

scentiae dicitur

et

quem
,

XI. Coni", e. XXXI. , sive per aclionem aelernain , quae idem sit ac Dei dicere et
velie.

atque bonestum
consentiunt
,

esse

catbolici

disputalur

ulruni

II.

sub
lur,

spei

vocabulo comprebendaplures gra(juod


s.

Haec opinio s. Doctoris , quoniam in Vindiciis augustinianis


card. Norisius de ea silet,breviter

quemadmoduin

ves tbeologi

cum

Scoto loquun,

vindicatur.
III.

tur, an sub cantale


tbeologis placuit
III.

aliis

Plures ex bac Augustini sen-

ventura et s. Posteriorem lume loquendi moduli) usurpavi! in suis libris Augustinus.

cum Tboma.

Bona-

tentia utilitates in

rem

tbeologi-

IV. Id animadvertisse ac probasse maxime refert ad recte inlerpre-

nonnulla etiam contra so, et arminianos. IV. Sapiens Augustini monitum de opinandi modestia in iis , in quibus neque fides , ncque certa ra:

cam

cinianos

tio

nos docet

29
etc.

tandum

s.

Doctorem contra ba-

ianos,et iansenianos}

cum

quilibet inlerpretandus

sit

duni

lamiliarem

sibi

auctor sccunloquendi
fi -

In caput X.
I.

D. LeClercsatis impudente* redarguii veluti iiiepttm ratioema-

modum.
V. Concupisccntia Dei
cantis
,

ut beati

tionem Augustini
II.

in

hiscapkiboa

appellali a nobis non solel


dilectio Dei

contra manwbaeos.

amor ac
,

propter se :

Explicatur ratiocinaiio Augusti-

XI
ni
j

et

quantum

roboris in ea

si-

In caput

XX.

tuili sit

3V
I.

In caput XV.
I.

Quae contra scepticos Augustinus dispula t nos iterum cominit,

tuut

cum

idealistis.

Voluntas ab Angustino usurpatur pio actu volendi


,

II.

et saepissi,

Non religionem modo , psyclioJogiam, et ontologiam ab iis subverti


, sed etiam civilis reipublicae disciplinam cum etilica. Id praecipue ostenditur lioc loco.

rae pr acfu deliberato volendi

ex quo completa inoralia opera consequunlur. II. liane voluntatem pr ipsius diversilate

III.

Obiecla nonnulla D. Bayle dis-

bonam

aut

malam

ar-

solvuntur.

bori

comparai Augustinus sive bonae sive malae ipsam vero


5

rationalem creaturam , sive ammani sive potentiam volitivam

IV. Nequeunt se tueri idealistae , quod apparentiam sensuum universalem , et claram negent ,

quemadmodum
nicani
:

et faciunt

coper,

non arbori sed lerrae comparat, ex qua arbores bonae et malae. Haec omnia tum ex bis Enchiri,

imo

polius ex paritale
intercedit

quae

inter utrosque

dii capitibus

tum ex

aliis libris
:

Augustini comprobantur
ce

mirifi-

enim deserviunt ad
rite

s.

Docto-

rem

inlelligendum.

utrosque explodeudos. in liane rem disserunlur contra vulgaria praeiudicia. VI. Qui mirantur idealislas , et copernicanos aeque invisos sapien-

V. PJura

IH. Voluntatem et delectationem promiscue usurpari ab Auguslino.

tibus theologis esse

ii

non

satis

atlendunt

quam arcto nexu

dog-

Ex quo

et aliis praemissis

maticae

assertiones

earumque

evincitur de delectatione deliberata intelligendum Augustini di-

principia colligata sint. Pluribus


liaec veritas illustratur

...

43

ctum
VI.
lectat

in exposit.

Ep.ad Gal.cap.
In caput

Quod enim amplius


,

nos deid operemur secundum

XXI.

I\

necesse est. Id conflrmatur ex contextu eorum , quae praecedunt et subse.

quuntur
latas.

in ea expos.

Ep. ad Ga-

V. Quae disseruimus de voluntate secundum Augustinurn praeci,

I.Expenditur distinctio peccatorum, quae hoc loco proponitur , seu permittitur ab Augustino, eorum quae ad Ulani viam pertinente qua imus ad Deum et eorum quae ad eam viam non perti,

nent.
II.

]>ue deserviunt rite inlelligendae

dispulationi
1

Augustini de opeilms inidelium , eamque disputationem probant nihil Baio et


s.

Hinc aliqua colliguntur , ut loquendi modus ab Augustino usurpatus de infldelium operibus clarior fiat
.

lansenio iavere

35
In caput XXII.

l.\

CAPUT

XVH.

ET XVIII.

I.

Doctrinae Augustini de mendacio adversantur (e Clero, Groti us


Puiendorfus.

II.

Ab eorum
vindicalur

obieclis

s.

Doclor
\[

in mendacii deponat voluntatem allenai, niinus bene a Grolio intellectum est. II. Missis aliorum interpretationibus exponilur Augustini sensus , qui vidclur propior ventati
I.
li

Quod Augustinus
ni Lione

55

XII
In caput
I.

XXIV
Augustini de reproII.

lam in
esse.

his

legem Dei positwam

Doctrinam

s.

batione propter originale aeque celebrem ac difficilem lestatur card. Norisius in Vind. aug.
II.

Hanc opinionem adversari putamus s. Augustino, et ex eo celebrem illam legem seu paclum
,

non tam difficilem esse quam fieri censemus ab iis , qui


,

Eam

plus s. Doctori tribuunt , quam postulent eius verba ; quibus satisfieri

comprobari. III. Post labores scholasticorum in explicanda natura originalis peccati , censemus ope eius legis , ac
satis

pacti exponi facile posse,

quomo-

putamus

si

cum

Bellar-

do animae rationales non traducantur sed creantur


,
-,

mino

dicatur docere

baptizato-

et sic crea,

rum

reprobationem ex originali mediate ac remote , sive reprobationem propter actualia , ad

tae infciantur

originali

neque

hoc

tribui possil auctori

Deo.Hu. .

ius quaestionis difficultatem

quae stimulat concupiscentia


lieta

re-

ad mortem
In caput
I.

sensit

usque Augustinus

62

ex peccato originali. ld docetur hoc Enchiridii capite. III. Quo sensu baptizati reprobi di-

XXX.

cantur ab Augustino non discreti


a massa perditionis

57
etc.

In caput
I.

XXV.

cap. ait Aug. Libero male utens homo et se perdidit,ct ipsum, magnam abutendi occasionem dedit Luthero
arbitrio
,

Quod hoc

Originali -peccato nihil esse

praedicandum notius

nihil

ad ad

Le Clerc, licet cum socinianis magnus arex hac quasi Aubitrii assertor
Calvino
,

Iansenio. D.

inlelligendum sccretius

scripsit

gustini authentica declaratione

Auguslinus. At quoniam D. Le Clerc ex recentibus socinianorum iautoribus plurimum hac obscurilate abutitur conlra catholicos,

censet

s.

Doctorem improprie

lo-

qui de arbitrio, quoties illud tuetur contra pelagianos. II. Exponitur sensus s. Doctoris

et post

Auguslinum, ope schola,

ex Enchiridii contextu
aliis libris s.

sticae theologiae

mullum

lucis

Doctoris.

...

tum tum ex
65

affusum est huic rei , tentamus eiusdem facilem aliquam explicationem. II. liane claritatem ex methodo pendere censemus , qua primum expediantur quae pertinent ad quaestionem de re , tum quae ad quaestionem de nomine. UtrumI.

In idem caput.

Caput hoc
nisi

XXX. Enchiridii

non-

contorte exponitur a baianis

ad probandum, quod liberimi arbilrium sino gratta nounisi ad

que praestare aggredimur


In
I.

GO

II.

peccandum valeat. Censemus etiam caput hoc Enchiridii


,

aliaque similia nihil fa,

eadem

capita.
sententia
Iansenii

cere ad cani disputalionem

qua

inter catholicos contendi tur de vi-

Exponitur

ribus naturae ad bene moraliter

quod magnitudo peccati Adae physice causaverit in Adamo mor-

operanduin
In idem caput.

68

bum

dum

concupiscentiae traducenin posteros non secus , ac


,

caecitas,

podagra,

eie.

Hanc

an-

Quae de

recte facti laetitia

sire li-

tcni concupiscentiam esse

cau,

sam proximam

rea tu.s cidpae


:

bentia habet hoc capile Augustinus nihil facilini ad errorein de


liberiate a sola coactionc.
.

nisi superveniat iuslificatio

nul-

69


In caput
I.

XIII

Quantum
lastica
,

XXXI. et XXXII.
exponente

II.

lucis inlelligendis

pa-

tribus affulserit ex theologia scho-

De

sensu

Augustini
:

huius exempli occasione


et

verbaPauli Non volentis, neque currcntis, sed miserentis est Dei:


diligenter disquiritur.
II.

indicatur.

IH. Calumniae
nii

convicia Ianse-

Lutherum
j

imitantis referun-

pendet ab inteligentia velie et operavi , seu velie et currere apud Augustinum.

Totum

tur
est

ea enim referre refutasse

earum vocum

80
In caput XLI. ad XLVII.

III.

Ad

haec definienda inspicienAugustini inhis et consuetudo loquen,

dus

est contextus
,

I.

capitibus

di in reJiquis libris potius

quam

sequendae vulgatae interpretatio4

Praecipuumargumentum,exquo evincalur Augustinum docuisse universalit tem mortis Ghristi quia ex hac pr omnibus est
,

nes.
si

universalitate colligit universali-

IV. Haec
senii

teneantur

Augustini

expositio nihil favet erroribus Ianfacit

II.

de gratia imo neque aliquid ad controversiam inter ca:

tholicos de gratia efficaci

sit
,

ne ab intrinseco indifferens
potius efficax
I>

nec aul

latem originalis. Unicam Arnaldi evasionem,quod Augustinus argumentetur ex morte pr solis baptizatis, refellit ipseraet Augustinus. III. Testimonia Augustini ? quibus
adstruere videtur

70

mortem

Ghristi

pr

solis electis, conciliant

theo-

CAPUT

XXXVI. ET XXXVII.
,

I.

Comparatone
pite
instituit

quam

in

hoc ca-

Augustinus inter gratiam et Incarnationem abutuntur Ouesnellus et Hexapla ad propositiones XXI. et XXII. ex damnatis in Bulla Unigenitus : quae propugnant gratiam auxiliantem potentem , supremam , invincibilem , sicut operatio Dei
Incarnantis.
II.

morquoad sufficientiam pr omnibus 5 quoad efficaciam pr solis electis } sed liane conlemnunt ianseniani quod immediate non ostendatur tradita fuisse ab
logi scholastici distinctione
tis

Ghristi

Augustino.

Verum Augustini comparano est


inter

IV. Hinc demonstrandum suscipimus hanedistinctionem traditam fuisse sub triplici verborum forma , quae distinctioni scholasticae respondeat j idque flt in iis plerumque locis , ex quibus obiectiones suas ianseniani derivant.

unionem hypostaticam

et

iustiflcationem hominis a pecca-

V.

Ad intelligendam Augustini
tem plurimum
qui
facit s.

men-

neutra est ex meritis. III. Hinc explicatur tum Enchiridion in bis capitibus , tum alii Augustini libri , in quibus eadem

to, quoniam

eam

Prosper, proposi tionem, Christurn

comparano

instituitur.

...

ex Augustino non esse morluum pr omnibus , recenset inter inep-

77

tissimas blasphemias

et

prodi-

In caput XXXVIII.
I.

giosa mendacia. S. Prosperi doctrina a prava lansenii interprelatione vindicatur

83

Doctrinam Augustini hoc capite Cliristum de Spiri Lu Sancto non


ut de Patre natimi, egregie exponit s.
rei
,

In caput XLV1II. ad LI.


I
.

Thomas,

et

rationem huias
pi aelennis-

Interprelaturus Augustinus Pauli

qua
,
,

infideles relellere possi -

verba

Per

unius iust.itiam in

mus
sam

ab Augustino
in

omnes

1tornine s

ad
}

iustiflcatio-

medium

proibii.

nem

vitae, neiriinem

inquii cap.

XIV
hoc XLVIII. ,nisi in Christo natum a damnaiione liberari.
II.
,

re-

At (juoniam liaecde solisbaptividelur mors zatis vera sunt pr omnibus ex AngustiGIirisLi no ad solos baplizatos coarclari quod aliis in locis docere videlur,
: ,

cet ex residuis poenis originali-etiam remissi , certum ponimus cum Bellarmino.


II.

Deum propler originale nolle baplizatos totali ter eripere a perditione

negando nalem elFieacem


docet lansenius.

illis
,

gratiam fiac sufcientem

idque explicare exemplis anuae, rnagiper quam omnes intrent stri , qui omnes docet ctc. III. Proponitur testimoniorum Augustini explicatio,

III.

Hoc idem
,

esse

contendimus,ac

quae non mo-

do iansenistarum argumenlalioni respondeat, sed veritaiem catliolicam positive contra ipsos demonstret ex iisdem obiectis Augustini teslimoniis
:

propter originale illos velie daniproindeque nolle illis orinare ginale in baptismo dimittere , ideoque minus coli a ere n ter lansenius haec docens agnoscit

cum

Tridentino eflcaciam baptismi.

IV.

Mullumab

hacsententiadistant
,

quod autem
censorem

plures calliolici
ginale

qui propter oribaptizatis

nova
sit
,

et peculiaris explicatio ista

dicunt

negari

eum solummodo
,

gratiam eficaceni fnalem

turbabit
legerit

qui aureum Vincentii

Lirinensis

Commonitorium non
95

V. Augustinum remotissimum esse ab hac postrema sententia cense-

mus

quamtumvis

diligenter ex,

cutiautur eius libri

et

opuscu-

In caput LI1
I.

Ja, in quibus fertur ista docere.

Voluntatem generalem salvandi omnes , primo qudem Augustinus episcopus docuit edam ab
,

Periculum huius rei facimus in expendenda epistola ad Optatum.


In caput LVI.
I.

IH

inclinata

pugna cum
eius.

pelagianis.
li-

Id oslenditur ex chronologia

Doctrinam catholicam de Incarnatione reprehendunt de Beausobre, Spinoza, et Bayle , ac si ea non lbret nisi falsarum idearuni
congeries, vel ad quaestionem de

brorum
II.

Alias tres expositiones devolutale minus generali deinde superaddidil


,

sed uli simul tenendas

cum
III.

prima.
obieclus a
J

vocibus revocaretur, vel eo reciderei ut essenlia divina existi-

Locus Pelagii ex Commentario

in
est

Paulum
,

ausonio
II.
,

manda

esset corporea.

sed contra criticas regulas.

Ad

liane doctrinam uti par est

IV. Divinum munus, Dei

donum

quo

intrinsecus agii

Deus ut ve-

limus , quo Deus agii cum anima ut creda l , quo ipsum velie credere Deus operalur in liomiue,
plnases sunt , quae ariate Jiac nostra ingerunt nobis idcam gratiae eflcacis , sed augustiniano
stylo

explanandani duplex praefiniri noi io dehel, unionis ac personac. IH. Quibus voeabulis liane unio-

nem

designaverint

patres latini

comprehendunt tum
,

efca-

cem

tum

sulcienlem

100

In caput LUI.
1.

Baptizalos

reprobali immediate

propler lethalia actualia, quae sunt ex coiKupisccnlia, una scili-

ac graeci. JV. Duplicitcr patres unionem explicaut, ac in primis declarando quid non sil,doecntque eam non deinde esse unionem nioralem a ilirmando quid sit , quod solemni eoniparalione unionis animae cum corpore exequuntur. V. Quid patribus sit persona, su/>posiium subsistentia* VI. I^x praemissa dottrina infertili ulpole 1. liumanitatem Chrisli

XV
singularilaiem intellectivam,
,

non

patres sibi cavisse ab appellatio-

ex se tamen incommunicatam atque in se non esse personam


secus ac Nestorius contenderei.
2.

ne

Dei

Spiritili

Sancto tribuen12i)

da
In
I.

dici , qnod liumanitateni atque assumpserit non conlra rationem non huadeo personae raanitati sed Verbo competere. 3. Qua de re lis Cyrillum inter ac
:

Verbo Verbo

Huraanitalem communicatam de fuisse , non vicissim


:

idem caput LVI.

Quae

Nestorium
4. Imperitia

extitit.

aeque ac temeritas Petri Bayle ad vocuui controversiam liaec reiicientis ostenditur. 5. Ex unione proposita Verbuni
inter et

heic Augustinus sentit de amplitudine Ecclesiae si cum iis iungantur quae cap. LXI. babet de eiusdem visibilitate, abunde sufficiunt ad expugnandas Quesnelli propositiones , quae eo pertinent ut Ecclesia ex solis Angelis
et electis constare censeatur.

II.

cis

lmmanitatem

profcisci-

Expediendis quesnellianorum triopportunae ex Augustino distincliones proponuntur. 130 .


.

tur idiornatum connnunicatio. Communis ratio eam explicandi

In caput LVIII.
I.

praeeunle s. Thoma. Quae uberius explanalur duabus assertis propositionibus. Prima est: Christus conslitutive dicit

Augustinus quatuor ordinibus bierarchiam angelicam circumscribit.

Yerbum divinum
creatam
de
et

sed

liuius

non modo naturam unionem ad


est:

II.

personam Verbi. Altera


Christo
,

Cum

loquenles

dicimus

Novem ordines post vulgatum Dionysium Areopagitam statuit M. Gregorius. III. Quae de ordinum numero et
proprietalibus feruntur, partim

Verbum possumus aut debemu5 subintelligere Yerbum Homo', et cum dicimus Homo pos,

cuipiam

sumus aut debemus re Homo Verbum.


G.

subintellige-

partim coniequae postrema nonnisi probabilium nutraditioni

cturis adscribenda sunt^

mero continentur
In caput LIX.
I.

131

Exinde facile inlelligitur B. Virginem appellandam esse Dei genitricem ac


Dei. Petri Bayle cavillalio explodilur.

matrem

7.

Ex

bisce

esse in

non sequitur , unam Christo naturam, qui f'uit


est di-

Plures difficilesque quaestiones de Angelis utiles ac necessariae


visae sunt Augustino.

eutycliianorum error. 8. Unica Cbristi persona non ceuda composita ex divina

II.

et

bu-

Quae de bis a patribus tradita sunt, theologorum studio haud exiguis accessionibus locupletata
sunt.

mana natura. 9. Ex dictis ratio

redditur locutioss.

III.

num

quas a patas legimus


,

patribus usur-

123

Hinc colligitur , Consilio minime bono nonnullos in re theologica adbuc novis auctores fuisse , ut contemptis theologorum
libris se
tis

In idem caput LVI.


I.

ad patres legendos illoprope manibus conferrent.


polerant, iudicio
Xixti V. aliorumque gravissivirorum confrmanlur 132
.

In hoc capite Dei appellationem Augustinus pluries tnbuit Spiritili

IV. Haec quae invidiosius dieta videri

Sancto.

Ponlilicis

II.

Vindicatur Bellarminus a calumniae crimine, quod vilio vertat Erasmo affamanti , veieres

morum

XVI
In

caput LXI. ad LX1II.

I.

Tlieologorum distinctionem superius ( ad caput XLVII. ) indicalam mortis Ghrisli (fiioail suffi-

JV. Auguslini testimonio oslendiiu falli cum Naialcm Alexandrum, qui disciplinam publice confitendi peccata occulta ad VII. usque sacculum exlendit , tum Ar-

cientiam pr omnibus , quoad efficaciam pr solis electis , rursus insinuai Auguslinus.


II.

naldum, qui eamdem


liiet

inler Basi-

Augustini aetatemconclusit. 137

Ecclesiara, quae degit in terris, bonis malisque, agnis atque hoedis constare auclor idem est. III. Pro utrisque Clirisiuin se tradidisse docet et ea quidera voluntale

In
I.

eadem

capita.
i

Auctores suntNatalis Alexander, Morinus, et Pelavius, Augustini quoque testimonio confirmari


,

quam

pr Angelis non liabuit. 13k

nullum omnino poenitentiae locum iis fuisse factum, qui peracta semel pubblica poenilentia
in

In caput
I.

LXIV ad LXVI.

eadem

vel gravia alia crimina

Tradita hisce capitibus ab Augustine de Poenitentiae sacramento adversus calvinianum Dallaeum


adhiberi valide possunt.

relaberentur.
II.

Augustini testimonium 137 liuic sententiae adversatur


.

Verum

II.

Venialium peccatorum remissionem cilra clavium usura obtineri posse statui t.


I.

In caput

LXVII. et LXVIII.

III.

Mortalium contra criminum veniam sine Ecclesiae aucloritate et iudicio liaberi

posse inficia-

lur.

IV. Imo

et illud signifcat, et

peccata
sa-

quoad mimerum

speciem

Sempiternas forereproborum poenas docet Augustinus^ nec tamen e catliolicorum censu reiicit, si qui dissentirent. II. Canon auguslinianus de obscuris biblioi uni locis clariorum ope explanandis si ad ipsius scripta
(ransferalur
(

cerdoti esse aperienda.

transferri

autem

V. Haec adversus Dupinium quoque faciunt, qui in suo tractatu


de unione cura Anglicanis ineunut auricularem da eo devenit
,

debet), sublestas iansenianorum lechnas facile diluet. III. Augustinus secus ac aliquol
recentioribus placeat ab confin-

confessionem inler liberae disciplinae capita baberet


.

gendis hypotbesibus, quae in di13(>

scrimen infirmos animo adduce139 reni, scdulo abhorruit


In caput

In
I.

eadem

capita.

LXIX.

His capitibus refutatur Arnaldus, qui peccata occulta publicae olim subiecta poenitentiae
iuisse docuit.

I.

Petrus Martyr auctor fuit, do-

II.

Itemque qui cum Morino saltem de nonnullis gravioribus iisque


occultis peccatis

III.

idem tradii ut. Scandalum, propter quod Ecoporluisse


ail

clesiae salisfieri

Auguslinus, non est cum Alexandro intclligendum de scanNatali

Ctrinam de Purgatorio nuspiam a patribus tradilam tamquam fidei arliculum. II. Cui afirmationi cum praesens Auguslini caput l'avere specie lo nus vidcatur, ex aliis Augustini scriplis , uti par est, exponitnr. III. Suinnia autem exposiuonishuc redit, ut dogmatica quaestio de
exislontia Purgatorii a theologica

dalo quod vel complex criminis vcl domestici aul vicini tantum
passi sinl.

controversia de
re sepapetur.

poenarum

gene-

xvn
IV. Natalis AJexandi notami falsa opinio de graecorum schismatii

pr parte sacramentali
condigoa.

caque
nomi-

corum

fide
:

circa Purgatori] cxierroris

IH.Asaeculo XII. cuna


1

aliis

stentiam

Natalia

Alex,

origo aperitur
In

VO

nibns indicali consuevcrit satisfactio pr culpa, nempe actusquibus l)eo reconciliantur peccatore*
,

caput

LXX.
contra aeternita-

satisfactionis

nomea tantum-

modo poenae
I.

expiationis reserva-

IMures errores

ri

consuevit.
colliges,

tem poenarum memorat rel'ellilque Augustinus; II. Eoruin in primis qui salutera et ipsi diabolo tandem pollicentur quos lamen ab Origene secernit}
:

IV. Hinc

scriptores

pessima methodo nonnullos ad postre-

ma

tri

liane salisfactionis speciem


,

ea translulisse

quae patres

et

cum

IH.

Eorum deinde qui eiistimarunt Deum misericordem in die iudimalos


et inldeles

Augustinus de satisfactio ne congrua reconciliationi praeiis

via scripserunt

IV*

cii

homines dosancto-

naturum
niii)
5

esse

precibus

In caput

LXXI. et LXX11.

IV. Eos subiicit, qui


tali baptizatis

salii lem salomnibus promille-

Declaratur
jacto,

quid plus semel penes


con-

veteres scriptores sibi velit salis-

bant*

tum quid satisfactio

V.

Tum

eos,

qui non baptizatis


callioli-

grua
In idem caput LXXII.
I.

IVO

omnibus sed dumtaxat


cis, licei

deinde in haeresim aut idolatriam prolapsis, hoc benefcium spondebaut; VI. Eos deinceps qui fructum divinae misericordiae ad solos in caiholica Ecclesia perseverantes,
dignis
licei
j
,

quae in invitos conAugustinus, Maurini collocant etiam leges et edicta adInter


,

bona

ferri scribit

versus donatistas.
II.

moribus

-destitutos
,

Augustinus olim non


donatistis

ita curii
:

coercebant
^ II.
(

agendum

existimavit

Illos

demum

qui in Ecclesia

atholica vivcnles

magna

crirni-

praevaluit tamen aliorum episco porum sententia; quod ad eos de-

quibus se obstringerent,cum , magnis eleemosynis vel cum iniurarum condonatione sociasna


senl.

docendos facit, qui damnatam ab Alexandre Vili. proposilionem de Augustini dottrina tuenda etiam adversus Ecclesiae decreta defenderunt.

Vili. Hos errores licei Augustinus igitct,nuniquain tamen velini


baeresea damnat.

UT. Auguslinus non alio in su os libros ha beri voluit


haberet
In caput

censii

quam
r

IX. Id mirimi

mum
ris

iis non erti, qui aniAugustini alieoum a ceasuperspectum babent 1V2


. .

ipsc caeteros ecclesiasticos libros


1

<7

LXXIII et LXXIV.

In

[DEM CAPUT LXX.


I.

Praeceplo dilcctionis inimicorum


stisfactum Augustinus pillavi!
si
,

I.

Occasio erroris proscripti ab Alexandro Vili. quod satisfactio


,

quis roganti veniam non nega:

praemitti absolutioni debeat.


II.

ret

diligere vero inimicos


iis

Duplex cuna Bellarmino guenda satisfactio: altera


[ile

distia

bene de
II.

atque mereriperiectorum ess.

latior

se M'iisil.

pr universo poenitentiae opere,

Verior baberi debet


sententia.

Tliomae

congrua

altera angustio!"

XVIII
III.

gustino praeeuntc oblatio Cbristi cjuoad emcaciam ci suficientiam


secernilur
1 51

Pronum liinc est concludere, multum utilitatis a recentiorum


J)octorum
Gregorii
studiis et

haustum
V.,
Auguslini
lacullalis

fuisse et bauriri posse. Xixti

M.,

et ipsius

In caput

LXXXI.

mens de perenni sacrae


profeclu

148

1.

Augustinus

dum

causas peccaloin-

rum enumerat i^norantiamel


In caput

LXXV ad LXXVII.
in

ftnnitatcm, de causis peccali formalibus non aulem effitientibus


est inlellJgendus.
II.

Quod Augustinus

his capilibus

eleemosynas datas a pharisaeis nec fdem babentibus nec rcgcnitis

Ignorantiarn autem vincibilem

nominai invincibilem enim pec:

non

in se

dat, sed

immundas repreliensolum neget mundos eos

calum non appellat


ginalis peccati.
III.

nisi

per syest ori

necdochen, quia effeclus

fuisse qui illas imperlircnt } nopraebet rationem , qua de va eiusdem doctrina circa infdelium opera iudicium , ut par est , fe-

Ex

bis ratio praesto est similes

ralur

150

In caput

LXXVIII.ad LXXX.
rite intelligen-

Augustini textus explicandi , atque illuni norninatim de Pece, mcr.et remiss. I. II. e. XVII.: Nolunl homines Jne ere quod iustum est sive quia latet an iustum sit, sive quia non delcctat. De ignoranlia scilicet vincibili sermo est

Ad

Auguslini scripla

da instar canonis poni debet, parliculis adversativis

saepe subin-

telligendas esse dictiones

solum
illustra-

tantum; quod exemplis


lur

de dclectatione deliberata-, hasut peccati causas non quidem cicientes sed formales ponit. IV. Gralia Dei , qua peccata actu
et

que

152

vilenlur

deslitui
scribit

homines pro-

pria culpa

In idem caput
I.

LXXVIII.

Dissidium Augustinum inter et Chrysoslomum quoad usum coniugii a quavis labe peccati exem-

Augustinus , culpa nimirum superbiae qua ad Deum se recipere negligunt. liinc conficitur , nemini eam deesse graliam quae ad orandum
,

requirilur.

ptum. qua id II. Recentiorum doctrina suppletur, quod in utriusque sen,

V. Quo pacto Augustinus ignorantiarn et


te;

concupiscenliam

efficien.

peccati causas alibi statuat

155

tenza desideratur. III. Modestia in censuris adliibendis


praescribitur

In idem caput

LXXXI.
?

152
I.

Cum
dum
(|iiod

docet Augustinus

pugnan-

In caput

LXXIX.

homini

esse contra

malum
,

ignorantiae et infirmitatis

ali-

Nonnulla ad rem moralem et hermeneuticamspectantia proponuntur

Vh

auxilium gratiac ad id praesto illi esse pr certo babet. II. Al ilerum docet , eum nihilominus vinci , nisi Dei gralia eidem
succurrat.
torii

In caput
I.

LXXX.

Duplex ilaque adiu-

Docuit Iansenius oblalionem inlentionemquc Glirisli effectu suo


carere non posse.

genus a s. Doctoiv asseritur, quorum allcrum inclinatimi ac emotuni allcrum proximum ci


,

completum
.

est.

II.

Detegitur lansenii fraus

et

An-

III.

Auguslini textus ) quo Iansenius

XIX
abutitur
,

vindicalur atque osten-

dicat victrices aut victas, nihilo-

ditur, culpabilem esse captivitlem sub peccato ideo, quia homo

aliquantula idest inchoata gratia

minus tamquam inaequales iJJas interdum describit non ea tamen significa tione quae iansenia:

non utitur.
IV. Vocibus grati ac , adiutorii , et liuiusmodi apud Augustinum ve-

nis

ulcumque

iaveat.

Nam docet,

plerumque gratia completa et proxime par ad Jegem servandam. V. Haec autem gratia illaest, quam
ni t

docet dari petentibus, clamantibus , conantibus , laborantibus.

indeliberatam coelestem delectationem esse gradibus superiorem, quin tamen sit victrix prae terrena : et vicissim aliquando gradibus superiorem esse indeliberatam delectationem terrenam , nec tamen victricem esse aut regnantem. VI.Quod alterutra delectatio vincat
opposi lam , non inde repeli debet,quod illam gradibus superet.

VI. Uude non alio sensu ab Angustino liomo gratia desti tutus dicitur, nisi quia gratia proxima carct. Neque alio sensu nos peccansi gratia destituamur do labi ,
,

VII.

Ex

Augustini sententia tunc


terrestrem
,

delectatio caelestis censetur vin-

cere

malam

cum

illa

airmat.

obtinet effectum

VII. Locus Augustini illustratur , quo falsa Arnaldi refellitur opinio de lapsu Petri , velut ac omni peuitus gratiae ope privatus esset. 158

sum nimirum

suum , consendeliberatum bo161

num
cap.LXXXII et LXXXI1I.

In In idem caput
1.

LXXXI.
de duplici
I. Scribit

Sententia Augustini

Arnaldus

poenitentiam

delectatione cadesti atque terre-

secundum morem Ecclesiae , ab


Augustino memoratam esse poenitentiam publicam quae letha,

na hisce propositionibus concludi


posse videtur
li.
:

Homo

liber

ad

bonum

ac

ma-

libus peccatis

omnibus

etsi

oc-

lum habet cum boni tum mali


cognitionem immediatamvel mediatam , itemque boni aut mali delectationem aliquam. Utraque
tio,
II.

cultis infligeretur.

Arnaldi doctrinam ad aliquot graviora eaque occulta crimina coercent Morinus et Nat. Alexander.

autem sive cognitio sive delectaqua ad agendum allicitur,


indeliberata est.

III. Refelluntur suffragio

111.

Ad

indeliberatam delectationem

sive caelestem sive terrenam sub-

sequi tur bona vel

mala deliberata

etiam opcra bona sive mala excipiunt. IV. Bona voluntas deliberata abAuguslino vocatur amor , dulcedo,
suavitas
,

voluntas,

quam externa

Augustiqui pr omnibus peccatis , nullam aliam secundum morem Ecclesiae administratam poenitentiam fuisse tradit , nisi sacramenlalem. IV. Quibus de causis et in quibus adiunctis ex Ecclesiae more poe171 nitenlia publica indieeretur
ni
. .

voluptas

delectatio

cum

haec nomina non uni dele-

In caput

LXXXIII et

seqq.

ctationi indeliberatae conveniant.

ad XGI.
De abortivorum
resurrectione
j

Vicissim mala deliberata voluntas audit

tas

amor , dulcedo , suavivoluptas, delectatio, et saeAugustinus


indeli-

Aualiis
.
.

gustini sententia

quam
noluit

licet ip,

pius cupiditas.

semet exploratam haberet

V.

Quamquam
beralas

tamen imperalam

175

deleclationes

numquam

XX
In

caput

XCH

et XC11I.

In caput XCVIII.

I.

Opinionum va rietas de pocnis parvulorum qui obslricli originali


,

Ad explicandam omnipolentcm
,

Dei

culpa decedunt.

IL Innocentii III, ss. TJiomaeac Bonaventurae senlenlia proponi tur, et ut quae a saeculo XII. ad saeculum usquc XVI.connnunis exlilerit
,

voluntatem, quae Jiominum animos pr nutu convertit minime Decesse est adpeculiarem aliquam
de gratiae efcacia senlentiam confugere

18V

praelerlur

170
I.

In

idem caput XCVIII.


et

In caput
I.

XCIV ad XGVI.

De Esa

Iacobo Pauli

et

Au-

gustini doclrina.

Expcdilur critica controversia de genuina Augustini quadam lectione.

II.

II.

Quaecumque
ciio
,

praeliabeatur le-

Licet Augustinus Pauli doctrinain aliquanlisper extendat , nibil tamen aiirmal, e quo praedestinalio ad gloriam ante prae-

ralum manet, Augustini auctoritate comprobari non posid

visionem mcritorum colligatur. In idem caput.

185

se

electionem ad gloriam ante praevisa merita, quae gratiacom-

parentur
In eade*m capita.

179

I. Norisii

senlenlia de reprobatione propter originale peccatimi licei

remissum iterum expendilur.


II. Singularis

Augustini opinio de

Frequenter Augustinus etiam in operibus adversuspelagianosconcedit voluntatem Dei non fieri. II. At idem s. Doclor ad versus eosdem pelagianos voluntatem Dei invictam depraedieat. III. Aple liaec ad invicemconciliabis 7 si dixeris , voluntatem Dei nonsemper impleri quatenus cani ex -parte tantum cognoscimus : impleri vero semper si prout tota atque integra est , considcrelur. IV. Quare in Augustini syslemale confimdi liaec duo non debent Onmis volunlasDci cjjicax est Omns volunlasDci invida et inI.

Esa, cuius peccatum originale remissum non fuerit. III. Penes Auguslinum non eodem
recidunt, liberavi a reatu peccati

originalis scu rinculo danviationis

Adae

et libcrari

a massa perdilionis
sionis Aclae l\

ac discerni et conspcr-

187

CAPUT XGIX.

I.

Uomini pr naturae conditione ac multo raagis post originalem praevaricationem iodebitam est su pernalurale auxilium lum suiicieas tana efficax.

vineibdis est

180

I!

Suiciens vero eatenus

debitum

censcri potest, qualcnus necessa-

In caput
I.

XGVII.

rium
a

est

ad assequendum iinem

Deo

boniini proposilum, et ad

Sacculo V.quaerenlibus cur adulti

custodiendas leges eidem iniuuctas.


III.

liomincs non onines sai vaivi i-

tur, responderi consuevcrat, quod ipsi nollent,


II.

Non ergo

iniustiliae

accusari

potest Deus, cimi gratiam victri-

Ab hac communi responsione non di screpa t Augustinus nisi verbo tenus, nisi tamen ea sensopelagiano vel semipelagiano
acci-

ccm denegat
saiis

ci

cui confer (jiiod

est } grata enim ellcax quoad adultos et grata regenera tionis quoad parvolos est mise-

pialur

183

ricordia indebita.

XXI
IV.

Ncque lanieri diccndum est a Beo peculiare hoc beneficili ni propter peccatum originale iam (leu 190 remissum cuipiam uenegarj
,

signat discrimina inter gratiam ac

merita hominis sive stantis sive


lapsi.

IV.

Quod liberum arbitrium sino Dei acliutorio nomasi ad pec,

In idem caput IC.

candititi valeat

accipi ita
si

cum

iansenianis nequit, ac

Quo sensu ex Augustini caeterorumque Patrum doctrina aiirmari luto possit ac vero etiam debeat,

liberum arbitrium quavis interdum gralia


destitueretur
dit
,
,

sed

huc demum
.

re-

liberum arbitrium a gralia

Deum

teneri

ad optimum.. 191

dissentire,

qua praeparatur.

201

In cvput G.

ad CU.

In caput CIX.

Nova

ratio cxplicandi , quo pacto Dei voluntas semper impleatur Jicet homo voi unta leni Dei non semper laciat; scilicet impletur semper Dei voluntas prout est Oinnipotcns , licet non semper 193 impleatur prout est legifera. .
.

Apud Augustinum nomine


receptaculii

abditi

quo animae ad diem


.

usque iudicii retinentur , veniunt 206 etiam paradisus atque infernus.


In caput
I.

CX.

L\ cvput CHI.
I.

et CIV.

tiae

Distinctio

inler

voluntatem Dei
legiferarli redit

Favet Augustinus eorum sentenqui putant suffragia magis , minusve iustis defunctis prodesse pr maiori minorive eorundem in
via charitale.

omnipotentem ac

ad usitatamiuscholis parli tionem inler voluntatem antecedenlem et consequenlem, absolutam alque


liypollieticam
ineicacem.
II.
,

II.

Augustinus , damnatorum poenas per suffragia tolerabiliores reddi , neque de aniscribit

Quod

eiucacem atque

mabus
telligi

Voluntas salvandi prout Omnipolens est, ex Augustino solos respicit praedestinatos,

in purgatorio detentis indebet , neque ad inferni poenas , ac si illas Jevari ipsemet

senserit, transferri

206

atque ad ea solimi auxilia reterlur , quibus


quia
a<-iu consentiti

In caput CXI. ad CXIII.


I.

III.

Cum

Pauli texlum,

Deus

vult

Licet non condemnet,

haud

ta-

salvos fieri, Augustinus expjicat de voluntate Dei


oiiincs honiincs

<>innipolenlc,ea semper interserit, quae salvificam Dei voluntatem latius patere demonstrant 195
. .

illorum probat sententiam, quidamnatorum poenas per suffragia lolerabiliores


fieri

men Augustinus

arbitrabantur.

II.

ProoppositasententiastetitChry-

sostomus.
III.

In caput GV. ad CVIII.

I.

Cum
li[)Iex

multiplex

sit

servitus,

mul-

quoque admilti

iibertas de-

bet servi luti opposi ta.


II.
\

Aberran t a Ghrysostomi menqui eiusdem verba ita acci, piunt ac si hoc unum doceret, sacrificium offerii pr catechumens non posse. IV. Senlenlia eiusdem est, catechumenorum animabus eieemosynas
te

Libertati
(

a necessitate non ad-

rsalur invincibilis in bealilalem

propensio.
III.

p rodesse. V. Pela vii de utroque doctrinac ca208 pile censura

Refelluntur quae laosenius ad-

XXII
In caput
I.

CXIV. adCXVII.
,

In caput
I.

CXX.

In tripartita fdei
tis

spei

et cari-

Hoc

Encbiridii capile lansemu-

tatis divisione Augustinus carita-

nomine compleclilur bona opera universa , quae evangelium praecipit , quaeque a fide et spe
II.

abutitur, ut Clnisli mortem ad eos solum coerceat, quibus ea-

dem
II.

prodest.

secernuntur Solemnis illius

cffati

Jegnat

enim carnais cupiditas ubi non est Dei caritas, alius apud Augustinum , alius apud Quesnellum
est sensus

Liquet enim cum ex obiectionibus adversus Augustini doctrinam inslitutis , tum ex responsionibus quibus illas s. Prosper depulit,

communem fuisse saeculo V. doctrinam quam post s. Tbomam


,

211

tbcologi unanimes

proftentur

In caput

CXVHI. et CXIX.

Cbristum quoad suflcientiam soluti preti] pr omnibus , quoad efTicaciam vero pr solis electis

mortem
III.
I.

obiisse.
,

Accedit

ingens

ex Augustini

Doctrinam de quatuor hominum statibus ante legem , sub lege , sub grada et in pace, ab Augustino traditam, Iansenius et Quesnellus adulterant.

mente interesse discrimen inter redemplos et praedestinatos; atque adeo nibil,ex eius sententia manifestius est

quam pr aliis etiam , pr electis, Cbristum mortuum ac


222

II.

Iansenianae falJaciae duobus bi-

esse

sce principiis

evertunlur.Primum:
de priI.

Quaecumque Augustinus

iNCAPUTCXXI.etCXXII.
Latissima penes Augustinum ac, atque adeo latis,

mo

atque altero

sia tu

scripsisse

acerbius videlur, ea intelligi debent de ulroque statu , quadam


ut loquuntur mentis praecisione per se et secundum se considerato.

ceptio caritatis

sima significa tio pbraseon omnia referenda esse ad caritatem,


nihil recto fieri
tate
II.

quod ex

cari-

HI. Secundum: Sicut gratia adi uvans simpliciter usurpala, ita et potestas bene agendi penes Augustinum denotare solent cum gratiam tum agendi potest lem proximam suisque numeris absolu-

non

fiat,

Penes Augustinum tantundem Deum amari gratis ac non amari propler temporariam mervalet,

cedem
In
I.

226
capita.

lam. IV. Quibus praestitutis conlra Iansenium negandura est in primis


,

eadem

Ne opera

sint

mala

exigit Ianse-

bominem

in priore statu quavis


sufficientia deslitui

nius ut profciscantur ex
amicitiae erga
II.

amore

ad salutem

Deum.

V. Negandum

est deinde, bominibus sub lege conslilutis non pracsto esse aliquam Dei misericordiam, qua ad uberiora auxilia

Eiusmodi error denuo refellitur, caritatis nomine bonestatem cuiusque vii tutis generalim penes Augustinum venire confrmalur.. 230
et

praeparenlur VI. Negandum est denique, bominem lune primum ex sententia Augusiini gratia afflari cum ad cum statum provebitur , qui status gratiae

In
I.

eadem

capita.
caritatem

Timor pocnae, qui ad

ouncupalur.

213

non rcicrtur, ad ntentionem caroalem perDere Augustinus docci, sive

rum

malis temporalbus

XXIII
cietur

quae ab homiuibus immi-

feta,

et

ad ritesacramentum poe-

nente sive cura exeitaiur quidem gehennae poenis, sed destituitili-

nitentiae suscipiendum suflciens,

ex aequo compJectitur

amore

iustitiae

mimo mala

cum amocaritalem,

vo-

rem

iustitiae

tum eam

luntale implicatur.
II. Altritio

quam ab

Augustino descriptam
.

ex timore gehennae pro-

ae flagilatam vidimus.

231

A. M. D. G.

Lamenti, quantum tua eruditione deecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur ubi sapiens, ubi scriba, ubi conquisitor huius saeculi? Nonne stultam fedi Deus sapientiam huius mundi ? sed ex eorum de quibus scriptum est Multitiulo sapientium sanitas est orbis tenarum. Et quales vult Apostolus fieri quibus dicit Volo autem vos sapientes esse in borio simplices autem in malo. (Sicut autem nemo a se ipso esse potest, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed ab ilio illustrante, de quo scriptum est, Omnis sapientia a
'ici

non

C a.
Snpientiae

T.

polest, dilectissime

fili

veraa

donimi Laurentio
exoptat.
I.

Cor.

I.

yo.

Sap. VI. 26.

Rom. XVI. ig.

Eccli.

I.

1.

Deo

est.

)
:

Cp.
,

<

Hominis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Iob nani ibi legitur quod ipsa sapientia dixerit homin Ecce pietas est sapientia: si autem quaeras quam dixerit eo loco piet tem, distinctius in graeco reperies 8o<msv, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, idest iWjtei*, quo nomine significatur bonus cultus quamvis et hoc praeipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius ilio nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset nomini sapientia
TI.
,

Sapientia hominis pietas.


Iob. XX.VIII. 8,

diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut brevitcr magna ilirantur? An hoc ipsum libi fortasse desideras breviter aperiri , atque in ser-

monem
(

colligi

brevem, quonam modo

sit

colendus Deus

eie. )

Hominis autem sapientia pietas est Convenimus catholici omnes cernir Bai uni Non omnia opera infidelium esse peccata, neque philosopliorum vir,

Esto in expositione huius doctrinae ahi alia sequantur, cum quitutes esse vitia
:

No,a
!

" tnpHt !

et

bus dissidi is nihil nobis commune est(). Praecipuus catholicorum labor est ut
,

(a) Catholicis doctoribua pr sententiaruin varietale ac discrmine duplex potissimum mu-

nua iocumbit. Si enim de sententita senno sit certa auctoritate constitutis , sedulam ii navare operarti debent , ut illas sancte custodia nt , ac pr vii ili tueantur. Sin autem in disceptatiouetn seutentiae veniant Ecclesia iudicium tulerit;
,

dem est illas deligere, ac aliis anteferre, quae graviori commendantnr auctoritate, et cum tde analogia plenius conspirant ; at integrum iisdem nulhtenus est,veleos insectari acerbi u qui secua opinantur, vel quae liberae adhuc in quisitioni ohuoxia sunt cum iis quae unita tem
consentioneraque flagitant, praepoatera confusione permiacerc. C. P.
1

de quibua nullum theologorum qui-

2
et iansenianis Augustinum eripiant, in (juem finem plures interpretaliones excogitarunl , quarurn probabiliiatcm examinare nostri non est instanti. In

Primum exemplum
quo Sapientiam idem
ex boc loco
esse dicit
sii, in

baiami

cum

tale, Ssoipzix (a), ac

Dei

cultu.

PieEo-

dem

Augnsliims videatur negare omnia bona opera infidelium^ a quo errore ipsnm maxime distare multis probat Card. Norisius in Vindiciis Auguslinianiscap.\\\.. k. cumreliquis auctoribus, qnos adduciti, satis praecipua est responsio, quae cum esimio Suarez \.\.de Grada cap.YII.D.7. et lD.docet Augustinum negare in infidclibus illud opus bonum . . , per quod solimi homo
schola Societatis ne
s.
.

pacto loquitur I. de util. cred. e. XII. 11. 27. Nemini diibium est, inquit, omnes homines aut slullos aut sapien tesesse.

voco non bomines, sed eos, a quibus inest, quanta inesse bomini po test, ipsius hominis Deique frmissime percepta cognilio , alque huic cognisapientes

Nunc autem

corda tos et ingeniosos

tioni vita, teros

moresque congruentes: caeautem cuiusque modi artibus


,

votesi ad acternum Dei donum regnumque perduci: quae verba snnt ipsius Augustini 1. IV. e. lui. e. III. D. 33. liesponsionem istam vel potius cavillalionem esse imperilissimam doclrinae Auguslini , ab eius mente remolissimam, indignamque quae a viris doctis proferalur scribit lansenius de Slatu Naturae Lapsae iib.1V. cap. II. lom. II. Kos missis, quae apud alios legi possunt, quo facilius credatur suam huic responsioni probabilitatem constare , neque mereri lansenii censuram , nec abborrere a loquendi ratione apud s. Augustinum conobservamus familiarem esse mosueta rem s. Docloris ut genus pr specie no, ,

quolibet viclu probandi sive improbandi stullorum in numero deputa verim . Eodem sensu
inerliisque affecti sint

vocem liane sexcenties usurpat in libris suis. Cerlum est autem, quod baec non nisi quaedam sit species absolutissimae
vox baec longe
teste ipso

perfectissimaeque sapicntiae , quoclque universalius usurpetur ,

Angustino
et

I.

XVIII. de Civ. cap.

ubi laudai s^ptem Graeciae Sapientes: imo epistola CXLIX.


al.

XXXVII.
LIX.

XXXIX.

e. II. n.

30. advertit hoc ipso

universaliori sensu saepe in ipsis Scripturis

usurpali.
est

Secundum
ridii

ex hoc ipso loco Enchi,

in

voce Pietas
e.

qua

ulilur pr culepist.

tu Dei, lurn hic

tum

saepe alibi

bilissima absolutissiinaque usurpet


lata
sia

usi-

GLV.al.LII.
al.
aliis.

IV. n.l7., et semi. XCI.


e. III. n. 3. et

quadam

in script is eius

antonoma-

CCXXXIV. deTemp.

ex platonicorum praecipue , scbola deprompsit. Hi ne factum est ut bonum opus dicens, bonum opus merilorium disputando conlra lulianum significa veri t.
(a) Quod alexandrini Qto<r$tia.v , Dei cultum , religionem pietatem qua Deum prosequimur reddunt ; in ventate hebraica est 1 timor Domini, qui hoc honesta}*1K nK*V
, , ,

quam

At hunc esse sensum quendam specificum et antonomasticum vulgatissimmn autem esse sensum longe universa}

liorem generis Immani supponit ipse Auguslinus Jib. de Util. cred. cap. XII.
spicuam vidit
)

et

enarravit Ulani

J-pSD*!
t: - j-

immo
cit

tur decore

ut
iis

sit

dicaturque riDDH saP' cn t


:

manifestamque nobis feQuo item pertinent verba Ps. XVIII. al. XIX. I., et Rom. I.19.20. Hinc Macarius liom. XII. pag. 160. Avetl
et dedaravil sapientiam suam
,

).

t
yfix.<3fvv

01

avGpv^ot ziro rov

^-j-jixo-)

fz,phrasi
I. 7. coli. 10, Is.

gemina

quae repetuntur Prov.


33,

IX. 10,
2.
,

XI.

su mina cura descriptione ostendit Iobus, ita ex illis Dei virtutem ,sapicntiamque splendesccre, ut in omnium incurrant oculoa, menteeque perstringant.

CXI. XXVIII. elegantique divinarum operum

XV.

XVI.

ytanov
roct

6, Ps.

00-/ oixoiv ori Oo?


ri)

3nv; o> o-jyjiy,

Ceterum hoc

in capite

ev

r^epx
si.

sv.eivr]

eutaiv

OW

rfit-

non homines fine scrptnris , solis ratiocinationibus naturahbus adititi, Deum esse sciunt ? non possunt in die illa dicere, nesciebamus te Deum esse.'El Chry(j.ev ori

6os

An

Egregia ista sunt

v.

27.

7 une

jx
T

sostomus homil.
ros

XXXVIII.

in acta

0oty]:

san ywpioixx ro

Srjpitojp^t/ov
est.

tffectQ

quum hanc rerum vidit HX1 " suo


(

universitatem disponerct ) opere rxtanlcin fttque con-

rerum universitas Deitat nota

C. P.

3
Terlium est ex Jib. XIX. de Giv. cap. XXI. u.l. ubi sibi demonslranduin suscipit ^numquamRempubh'cam/uisse Romaani, in eo coetu non (asse populwn, neque rem populi^ neque ius, ncque (ibid.
n.

Sextum est 1. U. de Ordine cap. V. num. 16.: Philosophia....inquit,nullum


aliud habet negotium, quae vera et ut aita dicam germana philosopliia est, o quam ut doceat, quod sit omnium re rum principium sine principio, quantu

2.) utilitatem esse ullam viventium

di

vivunt impic, quae


j

omnia paradoxa

tusqueineo maneat

inteilectus,

quidve

essent

sed Angustinus bis vocibus ulitur

non qnidein generali et usitatisu'mo, sed adinodum specialiter aulonoin sensu

salutem sine ulla dea generatone manaverit . Quam philosopbiae notionem vides , quam angusta
a inde in nostrani
sit et

mastico.

circumscripta.
est

Quartuni
porrgi ab

est

ex

lib.

XXI. deCivit.cap.
elccmosynam

Septimum

ex epist.GI. al.GXXXI.
,

XXVII. Dum.
iis,

3. ubi negai

n.2. ubi negat oratoriam, poeticam

phieis,

qui non diligunt Christina, et num. 5. negat esse veras divitias , quas iniquitas putat esse divitias. Ita et in Ps. CI. serm. I. n.l. Huc edam refer, quod
saepe Augustinus habet

Josophiam esse liberales disciplinas in


qui

cum

sint iniqui, atque impii libera-

liter sibi
:

hominum

borio-

rum

iure esse bona


,

omnia terrae, malos

videntur eruditi: et post mul Absit omnino, ut istorum vanitata tes , et insaniae mendaces , ventosae nu gae, ac superbus error recte liberales
literae

etiam eos , qui domini sunt. Audi Aug. epist. GLII1. al. LIV.ad Macedonium e. VI. n. 26.: Iam rem siprudenter intueamiir,quodscriptumesl(J?rov. XVII. post v. G.apud LXX.) fidelis hominis totus Mundus divitiarum est, infidelisautemnec obous, nonne omnes qui sibi videntur gaudere licite conquisitis eisque Liti nesciunt, aliena possidere convincimus! Hoc enim certe alienum non est, quod iure possidetur , hoc autem iure, quod iuste, et hoc iuste quod bene.
possidere aliena
,
,

nominentur
est
(t

hominum
CLV.

scilicet

infelicium etc.

Octavum ubi num. 1.

ex epist.
,

al.

LII.

Nemo enim
hominis

potest veraciter

amicus

esse

nisi f'uerit ipsius

primitus veritatis )).Et e. II.

num. 8.:
bea-

Exaggeralione terrenae

felicitatis

twn populum non dici, nisi a filiis alienis, idest non pertineutibus ad regene-

rationem .

Nonuni est ex lib. XIII. Gonfess. cap. XXVII. n. 42. Cum homines idiotae,
((

Omne igitur, quod male possidetur, alienum est, male autem possidet qui male
,

atque infideles.-.suscipiant corporaliter

reliciendos,aut inaliquopraesentisvitae
((

utilur. Cernis ergo quam multi debeant , reddere aliena etc. Sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur quae appellantur civilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint sed ut male utentes minus molesti sint , donec fidelespii,
, , ,

usu adiuvandos pueros tuos, cum id quare faciendum sit et quo pertineat ignorent, nec iili istos pascunt, nec isti ab illis pascuntur , quia nec illi haec sancta, et recta volunlate operantur, nec isti eorum dalis, ubi fruelum non, ,

dum

vident

laetantur

Hoc
,

sensu

quorum

iure sunt

omnia

etc.

Hunc

seri-

adeo specifico
infideles

et limitato dicit

quod
,

sum
nus

ex

LXX

saepissime habet Augusti:

non pascunt Christianos

qui-

habet Hieronymus epist. LUI. al. CHI. ad Paulinum c.\ I. il 20., et lib.XIV.comm.in Ezech.
in libris suis
<

eumdem

bus eleemosynas largiuutur , nec hi ab illis pascuntur. Decimum est ex lib. XIX. deCiv. cap.

XLV. v. 10. seqq., XXIV. cap. XXVI.

Cassianus collat.

XXVIII.:

Nec anima ibi ( in inferno ) vivere dicenda est, quae avita Dei alie
:

Quintum est ex ennrr. Psal. XLIX. num. 30. ubi saepe repetit eum solum laudare Deum, qui laudai non solum
specificus est} notio

nata erit, nec corpus, quodaelernis do-

lingua, sed etiam vita: qui seosiis valde autem generica, licet
propriissima,
ribus.

Quis autem dubidamnatos propriissime vivere, teste ipsomet Angustino lib. XXII. cap. XII.
loribus subiacebit
tal

et

?.liis

sequentibus.
infinitus

laudis

nih.il

dicit

de inos.

Tandem, ne

sim

consuetudo

Augustini usurpaudi

voces in sensu

4
quodam emphatico et antonomastico () appare! lib. De Correp. et gr. cap. IX.
nuffl, 20. et seqq.
:

al.

XLVIII.

e.

X. num. 39.

Quam

Io-

ubi de vocibus Filli

Dei) Di sapidi Chrislictc, quas negat


vere convenire non perseveranlibus : Quia, ergo, inquit n.22., non liabue runt perseveranliam , sicut non vere Discipuli C'liristi , ita nec vere Filli Dei l'uerunt, etiam quando esse vide banlur, et ila vocabantur. Non quia (inquii num. 22. ) iuslitiam simula verunt ( in quo Augustinus adversatur errori de iuslitia inamissibili ) , sed quia non permanserunt >>. Quae ac simiiia saepissime repelit. Quare Filios Dei, quod est genericum , usurpat pr Filiis Dei perseveranlibus, quod est specificum. Nihil igitur mirandum est , quod Augustinus bomtm opus, vocem scilicet ex. se genericam, usurpet pr nobilissima specie, si ve pr hono opere meritorio legni coelestis. Est eniin id familiare eius stilo, qui habet quamdam propriarn faciern, quapossil agnosci ut de Cypria-

quendi consueludinem lib. Vili. deCiv. cap. V. aliisque librorum eius teslirnoniis intelligi potest cum hausisse tum ex aliis tumpraecipue cxplatonicis^wos caeteris non immerito fama , atque gloria praelalos videmus, ail. lib.VllI.de Civ. cap. VI. Imo eam consueludinem usurpasse pr quadam loquendi regula animadvcrti potest ex enarr. in Ps. XCVI.

num. 19.
ra
in

lulianus itaque ut probaret bona opefieri posse sine iuvante gratia Christi,

exemplum proferebat bonestas

Jium operationes Solent enim negare Dei dona esse virtutes , quibus recte vivitur, et eas naturae voluntalique humanae, non gratiae Dei tribuere, hoc argumento, quod eas nonnumquam babeant infideles , ita conantes evacuare , quod dicimus , neminem recte vivere, nisi ex fide per lesum Chrislum 1. IV. e. Iul.c.III. Haecluliani argumentatio classicum illius pugnae luit, quae de operibus bonis infidelium excitata luit lulia-

infide-

no pronunciava

ipse

August. ep. XC11I.

nura inter, atque Augustinum

(Z>).

Qui

(a) Hoc ipsum iamdudum animadverterant duo scholae lumina, Bonaventura et Thomas,
dist.

quorum ille de Augustino loquens XXXIII. art. 3. q. I. ad I


,

ail in II.

Et hoc

valde abundanter exprimit plus dicens , et jninus volens intelligi . Alter vero in quaestionibus disputatis de malo q. V. a. 2. ad I. quod nomen tormenti, scribit: Dicendum supplicii , gehennae, et cruciatus vcl si quid simile in dictis sanctorum (et Augustini nominatim ) invenitur, est /arg-eaccipiendum pr poena , ut ponatur species pr genere. Ideo iiutem Sancti tali modo loquendi usi sunt , ut detestabilem redderent errorem pelagianorum, qui asserebant , in parvulis nullum peccatum esse, nec eis aliqiwim poenam deberi . Imo iit ita loquerentur inde etiam repeti causa debet, quod non platonici* modo,veruin etiam 0O7ryii>crrots Bibliorum scriptoribus solemne f'uerit, nomina propria pr commuti ibus, ac rerum species pr earumdem genevibus usurpare, Is. LXIII. G. I. Cor. III. G. Ps. XLIV. 7., XLVl.io. Zach.X.4 Matth.Vl.l i., XV.
,
,

bros legentes in errorem aliquando lapsi sint. C. P. (b) Clariss. Auctor ad Iansenium refellendum, qui cavillationis imperitissimae atque ab j4ugustin mente remotissimae nomine traduxit quaecumque Suarius ad praesentem Augustini locum ( e. lui. lib. IV. cap. III.) catholico sensu explicandum attulerat, satis habuit, pluribus congestis exemplis ostenuti patet dere , quam usitatum Angustino fuerit, genus pr specie nobilissima usurpare ; cui loquendi ralioni et illud sit adscribendum, quod s. Doc,

per tor bonum opus illud tantum appellet quod homo potest ad aetemum Dei donum, regnumque perduri. Porro visum est pcrutile fore, si nonnulla in lime rem adderentur. Hinc enim Augustiniaius ille locus suis adeo non caret difficultati,

bus

ut

ii

etiam

qui in Augustini operibus

versatissimi , et in eiusdem sententiis explanandis peritissimi habentur , hic tamen haerere

2.

Atque bine non mediocri*


est
,

dillicultas,

uti

interpretandi Augustini efita atque sententias, et aequissima adeo Cardinalia Yalerii antistitis Veronensis in Rethoric, Eccles.

par

lib.

111. cap. XLI1. ad clerico* admonitio Augustini scripta clerici caute admodum lesantj ita enim acumine ingenii praestitit, et de rebus difficillimis t.im subtiliter disputava, ut non mediocri ingenio praediti viri eius li:

l.

Btque etiam offendere videantur (Vid. Ioseph. Carolus Tricapinius De necessaria ad salutem gratia. p. II. sect. II. . 5. a pag. ii, Da Chesue in op. Le Predestinatianisme lib. \ 1. e. III., Leibnitius in Praef. ad tentamina Theodie, j). 3 t .et in ltteris ad Grimarestium apud Kortholt. tom. 111. epist. , pag. 3a6 ). Iude vero baiani et ianseniani, Calyinum imitati , qui ut gratiam voluntati necessitatem inferen*
libri

temasereretj adravimusque capita XI.etXIL de Compitone et gratia opponere non

5
optirna responsione nsus e$t,sieaestusus,
ad damnatam illam doctrinam promoOmnia infidelium opera esse pecvendam cata , philosophorum autem vrtutes esse vidcstitit
,

quam
quum

Augustino tribuunt nostri theolo-

libri IV. con tra Iuliaperpetuo inculcare consueverunt. Qua in re calvinistae aeque ac iansenistae cum baianis veterumhaereticorumvestigiis institerunt.

tia

tertium hoc caput

mm

est, ut ostendamus , haec non ad arbitrium a nobis exeogitari , et Augustino reluctanti afEngi, sed ea esse, quae et menti eiusdem sint consentanea , imo quae ab ipso Augustino Angelicus Doctor mutnatus fuerit.Id vero nos
praestitisse
:

nemo

negabit,

si

duo haec ostende-

Haereticornm enim omnium mossemper fiiit, ut post Vincentium Lirinensem monuit Facundus Hermianensis , obscurum aliquem locum veteris cuiuspiam doctoris cuius se no,

tuerentur, reperire, illum semper in ore habere atque ut ad illum prave intellectum luculentissima quaeque exigerentur, prope ineluctabili iure postulare. Retundi itaquehoc iansenianorumtelum posutique infidelium set advertendo in primis opera ab Augustino generatim appellari peccata ac saepius in eam rem a s. Doctore usurpari apostolicum illud effatum (Rom. XIV.23.): Omne , quod non est exfide, peccatum est : at peccati vocabulum alio piane sensu adhiberi ac iansenistae ratum habeant. Et vero norunt eruditi , non unam huic voci inesse signifcationem. Atque ut ea , quae Ime non spectant, missa faciamus, auctor est Thomas (I. II. q.
et auctoritate
,

mine

rimus videlicet I. eadem Illa infidelium opera, quae a s. Doctore appellantur peccata, ab ipso tamquam honesta et rectae rationi consentanea quoad ethicum ordinem commendari. II. hoc tantum in ipsis vitium reprehendi quod ad vitam aeternam assequendam inutilia sint. Et primo quidem quod universim infidelium opera s. Doctor peccatis accenseat, supervaca,

XXI. a. 1. ) peccatum proprie consistere in actu, qui agitur propter finem aliquem, cum non
habet debitum ordinem ad finem illuni; quamquam ut ibidem et sequenti articulo tradit s. Doctor, actiones ab ordine in finem deficientes tunc solum reatum inducant, cum homo sciens et volens rectam agendi normam quae est Dei voluntas ipsi manifestata , praetergreditur. Peccatum ergo dici potest quaelibet actio,quae ultimum finem non assequatur, quaeque propterea ab absoluta perfectione deficiat, licet defectus ordinis in finem, et carentia perfectionis in culpam non imputetur, nisi defectus huiusmodi ex prava agentis voluntate divinae legi obnitente dimanet. Porro si verissima haec s. Tliomae doctrina teneatur, facili quisque negotio intelliget, et infidelium opera, omnia ab Augustino dici potuisse peccata , et s. Doctoris sehtentiae niliil
,
,

esse cum ianseuiana impietate commune. Credimus quippe catbolici omnes hominem ex mera divina liberalitate ad eum finem esse de,

videtur evincere , cum id adversariinon concedant modo, sed enixe contendant. At cura plurimum praesenti causae prosit , ut id firmum sit et inconcussum, pauca haec prae oculis habeantur, quae scribit in libro de Gestis Pelagii Cap. XIV. n. '^.Quantumlibet autem opera infidelium praedicentur , eiusdem Apostoli sententiam veram novimus et invictam : Omne quod non est ex fide peccatum est. Et rursus tract. LXXXVI. in Ioan. n. 2: Non est ut dicas , antequam crederem , iam bona operabar,ideo electus sum; quid est enim boni operis ante fidem , cum dicat Apostolus : Omne quod non est exfide peccatum est ? Manifesto igitur liquet , omnia prorsus infidefium opera eiusmodi esse ex Augustini sententia, quibus aequo iure verba Apostoli congruant Omne, quod non est ex fide , peccatum est. At peccatisne adnumerantur ea opera, quod a morali honestate deficerent? Testimonia habemus, quae Augustini mentem liquido patefaciant. Et in primis ea occurrunt, quae habet in libro de Spiritu et littera (capp. XXVII. XXVIII. n. 48. ) , ubi permittens verba Apostoli Rom. II. 14. ), Cum enim gentes quae , legem non habent ...., accipi de illis ,quichristianam tdem nondum amplexi fuerant , inquit: Si autem hi qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos C /tristi iustificat gratia ; sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec Deurn verum veraciter iusteque colentium , quaedam tamen facta vel legimus vel novimus vel audi:

neum

stinatum,quinaturalemeiusconditionemprorsus superexcedit hunc vero finem obtinen:

dum

esse non per actus liberos quoscumque , qui ex meris naturae viribus ortum ducant sedquos interior divina gratia dignitate supernaturali augeat, quos hdes divina dirigat , et caritas divina inibrmet. Qua perfectione quis non vjdet infidelium opera caruisse, etiamsi in lo a recto rationis ordine non recederent? Peccata igitur eorum opera appellari potuerunt , quia absoluta perfectione destituebantur quia ad finem nomini divinitus propositum non teudebant nequc tainen consequens est, vitio aliquo intra fincs moralis ordinis ea
,
:

mus quae secundum iustitiae regulam non solum vituperare non possumus verum etiam merito recteque laudamus. Atquae secundum iustitiae regulam merito recteque laudantur ea ut honesta habeantur prorsus oportet. Neqne dicas, mox ab Augustino defecturn innui llisoperibus inhaerentem ex parte finis, ubi ait Quamquam si dtscutiantur quo fine fiant vix inveniuntur quae iustitiae debitam laudeni defensionemque mereantur. Duplex enim finis humanis actibus ex mente Augusti,
}

ni proponi potest alius quem fides,alius quem naturalis ratio praescribit. De priori intelli:

infecta fuissc.

est quum ( in Psalm.XXXI. enarr. II. n.4.) inquit: Ubifides non eral, bonum opus non eral. Bonum enim opus intentio /'acit, inten-

gendus

Itaque ad

rem conficiendam hoc unum

rcli-

tionern fides diriga.

De altero

accipienda sunt,

G
gi

cum

Suarcz

([uaeque ad iiaec pauca


IV. contra Iulianum (cap.

reducitur

Nobis
XXX

saiis

e^l

quod bona
(

quae habet
Ili
.

in libro
:

n. 18. ) Non enn absurde virtus definita est ab eia qui dixerunt , Virtus est animi

Une faciunt quae de usu coniugii lib. de Pece. Orig. cap. Vili. n.43.)cribit: Nuptialis aulem concubitus quem matrimrmiales quoque indicant tabulae, causa procrea ndorutii fieri /lio rum, per se ijisum prorsus, non in cottiparatione foruicationis bonus est. Et lib XXII. coutraFaustumcap. LXl.: Consulta quippe aeterna lex illa , quae ordiner naturalem conservaci iubet , perturbari vetat , non nisi procreationis causa stalutt hominis concubitum fieri et hoc non nisi socialiter ordinato connubio, quodnon pervertat vinculum pacis Eadem repetit serm.LI.cap. XV. n.2j, et lib. de bono viduit. e. VIII. n. 11., ubi coniunctionem procreandorum fliorum causa initam docet non esse in bomine improbandum affeclum. Adde quae s. Doctor vel de molesti is depellendis vel de carorum morte deflenda sensit. Quoad primum enim sic babet in lib. IV. conQuando molesta tr. lulian. cap. XIV. n. G6
, .

modo atque rationi consentaneus quamquam illieo subiiciat quid perf'ectionis desit huic virtuti si cum Christiana
habitus naturae
:
, ,

comparetur, inquien.s: Verum dixerunt , sed quid consentaneum liberandae ac beatificatidae natura", mortalium nescierunt Hoc summum bonurn praestari hominibus nonpotestyiiisiper Christum. Proinde si obiectaverba
accipias de fine seu intentione,

quam

sola fides

coidicies,ethnicorum opera non promereri eas laudes quae supernaturali iustitiae debentur quod nemo negaverit. Si vero explices de fine, quem ratio natumlis per se assequi potest t reponemus non alunna ri ab Augustino, omnia prorsus infidelium opera hac labe fuisse corrupta tum quia post nonnulla id expresse bis verbis ftetur Sicut enn non impediunt a vita aeterna iustum quaedam peccata venialia, sine quibus hacc vita non dudocet,
id
,
:

unum

vitantur, ut putores , amaritudines, aestus, fri-

citur

sic

ad salutem aeternam

nihil prosunt

impio aliqua bona opera, sine quibus diffidili* me vita cuiuslibet pessimi hominis invenitur : ubi absurde bona opera diceres, quae pravo fine corrupta in ordine etilico reapse vitia forent poenis luenda ; tum quia quae de finis defectu in iis operibus dixerat corrigit quodammodo, subdens: Verumtamen quia non usque
,

gora et quaeque aspera et dura et gravia commoditatis provisio, non libido est voluptatis. Ea vero , quae his contraria commode sumimus , si nihil eorum interest ad salutem vel ad dtclinandam doloris laborisve molestiam, etiamsi cum aliqua sumuntur delectatione , cum praesto sunt , tamen cum absuut nulla sunt desideranda libidine. Quibus gnmiua scripserat eodem capite n. 65. de usu sensuum
, , , ,

adeo in anima fiumana imago Dei terrenoruni affectuum labe ddtrita est, ut nulla in ea velut lineamenta ex/rema remanserint linde merito dicipossit etium in ipsa impietate uitae suae /cere aliqua legis vel sapere : a terreno autem aHctu potms quam a reliquia ili s lineamentis repetenda essent opera, quae malum liuem haberent tum denique quia saepissime s. Doctor ad operis honestatem eum finem exigit quem cum non ex fide, sed ex rationis dietamine discamus bunc ex eius sententia et in infidelium quoque potestate luit babere , et reipsa saltem interdum babuerunt. Et quod spectat ad finem qui naturalis ra, , ;
, ,

quem

vel honesta utilitas vel inbonesta libido

nioderaretur.

Quoad alterum vero sic disserit in epist. CCLX1II. ad Sapidam n.3. Nonquidem suc:

censenduin est de caris mortuis dolori mortalium : sed diuturnus dolor non debet esse fidelium; si ergo contristata es, iam sit satis , nec sic contrister quemadmodum gentes , quae spetti non liabe.ul : non enim contristari prohibuit Paulus Apostolus , cum hoc diceret , sed sic contristari quemadmodum gentes quae spem
,

non habent.Qao moxeonfirmat exemploMartbae Mariae, ipsiusque Cbristi Domini, qui


,

Lazari inortem lamentatus est.


dentiae
igitur ex Augustino I. rem esse prufemperantiae atjue aeternae consonali! legi potu cibisque uti sive indigentia rebetionis sive tuendae valetudiuis causa; II. rem esse prorsus bouam, bonestam, atque aeterna lege comprobatam iungi connubio procreandorum fliorum grafia; III. rem esse non ex libidine sed ex honcsto alectu permananlcin arcesserc sibi quae utilia videantur atque illa r repellere qua* noxia molestave siot l\ denium rem esse, quam immerito improbes, propter caros mortuos dellere et oouqueri. tqui pruno, huis bisce actionibus propositus non lidei sed unius rationis lumino cognoscebatur: se,
,

tionis facultatem nec eilugiat nec excedat, lu-

H-ibemus

culenta sunt quae babet Augustinus de fine qui ad sumendum cibura movere debet. Illos ( inquit semi. LI. cap. XIV. u. 24.) ad mensam non ducit nisi concupiscentia caruis non indigentia ref celionis Ataque isticadunt inescam et potum. UH autem, qui descendunt ex officiti vivendi , non ideo vivant ut comedant sed ideo comedunt, ut vivant. Ittique istis prudentibus et temperali ti bus si of/erretur , ut sine etbo et pota viverent , quanto gaudio amplectcrenlur hoc benejicium ut quo radere non consueverunt, nec descendere cogere/itur'.' Et lib. 11. contra Faustumcap44 ,: Iaw aetcrna.... cibum et potum ad ordinati naturalem non nisi gratta conservandae salutis admittit. Quibus alluna occurrunt lib. X. Contesa* cap. XXXI. n. 44 , bb. IV. contra lulian. cap. \IV. n. 67. , et lib. ll.de Mor. filameli, cap. XIII. 11.28.
,
_,

XX

cando
nisi

docet Augustinus has actionea non propter eum lineili turpes lini ,qui inboir.stiis sit al(jue ab ipsa improbatus ratioue. Ad
,
,

honestatem igitnr actionum satis erat August no si ad finem tenderent cuius bonitas solo rationis Lumino innotesceret ncque ulteriu
, , ,

7
fiJeliiiin

opera conthicenlia ad vitam ac-

ternain ex solo arbitrio sine gratia Cliri-

ne haberentur turpes, ezigebat, ut eas fides ad nobiliorem finem proveberet. Quod vero finem eiusmodi, qui et moralis ordini* bonestate decoretur, et sibi relictae naturai is rationis vini non eflfugiat, nfdeles quoque sibi proponere in agendo potuerint, ac porro reipsa sibi quandoque proposuerint , res est in Augustini scriptis exploratissima. Luculenta sunt quae legimus in sermone CCCXLIX. (al. LI. de Temp.) ubi de cantate disserens , in tresc'asses ita ipsam primumdistribuit(n.i.).
,

fiumana licita, cum illa humana ilnon manet. Nemo sibi dicat, ambas habeo. Si ambas fiabes admittendo ad te dilectonem meretricis , iuiurarn facis tamquant matronae quae ibi Iiabitat divinae cavitati. Cunsociari autem posse vel non posse cum di-

cum

illa

licita

vina caritate quid est aliud


infici vel
110

quam

vitio aliquo

non

infici ?

Pagani igitur exAugusti,

induere possuut affectus

qui nullo etilico

vitio labefactentur.

Haec

ergo

prima

est distributio

mea quod
,

di-

xi , aluun humanam , aliam divinam esse cavitatela: eaindemque fi umana ni in duo distri-

bu, quod alia sii licita , alia illcita. Prius ergo loquor de fiumana licita, quae non repre-

hendituv: deinde d fiumana illicita quaedamnatur : tertio de divina , quae nos perducit ad regnimi. In quibus iam videa triplicem illam opcrum partitionem , quam adversus baianos

propugnamus, ut aia non modo honesta sint, sed ad promerendam aeternam eandemque supernaturalem beatitudinem idonea , alia vitiosa sint atque illicita , alia vero quae cum licita dicantur ac nulli reprehensioni obnoxia , profecto ,nisi desipere piane velimus , honesta pronunciare debemus. Sic porro Augustinus de re proposita disserit(n. 2.]: Ut ergo breviter nsinuem , licita est fiumana charitas , qua uxor diligitur j illicita , qua meretrix vel uxor aliena Licitam ergo caritatem habete : fiumana est , sed , ut dixi , licita. Non solum autein ita licita est , ut conceda tur: sed ita licita , ut si defuent reprehendatur. Liceat vobis fiumana cavitate diligere coniuges , diligere, filios diligere arnicos
et ianscnistas
, ,

Id ipsum eviucitur ex iis, quae in ep. CXLIV. n. 2. pronunciat de Polemone, cuius quum ex ebrioso etluxurioso insobrium atque temperantem enarrasset conversionem , quam voluit Deo creatori ac perfctori naturae esse omnino tribuendam , ne secus superbi et ingrati animi vitium incurratur , subdit Polcmo ergo si ex luxurioso continens factus ita sciret cuius esset hoc donum ut eum , abiectis superstitionbus gentium , pie coleret ; non solum continens , sed etiam veraciter sapiens et salubrter religiosus existeret: quod ei non tantum ad praesentis vilas honestatem , verum et ad

al.CXXX.

futuvae immortalitatem valevet. Continentiam igitur Polemonis Augustinus non modohabuit ut opus divinae gratiae et ad honestatem praesentis vitae apprime accommodatam, sed ad vitae futurae immortalitatem existimavit valere potuisse , siquidem veri Dei cultum adiunctum habuisset. Id vero quomodo Augustinus affirmasset si continentia illa in ipso morali ordine intrinseca quapiam labe corrumperetur? Praeclara sunt itidem, quae lib. Vl.Confess. cap. X. 11. 16. s. Doctor hab e t de amico suo Alypio Et ter ( inquit ) iam assederai mira, ,
:

bili

vestros, diligere cives vestros. Omnia enini ista

continentia caeteris raretureos ) qui aurum


rent.

quum Me maga

rni-

iiin 0C entiae praepone-

nomina fiubent necessitudinis v inculimi , et glutea quodam modo cavitatis. Sed videtis isim caritaiem esse posse et imporum, idest, paganoruni Iudaeorum , haereticorum. Quis emm eorum non amat uxorem, filios , fratres } vicinos , ajfnes amico .... ? Haec ergo fiumana est. Si ergo tali quisque crudelitate efftriiir, ut perdat etiam fiumanum dilection.s ajfet tum,<t non a/net filios suos, et non amet coniugem suam ; nec inter fiomines numeran,

Tentata est quoque eiU s indole s non soillecebva cupiditatis , sed etiam stimulo timoris. Romae assidebat corniti largitionum.

lum

Italicianarum. Evateo tempore qudampotenlissmus senator , cuius et beneficiis obstricti multi et terrori subditi erant. Voluit sibi licere nescio quid ex more potentiae suae , quod esset per Leges illicilum restitit Alypius : promis;

sum

dus est-. Augustinus igitur cti.mi in impiis pagauis, quibus fidei lux nulla praetulget, adirmat esse posse eam raritatem , cuius delctum
reprehendeiidum
tideles
elici
t
,

rvisit animo : praetentae minae calcavt, mrantibus omnibus inusitatam animam, quae hominem tantum et in-,
-,

est

praemium

et

ad

quoque
i

ipse exhortatur.
,

sed consociar posse inox subdit ( n. 4.): Tres ( inquir ) ddectiones commemoravi ... ; de licita humana de illicita fiumana , de excellenti atque divina. Interrogeinus divinam cavitate ni et poiiamus ante illam duas iumalicitimi praedicat
. ,

eam

quam habendam Neque solum cum divina caritate

numevabilibus praestandi nocendique modis ingentifama celebrntum vel amicum non optarat vel non formidaret inimicum. Et infra: Hoc
illectus e rat studio luteut pretiis praetorianis codices sibi conficiendos curaret: sed consulta iustitia deliberaiione in melius verlt , uliliorem iudicans aequitatem qua profbebatur, quam potestalem qua sinebatur. Haec vero profertne Augustinus, ut Alypii gesta tamquam improba vituperet, an non potili* ut ea magnopere commendanda censeat? Attende quaeso quae ibidem snbiic.it Parvum est hoc ; sed qui in parvo jidel/s est , et. in magno fdelis est. Eam igitur lauder Alypio tribuendam exstimavit , qua Cliristus fidHitatem commendavi! in parvis.Sed

solo

autem pene iam


,

rano

Ma

nas cantate et dicamus ci : Ecce licita caritas fiumana, qua uxor diligitur et filiae, aliaeque necessitudines saeculares : ecce alia illicita qua diligitur meretnx qua diligitur uxor aliena. Duae ante te sunt caritate; ; rum qua istarum vis mature? Qui eligit manere
,

8
sti

iuvanlc esse non nossint. Haee opera

veras

virtutes dicinms.

Nihil curamtil

Alypius tane temporis christianae fidei luce destituebatur, atque ut ibidem ait Augustine, mecum nutabat in Consilio , quisnam esset tetiendus vitae modus. Non ergo ea l'uit Angustino sententia, nullum esse opus eorum, qui fide carent , quod in morali ordine undequaque honestum haberi non possit. Eodem spectant quae in eodem libro habet sive (cap. XII. n. 21.) de castitate Alypii, qui proiibebat (inquit) me ab uxorc ducendo., causanti nullo modo nos posse securo olio simul in amore sapientiae vivere , sicuL iam diu desideraremus , s id fecissem. Erat enim ipse in ea re etiam tunc castissimus , ita ut mirum esset; quia vel experientiam concubitus coeperat in ingressu adolescentiae suae , sed non haeserat; magisque doluerat ac spreverat, et deinde iam continentissime vivebat ; sive ( cap. X. n. 17. ) de sapientia Nebridii qui ( ut ait ipse ) relicta patria vicina Cartkagini , atque ipsa Cartilagine ubi frequentissima erat , relieto rare paterno optimo, relieta domo et non secutura matre , nullam aliam db causam Mediolanum venerat , nisi ut mecum viveret in flagrantissimo studio veritatis atque sapientiae. Et ne in re manifesta plura , quam par est congeramus satis sit et ea perpendere, quae
, ,

Quod quidem animadvertere licuit in iis quo que, quae iam ex Augustino descripsimus. .Nihil enim deesse cootinentiae Polemonis asseruit , quam ut veri Dei cultu accedente ad futurae quoque vitae immortalitatem valeret niJiil civilibus Romauurum virtutibus quam ut cum vera piotate erga Deum verum couiuuctae illos etiam in aeternam civitatem possent salubri religione perducere nihil caritati illi erga
:

saeculariter exlnberi dicat(n. 7.) , licitanti tamen profitetur, quam ut in eis non itisi Christus diligatur. In eaudem sententiam in libr. deSpir. et lit. cap. XXVIII. n. 48. scribit dehominibus a fide
necessarios
etsi

quam

alienisi

Et

ipsi

homines erant ,

et vis illa

na-

lurae inerat eis , qua legitimum aliquid anima rationalis et sentit et facit : sed pietas quae in aliam vitam transfert beatam et aeternam le,

gem habet immaculatam convertentem animas ut ex ilio lumine renoventur ubi naturae vi cum tribuat facultatem aliquid cognoscendi

in epist.
priscis

CXXXVIII. al. V. cap. III. n. 17. de Romano rum moribus scribit Feramus
:

eos

non valemus qui vitiis impunitis volunt stare rempublicam , quam primi Romani constituerunt auxeruntque virtutibus, etsi non habentes veram pietatem erga Deurn veruni, quae illos etiam in aeternam civitatem
,

si corrigere

quod legitimum atque adeo naturali honestati ac iustitiae piane respondeat , eidem negat sol uni virtutem llam hominem renovandi, quae divinioris est muneris. Habentur autem ista luculentius in enarratione II. ad Psalmum XXXI. n. 4.: Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere /idei, idest ut ante fidem quisquam dicatur bene operatus ? Ea enim ipsa opera quae dicuntur ante fidem,
et faciendi
}

quamvis videantur hominibus laudabdia, mania sunt. Ita mihi videntur esse ut magnae
,

posset salubri religione perducere ; custodientes tarnen quamdam sui generis probilatem , quae posset terrenae civitati constituendae , augen-

vires et cursus celerrimus praeter viam. Semo ergo computet bona opera sua ante fidem : ubi fides non erat , bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit.

dae

conservandaeque sujficere. Deus enim sic


,

os tendi t in opulentissimo et praeclaro imperio

Romanorum

quantum vedeant

civiles

etiam

sine religione virlutes , ut intelligeretur hac additafieri homines cives alterius civitatis,cuius rex veritas , cuius lex caritas , cuius modus aeternitas. Opponit s. Doctor , ut patet civiles virtutes, quas Romanis concedi t , virtutibus ex vera religione profectis, et in aeternam civitatem perducentibus, atque illis praeter re,

ligionem cultumque veri Dei nihil defuisse aifirmat , ut perlectae aestimarentur. Iam vero
aliquo intrinseco vitio civiles illae virtutes fuissent commaculatae , non sola religio, sed intrinseca etiam bonitas addenda illis fuisset, ut
si

ad aeternam vitam perducerent. Satis igitur manilestum putamus primum illud , quod evincendum nobis proposuimus, videi icet: eadem illa inlidelium opera quae ab , Angustino saepe saepius peccata dicuntur , ab ipso tamquam rectae rationi atque aeternae legi consentanea ac proiude quoad ethicum ordinem honesta commendar}. Alterimi superest ostendendum: id tantum vitii in eiusmodi operibus rcpreheiuli quod ab excellentiori christiana pcrlectione dura deficinnt ad vitam aeternam amequeiidam inutiliasint.
, , ,

Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit adspiciat quo lacerto s optimele gubernationis dirigat. Negat Augustinus nomini bona opera ante fidem. Quid porro in ipsis accusat ? Num vitium aliquod,quo dehonestentur? minime vero: sed quod mania sunt, quod cum magnae vires sint, et cursus celerrimus, praeter viam currunt nec ad portum quo tendendum est, pervenire possunt; portus autem , uti patet ex contextu est regnum coelorum. Et rursus (ibid. n. 6. ). JSoli praesumere de operibus antefidem. Noveris, quia peccatorem te fides invenit , et si te data fides feci t iustum , impium invenit quem faceret ni slum Jactet etiam impius opera sua et dicat, Do pauperibus nihil alicui aufero , non uxorem alienimi concupisco non quamquam
,
,

occido , nulli fraudem f'acio depositimi apml me nullo teste repraesento ; haec omnia dicat : quaero utnunpius sit, an impius. Et quo modo
,

sum impitis, inquit, istafaeiens? Quomodo dli de quibusdictum est, etserveruntcreaturaept ti us quam creatori, qui est benedictus in saeeu1

la. Quo/nodo es

unpius? Quidsidehis omnibus

bonis operibus aut dlml speras quod


est

sperandum
.

sed non ab ilio a quo sperandum est aut hoc Speras quod sperandum non est etiOM ab l'udio a quo vita aeterna sperando est?
,

9
Je

opcribus iiifiJcliuhi

quorum nullum

est

bonum

bealifiatiti (Vide librum IV.

pius ergo es et nulla sunt iuta opera tua. Moveas licet in boni.? operibus lacertos , et vdea ti* navim op tinte gubernare in saxa festina.?. Quod si quod sperandum est speras idest vi, , ,

dium quaerat. Quod si controversia arctioribus limitibus constrmgatur, ac tota fere ad cap. III.
libri IV. contra Iulianum revocetur; enimvero censemus paolo diversam viam ineundam esse, ac responsum quod locus ipse in disceptationem adductus spoute suggerii, reddendum esse. Cuiusmodi autem illud sit pienissime ape-

tam aeternam
soletrt et hi nani
,

sedputas

te

ad vitam aea'ris
,

temam posse pervenire per


ris
,

ntilitiam coeli , per


et

per potestatem

mu-

? Impili.? es. Crede in eum , qui iustifcat impili IN , utpossint et Iwna Corrige fident , opera tua esse opera bona dirige fidem, dirige viam; et si habes bonos pedes ambula iam securus, curre, viam tenes ; quanto melius cucurreris , tanto facilius pervenies Profectosi quis alius, hic certe opportunissimua erat locus vitia aperiendi quae infidelis hominis opera inficiant, cum totus in eosit Auguslinus ut evincat, nihil de operibus ante tdem esse praesumendum , necnisi impium esse posse, qui rectam fidem non habet. Atqui impium utique appellati, quia sola fides potest ex impio iustum tacere: impium vocat, quia creaturas colit,nou creatorem: impium dicit quia vel sperat quod non est sperandum, vel ab eo sperat, a quo sperandum non est at impium ex vitio ,quod in ipsis operibus lateat, non dicit imo vigilanti verbo utens opera illa nulla utique appellat, nuspiam vero impia. Quibus gemina habet initio tractatus X. in Ioannis epistolam: Opera ( inquit ) tua praeterita , antequam credere s , vel nulla erant , vel si bona vdebantur t inania erant. Si enim nulla erant sic era.? quasi homo sine pedibus , aut vexatispedibus ambulare non valens: si autern bona videbantur, antequam crede res , currebas quidem , sed praeter viam currendo errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum , et in via currendum. Qui praeter viam currit , inari iter curnt , imo ad labore rurrit. Ex quibus rursus constat , in istis iufidelium operibus nullum vitium, labem nullam ab Augustino reprehendi propter quam inhonesta dicenda sint: eo contra delctu ipsa laborare quod inania sint atque ad finem, quo in praesenti providentia properare debent nomiet terrae, et sideruni
, ,
:

riet

breve fotius huius capitis, et disputa tiouis

in ipso agitatae

examen.

controversiae itaque , quae Augustinum inter et Iulianum ibi discutitur, cognoscatur indoles , paulo altius res est repetenda. Scripserat Augustinus ad Valerium comitem libros duos de Nuptiis et concupiscentia. In quorum priori ( cap. III. n. 4. )negabat in impiis inveniri veri nominis coniugaem pudicitiam. Addit ( ibid. cap. IV. n. 5. ) hanc ab iis virtutem

Ut

abesse quam vis pudici tiae officia praestentur, ac conci udit: Vera igitur pudicitia . . . dicenda
,

est } nisi quae veraefidei mancipatur. Libros de Nuptiis et concupiscentia quafuor libris impugnavit Iulianus, in quibus et illud maxime reprehendit quod de impiorum virtutibus Augustinus affirmaverat. At hominis audaciam retundendam censuit s. Doctor , atque hac de redisputat lib.IV. cap. 3., ubi quae pressius docuerat, latius uberiusque exponit , atque confirmat. Quae ut rite intelligantur, diligcnter ea consideranda sunt quae Iulianus adversus Augustinum propugnatala sibiassum,

non

pserat. Iulianus itaque ex pelagianorum sententia ut (contr. Iulian. lib. IV. cap. III. n. 14.) negaesse virtutes , quibus recte vivinaturae volunlatique hurnanae non gratiae Dei tribueret hoc usus iam f'uerat argumento (ibid. ) quod eas nonnumquam ha beant infideles. Hoc vero non contentus , iam
ret

dona Dei

tur, et eas

abundare illos virtutbus et misericordes crebro et modestos et castos inveniri et sobrios (ibid. n. 16. ) tuebatur. Cum autem haberet prae oculis rationem, qua Augustinus ( lib. I, de Nupt. et concup. capp. III. et IV.) negaverat veras esse posse impiorum virtutes novam ( n. ig.) induxit in haec verbadoctrinam: Cun,

li es , nullius sint frugis. Atqui eiusmodi opera ab Augustino appellantur peccata ;peccti vero appellatio, uti vidimus appnme quadrat
,

actus , qui cum pr supernaturali providentiae statu ordine ad finem debito careant,
in illos

ab ipso
tur
,

fine deficiunt. Non ergo aliena affingised sua Augustino redditur sententia , quum universa opera infidelium ab ipso peccata nuncupari dicimus, non quia quaelibet actio

infidelisab ethicae bonitatis norma recedat, sed quia ad aeternam vitam quae tidei opcribus promissa est , assequendam nullo modo con,

ciaru/n oriso virtutum in rationabili animo sita est , et affectus onuies per quos aut jructuose aut steriliterboni sumus in subiecto sunt mentis nostrae, prudentia, iustitia, temperantia,fortaudo. Horum igitur ajfectuum vis cum sit in omnibus naluraliter , non tamen ad unum finem in omnibus properat : sed pr iudicio voluntatis , cuius uului serviunt , aut ad aeterna aut ad temporalia diriguntur, Quod cum fit, non in eo quod sunt , sed in eo solo

vanant

durunt.

merc.ntur. Nec nominis igitur , quod sui possimi nec generis sustinere dispendium, sed solius , quod appetiverunt , praemii aut

Atque haec quidem reponi recte posse censemus,quoties baianusve! iansenianus prosrriptae;ib Ecclesia Catholica dortrinae -=zomnia infdrliunt opera esse peccata v irtutes phdosophorum esse \>itta ex pluribufl aententiia quae

amplitudine ditantur aut exilitate frustrantur. Ex quibus Iuliani verbis , habita ratioue tura augustinianae dortrinae quam refllere
,

intenditi tum maxime interpretationis , quam niox Augustinus aubiicit, liquido apparet, ce.u

in variis Augustini Jibria occurruut

pracsi-

11

se

ipsum

I.

naturalo entit tema u t ir tutuoi

, ) ,

10
coiiira

lulianum

n. 33.

prope fincm) pc-

lagianis

etiam fateulibus. Ex qui bua sa-

independentcm plano a fine esse , cuius grntia excrcentur, ac proinde li. illas absolutc ollicii.s tantum esse dimetiendas, finem vero IH. illud efEcere ut virtutes aut steriles sint aut fru,

ctuosae.

Huic Iuliani doctrinae seseopponit Augustinus, et quadruplici ex capite


(

cum omnibus communicare qud habebat ; et fortitudo vera erit eius quod frigus fumetti sit ini jerre poterat: et vera patientia quod patiens erat inediae , , algoris vigiline , suora quam cuiquam credibile est. Quis haec sapiat , nisi desipiat ? Viramicitia, tueri obsequio,
,

n.

4.

seqq.

primitus inlormaverat tx infidelium vjrtutibus,ut graiiae necessitatem e medio tolleret. Ex eo enim consequi ostendit non modo naturae fcultati bonornm operum initia r indica ri , sed eidem attribu eorumdem perfectionem consummationemque, atque idcirco gratuitatem divinae gratiae everti nec non meritum crucis evacuari cum liinc illam rependi merilis, aeternam autem vitam etiam solis naturae viribus quamrefellit,
il le
, , ,

argumentum

quod

tutes igi tur steriles, quas Iulianus praediedbat, specie tenus virtutes erant, re vero ipsi vitia. Qui vero fieri potuerit, ut Iulianus in re gravissima adeo turpiter deciperetur, duplicem cau-

sam Augustinus
gissescribit,

profert.

Ac primo
rerum

istud conti-

rerum

species ab ipsa veritate distinxissehtSW videlicet (ait n.


satis

quod non

quam

difficili

us comparari posse assereretur.

llisce potius delibatis

quam pr

rei gravitate

discussis, iugulimi ipsutn quaestionis(n.iq.^

ap-

Augustiuus, atque Iuliani inauditam de viitutibus doctrinam ad trutinam vocat. Nani cum docuisset Iulianus, virtutum uaturani solo officio dimetiri , atque , ut refert Augustinus hoc tantummodo intuendum quod agitar nec causarti qu.ae.re.ndam esse cur agatur ; huicaulemfundameutosuamdistiuctiouem virtutes Inter steriles atque praemii amplitudine ditatas superstruxisset; negat hoc discrimen Augustinus , et ostendens ( n. 21.) , non oj/ciis , sedfinibus avitiis discernendas esse virtutes, una cum fundamento inaedificatam ipsi virtutum partitionem evertit.Observat exinde, eas a Iuliano steriles virtutes dictas f'uisse, ([uae improbo aliquo fine commacularentur Tu vero ( inpetit
,
:

20.) homo eruditus eorurn vitiorum verisimile tudine falleris , quae finitima videntur et propinqua viitutibus , cum absint ab eis , quarti lori g absunt a viitutibus vtlia. Deinde quod Iulianus miuus advertisset , non hoc soluta intuendum esse quod agitur, sed causarti quoque quaerendam esse cur agatur , seu quod idem valet, non officiis soluta, sed etiamjinibus discernendas esse virtutes. Hinc subdit Augu-

Quae tu non attendens ,jines ) separasti, et virtutes veras officia sine Jinibus appellandas esse dixisti. Ex quo te tanta absurditas seguitar ut veratri cogaris appellare iustitiam etiam cum dvminam reperis avaritiam .... Quales virtutes Epicuru* iuduxil voluptatis ancillas , quae omnino quidquid facerent propter illam vel adipiscendarn Jcerent vel tenendam.
stinus
(

n. 21.

ab

officiis

quit n. 18.) male accpis , quod ait j4postolus: Nam qui in agone contendit, ab omnibus continens est (I. Cor. IX. 21.) ut continentiam... etiam choraulas ethuiuscemodi turpes injames:

Post quae refcllendam sibi assumit Augustinus partitionem illam virtutum a Iuliano invectam, ut pr vario tantum earum fine vel praemii amplitudine ditarentur , vel exililate l'rustrarentur. Dici non potest ( inquit n.22. ),

quantum

te istu fallut

opinio

qua

dixisti, ohi-

que personas habere contendas. Hi enim quando in agone decertant , ab omnibus contiuent , ut Gorruptibilem coronam accipiaut ; a cuius tavien vana cupditate non contiuent. Hacc enim cupiditas vana ac per lioc prava vincit in eis etfrenat alias pravas cupiditates.prop ter quod dictsunt conlmentes. Et intra ( n.19. ) llaec ubi didiceris nescio : iam tante n cernii , ut arbitror , consequens esse , ut vera sit virlus avarorum prudentia qua excogitant genera lucello:

nes virtutes affectus esse, per quos aut fruttuose aut steriliter boni sumus. Fieri enim non potest , ut steriliter boni sirnus : sed boni non su-

mus quidquid
dem.
Iil

steriliter sumus. Et merito quienim disputationis consequeutia exigel>at. Namque non alia admittebat bona opera Iulianus, nisi quae aut sterilia aut Iructuosa cssent. Atqui Augustinus in antecessum ex albo bonorum operum expunxerat Iuliani dia opera steriliter bona, ut note quae vera essent

rum ; et avarorum iustitia qua gravium damnorum metufacilius sua nonnumquam contemnunt quam usurpant aliquid alieuum , et avarorum temperantia qualuxuriae ,quoniam suitiptuosa est
,

cohibent appetitum

soloque neces-

sario victu tegumentoque contenti sunt; et avarorum fortitudo, qua ut ait lloratius. Ver mare pauperiem f'ugiunt, per saxa, per igues... Ergo virtutes istae tali fine turpes atque deforme* , et ideo nullo modo germanae veraeque virt le.s, tibi lumen ita vuleutur et pulc/nae , ut nec noininis sui possint nec generis sustinere dispen-

dium

sed eolius

exilitate frustrentur...

quod appet ver unt praemii Nec alimi erti quam ve,

ra iustitia

Catilinae

comprehendere multos

peccata, quia pravo fine dehonestata ; ergo supererat ut si quod opus bonum erat , adunttendum , illud esse fructuosum concederetur. Accedit, de iis operibus sermonem habui>se Augustinum , ad quae perficienda necessariam esse giatiam et ipse affirmabat, et Iulianus inlciabatur.Ergo de operibus disserebat, quaepraesidio gratiae fierent atqui huiusmodi opera sive proxime sive remote Iructuosa sunt cum proxime vel remote ad vitam aeternam conducant. Postremo decretoria sunt haec Augustini verba ( n. 53.), ut certissime cognoscatur , de qua tandem bonitate disputarci Scilo* nos illud bonum hominum diccrc... per quod solum homo potest ad aeternum Dei do/uu/i rcgiuunque perduri. Hinc cum Iulianus ad genti liuti) defeudendai virtutes etsi steriles usurpasset textum ApostJ,
:

li
Lisfieri iis

poicsi,

quae leguntar

in

Cai-

Jinali Norisio

Vindie. Aug. cap.M.J.

4.

Ctim enim gentes quae legem Augustinus ( n. ij-'o ) ex eodem Apostoli loco occasioner capit demonstrancli, rei deceptum fuisseluliauum cura opera genli

ad Roto. II.

\:
,

non habent

etc.

tilimn tantopere extulit, vel certe illura errasse (jiiuiu li no veras virtutes inde vero stcriles pronunciavi^ Namque, ait, Paulus de iis loquitur gentibus qui cogitationibus suis in die indiai defeadentur propter opera quae iecerunt.
,
i

quod fidem non habercnt praeeuntem , sed quod fidei opponerentur, cos reprehendit , ac mali ne sint , id constanter exigit ne saliera a norma dissideant , quam fides praemonstrat. Id vero contextus orationis citra controversiam ponit.Dura enim vitia intento digito ostendit, quibus opera bona ac virtutes a luliano iactaigitur
tae

corrumpebantur

non ad defectum

fidei

Alqui

sterilia dici

non possunt opera


,

quae

in

sed ad alias labes fidei aeque ac rectae rationi oppositas recurrit. Etenitn , ne line revocemus

ob hoc inveniant aeteruam rrwrcedem apud Deinn. l'rgo si de operibus gentilium eo loci sermo est , ea non f'uerunt sterilia sed fructuosa. Atqui neessent fructuosa in gentili bus faciebat detctus fulei et ordinationis ad aeterna , quam ipsetnet requirebat Iuliauus. Krgo eo loci de operibus intidelium senno non est. Decipiebatur ergo Inlianus sive cum ex Apostoli verbisansam extollendi virtugentilium arripuit, sive cura illas bonas sed
et

die iudicii defendaut

quae retulimnsde virtutibusquae dominae serviuut avaritiae aut quae ancillae sunt voluptatis ut malam ( n. 26.) Augustinus probet caritatem romanorum in patriam ob idei defe,

ctum, istud unum inculcat, quod patriae exhibuerint babylonicam dilectionem atque in ea cxh'bendd daemonibus et vanae glorae servie,

rint

et concludit

Non

eral

inquam
,

in eis

sterdes appellavit. llisce ita praemissis de indole controversiae


Inter Aogostinura et Iulianum , quaeri iam illud potest quod definiendnin nobis proposuimns, quonam senati Augustinus ita fidei uecessitatem depraedicarit in hoc capite, ut negaret opus quodeumque esse bouum posse , imo non esse peocatum, nisi ex fide proficiscatur , quo sensu aflirmaverit nullas reperiri in infidelibus virtutes imo eorumdem virtutes esse vitia. Dicimus itaque, alio sensu ab Augustino fidem exigi , ut artus sint boni, et alio ne sint mali vel pecrata. Ut enim boni sint virtutesque
,

vera iustita -quia non actibus sed finibus praestantur ojjicia. Nequesecusdisserit n.27.; ne enim pudicitiam infdelium probet, causam esse dicit animum ipsorum infdelium qui for,

nicanti^ a Deo , sive quia ( n . 53. ) cum pudicitia coniugalis utitur coniugis carne , non in voluptate libidinis sed in voluntate propaginis
eius intentio sit oportet , peccatum est autem , si vicerit et propter se ipsam non propter filios

propagandos fieri aliquid extorsent et voluptas : vel quia , ut habet in lib. I. de Nupt. et conc. cap. III. n. 4. cum facunt haec homines sine fide quae videntur ad coniugalem pudicitiam pertinere , sive liominibus piacere quaerentes .... sive in bis rebus quas vitiose
, ,
,

fili ili,

tae

inumi! illuni asserit fidei cantate informaut pot quae principium illorum actuum
,

esse deficit

qui ad aeternain vitam perducant.

B sola bona opera dicenda sunt ( inquit in Bnlm. LXVII. n. i.) f quae fiunt per dilectionern Dei ; liaec autem neces.se est antecedat firn hoc ipio capile n.55.: Scito nos Ulud
, illatn voluntatem boUlud opus bonurn, sine Dei gratta, quae datar p T unum mediatorem Dei et fwrriiitum non psse conferri per quod soluta homo potest ad aeternum Dei donum regnumque perduci. Bt n. ().: "Hoc summum b ttiumpracstan ho minibus non potest , nisi per Christian ... cuius morte mon vincitur , cuius vulneribus natura

molestias de v itati tes t sive daemonibus servientes , non peccata coercentur: sive quia, ut ibid. subditcap.1V. n.5., etiamsi tanta sit observantia , ut secundum matrimoniale s tabulas non nisi Liberorum pro-

concupiscunt ,

humanas

creandorum causa concumbant, hac tamen tentane generant , ut injideles parentes de


fideli prole glorientur
:

in-

in-

boriimi honi'nuin dicere


riarti
,

ubi videa detortura fi-

nem opus ex officio bono corrumpentem. Quod


pariter licetauimadvertere, ubi(u.3o.) dicenti luliano, Sigentilis nudarti operuerit, numquid

quia non est ex fide, peccatum e,vr?Respoiidet Augustinus Prorsus in quantum non est ex fide peccatum est : noti quia per se ipsum fa:

ctum

quod

est

nudum

operire

peccatum
,

est

tra sanatur.
vit
Si
,

Ideo iustus ex fide Chris ti vi-

d nem

ergoadconsequendain veroni beatituquota nobis nmortalem fides <piae in, Christo est vera promttit nihil prosimi homirii virtutes , nullo modo possunt venne esse vir,

sed de tali opere non in Domino gloriar'^ solus irripius negat esse peccatum. Actus ergo qui ex officio opus virtutis misericordiae f'uisset , peccatum est ex Augustino, quia infidelis de
ilio

tutes.

Ne vero actus mali sint, heic Augustinus illud anice contendit, ne contrarie sese ad lidem
habeant.

cum glorietur, non in Domino gloriatur , ac proinde ipsa inhoneata gloriatione opua ex
ofiicio

lioncstum depravat. Luce vero splendi,

Quod quidem compertum

esse debet

diora sunt quae dein n. 3l>52. occurruut. In priori enim opera misericordiae ab infidelibus

tum

iosa serie

c\ institutae disputatiunis scopo, timi ex contextus. E( sane ideral Luguatino


,

impenaa idei reo peccati redarguit, quod acceutationepersonarum inficianturyac prolude iufidelea male idest injideliter seu contra fidei praeacriptum misereantur. in posteriori autem non alio pacto infdelium opera peccata esse de-

propositum ut excluderet opera sterilite! bona, quae Lulianus adstruxeral Atqui actus ale*
.

rilitf-r

botti a [aliano asserti in


,

eo

maxime
,

di-

gni era ut reprehensionc


fine

corrumperentur,

fidei

quod cura inhonesto crani contrari] uou

monsli.it,

nisi
,

quia bona male fai inni, quiaea


,

uou fidali

sed urfidcli

hoc est stulta

et

noxia

12
C
A .
III.
,

Deuni coli fide spe, et canute.

III. Hic si respondero, fide spe cantale colendumDeum, profecto diclurus es, brevius hoc dictum esse quam velles ac deinde petiturus ea tihi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant, quid credendum scilicet, quid sperandum, quidamandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti cuius exemplum si est penes te facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me
;
:

recolas.
C
a r.

IV.

Oii.misIiiiimS

IV. Vis enim


dicunl, habeas,
1
.

tibi

ut scribis Librum a

me

fieri,

quem Enchiridion,

ut

Laureutii.
I

et

qui de luis manibus


:

non

recedali conlinens postulata, idest,

.Quaestio.

quid sequendum

2. Quaestio. 3. Quaestio. 4. Quaestio*

giendum; 2.
fides sit sola,

maxime quid propter diversas principaliter haereses sit fuin quantum ratio pr religione contendati velquid in ralione, cum non conveniat; 3. quid primum, quid ullimum tenealur, quae to-

Responsione*
Augusti ni

Ad quaest.

I.

lius definitionis summa sit; 4. quod certuni propriumque fidei calholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sdendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. 1. Haec enim maxime, immo vero sola in religione sequenda sunt. His qui conlradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est aut haereticus. 2. Haec sunt defendenda ratione,
,

vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa.


Ad
ijuueil. II.

Quae

autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sineulla dubitatone credenda sunt testibus, a quibus eaquae divina vocari iam meruit Scriptum confecta est: qui ea si ve per corpus,
sive per

animum

divinitus adiuti

vel videre

vel etiam praevidere po-

tuerunt.
Nola
li

iUJJUt

lf*

( Ratione
choata
etc.

a sensibus corporis inJ Atqui ratio (pr religione


,

vel

contendens (a)) a sensibus corporis inchoata nulla esset , si veruni esset idealistaconsequens est , noxiam atque impiam ab ipso censeri voluntatem non simpliciter quod a fide non dirigiti! r sed quod ab honestatis lege de,

Jaciunt voluntate: qualis voluntas, nullo ckristanu dubitante arbor est mala, quae facere non potest nisi fructus malos, idest, sola peccata. De qua voluntate et paulo ante (n. 3o.)
,

dixerat: In

quantum malae

polu/itatis

est,

quisque arbor mala esl,et bonos fructus facere nonpotesl. Hinc s. Thomas (li. II. q. XXIII. a. 7. ad .) ad hunc Augustini locuin respiciens scribit: Talis actus (quo aliquid ti t in ordine ad id per quod aliquis caret ca ritate ) semper est nialus, sicut dicit Augustinus in IV. contia lulianum. quod actus infidelis, in quantum est
1 ,

clinans ipsi fidei adversatur. Quare ut rem totam paucis complectamur , summa augustinianae disputationis contra lulianum in controverso capite haec est: I. Defensionem illiussententiae assumi t, quamlib.I. de Nupl. et concup. capp. III. IV. attulerat

intidelis, semper est peccatu m, etiamsi nudum operi t, vel quicquid aiiud huiusmodi faciat , ordinane ad fiuem suae inhdelitatis. Conlextus igitur apertissime evincit, ad honestatem actionum eo sensu lidem exegisseAugustinum , quatenus ab \\s , ne peccata evaderent, removendum illud omne contendebat , quod fidei esset contrariali] secus ac Iulianus seripserat qui quod spectat sin minus ad ot( fcium cei le ad operia linem ) ob eiusmodi cum lide contrari e tate ni non dispendium intrinsecae bonitatis, sed detrimentum unice praemii consequi arbitrabatur.
,
,.

pudicitiam infidelium quippe ob pravum filiera excultam , non virtutem esse sed vitium; II. Hac de causa probitatem gentilium ac virtutes a Iuliano depraedicatas absurdamque ab ipso exeogitatam virtutum partitionem oppugnat ; III. liane vero in oppugnationem ita exsequitur, ut bona infidelium opera quae a Iuliano iterilia dicebantur, evincat esse peccata ob per, ,

versuni

lineili,

quo corrumpebantur jreliquum


,

quidquid esset, verae virtutis neque rem ncque nouieii mercri ut pot quod nec hominem vere iustum l cere t , nec ad beatitatem assequendcim conierret. vero
,

Coni", s. gia

Thomas.

II. II. q.

X.

a. 4., et Isaa-

cus llabertus episcopus Vabrensis in Ideolo-

Graecorum Patrum
lib. I.

circa

universam mate-

Haec autem ex

iis

connrmantur,qnaesupe, ,

rius disseruimus de line quem ex Augustini benteutia sibi debet homo proponere utactio ab honestatis norma non abscedat. Cum enim lineili postulet qui rectae rationi sit conseu,

capp. XI-X1I. C. P. (a) De ratione, quae pio religione conteu dit , legi debent quae ad versus Celsum auctorem operia inscripti , Acyos ettari)? , disputai
,

riam gratiae

Ongeuea
btt p.
1

lib.I. cap. 11

tum quae Thomaa hademoustr*

taneus, utcexigat ulteriua, ut a

lido dirigatur,

q. 1. a. 8., ubi scitedi&tiuguit

13
rum system a, qui
nonnisi idealem corpo-

animabus nostris existentiam concedunt, adeoque realem mundi, et corin

rum

Dices ex Wolfio , qui non est quidem plura liabet, quae plus aequo idealistis faveant; idealistae conidealista, sed

porum

existentiam negaut. Idealismuni


in

veniunt (inquit dentur

1.

e. . 4-2.) in eo,

quod

tuetur Georgius Berckel}

Iribus Dia-

logis de Immaterialitate aiiimac, Lumediata provide ntia Nunnis, et Perfeciione cognitionis humanae, Lendini 1713. Malebi ancbius, Dialogo 5, demonslratio-

uem

existentiae realis

corporum

ini[)os-

sibilem

quare ab idealismo non abhorrere visus est, teste WoJio in


iudicavit
,

psychologia
:

rationali

sect.

I.

cap. I.
,

.38 lime egoistae , qui nonnisi sui anima sunt, existen<( quatenus nempe u liam reaJem admitlunt, ideoque entia caetera, de quibus cogitant, non nisi
pr ideissnisliabent,bypotliesim idea lisiaru in ad corporum existentiam re<c ^trictam eliam ad animas extendunt

phaenoniena rerum materialium, quodque in iis singularis quaedam constantia observetur. Quaeritur anfousilloruminsitanimae,ansubiecto alicui ab anima diverso?... idealista eorumfontem in anima agnoscit... Patetigitur (ait sect. III. e. I. . 550. 7 idealistas propius accedere ad veritatem, quam materialistas,et ab eorum liypotliesi nihil periculi imminerepsychologiae rationali. Integram enim i-

a dealista retinere potest ac debet,

<(

lem ante dedimus

et entia
m

immaterialiaquaecumquealia. Tnilpaucis abbine annis, pergit Wol,

constantiam). In aberrai, quod cognitionis nullum sit obiectum reale. Quidquid vero sit, sive tantummodo in anima detur idea corpo ris nostri

qua(pbaenomenorum eo tantummodo a vero


,

fus
(e

quidam Malebrancliii qui egoismum professus asseclas et ipse naclus est . lam vero in systeassecla

male idealilarum Diei et noclis viu ces ( alar verbis August. lib. de Util. cred. cap. XVI. ) et constantissimum ordinem rerum coeleslium annorum
,

(aliorumque corporum), sive ideam existentiam realem liabeant, propositiones psycbologicae singulae semper erunt eaedem , et ne minimum quidem in iisdem in gratiam
extra istam

idealistarum erit
ret

immutandum. Appa-

vero, quae hic de theoria psycbolo giae rationalisdicuntur,eadem quoque


de philosopliia naturali, etomnibuscae-

a quadrilariamconversioneuijdecidenles
K redeuntesque frondes arboribus u Dilani vini
(e

infi-

((

seminum, pulcbritudinem lucis, colorum, sonorum, odorumsaporumque varietates baec omnia,


si

partibus tenenda . quis inferat constantiam, ac pulcbritudinem phaenomenorum naturalium licet non realem, sed idealem
teris pliilosopliiae

Ex quibus
,

aliaque innumera,

bonitaiem
,

et per-

nullam liabent nullum argomentimi praebere possunt adDeiexisteutiam provideo tiamque slaluendam. Recole Aog. lib.X.Confess.cap.VI.n.9. Interrogavi coelum , solem , luiiara , slellas...de Deo meo... dicile raihi de (( ilio aliquid, clexclamaverunt voce ma gna Ipse lecil nos. Interrogano mea intentio mea: el responsio eorum spefeclionem in
se
(( :

esse posse ad Dei existentiam eiusque providentiam colligendam. Haec falsa sunt cum longe perfectior sit realis Mundus quam idealis, proin-

argumento

cica

quaesive ram per corpus a terra usquead eoe Inni, quousque potui mittere nuntios radios oculorum incorimi . Haec sci:

corum

...

Deum nieum

deque longe melius deserviat summo Numini cognoscendo. Veruna ne longiusevagemur , argumentationem nostram non confrmabimus modo , verum etiam latiusprotendemuscontra liane ipsamWoldemonstrabimus autem, fii doctrinam quantum inde detrimenti in psychologiani, ontologiam imo etiam eli licam
:

profciscatur.

licei

omnia essentfalsae

suppositionis.

Non modo nulla est ratio a sensibus corporis inchoaia^ sed ncque ab intelliest, probatloncs , quae contra fidem inducuntur, non esse demoustrationes , sed solubilia

tiones inter ac

oni

ar^umenfa verisimilia , et rurioter probationem theseos ac obiectiooom itiouem de qua s< ribit fidea inlllibili ventati inmtatur, impossibile autem sit,
,
:

Cum
,

ar^umeula..EteuimadnotanteCaietano: contr.i

veritatem

infallibile!!!

nulla potest

demon-

(1 <-

vero demonstrari contrarimi!

manifestino

strativa ratio esse , C. P.

14
gentia mentis inventa, si verum slt ideaJislarum syslema, imo si sit possibile in sensu composilo Providenliae non detegenlis nobis liane fallaciam, ncque concedei! lis naturale medium ad eam delegendam. Dixi: in sensu composito etc,

Nam

mentis quasi sui sunt oculi

sen-

susanimae. Discipliuarum autem qm<~.-

que certissima talia sunt, (malia illa quae sole illustranti! r , ut vider posnia. Deus autem Ego autem ratio
est ipse
ila

sint, veluli terra est alque terrena oni-

Quod enim secundum

se possibile sit

causare in nobis sensaliones sensibilium sine ipsis sensibilibus eoruriKjue exislentia, nemo dubitai. Ratio asserii est: si Deus sine detrimento JBonitalis, Sapienliae,

Deum

qui iJJustrat. in mentibus , ut in oculis est adspectus . Qui ergo aguoscat possibilem universalem fallace

sum

Veracilatis

aliorumque suorum

allributorum cxbibere nobis potest per sensus apparentiam universalem et cla-

ciam sensuum corporis, efiugere nequit, cjuin idem agnoscere cogatur in sensibus animae seu internis potentiis* quandoquidem ea sibi mutuo respondent. Quod
etiam de intelligibilibus moralibus de quibus eadem est ratio. Hinc Aug.
intelligo

ram corporum
late, exbibere

sine reali

corporum

veri-

quoque nobis per poten-

in Ps.

XGIX. num.5:
,
,

Inesse liomini...

apparentiam universalem et claram principiorum tum speculativorum tum moralium sine reali eoruui principiorum ventate. Si vis exlias inlernas polerit

quod

Deum inlelligat,quod
quod
et

ad mentem

proprie perlineat

sicut oculus

cipere 1. liane
2. liane aliam

veritatem

Ego

existo:
aiti

Ego mihi

videor linee

nigrum ita aequitatem ini quitatemque disceruat. Et infra: sicut oculis isia corpora , sic il le ( Deus ) menle conspicilur, corde adtendilur
((

album

agere , clivas , de quibus August. 1. III. e. Ac. e. XIII. n.29. : Aut corpus est, quod mihi videre videor, aut non est corte pus : et similia } haec inquam , per

Ma

aut pati: 3. veritates disiun-

et videtur .

Ad
serva,

aequivocationes submovendas obme dixisse apparentiam univeret

salem

claram.

me

licei, excipias.

Cum

enim

liaec

non

sint principia sufficienza

ad ratiocinan-

dum

neque
,

in speculativis

ralibus

slat

neque in inoabsurdiias,quam argnmencontra

Dixi apparentiam , quae positi vum quid sonat nec mere negalivum. Cum aiebat August. lib. X. Gonf. cap. VI. n. (J; Interrogavi mare et abyssos et rep
tilia

animarum vivarum,
.

interrogavi

tatio infert, et

quam

in

medium
diii-

auras flabiles

. ,

et direxi

me

ad
,

me

proferre rationem disparitatis erit

et dixi: tu quis es?

Et respondi

ho-

cillimum

(ai).

rao: et ecce corpus, et praesto sunt,

anima
,

in

me

Ex idealismo sensibilium consequi ideaintelligibilium conlrmari poex ipsis scepticis academicis , qui cohaerenter ratiocinantes non de sensibilibus dubitabant tantummodo , verum etiam de inlelligibilibus. Hinc Accademici apud August. 1. III. e. Ae. e. XVI.
test

unum

exterius

et alte-

lismum

rum

interius .

Haec vere Augustinus

dixisset sibi positive apparere.

Quod au-

tem

ad minutaslaevigatae rei prominentias, cavitates, porulos, de bis falso dicas apparere , quod non sint. Hoc tantum verum est, ea non apparere ,
attinet

n.
<(

35: Quidquid occurrit, vel rao vel sensibus , non pr vero

aniesse

quod

approbandum

inlelligibilia inler

Auguslinus lib. VI.: Promiltit enim ratio, quae tecum loquitur, ita se demonstraluram Deum luae menti, ut oculis soldemonslralur.

liane similitudinem ac sensibilia indicavi I. Soliloquiorum cap.

exemplis. Dixi apparentiam universalem Frustra enim obieceris, quae uni, non vero alteri, uno aliquo, non alio tempore apsint.

Idem

in aliis

parent

quae per unam qnidem sensa-

tionem apparcnt, per aliam aut alias, sive mediate sive immediate corriguntur. Habes in exem\Au.mfalsum tarrium mo-

la)

Nihilominus inde disparitela aliqua poti

pellant.

Verum

ut susceptam in
,

Wolfium

dis-

poste videtur
certitudinis

ratio certitudinis , piani ine topfiyscam iioniiuant , ac alia ratio


alia
sit.
,

quod

putatio

quam physicam

et

momlem

ap-

vim retiueat suam roburque tueatur; opus haud est , nteaparitas urgeatur acrius \ et ad vivum , ut aiuut , resecetur. C. P.

15 Inni navigati libu


tieni
,

fahamquc
J

infraetiosoliloquio-

non Deo. De quo


:

milii sancitili) est iHud

rum

remi a pud Aug. cap. VI. n. 10.


sidei -uni,

l>.

II.

eximii Suarez disp.

IX.Metaph.

sec. II.

parviiatem

Addo apparentem de qua aliisque per

observationes

astronomicas ac philosopbicas admonemur. Non oinitteudum praeterea non Ine agi de apparenza unius
aut alteri us obietti: cuius evidentia, quae physica dicitur , semper habet ( ut ait

nuni. 7. Vera et sana doctrina theo logorimi docet non posse Deum indu cere intellectnm ad falsimi, quia non

minushoceius bollitati repugnat,quam


>.

mentili'

feetu nihil repugnaret,

Tertiae huius coaditionis desi Deus exhiberet

Suarez

8.) subititellcctam conditionem , sciliect hoc ita -, (incintimi est ex viriate naturae, nili Deus aliter faciai. Oliare non repud.
II. n.

IX. Met. sec.

universalem fallacem appareutiam sensibilimi^ nos tamen, quantum satis, admoneret de hoc suae voluntatis placito , aut ea suggereret, quae ad rationalem
dubitationern impellerent. Constat itaque quodsi ratio a sensibus
z/zc/ioala nulla est,
listar

gnat,
lente

quod Deo

vel causante ve!

perm-

aliquando spectrum homiois aut arboris mini illuda!: neganiusautem contingere ludificationem liane posse in apparentia universali sensibilium : quae si vcl causai vcl pennitti posset, ea absnrda sequerenlur, quorum nullum infertur
i

quod
,

contingjt in idea,

um systemate

nulla est

etiatn ra-

tio

ab intelligentia mentis inventa.

dat innocenliam idealismi

Atquoniam Wolfusnimiumcommenquemadmo,

ex peculiaribus ludificationibus, (mas et posse contingere , et contingere iam satis cdocii sumus. Onare nuIJus nobis relictus
est iustae

D. laMothe leVayer De la vertu des Paiens t.V. systema scepticum dixerat minus prae aliis contrarili m Fidei, alia

dum

et

querelae locus. duo sunt animadvertenda I. qnod contingat nos corrigere per subii-

praetera in nota sequenti expendemus. (Eis sine alla dubitatione credenda

Ona

in re

snnt testibus etc. )Iam in systemate idealistarum neque illa credi possunt , quae
Religio credenda proponiti neque
bilia-

niius

quoddam metapuysicum
id saliera

princi-

enim

pium,

mediale alque indirecte per sensus corrigitur: sive quia nihil in


intelleclu, ipiod prius

credi possunt, nisi sint prudenter credi-

neque possunt prudenter credibisaluberrima, ut


Util. cred. cap.

non

iuerit in sen-

Jia fieri, nisi auctoritate

dentur verilates su, formahter ingenitae menti nostrae, nonlliti pei x'iisus excolunlur elexpoliunlur, novisque coguitionibus per sensus haustis aui excitanlur aut ordinantur aut perficiuntur. \ ide in liane rem August. 1. X. Conf.capp.X. et XI. Allerum aniinadvertendum est : quae coiilingit nos corrif re per doctrinam Fidei , mediate et indircele corrigimus per sensus, per quos
sive (oj quia etsi

XVI. habet Aug. lib. de robur Imben. 3t. haec autem nullum re polest, si ratio a sensibus inchoata infirma est. Nam haec saluberrima auctout cap. XVI. n. 3V. August. haritas bel, dupliciter nosmovet, partim miraculis, partim sequenliurn multitudine :
,

baurimus noias
infra.

crcdiljililatis,

qua de

re

qua multitudine plurcs credibilitatis noias expendit ibidem e. XVII. n. 35. Augustinus, quae tamenomnes asensibus pendent,ex. gr. quod continentia usque
in

Dixi appareutiam universalem claram: (piacque proinde rapiat assensum liuinani generis. Si

et
a

adtenuissimum victuin panis et aquae, non quotidiana solum sed etiara per

conlextos pluresdies perpetuala ieiunia,

enim Mibobscuraerit alque


erit inquisitioni,

ambigua, locus

atque interim pr rei inerito moderandus aut cohibeudus assensus: quod qui non facit, sibi suaeque imbecillitali trbuaterrorem
absolutae
aifirmationis aut negationis

((

quod castilas usque ad coniugii prolisque contemplimi, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patri monia distribuia pauperibus, quod denique lotius huius mundi aspernalio usque ad desipraesortim

ai) Erunt qui liane improbent partitionem , utpote quae iis concludatur termina qui intericcti uliquid ac medii vidculur adunUere.
,

Neque ego admodum repugnabo


cuoi disceptationia
ca|)iit

ac

sunnna abciusinodi

parlinone non pendetti. C. P.


derium morlis inlendilur. Pauci liaec faciunt, pauciores bene prudenlerque faciunt ; sed populi probant , populi

"16

XXVIII.
simili.
al.

epist.
in
rr:

VIII. e.

III. n. k. ait

te


te

audiunt, populi favent, diligunt popopuli suam imbecilstremo populi quod ista non possunt, nec silitatem , ne provectu mentis inDeum, nec sine quibusdam scintillis virlulis accusant. Hoc factum est divina previdenper tia per prophetarum vaticinia
: ,

Quare eensemus sibimelipsi repugnare doclrinam Malebranche Eclaircissement


sur la re eh erche de la verit : <c Qu'il est tres difficile de prouver qu'il y a de corps , et qu'il n'y a, que la Foi, qui
puisse

nous convaincre

qu'il
,

y
nisi

a ef-

<c

humanitatem doclrinamque

Chrisli

per apostolorum itinera, per martycc

rum

conturnelias, crucerai, sanguinerai,

ante simus, Deum non posse exliibere sensibus universalcm et claram apparentiam obiectorum , quae fallax sit non est locus Fidei inducendae, ut pro fectivement des corps .
certi

Imo

Fidem

morles, per sanctorum praedicabilem vitam atque in bis uni versis digna rebus tantis atque virtulibus pr temporum opportunitate miracula.Rogoaulem, num ista cognoscanlur aliunde , quam

bavimus
quaestio

cum non

sit

locus nolis credistabit difjicillima


lib.

bilit tis(a);
,

semperque

ut appellat Augustinus
;

de Util. cred. cap. XIII. n. 28.

quonam
,

per sensus? Minime profecto. Licet enim cum ugustino dicere lib. X. Confess. cap. VI. n. 9. : Homo interior cogno vit liaec per exterioris ministerium : Ego interior cognovi liaec, ego , ego per
sensus corporis mei . Ista itaque unisensuum deceptione in fumum abeunt argumenla illa prorsus omnia. Totumboc culinen auctorilatis ,\itAu^ustinus eo e. XVI. 1. de Ud. cred. loquitur , non nisi ideale esset , si corpora eoversali

modo mus?

staiti

sapientem invenire poteri,

et

quidem
,

ut infra addit

certis-

sima cognilionc cui obtemperando tanto stullitiae malo liberemur: idest quo-

nam modo
nire,

poterimus auctorilaiem inve-

quae credibilem nobis faciat religionem ad amplectendum proposilam? Huic igilur farai immani diiicuhali , quoniamdeReligione quaerimus, Deus
solus

mederi potest,

quem

nisi et esse,

bumanis mentibus opitulari credimus ( universalem sensuum fallaciam


et
praecipue
ce

ruinquemateriales operationesautpassiones non in rebus sed animis sunt, tantamque proinde erroris apparentiam permitlere possit Deus quem proinde nisi et

impediendo

ne quaerere

bumanis mentibus opilulacredimus, nec quaerere quidem ip sani veram Religionem debemus ait August. lib. de Util. cred. cap. XIII. n. 29. Opitulari autem in boc praecipue necesseest,ne universalcm erroris apparentiam efficiat: quam qui aDeo elbci posse docet,/e? agii, ut divinarumScriplurarimi auctoritatibus non credamus, ut August.
a praeesse ,et ri
fa) Qui ut revelationis necessitatem efTerant, Tina finultatemque rationis praetcrmodum de-

quidem ipsam veram Religionem debemus Et infra cip. XVI. n. 3i. Si enim Dei Providentia non praesi det rebus bumanis, niliil est de Reli: :

gione

satagendum

Concludendum igitur cum Aug. lib. XIX. de Giv. cap. X Vili. Quod aulem
:

u atlinet...de acadcmicis,quibus incerta


sunt

omnia, omnino Civitas Dei talem

dubitationem et ratione

tamquam demenliam
,

de-

teslatur, babens de rebus, quas mente

compi eliendit

etiamsi par-

frustra

primunt

non ab

iis

mihi

admodum

videntur

absimiles , qui ut gratiae necessitatem amplificetlt, e medio tollunt liberum hominis arbitriUni , quod ut Augustinusait de Spirit. et lit. cip. XXXIII. naturalitcr atlrilnituni a creatore animae rationali , illa media vis est quae pel in Irridi ad fi. de ni , vai inclinare ad m/idelttatem palesi. Sed quemadmodum liberiate e medio sublata neque legi ncque gratiae locus esse reliquua potest ; ita si ratio facnltate privetm qua veritates aliquot consequi certo possit , et
,
,

hominibus proponetur revelatio, ne ab iisdem fides immerito postulabitur. Si qui ergd divinimi munus , quod ratione coutineiur, deprimere pergant , ac vero etiam subvertere; hi sibi dieta existiment quae adver^us libertatis osores Augustinus scribit in libro de Qualitate animae cap. XXXVI: Datum est ani mae liberum arbitrium , quod qui nugatoriii usqiifl ratiocinationibus labelactare conati tur adeo cacci sunt, ut ne ista ipsa quidem v,m;i atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligent , C. P.
, ,

17
vani propter corpus corruptibile,
i

quod

ti

cipue veruni
tia

est

de universali evidengeneris),
,

aggravat ammani (quoniam sicutdicit Apostolus e>c parie scimus ) , taincn cerlissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque evidentia , quibus per corpus animus utitur ( quod prae(a)

sensuum Immani
falli tur

quoniam

iniserabilius
putat eis esse

qui
:

numquam

dedendum

credit etiam

scripturis sanctis etc. (a).

Qui certitudinem oranem a divina revepetendam censent, non ventati modo, sed ipsi quoque revelationi manifestissime adversantur ; quod s. Thomas non obscure declarat, inquiens II. II. q.I. a. 4. ad 2: oc Ea quae
latione

idest

praeterea opus esse interiori causa efficiente, Dei speciali auxilio moventis ad deden-

duplici ter considerar] possuot. et sic non possunt esse simul visa et eredita. Alio modo in generali, scilicet sub communi ratione credibilis , et sic suntvisa ab eo,qui credit. Non enim crederet, Disi videret ea esse cretlenda , vel propter evidentidin signorum , vel propter ali quid huiusmodi . Quibufl Melchior Canus edoctus quatuor, quas subuectimus propositiones, e recopta vulgataque penes theologos sententia , si-

subsunt

lidei

Uno modo

in speciali

III. rationem ibrmalem nostraefidei non e*se Ecclesiae auctoritatem , hoc est , fidei ultimam resolutionem non fieri in Ecclesiae testimoniutn IV". ultimam lidei nostra e resolutionem fieri in causam interiorem eflcientem , hoc est , in Deum moventem ad credendum
:

dum:

Hinc theologus apprime eruditus


Gregorius

et

diligens
:

aliqua exa et humna incitamenta necessaria esse, qui bus ad Evangelii fidem inducamur: II. auctoritatem humanam et incitamenta omnia illa praedicta , sive alia quaecumque adhibita ab
:
:

demonstraodas sampsit I. iuxta


bi

in II.

de

locis cap.

Vili, as-

Valentia, hac praestituta thesi ut aliquis accept et fidem, praeter revelationem et propositionem Ecclesiae infallibilem , motivis aids opus est: subdit comm. in II. II. disput. 1. q. I. puncto I. .7, eiusmodi assertionem nonnisi per summam ignorantiam negari posse. Ad quam depellendam ignorantiam
egregie confort propositio
tas

De

communem legem

XXL

inter

damna-

ab InnocentioXI. anno MDCLXXIX: Assensus fidei supernaturalis et utilis ad salunis cura notitia solum probabili revelatioimo cum formidine qua quis formidat ne non sit Locutus Deus. C. P.
te in stat
,

eo

(jui

causas ad

proponit fidem , non esse suflcientes dedendum , ut credere tenemur sed


;

V.

Cum

iions fuerit,

quae per dilectionem operatur imbuta tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est san3.
initio fidei
,

auiem

Cip,

V.

Responsio ad quaest. IH.

cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cuius piena visio est summa felici tas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum ti'catur: inchoari fide, perfici specie. Haec etiam totius definitionis est sumiii. Orlimi i. vero propriumque fidei catholicae fundamentum, Christus est: i'uiiilumcntmn enim alimi, ait Apostolus , nemo potest ponere praeter id quod potUutn est, quod est Christus Iesus. Neque hoc ideo negandum est propri um fundamentum esse (idei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Ghristum pertinenl cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se ebristianos vocari volunt: reipsa vero non est apudeos. Quod ostendere nimis Longum est: quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fucrunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub vocabulo (liristi ano, et quam sit hoc verum per singulas quasque monstrandum. Quae disputati) tam multorum est voluminum, ut etiam infinita videatur. VI. Tu autem Encfdridion (0) a nobis postulas , id est, quod manu possit adstringi, ion quod armarla possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, caritatem, facile est ut dicatur quid credendum quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur ,
cii* et perfectis
, ,
,

Ad quaest.

IV.

I.

Cor.

III. II.

Cap.
extguum

VI.

lEy^sipioiov quod mole


possit

maini conlineru

(b) Dr operum inser ptionibiu penes gi'accos ac latinos et de hac iosa toh ;y^iip/5/ou
,

IILst. lib. I.

iationc

Noctium Atticaruin.

nn.18. seqq. et A.Gellius in pracC. I*.

pauca

eaque festiva habent Pliniiu Nat.


e
*
r.

18

non brevi operosioris, uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur chiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi.
vii.

En-

oSnom'inlca
compiectumur

VII. Nani ecce tibi est Symbolum el Dominica oratio ; quid brevius audilur aut legitur? quid facilius memoriae comraendatur? Quia enim de

spem et fidem caritatem.


,

ioti.

u.32.

p eC cato , gravi miseria premebatur genus bumanum , et divina indigebat l %* >. t * n misericordia , gratiae Dei tempus Propriet praedicens ait, Et erit omnis qui i nV ocaverit nomen Domini, salvus erit, propter hoc oratio. Sed Apostolus

,5;

cum
Rom.x.
14.

ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium continuo subiecit, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere Fides credit, spes etearitas orant. Sed sine fide esse non possunt: ac per hoc et quomodo invocabunt in quem fides orat. Propterea quippe dictum est
,
:

a p.

vili.
,

expiSfolidei
sP

et cantati*.

<i -,.111111

nexus.

Lucami
PharsaJ.

iib.

.
i5.

v.

non crediderunt? quod non creditur? Porro aliquid Vili. Quid autem sperari potest speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non etiam quod non cre(ijt impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac * * * * fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait Liceat sperare limenti. Non autem ab alio poeta quamvis meliore, proprie dictum est, Hunc ego sipotui tantum sperare dolorcm. Denique nonnulli in arte grammatica verbi huius utuntur exemplo
,
,

ad ostendendam impropriam dictionem,


Est itaque fides et

et aiunt, sperare dixit,

pr timere.

malarum rerum, etbonarum: quia et bona creduntur, et et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, mala: et praesentium, et futurarum. Credimus enim Christum mortuum; quod iam praeteriit credimus sedere ad dexteram Patris quod nunc est credimus venturum ad iudicandum; quod fulurum est. Item fides et suarum re:
; :

rum

est, et

alienarum.

Nam

et se
;

quisque credit aliquando esse coepisse


,
:

sempiternum et alios atque alia nec solum de aliis honec minibus multa quae ad religionem pertinent verum etiam de angelis credimus. Spes autem nonnisi bonarum rerum est nec nisi futurarum, et ad
fuisse utique
, ,

eum pertinentium qui earumspem gerere perbibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur sive quae sperantur, fdei speique commune est. In epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dieta est Convictio rerum, quae non videnlur. Quamvis quando se quisque non verbis, nontestibus, non denique ullisargumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse hoc est , fidem accommodasse dicit , non ita videtur absurdus ut recte reprehendatur in verbo eique dicatur Vidisti , ergo non unde putari potest non esse consequens , ut non videatur rei credidisti quaecumque creditur. Sed melius liane appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earuni scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus Spes quae videtur, non est spes, Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam expectamus. Cum ergo bona nobis futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Iam de amore quid dicani , sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique ut ait Apostolus lacobus, Et daernones credunt, et contremiscunl: nec tamen sperant vel amanl sed potius quod speramus et amainus credendo venturum esse formidant. Propter quod Apostolus Paulus l
, , , ,
:

19
dem quae per dilectionem operatur approbat atque commendat, quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide.
,

Distinclio hdei

tv.

(Fidescredit.spesetcaritasorantetc.} r v

.'

spei et eantatis errori,

de Cliristo Innotuit ergo daemonibus i .j i non per d, quod est vita aeterna et In:
.

Nota
in caput
et

FU

fui.

bus Baii

Iansenii, Quesnelli

refellen-

men incommutabile, quod


:

illuminat

dis admodum necessaria , aliqua habet de re, alia de nomine, sedquibus omnino

pios. ...

sed per

quaedam temporalia
et

suae virtutis effecta,


.

occultissimae
s.

opus
stini.

est intelligendae

doctrinae

s.

Augu-

signa praesentiae.
II.

Vide

Th.

II.

Itaque nonnulla observanda.


1. (ci).

q. V. ar. 2.

Observado

Quesnelli pr. LII.

Omnia alia salutis media continentur in fide tamquam in suo germino et semiamore
et

ne, sed haec non est absque


fiducia.

Haec

inquit Quesnellus,idest

Quod August. hoc cap. VIII. et alibi saepe argumentetur ex fide Daemonum inutili sine operibus ad fidem christianorum sine operibus inutilem, magnam efficaciam habet. Si enim fides daemo-

semen honorum operum: haoc negat esse absque amore et fiducia. Hexapla.sive liber sexcolumnarum edifdcs gernien et

num

quae

licet naturalis

est

tamen

as-

sensus firmissimus rebus revelatis, nul-

lum habet fructum


naturalis

spei et amoris

edam

D. de Fovilloux pr Quesnello contra constitutionem Ungenitus prosecunda parte huius propositionis LII. recital sententiam Augustini ex hoc cap. Vili. Enchir. ubi haec habentur Iam de amore quid dicam, sine quo fides nihil a prodest . At cum August. dicat sine quo fides nihil prodest: Hexapla vertunt: sine quo fides nihil est, quae duo mirum quantum diversa sunt sans le quel on ne peut dire, qu'ily ait defoy vcritahle. At Apostolus I. Cor. e. XIII. et docet fidem sine cantate nihil prodesse, et supponit esse aliquando sine cantale. August. toto libro de Fide et operibus netus a
: :

imo stat cura desperatione et y odio Dei omnisque honestatis; nihil mirandum est, quod fides christianorum quamvis supernaturalis et ex Dei gratia,
esse possit sine operibus spei et caritatis
,

fructu vitae aeternae. Observado II. Datur in sperante, quod signifcamus per voces confidere et exet sine

ideoque

pectare, atque idem


s.

tum Augustinus tura ahi comprehendunt nomine spei. Hinc


Bonaventura in III. d. XXVI. ar. 2. duplex est actus , quorum principium , et origo alterius. unus est et faciendo Spes enim facit confidere confidere facit expectare.. .. iuxta quod dicitAbrahae Ego protector tuus sum, et merces tua magna m7ms;quasi dicat:
q. IV. Spei
,
:

gal (idem sufheere sine cantate, at sup-

eam io multis esse sine cantate. Eumdemerrorem Quesnelli docuerat Lunonit

Ego

protector, in
) et

quo debes

confidere

theius inGen.c.XV., Galvinus in Antid.

ad

sess.

VI. can.XI.,KemniiiusinExam.

Concil. Trid., Brentius in Galechis., lanchton in Apol. Conf. Aug.

Me-

ait de fide daeinlelligendum de fide naturali , non supernaturali, ut exponit ipse Augustin. i. IX deCiv. Dei c.XXL, ubi

Quod autem August.


,

mommi

id

merces, quani debes ( expectare. Hos eosdem actus nominat s. Thomas de Spe IL IL q.XVII. et XVIII. Per actum expectandi explicat spem Augustinus hoc capite Vili, ulens verbis Apostoli per actum confidendi, sive fiduciae (quae etiam credulitatis affectus nominatur) ibidem iis verbis Cum
de auxilio
: :

(a) Quesnelli propositiones, quas anctor


,

me-

V. Romae 1722) Languet ( Avertissement aux


,

morat, diligenter exponunt aptisque refellunt argnmentis Iacobus de la Fontaine (Clementis XI. constitutio Ungenitus theologice propugnata tom. II. Romae 1719), Card. GregoriusSelleri(Propositiones a Clemente XI. meritodamnatae ctc. tom. Vili. Romae 1728), Bernardus Desirant ( s. Augustinus vindiralus contra CI.Quesnelli propositioncs part. IV. et

appellents . 20. ), Cardili, de Bissy (Trait theologique adress au Clergc du DioCese de

Meaux tom. IL P.iris 1722), Pius Vanden Dyck (Clementina Ungenitus cap. VI. . 8. 9. 10.), P. Paul de Lyon ( anti-hexaples ou anaJyse de 101. proposilions etc. tom. IL Lyon
1716
).

C. P.

20
er^o bona nobis futura esso creduntur , nihil olud quam sperantur: et infra cap. CXVII. : Sperei quam sibi petenti donari possit , ut amet. Ilis duobus actibus
norat.
rat
:

Ad cap. Matth. XXIII. 26. docueObedientia legis profluere debet ex


,

fonte

et

hicfons

est

Caritas.

Quando

ubique utitur Augustinus


opusculis
epistolis.
,

in libris suis,
,

cnarrationibus

sermonibus,
ait s.

Dei amor est et Dei gloria quod apparel

illius

principium interius,

cius finis , tumpurwn est exterius : alioqui/i non est


,

nisi hypocrisis

aut falsa iuslilia: quae

Observatio IH.

Sed quia,

Tho-

mas ( in III. dist. XXVI. 3. ad II. q. ) spes non est nisi boni, u et primus motus appetitus in bonum q. II. art.

est desiderium ideo spes praesupponit desiderium . Qua doctrina se expedit


s.

XLVII. Ad caput Matth. V. 28. docuerat: Cupiditas, aut earitas usura sensuum bonum, velrnalum faciunt, quae ex damnatis est LXVJ. Patet ilaque ex solis lieflexionibus moralibus Quesnelli adEvang. s.Matlliaei,eum
est Quesnelli proposilio

Thomas ab argumento

3.

Oninis af-

loqui deamorepraedominante;etadhunc

feelio ex amore procediti ut

August. (Jib. XIV. de Civ. e. VI. VII. et Vili.) sedspes est affectio quaedam^ergo est ex amore. Respondet s. Thomas Ad 3. di<( cendum quod ibi (ab Augustino) acci pitur amor largepro amore imperfecto, quod est desiderium, quod est primus
ait

sensum cogit nexus systematis

qui vel
in re do-

in solis citalis propositionibus apparet.

Quare
cent,

ianseniani peiora

hac

quam

ipse Iansenius, qui ne


sit
,

opus

morale peccaminosum

contenlus est amore benevolentiae quidem atque araicitiae in Deum, sed imperfecto. Legendus

motus appetitivae virlutis . Idem docet s. Bonavent. ubi agit de spe in III. d.

tom. III. Jib. V. de Grada Ghr. capitibus VII.VIII. et IX.Quibus tamen in locis

qu. III. ad 2. : Quod amor est principium omnium offe ctio?ium(jdeoque et spei ex August. hb.XIV. de Civ.), verum est secundum statura imperj ecium,

XXVI.

ar. 2.

ribus theologis fautoribus

longe distat Iansenius a catholicis pluinitialis cuius-

dam
que
ita

amoris benevolentiae in

Deum

at-

amicitiae. Cuius amoris necessitatemi

Eum
s.

affectum

qui praecedit spem, ipse

propugnant

in nonnullis theologicis

Thom.

(in III.

dist.XVIL

q.

I.

ar. 3.

vocat amorem in quantum est finis, desiderium in quantum respicil ea quae sunt ad flnem. Hinc paletdiscrimen Augustini aQues-

ad

1.) parlitur in duos, et

controversi is ,puta de Poenitentia sufidente ad iustificationem etc. , ut tamen


si

amor

ille

amicitiae etiam imperfectus

desit,non continuo actusvitiosus


est expressa sententia Iansenii.

nello

qui prop. LVU. Totum deest , peccatori, (piando ei deest spes, et non est spes in J)eo, ubi non est amor Dei.
liane proposil.

sit, quae Agnoscunt siquidem catholici actus aliarum virtutum distinctos ab amore benevolentiae in

Hexapla ad

LVIF.

cilant,

Deum. Iam ad Augustinum redeamus.


in loco de
,

Eum

ut diximus, pr Quesnello Augustini hoc cap. Vili.: Iam de amore quid dicam, sine quo ldes nihil prodest? Spes enim Proinde sine amore esse non polest. nec amor sine spe est, nec sine amore spes ncque utrumque sine fide . Palet,inquam, discriinen: Quesnellus enim aperte loquitur de amore Dei praedominante etperfecto, uti consta t ex universo eius sy siemate et serie reliquarum prpositionum. Nam propositionem LVII.
.

non Dei

est
,

spes in

Deo^ubi non

est

amor

habet Quesnellus ad cap. Matth. XXVII. 5. j al idem ad cap. Matth. XXV. 30. habet aliain quae mter prosoriptas est LVI. Deus non remunerat nisi ca, :

ritatem, (filoniani carilas sola

Deum

ho-

Spe, quem expendimus, inlelligere de amore aut cantate quantum ad actum imperfeclum , probo ex hoc ipso lib. Enchiridii infra e. CXVII., ubi iterimi de spe elcariiale: u Quam vis enim fieri ta sperare sine amore non possit a nien potcst, ut id non amet, sine quo quod sperat, non polest pen ina ad id nire. Tamquam si speret vilam aeter nani, quam quis non amai? et non amet iustiliam, sine qua nemo ad illam per venit . Ecce tibi in Enchiridio Augustinus distingua amoiria simplicem et imperfectum vitae aeternae, quem dicit inseparabilem a spe, quod ipsum docuere sanctus Bonaventura, et s.Thom. verbis supra transcriptis, distingui!, inquam.
, ,

'

21
ab amore vltae aeternae perfetto et ditigente iustitiam necessariam ad aeternae
vitae consecutioneni.

praeler IIcnricum,

Riehardum, Duran-

Quod itaquea Micologi* quaeritur sive Sent.d.XXVI. et XXVII. ,sive in II. II. qu.XVII. Utrumspes sitposterior
in III.

cium, PaJudanum , et alios apud Suarez loc. cit. docet s. Bonav. in IH. disi. XXVI. art. 2. q. III. ad 3. Gum du plex sit motus amoris earitalis , vide licei
ii,

amor

amicitiac

an prior cantate, ita est expediendum ex do trina s. Augustini , ut sitspes prior caritate quantum ad actus eius perfectos, xior quantum ad quosdam actus imperfeetos: quod ipsum docent s. Bonav.

pisceiitiac ,ci\vuis

tiae desiderat

et amor concupamore concupiscenDenm super omnia, amo,

re vero amicitiae similiter diligitDeum propterseet super omnia.


<(

Unde Deum

concupiscit plus

quam
optat

Thomas spettata universa eius dottrina quam liabet twin in somma timi in Commen. Senlentiarum lum in Disputaet
s.
.

Deo etiam bonum

bouu m. plusquam haaliud

benscaritatem optetsibi ipsi, Amorau tem concupiscentiae adeo intensus esse

tis

in
,

quibus

quaest. de cantate

do-

non

potest, nisi

praeambula expectatiosententiam pr
tota quaestione

cet

non modo praesupponat aliquem cartatis actum, sed etiam quospes

quod

ne (spei) .

Eamdem

pugnat
s.

s.

Bonaventura

IL

pacto eam formalissime aliqua ex parte involvat Spei obieclum (inquit)


:

dam

art. 1. in III.

Sem. dist. XXVII. Quare Bonaventuram esse in hac sententia famodus.

ce

licct sit
,

ens increatum, in

quantum

est

tetur ipse Suarez, cui placet alius loqueudi

<(

bonum tamen
ritatis.

dependet ab obietto ca-

Est enim

bonum obiectum

spei,

a in 'quantum est desiderabile et conse-

(juibilc. Xullus
a a

ab'quod

bonum,
.

enim desiderat consequi nisi propter hoc, quod


:

Dixi hoc pertinere ad quaestionem de voce, rem seilieet per se levem. At quoniam Baius,Iansenius , et Quesnellus post

Aliquid simile ratiocinatus fuerat de fide: ex quibus concludit inde manifestimi est, quod in actibus

amat ipsum

Lutberum et Calvinum errores suos de spe et cantate praecipue propugnant temaximi momenti loquendi s. Doetor usurpaverit. Quare si s. Augustinus, ut iam probabimus, usus est eo loquendi more, qui deinde placuit s. Bostimoniis
s.

Augustini

est scire,

quem modum

omnium
est

viri ut uni est

formale id, quod

ex -parte

cartatis.

Observatio IV. magni momenti est. amor concupiscentiae quo volumus Deum nobis,quia estsumLicet re ipaa detur

naventurae aliisque scholasticis

falla-

cissimum

erit

argumentum:

mum

bonum nostrum ulrum tamen hic amor comprehendatur nomine spei, quod
,

stinus plurimis testimoniis utilitatem


\

Augucommendat

s.

placet

Suarez de Spe 4, quod idem placet I. Francisco Salesio Jib. II. de Amore iori cap. XVII. an potius comprehen5 datur sub nomine earitalis prout tenia , est ex virtutibuJ tbeologicis, controversia est pertinens ad modum loquendi, qui plurimis placet: nani eum amorem conDiq>.
I.

Scoto in III. XXVII. cum eximio


sec. III. n.

dist.

XXVI.,

et

, aut etiam necessitatem cariergo satis non est operari aut con verti ex amore concupiscentiae Dei .

tatis

cupisoentiae

comprebendj

sub cariiate

Etenim Augustinus non modo saepe usurpat caritatem generalissimo quodam sensu pr amore recti , cupiditate boni , dilectione iustitiae eie: sed etiam cum specialius agit de cantate Dei, amore Dei, dileclione Dei eie. amorem divinum qui concupiscentiae dicitur, satis praecipue complectitur (a).
,

(a) Qnae auctor brevissime complectitur , paullo enucleatila declaranda sunt. Itaqne I.

rtatis

ipsum usurpare

ut utccxpirws signifr,

nomina amor,

dilectio

cantila yirn

$iKlat

n^nX

T*t,

riDm

"ou eauidem semper

vim prapf.'runtjsod in scriptum iuxta,patrumque operibua -tfcXi/fr^a sunt. Quod II. ut nominati do Augusti no demonstretur animaciverti debet nomina amoris , dihrtionis , ca, ,

ex virtutibus theologicis ; i.actuaUm grattarti eamque adultam, robnstam, ac operum quibus aeternum respondet pracmium eflectricem 3. motonem quamlibet gratiae rudis licet atquc inchoatae;
, , ;

cet 1. caritatem tertiam

tandem 4. ordinis ac honestatis amorem. Augustini testimonia, quibus quadruple* descripta significatici comprobatur , diligenter rel'erunt ac insi^niter explauant Uionysius Tela-

22
Quamquam
haec non respiciunt sen ipsi
,

per quos haec dieta sunl.


in

quan-

tentiam tum card. Pallavicini, tum aliorum de necessitate initialis amoris benevolentiae ad Poenitentiam salutarem. Hi

to per eos affectu ista cantata sunt. At-

fectum istum generabat civitatis,

eis

amor

enim catholici theologi non innituntur argumenlo ex generalibus illis Augustini de


caritate locutionibus
,

uli tolo le-

ie lib. V. de Gr. Ghr. aliisque in passim consuevit Iansenius , sed

locis
aliis

'undamentis sive ex Scriptura, sive

aliis

quibusdam considerationibus , sive ex Tridentino etc. : quorum aliorumque fundamenlorum probabilitatem scholasticis discutiendam relinquimus. Eum aulem,
testimoniis
certis

Augustini

sub

arnorem autem civitatis in fuderat Spiritus Dei . Vide iam quo pacto Augusti nus hoc probet. Caritas inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanclum qui dalus est nobis : Cui maiori propositioui ex s. Paulo desumptae sufficienda est haec minor, ut concludatur assumptum s. Augustini : Atqui amor civitatis caelestis est caritas Dei; ergo amor civitatis caelestis infusus est a Spiritu Dei sive amo,

rem

Civitatis infunderat

Spiritus

Dei.

quem dixeram

Augustini sensum innumeris Augustini testimoniis probari posset. Imo probabitur ex hoc ipso Enchiridio, ubi de caritate sub llnem. Accipe interim pauca ex aliis locis. lnEnarr.Psal.LXXXVI.n.l. ad illud Fundamenta eius in montibus sanctis : Civilas quaedam in isto Psalmo can,

esse

Habes quo sensu Augustinus explicet textum Pauli, quo saepissime utitur in lau-

dem

caritatis

Dei,

et Iansenius abutitur
:

ab operis

frontispicio
si

pretatur, ac

eum Aug. intercomprehendat amorem ci-

vitatis Ierusalem.

Libro de Discipl. Christ. cap.V. n. 5. exponitea verba usurpati in Eccleshs solita

ie

tata, et

commendata
cuiusdam

est.

. .

Suspirantes
,

Sursum cor Quid

est

enim

sur-

desiderio

(e

ineffabilis quietis
,

quae habitat

in illa civitate

de qua

quiete dictum est hoc nobis esse pr-

missum

quam
.

oculus non vidit, nec

auris audivit.

.Videte

quo modo erant


ardentes
illi

sum habere cor, nisi quod dietimi est prius DiligesDorninumDeum tuum ex tolo corde tuo, ex tota anima tua, ex tota mente tua? Iam vero et ex vi vocis et ex frequentissimo usu s. Augu
,

amatores huius civitatis

stini

sursum habere cor

est

cor habere ad

vius de Lege et grafia lib. I. cap. VII. , et lib. II. cap. II.; Scipio Maffeius Hist. theolog. lib. XV. . 1-3.; Bernardus De Rubeis tract. theologic. de caritate capp. LI-LIX. ; et Vincenti us Bolgenius in dissertaticene cui titulus est , Dell' amor d Dio o della Carit , Part. IV. cap. II. nn. 298-302. Iam vero hac signif,

lem

cupiditatis dominantis

influxum omnes

cationum varietate comperta , expeditum est, nondissol vere modo, sed omnino profligare quae baiani , ianseniani, et quesnelliani congerunt,
ut fidem concilient propositioni

XVI.

Ioannis

synodo costansiensi sess. XV. , damuatae, quaeque ita se habebat ce divisio immediata operum est, quod sint vel virtuosa vel vitiosa. Quia si homo est vitiosus et agat quicquam, tunc agit vitiose. Et si est virtuosus et agit quicquam tunc agit virtuose. Quia sicut viti nm quod crimendicitur, sive peccatum mortale iuficit universaliter actus homiuis vitiosi;
in
:

Hus

sic virtus vivificat

mo expeditum

omnes actus virtuosi. Imitem est, patrumdoctriuam cum iis praeclare componere quae summus Ponti, fex Pius VI in constitutione Auctorem Jidei , his verbis . 10. 24. definivit: Doctrina Synodi ( pistoriensis ) de duplici amore (dominantis cupiditatis, et caritatis dominantis } enuutians, hominem sine gratia esse sub servitute peccati , ipsumque in eo statu per genera-

suas actiones inficere et corrumpere, quatenus insinuat , in nomine , cium est subservitute sive in statu peccati , destitutus gratia illa qua liberatur aservitute peccati et constituitur Filius Dei , sic dominar i cupiditatem , ut per generalem huius influxum omnes illius actiones in se inficiantur et corrumpantur ; aut opera omnia , quae ante iustificationem fiunt quacumque ratione fiaut, sint peccata ; quasi in omnibus suis actibus peccator serviat dominauti cupidi tati falsa perniciosa , inducens in errorem e Tridentino daitinatum ut haereticum , iterum in Baio daninatum art. 4.0. Qua vero parte inter dominantem cupiditatem et caritatem dominantem nulli pouuntur aflectus medii a natura ipsa insiti suaptaque natura laudubiles qui una cura amore beatitudiuis naturalique propensione ad bonum remanserunt uelut extrema lineamenta et reliquiae imaginis Dei ( ex s. August. de Spirit. et htt. e. XXVIII. ) perinde ac si inter dilectonera divinarli , quae nos perducit ad re^mun, et dilcctionem humanarn dlicitain, quae darnnatur , non daretur dilectio hurnana licita quae non reprehenditur (ex s. August. serm.
,
:

CCCXL1X.)

sfalsa

alias

damnata. C.

P.

23
coelum Quare serm. XIX. num. 5.
:

4. ex Sirmondianis mid est in Caelo

Ad Quid Agnovit quid


illud

alias

u virtus erit, et idipsum erit virlus, prae-

de-

eloquiis

sursum cultoribus Dei , ubi in bemur habere cor , et respondemus ibi nos habere, quod et utinam non mene tiamur, sallem ipsa bora, saltem ipso momento , saltem ipso temporis punRepre cto, quando respondemus. Quid enim mihi est in t hendens se ait Coelo ! Quid est ibi mihi? Vita aeter beatur
. .

miitmque virtutis,quod dicit in sanctis homo qui lioc amai Mihi au tcm adhaerere Deo bonum est. Haec
:

ibi erit piena

et

sempiterna sapientia,

eademque veraciter vita iam beata, Fervendo quippe est ad aelemum ac

summum bonum
boni
,

cui adhaerere in ae-

ternani ( quod quidem formalissime fit per visioner, amorem,et fruilionem )


est finis nostri
( idest

nostrorum boin,

tc

na

incorruptio

societas

reguum cum Christo, Angelorum, ubi nulla pertur,

norum operum quae proinde ex hoc


tentionis nostrae fine perfciuntur

non

batio, nulla ignorantia,


e
te

nullum

peri-

culum

te

vera , certa , , quid mihi est in fixa securitas: Ecce Coelo Iam vero audisti , quod qui
,

nulla tentatio

sursum habet cor, servat praeceptum


ergo ex Dei ex toto corde etc. compleclitur amorem supernae Ierusalem. Epist. CLV. ad Macedonium al. LII. eum docet Augustinus,<7ae fit vera pietas idest verax Dei cultus, unde omnia recte vivendi ducioportet officia consentanee ad duo praecepta dilectionis Dei et
Diliges
:

Dominum Deum tuum


dilectio

Augustino

proximi,de quibus num.lk.ettamenfere


tota
est

de

Amore

concupiscentiae in

Deum tamquam
te <(

obiectum beatificans nos nostrosque proximos: a Delector, inquit


n. 1. ..

quod animum tuum


,

caritate

inquinantur ). Dicatur haec ( perventio scilicet et adhaesio summo bono ) Di catur haec et prudentia , quia et pro spectissime adhaerebit bono quod non amittatur, et forlitudo , quia firmissia me adhaerebit bono unde non avellate tur, et temperanza, quia castissime ad haerebit bono ubi non corrumpatur , quia rectissime adhaerebit et iustitia bono, cui subiiciatur . Brevius idipsum dixerat num. 3. describens Vere beatam vitam, quo nullum maluni admitiatur, et ubi summum bonum nunquam amittatur ; Hoc, inquit , piorum prae miumest, cuius adipiscendi spe vitam istam temporalem alque mortalem non tam" delectabiliter quam tolerabiliter ducimus . Gonsiderat igitur Augustinus in beatitudine formali non modo quod
,

atque ipsius , caritatis ajjf ectimi divinae UH , caele stique Rcipublicae cuius regnator est 'Jiristus , et in qua sola semper beale que vivendum est, si recte hic pieque (( vivatur, agnosco inliiantem, video prpinquantem , eiusque potiundae aniaeternitatis
et veritatis
<

sit

praemium virtutis sed quod sit virtus, nullum malum morale admittens etc. Observatio VI. Dolendum est quod
,

multi

satis

diminutam ac falsam ideam

ingerant amoris concupiscentiae in Deum beatifcantem, dum passim dicunt (quod

((

te

plector ardentem . Observatio V. Haec epistola ad Macedm ii uni hoc habet commune cum pluri-

Augustinus non solet) ,eum amorem moveri ex commodo proprio, utilitate propria et similibus.

Quae

ratio

abstracta

mu
rem

aliis

Auguslinj testimoniis,quod

amoita

beatiludinis vocet

amorem

et cari-

totem Dei,

Unum

autern habet non


proferat

Commune,
gu^tiuo
(]uia

ut huius ipsius rationem


,

dignissimam
beatificans

Aunempe

commodi et utilitatis propriae exaggerata a Iansenio 1. V. de Gra. Ghr. cap. IX. etX. univoce estcommunis motivo, quo ducuntur plurimi actus indifferenies aut etiam mali , cum vera ratio motiva huius amoris concupiscentiae piena sit omni honestate virtule perfectione

Deus

hominem
,

conce-

sanclis-

pius

quidam seu notio e>te\plicans magnam perfectionem virtutem boriila,

siine expetibili^

alque

ita

hibeant

s.

Bonaventura

et

eam nobis exs. Thomas lo-

lem

si

ve explicans et

summum bonum
12.

cis ci'atis.

per l'eclissi me se

communicans homini,et

hominem

perfectissime parlicipantem de

summo

bono. Hinc

num.

Una

ibi

Hanc, quam dixi, distinctionem mihi videor ex eodem s. Thoma hausisse in Quacst. disputatis etc. de Cantate art. 2.

24
ubi

cum

posse et

dxissel bonum civitatis amari male a tyranno propler priva,

cupisccniia Dei, ut beatificanti*, vocrlur

amor Dei propler


est a noiinullis

se

modus loquendi
non
usilatus
,

lum bonum suum


aliorum bono,
et

neglecto et spreto

llicologis

bene ab optimo cive

propter bonum toti eivitati commune : Sic igitur^ inquit , amare boni/m quod
,

Augustino,s.lonavcnturae,s.Tliomae familiari*, et ad Baium, Iansenium, Quesnellum refelJcndos apprimenecessas.

sed

beatis participalur

ut Jiabcafur vel

rius

cum veterum
ii

testimonia obiiciunt.

possidealur , nonfacit hominem bene se habentem ad bcatiludinem quia etiam mali illud bonum concupiscimi ( in honum scilicet proprium et privatimi nihil curantes de bono aliorum ); sed amare illud bonum secundum se ( exclusa scilicet ratione privati boni ) ut permane at ( nempe in aelernum ) et dijfmdalur
(

qui eo Joquendi more , nostra liac aelate non utuntur, scire debent eum fuisse a veleribus usurpatimi ne in veterum lectione decipiantur. Explicandi enim illi , et inlelligendi sunt secundum morem loquendi suorum tem-

Quare

quoque

nempe

Deo lum

in

liominem timi
illud

in alios
)

ipsum individuum proximos , prout


et ut niliil

lex caritalis postulat

contra
scilicet

bonum agatur (excludendo

porum. S. Th. in Dispulatis de Cantate articulo 4.: Formale in obiecto est idsecun dum quod obiectum refertur ad poten tiam vel babilum. Materiale autem id, in quo hoc fundatur. Ut si loquamur

exhoc fneomnem vountatempeccandi), liocfacit hominem bene se habentem ad


Ulani societatem sanctorum. Et haec est caritas , quae Deum propter se diligit et proximos, qui sunt capaces beaiitudiww, sicut se ipsos, et quae repugnat omnibus impedimenlis in se , et in aliis. Vides quo pacto amor in Deum, qui concupiscentiae dicitur, si sit bene ordinalus, a s.Tlioma caritas Dei appella tur? Et iterum art. 4. ad II. Dicendum quod cum amor respiciatbonum, secun dum diversitatem boni est diversilas (t amoris. Est autem quoddam bonum proprium bominis , in quantum est singularis persona ( nihil curando de aliis , ut exposuerat art. 2. verbis su pra cilatis ). Et quantum ad dilectio nem respicientem hoc bonum unus quisque est sibi principale obiectum dilectionis (quae proinde dilectio non est caritas, imo ncque ad spem theo logicam revocali potest ). Est autem
,
:

eius formale est

de obiecto polentiae visivae obiectum coloratum vel aliquod huiusmodi in quantum enim aliquod
est
,

coloratum

intanlum

visibile est

corpus } cui accidit color.... Et hocoportet in cari sed materiale in obiecto est

tate considerare.

Manifestum est enim , quod possumus aliquem diligere dupliciter uno modo ratione sui ipsius, alio
:

modorationealterius.Ralionesui ipsius,

ce

quando eum ratione boni proprii di li gimus ulpote quia est in se bonestus, vel nobis deleclabiiis , aut utilis (Eu descripla caritas diligens Deum: Quid sit autem amare Deum, ut delectabilem nobis aut ntilem, num Deus ut beatificala
<(

sit

Deus

ut nobis deleclabiiis aut utilis

non iam

indiget
transit

commentario, tam clara


ad caritatem proximi
allerius (inquit
s.
)

res:

ra-

tione

autem
,

Thomas)
diliginius

diligimus

aliquem

quando

quoddam bonum comune, quod periinet ad hunc vel illum, in quantum est pars alicuius lolius...Et hoc modo

caritas respicit

7 ,

ipsum quia attinet alii, quem diligi mus. Ex hoc enim ipso , quod diligi mus aliquem secundum se ( nempe vel ut honestum in se, vel ut nobis delecta bilem , vel ut utilem ) diligimus om nes iamiliares
et et consanguineos , amicos ipsius , in quantum ei attinente sed lamen in omnibus illis est una ra,

sicut principale obie-

clum bonum divinum, quod pertinet ad unuuujuemque ( ideoque etiam ad se ipsum) secundum quod esse potest

tio

formalis dilectionis
,

scilicet

bonum

particeps beatitudinis

, linde ca sola ex caritate diligimus, quae nobiscum in beatitudine participare possunt, ul Au-

illius

quem
,

se bonesti
a

ratione sui ( nempe ut io aut deleclabiiis aut utilis) diet

ligimus

ipsum quodammodo
diligimus. Sic igitur
caritas diligit

in

gust. dicilin lib. deDoct. Christiana.

omnibus
,

aliis

di-

Obscrvatio F7/.Quodsancta haec con-

ccndum quod

Deum

ni-

25
a tiotte sui ipsius

(nempe ut

in se lione-

ti

quem, bonum
,

optat

ei

quem

dilgil,

utilis m sti sci delectabilis ve!


s
<c

nobis

), et

Lstud autem. quod caritas optat,


videlieel

unum

ratione eius diligit omnesalios,inquan-

solimi est
et

timi ordinantur ad

Deum, nude quo-

ti

dammodo
.

diligit Donni in omnibus progimis Si coosequenter ad liane s.Thoir

re

bonum summum. lstud autem summum bonum aliquando homo per cantaaeteriium
leni

optat
e>t
(

Deo

et

hoc
)

propriissi,

doctrinam expendas actum lume: Amo Deum quia est bonum summum iiiilii per visionem, amorem, et fruitioiii.
i

mun
do

amoris amiciliae
et Ino
,

aliquanse-

te

sibi

dici tur

amor concuipsi

piscentiae )

aliquando proximo:
optat

i.em

idesl

modo simmie

utili

,
)>

et dcle:

cuudum quod

Iiabemihi communicaudum bis in hoc actu amorem Dei non modo ut delectabilis et utilis , sed eliam ut hoctabili
nesti.

Deo , dicitur diligere Deum , quia vult quod ipse Deus sit summum bonum, et quod
ipsum

a Jiabeat

Hoc enim houestum

attingit

ea

tendentia:
Si

Quia est Bonnm summum . praeterea adverteris, quod divina ista

omne bonum per essentiam: secundum quod optat illud proximo, sic dicitur diligere proximum, quia vult quod liabeat illud bonum per gratiam
(

conimunicatio utilis mihi , ac deleetibir visionem, amorem, et fruitionem est ahqnid perfectissime me abstraheus

et gloriain: lud sibi

secundum quod optat ilnempe per gratiam et glo-

ab orimi inordinato amore tum mei tum reli(juarum creaiurarnm, et perfectissime me coniungens Deo ipsiusque vo,

K riam), sic dicitur diligere se ipsum. Ge neraliter ergo in actu dilectionis ipsius
caritatis
((

lunlati propter ipsnin infnitum

bonum,
,


<(

bonum optatum, liquibus illud bonum cet multa sint , optatur- et illud est obiectum princiest

unum

quod Deus

est

si

denique eonsideres

<jnod fideles licet non ita distincte,

quantum
confuse

satis est
ita

tamen implicite quamvis ac

pale ipsius habitus diligeudi , quoniam ipsum propter se optatur a cantate ,

ita
((

quod habet rationem

obiecti princi-

repraesentant beatilu, dinem visionis, amoiis, ac fruilionis Dei,


sibi

paliter moventis, et finis quietantisj et

ut aliquid,

quo per
,

summam
si

perfeclio-

nem Deo uniemnr


nia

inquam haee omfacile


tibi

animo

recolas

suadeas

amorem Dei nos bealificantis involvere non solum amorem concupiscentiae, veruni eliam aliquem amiciliae amorem
;

ce

omnino consentanee Auguslini


br. Vili, de
l
cc

verbis

Ji-

Gen. ad

lit.

cap. XI. n. 2.:

a
ce

\ ec

aliud alitjuid ab ipso ex-

(t

quam eum ma utili t(is, et salus nostra est: sic enim eum gratis secundum illam vocem dipectemus,

ipsum, qui sum-

te

-imus, Mihi autem adhaerere Deo


iium est:
sunt
alii
iis

Deo inquam

utilitari, et

li

saluti nastrar,

. Ilaec deservire pos-

theologis conciliandis,

quorum

quia illud est unum solum , sive comparetur ad se ( nempe Deum ) sive ad eum, qui habet caritatem,sivecomparetur ad eius proximum bine est, quod caritatis habitus habet esse unius . Ad IV. argumentum: Caritas, inquit, unam habet rationem moventem , videlioet ipsara summam bonitatem,quae cum sit summe amabilis , et prout est in se, et prout parlicipalur a creatura par ticipatur autem praecipue per gra( tiam et gloriam Paradisi uti antea dixerat) utroque modo caritas erit . Et ad VI. Sicut spes innititur simimae poteslati , sic caritas adhaeret et adhaerere facit sunimae borritati , et ille est eius actus primus et unicus , ex
: ,

rant
in

ad salutarem conversionem contenti amore concupiscentiae, alii etiam sacramento aliquem amiciliae amorem

quo

orilur, et in

concupiscentiae et

quo clauditur amor amor amicitiae. Et

postulant.

Luride S.Bonaventura, qui


slinct.

in III. diII.

XXVII.

art.

1.

quaest.
) est
,

ubi
sit

quaerit an Habitus caritatis unus


t

?
:

Actus caritatis ( inquit

diligere

propterea sicut spes non diversifcatur li propter actum confidentiae et expectationis , sic nec caritas propter actum amicitiae et concupiscentiae . Ex quibus tria habes 1. Concupiscentiam ut est Dei bealilcanlis, dici a s. Bo.<

diligere

autem idem

est

quod

velie

na\ entura dilectionem Dei propter se etc,


2. Concupiscentiae

bonum.

Cum

ergo caritas

diligit ali-

amorem

s.

Bona-

26
ventura non comprehendi sub spe ( quod alias animadverti ) , sed curri amore amicitiae divinae comprclrendi nomine carilatis,terliae ex theologicis virlulibus, idque non obiter , sed s.'iepe et ex prposilo doceri a seraphicoDoctore, ubi de
exponit,

iam

num.

theologicis virtutibus

lamquam

in pr-

prio loco perlraclat.,


3. Concupiscenliam Dei, ut est Deus obieclum nostrum bealificans , et coniprehendi posse nomine carilalis inDeurn^ quod saepe s. Bonaventura acit, quemadmodurn et Augustinus, et comprelrendi posse nomine caritalis in nos , quod

etiam pluries occurrit in libris s. Auguslini,imo in ipso libro de Disciplina caristiana, quem paulo ante citavimus. Occurrit etiam saepissime in s. Thoma et s. Bonaventura. Caelerum eum caritas in Deum, in nos, in proximum, ad eamdem virlulem caritalis revocelur , sive ille concupiscentiae amor dicalur caritas in Deum sive caritas in nos, parum refert
,

quod nos docemus. In Psal. LV. Nos ergo Deum amemus fratres, pure et caste. Non est castum cor, si licum ad mercedem colit(nema pe lemporalem ut ex contexlu pate bit). Quid ergo? Mercedem de Dei cul tu non habebimus? Habebimus piane, sed ipsum Deum, quem colimus. Ipse nobis merces erit,quia videbimuseum, sicuti est.... Amatoribus suis Iesus Clrristus dicit...Et ostendam me ipsum illL Si non amas parurn est. Si amas, si suspiras, si gratis colrs eum a quo noli extra eum gratis emptus es ipse tibi suir aliud ab eo quaerere Dicam fratres. In islis bumanis cit.
17.
,

<c

coniugiis considerate cor castum, qua le sit

ad Deum. Certe
:

bumana

coniu,

gi sunt

non diligit uxorem suam qui propler dotem illam diligit: non inaritum caste diligit, quae propterea
quia

diligit, quia aliquid donavit, aut

multum
ti

donavit. Et dives maritus, et


est.

quamquam plurimum

referat isla

pauper factus maritus

Quam

mul-

animadvertere ad inlelligendos palres ac praecipue Augustinum. Probandum iam , quod etiam ante sanctos Bonavenluram et Tliomam, Augustinus amorem concupiscentiae in Deum, uti nostrum obiectum beatificum , vocet amorem Dei propler se } quod mirifice
deservit iansenianis refellendis.

proscripti a castis uxoribus amplius

dilecli sunt?

a coniugia calamitalibus

Probata sunt multa casta marilorum , ne

aliud
tur:
a

amare quam marilum putarennon solum non deseruerunt , sed

amplius obsecutaesunt.Si ergo maritus carnalis gratis diligitur, si caste diligiw tur, et

Aug. in Ps. LUI. num. 10. ad illud voluntarie sacrificalo libi: Deus no sler laudetur voluntale , amelur carisit quod amatur et , quod laudalur. Quid est gratuitum? Ipse propler se non propter aliud. Si enim laudas Deum ut det tibi aliquid aliud, iam non gratis amas Deurn. Eru-

tate; graluitum

uxor carnalis gratis diligitur, si caste diligitur, Deus quomodo diligen dus est verus et verax animae maritus ad prolem sempilernae vitae foecunet steriles nos non esse permit dans
,

tens?

Ulum

ergo

sic

praeler

ipsum non diligamus

diligamus, ut aliud . Ani-

besceres
tias
accideret
te

si

te
,

uxor tua propter


et forte
si tibi

divi-

amaret
te

pauperlas

de adulterio cogitaret.

Cum
Non
,

madverle ea verba: Deus quomodo diligendus esl verus et verax animae maritus ad prolem sempilernae vitae foecundans. Ubi ostenditur in quo sitani parilalem Augustinus velit. Sicuti gra-

ergo

a coniuge gratis amari velis, tu

Deum

tibi

propter aliud amabis?. .. tcrram, sed se ipsum servat


,

qui

fecit coelum

plum amoris
ris,

lerram. Vide exemgratuiti propter se, non


et
est

propler aliud. JExemplum

amor uxose
,

quae virum suum aniat propler

amor coniugis est in marittimi , ut fruendum ad prolem suscipiendam ita est amor gratuitus animae in Deum, ut fruendum ad prolem sempilernae vitae. Huiusmodi esl amor concupiscentiae, qui hoc Augustini contextu commendatiliergo hic amor esl gratuitus et propler se*
luilus
,

sed propter se ut fruendum


iugii et

ad

usus con-

prolem suscipiendam. paritas amoris coniugalis frequens est apud Augustinum , et optime

Haec

Iterum in Psal. XC. semi. II. numcr. 13. ad ea verba ostendam illis salutare meum: Quidquid laboras, ad quando tota hoc laboras, ut videas.
.

27
merces nostra visio est iiius, et

Desideresi

ergo, inquls, faciam? a ores?

amemus, flagremus,

spon-

Quod

te

docuit

cfiiid orem? Quid Dominus,quod te

sa sumus. Sponsus absens est , sustineau mus , veniet quem desiderainus. . .

docuit coelestis Magister. Invoca

Deum

si

sic

amaremus!

&

tamqunm Deum, ama Deum tamquam Deum. Ilio melius niliil est, ipsum de:

Dum itaque legimus in Augustino amorem Dei propter Deum, non est quod mens nostra statini apprehendat agi ibi de amore ilio Dei, quem nec dari negamus, neque negamus esse perfectum , quemque optime distinxit superioribus verbis s. Bonaventura: qui vult quod
,

ipsum concupisce. Vide invoUnarn cantera Deum in alio psalmo a petit a Domino liane requiram. Quid est quod petit? Ut inhabitem in do mo Domini per omnes dies vitae rneae. Ut quid hoc? Ut contempler delecta tionem Domini. Si ergo amator Dei
a sidera,

ipse

Deus

sii

Iiabeat onine

quod bonum per essenliam: quem


,

sianmum bonum

et

esse vis sincerissimis medullis castisque suspiriis


illi
,
,

ipsum
illi

amorem

plures recemes gravesque tlieo-

flagra

logi cura Scoto solura inieJJigunt

unors amicitiae. Aliter saeculo loquutns est Augustinus. Illum audi in Ps. LXXVII. n. 21. Rectum u itaque cor cum Deo est, quando propter

nomine taraen IV. et V.

nihil invenis, tius


((

ipsum ama , quo iucundius quo melius , quo laedilige


, ,

inhia

quo diuturnius.

Si ergo invo,

Deum tamquam Deum securus Deum tamquam Deum cum petis inhabitare in domo
cas
a esto . Igitur invocas
,

Deum quaerit Deum.

lana hic statim

Domini
Si

etc.

<(

amorem, quem dicis amicitiae. Sed audi quod sequitur: Unam quippe concupivit a Domino, liane requiret, ut inhabitet in domo Domini semper,
invola* in

et
ie

coutempletur eius delectationem.Cui


ollis

dicitcor fidelium: salurabor, non

carnium aegypliorum, nec melonibus,


peponibus
,

et

et allio, et cepis

manna

visibili...: sed

nec , saturabor, cura

est aliquid ex sermoniAugustini, audi ex serra. CLXV. al. VII. de verb. Ap. ad ea verbaPauli: In caritate radicati et fundati ,ut praev ale atis comprehendere cum omnibus sanctis^ quae sii latitudo, longitudo, altitudo , et profunditas. Latitudo ergo ait n. 4. caritas est,' quae sola bene ope ratur . Has et similes Augustini pro-

delibandum

bus

s.

u apparuerit gloria tua .

positiones nobis obtrudunt


sectatores, et cubitalibus

Iansenius et

<(

In Enarr. ps. LXXIX.n. 14. uMortui siint, qui non Deum gratis colunt, idest

quia ipse bonus

est^

bona,

ce

quae dat

et

non quia dat talia non bonis. Pecuniam

u vis habere? Jiabetet latro.


.
.

Uxorem, foe-

amplioribusque Jileris descriptas nobis inoculos ingerunt, ut probent quod praeter amorem amicitiae nulla est alia honestas virtutis. Sed audi interpretationera Augustini vel potius ipsi adversarii eara

, attende quara cunditatem lliorum. multi inali liabcnt. Hoc est totum pr-

audianf. lati-

tudofacit, ut liilarein

<(
<c

datorem

diligat

quod eum colis?. Ergo ista dat u omnia etiam raalis , se solum servat u bonis. Te diligemus tu nobis dulcis a eris renaissio peccatorum, tu eris totum praeuiium iustificatorum . Ecce tibi guici ex Augustino sit amare quia ipse
<c

pter

Deus. Si enim angustiam passus fuerit, tristis dabit


;

dabit, perit ergo latitudine caritatis , ne pereat quidquid boni fa cis. . Quae est longitudo? Qui persea veraverit usque in finemhic satvuserit
si tristis

quod dabit. Opus


.

est

b^nus
bis

comprehendit scilicet bis vereius etiam, ut est praemium soluinque distingua ab iustifcatorum
est',

Si

autem
,

vis Iiabere crucis altilu-

amorem

dinem

nosce quid audias, et ubi auest

das^Sursum cor. Quid

Sursum
si
,

cori

amore concupiscente temporaiia bona.


Et
((

Ibi

operare, ibi ama, inde petevirtutem,

in Ps.

LXXXV.

n. 8.

<(

Si

Deum

ibi expecta
opcraris
((

mercedem. Nani

bene

propterea invocas, ut veoiat ad te pecuoia, ut veoiat ad te tiaereditas,ut ve-

et liilariter tribuis

videris

niat

ad

te saecularis dignitas

Deum
,

ti-

bi adiutorera

ponis cupidilatum

non

exauditorem desideriorum

Quid

habere latitudincm. Si in iisdera operibus usquein finenti perseveraveris , videris habere longitudinem. Sed si omnia hec non propter supernam mercedem

28
alliludinem non liabebis , et illa iam nec latitudo eril , nec longiquae verba maxime nolanda ludo
facis
,

sunt non modo ad argumenlum, quod prae manibus habemus, sed etiain contra quietistas habilualitcr excludentes a statu animae perfectae in hac via omnem intuitum remunerationis aeternae),Quid
u est enirn
t<

vocalur: quod alilcr dici potesl , quod adacquata debet esse in creala vel in recto vel in obliquo . Quod confrmat exemplis fidei , et spei.
<'

ratio lormalis

Non omiltendum quod Bernard us

habere altitudinem ,
,

nisi co-

gitare

Deum, amare Deum

et gratis

amare ipsum Deum adiulorem, ipsum spectatorem, ipsum coronatorem,ipsum praemii largitorem , postremo ipsum praemium deputare , non aliud ab ipso, quam ipsum expeclare? Si amas, gratis ama-, si vere amas, ipsesit merquem amas . Audis , quo paclo ces

<t

cuius testimonia in detensionem sui erroris congerunt ianseniani , eadem paritale amoris coniugalis utiturcum Augustino. Nam ser. LXXXilI. in Cantica n. 5. : Magna res est amor, sed sunt in eo gradus. Sponsa in summo est. Amant enirn et filli ^ sed de haereditate cogilant ( quae est de externis bonis
praeter patrem,eiusquepossessionem)....
ter

Augustinus explicet illud Pauli:


tate radicati, et fundati eie. et in

Iti

carisi-

Purus amor de spe ^boni externi praepersonam amatam) vires non sut mit, nec tamen diffidentiae damna sen til. Sponsae hicest, quia hoc sponsa
est. Sponsae res et unus est amor. Hoc sponsa abun spes dat hoc contentus est sponsus , nec is aliud quaerit, nec ilJa aliud habet . Et supra dixerat Deus . . amari plus

quo
,

est

quaecumque

iam doceat

carit tis

altitudinem

sine

qua nec longitudo, nec latitudo est. Neque est , quod quis haereat propter eam vulgarem proposi lionem: De ratione virtutis theologicae est ut adacquatum obiectumfori naie eius sit increatum:
,

amat

quam
is

quaeris aliam inter spon-

sos necessitudinem? .... Is

inultoquemagiserit de rationeterliae virtutis theologicae, quae reliquis maior est. Jpse enirn eximius doclor Suarez agens de cantate prout est tertia ex theologalibus

se sufficit,
se. Ipse est

(amor) per per se placet, et propter


ipse

merilum,

praemium

sibi

virlulibus, licet

cum

Scoto

amorem con-

cupiscentiae ad spei

revocet, non ad caritatem , opponit sibi eam propositionem, tum respondet (disput. I. de Garitate sect. III. n. 9.): De raiione
virtutis theologicae est, ut ratio l'ora malis eius obiecti sit increala vel
<c

nomen

simre-

Fructus eius usus eius : amo quia amo, amo ut amem . Vide alia tum hic tum in tractatu de diligendo Deo , ubi in ipso quarto gradu amoris a Quis hoc videbit? quis possidebit? Quando, inquit, veniam, et apparebo ante faciem Dei etc. . Quae omnia sonaut perfectionem amoris Dei , ut beatificane consentanee ad
:

amor

pliciter, vel
,

secundum quamdam
in

a duclionem
<c

eiusdem ordinis

quantum participatio ad suam originem re-

Augustinum. Alia dabimus

in notis

ad cap.

GXX.

a .
e

ix. U

?erva^o or ne

symb o7i'
eps

iicaur.

ergo qtiaerilur, quid credendum sit quod ad religionem portineat , non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos phynec metuendtim est, ne aliquid de vi et numero eles * cos g^eci vocant mentorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli de generibus et naturis animalitmi, iruticum, lapidum, fontium, Quminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentiuin tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret: quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellenles ingenio, Qagrantes studio , abundantes otio, et quaedam liumana coniectura investigantes, quaedam vero historica experienta perscrutante^, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potiti quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coele
IX.
:

Cum

29
stium sive terrestriuni sive visibilium sive invisibilium , nonnisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam, quae non aut ipse sit, aut ab ipso, eumque esse Trinitatem, Patrem et Spiritum Sanctum ab eodem Patre scilicet, et Filium a Patre genitum iNrocedeotem , sed unum eumdemque Spiritum Palris et Filii. Ab liac summe et aequabiliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia et nec summe, noe aoqualiter, nec immutabiliter bona, sed simul vero universa valde bona ; quia ex (amen bona etiam singula
, ,
:

omnibus

consistit universitalis admirabilis pulcritudo.

Augustini de rerum creatioue duo sunt, quae nonnulJos offenderunt criticos satis illiberales et inoflciosos. Prmam est de simultanea rerum
In doctrina
s.

principio coelum et terram sine variette notitiae tuae , ita ecisti in principio coelum et terram sine DISTINCTIONE

Nota

in caput

IX*

crealione

uno quidem momento, sex aulem diebus solum spiritualibusacrny(ci)

tur tibi , et qui


id

actionis tuae. Qui intelligit confiteanon intelligit confiteatur tibi. At non defuit ex recentioribus qui ,

qui sticis. Non defuit ex recentioribus eam opinionem improbabilem dieeret


,
:

minime

intelligens

non Deo confitere-

tur, sed Augustino insultaret, liane eius

imo

nomine in Jib.IV.c.XXXV. Animadversionibus ad


le

Clerc sub Phereponi

sententiam exolicam et antiqualam dicens


,

et

adversantem communissimae
.

de Genesi ad literam recenset liane opi-

nionem inter Somnia febricitantis. Sed quoniam ab his ac similibus acerbioribus in Augustinum censuris s. Doctorem egregie vindicat ex nostris quidem Sylvester

omnium sententiae, communissimae scholarum sententiae Eadem docuerat s. August. cap. VII. n. 9. Ideo
coaeterno

Verbo

libi

Maurus (tom. I. Theo!, libr. IV. CCXX1I. ) ex aliis card. Norisius q. . 9. ) ideirco ab ( in Vindiciis cap. IV
,
.

hoc supersedeo imitatus sapientiam modestiam s. Thomae, qui ita disserit


,

et
et

de sententia

s. Augustini et de opposita aliorum patrum interpretatione, uineutri, inquit sententiae praeiudicetur


,

Alterum

est

de Deo creante et agente

sempiterne dicis oniquae dicis, et ft quidquid dicis ce nia, a ut fiat nec ali ter quam dicendo facis , nec tamen et simul et sempiterne ne iunt omnia, quae dicendo lacis . Quare utrumque coniungit cap. IX. <c Fecisti coelum et terram in verbo miro modo dicens , et miro tuo . . modo faciens: Plures mss. codices apud maurinos legunt in priore Augustini testimonio: sine distentione actioet
ti,

simul

extra, sed per actionem a sua divina essentia indistinclam , quaeque eadem sit

ad

atque ipsum Dei dicere aut velie: Neque


Ciim, incraitlib. XI. Confess.cap.

neque idem recidit numerosa et successienim potest negari va distendo actionum divinar um , quin
nis tuae.

Sed

in

XXXI.
incom-

negetur
stantia.

earum

distinctio

a divina sub,

n. 41., ita tibi aliquid accidit

mUabiliter aeterno

hoc

est vere aeter-

no creatori

mentiur/i. Sicut ergo nosti in

Deum

Profecto niliil ad dogma facit lemporales effectus agere


,

sive
dicas

(a) Si de crcatione universitatis rerum qnoad siibstantias , et non etiam quoad illarum expolitionem ac ordinem sermo sit ; eadem Augustine, ac
sit.

se
I.

veterum plerisque sententia arriEtenim substantias simul omnes a Dio esnon modo inter iudaeos docuit procreatas
,

xaem. pag. 7. Basilius in Hexiem. hom. I. n. G., Chrysostomus in Genesim hom. I. n. 3.; Ambrosius in Hexa^m. lib.I. n. i6.,Theodoretus in Genesim q. III., Gregorius lib. XXXII.
Moral. cap. XII.
de ordine creaPetrus Lombardus in Sent. II. dist. li. llinc laudata a patribus Aquilae interpretatio, quae liebraicuin |YW>*V3 graen. iG., Isidorus

tionis cap. Vili., et

Philo de
1

Mundi
;

opifc.
<

pag. 14

et initio libri

Allegoriarum sed x Ecclesiae patribus in earudem concessere sententiam Hippolytus in Gn. I. G., Clemens lexandrinns Stromat.VL Atbanasius . 16., Origenes Pllilocal. cap. I.
,

ce reddidit
rio

Orat.
res.

II.

con. Arian. n. iG.

Epipliauiud

Jf >>:-

LXV..4-.,Gregorius Nysenu-, iuile-

Nysseno Philopono ,
KU.I .typoui

Basilio , GraegoAntiocheno , Ioanne cvXKr\^dr\v aliisque enarranti bus noci tv o\tyw. C. 1'.
tv x.t$ct\i>.),
,

idest

Jilu^tachio

30
Augustino per aclionem sibi imraanentem , sive cum gravibus aliis scriptoribus per actionem externam , et transeuntem. At illud ferendum non est, ut
id

cum

agas
in

cum

sancii Augustini

reprehensione sententiae , ne tibi ingerat rursus,


seri-

can. lui. n. 212. Aperi oculos el Ie g, et noli lamquam caecus aliud pr alio supponere Cum Augustino, et s. Thoma consentiunt plures patres s. Greg. Nyss. lib. XII. contra Eunomium: In illa bea,
:

quod

alium adversarium suum

Operis imperf. n. 56. Die quod dicturus es , egregie corrector. Iniquitatem huius in Augustini sententiam censurae probal vel uuuss. Thomas,
psit lib. III.

ta vita (Dei) illud universum, quod in ea intelligitur, acluosum est, et ipsa

met

actio,

dum

nullo interposito me-

dio voluntas ad

eum

finem transfertur,

ex cuius scliola celebres theologi


ter

fdeli-

transcripsere plusquam septuaginta loca,in quibus angelicus praeceptor idip-

sum dare
et

et sine

ambiguitate testatur,

V. liNeque porro ex ipso (Spiritu S. caro Christi) tamquam actio eius est, quandoquidem in simplici et corporis experte natura eamsibi proposuit. Basilius in

quem

bro contra

Eunomium

hoc tanta frmilale, ut id nullibi in dubium verterit. Legatur episcopus laPalanco insigni ingenio et fama inter scholasticos recentiores de Providentia Dei qu. IX. num. 46. pag. 121. Addit num. 48. vix invenies paginam,aut articulum, in quo id non supponit. Hi ne 1. II. con tra Gentes e. XXIII., et cap. XXXI. n. 3.: Deus non agit
censis Franciscus
:

dem cum

substantia rationem sumit

aliqua actione,

quae sit extra ipsum , quasi ab ipso exiens et in creatura ter-

minata, sicut calefactio exit ab igne et


terminalur in ligno, sed eius velie est

Maximus martyr. in lib. de Div. Nora. cap. IX. Motus eius , qui est immobilis et eodem modo sem per habens appellatur ipsius voluntas, qua vult ea quae sunt fieri, sive pro videnliae ipsius ad omnia processio idest actio. Clemens Alexandrinus Or. liortator. adversus gentes n. 18. Ipsius Dei sola voluntas est mundi creatio 7 sola voluntate ille operatus est . Damascenus lib. II. de Fide cap. XXIX. Procreans, et conservans, et procurans
actio . S.
:

eius agere, et hoc

modo

sunt res se-

ipsius potentia nihil aliud est,

quam
1.

cundum quod Deus

vult eas esse.

Qu.

bona

ipsius voluntas

.Richardus

II.

III.

dePoten. art. 3. Creatio potest sumi active et passive- si sumatur acti ve sic designat Dei actionem quae est
eius essentia

de Trini tate cap.


est a se velie

XXIV. Eius lacere fieri . Nec mirum, in,

quit idem qui supra


1. e.

episcopus iacensis

cum

relatione ad creatu-

ras. Et art. 4. Illud solum recipien lem maleriam non requirit, cuius actio non est accidens , sed ipsa subslanlia
sua,

quod solius Dei est. Et arlic. 15. Duplex est actio, quaedam quae conin ipso agente et est perfectio et
,

sistit

actus agentis

ut intelligere, velie, et
egre-

cum haecfuerit convnunissima opinio omnium antiquorum philosophorum eam certe tribui non modo s. Thomae sed thomistis fatetur disput. XX. Metaph. sect. V. num. 2. et 5. eximius Suarez, licet eam non sequatur. Scotus autemeum pluribussuis,Ocham, et Gregorius cum nominalibus modum
n. 48.,
:

huiusmodi

quaedam vero quae

quidem loquendi usurpant diversum a


s.

ditur ab ipso agente in patiens extrin-

secum ,

et est perfectio et actus patien-

praeler

movere et huiusautem Dei non potest in telligi ad modum huiusmodi secundae aclionis eo quod cum actio sua sit eius essentia, non egreditur extra ipsum } unde oporlet quod inlelligatur ad ino dum primae actionis quae non estuisi , in intelligente et volente Quare ci
tis, sicut calefacere
modi. Actio
,
:

Thoma, sed re ipsa idem dicunt; nani Deum et effectum negant mediani actionem inter Deum, et eifectum vide Suarez disp. XX. Met. sect. V. num. 6. et 7. et Maurum tom. 1. Theol. lib. III. q. CXV. Alios plures vide apud
:

Suarez Lusitanum toni.

111. pini. p. 201).


I.

Eam

sequitur Valentia tom.


I.

disp. 111.
(

pimelo

quaest.

II.

pag. mihi

J5.">.
j

qui dubitet de mente


licet

s.

Thom.

dicere

verbis

Aug.

1.

11.

Operis imperf.

Card. Toletus III. Phys. q. III. ar. 2. et innumeris praeternnssis, qui citali possent , cardinalis Cieniuegos t. II. yEuig,

31
maiis tipologici disp. Vili. scct. III. . 1. num. 7. pag. io. , et disput. XI.

num. kO. pag. 380. Imo plurcs scholasticos paginis 46, el 380 reiri eam sententiam de actione Dei ab ipso Deo indistincta uno modo, plures aqua re Jios, eam alio modo explicantes
sect.

IV.

. 4.

palet censorem inoflciosum sententiae s. Augustini, lamquam exoticae, et aritiquatae , haud mullum sibi tribuere posse,

neque

in

veterum, neque

in recentio-

rum

lectione.

At, inquiet, Augustini sententiam non satisfacere adversantium argumentis.Respondeo si dicat non satisfacere eviden:

ter
cit
,

ac demonstrative , nibil quippe quod commune

magnum
est

di-

non mo-

agens mundum : respondent defensores s. Augustini ets.TJiomae cum distinctione, apud Iacensem episcopum qunest. IX. de Provid. . 10. n. 137. Concedunt si vox ab aeterno determinet productionem activam, negant si determinet productionem passivanti, sive terminum productum, quemadmodum solet ex usu coramuni , cuius est ius et norma loquendi cum dicitur: Mundus agitur et produciturab aeterno sive actus creatus productus est ab aeterno ; quae proinde falsa sunt: esto vere dicalur mundus ab aeterno cognitus ac volitus: quia in bis usus loquendi per eam vocem ab aeterno non determinat mundum, sed cognitionem et volitionem mundi; haec aliaqueplura satis

do senlentiis omnibus disputabilibus, cuiusmodi sai lem ista est de actione Dei ad txtra distincta, vel indistincta. sed etiam aliis pluribus sive fide, sive melaphysica si dicat neque saltem evidentia certis
:

subtiliter

citatus

tbeologus. Quibus

addo, quod in eo primo sensu dicitur Isa-

XLV. secundum LXX. Qui fecit futura, seu qui fecit ventura', quemadmodum et legunt Ambrosius lib. V. de Fide
iae
I. IV. de Trin. et lib. XII.,Fulgentius ad Monimum 1. I. cap. XII., Cyrillus lib. IV. in Isaiam or. II., Leo Magnus serm. XVI.de Passione Domini, Richardusl.II.de Trin. cap.XXIV.

probabiliter satisfacere, profecto

cum

id

cap. IX., Hilarius

dicet, solus sibi tot inlersapientes sapere

videbitur.LegatsaJlemrecentiorem,quem
citavimus, theologum,qui obiecta omnia insigni perspicacia scboJastica diluit. Dices: potentia Dei ab aeterno fuisset cum sua operatione , et actione aeterna;

Concilium Valenlinum

III. in Profess.

ergo etiam effeclus aelernus fuisset. Respondeo: vide quam varium ac multiplex sit hominis ingenium! Est qui liane consequenliam esse putet veritatem apertam \ at episcopus Iacensis qu. IX. n. 45. p. 121. ed. 1692. semel, atque iterum meram vocat Jgnorantiarn. Sed bis missis, negat consequentiam s. Thomas tum saepissime multis in locis hoc sibi argumentum obiiciens, tum qu. 1. de Potentia art. 1. ad 8. arg. <c Dicendum, in quit, quod potentia Dei semper est con hincta urtai idest operalioni nam ope ratio est divina cssentia- sed effectus se quitur secundum imperium volunlatis, et iudicium sapienliae. Unde non opor tet, quod semper sit coniuncta elfectui, <( sicut nec quod creaturae fuerint ab ae terno . Cum autem actio sequatur im:

Fideicap. III., Auctor sub nomine s. Anselmi in Epist. ad Rom. cap. VIII. Cum

quibus

August. tum saepissime alias, IV. de Gen.ad lit. cap. XXXV., n. 56. Sic enmfacit quae futura essent,
est

tum
ut

lib.

non temporaliter faceret temporalia,


,

sed ab eofacta currerent tempora


,

de

qua sententia verbisque praecedentibus sic Augustinum irridet D. le Clerc in animadversionibusad hunclocum: Quisnon obstupescat cum cogitet serio esse dieta...
haec somniafebricitantis: haecille,utpatet ex dictis aeque temere, atque imperite.

Ex ea ss.
tia

Augustini, et

Thomae senten-

plura

satis utilia existunt.

1. Sunt etiam inler recenliores theologos (vide episc. lac. q. IX. de Prov. . 10.) qui absurdum putant potentiam i/i-

perium volunlatis, imo sit ipsum velie , sicuti non repugnat Deum ab aeterno velle effectum in tempore, ita non repugimi Deum ab aeterno agere effectum in tempore. Quare ad liane proposi tionem Deus ab aeterno esset producens atque
:

finitam agere per actionem finitam, ptcntiam spiritualem per actionem materialem potentiam supersubstanlialem per actionem accidentalem. His diflcultalibus, quibus multi quidem nihil terrcntur, at quibus perspicacissimae caeteroquinmentespremuntur,occurritss.Au,

gust. et

Thom.

sententia

ut patet.

32
2.

At quoniam

fiala actione
,

Dei

ad ex-

Ira transeunte ei distincta


peccantis est aclio

aciio creaturae

tum Dei, lum creatuabsurdum pulant omnipotcnliam rae , agere immediate etformliter per actio-

ctTliomae,quod velie Dei sii agere: male aulem congruit cimi sententia actionis divinae exlcrnae el lranseuntis,quae eadem
sit

cum

tur.

Quare buius

actione creaturae cui coopciasententiae in nostra

nem peccarninosam.Legtur idem


lati

lacen-

sisepiseopus quaest. citala. Huie difficulccurrit


ss.

Augusti ni

et

Thomae
sua

schola defensores fatenlur eam Suarii explicationem se minime posse amplecti , quod bene novit sed alias sequuntur
:

imsententia. Nam Deus aclione conmanente sive decreto permissivo currit, qui concursus est omnino indili erens atque indeterminatus , qualem Lessius laudatili opusculo de J)ii-. Perfect. lib. XI. cap. IV. Creatura aulem actione suatranseunte,qui est concursus omnino dcterminatustex ulroque aulem, taraquam total ibus in suo ordine , consurgit concursus Dei et creaturae secundutn

quisquis in noslris academiis hospes non est. Etenim quoniam aclio Dei eadem est
realiter
ie

cumactione creaturae,

Deum vel-

agere opus, si creatura illud agat, idem erit ac velie Deum agere opus, si Deus
illud agat:

quae

est volitio illusoria,

Deo-

que indigna. Haec eo dispulavi quia censeo


lliolica esse, ut
sleriis difficultates,

e re ca-

hanc sententiam
transiens creata

secundum quam
Jicet

aclio

immediate a Deo dependeat, non est lamen aclio Dei per quam Deus agat sed polius quam Deus a S at 3. Plurimis semper visum est difficil,
,

limum quomodo Deus, et creatura uniri possint ad eumdem effectumpereamdem


actionem, quin una causa determinet aliam, et lamen non casu et fortuito concurrant.

ad emergentes ex fdei myplures ad marnino sint respondendi modi probabiles, quibusalius sic,alius aulem sic sibi salisfaciat. Id maxime commendai et sequitur Auguslinus, tum alibi saepe, tum in libris XI l. de Genesi ad literam. Lcgenduslib.I. c.XVHI. n. 37. et lib. 11. e. IV. n. 7. Augustinum imiiaius est Bellarminus tum saepe alias, tum de divino Concursu: legendus lib. IV. de Gratia, et Libero Arbitrio cap. XIV. XV. et XVI. Iluius ulililalis praecipui
sunt bostes sive D.
ficiosi
le Clerc, sive alii inof-

Haec fundamenlum multis

de-

dere

Suarez Metaph. disp. XXI l. negandi concUrsum imsect. 1. num. media lum. Legatur eliam sect. IV. a habent edam quae n. 10. ab iis verbis diximus, summam dijjicullalem in agentibus liberis eie. Legatur Suarez Lusitanus lom. II. Philosophiae p. 124. Sociniani vero , atque arminiani , ne Jiis incommodis faligentur , abeunt potius in errorum devia atque abrupta. Facillima aeque atque doclissima est
,

teste

censores in

magna

quaelibet nomiest eos in

na

saepe

autem observatum
;

censuris ferendis timidiores esse, qui sunt


sapienliores

contra ac

alii

faciant de

li-

teraria republica pessime meriti,


niliil

quibus

explicatio Suarii proleg.


libert. cap.
III.

I.

de Arbitrii

num.

16.

Deum

velie

opus non simpliciler etabsolule, sed quasi sub conditione, si voluntas humana llud agat,?* ita, \v\([u\l ,facile intelligitur quomodo Mae duae voluntates coniungantur ad eamdem actionem. Explicatio Jiaec opti me congrui t sententiae ss. Augustini

verum, nisi quod suum. Audi Augustinum Epist.XCV. al. CCL. n. k. In multo pluribus quaerimus po tius quid sentiendum sit, quam defin-* tum aliquid, fxumque sentimus*, at ea caulio cum sollicitudinis piena sit, multo melior est lamen , quam temerit* affinila ndi . Et lib. VII. de Gen. ad lit. cap. I.: a Recte est autem vrraciter
te

atque congruenier loqui


cter refcllcndo, nihil

nihil aud-aest,

temere aljiriwm-

do

dum

adirne
sit
,

dubium

verum

falsumne

sive fidei sive scientiae

ebristianae.

Cif.
Ili

x.

manichl^orum
iTivsiin

de

origine muti.

X. In qua eliam illud quod nialum dici tur, bene ordinatimi et loco eminentus commendat bona, ut magis placeant et Iaudabisuo posilum, eminenti us commen sint dum compnrantur malis. liora

33
XI. Neque enm Deus Omnipotens , quod etiam infidelcs fatentur, rerum cui summa potest* cuqi summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus sois, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus ,
,

M fla

*'; se ur

nt Deus,

bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur nisi privano boni ? Nani sicut corporibus animalium nibil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privali (ncque enim idagitur, cum adhibetur curatio, ut mala isla quae inerant, idest morbi ae vulnera recedant
ut
,
:

bine, et alibi sint; sed inique ut non


stantia, et profecto aliquod

sint.

carnalis substantiae vitium est vulnus aut

Non enim ulla substantia, sed morbus: cum caro sit ipsa sub-

bonum

cui acciduut ista mala, id est, priva-

quod dicitar sanitas) ila et animorum quaecumque sunt naturalium sunt privationes honorum: quae cum sanantur, non alivilia, tino hausieruntur; sed ea quae ibi erant nusquam erunt, quando in illa
tiones eius boni,

sanitate

non

erunt.

XII. Naturae igitur omnes,


ditor

summe bonus est, somme atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et quamvis, quantumeumque aligeri potest. Sed bonum minui malum est
:

quoniam naturar uni prorsus omnium Con 1 ~ , bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor
.

Cap xm
-

Creaturae omiiPS bo.iae, sed quia

^T^L
corruptibiie

minuatur, remaneat aliquid necesse est, (si adirne natura est), unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrompi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est eius corruptio, quia eam qualicumque privat bono: nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod iam corrumpi nequeat, proccio natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione pcrveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ulto nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est, magnum si corrumpi non potest, parvumsi potest: negari tameo bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si curraptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse pos, :

sit

sobsisteote natura.
XIII.
.

per hoc nullum est quod dicitur malum, si nullum sit boAe 1 * mini. Sed bonum omni malo carens, integrimi bonum est. Cui vero inest inalimi, vitiatom vel viliosum bonum est nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira confici tur, ut quia omnis Datura, in quantum natura est, bonum est, nibil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est Dee res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absorde, connexio tamen ratiocinationis huius velut inevitabiliter nos com:

c *. XIH Nuliuin mainivi


-

nisiquodet

pellit

hoc dicere. Et cavendum


,

tentiam

ne incidamus in illam propheticam senubi legitur, Vae Us (p dicurU quod bonum est malum et quod maest,
,
;

hni

xo

lum

est

bonum

qui dirimi tenebrai lucei

et

lucem tenebra*

qui diclini dulce

34
m.
xii. s.

amarum,
quia

et

amarum

dulce. Et

sauro cordis sui 'profer mala.

tamen Dominus ait Malus homo de malo theQuid est autem malus homo, nisi mala natura
:

homo aliquod honum est, quia natura est quid est malus homo, nisi malum bonum? Taraen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est sed bonum quia homo malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit malum est hominem esse, aut bonum est iniquum esse, ipse incidit in pro-

homo

natura est? Porro

si

pheticam illam sententiam: Vae vis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat quod est homo et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi biliosa est, in
,
;

e*?, xv. Bonum et maium,


hcet contraria,
8Mi.ni in

eodem

se posse

bona est; in quantum vitiosa est, mala est. XIV. Quapropter in iis conlrariis, quae mala et bona vocantur, illa djalecticorum regula deficit ' qua dicunt: nulli rei duo simul inesse contra * nullus cibus aut ria. Nullus enim aer simul est et tenebrosi et lucidus 0tus s mu i dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nip grum: nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in mullis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse iniustus: iniustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod iniustus. Ethaec duo contraria ita simul sunt ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperelur quod nisi bonum esset nec corrumperetur quoniam nihil est aliud corruptio quam boni exterminatio. Ex bonis igilur mala orta sunt et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset in quantum natura esset, profecto bona esset et aut incorruptibilis natura

quantum natura

est,

'

magnum
Nota

esset bonum aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio.
,

in cnpui usque

x
'.

I). le

Clerc sub adscilitio nomine Ioan-

re
et

homo,

in

quo videmus
ex
haeresi
et

nhnadversionibus criticis ad opera s. Augustini conlumeliosissime improbat atque irridet ratiocinationem in hoc Enchiridii loco conila manichaeos usurpalam a s. Doclore, subnis Pliereponi in

malum,
est

mixtum

quoddam

esse et bonum, manichaeorum compositum ex

parte bonae divinacque subslanliae , secundum (piani dieitur homo bonus, et ex


parte malae substantiae
sibus ad

secundum quam

ditque: Scholasticos et alios aculiores pliilosophos in accepto hoc a velcri,

dieitur malus. Vide August.

De

Ilaere-

bus
.

commento
rem

veluli de marni in
.

num

adquievisse

In

maqua censura sa-

Quodv. Ilaeres. XLVI. et lib. de Duabus Anima bus. lam summa disputationis s. Augustini
Deus Encbir. capitibus naturarum dicis excipiendam naluram malam et quidquid pars estbuius malae naturae per se subsistentis, iinproductac, et aeiernae. Al hoc dici nequit: malum enim non est substantia
haec est Creator
in bis
:

tis

ostendit se

liane totani

parum

cai-

.lere.

est

Duas naturas aeternas manicliaei asserebant, alleram per se bonam, alteram jier se malam, ex quarum physica reali ac substantiali commixtione smt in liac
rerum
universitate

bona, ac mala. Qua-

aliqua aut natura (a)j sed privano boni


Petavius de Deo lib. VI. cap. IV. demonstr.it. Accedi t Audreas Spagnius, qui in disserta tio-

(a) Mali rationem naturnmque nprivatonc collucandam cs.-e, unanimi patrum sufiGragio

35
natura aut substantia caeteroquin per se bona, sicuti morbi et vitia malum sunt, quia privant bono , idest sanitateet virtte corpus aut ani mura, quae sanitate aut virltite perficerentur. Nibil ad reni
in

malum
privans

esset
,

malum

rei

bonae

et

bono

sed ea
esset

qnaecumque

malitia sub-

facit, ntiiii

morbi ne

vitia

ut

positiva

gubstantiae accidentia ac qualitatcs, in


vini faeit le Clero. Esto ita sif. sunt Eamen malum correi a tivum ad bonam nalaram quam privant bono. Repugnat itaque substantia aliqua seu natura perse gtans et essentialiter mala: nonenim Jioc

quo

malae con^rueret et con,proindeque non mala. Susentanea perest ergo, ut malum attedio (piaedam sit contingens privans bono naturam bonam, defectibilem tamen, et ex summo bono indefectibili ortam. Sub bac ratiocinationis luce propositiones Augustini obnoxiae non sunt censuris le Clerc, ut patebit comparanti.
stantiae per se

ne de malo
.

sect. II. liane statuit

thesim

def-

inTheodicaea, Kingius In libro de Origine mali,

privatio peret lefdionis est recepfa definito nominis gitima definitio rei . Conferri praeterea posnitio mali proprie talis,

quod

sit

Io.

ChristophornsWolfius in Manichaeismo
,

sunt de malo disserentes Suarius Metaphysic. disput. XI., et in I. II. tract. III. disp.VII. sect. III.,Vasquius in I. II. disput. XCV.^Leibnitius

ante manichaeos Israel Canzius in Philosoph. Leibnitiana cap.VI., et Albertus Fabricius in Delectu argumentorum pr veritate religionis christianae cap. XV. C. P.

XV. Sed cum mala ex bonis


minicae sententiae refragari
faccre.
,

orta esse dicimus

non putetur hoc Do-

Cap. XV. Quomodo


intellisjenduiu
illud

qua

dixit:

Non
,

potest arbor

Non

potest

enim

sicut veritas ait


:

colligi

bona fructus malos uva de spinis, quia non

non potest

arbor bona eie.


M.itt. Vii. 18.

sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tamquam arbor mala fructus bonos, idest, opera bona non potest facere voi un Las mala sed ex bona nominis natura ori ri volunlas et bona potest et mala: nec fuit prorsus unde primitus oriretur
potest nasci

uva de spinis

nisi ex angeli et nominis natura bona. Quod et ipse Dovoluntas mala mi nus eodem loco ubi de arbore et fructibus loquebatur , apertissime ostendit ait enim aut facile arborem bonam et fructum eius bonum , aut fante arborem malam et fructum eius malum: satis admonens ex arbore quidem
,

Watt. XII

33.

bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra
,

cui loquebatur,

utramque arborem posse.


anima est vel comprelienditur nomine animae suis potentiis instructae ,sed iute! ligi ipsum volendi actum quem volilioneni dicimus. Quare animam , seu potentiam volentem comparai Augustinus boc loco bonae terrete ex qua et vites nasci posse videmus et spinas, et nasci utramque arborem, bonam et malam. Voluntatem autem seu volitionem bonam vitibus et arbori bonae malam vero spinis et arbori malae. Ex. voi un tate autem boter ipsa
,

nomine (a) quid intelligere - est scitu valde neAugustinus Mia, ut inofifenso pede percurramus, tex libros contro lutianum^sivealios sex Operis imperfectit et Augustini conti, eumdem lultanum disputationes, quisimilia saepe babet in aliis suis libris. Magnam autem lucem buie intelligeutiae allunili w. hoc Enchirid. caput. Ex. quo appaili voi unta tis nomine non hic intelligi potentiam volentem quae vel reali\

>Iuntatis

Noia incap.xr.

(a) Sicuti graeci


$ov\r,rriv
i

xhix~opoj; uaurpant (JouXrjc,


9iAi)fUt
,

<t ftoo\rifi,x et

ila latini

uno

eodeimpie voluntatis nomine eflrant qnnm eligendi tacultatem ac bwxixtv tutu \><-.v metony,

ocvxyy.i\v ) potest tem aulem habet suae Volunt&tis ( t^ovcrixv de b^si TCtpi tov ioiov QeXrjubi voluntati opponitur necessitas, et ficcros ) nomen potentiae pr actu ac svspysix accipitur.
t-)(oJV
,
:

nu.iin
I't.mi

actum ipaum

eligendi, ac libere suscesenati

CI.

Petavium de

Opificio

lil).

IV. cap. X.

et

animi inductionem. Atque hoc

Pau

Stephanum Dechampe, de Haereai tanseniana


lib. III.

Cor .VII. '-. cripait : nam qui statuit in orde suo firmila, non nab*ns necetsitattm ^v

diaput.II. C. P.

36
rnquam ex vile et bona arbore, exinon opera mala sed bona ; ex voImitate autem mala tamquam ex spinis et mala arbore non existere fructus bona,
In

tale peccatimi est


bit

stere

non ex potentia volitiva

(riempe ut consla, sed ex actu

volendi ) Quaerit forte: utrum et ori ginale peccaturn? Respondeo, prorsus


et originale peccatimi a voluntaie

nos

sed malos.

Neque utcumque volnnlatem usurpat


Auguslinus pr actu voluntatis , sed voperfectae ac deliberatae , quo piene consentimus in bonum aut malum
luntalis

quia et hoc ex , ex ( , volitione ) primi hominis seminatum


,

nempe

ut constabit

est, ut et in
siret.

ilio esset, et in

ornnes tran-

secundum
sime

illud Augustini cap.

positionis Epistolae ad
alias repelil
(
:

XVI. exRom.quod saepisin ipso deindeliberato),

Sed quod secutus adiunxit: si ex natura, mala natura , quaero ab ilio,


a

ut

si

potesl respondeat .

Nonenim

Sicut manifeslum est ex voluntate


mala, tamquam ex arbore mala, fructus

siderio pravo

nempe
est

sed

in ipsa consensione peccamus.

eius
a

animadvertendum, quod deliberala baec voluntas , non aulem anima ipsa productiva voluntatis seu volilionis, ab Auguslino comparami- arbori, quae volunlas se liabeat ad opera
, tamquam ad fruvoluntas bona ad bonos, mala ad malos. Frustra quis opponat voi unta leni

Maxime autem

volunlatem

<c

omnia opera mala, sic ipsam malam , idest ipsam fructuum malorum arborem malam, linde
fieri

completa acperfecla
ctus
sive
:

dicatexorlam? Si ex angelo , quid erat ipse angelus, nisi bonum opus Dei? Si (( exhomine, quid erat ipse homo, nisi bo num opus Dei? Imo quia voluntas ma la angelo ex angelo, ex homine homini orla est, quid eranihacc duo, antequam

bonam

sive

malam non

distingui

adaequate ab operibus perfectis ac complelis sive bonis sive malis , cuna arbor a fruclibus suis adacquale distinguami*: Quasi vero, ait Auguslinus lib. XVI. contra Fa us tu m cap. XV. cumsimile ali quid dicitur , ex orniti parte atque ex omni modo simile intelligatur. Non usque adeo desipuit Augustinus, ut nescierit arborem esse adacquale distinctam a fruclibus, sed voluntalem deliberatam ab opere morali completo sive bono sive malo non ila adaequale distingui. Gaelerum scuti ex arbore existit fructus, ila ex voluntaie plena et deliberata exislunl, tum ahi interni

mala orirentur, nisi bonum opus Dei , et bona atque laudanda nalu ra? (Ecce libi volunlatem malam, seu arborem malam exorlam, et quidem ex
in eis ista
<c

angelo et homine: volunlas aulem ipsa actualis, non potentia volitiva oritur ex angelo atque homine). Pergit Augustinus: Ecce ergo ex bono oritur malum, nec

consequentes voluntatis actus , quibus , ex omnibus una cum prima voluntaie piena ac deliberala consurgunt opera moralia
,

et

tum

exteriores operationes

completa

sive

Ac quoniam

in re

bona sive mala. versanmr, quae ma-

xime necessaria est, ne aequivocatlones non leves paliamur in leclione operimi


Augustini, qu od gravibusetiam scriptoribuscontigit,conlirmabimus idipsum ex apertissimo testimonio Augustini lib. 11. de Nupt.ct concup. cap. XXVI li. n. V8. Si peccatimi, inquit Iulianus, sive ali US
s.

omnino nude oriri posset nisi ex bono; ipsam dico voi unta tem malam quam uullum praecessit malum nou opera mala quae non sunt nisi ex vo limiate mala, tamquam ex arbore ma<c la. Nec ideo tamen ex bono ( sive bo na natura) potuit oriri voluntas mala, quia bonum factum est (nempe natura bona facta est ) a bono Deo, sed quia de niliilo factum est, non de Deo. Ex bis habes gradus , quos indicaveram 1. Opera mala ex voluntate mala , tamquam ex arbore mala 2. Volunlatem quae mala angelo fuit , exorlam ex angelo; volutateli! quae mala fuit homini, exortamex homine, idest ex bona natura, sed quae, quoniam ex niliilo
fuit
,

-,

creala est, defectibilis et peccabilis

est,

Occasionem baec

disserendi Angustino

quisquam scriptor pelagianus, ex voluntate est, mala voluntas quae peccatimi facit si ex natura, mala natura: Cito
:

dederat in eodeni libro de Nuptiis paulo ante , nempe cap. XXVI. n. k\ . adversarius pelagianus: Si malum (scilicet homo inquinatus originali) de nuptiis trahilur.

respondeo, inquii Auguslinus: ex volun-

accusavi

nuptiae) possimi, excusari non

37
quia omnis causa mala exdicente Domino in Evangelio: ex fructibus suis arbor cognoscitur. Respondit Augustinus ri. 43.: Quid est ergo quod ait ex fructibus suis arbor agnoscitur, quia hoc io Evangelio dixisse Dominimi legimus? Numquid inde Dominus loquebatur, et non po tius de duabus voluntalibus bouiinum,
possunt persboni
.
. ,

est.,.

ie

bona

scilicet et

mala

istam

bonam

il-

dicenSjquiade bo Da voluntate opera bona nascuntur et a inala de mala,nec possunt bona de ma la


et

lammalam arborem

hinc lucem accipiunt innumerae Augustini de sancta deleclalione quemadmodum et de mala quam saepius vocat concupiscentiam. Hoc sensu verissimum erit quod siculi vincente vobona sequi tur opus morale bo1 uniate num vincente voluntate mala sequitur opus morale malum , ita veruni erit de delectatione;sed utrumque tura de voluntate tumdedeIectatione^e//Z>era/aj et quidem utrumque necessario veruni erit seguslino
,

plirases

s.

cundum

Jatas cap.

mala de bona?

Qnac omnia

ca-

explicat verbis sapr transcriplis.Profecto si voluntalis nopile

XXVIII. uberios
intelligeret

August. in exp Ep. ad GaVI. Quod enim amplius nos delectat secundumid operemurnecesse est. Sed haec satis distant a delectatione indeillud
.

liberata relative victrici in sensu Iansenii,

mine

potentiamvoliiivainnon

quemeonstatconfundendum nonesse cum


theologis quiinscholis catliolicis alio pia-

diceret in homine duas voluntates reperiri bonam et malam. Explicationem sive arboris liane gemDae voluntatis bonae ac malae propugnat Auguslinus centra Iuliani impugnationem 1. V. Ope,

ris

imperfetti a

num. XXI.

et secruenti-

bus uberrime.

Ex

bis

Corollarium deliberata idem

duo sunt corollar'a. I. Ginn voluntas piena ac


sit

ne sensu victricem. delectationem se defendere proflleantur. De bis habes plura quae legas in card. Lauraeae opusculis et toni. I. operimi card. Norisii eie. Caeterum quae diximus clara erunt ex contextu ipso expositionis Ep. ad Galatas cap. V. ri. i9. (a) Nam cumdixisset, quod enim amplius nos delectat secundum id

in phrasi s.

Augustini

ac deliberala delectatio, cuius locutionis

operemur necesse plum Ut verbi


:

est

gratia occurrit
et

promiscue usurpantis voluntatem ac deleclationemexemplasuntinnumerainAu(a)

a speciosae

foeminae

hoc ponit exemforma movet ad clele-

ctalionem fornicalionis ( molio ad de-

De hoc ex commentariis
,

in epistolam

ad

Galiitas testimonio pluribus atque egregia dis-

tum Stepliauus Dechamps seruut quum alii de 1 si lana. lib. III. disput. III. cap. VI. Feneloniua Instruction pastorale eu l'orme de dialogues, epistol. V-VI., Tricassinus de Indifferenti lapsi hominis arbitrio, Part. II. sect. Iacobus Merlinus in libello, Vera claopenun s. jfUgustini pagg. 44-59-71-78
1
'

<

per quam, si.vonec cecidisset . Et epist. CLVII. cap. Iubemur itaque detraherede ponII. n. 9. dere cupiditatis , quod accedat ad pondus carit tis. Ac serm. CLIX. de verbis Apostoli, cap. Vili. Sic delectatur iustitia ut eam ceteris ad sensus pcrtinentibus delectat iouibus antepopossibilitatem instauratur
luisset,
,
: : ,

edit.

- jo et I iannefl ?

Lponq

in opela

nat . III. Phrasim quod enim amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est bisce aequipollere opus et vitam ( co. Petilian.
,
:

re 1=:

I.

vimeus de

Saint

Angustia sur

lib. III. cap.

XLIV.
et
lib. I.

grace, P. II. Obi. XI. C. XXXIX. pag. 591... Nobis sat erit breviter monuisse:!. antecedentibus , e miitantibus et cousequentibus liquido ostendi,de delectatione sernionem esse, quae
,

nam
(

bonus

n. 53.) semper habet bomalata malus ; op:'.ra nec bona

con. Iulian.

cap. Vili. n. 38.) volunta-

libera voluntate suscipitur , non quae in nobis est sine nobis: II. cum z.y.ovXov'jitx. doctrinae
tini

malae nec mala possunt esse voluntatis bonae ; animus ( epist. CLVII. cap. II. n. 9. ) velut pondere amora fe.rtur , quocumquefertur ; nec aliquid appetunt (epist. LV. cap. X.
tis
,

aliam
:

expositionem componi non

posse. En quae scribit bb.XXII.cont. Faustum cap. XX.V1II. Utrum sit aliqua ratiouabdis
ra
,

n.18.) ipsa corpora ponderibus suis, quam animae amoribus suis ; delectatio (de musica lib.

quam

nihil posait illicitum del


est.

i-

VI. cap. XI, n.:r).) quasi pondus est animae; delectatio ergo ordinat ammani. IV. Non una

re

genere
,

non [a co natura angelica quae in veritate non stetit ; sed in eo genere ista rationalia f'acta sunt ut in^sset eis bilitas frenandi delectationem ab illicito , quam non frenando pecca vcrunt. Magna est ita<jue bum. ma natura quandoquidem per eam ,
,

magna quaestio
f'actus e->t

Quod
,

si

est,

homo

nec

illa

eademque, sed varia ac multiplici siguificatione vocem necessitatis ab Angustino (Op. imp.
lib. I.

n. io5.
n. 2.,

in Ps.

LXXII.

n. 12.

epist.
in Io.

CXLV.
serie,

Coufe*. lib.VIII. n. 10.,


n.5.) adhiberi:
,

Tract.XXIX.

quam expendimus

ctV. in orationis non aliam exprimi

necessitatene nidi liberasi

etconsequentem.C.P.

38
leclatioriem est ulique indeliberata , sed delectatio fornicationis ad quarn homo

<(

rnovetur est interior deliberata volunlas ac delectatio ) } sed si plus delectat pulintima et sincera species ce cliriludo illa

a
((

quae est in fide Christi Iesu , secundum liane vivimus et secundum liane operamur ( delecta castilalis per gratiam

huiusmodi non est lei, ut intelijgamus illos sub lege positos in quibus ista non regnanl. Nam in quibus haec regnant ipsi legilirne ulnntur quia non est il, lis Jex ad coercendum posita. Maior enim etpraepollenlior delectatio eorum
iustitia est .

Qua

ratione iustitia est

deliberata

eadem

ratione delectatio

maior

de pulcini Indine et specie casti talis , delectatio, inquam , per gratiam Christi effeclus est graliae Christi ; ideoque pertinet ad liberum exercitium voluntatis , proindeque est delectatio deliberala caslitatis ex gratia Christi secundum quam deleclalionem existitvitaetoperatio christiani hominis qui iladelectatur) ut non regnante in nobis peccato ad obedien dum desideriis eius ? sed regnante iusti tia per carilatem , cum magna dele ctatione faciamus quidquid in ea Deo Siculi regnare <( piacere cognoscimus .
tio

ac praepollentior, quae iustitia esse dicitur nomini deliberala est. Imo per ipsam formaliler regnare dicunlur opera spiri*!

quod regnum non est nisi liberum ; deliberatum exercitium hominis frenantis concupiscentiam, quemadmodum regnare opera carnis nihil est aliud nisi liberum ac deliberatum hominis exercitium sinentis concupiscentiam donninari. Regnant ergo pergit Augustinus , ,
tus
et

spirilales
peccata
est

isti

fructus in

homine

in

quo

non regnant (ulrumque regnum

in nobis
deriis

peccatum ad obediendum desieius est quid omnino volunlarium

ex dictis sivemalum sivebonum exercitium liberta tis ) regnant autem ista bona si tantum delectant ut ipsateneant
animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat )). Quod ista spiritus bona regnent est quid deliberatum ,
ita

deliberatum, ita regnare iustitiam per carilatem et cum magna deleciatione facere quidquid Deo piacere cognoscimus, id omne voluntarium , liberum ac deliet

eliam quod deleclent. Huius autem


,

bera tu

m est.
.

deliberataedeleclalionisformalissimuseffectus est
in

Vicles quam bene quae consequuntur faveant nostraeinterpretationi. Idempraestant anlecedentia. Apostolus. . .cum enumerasse! opera carnis(neque forniidolis servientes neque quibus clausum est re) te gnum Dei , subiecit etiam opera spirispirilus caritas, lus ... Fructus aulem gaudium, pax etc. etaddidit, adversus
te

ut

qua

ratione

animum

fgit

bono

ita illuni teneat

a consensione pec-

calores

neque

adulteri etc.

Sub haec continuo sequitur illud celeberriinum Iansenio: Quod enim atnpliusnos delectat secundum id operemur necesse est. Corollarium IL Si s. Augustinus testimonia evangelica de arbore bona et mala etc. (ci) interpretatur de voluntate
cati.

(a) Quamquam Christi verbaMatth.VII.17. neque obscurum neque impeditimi per se fundant sensum; nihilominus quemadmodum pri,

rtovrtpov

et

respondet hebraico
,

JH fructus

scis haereticis

occasionem praebuere
,

Ci. Ire-

naeum

et Clementem lib. IV. cap. XXXVII. Alexandiinum lib. II. Stromat. capp. II. III.) homines ita dividendi, ut alios ^v^iy.ovs , alios
TfvEVfx.ocrix.ovs

malos facit quia nimirum subdunt Chrysostomus Theopbylactus ( in h. 1. ) aclsidorus Pelusiota in epistola ad Strategium monachimi, arbor est tristis ac mala, bonos neque edit, neque edere fructus potest , x.a.1 tv o<rw tari
,

dicerent ita lutherani , baiani ianseniani ex iisdem inferendo collegerunt, beri non posse, ut homo caritate privatus quid:

VCtTfOV OivOV KCtktX.

cu yvvct.

quam
sit

capessat, quod peccati viru iniectum non atque corruptum. Incpte enimveroac praepostere , quum germana verborum Christi sententia huc redeat Sicuti neque e spinis uvae, neque a tribulis ficus decerpuntur ; sic omnis arbor bona ( qua bona est ac pr insita bonitate iructus parit) fruclus bonos facit : mala aulem arbor ( roda coexpov otvpov proprie arbor putrida sed heic crenrpov idem valet ac
: , ,

ex ordine physico ad maralem traducatur , hoc discriminis animadverq debet nullam arbori malae in ordine physioO vim inesse, qua semet a carie vitioque eximatj at vero arborem malam voluntatemque peccato addictam hac in ordine morali facilitate

Ceterum
:

si prjcns

divina aspirante gratia, potiri. Unde Christi efitum Matth. XII. 53. aut faci te arborem boaam etfructumeius bonum} aut facile arborem malam et fructum eius malum. Quibus illustrandia egregie conferunt quae Lrenaoui
:

39
ipsa actuali
pillili

bona

et

mala, constat lanse-

que

crit
}

aut

homo

aut angelus

exit.

Auguslini libris contro. Iulionuin et aliis qui dicuntur Opcris iniperfecti conlra eumdera , falso inquam probare impossibile oninino esse infidel -. (jui omore crcatoris careni, ullaoninino creatura itti nisi male quae sunt
falso ex
,

lanseniiverba lib.IV.de Stani uaulapsae cap. III. Est enim hoc contundere homiicm qui infide] itatem liabet cum voluninfideli,

Sed si homo inguantimi homo est ar bor bona est , piofecto et angelus in quantum angelus arbor bona est. Haec a mini Dei suntopera qui naturarumeon ditor est honarum. Ac per hoc nulla erit arbor mala de qua dietimi est quod ((non possit facere fructus bonos. Quis fldelis ita infideli ter sapial?Non itaque

homo inquantum homo

est

quod

est

quae

uti(|ue arbor

mala

est

solos
ipse

malos fructus produoens. Al

homo

secundum se terra est bona, cui non repuguat quominus et arbores et fructus
aliquos bonos moraliter faciat.

Frustra opponat Iansenius non

modo

voluntatem infideJem

et

mpiam

dici ar-

borem malam
no
,

sed etiam

hominem ipsum
infideli.

infidelem. Respondeo id dici ab Augustised de

opus Dei, sed inquantum malae volun tatis est quisque arbor mala est, et bo nos fructus lacere non polest. Videita que utrum inhdelem volunlatem au deasbonam dicere volun tatem?)) Haec ipsa voluntas infra num. 33. vocatur copulative infidelis atque impia voluntas. Quapropter cum Augustinus dicit hominem infldelem esse arborem malam non

nomine inquanlum

Hincinipsadisputationecontralulianam, quae est lib. IV. contra eumdem cap. IH. iiiiin. 30. An respondebis, non inquan
<(

loquitur de homine inquantum homo est praecisive a mala et infideli voluntate , sed inquantum malae et infidelis voluntatis est.

Quod idem
aliis

est ac dicere illud

inquantum homo est, arbor bona est? De quo ergo Dominus aft non potest arbor mala bonos fructus facere? Qua ndoqu idem quicuminfidelis est sed
,

tum

ipsum quod
centies

verbis sed
dicit

eodem sensu
,

Augustinus

non hominem

sed voluntalem
renij

malam

esse

malam

arbo-

idem dicas de bona.

5cribit lib.
lia
,

et

IV. cap. IV. Homo vere rationasecundum hoc similis Deo liber in ar, ,

bitriu h.ctus est


,

et ^uae potestatis, ipse sibi causa

et esse arbor mala .... Hoc ergo Dominus diosten lit esse cens , aut i'acite illud aut illud inpotestate quid facerent .Tum semi. CCLII.
,

do autera

ut aliquando quidem frumentum, aliquanpalea iiat . Et Augustinus in Act.


;

con. Pelicem lib. II. cap. IV. liabet unusq ,i que in voluntate aut eligerequae bona sunt et Cse arbor bona, aut eligere quae mala sunt,

ce Homini autem dedit Deus liberum arbitrinm, et si vult homo heri fuit palea, hodie fit frumentum si a verbo Dei seavertat, hodie lit palea . C. P.

cap. VI.

XVI. Quae

cum
,

ita sint, '

pertnere si sciamus causas mngnarum in mundo corporalium motionuin, quae abditissimis naturae sinibusocculunturj linde tremar tcrris, qua vi unirci alta tumescant, Obkibus ruptis, rursusque in se ipsa residant; et cetera buiusmodi. Sed bonarom, et malarum rerum causas nosse debemus:
et

qm palmi quendam

rerum roquosccre

quando nobis Maronis ille versus placet, Felix r ^ causasi non nobis videatur ad felicitateli! conse

causa* nosseabpeitineat ad fi-licita tei

J; * nci'um

XV1,

v/g

II.

*\ *? b m

hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque pleossima, ad eosdem errores el aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felici tatem tendendiim est, ubi nulla quatiamur aerumna , nullo errore lallamur. Nana si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, Dullas magis nosse quam nostrae valeludinis deberemus. Cum vero eis
id

ignoratis

teme

medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et , pos latet, quanta sii patientia nesciendum? XVII. Quamvis enim error quanta possumus cura cavendus sit, non
in

c
E

."

solum

maioribus
:

uY"i

rantia possil errali

veruno etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignonon est (amen consequens ut continuo crret quisquis
,

40
aliquid ncscit

sed quisquis se exislimat scire quod ncsct: pr vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Veruni tamen in qua re quisque
;

erret, interest

plurimum.

erranti

non errans

Nam in una cademque re, et nescienti sciens, et recta ratione praeponitur.[n diversis autem rebus, id est,
ille

cum

iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora,

minus

uliliora,

vel etiam

noxia; quis non in eis quae ille scit, ei praeferat ncscientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via

pedum, non

in via

morum. Nam

nobis ipsis acci-

non iremus per cum locum ubi opperiens transitum nostrum donatislarum manus armata subsederat atque ita factum est ut eo quo tendebamus per devium circuitum veniremus
dit, ut in

quodam
,

bivio fallerernur, et

cognitisque insidiis illorum

nos gratularemur errasse atque inde gratias ageremus Deo.Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetarli loquens quidam miser amatori Ut vidi, inquit, ut perii, ut memalus abstulit errori quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata ventate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pr incerto, incertumque pr certo, sive falsum si ve sit verum: idque tam sit in animo deforme atque indecens quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel etiam in assentiendo, Est est, Non non profecto et ob boc ipsum est vita misera ista, qua vivimus, quod ei nonnun,
,

e a r. xv.ii. Mendacium (mine


est perraluni
,

sed

.11111,1
1

alio
s

g a

in

prisciiiianistae

amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa vcritas vita ; ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur miserioresque sunt cum mentiendo fallunt quam cum mentientibus credendo ialluntur.Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut talli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videlur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium, cum magis facienti quam patienti obsit omne peccalum. XVIII. Verum hic diflcillima et latebrosissima gignitur quaestio , de qua iam grandem librum, cum respondendi necessitas nosurgeret, absolvimus: utrum ad oficium hominis insti pertineat aliquando mentili. Nonnulli enim eo usque progrediuntur ut et peierare et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere , nonnunquam borni ni piumque opus esse contendane Milli autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multimi interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulcndi , quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter miltit , quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens iudicandus est , qui dicit falsum , quod putat verum, quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii sed aliquantae temeritatis arguendus est, qui falsa incautius eredita pr veris habet ; potiusque e contrario, quantum in ipso est ille men lilur, qui dicit veruni quod putat falsimi. Quantum enim ad animimi eiltt attinet , quia non quod sentii hoc dicit non veruni dicit quanivis veruni inveniatur <>ssc quod dicit nec ullo modo liber est a mendacio qui ore
, , , , , ,
, , ,
:

quam, ut non

41
sciensatem voluntate mentitur. Non considerali* rebus ipsi^ de quibus aliquid dicitur sed sola inlentione dicentis rtaque quoniam id veruni putat, quam qui melior 'si qui nesciens falsum dici! mentiendi aninmra sciens gerii nesciens vemm osse quod dicit. Ille namque non alind babel in animo alimi in verbo: lmic vero , qualccumque per se psum sii quod ab eo dicitur, alimi (amen elaiisum est in pectore, aliud in lngua promptum est; quod nialum est proprium mentientis. In ipsarumautem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque
jciens veruni loquitur,
,

mentiri minus sit nialum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe tolerabilius sit in his quae a religione sunl seiuncta mentiri quam in iis, sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustrctur cxemplis, intueamur
fallatili"

sive mentiatur, ut

cum

falli

quam
,

quale
alius

sit, si

quispiam
:

dum

fallitili*,

dum mentitur , vivere nuntiet aliquem mortuum ; et credat iterimi Christum post quamlibet longa tempora
,

morilurum

ter praestat,

nonne ilio modo mentiri quam isto modo falli incomparabilimultoque minoris mali est in illuni errorem aliquem inducere,

quam

in

istum ab aliquo induci?


Nnln in caput Ionae secundum LXX. Adirne tres xrir.*t xf-iu. dies et Ninive subvertetur , in bis verbis distingua duplicem sensum , eversionem in moenibus eversionem inperditis moribus. Et quia stanlibus moenibus atque
j
f

In aoimadversionibus ad Enchiridion

In

ad Jibros de Mendacio et contra Mendacium le Clerc improbat ugustini doet ci

imam

et asserii

quod sme proximi

damno
lum
sit

nisi alia

via opilulandi suceurrat

lini uni esse debel mentiri si

ioco mentiri,

non illiei" quod per Augusti-

ruoti licet

cap. II. lib. de Mendacio.

utilit te prosimi docuerere ipsa Grotius de Iure belli et pacis lib. III. cap. I. anum.9. et Puffendorfius de lur. nat. et gent. lib. IV. cap. I. a. n. 15. Nolunt tamen isla vocari mendacia , de cuius essentia pulant esse ut sint iniuriosa ac noceant , nec sa>e, ut quis conlra mentein loquakir. Nobis '.'ili- Inerii ex hoc ipso cap. XVII.
licita

Eadem mendacia cum

ulverba proplietica vera dicerentur. Plures etiam sensus August. lib. VI. de Gen. ad
fuit

domibus eversa est civitas moribus id satis Augustino

in perditis

literam cap.

verbis Isaiae ad

XVII. n. 28. Ezechiam


Secundiun

distinguit in
:

Morieris et

non

vives

igitur aliquas

causas inferiores iam vita in fnierat , secundum illas autem quae sunt in voce untate et praescientia Dei... tu ne erat
1

Enchiridii
K ilerCj

Auguslinum vindicare a I). le quod si fiat, sponte sua ruent mulest

vitam quando fnivit vitam. Duos sensus literalem et myslicum distinguit Aug. lib. contra Mena. e. X. n. 23,
finilurus

in verbis
Jocis.

Iacob ad Isaac. Similia


,

aliis in

ta a (rotio et Piiflendorfio obiecta.

Quae quidein exempla


necessario
sit

licet in iis

proprium mentientis quod vdiud habet in animo aliud in verbo


,

Milum

et sit et

duplex sensus verus ac legiiimiiSj tamen neque Auguslinus nealius catliolicorum censet transferri
,

aliud clausura in pectore aliud in lingua nromplum. Cum aulcin loculio sive ex
pesi ve ex circumstantiissaepe habeat non ununi tantum sed duo-, aut etiam plures sensus intelligibiJes a non stolido auditore,
>i

que

quod
in

ril

animo et pectore est, idem fueverbo et Ungila saltem Becundum


in

Deo ad creaturas quasi in iis etiam habeant loeum sensus mystici atque proplietici. Vis ergo eorum exemplorum in boc stat ut cum locuini congruunt duo aut plures veri ac
materialiter posse a
,
i

ii

legitimi sensus

pliquem sensum, male


besi
in

dixeris io ea

hvpo-

tionibus creaturarum

alludesse in animo ei pectore* o/f/< verbo et lingua, atque ideo male illud

ippellaveris

mendacium. Ausustinuslib.
e.

\\l.

>]c civit.

XXIV.

n. . explicans

cutusmodi sunt in locuqui ab auditore , prudente intellieibiles sunt et explicari a ilicologis solentsiveex ilio loannis e. VII. v. 8. Non ascendo ad diem lesi uni istum sive ex aliis similibus proleclo
, ,

42
si

cor uni seusuum unus

sit

verus, signi-

Ilis

quae exposuimus
si

felioius vindica-

fcalionis alicuius
,

no mendacia ut. Mend. cap. VI.num.7.: Ycranonjalsa dicunlur, quoniam vera non falsa signifcantur, ail

causa non sunt omniail Auguslinus lib. de

tur Augusiinns quara

ex lib.I. Retracta-

dium quae

tionum capile ultimo proferamus in meipse scripsit: Hunc quoque ( de Mendacio librum ) auferre statuede opusculis meis , quia et obscuan fructuosus, et omnino mole stus milii videbalnr- propler quod eum nec edideram. Deindecum poslea scrip sissem alterum cui tilulus est conlra
rus, el

idem Auguslinus
cap.
le

lib.

conlra

ram

Mendacium Iam quod


guslinum ex
2.

X.

n. 24-

lib.

Clerc opponit conlra Aude Mend. cap. 11. num.

sunt pulala

iocis quae nunquam mendacia , liabent enim evidenlissimamexpronuntiationealque

Exceplis igilur

Mendacium

esse

multo magis illuni non , decreveram, sed non est factum .


:

ipso iocantis afTeclu significationem a


((

nimi nequaquam

falleniis ersi

non vera

ex diclis liabet loci enim duas liabent siresponsionem. gnificationes, alteram vulgarem et com-

enunlianlis claram

At praetermiltenda non sunt quae antea habeniur De mendacio, inquit, scripsi librum qui etsi cum aliquo labore in telligitur liabet tamen non inutilem in genii et

munemex

lexicis
,

secundum antiquam

in-

mentis exercitationem , magisaue moribus ad veriloquium dirigen-

alteram evidenlissimam ex pronunciatione atque ipso iocantis affctu significationem qua quis s(;ilicet sistitulionem
,

dum proficit
in

Quod cum

ita sit,prae-

gnificat se velie iocari et ludere

-,

quod

t:nm verum sit, ex Augustino.

ioci

non sunt mendacia


uti-

sanae doctrinae AugustiJium vindicare, quam eum indefensurn domini le Clerc obtrectationibus lacerandum relinquere, qui in animadversionibus ad librum de Mendacio baec in Austitit

bonum

Tradilabaec

s.

Augustini doclrina

gustinum

scribit:

Si

talibus

quae

o-

lissima est in innumeris eventibus, ne le-

mni

verisimililudine destinila sunt pon,

mere accusemus mendacium (juod non est mendacium, ait idem Augustinus lib. de Mend. cap. I. n. 1.

dus tribuatur
leve?

quid tandem babebitur

Vno,
quidem
(l

i'ui

alio

p< rniciostor,

seinper est
lllillllS.

XIX. In quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit, quod ad vitam ducit aeternam vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur,
,

Is.i.

V. 20.

qui falsimi pr vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fdelis patientia, convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominen putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit ut nihil ab eo patiatur mali, nullo modo fallitur; nec in eum cadit illa prophetica detestatio Vm qui dicunt, quod malum est, bonum. De ipsis enim rebus, quibus homine> mali sunt non de hominibus dictum intelligendum est.Unde qui adulterium dicit bonum , recle arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem piitat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum , sed in occullis humanorum fallitur morii ni vocans hominem bonum, in quo putat esse (juod esse non dubitat bonum , et dicens malum adulterum, et bonum caslum sed hunc bonum dicens,nescienilo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius di\i nobis in itinere contigisse etiam boni aliquid nomini errore confcrtur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli non ipsum errorem dico niillum inalimi, vel nonniillimi bonum; sed malum quo non venitur vel bonum quo venitur er, ,
:

43
i

and,
,

id

est

ex ipso errore quid non eveniat

et ipso per se ipsuni error aut

magnimi

in re

magna aut parvum


,

vel quid proveniat. in re par-

Nam

va

(amen semper
falsa

est

malum. Quis enim,

nisi

errans

probare
certis

pr veris aut improbare vera pr falsis, vel certa pr incertis? Sed aliud est bonum hominem putare, qui ma,

nialum neget apaut habere incerta pr


,

quod est erroris; et aliud est ex hoc inalo aliud malum non pati si noceat homo mahis, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam nini! vitam putare, quae non est ipsa et aliud est ex hoc erroris malo alicjuid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. \\. Nescio sane utrum etiam huiusmodi errores: cum homo de malo aut pr eis, quae per sensus corqualis sit nesciens borni ne bene sentit
los est,
,

e* .^xx.
e
u<

em^is

sse'

capimus occurrant nobis similia quae spiritu tamquam corpore aut corpore tamquam spiritu sentiuntur quale putabat esse Apostolus PeIma (piando existimabaf se vision >idere repente de claustris et vinculis per angelum sanctum liberatus aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius quod in geminis saepe contingit linde sit quando duo simillimi sibi sunt ait ille Gralmque parentibus error; et cetera talia, etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos academicos torsit, nunc nulli enodanda suscepta est, utrum aliquid debeat sapiens approbare ne incida! in errorem, si pr veris approbaverit falsa , cum omnia (sicut afrmant) \ ri occulta sint vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tamquam in ostio contradicebant. quae illorum Et ulique fuerat removenda inveniendae desperatio verit tis \ Mclui argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur peccai uni quod vitali non posse contendunt , nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis nihilque
poris
,

p"^Act.

xu.

virgii. /Eneid.x.

certuni esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiam si quod \idelur, forte sit veruni, acutissimis quidem sed impudentissimis
conflictationibus disputant.

assenno
<|u;un\is
nisi

iides tollitur

Iustus ex fide vivit. Atsi tollatur Abac.n.4.Rom. 7 quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera ,
'

Apud nos autem

'

non videantur, quae nisi credantur , ad vitam beatam , quae nonaeterna est non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus, uiiuro qui non victuros in aeternum , sed in praesentia se vivere nesciunt imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Ncque enim quisquam sinitur nescire se vivere quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel
,

quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicef non assenliendo, quod vivant cavere sibi videntur errorem cum etiam errando convincantur vivere quoniam non potest qui non vivit errare. Sicul ergo nos vivere non solum verum sed etiam certuni est ita vera et eerla Mini nmlta, quibus non assentiri absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit.
nescire;
, :

Pui.it
I.

Wolfius Psychol. ratioo.


.

sect.

versali

dod quod de omnibus dubitaipsis.

Nota ad caput

r.

I.

VI.

Quod

sccptici (sive ave,

rent etiam de factis e\ SextO

Id patere ait

ninnici)
ritates
bil

mclu erroris committendi


in

Empirico

universales insuper

haoenni

cademicis tribuit
nera de

At Augustious auoiversalem dubitano.

aifirmarent, nihil negarenl

uni-

omnibus , tum hoc cap. XX. inni

44
tribus libiis c.Acad. quidquid sit num vere ex animo ita comparati essent, de
iu

uxoris alienae.

li.

Te te consulo M. TulDe adolescenlium moribus vitaqitf

quo disputar 1. III. a e. XVJI. Itaque academicus, quod ad corpora attinet, dubilabat num exisierenl unde scis^ail

tractamus, cui educandae instiluendae-

aca-

demicus ap. Auguslinum

1.

HI.

e.

Acad.

e. X.n.%. esse islum m\indum si sensus falluntur? Idealista autem absoluie non exisiere affirmat. Academicus buie principio innitilur: Posse aliud esse ac videtur: quae verba sunt August. ibidem. Ei-

que omnes illae literae luae vigilaveQuid aliud diclurus es ?... Tura post aliquot excusationes quae ad rem nostrani non faciunt, liane profert )>: Adul terium... fortasse non iecit , sed fecisse a visus est. Iste autem maritus bomo
runt.
,

dem
lia

innitilur idealista

quamquam

et a-

fatuus,perturbatomnia litibusprouxoa ris caslitale proclamans Tum paulo post Taceo, inquit Augustinus, de

addat ut dicam. Denique

quemadmo-

bomicidiis

parricidiis

sacrilegiis
,

academicus boc capite XX. Elicli, dicit: Nihil cerlum esse in hominum visi s propter indiscrelam similiLudincm falsi s riempe quia sive vera sit sensibilium

dum

omnibusque omnino quae


possunl
flagitiis
,

fieri

aut cogravius,

gitari

aut facinoribus
est

quae paucis verbis

,et

quod

apud
: :

sapientissimos iudices defendunnihil consensi

existentia sive falsa

eadem apparentia
i-

discerni incapax effici posset in noslris sen-

sibus

lioc

idem iisdemque verbis docet


religio

, et ideo non erraAtque ut paulo supra dixerat jorlasse non feci sed fecisse visus. Haec

tur

pi

dea lista.

Neque vero
bilitatis notis

tantum

cum

credi -

quae a sensibus praecipue

pendent subruitur ab ideal istis , ut probalum est ad notam 2. capilis IV. , sed praeter eversionem principiorum metapbysicorum, civilis quoque reipublicae etbica omnis acmoralis disciplina subverlilur,

ut

quemadmodum boc

capite in-

dicat Augustinus, ad
di

demenliam redigensimus. LI probandum suscepimus in

nota 1. capilis IV. et uberius persequemur in praesenti , ut bine constet quam falso alque inconsulto Wolfius Psycbol. rat. secl. III. e. I. . 550. ocuerl idealisrnum innoxium , ut babes in verbis su-

Augustinusqui utfaletur lib.I. Uetr. cap. I. niotus anlea fueratargumentis academicorum , de quibus eorumcjue argumentationibus liaec testa tur lib. II. e. Acad. e. I. n. 1. Eoque fit , inquit , ut acade niicorum arma , quando cum eis ad manus venitur nec mediocribus viris sed acuti s et bene erudilis invida et quasi vulcania videanturi). Quae dixi ne sibi mullum tribuant recentes idealislae. Verum inquit Aug. lib. HI. e. Ac. Ad versus isla verba vie. XV. n. 3k. gilantior ipsa facta bominum et mores considerare coepi. Tum vero tam multa
, ,
:

milii et

in
<(

tam mentem

capitalia in istos venerimi

ut

iam non riderem


,

sed

pra transcriplis ad e. IV. nolam 1. Nam erunt quideni, si verus sit idealismus, illa peccala quae obiectum spirituale respiciunt , nulla autem erunt peccata quae in turpi aliquo corporeo facto sita sint, sive in eius voluntate , desiderio, delectalione versentur. Erunt omnia baec falsae
supposi lionis

panini stomaebarer

parlim dolereni
flagitia

Jiomines doctissimos et aculissimos in

tanta scelera senlentiarum et

Quae si contra academicos valent quorum est dubitare quanto niagis contra ideal islas quorum est nega devolutos .
,

re

rerum sensibilium exislenliam

,
,

sine

cum

nihil

corporeum

sit.

Audi Augustinuin lib. HI. e. Ac. e. XVI. num. 35. bac argumenlatione utenlem conila academicos de omnibus dubilantes Quid si ergo aliquis adolescenlium Quid cum bos audierit dicentes. quid occurrit vcl animo vcl sensibus non esse approbaidum. Id igitur ali:

quibus nulla sunt liomicidia , furia rapinae, adulieria , nullaque ex bis veri pcriurbatio sensibilis reipublicae quippe quae non exlet.
I.

((

Dices

disputatur inter tbeologos


po>sit

num

Deus, mentili sane impotens,

tamen

esse causa erroris sive morals siv6

saltem physici

ti

diens adolescens insidiabilur pudicitiae


(a) Melchior

(et); quod autem errore* permittere possii non est dubim.


:

III.

ex

recepta ac

Canus in altero de Locis cap. unanimi penea theologos


,

T. Haereticum Bit sententia (X ordine docet asscrere quod Deus de potentia ordinata men,

45
IUspondeo
errorem
cimi
et
:

Non

eos

stinguunt subtiliter inter


,

impugno qui dimendacium et


in pliysi-

fluciuet

animus

et oinni

vento doclrinae

cireumferatur.
11.

et

lume subdiyiduut

moralem- qui causano intentivam erroris a permissiva secernunt. Aiodebeio apud omnes esse cerumi quod nequeaf Deus exhibere sensibus hominum opparcnticwi unpersalem et claram corporeau ni rerum sine ha rum obiectiva veritte et existentia, quoeuinquo nomine vooelur Deus liane apparentiam exliibens ,
1

et cvit. V. ptici

Dicescum Bayle dictionaire histor. Pyrrhon. Ut. B. Quod Scedocuere, qualilates aflcienles sennilnisiappareutiasquasdam

sus noslros

esse, idipsum fatentur recentes pliilo sophi sapieutiores. Nec est, inquit, quod
cu

ezeipiatur extensio ac motus. Eleuini si obiecta sensuum videntur nobis co,

lorata se

calida

frigida

odora

licet in

live dicatur causa per se sive per accideus sive con eausa sed permissor , sive

vocelur exhibitio niendacii sive exliibilio erroris seu phvsici seu moralis. Si fo/um, utar verhis ugnst. Jib. III. e. Ac, cap. X. mim.24. quale e umque est quod nos coni ine t atque alit, hoc inijuam quod oculis nicis apparet a me(jnc sentitur Intiere terrarn et coelum, aut quasi terroni et quasi coelum si sciJicet nonnisi sub Jiac disiunctione id veruna est, ut si t terra et coelum aut quasi terra et quasi coelum, non autem determinate terra et coelum; quidni dicam sub eadem disiunctione fuisse proplielas , apostolos martyres , aut quasi proplietas , auasi apostolos quasi martyres? Idem dicam de Scripturis canonicis , de mirade conciliis corunique decretis, siculifl ve de {piasi Scripturis quasi miraculis, tjuasi conciliis. lo priscilJianistis August.
id
, , , , , ,
,

non sint huiusmodi , neque proinde nos Deus decipit, quid causae est , quod nequeant videri extensa , ac figurala, quiescenza , aut mota quin , revera sint; neque inde ulla erit in nos
ipsis

Dei deceptio . Respondeo: Videamus quaeso, ne per hanc quaestionem... in verbi controversiarn decidamus, quod... turpissimum esse saepe confessi sumus,3Lit Aug. lib. 11. e. Ac. cap. X. n. 24. Censent pliilosopbi

quod sensibiles qualitaies apparenles sint non reales sensu quodam contrario peripateticis, ex quorum doctrirecentiores

na

insurit

rebus absolutae aliquae qualiantiperipatetici fatentur esse

tates co]oris,caloris, frigoris, odoris.Cae-

terum etiam

vera ac realia obiecta ita se liabentia, ut sive qualitate absoluta verbi gr. coloris, sive ex aliqua disposinone lucem aut reflectente aut refringente aut repellente
efficiantsensalionem coloris. Quod si Deus solus operaretur in nostris sensibus sen-

ep.

C(AXX\

fi. al.

pi ehei idit ,quod

CCLID. num.9. reDomi numlesumloquen-

tem

per os proprium illusorem ptantum


possibilis esset idea

sationem coloratae
existente
,

rei

obiecto ipso non


in aliquibus
,

iius(fuani\-i:ritatLsdoctoremfuissecredidentiti. Si rei

quemadmodum
dicit

con tingere

Maignanus

et in aliis

lismuadubilare in omnibus ppssemus,num

Deus
Si\
<

illu sor

an

verilatis

doctor?

nonnullis omnes fatentur , utique in ea liypolhesi esset apparentia disputata a


scepticis.

iotem dubitemus, an Deus causet , sive dubiUMiiiis, an Deus errorem uni versalem et clarum humaoorum sensuum permitlai perinde est qu intana allinei ad inipediendum ne Deo assentiamur sed
.

Quam

apparentiam universa,

lem

et

claram

sine realibus obiectis nega*

mus esse possibilem et dedecere primae causae perfectionem,at([ue auctorilalem, quo velut gradii certo innitentes, atlolla-

tiri possit

ria potentia

Qui existimat J^eum ox ordinaper ad miai itrum posse rei mentii !lere,errat ilio in fide t or pissime: II!. ti im ex absoluta potentia nec per se nec inni meniiri pote-t. \c cui vcrosrrupu:

II.

Jiuu iniicianl

quae opponi ex

Bibliia II.

Reg.
I
.

XVI.io., XXIV. i. coli. I. Parai. KXI. i., LXIII.i7.,Ier.IV.io.,Ezech.XIV. 9.... Btimonia soleut, animo reputari canon debel
lucultntissima

probatus, hebraeis scriptoribus , atque adeo iis, qui suatn loquendi formam ad hebraismuni exigunt solemne esse ut verba adiva de iis metonyr/ueeu8irpent,qxi alicuus actionis non ipai auctores sunt sed eius tantum patrandae ionem praebent, quura illam non impediunt. Cf. Broesti Biblioth. Theolog. Nov. Cart. \., ci Gataekerum in dias. de stylo N. T. cap. VII. C. P.
,

cxemplorum inductione

conv>

46
mur
cred.

in Deutn, inani! e. XVI. n. 34.

Aug.

lib.

de Ut.

bus verbis liominem laudo, eiusque


opiniones plerasque plnlosophicas
,

stu-

dium, atque ingenium, non commendo


et

III.

Dices

est

accurata similitudo in-

ter

appareutiam universalem

claram

de sensibilium corporum ventate quaJern docent idealistae post scepticos et academicos, et inter appareutiam universalem

quas magnis paradoxis refertas non meihodum,quam implexissimam atque obscurissimam dico. Is ergo Copernici propugnalor, idemqUe magnifcus cornrnenda,

claram systemalis terrae quiescentis , idestlum motus diurni solis, planetarum, siderum, tum motus annui soJaris sub zodiaco, tum quielis terrestrium corporum, tum descensus rectilinei gravium, qui si moveatur terra curvus re ipsa et solum ad speciem rectus esset, siculi motus globi e summitate ad mali pedem decidentis , translala navi; ergo si poslerior haec
et

tor idealistarum

nihil philosopliiae ad-

versali idealismum dicit,

imo

se in

eam

sententiam descensurum dare significat , nisi ad manum habuisset Harmoniam Praestabilitam, qua influxus physici diffcultates evaderet.Vide Wolfium Psycologiae ration. sect. III. cap. I. . 550.
et

cap. IV.

614.

et seqq.

Veruni lon-

apparentia non modo possibilis est sed daturreipsa, sifidem habemus tot recentioribus

g ante Woliium idem clarius Tychonici docuerant cum Claramonlio, qui Copernicum dixit tollere orane criterium sen-

astronomi^
illa,

et philosophis,

prior

suum

idesl iudicatoriam

vim annexam

quoque

vel re ipsa dabitur vel certe

possibilis erit in sensu

composito Provi-

dentiae lmius.

sensationibus. Vide Ricciolium, qui Tychonicis, et Claramontio subscribit Almag. J. IX. sect. IV. cap. XX. num. 8.

me, cui summopere arnon qua itur, sed qua eundum est, omn'mo censere eam pa(a) ridet iliud Senecae:

Respondeo

Quare num.
<c

6.: neque
est, esse

enim

inquit

magisevidens
,

aestatem, atque

ritatem esse accuratissimam, et utriusque apparentiae , sive idealisticae , sive copernicanae tum possibilitatem, tum existentiam pari passu procedere. Id acute
vidit Cliristianus

Jiyemem quam descensum naluraJem gravium esse rectilineum aliaque phoenomena terrae quiescentis. Quare nihi! tam pronum ac facile esse, quam ut

Wolfius non matheseos

tantum

sed pliilosopliiae
,

quoque prae:

ceptor studiosus

atque ingeniosus

qui-

copernicanus aullerius periricetlrontem, affirmetque re ipsa uon esse aestatem non hyemem , non inorbos , non mor lem ; verum haec apparere tantum
.

(a)

Haec sunt
,

falsa, et

quae

ferri

nullatenus

nostra hac aetate , in tanta Astronomiae et Physicae luce dicercntur. Ut ea tamen auctori nostro condonemus , non panca
si

possent

sunt quae suadent. Etenira I. neminem fugit quae sit vis consensionis, et quam aegre eaedeserantur seutentiae , quas quis a teueris acceperit ac penitus hauserit , tum adultior factus et prolcssus ipse fuerit ac aliis etiam tradiderit. Iam vero quum haec literis consignaret auctor (an. iy55 ) , theologorum scholae a copernicana hypothesi communiter abhorrebaut; et quemadmodum ipse primitus acceperat , ita ad magisterium provectus (quamvis alii ex ipsa Societate Iesu praestantes viri per id temporis oppositaeadhaesissent sententiae)alios edocuerat non terram moveri > sed solem circnmagi. Fuisset ergo portenti instar , si rem habuisset lenius,blandiusquetractasset.Praesertimquum li. neque 13ibliorum testimonia (Ios.X.i2-i3., Iob. XXXVIII. 4-6., Ps. XVII. 16., LXXXI.
,

patrum efFata desiderari viderentur , quibus non sine veritatis specie communis vulgataque opinio assereretur. Accedebant III. quum quae cultores ipsos Physicae atque dissidia Astronomiae distrahebant in partes tum ;uicipites hypotheses , ac nutantia rationum momenta quibus non pauci ex copeinicani systematis vindicibus abutebantur. Fronum namque est ex dissensione lalsitatem arguere, ac vitium quod patrocinio inest ad causam ipsam cui impenditur traducere. Ad haec IV. validiora ceteris argumenta potioresque observationes quae plenissimam copernicanae
,

5.,

LXXXVIII. 12., XC1I. i., XCV. io., CI. 'iG. ,C1H. 5., CXXXV.6., Prov. III. ig., VIII. 29., XXV.3. ,Eccl. 1. 4-6. Ecdi. XLVI. 5. XLVI11. 26. Is. XXXVIII. 8. neque
,

hypothesi fdem conciliant , vel nondum iunotuerant, vel certe non ita proponebantur , ut eam referrent evidentiam quae nos percellit. Neque demum V. ad exacerbandos theologorum animosillud mediocriter cont'erebat, quod inter asseclas instaurati systematis haud pauci numerarenturadversuschristiauam religionefl infensissimi quique ad oppuguandam oxpuguandamque divinam Bibliorum auctoritateB sibi ex novis inventis opem praesidiaque slippetere gloriabantur. C. P.
,
, , ,

47
Cum
autera lauti viri lestimonium affer,
Jib.

ui\

o afferuniur9 possuntque potius in nu-

memineris eorum, quae scribit Tacque!


Asironoiniae
A 111. cap. III. .liane,
( de veniate absoluta motus lerrae ) Io. Bap. Riccio lius,ea timi eruditione,lum copia pr-

oquit, controversiam

menimcon9enenliarumt quamcumgumenforum referri. Quos auiem mi hi dabis, qui post /;/;. Ria iolium l'acquei, de Ckales opero,

secutus est, ut facile

omnes hoc

in ne-

gotio
I.

superai

erit .

gens

quidem

esset

dispari la s ideali-

stas inier,

atque eopernicanos, si horum, hypothesis ex observationibus astronomicts, quod plures dixere, ac dielitant, demonstraretur. Veruni haec mera impoitnra est ad fucum faciendum Simplicioribus, quibus quidquid sub fguris geometricis, aut formulis algebraicis mallietnatico qnasi pallio circumvestitur
,

aique ex proposito liane conlroversiani traclaverint, novamque Copernico evidentiam non iactantius dixerintsese atudisse, sed scientifico libro, aut disserta* tione, productis in medium utriusque
sius,

sententiae

momentis , confecerint? Nimirum omnes Copernicum clamore sequuntur, non instituto sententiae examine, aut disputatone. Eam opinionem per manus acceptam posteris tradunt , qui proinde copernicani sunt aut newtoniani ex au,

id

loturo iliicodemnstratumest. Sapienter, ut alia Ricciolius 1. IX. Almagesti e.


,

dilu, et quemadmodum est in actis Trevoltiensibus Fevri.1753. p. 475. par oui


dire.
p. Ricciolii ad p.

\\\\
etani

n. 1.

Quando copernicani
esse telluris
,

ia-

tum mcndacium

demonslralum et solis stalum

mo-

id

aul solemne

est, aut intelligendum est

monstratio ex

ex hypolhesi mera. Quae abusiva demera hypolhesi solemnis et

ipsa est illusio, fallacia, deceptio simpli-

ciorum contra leges bonae fdei in literahoc enim paeto formas rio commercio etiam substantialesscholastici demonstralini it. ilalis scilicet aliquibus ex mera hy~
:

scriplorem Iesuitam recentissimum pr quiete terrae , ( Vid. Memoires des Treveux ad an. 1753. art. 21. ) inconcussa perdurat} aut tandem aliquando proferant , si liabent, demonstrationem ex observationibus aslronomicis , quae observationes non exponantur in ulraque hypothesi.
,

Quare censura, quam Cayron

dixi,

ab aevo

poti

P. Tacquet, insigne geometris et astrolil uomen. eo tempore scripsit circa medium saeculi XVI. quo mirum dieta est. inquit ipse sub inilium Jib. Vili.

((

quantus ubique ad liane (Copernici) novitalem ingeniorum prucaelerum licetnon aeritus exiitent
stiri
;

ii

)>

qoeac Riccioli uscopernicanisadversetur,


tauieu Astronomiae Jib. Vili. cap. III.

Hoc enim malhemalici ipsi fatentur , quotquot ex iis sunt ingenui , ac bonae fidei, ratione, ut par est, non cestro perciti. Niliil enim eos moramur quibus , iniuriae pr rationibus, aut demonstrationibus sunt. Ouare dum audiunt nos prolervos appellari a Wolfo in Eleni. Astronomiae et pervicaces a Wsthon in Praelectionibus iam rem demonstratam putant. Cum haec igitur Copernici controversia mixti cuiusdam fori sit , et astronomica quidem si ex coelestibus observa, ,
,

M
ni

p, inquii,

cum

nihil

haclenus

tionibus demonstralio inquiratur, philo-

utramvii partem adductum videam, (seclosa auctoritate sacra) proba bilitalifl metam excedat, his immorari non esl animus : lanlum abest abevidentia demonstrationnm pr molu terrae. II vir scilicet erat Tacquet qui non eia, moribus copernicanae multitudinis, sed

quod

((

rationibus tangeretur. P.
latis

deChales,quem

detei Astronom.

copernicanos viprop. XIX., lameo solutis aliquibus argumentis pr Copernico: Sunt, inijuit 1. e. prop. XVI. p. 327. et nonnul/a alia, quae a Coj>crex se
in
J.

propensum
lib.

sophica auiem, ac theologica, si philosophicis, aut theologicis argumenlis delnienda suscipiatur , missis astronomicis demonslralionibus, quas et haclenus non invenias scimus, et non hominum quidem, sed Dei verbo subnixi nunquam inveniendas certissimi conhdimus, dico si ex philosophicis, aut theologicis principiia definienda res sit, nihil a copernica:

no proferri posse, quod non multo priori iure proferre queat idealista ad sui defensionem.

Nani ulraque In polbesis

idealistica, et

48
copernicana, sin minus conscqnenler ad aliquas circumsianlias praesenlis providentiae, saltem physicc anlecedcnler possibilis est.

lium moluum, quales reqtiirit terra quiescens* at quales postulai

mota

terra, eo-

rum causam pbysicam


damus,
nos vortices
trales,
,

facile copernicani

Ulraque simplicior praeoppo-

sive per carlesianos, aul leibnitiasive per ncnvlonianas altra-

sita, et

omnia expediens per pauciora, ut

ex terminis constai. At inquies : copernicani graves pliilosophicas difficullates intorquenl in adversarios suos (nam de aslronomicis iam dictum est ). Respondeo : eas ego Jeves potius, levissimas, nulliusque roboris puto.

cliones, et proiecliones, vires

nempe
Quid

cen-

tum

cenlripelas,
,

tum

proieclilias,

tangentiales

cenlrifugas .

in bis

Sed fac

mensum

esse graves. An non in imgraviores sunt, quibus utunlur

idealistaePEas accipeexWolfophychol. sect. I. cap. I. . 4-2. <c Impossibililalem


exislentiae realis

ego polius mirer levilatem ne, an inconsequenliam, haud salis scio. Dicis planetas molu copernicano deferri ex vorticibus. Rogo aulem, In vortices ex qua causa molura suumbabeant proporlionalum deferendis planetis ? nempe ex libera Dei lege, quae primitus et mo-

corporum demonstra-

tum
cuit.

vorticibus impressit
iis

re conatur (idealista ), quod ea admis sa sequantur contradictoria de divisio-

conservat

regulis

, et impressum quas statuere pla-

compositione continui , de com municatione motus , et de commercio inter mentem , et corpus , et omnem movet lapidem ut ostendat , per idea rum in anima successionem explicari posse pliaenomena rerum malerialium: et sect. III. cap. IV. . 61k idealistae liaec perspicientes , et de dislincte ex plicando commercio animae et corpo ris, imo in genere, et de distinclaexpli ne, et
:

At fonasse dicis, planetas copernicano motu deferri ex vi centripeta sive allra,

ctionis in

solem aut primarios


,

et

proiectitia

tangentiali

centrifuga

ex vi ex }

catione actionis

corporum

in se invi-

quibus duabus centripeta , ac proiectitia orianturellipses planetarum. Rogoautem quid tandem sint vis centripeta ailraclionis,et vis proiectitia, aut in quid tandem resolvantur? nempe in liberarti Deilegem, qua ab initio voluit, et vult quetnlibet primarium in solem, quemlibet seeunda-

cem mae

ac corporis in animam , et ani, in corpus desperantes , ideo nega-

runt
ce

mundum

aspectabilem,quem ani-

ma

sibi

repraesentat, exislere . Intel-

ligiscuiusmodisintdimcuilales,quasidea-

primarium gravitare: in liberami aliam Dei legem, qua ab initio voluit, et vult planetas, sive primarios, sive sedudarios post prima m proiectionem perseverare in eodem stalu se movendi unifor-

rium

in

opponunt, nempe eae,quae in ornili pbilosopliica scliola habitae semper sunt omniumarduae,implexae,inexlricabiles. His tameq multis, atque gravissimis una
lislae

sensuum evidentia
ita

universalis

et

clara

miler in directum. Ex quibus geminis legibus voluit Deus, et vult planetas describere motus, quos requirit Copernici systema, idest ellipses primariorum , inter quos est terra circa solem, et secundario-

praeponderat,ut contraidealistam vix non utamur s. Bernardi verbis in epist.

rum

circa primarios.

an non iuslius os load Innocentium quens talia fustibus tunderelur quam rationibus rcfelleretur? sane Augustinus hoc ipso Enchir. cap. XX. ailnem academicorum opinionem demenliam appel:
,

uni versa haecdoctrina post exliaustam figurisGeometriam,et ibrmulis Algebram longo circuitu tlieoreina-

Cum autem

tum

problematum

lemmalum

poris,

lat.

Non moramur
modo.

dilfieultales

contra-

rias,quippe certi de
incerti de

corporum
erit

cxislentia,

Cuius aulem tanta

impudenlia, ut

cum

bis idealistarum gravissimis obiectis


,

deve, corollariorum eo tandem niat ut causa moluum , quos requirH systema molae terrae, sii libera Dei / \r, aul voluntas, (ncque aliud dicere possuol nisi impingere velint in substantiales ibrmas, aut qualitates occultas ) , qua doctrinae levitate, et inconsequenlia negli-

matuni
,

ea comparel
facilis et

quae copernicani obiiciuni adversariis suis. Nulla est , inquiunt


expedita causa coeleslium spira-

gunt , aut reiiciunt opinionem 1>. Alberti Magni, qui docet causam moluum caeleslium quos postulai terra quiescens,esse
,

49
liberanti
suit, et
ti

legem Dei, qui praeceptwn po~


in Il.Sent. d.

non prete/erit.Enverbab.AlberXIY.art.G.wCoeli

Magni

inanimati suni, et insensibiles j et ideo

verios dieendnin fuit, quod non moven tur , nisi iussu divino , et volnntate...
et Jioc dicunt etiani alii philosophi
,

bellari lamen idealisraum argumentaiione Micologica ex verbo Dei. Hoc quidem Maebranchi asserlum impugnatura est sopra , cimi proba vimus idealisniinn suhverlere nolas credibilit* tis, idest fundameotum (idei ut estaetus
,

si-

prudens
loco
est.

sed alia via

cut astronomi, et Ptolomaeus,et Albate

Dicis

occurrcndum hoc cum Malebranchio idealisigi-

te

legni, et Albumasar, et (aber, et alii et paulo post nihil quamplures ila secare dicitar , sicut quod sola Dei
:

mum

valide expugnari verbo Dei-

tur Dei verbo valide expugnabitur co-

f)crnicanismus.
iceat tot
,

Quod

si tibi

copernicano

H voiuntate inoveanlur, et natura prore

pria non contrariarne motui .


,

Quam

tamque expressa Scripturae testimonia de molu solis et quiete ter,

aliorumque apud lib. II. de Goelo qu. V. Conimbricenses art. "2. si astronomus sibi persuaserit, nib. Alberti opiniouein
lnl aliud ei facienduni supererit,

rae interpretari in sensu apparenti

et

ad

vulgi

captum accommodato

eo quod

quam

Scriptura non doceat vel astronomiam , vel philosophiain , licebit eodem pacto
interpretari

ut in historia moluum coefestium concinna nda ex propriis , et alienis observationibus utiliter in commune bonum elabo-

quaecumque Scriptura enun,

ciat de reali existentia materiae

et cor-

porum

sensibilium:

nequeenim Scriptude

ret,

potius,quam tanto apparaludemon,

ra docet philosophiam naturalem.

slrationum, et calculorum nonnisi systemata idealia coningat quod recens ex


nostra Soc. astronomusanimadvertit.Me-

Simili

methodo

alias usi (in dissert.

Harm. Praestabilita n.36. ) argumentati sumus necessariam esse ilJationem a copernicanismo affirmato ad airmandum socinianismum in controversia de pluralilate personarum divinarum , et a negato socinianismo ad negandum copernicanismum , quam argumentationem iterum confirmamus. Si catholici doctores approbent posse copernicanos salvo scripturarum sensu negare veram, ac realem quietem terrete, et solis motwn , pomerunt sociniani aeque bene negare veram ac realem Filii , aut Spiritus Sancii Personarti a Palre distinclam. Testimonia scilicet plurima Scripturarum , sive de

mineris autem non hoc agi,


tentia

utrum

sen-

Alberti Magni vera

sit.

Hoc unum

pronuncio: si eam copernicani , cartesiani , aut newtoniani reiiciant, eos prorsus


inconsequenter acturos.

Quaero iam ab adversariis hactenus ne tam expedite philosophi responderint


:

idealistis,

quam

facile

per nos responsum

est

copernicano?

nisi forte

hoc ipsum

in
fa-

responsione displicet,quod

nimium

sit

cihs, reeenles cium geometrae , ut est ingeniose dictum a D. de Fontanelle (Mem.

Trcveux
ci Ha.

art.

21. an. 1753.) odere fa,

Quid, inquies si quis sequutus mcthodam Malebranche conceda t quidem non expugnari idealistas philosophicis ar gu mentis ei naturali evidenzia sensuum , quemadmodum ncque copernicani: de(a) Discrimina qnac saeculo XVIII. auctor non vidit, nos saeculo XIX. non cernimus modo , sed omnino contuemur. Bteuim I. sociniani doctrinam impetunt in syinbolis catholicae ecclesiae totidem verbis comprehensam ab iis,
,

mola solis et de quiete terrae sive de Persona Filii , ac Spirilus Sancti, utraque in sensu apparenti et ad vulgi captum , non autem scientilco , vel aeque male, vel aeque bene explicabunlur (). Addo non uno tantum, sed ex triplici ca,
,

ut
re

qui sacramento regenerationia initiarentur , constanter postulatali] adreraua baereticorum iactiones iam inde ab apostolica aetate propu,

haec fixa, immotaque maneat, consistenullateuus possint. Sed rum tot, tantaque sint, quae socinianam 1-Evospixrivetotv relellunt , ne unum quidem ex his copernicanis repugnat. Praeterea II. hoc existit discrimiuis inter Bibliorum testimonia quae socinianis qa aeque copernicanis opponuutur, quod ili--*
nisi
illi
,

d efnaain, sa uciiooibuaoecumc meorum conciliorum defini tam , concordi suffragio


ac
a patribua trad tara

gnatam

nae prolessiouis

ita

cum articulia rhriatianexam atque cohaerentem,


,

et

signifcationem habent certam ac ratam cum ex lidei analogia, lum ex dogmatica catholicae ecclesiae interpretatione sta con tra neutro ex capite rei determinata dici , vel circumscripta censeri possuut. Rursum III. christiani patre
;

50
pile longe

meliorem foie socinianorum

notis

causano.

Quae sunt eadem uni tertio etc, Quae repugnant uni tertio etc. At coper,

Primo. SiScripiurarum testimonia pio Persona Filii , ac Spirilus Sancii interpretantur sociniani in sensu apparenti , populari, et ad capium vulgi de persona melaphorica , secundum prosopopoeiae

fguramsaepeconsuetam,idfaciuntquam
plura producendo Scripturae loca, ac
tis difiicilia,

sa-

favere putantpro unitale Personae in Divinis asserenda,

quae

sibi

quibusque olim fere ulebanlur sabelliani. At nullum habent copernicani testimonium pr motu terrae , ut inde fieri audaciores possint ad contraria sibi testi-

cum nullam mathematicam demonstrationem astronomicis observationibus innixam prolulerint quid aliud ex , philosophia babent, quam coniecturas ? Ex. gr. Quod nulla idonea causa proferaturmotuumcoelestiumin terrae quiescentis sy s ternate ,\\oo. ab iis incotisequenter obiici iam ostendimus: Quod simplicior eorum hypotesis sit : idipsum aulem ab idealislis dici posse demonstravimus. Praelerquamquod ridiculumest ex simplicitate copernicani systematis
nicani

ad nauseanti nobis obtrusa


pervertere
,

Scripturas

monia explicanda.
Secundo. Interpretationem suam probant sociniani ex palribus saltem antenicaenis priorum trium saeculorum. Ac quamvis catholici non modo asebabeant postnicaenos palres , sed etiam sibi vindicent iure ac merito communem anteni-

cum

et nobis, et adversariis

certissimum sit Deum in coelesti mundi systemate non elegisse simpliciorem bypothesim, cuiusmodi esset, quae per circulos sive soli , sive terrae concentricos rem absolveret cum nullis pianeta rum
irregularitatibus,nullisperturbationibus;

caenorum sentenliam(a), fatenlur tamen


nonnullos veteres ecclesiaslicos scriptores pr socinianis esse re ipsa , nonnullos ad speciem favere. At copernicani cum innumeros palres conlra se habeant, quos apud Ricciolium Jib. IX. Almagesti videre est, ne unum quidem producere sibi favenlem possunt.
Tertio.

quod

Utcumque

contorta

et vio(

sapienter contra copernicanos animadvertit de Gbales 1.1. Aslronom. prop. Vili. , non tamen, inquit, ita res voluit Deus disponere: imo certissimum etiam est syslema elegisse adeo a simplicissimo remotum , ut proinde et primarii , et secundarii planetae etiam si supponantur ferri ellipticis orbitis,vias bactenus inextricatas, nec quibusque fonasse tabulis
,

lenta sit inlerprelatio sociniana

cui

si

extricabiles ineant:

copernicana comparelur

ncque minus

lus

ii

planetarii considerentur,

multo magis, si monon prout

contorta, neque minus violenta est, utra-

que enim aeque confugit ad sensum melaphoricum, seu popularem , vulgique captui accomniodalum ) ad eam tamen
adliibendam cogi se sociniani proftentur difFicilJimis argumentis, nalurae lumine
Cf. Chrysostomnrn in Genes. homil. XIII. n. 4. , in Epist. od Philipp, hom. IX. n. 2. , Hieronymum in Matt.h. XIV. 8., et Augustinum de Gen. ad lit. lib. I.capp.XVIII-XIX., et lib. II. cap. I.) et spectatssimi quique scholae theologi (Ct. Petrum Lombardum in II. d. XXIII, et s.Thomaml. p.q.LXVIU. a. 1., etOpusc. X. ad Ioannem de Vercellis ) disertis verbis praemoneul , non esse uninsmodi, quae

sunt in astronomicis imaginationibus, sed uti reali ter sunt, nempe mixti ex motu
centri, et

motu

rotationis circa
ft
,

proprium

axem. Ex quibus
bitis

ut in ellipticis ordescribant curvas cycloidales omrespuentes.

nem liumanum calculum


prioris sunt generis
,

conspirent , ut una quum contra ad ea veniunt, quae ad botanicam , zoologiam astronomiam.... referuntur, in diversa abcunt, et pr sua quique ernditione alia atque alia vel coniiciendo opiuantur , veldocendo pallilo conita

omnium

esse lingua videatur,

continentnr in Bibliis; sed qiium omnia et singula ad (idem moresque spectantia pr rei ventate dicantur nonnulla contra esse ad pliysicam praesertim scienliamque naturae peitinentia, quae pio vulgari lioiniuum sententia describunlur. Imma IV. quod verbis docent, esemplo factoque ipsoconfirraant.Quura enim in iis biblioruin testimouiis explanaudis, qnac
,

iis affirmant. Cuius quidem rei argunientnm ex iis peti luculentissimuni potest quae Petavius ex veterum patrum operibus in priore libro de opificio sex dierum capp. VII.

fidenti

C. P. Ortodoxa antenicaenorum patrum doctrina praeclare asseritur a G-eorgio Bullo in dePrudentio Marano in rensione Fidei nicaenae
seqq. diligenter adducil.
{a)
,

pere insci ipto, Divinitas

D. N. 1. C... , et Balleriniis fratribus in tertia ex dissertat tonibus ad opera Zenonis Vcroneusis. C. P.

51
Arido
:

niillam nobis esse constai in

sacrae Scripturae textus proferre in

me-

mundo

figura

nullum solidum , lam quantitalem sive continiiain , sive discretam , quae ut re ipsa in mundo est,

nullam superficiem nullum ino tu ni , nul-

dium

qui vel numero , vel per, spicuitate testimonia exaequent a tychopossit


nicis proferri solila.

sibifjue

repugnans agendi
ac cbronologicis

Haec tam inconstans, ratio quae


,

eam

regularitatem, et siinplicitateni habeat , quae accurate niatlieiualicis calculis subduci possit. Unde igitur in men-

tanti facit Scripturas in controversiis hisioricis


, ,

minimi

facit

tem
ita

incidit viris caeteroquiu sapientibus

argumentari ; ad subducendos calculos astronomicos hypothesis copernicana smplicior, etfacilior est; ergo eam Deus selegit. Forte quis putet ratiouem aliquam disparitatis ex eo desumi posse,

aut quiete solis , ac terrae , nonne liquido ostendit copernicanorum fautores non sapienti ratiocinatione duci sed caeco quodam furore abripi, atque oestro? opportune sci,
,

in controversiis de

motu

licet acta Trevoltientia (


.

quod cum

agitur de interpretatioue sacrae Scripturae loquenlis de persona Filli, aut Spiritus Sancii versemur in re spoetante ad fidem, cuius m}r steria Deus

Memoires commences.. a Treveux art. 21. p. 475. fevrier an. 1753. ) Le nom de Newton, et la modedemonstrent tout auiourd'hui:
parce qu' enfin Voltaire 1' a dit: Newton a calcul pour eux , raisonn pour eux demontr pour eux^ pens pour eux, philosopb pour eux: e* est V aoros s^y) de tous le tems . Sed non facile, inquit Augustinus 1. V. de Musica cap. V. num. 10., ista populo persuadentur.

hominem

docet in sacris Literis

cum

ameno agitur de interpretatione Scripturae loquenlis de motu solis et quiete terrae versemur in re quae speciat ad naluralem philosophiam,aut aslronomiam, qua ni Deus non docet in Scriptum. Respondeo. Quemadmodum Deus non
,

Tanta enim

ea inveterata
est, niliil sit

omnesveritates superna tu rales inScripturevelavit 3 sed quas ei revelare placuit, ila etiam non omnes quidem veritales naturales nonnullas lamen, imo vero plurimas locutusest,omniaad gloriarli suara referendo, sive ut iiomines uberius Deum et cognoscant , et ament. Eodem aulem
ris
,

consuetudinis vis , ut falsa opinione genita inimicius ventati .


est
,

si

Nequit igitur sibi constare doctrina catholicorum theologorum , nisi socinianis,


aut omnibus facultatem faciat Scripturas eludendi, aut omnibus ex aequo neget. Hinc imperare milii minime possurn quin veliementer metuam causae catbolicae ex bac Scripturarum perversione , quae , quod in aliam rem Quintilianus scripsit, plus haidealistis, copernicanis,
,

modo

eius aucloritas

et loculio infalli-

bilis est

sive naturalia, sive supernalu-

omnis divini verbi sive superna! malia, sive naluralia loquenlis inralia testelur:

bet in recessu,
Si quis

pretem consti tuit Ecclesiam , quam siili emit sanguine suo, non vero constituil sapientiam huius mundi quam stalinquit Paulus cap. I. lala j'ecit Deus Corinthios, qui ex graecis epist. I. ad maxime de hac sapienlia superbiebant. Praeterea qua ratione Deus non docet
tei
,

quam in fronte promittat. metum hunc meurn arguat aut


,

etiam rideat, nescio an tantum sibi studii tbeologici vindicet, quantum Ioannes Baptisla Ricciolius non matheseos tantum et aslronomiae , sed tbeologiae quoque professor insignis lib. IX. Almag. sect. IV.
cap.

XXXVI.

n. 1. maioris
,

inquit

in Scripturis suis principalilerpbysicam,


ita neque liistoriam aut aslronomiam gentium, aut clironologiam el tamen eruditi quique non modo catholici, sed
,

etiam protestantes
esse dicunt in

maximum momentum

te

Scriplurarum auctoritale, deAssyriis, Babyloniis, Mcdis, qnoties Persis, Graecis, JEgvpliis, Komanis, eo-

momenti est boc negotium quam copernicanorum quidam ex isti mar uni. Etenim occasione controversiae huius de motu et quiete terrae, quae de se mere pbysica et astronomica est vertitur iam abipsis in controversiam tum
,

te

ramque chronologia Scriptnra


quamvis
in

loquitur
,

controversiis historicis, aut chronologicis neutra dissidentium pars

sensus Scripturae sacrae , tum arbitrium de eius vero sensu iudicandi, ac defnicndi. Proinde me oportet pr religiosae vitae officio, ac tbeologiae u quam loto fere decennio publice , ao
lilcralis
,

52
privatili! (.locendo

pro(essussum,quan,

thcntica

monumenta

recitat, sese

iis

sub-

ta possurn diiigenlia etc.

scribere proftetur nilid

addens
sect.

vel
e.

mi-

Quae omnia cum scribimus

scimus

nuens

1.

IX Almagesti

IV.

XL.

socinianorum errorem conlra veram et realem Personam Filli, et Spiritus Sancii


fuisse,etesseabEcclesia
thesis

n. 1. in fin.

Andreas Tacquetl. Vili. Aslronomiae


e. III. n. 8.

damnalum,quam
est

Tametsi, inquit, nullum arsive

damnalionem adhuc passa non


copernicana
,
,

liypo-

gumenlum

aslronomicum

sive

sive

ulla pontificia

physicum hactenusallalum sciam,quo


motus demonstre-

bulja
creto.

sive ullo conci! ii oecumenici de-

lerrae quies et solis


tur; (in

Caeterum nos non pr


ratiocinanles
,

aucloritale,

quae nulla nobis


]ogice

est, definienies, sed

theo-

quo Ricciolio adversatur) cogit tamen utrumque asserere, divinorum

argumentamur ab

ab sur do

quod argumentationis genus

et evidenlia tanta

voluminuui auclorilas, quae tot locis, ulrumque afiumant,


sa-

catholici ipsi scholastici conlra seholasticos alios usurpant sine alterius iniuria.

utnullusdubilationi reliclussit loeus.

Et post plura testimonia Scriplurae

Diximus itaque

quod semel admissa

in*

lerprelatione copernicana sacrae Scriptu-

crae recitata Supervacaneum, inquit, a sit plura adscribere ; neque enim ver bis clarioribus quies lerrae, et solis sensu
a

rae, locutiones scilicet de motu solis eie, ac quiete terrae accipi posse in sensu p-

motus
sensu

aifirmari poluerunt..

Hoc

pulari,et ad vulgi

sequitur

captum etc.,illud conquod etiam locutiones de Perpopulari


,

loca iamadducta omnesss. patres, hoc

sonis Filli, ac Spiritus Sancti inlelligi possint in sensu


et

ad vulgi ca-

plum. Quod cum lamquam absurdum reiicialur non modo a copernicanis catholicis (si qui sunt qui systema illud non tantum ut hypothesim dei'endant, in quo
nulla esset dilfcultas ) sed etiam a copernicanis protestantibus , inde flt ut vel coganlur reiicere systema hoc suum , vel

omnes doctores calliolici inlelle(scilicet ante centum annos,quo tempore scribebat Tacquet , is nescivit ullum esse doclorem catholicum copernicanum ). Quibus omnibus postremo
xere
accessit

s.

Congr. Card,

auctoritas

quae

in iudicio de GaliJaeo insliluto

solis immobilita tem in centro

mundi

et

revolutionem terrae
reticam et expresse
Scriplurae,

annuam

ut hae-

incohaerenter agereconvincantur,quousque idoneam disparilalem asserant non clamando , indignando , irridendo , sed
raliocinando.

num

contrariam sacrae vero lerrae diursaltem ut erroueum in fide con-

motum

demnavit

Haec eo

fldentius scribimus

quod me-

mores sumusdecretis. CongregationisCardinalium sub Paulo V. die 5.Martii 1616. ubi systema copernicanum vocant Faisam doctrinam pylhagoricam, divinae que Scriplurae omnino adversanlem... inperniciemeatholicae religionis: memores sumus senientiae romanae Inquistionis Jatae in Galileum sub Urbano VIII. die 22. lunii 1633. ubi inserta legitur theologorum de mandato Ponliflcis seleclorum censura Solem esse in centro
ce
:

Claudius de Ghales lib. I. Astronomiae prop. VI. eo ipso in loco , quo simplicitalem syslematis copernicani divinamappellai, late tur eam hypothesim Scriplurae contrariam. Licet ergo ea simplicilas vera sit, non tamen, inquit prop. Vili., ita res Deus voluit disponere. Tres in medium proluli ex nostra Socielate tum theologos, tum malliemalicos primi ordinis, quosque, uli tales, laudat ipse Wolflus toni. ult. operuni , ubi de malheseos scriptoribus. Nescio utruni ex
recenlibus copernicanis tolideni niihi re-

nundi

et

immobilemmolu

locali: est pr-

positio...

formaliter haeretica , quia est expresse contraria sacrae Scripturae Terram non esse in centro mundi , nec mmobilem, sed movevi motu etiam diurno : est item propositio tlicologice considerata ad rninus erronea in fide. Kicciolius, qui liarum censurarum au.

ponere possis , qui, spectalis omnibus , commendabiliores sint, esto scianl fluxionum melliodum, et calcolimi inlegralem
el diilerenlialem,

incogniluin ante New toLeibnilium. Plurimos autem alictores leges apud Kiiviolium loco citato , quosinler Nicolaum Scrunino scribenlein non videro se, quo paolo cius hypothesi?

num,

el

53
defensores
nes.

ab hacresi
.

esse possint invnu-

Ex

recentioribus

autem

lectu dignis-

simus

est vir ci

sauctae in

romano

p. Petrus Curii iinguae Collegio professor in

liane controversiam astronomicam esse , philosopbicam, theologicam. In bis quae astronomica sunt , magni facimus astronoraos, ex quibus proinde, non autem a melaphysicis philosophis , aut tbeologis

egregia dissertatione jdwd

Dan

sive

Sol

itans anno superiore edita,

Ex
stas

omnibus concludendum idealinon posse se se tueri exemplo bvpobis

ihesis

copernicanae, imo ei impugnatiooe


sit

idealismi consequi potius, ut

reiicieoda

copernicana bvpotbesis. Caeteruin , ut ad idealislarum et copernieanoruin comparationem redeamus, si divinam bonitaiem dedeeet illudere bumano generi per fallacemuniversalem apcaeleslis diurni

pareo tiam, tum rerum sensibilium , tum atque annui motus cura quiete terrae , multo magis id dedeeet, si idem lle Deus nos alloquens , et doeens in sanctis Scripturis utramque apparentiam,

demonstrationem astronomicam de motu terrae expeclamus, diu, multarli, multoquelaborequaesitam,saepiuspromissam, nunquam exbibitam. Iu bis quae pbilosopbica sunt , et metapbysico ratiocinio bbranda , quemadmodum et in iis, quae sunt tbeologica, atque ad Scripturas et patres esaminanda tam nullius sunt auctoritatis astronomi, quam nullius momenti suntin astronomica sive pbilosopbi, sive tbeologi ad unum omnes. Disparata ista sunt , tamque inter se remota , ac disiuneta, ut qui in earum una facultate insignes vereque clarissimi appellantur,in
.

alia imperitissimi esse possint,

aut

quem-

tum eam, quae centra


,

ideabstas est,

tum quae
vocibus

conlra copernicanos est, claris

Augustinus loquitur 1. Vili. de Gen. ad lit. cap. XV. n. 33. acute


obtusi.

admodum

nibilque ambiguis perspicue

disertissimeque conbrmet.
al.

ce

Memini illudAugusliniEpist.LXXXll. XIX. e. 11. n.k, ad Hieronymum De (juo enim certus sim, quod me scribendo, vel loquendo non lallat, si fallebat
quos ilerum par,

Quae omni dissimulatione extandem aliquando aperte profltenda sunt, ne pr validis argumentis, quae unice desideramus et magni facimus,
,

cussa,

academicos parisienses

loudinenses

pe-

tropolilanosnobis ingerantinsuisquosque
facultatibus, quas profitentur,pro

Apostolus lilios suos,


turiebat
<( ,

eorum

donec

in eis Cbristus

idest

veritas formaietur?
:

An non
de

liceat

bis p;iria argumeutari

quo
si

nocertus

a sim,
<(

quod mihi non

illudat,

utraque

perspicua voce tum naturae, tum Seri plurae illuserit Deus? At contra sentiunt astronomi recentiores insignium academiarum. Respondeo.

mentis insignes viros, at in controversia, de qua agitur, ventosa, et inania nomina. Quamquam et bis nominibus , ut in simili ait Aug. 1. IV. e. Iulianum e. IH. num. 17. nos putant esse terrendos. adversus quos , quantum donai, qui nos
. . .

vocavit

pietatis liberiate

clamabimus

XXI. In quibus autem rebus nihil interest ad capessendum Dei reutrum credantur an non vel utrum vera sive sint sive putentur an falsa io bis errare, id est aliud pr alio putare, non arbitrandum est * l esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo qualecumque illud et quantumeumque sit, ad illam viam non pertinet qua itur ad Deum: quae via (des est Christi quae per dilectionem operatur. Ncque enim ab hac via deviabat in gemhlis filiis gratus ille parentjbm errori aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pr alio sic putabat, ut a corporum imaginibus in quibus se

a p.

gnum

xxr. 00

^Zlpi
P eccatum '. sed sempcr maluiu.

i.

cai.

v.e.

a<*.

xn.

o.

esse arbitrabatur

vera, in quibus erat, corpora non dignosceret, nisi cuna ab ilio angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit aut ab hac via deviabat Jacob patriarchi, (piando viyentem filiiuu a bestia credebat occisum. Gen.xxxvn.33. Id his atque huiusmodi lilsitatibus , salva (ide quae in Deum nobis est, et
,
:

fallimur

et via

non

relitta

quae ad

illuni ducit

erramus

qui crrores

54
etiamsi peccata non sint, tamen in malis huius vitae deputandi sunt, quae ita subiecta est vanitati , ut approbentur hic falsa pr veris , respuantur vera pr falsis , teneantur incerta pr certis. Quamvis enim haec ab ea fide ab-

ad aeternam beatitudinem tendimus ; ab ea tamen miseria non absunt , in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu , si iam vera illa atque perfecta felicitate frueremur.
sint
,

per

quam veram certamque

Nota

in caput
'

XXI

Dixerat Augustinus initio cap. XX. nescire se , utrum errores ibi enumerati, et

nentis ad liane

det, ut

caetera talia elicmi -peccata dicenda sint. Non omnino determinate dirimit suam banc dubitationem Augustinus boc cap. XXI. sed sub disiunctione: ((Non arbi trandum est esse peccatum, aut si est minimum esse, atque levissimum ; pci stremo qualecumque illud, aut quance tumeumque sit,ad illam viamnonper tinet , qua imus ad Deum, quae via fi des est Gbristi , quae per dilectionem ta opera tur . Permittit autem , quod ea dicantur peccatum in alio sensu, puta academicorum, apud quos error omnis putatur esse peccaturn, uti dixerat Augustinus cap. XX. Encbiridii. Eos autem pbilosopbos acutissimos vocat Augustinus eodem capite XX. et alibi saepe laudat. Imo iis aliqua ex parte adhaesit , ut testatur 1. I. Retract. cap.l.

viam,imprimisnobissuaminus miremur de illa alia distinctione in libris contra Iulianum de ope-

ribus bonis bonitate pertinente

ad vitam

bonitate non ad cam per, tinente; quam distinctionem adeo reprehendit lansenius lib. IV. de Statu nat.

aeternam

et

Japs. cap. II.


te s.

lamquam alienam

men-

Augustine Le Glerc autem in Ani1.

madv. ad

de Fide et oper. fatetur quieum loquendi modum recenset inter monstra ex contende/idi, et paradoxa defendendi libidine nata. Sed male, lum quia penes arbitrium ius est et norma loquendi, tum quia episcopo , atque ecclesiastico scriptori consonat res considerare, uti ad vi~ tam aeternam ducunt , aut ab ea retrabunt, reliqua detrimentum facere, ut ait Paulus.

dem

esse s. Augustini, sed

Quare mirumnon est, quod eorum loquendi morem non omnino improbet. Observandum est autem obiter hanc peccati appellationem, quam in gratiam academicorum non reiicit Augustinus , nihil commune babere cuoi peccato philosophico , de quo decretum Alexandri Vili, anno 1690. Quandoquidem
eius peccati ratio specifica est,

e.

Ex eadem distinctine peccati in boc XXI. intelligimus modum exponendi

quod

sit

actus

bumanus

disconveniens naturaera-

tionali in

Deum Deum
poena }
ile

bomine Deum ignorante, aut actu non cogitante, non tamen offendens, neque dignus aelerna

cum peccatum quod hoc


,

nomi-

academici appellabant, esset error quilibet speculativus quem et dari, et , via Dei per se non excludere certissimum est, idque solum disceptari potest, num sine vocurn abusu appellali possit pecca-

plura testimonia Augustini , quibus errores etiam invincibilis ignorantiae peccata appellare videtur.Textusplures congerit Ians. 1. II. de Statu nat. laps. a cap. II. ad VI. Vulgatae sunt apud theologos responsiones ex ipsius s. Aug. doctrina elicitae, distinguendo peccatum, quod proprie vocalur peccatum \ libera enim voluntate , et ab sciente committitur, et quod de huius supplicio consequatur necesse est: ut babet Aug. 1. 111. de Lib. arb. e. XIX. n. 54. His responsionibus aliam addere possumus ex distinctine, quam exposuimus. Forte itaque errores invincibiles appellat peccata more academicorum , non aulem alio sensu, qui pertinct ad viam, quae

ad coelum ducit. Neque

id

tantum apiari

lum. At in lite de voce usum eius permisit Augustinus seclae adeo celebri per

eam

aelatem.

Haec dislinctio peccati pcrtincntis ad viam qua imus ad Deum, et non perii,

potest erroribus facti , de quibus huius Enchir. cap. XX. sed etiam erroribus iuris naturalis, quos errores lansenius vull semper esse peccata , licct sint inyiocibiles hoc brevissimum tene, ait Auc

55
n

1.

III.

50: quaecunque ista causa tatis , si non ei potest resisti


et

de Libero arb. cap. XVIII. n. est volunpec, sine

ameni potest, non ei non peccabitur. An forte a cedatur, fallit incautum? Ergo caveat, ne fal cato ei ceditur. Si
ce

la tur.

An

tanta fallacia est, ut caveri


possit?
Si ita est, nulla
in eo
))

omnino non

peccata sunt.
(juod nullo

Quis enim peccat


caveri potest?

modo

lgitur errores invincibile iuris etiam

naturalis (eo sensu, et quoad ea,de quibus Iiaec ignorantia possibilis est, de quo

sequentes doctrinam non disputamus Tliomae I. II. quaest. XCIV. arlic. 6. ut rum Lex nalurae possit a corde hominis abolcr? ) non sunt peccala, quae perlincnt ad viam, quae ad coclum duca sive ut repetit Aug. hoc eodem cap. Ench. XXI. non sunt peccata per quae errantes ab hac via devient. Cum ergo dicunlur ab Augustino peccata sic appellabuntur sensu non ecclesiastico sed usurpato ab academicis non mediocribus sed acutis et bene eruditis, ut lopiris quilur Aug. 1. II. e. Acad. cap. I. n. 1.
,

s.

XXII. Porro autem omne mendacium ideo dicendum


limi
si
,

est esse

homo non solum quando scit ipse quod verum sii, quando errat et fallitur sicut homo hoc debet loqui, quod animo
quia
, ,

peccased etiam
gerit:

Ci

XXH

menda ci., messe


P eccatura

si\' illud

verum

sit

sive putetur et

non

sit.

Omnis autem qui mentitur con-

Et utique verna propterea sunt instituta non per quae se homines invicem fallant, sed per quae in alterius quisque notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam non ad quod instituta sunt peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando aliquando prodesse, sipauet dives cui ciani tollitur, non per cui palam datur, sentit commodum sontit incommodum nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur , nec ideo appareat amando moritura et si vixerit poenitendo purganda peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas , quid oflendit veritas ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines qui nonnisi pr salute hominis mentiuntur, non estnegandum sed in eorum tali profectu merito laudatur vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est non ut etimi praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti novi, quibus dicitur Sit in ore vostro Est est Non non: quod enim amplius est a malo est. Propter quod malum quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt Dimille nobis debita nostra.
tra id

quod animo

sentit, loquitur voi untate fallendi.

Matti, v.

37

Groiius

lib.

III.

de Iure belli cap.


,

I.

CX.

((

iium. 11. Augustinus , inquit

in

men-

dacii natura co/istituenda ponit fallendi voluntatem. Sed mentem ugustini


alio trahit Grolius.

Plures etiam sunt qui, ut milii videtur , non ad metileni s.Doctoris communiter interpretantur deinitionem mendacii hoc cap. XXII. Encli.
,

aSi ergo ista tria concurrant, scilicetquod falsum sit id quod enunciatur, et quod adsit voluntas falsum enunciandi et ilerum intendo fallendi, tu ne est falsitasmaierialiler,quia falsum
art.l.
, ,

Nota ad caput

XXli.

dicilur

et formaliter
,

propter volunta-

et alibi
<

traditam:

Omnia auicm

(jui

mentitur, contra id quod animo sentit, m loquiiur voluntate fallendi j). Praemillenda est tamen s.Tli. doclrina li. Il.qu.

lem falsum dicendi et effective propter voluntatem falsitatem imprimendi. Sed la meri ratio mendacii sumitur a forma li ialsitate, ex hoc scilicet quod ali, qui^ liabet voluntatem falsum enun ciandi ( hoc dixerat Augustinus iis ver-

56
loqui, aulciri aliquis inlendai faitur ). sitatcm in opinione alierius constimele, fallendo ipsurn, (liaecest volunlas faibis contro,

poicsl.
a

id quod animo sentii

Nomo autcm
....
sed

dubilat

mentii

Quod

iim, qui volens falsura enuntiai causa

fallendi

utrum hoc solum

sic

mendacium,
,

lendi , de qua ugustinus ) , non per tinetad speciem mendacii, sed ad quam dam perfectionem ipsius . liane s. Thomae doctrinam amplecti-

Interim de hoc genere , in quod omnes consentiunt ioquiramus utrum aliquando sit utile falsum aliquid enuntiare cum voluntate fallendi .
alia quaestio est.
:

mur catliolicijdiligenlissime discussa

post
:

En

igitur ratio,

ob

quam

in delnitio-

Auguslinum quaeslione de mendacio at satis non est ad mentem Augustini exponendam. Id praestandum est comparando caput hoc XXII. Enchiridii cum lib. de Mendacio, quein Aug. scripserat ari. 395.
idest

ne mendacii ponit, lum in Enchiridio , tum alibi voluntatem fallendi. Disputare enim vult de mendacio, quod per omnes
illius aelatis

sapientes

mendacium

era!

et

2G. annis ante Enchiridion. Cum itaque eo lib. de Mendacio cap. HI. n. k. quaerere coepissel, quid sit mendacium,
et in defnitioneposuisset volunlalem, seu

cupiditatem fallendi;

quamquam,

in-

quit,sublilis$imequaeritur, utrum cuna <c abest volunlas fallendi , absit omnino

de quo ita explicato , ac concorditer delhiilo controvertebatur deinde inter doctos, num semper illicitum esset, ut volebat ugustinus, an aliquando licilurn, ut censebanl alii. Quare ubicumque ea definitio ab Augustino usurpalur hunc habet sensum: Sallem hoc ex omnium
,

sententia debet dici


a lendi .

mendacium, cum

mendacium

loto capite IV. de

hac re

quis volens falsum enunciat causa ial-

Ac sane si concurrere deberenl , lamquam partes , et conslitutiva mendacii , falsa enunciatio, volunlas falsae enunciationis, et voluntas fallendi ; seu falsitalem in audiente imprimendi plurimi a mendaciis excusarentur: plures enim sciunt audienleva non fallendum , imo neque de hoc curanti uli reus Jegitime inierrogaius a iudice satis habet, si neget crimen, et hoc pacto evadat morlem, nulloquepacto vel
disputat in utramcjue par lem.
tria illa
,

Obscurilas quaestionis de natura mendacii, et dissidia sapientum eius aelatis cogebant Augustinuin, ut bis limitibus disputationem suain circumscriberei. Caeterum satis ex opusculis Augustini colligitur eum mendacia culpabiliaputasse illa eliam , quae siue volitatale allendi dicebantur, quemadmodum deinde

docuit

s.

Thomas

loco citalo

cum

reliquis

theologis.

sperat

vel intendit infigere

eam

falsit-

lem

rat. Concludit

neque de hoc cu, caput illud ugustinus i Utrum ergo mentiatur quisquis l'alien di non habet voluntatem . . dubitari
in

mente

iudicis

Hinc ut habes e. XV] H. liuiu> Ench. aliud clausum in pectore aliud in lingua promptum, quod, inquit , maluta est proprium mentienlis quod ma,

lum omnino

stat, sive adsit

sive absit

voluntas fallendi.

cat. xxik.
bmiMam'bTiIitas
,,,i
,,
l

a, " ,n
|

vol

;;

deficiens boni luulabilis.

XXIII. His itaque pr huius brevitatis necessitate tractatis , quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum etmalarum, quantum viae satis est, quae nos perducat ad regnum ubi erit vita sine morte , sine errore veritas , sine perturbationc felicilas nequaquam dubitare debemus rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; mala rum vero ab immutabili bono defcientem boni mutabilis voluntatem , prius
, : ,

angeli
c.i_r:

hominis postea.
est creaturae rationalis

xxjv.
usne

XXIV. Hoc primum


vatio boni: deinde

malum,

id est,

prima

pri-

Secaodae
Din lorain ci

ignorantia et euncupiscenlia,

darum,

iam eliam nolentibus subintravit ignorantia rerum ageo noxiarum quibus comites subinferuulur error et dolor: quae duo mala quando immineotia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita quamvis sint perniciosa vel inania quoniam id errore non sentii vel delectatione
et concupiscentia
;
,

57
morbida vinctur,
ubertatis
nalis
,

vel

vana etiam

laelilia ventilatur.

Ex

bis

morborum non
,

sed indigentiae tamquain fontibus omuis miseria naturae ratio-

emanat.
lice capile

Iti

docetur unus aliquis veoriginale


est
,

rissi mus sensus , quo peccatum iis etiam, in quibus remissum

esse

causa reprobationis positivae sevundum doctrinani s. Augustini quanti acque celebrem , ac diicilem testatur Card. Norisius in i'iudiciis August. cap. IV. . 10. Eam tamen censeo non lam esse , quam factam ab aliis fttisse difcilem, qui srnsus a s. Dottore alienos ipsi Iribuerunt. Eamdem autern opinionem a Vansenio depravatami infra ostendam. Repossit, et sit
,

cuntibus omnibus ex uno in condanna: verba sunt Aug. 1. de Corr. gr. cap. VH. n. 12. Et ilerum in et fra n. 16. Qui vero -perseveraturi non procul dubio, nec ilio tempo sunt . re , quo bene, pieque vivant , in istoce

-M**

* npM

tionem

sunt:

clectorum) numero computandi non enim sunt a massa illaperditionis praescientia Dei et praede(
,

rum

stinatione discreti, et ideo nec secun-

f'ert

igitur saepe

Augustinus reprobationis

peccatum originale, quoniam, in inqnit optime Rellarminus 1, li. de (ir. et lib< arb. cap. XVI. inde incipit omnium reproborum damnatio. Modum ubi cJarissime expooit boc capite Aug. primo meminit peccati originalis Adae , quod fuit primum bominis malnm , et prima privatio boni, sive originalis iustitiae. At qooniam boc peccatum in bapti-

un

in

durnpropositumvocati, ac perhoc nec Ergo isti reprobantur propter massain perditionis damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem ; ergo propter peccatum originale in sensu aliquo magis rigoroso, quam ille sit quern exposuimus. Haec , et similia cogunt etiam card. Norisium, ut quamvis
electi .
,

a Iansenii explicatione dislet, plus aliquid

zatis remittitur,

nec proinde consequenter ad remissionem videtur esse posse causa tot malorum , et tum culparum personalinm, tum poenarum etiam aeternarum propter personales culpas inflictarum Ir addit de ignorantia, et concupiscenlia , (juae cimi impellant ad peccandum
,
i<

nos concessimus. Respondeo. In primis ista nimis prbareni contra Iansenium, et omnes. Nani si reprobi baplizati damnaridicunturpropter originale, eo quia non sunt discreti, adeoque pertinent ad massam ex euntibus
velit
,

quam

omnibus ab uno

Adam)

in

condemna-

bapti/atos

iam

iustificatos

et final iter re-

probalosoptimeconchidit Auguslinus ex
bis.
.
.

lamquam

fontibus omnis miseria

uatarae rationalis emanat )>. Cam autcm tum ignominia,


(-u[)is(.entia

tum conbac
ra-

poenae

sint originalis peccati,

bine

lt
,

quod reprobi

baplizati

tione reprobentur propter originale cau-

tionem, iampertinentad massam infectam originali , ideocrue per baptismum ab eo mundati non sunt, ciuod cum Tridentino reiicit ipse Iansenius 1 X. de Gr. Gh. e. HI. Dico itaque massam damnatam ex peccato Adae, in quantum buiusmodi est, ex duobus constilui ex concupiscentia , elreatu. Haec duo, ut faletur Iansenius, etante ipsum explicuerat s. Thomas I. H. qu. LXXXH. art. 3. componunt originale peccatum in doctrina s. Augustini:
.

mediate , ac remote. Atque boc nulla m babet diffiicultatem , nec[ue aliud amplectilur Bellarmintu loco citato. Qui plus tribnuut s. Doctori dificultatem non videntur in eo invenire, sed facere.
saliter
, ,

Peccatum originale materialiter quidem


concupiscentia formaliter vero est defectus originalis iustitiae (sive reatus) verba sunt s. Tli. ibidem, quam doctrinani , ipsosque terminos adoptat etiam Iansenius 1. 1 de Statu nat. lap. e. I.
est
,

si ita esset quid est, inquii lans. , X. de Gr. Ch. e. III. quod et qui Evangelium non audiuntf et qui eo audito et baptismatc ( ac proinde ii<le accepto ) perseverantiam non acceperunt non sunt ab dia conspersione

Id

I.

* discreti,

quam

conslat esse

damnatam

non perseveraturi massa perditionis Adae, quantum ad formale peccati originalis , sive quantum ad reaturn in baptismo dimissum, quo sensu niliiJ in ipsis damnationis est. Non autem omnino, quantum
baplizati
discreti sunt a

Iam vero

58
ad materiale, sive quantum ad concupscentiam. Nam dimittuntw et traduntur in trio , ac desideriis suis desideria cordis eorum: uli saepe Augulibero orbi,

stinus tuoi

1.

de Cor. et gr. cap.

XH!.
n. 7.,

n. 42. et lib. deGestis PeJ. e.


et intelligitur

IH.

ex hoc ipso cap.

XXIV.

aliquando dicat iustos baptizatos,qui noi perseverabunt, non esse discretos a massa perdi tionis certo cdiquo sensuosi inveniri in Angustino, quod alio sensu opposilurn dixerit. Nani in epist. ad Dardanurn CLXXXVII. al. LVII. e. Vili. num. 26. Dicimus in baptizatis parvu(nulla facla distinctione inler reprobos , et eleolos) quainvis id nesciant, habilare Spiritum Sanctum... Ilabita lis

Enchiridii. Praeterea liuius concupiscentiae

tyrannidi permiltenlur inaeternum}

resurgent enim , sed non immulabuntur. saepe inculcat Augustinus. Quare potius conflrmatur nostra exposi-

Quod ipsum
tio,

re

aulem ideo,

et in talibus dicitur

quae doclrinam Augustini a gravis-

quia id occulte agit, ut sint templum a eius, idque in profcientibus, et prof ciendo perseverantibus perflcit
e.
.

simis difficultatibus liberam repraesentat. Haec expositio eo plausibilior esse de-

Tu ni

bet , quod nihil sumat non ab ipso Iansenio concessum,qui 1. IX. de gr.Ch. e. IX. expendens, unde sint phrases istae massa,
signifcent
:

discredo a massa perditionis, et quid apud Augustinum? Docet autem quia enim humanum genus, vecum Adamo naturae et <c lui eiusdem ipso derivatum instar conspersionis, a ex a seu massae farinaceae , peccato velut fermento vitiatum , perdilum , atque damnatum est , non solum quia ratione culpae, quam peccaturn attulit , sed et concupiscentiae , qua in prolem culpa
et
,

X. num. 33. de omnibus etiam iis, in quibus id non perfcilur ait universim : Proinde in compagem corporisChristi, lamquam in vivam structuram templi Dei, quae est eius Ecclesia, nati homi nes, ... renascendo per gratiam transfe,

tamquam de massa ruinae ad massaia aedificii . Idem est autem , sive dc&s massam ruinae , sive massarn
runtur

perdilionis Alterimi est : iusios bapliza.

tos relapsuros dicit

Augustinus, eos non esse discretos a massa perditionis,sed cum


addito, praescientia
,

et

praedestinaiio-

ne, quod in rigore


tius fu tu rum

u transfunditur

animus inquinatur, domi-

nantique carni subdilus nascitur . Additillud Augustini 1. 1. ad Simplic. q. II. l. 20. Goncupiscenlia carnalis de pec cati poena iam regnans, universum g-

statum popraesentem. Leg. , Aug. in citata epis. adDardanum e. XII. qui n. 37. in ea verba , ut fi Ho s Dei erant dispersi congregarci in unum Filios J)ei , inquit , appellavit ulique
signiflcat

quam

tolam , et uconspersionem originali realu in a omnia permanante confuderal . Addit infra alia Aug. verba contr. Iulian. 1. VI.
nus

humanum tamquam

praeter etiam

nam

hebraeam gentem, in caeteris omnibus geutibus constitutos


,
:

nondum fideles nondum baplizalos quomodo ergo Dei filios, nisi secundum

e.

XIV.

n. kk.

Grada

liberor, ut scio,

ne inlrem intentaiionem a concupiscen tia

mea

abstractus, et illectus...Gratia

praedestinalionem? ld aulem signiquod non tam essent tunc fllii Dei, quam futuri essent , licet reipsa non esflcat,

u liberabor, ut spero, inaeternum, ubi iam nulla lex in membris meis repute

sent. Similia dixeris in re nostra. Bapti-

bes,

gnet legi mentis meae . Iam vero haquo sensu electi discernunlur a mas-

sa perditionis,sive a concupiscentia,quod

reprobi secernuntur a massa perdita, et damnata, licet deinde ad massaio perditam redituri sint, hoc est ad concupiscenliae tyrannidem,seu ut Aug. habet
zali

reprobis

non

contingit.

praeterea animadvertere deb u era Iansenius. Primum est : licet Augustinus

Duo

regnum carnalis cupiditatis. Alia commodius infra expendentur.

e**
I

xxv.
C

ts

o 6 Ta e?

XXV. Quae iamen natura in malis suis non potuit amittere beatitudinis appctitum. Veruni haec communia mala sunt et nominimi et angelorum pr sua malitia Domini i usti tia dumtaxat danmatorum. Seti Iiomo habet et poenam propriam , qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe

59
supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio , terreret exitio ; atque in Paradisi feli:

Gen.

II. i>

citateli!

tamquam

in

umbra

vitae

unde

iustitia custodita in

meliora conCap.
v

scenderet, collocavit. XXVI. Hinc post peccatum exul eflcctus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tamquam in radice vitiaverat poena mortis et damnationis obstrinxit ut quidquid prolis ex ilio et simul damnata per quam peccaverat coniuge, per carnalem concupiscenliam in qua inobedientiae poena similis
,
:

XXVI.

Peccati Ada e

oc a in tota :

,i,slus 8t,rpe -

retributa est, nasceretur

traheret originale

peccatum

quo traheretur per

errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic
*<" hunc mundum, et per peccatum mors; in quo omnes peccaverunt. Mundum quipti ita in omnes homines perlransiit co loco Apostolus universum genus bumanum. pe appellavi! XXVII. Ita ergo se res babebat. Iacebat in malis vel etiam volvebatur, C V. XX -. post AdaV et de malis in mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata ; P ecca,uin et adiuncta parti eorum qui peccaverant angelorum luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet iustam quidquid caeca et quidquid manifestis el indomita concupiscentia faciunt libenter mali

per

unum hominem peccatum

intravit in
,

'

opertisque poenis patiuntur inviti non sane Creatoris desistente boni tate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam , quae subministratio si auferatur interibunt , et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina et animare, ordinare mem: , , , ,

bra per temporum aetates , per locorum spatia vegetare sensus , alimenta donare. Melius enim iudicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset sicut impiorum nulla est angelorum , nonne merito fieret ut natura quae Deum deseruit , quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facili ime posset , sua male utens potestate calcavit , atque transgressa quae in se sui Conditoris imaginem ab eius lumine contumaciter aversa g violavit, quae salubrem servitutem ab eius legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pr suo merito poenam pendere! sempiternam? Piane ita faccret, si tantum iustus, non etiam misuamque indebitam misericordiam multo evidentius in indisericors essel gnorum potius liberatione monstraret. c*p. xxvnr. XXVIII. Angelis igitur aliquibus impia superbia desercntibus Deum et in luiius aeris imam caliginem de superna codesti habitatione deiectis , dese^Sus residuus nunierus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate "Tel' indiai'" firmati. permaasit. Neqoe enim ex uno angelo lapso atque damnato ceteri propagati ni eos, sicut homines sani originale malum obnoxiae successionis vineulis obligaret atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui dia, ,
t ,

bolus factus est


strato
illi
,

curii sociis impietatis elato

et ipsa

cum

eis elatione

pro-

(cleri pia obedientia


,

non habuerunt

Domino cohaeserunt , accipientes etiam, quod certam in se scientiam, qua esscnt de sua sempiterna
CAr

casura stabilitate securi. \\1\. Placuit itaque universitatis Creatori atque moderatori Deo, ut quoniani non tota multitudo angelorum Deum deserendo peiierat, ea quae pei ieri!, in perpetua perditiooe remaneret: quae autem cum Deo, illa de aereo te, perstiterat de sua certissime cognita semper futura felicitate gau D L ^
,

et

Dumquam

xvx

Angelnruin
eiectoriim uccedit |>

homiuu'm
reparata

60
deret secura; alia vero creatura rationalis, quae in nominibus erat , quo niam peccatis atquc suppliciis et originalibus et propri is tota perierat , ex eius parte reparata, quod angelicae societati mina illa diabolica rainuerat
Lue.

ix.

36.

suppleretur.

Hoc enim promissum

est resurgentibus

sanctis

quod erunt

aequales angelis Dei. Ita superna Ierusalem mater nostra, civitas Dei , nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasso regnabit. Ncque enim numerum aut sanctorum hominum autimmundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris Ecin ea pace, de qua il ceciderunt, clesiae , quae sterilis apparebat in terris termino permanebunt. Sed illorum civium numerus sive sine ullo temporis
, 1 i

Rom. iv.

>

7.

ea, quae

qui est sive qui futurus est, in contemplatione est eius artificis, qui vocat non sunt , tamquam ea quae sunt, atque in mensura et numero et

pondere cuncta disponit.


mia in caput xxr.dxxix.

Hocpeccato (originali ait Aug. de Mor.

cile intelligunt

caput familiae delieto lae-

EccK c ,XXll.n.kO.)mhilesseadpraedicandum nolius ^nihil ad intelligeiidum


secretius.

sae maiestatis sibi, et posteris suis perde-

re dignitates, redditus,feuda ex principi


liberalitate

Hoc

peccalo

inquit.

Natura

possessa.
1.

Hoc

sensu dicere

igitur ipsa originalis peccati obscura erat

1.

Augustino, contra ac doceat lansenius 1, de Statu nat. lap. cap. XV. impugnans
}

neque tantum aliae diflcultates extrinsecae subobscurae Augustino erant. Le Clerc ex reBellar. et Vasquez

HI. contr. lui. cap. XH. n 24. Nec mirum , nec iniustum est , quod radix profert damnata damnatos. Qui autem censent cum Baio , cuius ve-

Aug. potuit
.

quaedam

stigiis

lansenius in multis insistit, ea esse

centibus lautoribus socinianorum in Ani-

bona naturae debita, sive ut naturalem eius conditionem primae crealioni debitam, tamdifficilemputabunt eam doctricatbolicam, quam esset arduum incaput aliquod familiae delieto maiestatis Jaesae non sibi tantum mereri oculorum effossionem , manum , ac pedum amputationem etc. sed etiam postetelligere
ris nascituris.

mad. ad

1.

Aug. de Gorrep.

et gr.

u pec,

cati originalis

dogma

tot, inquit

diffi-

nam

cultatibus premilur , ut vix ullas alias maiores in dogmate theologico inveniri posse putem , . . quibus Augustinus satisfacere nullo modo potuit . Has ego difficultates ex eo potissimum oriri censeo , quod non prius statuamus, quae ad quaestionem de re pertinet,tum quae ad quaestionem de nomine. Quod attinet ad quaestionem de re duobus pronunciatis absolvitur. I. Adam sua praevaricatione acceplam
.

At

liaec difficultas

non

est

a Deo
licet

sanctitatem, et iustiliam, qua scisanctus, iustus, Dei amicus, flius,

ex dogmate catbolico,sed ex peculiari eorurn sententia, qui ista denatura humana, bonisque sibi debilis opinantur. H. Qui post praevaricationem Adae ex ipsoseminaliterpropagantur,propleream praevaricationem privantursanctitaie,ac iustitia privantur immunitate a concu, piscentia , a morte , et a malis aliis corporis.

et liaeres erat vitae aeternae,

perdidit

Quae omnia

si

sunt beneficia Jioliu-

bominibus per seminalem genera tionem ab eo propaga ndis ; praeterea mortevi, et poenas corporis tum sibi , tum aliis meruit. Qui bullis pontisibi
,

tum

tum

aliis

mini indebita, non magnani ingerunt


ius doctrinae diicultatem
datis exemplis.
,

ut patet ex

inbaerentes censent sanctitatem , ac iustitiam esse beneficium indebitum naturae bumanae quemadmodum, et imficiis
,

tum

Concludam secundum boc pronunciaverbis s. Tli. in Dispulatis de malo

q. IV. ar. 2. a Peccatimi originale in isto nomine, velin ilio nibil est aliud, quam

munitatem a concupiscentia , a morte aliisque malis corporis, lam facile capient


,

id

quod ad ipsum pervenit per


,

orii^i-

Adamum
sibi

praevaricatione sua perdidisse


,

et nobis liaec beneficia

quam

fa-

ex peccato primi parentis . Haec autem quae perveniunt in hominem ex peccato primi parentis , revocai s. Tho-

nem

61
mas ibidem ad
stirpe

tria.

In bis, qui ex eius

pati alani dicitur vere,


tor,

ac proprie pecca-

oriuntur, etsuperior pars card u debito ordine adDeum qui erat per ori-

impius, iniquus, dicitur haberepecccitum eie. Hoc antem peecatum mortale


nihil aliud est
,

ginalem institiam , et infcriores vires non subduutur rationi, sed ad interiora convertunlur secundum proprium inia pelimi ( quae pronilas ad inordinale

quam

privatio iustitiae,

sen gratiae ex aclu personali praeterito. Sub uno quodam respectu haec privatio

poena

appetendum concupiscentia diei potest


ut

sed ita est poena, ut

idem s. Th. paulo infra monel ) et ipsum etiam corpus in corruptionem

tendit . Si quis cimi s.

Thoma

doceat

ex peccato

haec esse in liomine ante baptismum, privationem gratiae sanctilicantis , concupiscentiam , et poenas reliquas corporis etc. nullam aliam rem constitulivam peccati originalis,et ab bis tribus distinctam Ecclesia ab hoc liomine

Adae

tria

consequens actum praeteritum} ab Ecclesia universa vocetur edam culpa , peecatum , iniquitas , idest animae vera et propria raors spiritualis. Poterit igitur etiam privatio iustitiae , ac gratiae sanctificantis ex priest

mo

requiret.

(Juod
siasticis

attinet

ad quaestiones de eccle-

vocibus secundum Scripturas, et

paires usiirpandis facile

componuntur

ubi semel de re constitutum fuerit. I. In liomine ante baptismum esse id, quod veram et propriam peccati ratio,

uno quidem respectu esse poena, et alio vocari peecatum, quod est mors animae sub qua explicatione vix superest specialis difcultas. Haec paritas desumpta est ex Aug. 1. I. de Nupt. e. XXVI. n. 29. Sicuteorum peccato rum, quoniam cum funt, praetereunt, reatustamen manetetc. et infra: quo modo manent, si praeterita sunt , nisi quia praeterierunt actu, manent rea tu? His explicat reatum peccati oriparente, et
:

ginalis.

nem

liabet supponit

Tridentinum
,

sess.

V.

can. 5. ex Scripturis

et patribus. Id et

nos asserere debemus. At non cogit Ecclesia , ut aliquid aliud per has voces intel-

Per eamdem privationem gratiae ex peccato facile intelligitur , quod in liomine ante baptismum sit reatus culII
.

Adami

Uganras

privationem gratiae ex Nam Tridentinum eademsess.V. can. 2. loquens de Adamo


,

quam

Adae praevaricatione.

illud describit
est

transfundente peecatum in posteros , ita peecatum , inquit , quod


:

pae, sit indignitas, sit habtualis aversio a Deo , sit macula, sit e aptivitas"diaboli, sit contagium ex culpa Adami. Haec in idem recidunt. Quidquid satis est , ut vocetur peccatum vera ac propria ratione, quam ex,

mors animae. Privatio ameni gratiae sanctifcanlis, ( quae vita est animae ) et mors animae per omnes synonyma sunt. Satis ilaque Tridentino est, quod nomine
peccati transitisi in posteros inlelligamus
pe< calura,

plicuimus , satis etiam nominibus appelletur.


tini sess. V.
<c

est

ut

aiis

hisce

III. Facile intelligitur doctrina

Triden-

can. 3.

Hoc Adae peecatum,


est
,

quod
ne
,

origine

unum

et

propagatio-

quod est gratiae privatio, sive mors animae ncque aliam veram, et prj

priani rationem peccati postulai


<|iiae sit

quam

vera , et propria mors animae. Quo pacto seccrnimur a pelagianis , qui docent homines ex peccato Adae faclos peccatores propter imitalionein; et praeterea poenaui morti corporale ex eo traxisse; secernimur a Zuinglio docente peccatum ex Adam transfusum esse ooocupiscentiam tantum. Conirmatur nani praeter peecatum actualc, quod est dicium, factum , concupitum conila legem aeternam^etaquo homo actu dicitur peccans, est cliam peccatum, a quo quis post actionem maiam
:

non imitatione transfusum omni bus inest unicuique proprium . Adae peecatum origine unum fuit: nam una actio fuit cum patraretur. Ubi autem praeteriit actus, mansitn Adamo reatus, idest privatio gratiae quousque per poenitentiaui remissionem accepit secundum illud Aug. 1. I. de Nupt. e. XXVI. n. 29. Peccata . manent , nisi remittantur. Illud aulcni peccatimi propagatum est in posteros, non quantum ad actum , sed quantum ad reatum, idest privationem gratiae , et mortori animae quae mors animae sive privatio gratiae, sive realus vere ac proprie peecatum sunt , sive

,
.

ut sole! dici
,

peccatimi habituale

sunt

62
iniquitas
,

impielas

macula.

Demum

litur,

qua
(

ratione privatio gratiae inest unicui-

quamvis ipsa concupiscentia remaneat . Realus is Iansenio idem est,

propagatransjusum inest unicuique prlione prium. In bis nihil est caplu difficile. IV. Facile etiam iulelliguntur, quae de
|ue propria, eliatn peccatimi

ac privatio iustitiae, quemadmodum, et nos dicimus, uti conslat ex eodem lib. I.

de Stalu nat. lap. cap. XXIII. Pergil Iansenius


:

Ex quo

ft

ut reatum illuni

voluntarietate peccati originalis dici solem a tlieologis. In hoc enirn nullum est

ipse consideret velut id,

quod formale

est in originali, concupiscentiam illam,

aliud mysterium
tio gratiae,

quam quod
insit illis

ea priva-

velut materiale. Ilaque saepius dicit


ilio realu

quae

inest

unicuique propria
praevari-

ablalo concupiscentiam exsimilia


;

ex non baptizalis, catione Adae, quae personaliter voluntaria illi fuil, et propter quam Deus privat
in

piari,

non imputari, ac

etiam in
I.

IL

q.

modo loquendi consonant LXXXII. art. 3.

s.

quae Th.

posteros gratia sua.

V. Facile

inlelligitur

quod omnes in
tan-

Adam peccaverint. Quod nihil est aliud,


quam quod Adam peccaverit non suo
tum,
sed etiam posterorum

Alia duo sunt, ( alque ea non quidem dicimus haeretica, et ab Ecclesia damnata , sed nobis theologice disserentibus falsa ), quae de peccato originali docet
lansenius.
peccali

ut ait Trid. sess. V. e. 2. ricationem non sibi soli , sed eius pr pagini nocuisse , acceptam a Deo sana clitatem

damno, sive Adae praeva-

Primum

est.

Magnitudinem
in ipso

Adae physice causasse

morbum

concupiscenliae traducendum

et iustitiam

quam

perdidit,

deinde , ac propagandum in posteros seminali generatione, nonsecus, ac subinde

non

sibi soli, sed


:

nobis etiam perdidis-

cuius sanctitatis > et iustitiae privatione peccatores constituimur.


se

VI. Facile

inlelligitur,

quod peccatum
homines per

originale iransfundalur in

podagra , aliaque parentum cumaffecluum^tum corporumtransfundanlur ait Iansen. lib. I. de Statu idque ex natunat. lapsae cap. XVI. ra rei, non ex alla positiva Dei, vel
caecitas
vitia
,

concupiscentiam , uli sexcenties loquitur Augustinus, et frustra obiicit lansenius. Cum enim non priventur iustitia originali propter Adae peccatum, nisi qui seminali generatione ex Adamo propagantur, qua
ratione
ratio corpus generando,

Adami v'olunlate
salis inlelleclui

ait

arduam
,

ibidem. Rem liane sic exponit lanesset

senius
,

Cum

enim

summa

perma-

nendi in

iustitia

et sanclitate facililas,

summa quoque

libertas eius nulla af-

verumest, quod seminalis genesecum fert privalionem iustitiae , ila etiam est verum quod concupiscentia hoc praestat. Nani
,

fectuum varielate in diversa trahere tur, rupto vinculo, quo colligabatur


a Deo, toto

impetu collecto voluniatis...


in sui ipsius,

deorsum

rerumque

crea-

vis generandi est inseparabiliter post pec-

tarulli

amorem

praecipitatus est. Et ex

catum Adae

vis concupiscendi

quae vis

ilio dileclionis

impetu pondus concu,

in generatione praecipuedominatur*.(( Fie-

piscentiae, velut vesligium praecedentis

ret sine islo

morbo

concupiscenliae se-

voluntatis

in

appetitimi

sensiti-

minatiofiliorumin corporevitaeillius, nisi homo ante peccasset, sine quo nunc fieri non polest in corpore mortis hu ius . Quae verba sunt Aug. 1. I. ci. de Nuptiis et concupisc. unde mirum non est unum pr alio promiscue suini. Sententiam s. Aug. de peccato origi,
:

vum, quem secum rapiebat, sum est, quo iam liberei ac


,

impresdelecta-

ret creaturis concupitis Irui,


a sine ullo Jibidinis niotu, sola

quas ante

summa-

que arbitrii liberiate concupierat. ILuv

Augustinus de prima praevarieatione


I.

Notali, odcaput

a eie. Ita lansenius lib.

de Stata nat.

XXV.

nali ila exponit lansenius lib. 1.

de Sta-

tu nalurae lapsae capile


(

I.

Quando
originale

lapsae cap. XXI. Id ipsumeap. III. ((Hoc est, hiquit, ipsissiinuni istud inalimi
decanlalae illius libidinis, seu
piscenliae .

Auguslinus docet libidinem, vel concupiscenliani esse

concu-

((

peccatum

a sic accipii illa, ut simili

involvant rearea est,


tol-

tum

quo anima corani Deo

qui rcatus per

Recati remissioneni

Allerum est. liane concupiscentiam quae in parvulos a parenlibus propagatur, esse radicem, seu causam proxi,

63
mani, ex qua reatus culpae
in
illis

est

ex natura ipsa concupisccntiae, nisi superveoiat gratia sanilatis , et iustifeatio Si concupiscentiam , inquit lib. I. ni> de Stata nat. lapsae cap. III. proles
:

XVI.: Exquofit,\n<\\l,ut Auguslimts numquam ad lilla pacta^velad ullas psitivas Dei leges de conferendo , vel a-

dimenda
Quid

posteris iustitia recurrat etc.

t
ti

ex parente susci pi t

ergo necessario mentis apicem... eidem ponderi suinenisi saltem, cairn, elcaptivum gerii
,

legem invenero docer ab Angustino non modo in aliis scriptis eius,


si liane

sed

edam
de

in bis ipsis Enchiridii capiti-

bus? ac sermone quidem

CCXXXI.
2. a

al.

habituaUs caritas diffundatur in cor-

CXLI.
nerit

Tempore num.
,

Unde ve-

% dibus
c
i

hominum sive maiorum,s9e parulorum et habitualiter ad Denm con


,

mors originem ipsius quaeramus. Pater mortis peccatum est. Si e-

u persos

faciai . lime peccatimi originale per libidiseu concupiscentiam, tamquam netn Tarn causam transfusionis, atque ita ipsa natura rei propaga tur ait Ian,

nini

numquam
Legem

reretur.
((

peccaretur , nemo moDei , hocestpraeceptuni

de Statu nat. lapsae cap. \ 1. neqoe vero aliter propagali potest ullo modo, nisi per libidinem, et conk cupiscentiam ait eodem cap. VI. Haec docuit Augustinus , ut doctrin nani catliolicam: haec si vera non sit,
<(

seoius lib.

I.

((

Dei cura conditione homo primus ac cepit, ut si servaret viveret , si corrum peret moreretur. Non se credendo mote riturum , fecit unde moreretur , et in venit verum fuisse, qui legem dede rat . Patet hic

non agi de lege

solius

prohibilionis'./ze comeders: de liac


dici

enim

(e

nequit

quod eam

Adam

invenerit

vana, lallax,
i

falsa est eius de pelagia-

nis Victoria, et tredecim libri Augii sLini

ondi lus everluntur


,

ila

Iansen.

cap. XI., XII.


plerique.
te
<t

et

XIV.

a Recentiores

..

occasionem sumpserunt ex-

cogitandi nescio cuius pacti,

quo Deus

ouines posterorum voluntates in primi parentis voluntate colloca verit, ita


luntas

veram. Hoc tantum convenit pacto, seu legi quae praeter prohibilionem esset 7 etiam promissoria, et comminatoria sensu s. Tliomae , et theologorum , quod etiam apparet in toto contextu. Pergit August. Inde mors, inde mortalis, intt de labor , inde miseria , inde etiam post mortem primam mors secunda , idest post mortem temporalem mors sempi terna. omnis
te

n ut

quemadmodum eius, esset futura omnium in transfundenda iu


9

Huic ergo conditioni mortis :


,

his

legibus Inferni

obstrictus

nascitur

et

stilla

ita

omnium

censeatur

quoque praevaricalio eius quo nihil ab Au}

gustini

mente

alienius

et in

doctrina

absurdius, et principiis eius ti gnantius escogitar] potest j ait sequentibus. cap. V. et liane Iansenii doctrinam , qua ci peccalo Adae physice, et ex rei
eiu>

repulans.

homo, sed praeter illum hominem, qui homo faetus est, ne periret homo: non enim legibus mortis venit obstrictus: Idem Aug. lib. de Gate30 Praeceptumque illis dedit, quod si non transgrederentur in illa semper immortaliXVIII.
n.
:

chiz. rud. e.

tt

docet

tt

natuj

ra genitam concupiscentiam in

Adamo

exconcii[)iscentiaautem posterorum Adae


necessario esistere

reatum culpae, (juae


positiva

originalis dicitur- nulla in his

Dei lego interveniente, liane inquam doctrinam, quam schola s. Tliomae, Scoti et Socielatis non amplectunlur,quaeque totum implet librum I. Iansen. de
,

tatis beatitudine permanerent, si autem transgrederentur supplicia morquae Jex non a lalitatis expenderent Adamum tantum, sed reliquos comprehendebat. Hinc August. in Ps. LXX. ser. II. num. 1. Experlus ergo nialum Adam, omnis aulem homo Adam . Et in Ps. LXXI. num. C. Adam qui
tt

tt

tata nat.
bit

lapsae

eficaeiler

impugna-

quisquis ostendat in sententia

AuguDei

stmi liaec
et

omnia pendere ex

libera

voluntate,
lib.

quam

proinde tantocap.

caput mortis nostrae . Idem pactum , seu legem docet August. in Psal. CU. n. G. ubi suos auditorea sic alloquilur: non ergo te sanabit qui fecit talem (in Adamo) qualis non
u fu it
,

pere repugnare Augustino docet Ianse-

aegroiares ,si

legem sanitatis acceplam

nius,qui

I.

de Sta t. nat. lap.

servare voluisses?

Nonne

libi, et dispo-

64
suit, et

mandava, quid tangere, quid non tangeres ad rctinendam saluScd non opus est excurrere per alia Augustini scripia: in his Eochiridii

Iansenius; meri tum quidem harum omnium poenarum in peccalo est, sed de-

lem?....

terminano
2.

est in libera Dei voluntate.

Eodem modo

loquitur de poenis

s.

capitibus

habemus, quod
I.

satis est.

Dixe-

ral Iansenius lib.

de Statu nat. lapsae


igilur rei
,

oap. VI.
<*

Ex natura

non ex

ulla positiva Dei, vel

Adami

volunlale

u posterorum voluntales in sua positas


continente iuxta Augustini

quas Dei ira re ipsa inflixit, et infligit naturae burnanae, ac lo([uatur Augustinus de poenis, qua potuissel infligere, si in melius hominum rcformalionem nul]am prorsus esse voluisset,ul ait August. hoc cap. XXVII. , quod habere prae oculis necesse est

factum fuit,ut

transirct

magnum
,

iIJud

doclrinam delictum

cum

sequenli

XXVIII.

una cuin natura in prolem transeunte non secus ac subinde caeci tas , podagra etc. Videamus quain liaec repugnent Augustino: quod altinet ad voluntalem Adami, ait August. hoc
,

Sed poenae quas potuisset infligere non erant, neque ex rei natura, neque ex immutabili lege; reipsa enim infliclae , et
ir-

rogalae non sunt; ergo etiam aliae poenae, quas re ipsa humanae naturae irro-

cap.

XXVI.: Ilinc post pecca tum exul effectus stirpem quoque suam. .. poe,

gava, ex quibus est concupiscentia. Diximus concupiscentiam , aliasque


huius vilae poenalitates esse ex libera Dei non ex natura peccati Adae, quod Iansenius docet; non ideo autem negamus, imo maxime asserimus cum schola s.Thomae, Scoti, Socieiatis, tum concupiscentiam, lum mortem, aliasque imperiectiones esse re ipsa connaturales naturae humanae. Est enim hoc necessaria consecutio ex possibilitate purae naturae , quam supponimus. Caelerum cum Deus
lege,
condidisset

damnationis obslrin, xil.... Jege reliqua. Quod atlinel ad Dei voluntalem , ea in sensu theologoruin schoJaslicorum duplici via ex his capitibus Enchiridii colligitur. 1. Eodem omnino modo Joquitur Augustinus de poena concupiscentiae , quo Joquitur de aliis malis sive moralibus, sive pbysicis , quibus homines post ori na

mortis

et

ginale peccalum,
in
liac

Deo

sive permitlenle,

naturamhumanamimmuneui
imper,

sive volente et intendente puniuntur,


,

tum

ab

his miseriis, caeteroquin suae

tum

in alia vita-, atqui

liaec

fectioni connaturalibus

Adae peccalum
,

omnia non sunt mala, seu poenae


saria

neces-

potuisset ex absoluta sua polestate punire

quadam naturae consecutione ex culpa Adami emananles, sed ex ira et


,

tantum personali ter

in

Adamo

et

quam

lege Dei libera

ergo etiam poena con-

Maior constat ex Jectione lioruin Enchiridii capitum: minor declaralur, et probatur, simulque praeoccupatur responsio , quae peti ione ab alicupiscentiae.

quo

posset ex doctrina ansenii de Slatu

purae naturae lib. III. cap. I. II. , et seqq. Nolo contendere cum Iansenio, utrum Deus ex aeterna lege idest ex necessaria sua infinita perlectione debeat peccalum non inultuin relinquere , sed
,

semel dederat, immunilalem ab iis, caeteroqui connaturalibus malis perpetuo conservare in Adae posleris: sed ei piacili aliam liberam legem,et paclum statuere. Corollarium. Post discussam a theologis scholasticis conlroversiam de peccalo originali, multamque luceni huic contro* versiae ex ipsorum disputationibus affusam facilis via iniri potest explicandi
t , .

quomodo animae
caniur
to,
,

rationales

non
sic

tradii*

sed crecntur a

Deo;

autem

creatae statini inficiantur originali pecca-

punire. Esto ila sit,

quod

ipse

tam

fuse
,
,

probat locis citatis. At qualitas poenae eiusque quanlilas , luna in intensione

lum

in extensione,
,

quantum ad

eircuni,

stantias sive liuius

sive alterius vilae

, sive citius, haec sane omnia non ex natura peccati non ex necessaria

sive serius

neque hoc tribuendum sit Deo auclori. difficullalis solutionem Augustine epist. ad Hieronymum CLXVI. , ohm. XXVIII.c.IV^etepist.adOptalumCXC., olim CLVII. e. VI. fatelur, se neque eendoy ncque orando, neque ratiocinando invenire potuissc in qua dileultalc
Cuius
l<
:

aliqua lege, sed ex lege positiva Dei pendent , ncque oppositum audet asserere

asque ad mortem perseverai it, ut hai* ex quatuor libris de origine animae, quoi
-

65
icrpsit ani.

VI 9. inni sene*, et ex

1.

II.

rerclur

utique et ipse

et eius posteri

Retract. cap.
ti

LVI. Tota

difficultatis elu-

cida o pendetex parto, seu lege per lan-

morte tum animae, tum corporis} nani Adam luii caput morlis nostrae inquit
,

senium, tam acriter impugnata. Etemm si Deus intelligatur ex se privare animata a se creatam originali iustilia, cani relidifficile quia quae liinc consequuntur yidebitur, quod Deus causa non sit privalionis iuslitiae originalis adeoque peccati, lotque animae malorum auctor. Caeterumsi intelligatur pactum,sive lexconditionalis explicata ab ip-><> AugustDO
,

lerm. mi, *2.

CCXXXI.
)>

al.

CXLI. de Temp.
hoc
est

August. inPsal.LXXI. nam. 6.) Me est verus auctor huius privationis iustitiae , seu mortis animae, qui condilionem implevit praevaricando in Paradiso, et legem de seconditiona]em,ac indifferenlem ad praemium , et poenam , ultimo determinavi!) cuiusmodi fuii solus Adam, et mediale lenta tor diabolus. Hoc paolo verissimum est illud Aug. lib. I. de Nupt. homo a caj>. XIX. n. 21. Gigmur.
.

Legem

Dei,

praeceptum
accepit,

Crcaiorc,caplivusadeceptore:et
n. 26.

Dei ut siservaret, viveret (inique ipse et


eius posteri,

cumcouditioDe homoprinms

e. XXIII. Natura lmmana ... non estuisi ex Deo, sed vitium non est ex Deo: quod

nam Adam, omnis homo A-

saepissime contra pelagianos scribit


gustinus.

Au-

dain, inquit idem AugUSt, in Ps. LXX. semi. II. unni. 1.), si corrumperet, mo-

hacc pars generis Iiumani, cui liberationem Deus repnumque pronusit aeternum , numquid mentis operum suorum reparan potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, necseipsum cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio , vipoterit resuscitare ctore peccato amissum est liberum arbitrium. A quo enim quis devictus est ,
.
.

XXX. Veruni

....

Cap x xx.
-

Non meri io
ubero
rep a
'

nec

a .b.irio

al

h
g Va

mes
ua

sed

n. Pe tr.

ir.

tate

et

srfrii*

addiclus

est.

Petri certe apostoli est ista sententia,

vera sit, qualis quaeso potest servi addicti esse libertas, nisi peccare delectat? Liberaliter enim servii, qui sui domini voluntatem libenter fui!. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccali servus est. Unde ad iuste faciendum liber non erit nisi a peccato liberatus, esse iustitiae coesimul perl servus. Ipsa enim est vera libertas propter recti facti laetitiam el pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit bombii addicto et vendilo nisi redimat cuius illa vox est: Si voi FUitu liberaverti, tunc vere Uberi erilis? Quodantequam fieri in homine incipi it, (juomodo quisquam de libero arbitrio in bono glorietur opere qui nondum est liber ad operandum bene, nisi se vana superbia inflatus extollat? quam cobibet Apostolus dicens; Gratta salvi facli estis per fidem.
, ,
,

cum quando eum


quae

io.

via. 36.

EPh

u. s.

abusi sint boc ci pi te XXX. Lutherus, Calvinus, lanseoius, no tum est*

Guam
Je

lissime doceat
re

hominem,

et se et libe-

Nvta

in

caput

D
in
"

Clerc

liei

sii

ex novis pelagianis

r
<

Auimadversionibus ad hoc caput XXX. Hoc tantum, inquit, diJigentermemoriae mandandum, quotiescumque Augustinus liberum hominem agnoscil in
libria posi

controversiaa pelagianaa con*


\:\\<\c
liic

'

acriptis, id ex eius sententia

im-

propi

!<

intelligendum

cum

diser

rum arbitrium perdidisse . Ila ledere, qui hoc Augustini , ut ipse putat, asserlum de libero arbitrio extincto, et hoc loco, el alibi acriter impugnai. Ut vera Augustini mens ex contextu ipso huius XXX. capitis,et seqq. innoteBeat , observo libros quatuor ad Bonifaciiiiii contra duas epislolas pelagianoi um lib. 11. Retract. ( de quibus libria Aug.
9

XXX.

G6
cap. LXI.)scriptos esse ante Enchiridion, de quo Aug. meminit, tamquam de opere posteriori lib.

cap.
liber

XXX.
ad

liberatus a peccato dicitar


,

iuste faciendum

H.

Relract. e.
I. I.

LXUI.

similes plirascs saepe repetit


et

idemque per hoc capite ,

lara capile li. n. k.

ad Bonifacium

multo magis

in aliis

libris suis.

Hoc

haec habet Augustinus. Iuliani respondeamus epistolae Dicunt, (mquit Iulianus) UH manichaei, quibus modo non corntoli isti cum quibus quia primi hominis pec calo, idest Adae, liberum arbitrium perierit , et nerno ioni potestatem habeat u bene vivendi, sed omnes in peccatum carnis suae necessitate cogantur n Huic calurrmiae Iuliani ila respondet Augustinus n. 5. Quis aulem nostrum dicat u quod primi hominis peccato perierit li berum arbitrium de humano genere ? quippe periit per peccatum , (( Liberlas a sed illa, quae in paradiso fuit, habenei

municamus, idcst
,

dissentimus

ti

terlium inculcat saepissime Augustinus contra Iulianum , qui gratiam remissionis peccatorum agnoscebat \ sed nihil praeterea. Hinc Aug. 1. 1. op. imper. contra Iulianum num. S. Alia est rete missio peccatorum in eis , quae male facla sunt , alia caritas quae facit li, ei berum ad ea, quae bona facienda sunt.
liberat Chrislus , quia iniquitalem ignoscendo aufert, etin et spirando tribuit carilatem . Hoc verifcalur , teste ipsomet lansenio 1. HI. de Gr. Gir. cap. XV. de cantate habituali, quae in iustiflcatione datur sive haec ca-

Utroque modo

ritas

di

propter
<c

plenam cum immortaliate iustiliam, quod natura hurnana divina


,

pendeal quidem a gratia sanctiflcante remittente peccata, sed ab ipsa reaJiter dislincta sit, sive

indiget gratia

dicenle

Domino

si vos

tia sanctiflcante, et

eadem sit cum grasolum muneribusdi-

a Filius liberaverit, tunc vere liberi eri tis , uiique liberi ad bene iusteque vite

stinguatur
diversis.
tis

et atlributis

Dona

ratione nostra habitualia fdei et carita-

vendum. Nani liberum arbitrium usque


il-

adeo in peccatore non periit, ut per


lud peccent

esse verarn potestatem bene operandi Iansenius ibidem fatetur esse veritatem

maxime omnes,
amore

qui

cum

exploratissimam in Augustini scriptis.

deleclatione peccant, et

peccali,

Quod ego, omissaexplicationeipsius, quae


non placet,
sic

hoc

eis

Cum ilaque
ridion

quod eis libet . iam ante scriptum EnchiAugustinus sub hac distinctione
placet,
explicuerit de extincto
li-'
,

expono.

Nam

ad

donum

mentem suam
bero arbitrio
ridion.

videamus utrum

in

hac

senientia perstiterit,

cum

scrinerei

Enchi-

habituale ldei , tamquam fruclus ad arborem revoca ntur , piae cogita tiones ex revelatione pendenles. Ad donum habituale carilaiis revocaniur piae affectiones non deliberatae modo , sed etiam indeliberatae
tis

Imprimis ab

initio ipso capitis

XXX.

quae communi nomine caritavocanlur ab Augustino , qui 1. II. e.


,

disertissime agere incipit de reparatione

duas ep. pelagian. cap. IX. num. 21.

et

liberationem , regnumque aderitimi , de qua reparatione a peccatis^atque suppliciis^et originalibus, et propri /s egerat
fuse capite praecedenti

ad

Quid
1.

est boni cupiditas, nisi caritas? Vili, de Trio. e. X. n. H. Quid

a est

aulem
,

dilectio

vel caritas

qnam
,

Haec

liberatio tria

proximo XXIX. dicit 1. Aclus ex


disponentes

tanlopere Scriptura divina laudat


praedicat
nisi

et

gratiis auxiliantibus elicitos

ad iustificalionem , et descriptos a Tridentino sess. VI. e. 6. cuiusmodi sunt (1des , spes , timor , odium peccali. Quos aclus praeparantes attingii eliam Augustinus sequenti cap.

amor boni} Imo timorem ipsum revocat ad amorem seu volunlatem boni. Vide l.LXXXHI. quae,

slionum q.

XXXI li.
iis

et in Psal.

LXXIX.

XXXI.

el

XXXI l.

quas dixioius, , cogitalionibus, et aileolionibus omnia divinae graliae auxilia comprehenduntur.

num. 13. Sub

aulem

Enchir. Dicit 2. formalem ipsam iustiilcationem per gratiamsanctificantem, quae vocalur gratia remissioni^ pcccatorum per Auguslinum. Dicit 3. poieslateni operandi in poster um opera salutarla d'igea Edio Dei. Hinc ab Angustino hoc ipso

En
tis

sensus auguslinianae doctrinae docen-

perfdem et carilatem eliam hahituales , quae sola datur in non aclu opeianlibus,dari potestatem bene operandi. Iam duae hoc e. XXX. Enchir. sunt

Augustini interroga tiones.

67
Diim haec pars generis Deus regnimique promisi! aeternum , mentis operimi suorum reparari potest ? Respondet aulem a Absit quid enim boni operatur
I.

Inlerrogat
,

rum suorwn

per quae reparan possmt


,

hurnani

cui liberationem

ad sanctitatem

et iustitiam in

Adamo

perditus
<c

nisi

quantum
?

fuerit a perdi-

tione liberatus

Kecle Iansenius ipse

<c

falelur Jib. de Gr. primi liominisc. IX.

proiode hac in re ornili exceptione maior). Peculiare est enim Augii stini . ac discipulorum eiua phrasis , <( adeoque Concilii Arausicani. .. ut sub
( testis

amissam.Eodemsensulib. de Praed.Sanclorum e. XV. n. 31. dicit Humana hic merita conticescant quae perierunt per Adam . Cum enim merita humana et merita operum dicantur per comparationem ad naturam, sive hominem dum primo formatur, modo non habentlocum merita operum, sive merita liumana per comparationem ad naturam primo for:

liberiate naturali et possibilitate natii-

rali ipsaque Datura totum istud coni prehendaiur, quod naiurae in ipsa pri(( ma conditione collatum est .. . Jpsuin
ainorciii Dei, quo liberum fulgebat, et ardebat arbitrium, seu ut nos loqui

in statu gratiae et integritalis. Merita aulem naturae, dum homo lapsus primo formatur , non sunt , nisi merita damnationis, et irae Dei. Superest ut ho-

matam

mo perditus
tria
,

mur, ipsam gratiam habitualem simul

perea quae enumeravimus j Urne bonum operabitur ad vitam aeternam, quod saepe docet hoc Enchirid. cap. XXX. Auliberetur a perditione

sub natura inlelligebant . Salis sit ilJud Aug. 1. I. Relr. e. X. n. 3. Ad

<(

gustinus.

Altera interrogalo Augustini est:

num-

naturam , iuquit referatur, qualis


,

sine

vitio
,

vere

(f

primilus condita est. Ipsa enim ac proprie natura hominis dici-

a tur. Tranciato

aulem verbo utimur, ut

quid libero voluntatis arbitrio (subintellige quod praemiserat ) reparari po tesi? Et hoc absit. Nam libero arbitrio male utens homo (in Paradiso volupla,

naturam dicamus etiam quali nascitur

tis")

et se perdidit, et

ipsum. Quemad-

homo
,

trio

Imo in libris de Libero arbiquos nondum presbyler scripsit


.
,
,

longe ante Pelagii haeresim , ab eo inquam tempore eum loquendi modum

naturae, ita et liberi arbitrii nomine naturam, et arbitrium sanum intelJigit Auguslinus , sanum inquam , ideoque habituali cantate instructum, et im-

modum

usurpabai.

Ipsam naturam,

ait. 1. III.

cap. XIX. n. o'f. alher dicimus , cum proprie loquimur , naturam hominis, a in qua primum in suo genere inculpabilis focaia est

mime ab omni prava concupiscentia. Ex quibus consequitur arbitrium illud potestatem habuisse ad iuste , et salutariter operandum. Hinc Aug. 1. de Nat. et gr.

(in quibus verbis inddilu donimi iustitiae, seu gratiae habitualis), aliter istam , in qua ex illius damnati poena , et mortales , et ignari, u et carni subditi nascimur, iuxta quem k modum dicit Apostolus: Fuirnus enim, et nos naturatile r fitii irae , sicui et
caeteri .

cap.XLHl. n.50. Quis enim eum nescit sanum, et inculpabilem factum, et lia bero arbitrio, atque ad iuste vivendum
potestate liberrima constitutum

Sed

nunc de
,

ilio

agitur

quem semivivum

a latrones in

hoc
isto

via reliquerunt . lam vero et non aliud esse arbitrium , quod

Consenianee ad hunc loquendi morem merita primi hominis ex eius natura ab initio sic condita, et per habilualem gratiam et carilalem sic consultila, vocantin ab Angustino opus naturae, ut in Ep.
,

citur

capite Enchiridii perditum diab Auguslino , evidens est ex contextu. Illud enim arbitrium dicitur perditum , quod homo primus male utens

XXX.

perdidit

atqui illud luit arbitrium sa-

num

et polens iuste vivere.

Deinde

di-

CCXY1L ad\ \talem,al.CVIH.


.

num. 11. merita humana lib. Sanctorum cap. \N n. 31. inerita, quae
caro potuti habere lib. de Corr. et gr. cap. XII. n. 37. Hoc eodem scnsunegat hoc cap. XXX. ^
Encliiridii

cap. III. de Praed.

citur perditum illud arbitrium,

traponitur arbitrio liberalo

quod conpost casum ;

hommibus

lapsis

merita ope-

huiusmodi autem non est , nisi arbitrium sanum. Praeterea arbitrium deperditum comparatur facilitali quam ad vitam conservandam habet, qui se occidil. Igitur sermo est de arbitrio potente conser,

68
vare vitaui earilatis acceptam in crealione. Denique Auguslinum arile Jiberationeni in homine servo negare liberimi arbitrium cum addito , non simpJiciler, et ea universalitale, qua nostra aetale loquimur , oslendunt verba quae saepe hoc
.

stinere

ab

iis

possint per vires


s.

naturae.

Paritas servi usurpala a

Augustino
redime-

rem

dcclarat. Servus sub servitule con-

slitutus, a

qua

snis viribus se se

capite habet, et quibus arbilrium negar.

tamen indifferenliae liabet ad serviendum cum interna dileclione\)ou\ affeotus erga suum dominimi,
re nequit, libertatem

ad
fra

iuslej aciendum libcr non


:

erit ; et in,

quod
s.

dicilur servire libcrediter, in phrasi

ad bene faciendum
erit
:

ista libertas
,

Augustini, vel
,

cum

interiori displicen-

unde
infra

Uomini addicto

et vendilo; et

quomodo quisquam de Ubero

ar-

bono glorie tur opere? Conci udendum itaque Augustinum hoc Enchiquodet alibi doridii loco idem docere
bitrio in
,

qua iugum domini execretur. Caeterum sub servitule conslitutus libertalem indifferentiae non habet ad opera intia
,

cet, et

omnescum

ilio,

rerum est: ma-

gnas

homo, cum conderetur , accepit , sed peccando amisit. August. Serm.CXXXI. numer. 6. al. 2. de Verb. AposloJ. \ sed merito addit Auguslinus ibidem Adhuc curatur sanalur languor. Et libro I. ad Bonifacium , capile II. numer. 5. Librrlas periit per peccatimi , sed illa , quae in
arbitrii Uberi vires
: :

genui , ac liberi hominis. Si liane servi parilalem hoc modo exposueris, eam senties non obnoxiamD. le Clerc animadversionibus in hunc Enchiridii locum , ubi pessime loquitur de Augustino , de cuius
doctrina male merebimur,
briis

eamque
si
illi

ludi-

aliecavillantium exponemus, nos a conlexiu sensus affingemus. Haec

parilas opliine

accommodaiur

serviluti

realus peccati originalis contra pelagianos.

Nota

il.

in idem

caput

xxx.

Paradisofuit. Qui cum Baio tuentur liberum arbitr um s ne J) e gratin nonnisi ad peccandum valere, hoc e. XXX. Enchiridii abuj
j

Etenim nequit homo ab hac servitule


se expedi re, nisi iustificatione per baptis-

nium

aliove remedio ante baplismi in-

tuntur, cjuibus catholici theologi docle, alque ingeniose respondent. Sed si quis Augustini conlexlumdiligenterinspexerit, facile sibi suaserit, nonnisi contorte, et violenter tolum hunc locum ad eam con-

slilulionem. Interim hic servus aliam Jiberialem non habet, quam illam , qua

delectari potest de islo peccali statu , et a regeneralione abhorrere , sive ut ait lib. I. Op. imp. e. Iulianum n. 9i. in

pecculo sua voluntate

reti/ieri.

Iroversiam trahi.
libero peccaretur arbitrio vi ctore peccato arnissum liberum arbi trium )). Profeclo ad liieram agitur de

Ac quoniam

te

peccati

reum
,

tenere
fa-

Cum

quemquam

quia non

fecit

quod

peccalo praevaricationis Adae , non de aliis specie , aut individuo diversis peccaiis, quae Adae praevaricatio actu praeteriit , rnansit reatu, uti tolies iterai Augustinus qui reatus in posteros translu,

cere non potuit ,summae iniquitatis est et insaniae ait ugust. lib. de Duabus anim. cap. XII. n.l7.,quem librum anie Enchir. iam scripseratabauno 391., Jiinc se([uitur quod si ille peccati servus libertatem habet delectandi se de ilio
((

scrvitulis, et peccati statu, libertatem etiain habeat abslinendi ab ea deleetai ione, aut eliam sibi displicendi de eo stasive ex tu saltem per aclus nalurales
, ,

sus est. Iiuius peccati sive reatus servus


elfeclus fuit Adam , donec iustificatione per merila Salvatoris liberatus est. Eius-

dem peccati sive realus in posteros propagali servi sunt flii Adae donec iusti,

conscienliae inquietudine

secundum

illud

ficatione sive remedii legis nalurae, sive cireumeisionis , sive baptismatis liberen-

eiusdem August. irrequietum est cor nostrum, donec requiescat in /e, sive alia
via.

tur, qua nberauone acquisita potentes sunt

Interea servus hic liber


sle

non

est

ad iu-

ad iuste, et salutariter operandum. Alque hactenus haec Augustini docirina nihil habet commubecum controversia jUtrum hi sub originali rea tu consolali , si ad actualia peccala patranda tententur, ab-

iacienduni, et ad opera meritoria vi,

tae aeiernae

nisi iustificatione
,

liberetur
et

a reatu peccati

fiatque

iustitiae

ca-

ritatis habiiualis servus , simulque Dei llius, quae phrascs in idem coincidimi:

69
hoc omnes fatemur: hoc pluribus inculcat hoc cap. XXX. Enchiridii Angustinus lioc docuit in postremo ipso suo opere. Nana Jib. I. Oper. imperi, unni. 9V. ad illa verba Si vos Flius liberaste:

quantum ad reatum, sve originalem, sive actualem, quo reapersonalis


tu
,

sed

seu ut

ilici

solet, habituali
,

peccato

e>t quis

omnino sunt extra Augustini dispuiationem ea, quae


servus addictus
,

rit
ti

lune vere liberi eritis:


,

inni
ilii

ita-

que

inqut

>

non vivanl bene

ho-

mimmi,

nisi oliceli llii

n (|iio(l iste

u tjonein )

ie

Dei , quid est libero arbitrio ( aule liberavult bene vivendi tribuere

potest lem? Cum enim haec potestas non delur, nisi gratia Dei quotquot autem receperunt eum declit eis potestalem fii/os Dei fieri.... Quae
,

conlrovertunlur a baianis, et cuna baiautrum servus peccati originalis, aut actualis, quantum ad reatum, (sive aliis vocibus ) utrum servus peccati habilualis,si tentetur ad nova quaedam actualia peccata, liber sit, ut oaturae viribus tennis tationi resisiat honesle, sed

non meritorie.

Censemus etiam
stini

esse extra liane

Augu-

atque
.

alia

concludi! Augustinus eo ino-

hoc Enchiridii capite: voluntas; quae libera est in inalis , quia deleclalur inalis, ideo libera in bonis ( neinpe sai u tari bus , et vitae aelernae
in nieriloriis )

quo

non

est,

quia liberata non


peccati o,

riginalis,

Quae disseruimus de servo quantum ad reatum


omni eo
,

qui per,

severat usque ad regeneralionem


intelligenda de

eadem

qui devictus est , alo lethali quantum ad actum, et eidem peccato quantum ad perseverar!tein reatum servus addictus est. Nani peccati j cicli, atque transacli reatum ma// re supponi t cum Iuliano August. lib.
,

e. lui.

e.

XIX. num.

G*2.

lluiusmo-

ccati actualis,

quantum ad

reatum
Il

ncque ab bac servitine liberari viribus suis, sed iustifeatione graaccepta per gratiae sanctificantis et
,
,

habitualis caritatis ac donorum inlusioncin. Ea soJum obtenta iuste vivere p,

lesi

inni merito vitae aeteruae.


perseverai
ille

Interim

dum

servitutis status, in
.servus est, polest

quantum huiusmodi

soJum libere delectari de suo malo, ideoque etiam non delectari imo displicere
,

dispuiationem , quae inter caliolicos ipsos controvertunlur , de peccaloris viribus naluralibus ad resislendum tentationibus , aut non resislendum. Qua de re noia sunt dissidia scholastica inlerSuarez, ac Vasquez. Nota sunt, quae saepe disserit card. Norisius in pluribus opusculis tom. I. ed. veron. Ac quoniam quae disserit hoc Enchiridii capile Augustinus de servilute peccali ad ea verba II. Peiri II. 19., et Ioan. Vili. 36. in aliis libris disserit, usque ad ultimum scriptum operis imperfecti contra Iulianum, ea quae disputavimus aliquid lucis atferent aliis etiam librorum Jocis exponendis, Ea verba: Ipsa est enim vera libertas Nomili, cap propler recie i'acli laetitam (sive liberitiam ut legendum Maurini censenl),nihil favent doginati haerelieo de sola libertate a coaclione , sed tantum absolvunt comparationem inter servum peccati habitualis, sive realus culpae, et servum habitualis iustitiae per iustiticationern acceplae. Est enim hic ita pie servus propler obedientiam praecepti ut id non modo exlerius, sed ex animo cum delectatione, et libenlia praestet, cum pienissima
'

in

idem

tamen
tionem
bendi
,

facultate

eum animum

delecta-

llem naturali

quodam taedio,

alquc odio.

Cum
ludine

et Jibentiara interiorem non haimo oppositam displicentiam ,

autem

a s.

Angustino disseralur

quemadmodum
lis

de servo peccati habilua-

boc loco tantummodode servo peccati, praecipue originalis, tum etiam simili-

sive reatus

des, nihil
le

dictum est-, quae ut vihabent commune cum dogma-

quadam

rationis, de servo peccati

de liberiate a coaclione.

fidem tic arrogarcnl, ut non intellige- c*i. xxxi. rent divinitus esso donatimi, sieut idem Apostolus alio loco dicit se, ut li- boMoeini. delia esset, misericordiam eonseeuluui; liic quoque adiunxit, alque ait: Et i.or.vn.i5.
sibi saltelli

XXXI. Et ne ipsam

,, , ,

70
Eph.
II.

io.

PsaJ.L. ix.

Ci.

XXXII. Bona voluntaa


a Ilio.

non ex operibus quae fecimus , ne forte t sed Dei donum est Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura rursus adieJpsius enim sumus figmentum creati in Christo lesa in operibus bonis cit quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus. Tunc ergo eflcimur vere liberi cum Deus nos fingit, idest format et creat, non ut homines, quod iam fecit sed ut boni homines simus, quod mine gratia sua facit: ut simus in Christo Iesu nova creatura secundum quod dictum est Cor mundum crea in me Deus. Neque enim cor eius , quantum pertinet ad naturam cordis Immani non iam creaverat Deus. XXXII. Item ne quisquam et si non de operibus , de ipso glori etur
toc

non ex

vobis

quis cxtollalur.
:

tamquam ab ipso incipiat merituui cui tamquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas audiat eumdem
libero arbitrio voluntatis,
gratiae
,

IMiil. II.

i3.

Roin. IX. 16.

praeconem dicentem Deus est enim qui operatur in vobis et velie et operari pr bona voluntate. Et alio loco igitur non volentis neque currentis
:
:

sed miserentis est Dei.

Cum

procul dubio,

si

homo eius

aetatis est

ut ratione

iam utatur, non

possit credere, sperare, diligere, nisi velit,

nec pervenire

Tiot. VfIF. 35.


sec.

LXX.

ad palmam supernae vocationis Dei , nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis neque currentis , sed miserentis est Dei } nisi quia et ipsa voluntas , sicut scriptum est, a Domino praeparatur? Alioquin si propterea dictum est: non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque ft, id est, et voluntate hominis et misericordia Dei, ut sic dictum accipiamus non volentis , neque currentis , sed miserentis est Dei , tamquam diceretur non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei. Non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc, si recte dictum est: non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet cur non e contrario recte dicitur non miserentis est Dei , sed volentis est hominis , quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere christianusaudebit: Non miserentis est Dei , sed volentis est hominis , ne Apostolo apertissime contradicat ; restat ut propterea recte dictum intelligatur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei , ut totuni Deo detur, qui hominis voluntalem bonam et praeparat adiuvandam et adiuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona sed non omnia quae autem non
: ; : : , :

rsal.LTHI.ii. Psal. XXII. ti.


Manli. V. 44. Matth. VII.
7.

praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis et Misericordia eius praevenict me: et Misericordia eius subsequetur me. Nolenvelit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim orare pr inimicis nostris, utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velie? Itemque cur admonemur petere, ut accipiamus , nisi ut ab ilio fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus ? Oramus ergo pr inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pr nobis, ut misericordia eius subsequatur nos.

tem praevenit, ut

admonemur

Nola

in caput
et

XXXI.

XXX II.

Iansenius tomo I. Iib. V. De Haeresi pelagiana cap. XIII., et tom. HI. Iib. II. De Gratia Gir. cap. XXIV. multimi sibi plaudit de s. Augustino , ac si in bis Enchiridii capitibus sibi l'aveat in expositione

verborum Pauli: non

est

von*

ncque currentis sed miserentis est Dei. Censeo veruni s. Augustini sensum in hocEochiridii loco multum distare non modo a Iansenio, veruna etiam a vulgati* interpretationibus , quae circumferuotui penes diversarum partiuui scriptores
tis
, , :

71
Aug. id unum hoc loco agere , ut errorem olim suuni aliorumque sapientoni ecclesiasticorum ( vigentem ante episcopalem ordina tionem suam peractam sub imeni anni 395., et multo antiquiorem
s.
,

lucubrafis, ut testatur 1. 1. Retract. cnp. XXIII. , et. 1. de IVaed. SS. cap. IH.

Quod cum Augustinus


ligat

dicit

nemo

intel-

pelagianis turbis, nipote exorlis sul) an-

deinde dictus est

nuni 412., qui error semipelagianismus euni inquam errorem ) , valide impugne t. Quod dura Augustinus
iis

de ecclesiasticis viris totius orientis, atque occidentis, ac si omnia Ecclesia eo errore inquinata esset , sed de iis quorum senlentiam, sive ex opusculis , sive epistolis, sive ex colloquiis noscere poterat.

Secundum

igitur
:

bunc errorem

aliqui di-

praestat, satis est ab

dissidiis alienuSj

quibus quaeritur utriim aetus volonttn quibus salutariter operamur sint ab

credere , et velie esse solis naturae suae viriex libero arbitrio bus instructo,reliqua deputanda esse gracere poterant
illud

homme,
tius

et a grafia indiffereote

sive po-

ab homine

sint, et a grafia

indifferente, sed

minime per eincaciam suam in,

Et capite quidem Enchiridii de fide ex solo Jibero arbitrio sine grada, eamque
tiae Gliristi.

XXXI. impugnai errorem

frinsecam praemovenle vi cuius totum Dea detur ut boc Joco Jiabet Augustinus, sed alio prorsua sensu. Pendei antem augustinian contextus intelligentia ex eo praecipue, quis sit sensus earum vocum velie, et operavi,
,

docet gratiae
ribus. Capile

munus esse una cum opeautem XXXII. errorem im-

pugnai de pia volantateex solo libero arbitrio, cui piae voluntati iustificalionem

praecedenli
lur

et

meritum inchoanti redda-

sive velie , et correre apud Augustinum aliosque eeclesiasticoseius aetatis. Ex qua

tamquam debilum praemium in subsequenli iustifcatione, et cum illa ipsa iustiiicatione libertas
filli

bene operandi opera

inquisitione

multum

lucis aflulgebit fas.

Dei

et

meritoria vitae aeternae;

cilius intelligendis

opusculis

Doctoris

quae

oontra pelagianos, et semipelagianos, imo ad rite intelligendani prolixain disputa-

dum morem loquendi


tum
catorum

utexplicuimus, est secuns. Augustino usilacaritas cum gratia remissioni.? peclibertas,


in iustifcatione accepta. Est e-

tionem, quam habet 1. I. ad Simpiicianum qu. II. Probaverat Augustinus in anlerioribus Enchiridii capitibus ex gratia esse liberationem hominis a servitute peccati habitunlis, uli loquuntur tbcologi scbolastici, sive reato*, ut loquitur Augustinus, reatus inquam, aut originalis aut actualis. Cu n- liberationis gratiam exposuimus non esse quid simplex, aut unius momenti aclum, imo vero quid valde complexum, compositam et successivum. Quod nisi
,

nim ea

num

caritas radix piarum cogitatioaffectionum, quas ad motus caritatis revocat Augustinus , adiuvantium ad bona opera , et perducentium ad vitam aeiernam. Haec breviter atque acervatim proet

posita
et

nunc

distinctius

exponenda sunt,

probanda.
I.

Errorem suum, qui deinde semipelagianismus dictus est, tamquam sanato. doctrinam proposuit Augustinus presbyter in Exposit.

ammadvertatur , inextricabilia eruntpluri Augustmi testimonia. Coraplectitur scie(

quar. pr. Ep.

ad

Kom.

an. scilicet 394.


Nisi

nempe

vigintiseptem an-

dispositiones

(|uae iustificatio-

nis ante Encliiridion

praecedunl,et iustifica tionem ipsam, et (uni iustifcatione potestatem iuste et bene per dilectionem in posferum operandi.
\ idit s.

nem

scriptum aun. 421. quisque credit in eum, inquit num. CO. et seqq. et in accipiendi volunlate permaneat, non accipit donum Dei idest Spiritum Sanctum , per quem
a dill

Doetor existere posse qui haec


j

usa cariiate

( in

iusti(cationem)

oancederel

veromtamen ex

dispositioni-

bonum

possi t onerari

bonum

o-

bus lustificationem praecedentibus exciperet fidem, et voluntatem , seti eretteti velie , in quo errore ipsemet filerai ante episcopatum, illumque eccJesiasticis
i J
i

perando etiam vitam aeiernam eonsequerelur. Etpaulopost exponens quo:

modo Deus adirne miserealur a quo modo aulem adhuc, inquit, nisi ut dei
credenti et petenti Spiritum

ir

viiis

comraunem docnerat

in

DOnnullis opusculis a se lune lemporis

(nempe

in iustifcatione)

Sanctum quo dato mi-

-,

72
sericordiam pracslabit, cui miscricors
fuerit, idest ut
f'aciat

dum
cimus

illud
,

Cuvrimus ergo cum pr fi


de Perf.
iust.

cum (hominem)

lib.

cap.

XX.

et

misericordera?. Quod prius Augustiims dixerat credit, et in accipiendi vo~ luntate permaneat , (binde dicit, credrnli et petenti Spiritimi S'anellini , ut intelligamus de qua volunlate agalur , nempe de volunlate accipiendi , si ve de petilione Spirilus Sancii, quo caritas (lilj'andalur in cordibus per iustifcalionem. Concludit Auguslinus mini. 61. Nostrum est credere et velie , iJIius au lem dare credentibus , et volenlibus faoperandi per Spiritum ce eulta lem bene Sanelum, per quem carilas Dei diffun ditur in cordibus nostris, ut nos miseverba: noslrum te ricordes efTiciat . Ea credere et velie esse erronea ngnovit est deinde expresse Auguslinus lib. I. Retr. capile. XXII I. quandoquidem in iis docebatur credere et velie solis viribus
liberi arbitrii sine interiori gratia
elici-

sexccniis in locis )

per domini Spirila* (in iusiifieationc accepii ). Et iteSancii

rum:

<(

Non sufficit

voluntas nostra (set

licet voluntas in

accipiendo,

pelendo
,

Spiritimi Sancitali ante iustificationem


et

diffusam caritatem in cordibus nostris) non, inquam , sufficit voluntas nostra, et cursus nostcr qui in iusiifcatione, et ( bonis operibus eam comitanlibus , et consequentibus consistit) nisi
currenlibus praebeat,
et

Deus

et vires

perducat , quo vocat . Docebat Auguslinus , cum in eo errore versaretur. Deum vires praebere currenlibus , non aulem volenlibus , quia voluntas accipiendi , et petendi Spiritum

tum,

et

meritorium subsequentis doni


,

et per caritaiem largientis facultatem bene operandi. Dixi sine interiori gratia : nani in ea exposilione epist. ad Romanos agnovit necessariam exleriorem vocationem, sive exteriorem Evangelii gratiam, ut ipse Augustinus 1. de Praedes. SS. cap. III. Joquitur exponens anliquum suum errorem ; agnoscebat enim lune necessarium esse, ut praecedercl praeconium veritalis praedicalo Evangelio. Caelerum in libris post episcopatum scriplis vocalionis nomine inlelligit vocationem non tantum exlernam, sed eliamio corde operanlem, sive vocationem altam atque secretamele. Consentanee ad veterem li une suum errorem exponebat Augustinus Paulum ad Romanos cap. IX. Jgilur non volenlis , ncque currenlis , sed miserenlis est Dei. Docuil itaque in expos. ep. ad Rom.

Spiritns Sancii iustificantis

Sanclum praecedens iustificationem credebatur ab Augnstino dependens ex sola vocalione , seu exlerna grada Ev augelli, ut ait in expos. ep. ad Rom. cap. LX. LXI. , et LXII. sive ex solo praeconio veritalis Evangelicae, ut habet de Praed. SS. cap. III. agens de antiquo suo errore, non aulem ex Spirili! Sanclo, sed potius,

esse ante

donum

Spiritus Sancti

ut saeexposi-

pe babet
ritalis
,

in iribus capitibus illius

lionis, sive

non ex spirila fidei et carinon ex Deo praeparante voluntatem, ut ait exponens errorem suum I. Retract. cap. XXIII. num. 2. et 3.
"

Haec
s.

igitur erat

summa

doctiinae,

qua

Augustinus lune erransexplicabal Pauli tesiimonium: non est volenlis neque currenlis , sed miserenlis est Dei: lioc nempe pacto: cum ad assequendum bravi um
ilicilalis

aelernae duo sint necessaria , et voluntas accipiendi, praeler fdem, etiara donum Spirilus Sancti, et cursus hominis iustificati bene operanti?, cumque illa

voluntas

viribus habila inaccedal cursus , ad quem suflcienssit,nisi peragendum misericors Deus vires cursolis noslris

num. 62. quod Paulus


lenlis

iis

verbis

non vo
tollit li-

neque currenlis

etc.

non

rentibus praebeat, et perducat, quo vocat ( Expos. ep. ad Rom. num. 62. )

cere dicit velie noslrum

berum voiuntalis arbilrium,sed non sufji(nempe ea volunias in accipiendo, ea petitio Spirilus

bine est, quod negotium noslrae salutis, sive assecutio bravii vitae aeternae non
tribuitur nobis

volenlibus

SancB

solis

facta ) nisi nos eiiciendo ad bene

viribus naturai ibu arbitrii adiuvet Deus, misericordes

ribus

et currenlibus

ce noslris viex Dei miseriior,

dia
lesi.

sed misericordiae Dei

idem

est

operandum (quod ac currere ad btavium felicitai is

scienti, sine

sive Deo quo cursus haberi non

mi-

poha-

aelernae, ut ex loto conlexiu patet , et 6SI pbrasis familiaris Angustino secun-

III.

Error hic,

quem Augustinus

buil, et docuit in Exposit|pne epist. ad Ro-

73
septem annis antescriptum Enchiridion non solius Angustila tunc temporis erat, imo ea doctrina, et Paoli esplicatio dicebatur ab Angustino eam

manos

vgfnti

impugnalione erroris, qui postea dictus fuit Semipelagianismus ,

totum

esse in

sed antiquior est lurbis pelagianis excitatis sub ano. 412. Sensum hooc suum apcrit in principio huius capitis

expositionem scribente num. 6*2. Spi rituali bus viris, et iam non secundum ti terrenum hominem ambulantibus pau tere . Et paulo post: Qui quoniam
<c

XXXH.

Item ne quisquam
,

etsi

non de operiipso incipiat

bus,

de ipso glorietur libero arbitrio

voluntatis meritimi

tamquam ab
Quamvis

intellectus

ut dixi

spiritalibus patct

etc.

fides

opus

sit,

a carnali

tus est .

aulem prodeotia longe remoItaque aoteqaam Augustinus

tamen

calholici errantes ex quibus fuerat

opusculum Expos. Ep. adRom. anno 394. ea doctrina et expositio comnumis erat spiritalibus i-iris. Ab eo anno 394. ad scriptum Enchiridion an. 421.
scriberct

ea erronea doctrina potuit aut augeri aut foveri lectione ipsa augustiniani eius opascoli Exposiiionis Ep. ad Rom., et aiiorum etiam opnsculorum, quae forte
periere,
et in quibus eumdem errorem Augustinus docuerit. Nam 1. de Praed. SS. e. 111. n. 7.: Quem meum erroa rem , inquit , nonnulla opuscula mea satis indicant ante episcopatum meum scripta . Nonnulla, inquit, opuscula, non unum opusculum. Ea opuscula erro-

Augustinus presbyter, nomine operimi intelJigebant quae consequuntur fidem , imo ipsam iustificationem per fidem. Hinc illa Augustini presbyteri et cum aliis errantis in Expositione Ep. ad Rom.n. 60. Quod ergo credimus nostrum est , quod autem borami operemur , illius qui eredentibusinse dat Spiritimi Sanctum. Neque solum credere, sed etiam velie credere, sanari, baptizari, haec inquam, non adnumerabant operibus. Qua re ibidem
,

rem

continentia lecta libenter fuisse satis

Nostrum est credere et velie, autem dare credentibus et volen tibus facultalem bene operandi etc. . et massilienses ap. Hilarium epist. ad Aug. quae est CCXXVI. inter augustinianas n. 2. Neque enim alicui operi

num. 61.
illius

(lare testata! idem

Aug.

1.

de Praed. SS.

curalionis

eorum annumerandum pu-

c. IV. ii.

meos (in quibus ille error habebatur), ita etiam in eis curaverunt proficere me cum . Et sane in moltis perseverasse illuni errorem ab anno 394., quo scripta i'uit Expos. Epist. ad Rom. ad 421., quo iplum fuit Enchiridion, et sequentibus
8.
sicut legere libros

Non

tant, exierrita et supplici voluntate u<c numquemque aegrolum velie sanari .

Quem loquendi niodum secutus est ipse Augustinus episcopus post suum errorem corredimi, ut ostendi posset innumeris
testimoniis.

Imo

1. I.

Retr. cap.

XXIII.

probat epistola ad Vii.ilctn carthaginensem data ami. 427. se\cnniopost scriptum Eochiridioo, et multo magia epistolae Prosperi et Ililarii ad Aug. et subsequens Augustini lib. de Praed. SS. anno circiter 4-28. aut 429. paulo aule Augustini obitum anno 430.
s,atis
,

doinde annis

n. 3. recolens, quod presbyter dixerat in Expositione Epist. ad Rom: Fides in<c choat meritum, ut per munus Dei be<t

ne operemur

: subiicit

Augustinus ve"

rissime dixi.

Eositaqueimpugnandosaggreditur Augustinus,qui faterentur ,ut ipse cum spiritalibus viris ohm docuerat, opera quidem meritoria post fidem ac iustificatio-

Haeo
,

historica observatio

multum

de-

servici,

persoadeamofl s. Aogustioom respeiisseimpogoatiooem huius erroris, quem ipse et haburat cum aliis ploribos et foverat, com io ploribos librorom suorum locis docet Dcum gratia suaoperari etiam ipsom velie, quandoqoidem ex expositiscaosismoltomerat utilis eius erroris impugnatio, imo vero
oeeessana.
1\ Tandem ex bis cooficitor sensum Augustini hoc Enchiridii capite XXXII.
.

ut iacilius oobia

nem

esse

ex gratia Ghristi

neque

in

iis

posse

hominem

gloriari; gloriari

tamen

posse de libero arbitrio voluntatis , idest libero arbitrio effectivo voluntatis, tam-

quamsi ab
sti

ipso libero arbitrio sine Chri-

gratia effectivo voluntatis illius inci-

piat meritimi.
seu velie

Nomine autem
intelligit,

voluntatis,

non aliud

quam

vo-

lootatera seu velie solis arbitrii viribus elicitimi praevie et dispositive

cationem

et

ad iustifidonino Spiritus Sancii. Ita

10

74
detineretur inExp.

loquebatur Angustimi* cura hoc errore Ep. ad Ilom.: ita cum


alii

eo

spiritales viri,

qos ipse memorai:

ila inassilienses

aliique plures

eodcm

er-

rore decepti, qui teste Aug. I. de Praed. SS. cap. IV. n. 8. egebant eius opuscu-

episcopalum seripta , et nominaExpos. Episl. ad llom. Quod ipsum testatur Hilarius in ep. ad Aug. quae inter aug. est CCXXVI. quam praecedit alia Prosperi ad eumdem Augusiinum
la ante
tini
,

etest
le
j

CCXXV.
,
:

Saepissiine volunlas

vel-

et similia in lioc

sensu ilerantur in
fdem, et
sii

his epistolis

nomine eorum errantium

catlioJicorum
fide,

Quicumque ad

baptismum accedere

voluerit ... in ea
iu-

te

Cum voluntariae devotioni revanda muneralio sit parala Per cognitionem Dei , et obedientiam mandalorum eius possit suam dirigere voluntatem, alque ad liane gratiam, qua in Clirislo renascimur , pervenire, per naiuralem scilicet fcullatem petendo quaerendo^ , pulsando , ut ideo accipiat, ideo inve-

quae deinceps per graliam

prcsbyierei erranscum spiritalihus viri secutus fuerat in Expos. Episl. ad Rum. nule annos vigilili septem conscripta. Habes expositionem quam sibi opponiti Alioquin si proptcrca dicium est , non volenlis neque currentis , sed miserentis est Dei quia ex utroque Jit , idest , et voluntate hominis (volenlis solius nalurae suae viribus , presupposita exlerna vocalione Evangeli ) et misericordia Dei (post eam voluntatem vires currentibus prudente , sive adiuvantc ad bene operandum, ut declaral Expositio ad Romanos num. 62. ) ut sic dictum accipiamus non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei , tamquam dicerelur non sufficit sola volunlas hominis , si non sit edam misericordia Dei ( subsequens praebendo vires currentibus, seu quod idem est, operanlibus ). En expo, ,

silio,

quae

ohm cum

aliis

communis

fue-

raterranti Augusiinopresbylero,et

quam

modo in Encliiridio sibi opponit ex adversantium persona. Acciperesponsionem,


quae
in eo sita est
,

ut invertendo el re-

.quia bono nalu rae bene usus ad islam salvantem gra tiam iniiialis gratiae opc (sive ut paulo ante ab eodem Prospero dicilur grada Creatoris ) meruerit pervenire Ut et qui voluerinl fiant filii Dei Fidelisnon dubitetur ob lioc devotus fuisse quia te voluit Quem bona appetentem gra lia Eo inerito (pio voluerint) Dei foveat et credidcrint a suo morbo se posse sa nari . Millo alia plura ibidem. Huius voluntatis ad iuslifcalionem praeviae et naluralibus arbitrii viribus elicitae errorem impugnai Auguslinus hoc XXXII. cap. Enchir. tum ex ilio ad Philipp. H. Deus est , qui operatili' in nobis velie et operari pr bona voluntate } tum ex alio ad Rom. IX. Non volenlis , neque currentis , sed miserai/ is est Dei. Quare non cursus solum, idesl bona opera post fdem et baptismum credendo , sperando , diligendo , et perveniendo ad palmam supernae vocationisDei, sed ipsa voluntas primaefdei, bapiismi, saniiaiis ex Dei misericordia sunt, sive a Domino praeparante.
niat
,

ideo inlroeat.

torquendo liane formanti exponendi adigatadversariosadexpositionemabsnrdam. Ila igitur inferi: Non ergo sufficit, et sola misericordia Dei (subsequens, et vires currentibus sive operautibus praebens ) praesi non sit etiam voluntas hominis
(^

cedens scilicet desiderando, peiendo, orando, pulsando solius naturae viribus sine interiore spiritu gratiae ). Ac per hoc
,

si recte

dicium est, non volentis hominis,

quia id voluntas , hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicilur , non miserentis est Dei, sed volenlis est hominis, quia idmiseri cord ia Dei sola non implet ( praebendo subsequenler vires currenlibus, etoperantibus)? Quod reele Auguslinus monet
sed miserentis est Dei

Opponit autera sibi siatim aliam mulloque diversam expositionem verborum Pauli nempe illani onmino, quam ohm
,

a nullo christiano dici. Concludit: restai ut lotum Deo delur , nempe non solus cursus bene operanlium, sed e tiara praevia dia bona voluntas currendi per bona opera usque ad bravium vitae aeleri Nani Deus hominis voluntatem bonam, qua vnlt currere , etpraeparat interiore sua praevenientegraliaatiiupaftt&z/ndeiiH de in currendo , et hoc pacto interiore grada OTzraara&zm re ipsa adiuvat in cutrendo, donec eomprehend.il. Praecedit enim bona volunlas liomi-

--75
iis (

desiderane, petens, quaereos, pul-

Augustinum
ianseiiianus

sans ad obtinendum baplismum, instilicationem ) multa Dei dona (cuiusmodi

suot baptismus, iustifeatio, et opera


ritoria
,

me-

quae coDsequuntur ), sed non omnia (nempe Dei dona). Quae miteni non praecedit ipsa ( seilieet voluntas pequaerens, pulsans ) in eis est et ipsa, f nempe voluntas petens, <[iiaerens, pulutp< te quae et ipsa esl don uno Dei
tens,
;

esplicato. Sed posset l'orlasse argumentationem quamdam aliam instilueie similis fortnaem indifferentis gratiae assertores. Nani qua ralione non totum negotium nostrae salutis miseranti Deo adscriberetur ex Angustino,
si

voluntas esset ex liomine

cursus ex

Deo miserante , ita etiam non totum negotium salutis nostrae miseranti Deo adscriberetur
,

si

et voluntas salutaris

tum
-,

miserentis).

Dei

misericordia

nlentem

a
et

Deo miserante per


,

indiiTerentem ab inesset

praevenit, ut velit voluntate Illa petente, pulsante, quaerente: sic autem volcntem subsequitur, ne frustra velit, sed strenue

trinseco gratiam

tum ab nomine

secundum voluntatem
currat
i

quam

habuit

cursus a Deo esset per indifFerentem gratiam miserante , tum etiam ab homine ostenditur consecutioabsurda, argu:

atque operetor post iusliiicatioin acceptam. Id optime pr hai Augustious esemplo immicorumficclesiae,qui neque primam et tenuem boni salutaris voluntatem liabent Ecclesia autem pio iis orat.ut Deus eam illis voluntatem coniti exemplo autem nostro, qui voluni.tieni boni salutaris habenles petimus, ut accipiamuseffeclum piorumdesideriorum i misericordia Dei subsequeute ea desideria eamque voluntatem , nos ad aeternam vilain perducendo. (JnaieM ite seeernanlurhaecduo, quid sit phrasis augustiniana et per eam aetatem nsitata i-olunlus et velie , quid sit ursui ri opera, si secernaotur diversi eriiin gradus quibas suae respondent apud Augustinum impugnatiooes , aliis rraiitibus quod tum voluntatem, tum cursum solius arbitrii viribus darent ,
.
(

qua Augustinus. , Ideo voluntas, et cursus a congruistis assertoribus gratiae indifterentis Deo miserami, non vero homini tribuuntur, quia homo non sufficit , nisi adsit Deus- atqui etiam per congruistas Deus non sufficit ,
nisi adsit

mentando ea forma

homo;
:

ergo qua ralione a con

gruistis

dicilur

non volentis neque

currenlis hominis, sed miserentis est Dei


dici

rentis est

etiam poterit et volentis, et curhominis, non miserentis estDei.


:

At

integra causalis

non ea
:

est

quam
:

protulit argumentatio

>i

<

quemadmodum pelagiani (piorum turbae dum Enchiridiou scriberetur anno


, ,

quia sufficit , nisi adsit miserans Deus: quid est autem miserans Deus, nisi Deus conferens homini per Ghristuin vires indebitas, ut velit et currat ? Invertat iam ( liceat enim uti lansenii voce tom. HI. quem citavi. 1. II. deGr. Chr. cap. XXIV. pag. mihi 201. ) inverlat lansenius hanc causalem in congruistas,

imo haec

homo non

quod nunquam
operetur.

faciet

*,

non enim homo


,

ll\
i

Irrvebant iam ab anno 412.

aliis

requiritur, qui vires

Deo suppeditet
simili dixit

ut

intibus,

quod cursum quidem Deo da,

Quae

dieta sint sine praeiudicio

Kilt, sed fidem aut voluntatem nobis

lalentiumcausarum, ut in
gustinus alibi,
his

Au-

quem errorem probavimus


tempore
scripti Eochiridii

et viguisse

nempe
,

sine praeiudicio di-

etantiquiorem

vinae electionis, atque propositi-,

turbis ipsis pelagianis,

hunc fructum

hoc loco tacui

nam de quemadmodum, et

habebimus
et

ut capita Eochiridii

XXXI.

Augustinus.

XXXI I.
,

clara, et perspicua sint, secus


et caliginosa
,

Caelerum lansenius impugnans defensores gratiae

tenebrosa
ipsis
<

congruae

et indifferentis re-

Atque hoc quidem pacto cadunt

se

fellitur

quidem a

nobis, sed non ut in

hoc
irn-

argumentatioi es lansenii locis cilatis \ tom. I. et III. contra defensores gitiae indifterentis ex testimonio PaulJ pei

haereticus-

cum constet liane

gratiae ex-

plicationem pr scholaruui libertate pngnari aut defeudi.

, ,

76
C a p. xxxm. Homines noto
ouiiics
il -i ti

film.,

cguisso riconciliatore Christo.

Tsal.LXXXIX.g. Iob. XIV. 1.


Ioan.
Ili.

36.

Eph.II. 3.

Rom. V.

10.

Rom.

Vili. 14.

a p. XXXIV. Christus
un-ili.i

tur

ineffabili

Verbi incarna tione natus ex Maria. Ioan. 1. 1 4

Rom.

III.

ao.

XXXIII. Tenebatur ilaque iusta damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptum est Quoniam omnes dies nostri defecerunt , et in ira tua defecimus : anni nostri sicut aranea meditabuntur. De qua homo enim natus ex muliere brevis vitae et plenus irae. ira dicit etiam Iob De qua ira dicit et Dominus Iesus qui credit in Filium habet vitam aeternam ; qui autem non credit in Filium non habet vitam , sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet sed manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae y sicut et celeri. In hac ira cum esscnt homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius , quanto maiora vel plura insuper addiderant necessaria erat mediator , hoc est reconciliator qui hanc iram sacrificii sincuius erant umbrae omnia sacrificia Legis et prophetarum oblagularis tione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus reconciliali sumus Beo per morlem Filii eius multo magis reconciliali nunc in sanguine eius salvi crimus ab ira per ipsum. Cum autem Deus irasci dicitur non eius signifcatur perturbatio qualis est in animo irascentis hominis sed ex humanis motibus translato vocabulo vindicta eius quae nonnisi iusta est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum Sanctum ut ex inimicis eflciamur Filii Dei Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi Filii sunt Dei: haec est gratia Dei per lesum Christum Dominum nostrum. XXXIV. De quo mediatore longum st , ut quanta dignum est , tanta dicantur , quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis quod Verbum caro factum est , et habilavit in ut crederemus in Dei Patris Omnipotentis unicum Filium natum ex nobis Spiritu Sanclo et Maria Virgine? Ita quippe Verbum caro factum est, a Divinitate carne suscepta non in carnem Divinit te mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere a parte totum significante locutione sicut dictum est quoniam ex operibus legis non iustificabilur omnis caro , idest omnis
:

F.plst

CXXXVII.

Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delieti , cuius reatus regeneratione diluitur; sed qualcm de Virgine nasci oportebat, quem fides matris , non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur eius non iam ille de Virgine nasccretur ; eumque falso quod absit integritas natum de Virgine Maria tota confiteretur Ecclesia ; quae imitans eius matrem quotidie park membra eius , et virgo est. Lege, si placet , de Virgini tate Sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac
homo.
:

dilectione,

nomino Volusianum.
Proinde Christus Iesus Dei Filius
,

C*

XXXV.
homo.

XXXV.
ante

est et
,

Deus

et

homo. Deus
,

Christus Deus
limili et

Ioan. I.i.

Phil.II. 6. et 7.

omnia saecula homo in nostro saeculo. Deus quia Dei Verbum Deus enim erat Verbum homo autem quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt in quantum autem homo est Pater maior est ilio. Cum enim esset unicus Dei Filius non gratia sed natura, ut esset etiam plenus gratia, factus idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. est et hominis filius Quia cum in forma Dei esset non rapinam arbitralus est , quod natura erat non idest esse acqualis Deo. Exinanivit autem se accipiens formai servi niausit amittens vel minuens formanti Dei. At per hoc et minor est faclus et
:
, :

77
aequals
,

utrumque unus

6lcut

dictum

est: sed est aiud

aliud propter

hominem
:

propter
,

Verbum

propter Verbum, aequalis Patri, propter hominem


;

minor est. Unus Dei Filius idemque hominis flius unus hominis flius , idemque Dei Filius non duo Filii Dei Deus et homo sed unus Dei Filius Deus sine initio, homo a certo initio Dominus noster Iesus Christus. XXXVI. Hic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cuius boni propositi studium quae bona opera praecesserunt quibus mereretur et hoc iste homo una fieri persona cum Deo ? Numquid antea fuit homo cum singulariter promereretur ei singulare benelcium praestitum est Deum ? Nempe ex quo esse homo coepit non aliud coepit esse homo, quam Dei Filius et hoc unicus et propter Deum Verbum, quod ilio suscepto caro factum est utique Deus ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona Verbum et homo. Inde naturae humanae tanta gloria nullis praecedentibus meritis sine
, :
, , , , ,

e**,
in

xxxvr,

Gratia

commendata
lioiiiinc

Cliristo

ad

diluita tein Filii Dei nullis meritis

evecto.

dubilatione gratuita , nisi quia magna hic et sola Dei gratia fdeliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem
grattali se iustiflcari a peccatis
,

per

quam factum
:

est ut

homo

Christus nul-

lum habere
:

posset peccatum ? Sic et eius

matrem angelus

salutavit,

quando
Lue.
I.

ei futurum adnuntiavit hunc partum Ave, inquit , gratia piena: Et paulo post Invenisti, ait , graliam apud Deum. Et haec quidem gratia piena et in-

28. et 3o

veii isse

apud

Deum
De

gratiam dicitur
est, et habitavit

ut

Domini

niater esset.

ipso

autem Christo Ioannes

immo omnium Domini evangelista cum dixisset Et


sui
,
:

Verbum caro factum

in nobis; etvidimus, inquit, gloriam eius,

gloriarti (piasi Unigeniti a Patre , plenum gratiae et verilalis : quod ait Verbum caro factum est , hoc est plenum gratiae: quod autem ait, gloriam Unigeniti a Patre , hoc est , plenum verilalis. Veritas quippe ipsa, Unigenitus Dei Filius

non

gratia, sed natura, gratia suscepit


ipse esset etiam

hominem

tanta unitate personae

ut
a p. XXXVII. Nativitas Christi eo quod est de Spiritu Sancto

idem
,

hominis

flius.
,

XXX VII.

Idem namque

lesus Christus Filius Dei Unigenitus

idest uni- C

cus Dominus noster natus est de Spiritu Sancto et Virgine Maria. Et utique Spiritus Sanctus Dei donum est quod quidem etipsum est aequale doli, ulti et ideo Deus est etiam Spiritus Sanctus, Patre , Filioque non minor. Ex hoc ergo quod de Spiritu Sancto est secundum hominem nativitas Chri6ti quid aliud, quam ipsa gratia demonstratur? Cum enim Virgo quaesi,
: ,

gratiam demonstrat.

nuntiabat, quandoquidem illa respondit ci angelus : Spiritus Sanctus superveniet in (e et virtus Altssimi obumbrabit libi; ideoque et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Et Ioseph cum vellet eam dimittere , suspicatus eam adulterali! quam sciebat non de se gravidam , tale responsum ab angelo accepit Noli timere accipere Mariam coniugem tuam ; quod enim in ea nalum est de Spiritu Sancto est : idest , quod tu esse de alio viro suspicaris , de Spiid fieret,

visset ab angelo,

quomodo
:

quod

ei

virum non cognosceret


,

Lue.

I.

35.

Ma Uh.

ao.

riti.

Sancto

est.

Ilis Enchiridii capitibus abutunturllc! 11 xapia,aJuque pr g\ (JuesnelJo libri, ut vindicent proposi tiones duas ex Ianni. tis in bulla u/u^cnilus nempe XXI. Gra1

tia lesu Christi est gratia fortis, potens,


.

.,

V,

'

'

ti?SV, XXXrl.,

aput
ei

suprema
quela

invincibile, nipote

quae
,

est
se-

xxxm.

operatio volunlatis omnipolcnlis


et imitalio operalionis

Dei Incar-

78
XXII.
t<

a nantis et Resuseitantis Filiurn suum . Concordia omnipolenlis operau ipsius voluntatis

<(

Dei in corde liominis curri libero consensudemonslratur illieo in nobis in Incarnatone , veluli in ionie alque arcbelypo omnium aliarum operationum misericordiae et gratiae , quae omnes ita gratuitae atque ita dependentes a Deo sunt, sicuti ipsa
tionis

hominem suis viribus suisque mentis parare se ad eatn iustificationem. Hunc errorem impugnai Augnstinus hi* Enchiridii capitibus. Palei id ex iis verbis capitis XXXVI. Intelligant liomines per eamdem gratiam se iuslifcari a pecca tis , per quam factum est , ut homo
se
,

originalis

operalio .

Si

Gratia esset

operalio voluntatis omnipolentis , sicuti operalio Dei Incarnantis, quemadmedum

haec operata est in humanitale Chrisli unionem Hyposlalicam, humanitate ipsa


niere passive se Inibente, niiiil cooperanle , el sine potentia dissentiendi , ita gra-

operarelur in corde hominis consensum salutarem , homine mere passive se habente , nihil cooperante Deo excitanti
lia

Cliristus nullum haberet peccatum ubi est parallelum inter gratiam iuslitieationis , et gratiam uniouis 5 similitudo aulenti in hoc perpetuo statuitur ab Augustino in Iiis capitibus, quod gratia unionis lucri t sine praecedenli Z>o/*a v ol untate seu studio boni -propositi , seu bonis operibus , seu praecedentibus meritis , sed de Spiritu Sancto fuerit secundum homincniNativitas Christi : alque ita proinde ex dono Spiritus Sancii , non ex prae-,

cedentibus meritis sii gratia iusliilcalionis.

ac vocanli
si

et sine potentia dissentiendi,

Ubi aulem
ter

his in locis elucet paritas in-

vellet
,

in

hoc enim constituitur parisi t

tas

quod
,

gratia

forlis

potcns

su-

prema

invincibilis sicuti operatio Dei


:

quae omnia , addilo etiam conlexlu praecedentium , et subsequentium proposilionum Quesnelli dare repugnant Tridentino sess. VI. canone 4.
Incarnantis

operationem Dei Incarnantis Filium suum, et operationem Dei auxilianlis ad bona opera ? Multoque minus est paritas quod utraque operatio shj'ortis in eo
,

potens, suprema, invincibilis. Eadem, quam diximus, mens est s.Au1. de Praed. SS. cap. XV. n. 30. et de Dono persever. cap. XXIV. n. 67. , et in libris Operis imperiecti , ubi

gustini in

Ut conslet, huic errori nihil suffragar! supponenhaec duo Enchiridii capita dum , quod secundum perpeluam Augustini doctrinam contra pelagianos , utroque modo adiuvat gratia et dimiltendo quae male fccimus 9 et opitulando , ut declinemus a malis , et bona faciamus : quae verba sunt Augustini 1. II. Oper. impericeli num. 227. et saepisshne alias in isdem libris contra Iulianum , caete,
,

eamdem
luit.

quam

supra

pantatem

insti-

Quae sane paritas


gratiam

inter

gratiam unio-

nis et

iustificationis

parvulorum

risque scriptis contra pelagianos. Posteriorem gratiam opilulanlem sive adiuvanlem non admitlebant pelagiani 5 pri-

mani autem gratiam remissionis peccatorum agnoscebant pelagiani hinc ibidein Augusliuus: Tu cestro more, qui de non agnoscis vestro descendit errore
:

gratiam unionis, gratiam iustiiicationis adultorum optiet ma etiam est , quia utraque est ex dono Spiritus Sancti , non ex naturae meritis. Est aliquadissimilitudo, quia gratia unionis nedum non iuit ex meritis naturalibus, sed neque ex meritis supernaturalibus humanitatis assumptae. Gratia autem iustiiicationis adultorum pendei ex disposilionibus per gratiam positis quod ubique Augustinus docet, quamquam locus hic non postulabat, ut haec dissimilitudo
satis clare elucet. Inter
,

gratiam
in eo

peccatorum; , tamen errabant, quodputarentposnisi in dimissione

indicarctur.

c*

r.

xxxvm.
c

s^'n.sMl",,
'n'iuVl, !i!' M^. ia uide

esse Spiritum

XXXVIII. Numquid tamen ideo dietim sunius patrem hominis Christi Sanctum ut Deus Pater Verbam genuerit Spiritus Sanctus hominem, ex qua utraque substantia Cliristus unus esset et Dei Patris li lius secundum Verbum, et Spiritus Sancti Filius secundum hominem quod
, , ,
,

cum

Spiritus Sanctus

lamquam

pater eius de Virgine genuisset

dicere audebit?

Nec opus

est ostcndere

disputando

quanta

alia

Quis hoc sequantur

79
hoc ipsum iam ita sit absurdum ut nullae fideles autes iil valeant sustiuerc. Proinde sicut confitemur, Dominus noslerlcsus Christus, qui de Deo Deus homo autem natus est de Spiri In Sancto et Virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque lunnana, Filus osi unicus Dei Pade quo procedi! Spiritus Sanctus. Quomodo ergo dicimus tris Omnipotentis Christum natum de Spirita Sancto, si non eum genait Spiritus Sanctus? An
absurda
,

curii

quia Spiritus Sanctus


in

fecil
,

eum? Quoniam Dominus


farla sunt
:

noster Iesus Ghristus


est

quantum Deus
et

est
i
<

omnia per ipsum

in

quantum autem homo

Ioan

^.

est,

ipse factus

>t,

sicut Apostolus dici!

Factns

cundum carnem. Sed eum iilam creaturam, quam ; quamvis ad solam personam L ilii pertinentem tota Trinilas fecerit, neque nini separabilia sunt opera Trinit tifi, curin ea facienda solus Spiritus Sanctus nominatus est ? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur
, ,

ex semine David seVirgo concepii et peperit,

Rom.i.

universa operali Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in iioc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum natus de Spirila Sancto, eum fdius nullo modo sit Spiritus Sancii. Neque sii
,

Symbol.

enim quia

istum fecit Deus , dici eum fas est Dei filium, aut eum natimi de Deo sed factum vel creatura vel conditum vel institutum ab ilio, \el si quid huiusmodi recte possumus dicere. Hic ergo eum confiteamur natimi de Spiritn Sancto et Virgine Maria , quomodo non sit flius Spiritus Sancii , et sit flius Virginis Mariae , eum et de ilio et de illa sit natus , ex-

mundum
;

plicare difficile est.

Procul dubio quippe non

sic

de

ilio

ut et de patre, sic
X NoVqmd**d ex ali u ** m
q.'<>

autem de

illa

ut de

ma tre

natus

est.
,

concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo eiusdem rei filium esse nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium aliter capillum pediculum, lumbricum, quorum nihil ut ergo inquam haec omittam quoniam tantac rei deformiter est lilius comparantur certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu Sancto, non aquae fiigitur
,
,

\\\IX. Non

dfcendasest.

lios eos lite dixerit

quispiam
et illud,

sed piane dicuntur

flii

Dei Patris et matris


,

Ecclesiae. Sic ergo Christus de Spiritu Sancto natus est Filius Dei Patris

non

Spiritus Sancii.
,

quod de capillo et de ceteris diximus ad hoc tantum valet ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur , etiam lliiini eins de quo nascitur posse dici. Sicut non omnes qui dicuntur ali consequens est ut de ilio etiam nati esse dicantur sicut sunt cuius iilii qui adoptantur. Dicuntur etiam flii gehennae non ex illa nati sed in illam praeparati sicut flii regni qui praeparantur in rcgnum. \L. Cum ilaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit Mo d uAJ'llo xn n , nec rursus omnis qui dicitur flius, de ilio sit natus cuius dicitur est chrisms de flius lilius profecto modus iste quo natus est Christus de Spiritu Sancto non DiTf2t g^SUn umonis BCUl lilius, et de Maria Virgine sicut flius, insinuat nohis gratiam Dei hrpostaticae. qua homo nullis praecedentibus mentis in ipso exordio naturae suae quo Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem ut idem coepit lilius Dei qui lilius hominis ac et filius hominis qui flius Dei ipse essel rie in naturae bumanae susceptione feret quodam modo ipsa gratia il li hoqua nullum peccatum posset admitlere. Quae gratia propteimiii naturalis i<n. iv rea per Spiritimi Sanctum fuerat significanda quia ipse proprie sic est Deus, ni dicatur etiam Dei donimi, linde suflcienter Ioqui 20. si tamen id fieri pl*'"
Nani
,
,
,

'

;;

tesi

valile

prolixae disputationis est.

80
N
lt

xxxy?u

Deservire polest loco commentari] ad


Iiaec capita Enchiridii s.

xxxix.,aXL.

Thomas

III.

ce

parte qu. XXXII. art. 3 ubi quaerit: Utrum Spiritus Sanctus dici debeat Pater Chrisli secundum cameni ? Senlenliam

ctus (in assequendo genuino Augustini sensu) remotos esse, qui animo philo,

sophiae aristotelicae
ce

vel scholasticae

Augustini in Enchiridio approbat et conQui lectionem sanctorum patrum, etiam adolescentibus, commendant prae
firmat.

recentioris praeoccupato, pelagus islud a ingressi fucrint Addit quod


isti profecto tantum ab ostio verae theologiae , fide salva aberraveec rint, ut neque fldem christianam,quam

recentiores

studio scholasticae theologiae,comparent, quaeso, liaec Enchiridii capita cum arti-

Thomae, ubi Doctor angelicus brevissimo articulo non eam tantum quaestionem expedit, an Christus ratione conculo s
.

ceptionis dici possit Filius Spiritus Sancti , sed praeterea , an dici possit ratione

creationis, an ratione iustificationis. Profecto spedato non tantum rationum robore, sed

modo

eas proponendi

tractationis

methodo

totiusque perspicua , depre,

hendent multum lucis patrum scriptis accessisse ex s. Thoma s. Bonaventura, , caeterisque gravibus theologis. Ut alia omiltam , neque in bis Augustini capitibus, neque in homil. II. Chrys. inSymb. Apost. neque in Concil. Tolet. XI. in quibus eadem sana doctrina traditur , invenies propriam huius rei rationem qua
,

infidelibus contra nos argumentanlibusos

obstruas.

Eam

breviter ac perspicue tras.

ditam invenis in
((
<l

Thoma

ibidem ad

l.

Dicendum, quod Christus conceptus est de Maria Virgine materiam ministran-

neque spem, neque caritatem , neque naturam , neque gratiam eam(c que neque angelorum , neque homicc num, neque stantium, neque lapsorum ce neque sufficientem , neque eilcacem., neque operantem , neque cooperantem, ce neque praevenientem , neque subse quentem , neque excitantem neque ce adiuvantem, neque vitium, neque vir(( tutem , neque opus bonum, neque pec catum , neque originale , neque actua le , neque meritum, neque mercedem eius , neque praemium , neque sup(( pliciumcreaturae rationalis, neque bea titudinem, neque miseriam eius, neque liberum, neque servum arbitrium, ce neque praedestinationem neque efFe, (( ctum eius neque timorem , neque a, moremDei, neque iustitiam, neque mi sericordiam, denique, neque vetus, ne que novumTestamenlumintelligere vice deantur , sed babylonicam quamdam confusionem cimmeriasque quasi le
ce

animo ut

catholici tenent,
,

a neque cupidilatem
<t

<L

cc

te in similitudinem speciei, et ideo dici tur Filius eius. Christus autem secuncc ec

non tamen
cc
c<

duna quod homo conceptus est de Spiritu Sancto sicut de activo principio ,

nebras in theologiae moralis . ( nempe ce etiam moralis )faciem, nimium ratio cinationibus indulgendo intulisse .
ce

Et paulo post
cc
cc ce

secundum similitudinem spe-

ciei

sicut

homo

rationis causa praecipua, ac


xi

Cuius quidem aberpene dixe-

et ideo Christus

non

nascitur de patre suo; dicitur Filius Spi-

cc ritus Sancii . Quam rationem indicayerat Rupertus in commentariis de SS. Trinitate parte HI. quae est de operibus Spir. S. 1. I. e. X. cuius Ruperti temporibus sub initia saeculi XII. theologica schola florere coeperat ante ipsum Sen-

rim sola est, meo iudicio, ea quam diphilosophia , cuius amore , nimia

quasi ebrii, neglectis Augustini monu(( mentis... arcana illa mysteria. ... se<(

cc ce
ce
((

rationis regulas eruepenetrare, formare, et iudicare vo, luerunt. Hinc ille ardor de quolibet dis-

cundum humanae
re

lentiarum Magistrum.

Quod

putandi , quidlibet eorum in dubium revocandi, quae iam semel definita esse

obiter insinuasse sufficiat contra

lansenium,qui lom.II.in libro proemiali qui est de Ratione, et. auctoritate in ,


rebus thcologicis cap. Vili, cui hunc tilulum praefigit Quantum ab Augii:

XX

stini

doctrina recenlior theologia distet,


<c

nesciebant. Hinc eorum theologia innumerabilium opinionum farragine refer la est, per quas pene omnia quantum cumquecontraria/acta sunt probabile /m, quae secundum eorum pronuntiace

cc

tum rebus
bit
:

lacuilibct tueri licct. Ita vix

lum docendi modo, seriMaxime vero ab omni spe profeipsis,

certi, praeter (idem,


ce

quidquam formandarum noreli-

varum

senlentiarum promptiludo

81
i

quum

fecit.
,

Mini enim naturalius


academici
.

ac

cani theologiani inlerpretor


est consiliuui
((

...

Menni

i vieiiiius
<c

quam

ul lioniincs ex peripain
li-

ut adolescentes vitenl

tciicis fiant

Brevius eadem Luthcrus scripserat ooofutatione rationis Latomianae sub


neili. l'uto satis

monstralum,theologiam

philosophiam, et tlieologiaui scliolasti)>. naec Lutherus. Si qui ameni ex tam malis insiitnioriut similia in bns tam bene prfecerit
cani
,

scholasticam esse aliud Dilli] , quam ignorantiam veritatis , et scandalum Thomas iaxta Scripturas positnin ( Aquinas ) auctor est regnantis Aristo telis , vastatoris piae doctrioae Videte ne quis e > seducai per philo. . .

scholasticos iactet,

is

sibi liabeat

respon-

snin ex Angustino 1. H. Op. Me oportet cura talibus tua lui. n. 9. convicia non solimi palienter , venun
:

inip. conlra

etiam gratulanter audire.


a in talibus lacerandis et

Sed tu debes liumana erube-

et inanem fallaciam (ad I sophiam Colossens.cap.il.): liane ego cholasti,

scere, et divina iudicia formidare .

seminatus sive conpeccatum originaliter trahens, Dei quoque gratia , et ideo imlltim ceptus Verbo Ptrie Unigenito, non gratia Filio sed natura , in unitale personae et ideo nullurn pecnitido mirabili et ineffabili adiunctus atque concretus catimi et ipse committens taraen propter similitudinem carnis peccati, in qua venerai dictus est et ipse peccatum sacrificandus ad diluenda peccaquod la. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pr peccatis mi e iste factus est cuius umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset : Ob&ecramus pr Chrislo reconciliari Beo: continuo subiunxit atque ait: Eum i/m non nonrnl peccatum, pr nobis peccatum fecit ut nos simus iustitia Dei in ipso. Non ait ut in quibusdam mendosis codicibus legitur Is qui non noverat peccatum pr nobis peccatum fecit tamquam pr nobis Christus ipse Eum qui non noverat peccatum id est Cliristum pr sed ait peccayert cui reconciliandi sumus; hoc est sacrificium pr nabli peccatum fecit Deus per quod reconciliari Deo valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos peccatis iustitia Dee nostra sed Dei nec in nobis sed in ipso sicut ipse peccatimi non smini sed nostrum nec in se sed in nobis constitutum , similitudine carnis peccati demonstravit ut quoniam in qua crucifixus est peccatum ei non inerat, ita quodammodo peccato moreretur, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati et cum secundum vetustatem peccati

XLI. Nulla
,

igitur voluptate carnalis concupiscentiae

Cip.

XLf.

Christus sine peccato, sed

peccatum factus,

OseaelV.

8.

II.

Cor. V. 3o.

numquam
lirramus
,

ipse vixisset

nostrani ex morte veteri

qua

in peccato

mor tu
Cap. XLII. Baptisoms datui
ut nioi iatnur et reviviscaraus.

reviviscentem vitam novam sua resurrectione signaret. XLII. Ipsum est quod in nobis celebratur magnum baptismatis Sacramentimi ut quicumque ad islam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur quia mortuus est carni hoc est peccali similitudini et vivant a lavacro renascendo , sicut ipse a sepulcro resurgendo quamlibet corporis aetatem gerant. XLI II. A parvulo enim reccns nato usque ad decrepitum senem , sicut Dullus prohibendufl est a baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo sed parvuli tantum originali, maiores autem etiam iis moriunlm peccatis quaecumque male vivendo addiderunt ad illud, quod nascendo traxerunt. XM\ Sed ideo eliam ipsi peccalo mori plerumque dicimtur, cum prcui dnbio non uni sed nmllis peccatis, omnibusque morianlur, quaeeumque imi propria commiserunt vel cogitatione vel locutioue vel opere; quia etiam
,

Cap.
In

XLIII.

baptismo omnes mori


peccato et parvulos et maiors

p.

\i.rv

Fi

lini

qua

numerai)
<i|iitur |)n>

numero.

il

82
Virfr.

AEn.

II.

per singularcm numerimi pluralis numerus significari solet sicut ait il le , uterumque armato milite compier ; quamvis hoc mullis militibus fecerint. Et
:

Num. XXI,
sec.

7.

LXX.

Ora ergo ad Domnum , ut auferat a nobis serpen; serpentes , quos patiebtur populus , ut hoc diceret et innumerabilia sunt talia. Curri vero et illud originale unum plurali numero siin nostris
litteris Iegitur

lem: non

ait

M.Uth.

II.

20.

Ex. XXXll. 3i.

quando dicimus in peccatomi remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati illa est e contrario locutio qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est Mortui sunt qui quaerebant animam pueri : non dictum est morluus est. Et in Exodo Fecerunt, inquit sibi deos aureos cum unum vitulum fecerint de quo dixerunt Hi sunt dii lui Israel qui eduxerunt le de lena JEgypli: et hic pluralem ponentes pr singulari.
gnificatur
, ;

C
11

a p.

XLV.

XLV. Quamvis
vit in

et in ilio peccato

uno, quod per


pertransiit
, ,

unum hominem intra-

primo hominis

peccato plures
peccati species.

propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic , quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit ; et homicidium quia se praecipitavit in mortem ; et fornicatio spiritalis , quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est et furtum , quia cibus prohibitus usurpatus est ; et avaritia , quia plusquam li suflcere debuit , appet vit et si quid aliud in hoc uno adinisso diligenti consideratione inveniri potest.
,

mundum

et in

omnes homines

Cip.

XI.VI. Pecca tis

parentum non tantum primorum


olili
_.!

ri

fi'ios

probabile est. Ezech. XVJ1I.

XLVI. Parentum quoque peccatis parvulos obligari non solum primo sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicilur. Illa quippe divina sententia: Reddam peccala palrum in /ilios; tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur cum diceretur per Ezechielem non accepluros flios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolani illam Patres nostri manducaverunt uvam acerbam et denles filiorum obstupuerunt. Ideo enim quisque renasci tur ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata, quae male agendo poslea committuntur possunt et poenitendo sanari sicut etiam post baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneralio, nisi quia
,

rum hominum,

vitiosa est generatio


Psal. L. 7.

create dicat
utero aluit.

usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio pro; In iniquitaiibus concepii sum et in peccatis mater mea me in
, ,

Ncque

hic dixit

in iniquitate vel peccato,


,

cum

et

hoc recte

dici

Cap.
|>
I I

XLVII.
Vllllllll

Quousque
peccata prnpageiilui* in
tilios

sed iniquitates et peccata dicere maluit quia et in ilio uno , quod in omnes homines pertransiit atque tam magnum est, ut eo commutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura , reperiuntur, sicut supra dissemi plura peccata et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam reatu tamen obligant flios , nisi gratuita gratia et misericordia divina subveniat. XLVII. Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrein suum progeneratoribus suis quisque succedit non immerito di: , , , , ,

posset

sceptari potest

utrum omnium malis

actibus, et multiplicatis delictis ori-

non temere defnicndum.

qui nascitur iniplicetur, ut tanto peius, quanto posterius quisque an propterea Deus in (ertiain et quartam generationem de peccatis ; parentum eorum posteris coniminetur quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae ne
,

ginalibus

nascatur

83
quibus regenerationis grafia non confertur , nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur , si cogerentur ab initio generis humani Omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere , an aliud aliquid de re tanta , Scripturis et poenas pr cis debitas pendere perscrutato atque traclatis, valeat vel non valcat reperiri, ganctis dilgentius temere aflrinare non audeo.
illi
:

Plura sunt in li is capitibus, quibus mors Olir isti pr salute aeterna omnium bomioum, etiam non praedestmatorum et probatur et vindicatur ab argumentis plura Augustini testiiansenianorum monia pr catholica veniate protlere plurima habes apud nostri scriptores
:

exponunt
s.

s.

Doctoris argumentationem

Nota

in caput

eruditissnum p. de

Champs

de Haeresi

ianseniana lib.lll. toladisp. VII.: plura

accuratissime selegit ci. auctor summae augustinianae par. 1. qu. IH. ar. 2. Sas praecipuum est ex J. VI. e. lulianuui e. J\. ii. 24. ubi de Adamo, et
Christb habet. In
ilio

Augustini argumentatio non est hu iusmodi Christus mortuus est pr orate nibus hominibus, igitur omnes morii te peccati mortui sunt : sed haec poti tius: omnes homines,pro quibus Clinic stus mortuus est, mortui sunt morte u peceati ; at Christus mortuus est pr parvulis, qui baptizantur- igitur parqui baptizantur mortui sunt li vuli , u morte peccati . Addit Arnaldus satis illud esse ad pelagianarn haeresim evertendam: quia cum parvulorum omnium
:

ano

mortili sunt

omnes, ut moreretur alias unus />T'o omnibus cuiusargumentationis fiindamentum


:

esl

<(

V. Unus pr omni bus mortali* est, ergo omnes mortili sunt, pr quibus Christus mortuus est. Nega igitur Clirislum etiam pr parilJud

A[)ostoli

li.

Cor.

enintj pergit Angustimi*

cadem sit conditio, inde sequitur alios quoque eodem crimine implieari. Ad liane responsionem evertendam satis esset exb XX.de Civit.cap. VI. num. 1. pauca proferre: De qua ( impietamorte ait Aposlolus Pauus: ergo omnes mortai sunt et pr omnibus mortuus est ut qui vivimi iam non sibi vivant, sed ei qui pr ipsis mortuus
((

(i

lis)

((

li

vulis

mortuum

ut eximas eos de uu-

mero mortuorum, hoc est de contagiis neccatorum.Audis lulianehaec Apo stoli verba, non mea sunt ... qui de Clirislo, et de bis pr quibus mortuus

((

est Christus, mentili potuit nullo


li

mo-

et resurrexit : omnes itaque morsunt in pecca tis , nemine prorsus excepto, sive originalibus, sive etiam voluntate additis.Vides quoinodo Augustinus exponateam consecutionem Apoci

est

ii

tui

do )). Noa paucis mutatis dicere eontra [ansenium possumus nega igitur ChriStum etiam pr reprobis , etiam pr in:

stoli

ergo omnes mortui sunt? Sic riempe omnes itaque mortui sunt neminepror-

(idclibus

mortuum etc. Nani


et ratio
,

liaec argu-

mentatk)
cuiii et
jiioi lui

pr omnibus concluditi
et reprobi
,

parodi
Bnt.

et iuideles

Scio unicara responsionem exeogita-

tam

a iansenianis
I.

et

quam

exhibet Ar-

naldus Apologia
rq.
<i

lansenii pag. 187. et

Non ergo ratiocinatio, et consequentia est de solis baptizatis. Caeterum istam clausulam nemine prorsus excepto exhibent testimonia et citata et citanda , et universus ipsorum contextus , ut expendenti patebit. Inspice primum lestimonium a nobis allalumex lib. VI. e. lui. e. IX. num. 24. In ilio
sus excepto .

a Augustinus non

u ti tur bis Apostoli

verbis
sihi

<i

nominili falso ( persuadent) ut probei peccato orised

quemadmodurn

ginaJi parvulos
li

iD^

omnes esse contaminatantum) ut vincat peccatum


reperiri. qui

originale in bis parvulis

quique proinde mortis , K.Chris ti participes sunt, cum ab jlla baptismus \nn accipiat . Quare sic
bapuzantur
(

uno (Adam) mortui sunt omnes, ut moreretur alias unus pr omnibus. Quis nisi pelagianus non inlelligat de omnibus omnino illud primum: in ilio uno ( Adam ) mortai sani omnes? Quis illud limi tei ad solos baptizatos? Similia per te ipsum observabis ad alia fere testimonia citanda in quibus videas nullum habere locum eam miseram evasionem de par,

84
vulis

baptizatis.

Res

essct piena

laedii

ut haec conciJientur

cum

iis

ugustitw
esse

liane observaiionem ad singulos fere lextus ex hi bere,

testimoniis, quibus aperte docere videtui

non pr

salute

omnium mortuum

Duo addenda videntur. Primum est : hanc argumentalionem saepissime habet


Auguslinus, etiam in libris contra luliaunni, tum in libris Operis impericeli contra eumdem. Hinc lib. VI. cap. XV. mini. 48. Scimus enim,ait Apostolus,

Glirislum jcuiusmodi plura congerit lansenius tom. III. I. IH. de Gralia Gir.

cap.XXI. Adderepoluissct excap.CXIX. Enchir. Nec lenebit regnurn mortis ewn pr quo mortuus est Me lier in
,

est,

quod a nobis saepissime repetendum quoniam unus pr omnibus etc. Allerum est: ne iansenistae eludant a-

morluis . Sciunt ianseniani et quesnelJistae, haec ad speciem contraria testi-

monia

conciliari a catholicis theologis dis.

stinctione

Thomae tum
ad 3.
et h.

in III. p.

qu.

poslolicum hoc, atque auguslinianum testimonium responsione Iuliani apud eumdem Aug. tum alias, tum 1. VI. e. Iul. e. XXIV. num. 80. qui scilicel Iulianus observavit in eodem contextu vo-

XLIX.

ar. 1.

Pauli ad Hebr. e. II. vers. bus gustaret mortem. ti Pro omnibus au

tum in illud 9. Pro omni-

tem,
ligi
,

ait s.

Th.
sit

dupliciter potest intel-

cem omnes accipi varia universaliste , sive modo magis, modo minus universabter, animadverto
e. lui.

cap. IX.

Augustinum Jib.VI. num. 27. hoc ipsum

Pauli testimonium magis in specie atque in particulari aptaie omnibus parvulis

nondum renalis, de quibus est totus il le num. 27. Cum ergo praemisisset: Non

distributio accomoda, omnibus praedestinatis: pr istis enim tantum habet eficaciaur, vel absolute pr omnibus, quantum ad sufcientiam suficiens enim, quan tum ad se, omnibus est I. Tim. IV. Qui Salvator est omnium horninwn , maxime autem fidelium . Suficiens, inquam, non solum ex parte mortis, seu

vel ut

scilicet pr

habere parvulos vitam

nisi

habeant

pretii

*,

sed etiam ex parte seriae oblatio-

(quod de omnibus parvuIis etiam non baptizalis verum est),


Christuin

nis ipsius

Ghristi:

aliter

Cliristus

dici

quem

procul dubio habere non posnisi

sunt,

induerint
est:

eum

eo

modo,

quo scriptum

{(.sto

baptizati estis

Quotquot in ChriChristum indili:

mortuus etiam pr daemonibus, pr quibus Jiberandis mors erat quantum ex se, pretium suficiens quod animadvertit ipse lansenius cap: citalo. At
posset
,
:

stis:

Tum

subdit Augustinus

Me-

rito ergo inlelliguntur morlui,qui non


habenl vitam, pr quibus est Chri-

dicunt ianseniani has similesque inlerprea nobis confctas, nec luudameulum habere in ipsius s. Augustini
tationes esse
libris,

imo universae
Lege

eius doctrinae ad-

mortuus, ut habeant: Unus enim pr omnibus mortuus est , ergo omnes mortiti sunt . De omnibus ergo parvulis non habentibus vitam cuiusmodi plures sunt praedestinati, innumeri sunt
((

stus

versari.
alibi.

Ians. cap. citato, et saepe

reprobi, docet Augustinus mortuum Chri-

omnis revocatur, contra (piani contendendum est, si quid contra iansenianos profcere volumus. Ut oslendamus liane distinctionem a
igitur diihcultas
,

Huc

slum, ut habeant. Nec praetermittenda quae subiicil: Ideo aulem mortuus est, u sicut Jegilur ad Hebraeos- ut per mortem evacuaret eum , qui potcstatem habetmortis, idest diabolum . Qui finis est universalis ad omnes se extcndens. Sed omissis pIurimisAiiguslini pio hac veniale teslinioniis (juae ex omnibus e(( <( ,

theologis usurpatala luiidamenturn

lia-

bere in s. Angustino , duplicem metliodmn inibimus aliam indirectam, aliano


;

direciam: indirecta haec est, Ea distinelio est ad mentem s. Prosperi strenuissimi scilicet delensoris augustinianae doctrinae de gralia ergo est ad metileni

ius libris essent ad inanimi, quorum pi-

Augustini, cuius sensus notior erat Prospero, quain lansenio.


s.

rima habes apud auctores


ra udii ni nobis est, ut
fieri

cilalos, cu\)cv

quantum

nos

Antecedens ostenditur ex eius respousionibus ad eapilula obieclionuni vineentianarum.

potest, expediatur praecipua huius


difficultas,

Quidam,

inquit in piaci'.,

materne

quae

in eo sita est,

christianae ac fraternae caritatis obli-

85
ii...contexunt,et
te

qualibus possunt sen-

((

ad

imam
,

pertinet

causam

generis

hu-

comprehendunt ineptissimarum quarumdam bjasphemiarum prodigio sa mendacia , eaque oslendenda et intenliis


,

gerenda

multis

publice

privatimene

8
te

circumferunt , asserentes
stro sensn esse

talia in noqualia diabolico con, tinentnr indicnlo, quae falso in nos ad excitandani invidiano iactari facile et suicienter subscriptione nnins probaTuin absoreinns anallicmatis etC.
)>

luta

praefatione

obieclioDes

sexdecim lmiusmodi recenset Prosper , quarum


,

prima est. Quod 1). iY. lesus Christus non pr omnium hoininum tallite et redemptione st pauus, Vel haec sola pri-

ma

obitvtio

magnimi

est

praeindicium

series sexcootra lansenium. Cam obiectionaiD vocetur a s. Prospero diabolica* indiculus , cum vocentur ineptissimarum blaspheini arimi prodigio-

enim

Sanguis Christi redemptio est totius mundi. Sed qui hoc saeculum sine lde Christi, et sine regenerationis sacramento pcrtranseunt, redemplionis u alieni sunti Cum itaque proplcr imam ((omnium naturam, et unani omnium causam a Domino nostro in ventate sua sceplam recle omnes dicantur redem pti, et tamen non omnes a captivita te sint eruti, redemptionis proprietas sine dubio penes illos est de quibus princeps mundi missus est foras,et iam non vera diaboli sed membra suntChri sti. Cuius mors non ila impensa est nuli mano generi , ut ad redemptionem eius etiam qui regenerandi non erunt, per tinerent , sed ita ut quod per unicum exemplum gestum est , pr universis per singulare sacramentum celebrare
te

mani

tur in singulis.
i(

Poculum quippe imest

sa mendacia, cum se paratum scribat ad di< cnilum analbema iis obieclionibus, cimi haram obieclionum prima si t transcripta pi'opo->itio
,

mortalitalis,

quod confectum

firmitate nostra et virtute divina, bet

de inha-

vides
lioc
)

quam

certa eral

vivente Augustino, aut paulo post eius

obilum
i-ta("

nam

ad

tempus pertinent
,

responsiones

etiam inter Auguslini

discipulos doctrina contradictoria

nem-

pe mors Cbristi pr
salute.

omnium bominum

Quo nomine comprebendunlur non


Ii<!eles,sed

modo

etiam infideles, ad quos

mortem Christi non extendit lansenius. Comprehenduntur etiam ideles reprobi, pr quorum fide, aliisque graliis ad tempus habitis mortuum esse Gbristum conceda lansenius non vero pr eorum ae,
i

in se ut omnibus prosit non bibitur, non medetur . Quae verba s. Prosperi exhibent pene verbis scholasticis distinctionem hac in re a theologis usurpatam. Obiicit lansenius lib. III. de Gr. Chr. Quod Chrie. XXI. Prosperum docere stus dederit se pretium pr omnibus a omnino sufficienler, quia sufficiens pre(( tium obtulit, non tamen pr omnibus quia non omnibus (( omnino efficienter ,

quidem

sed

si

applicatur isla redemptio

Subdit

lansenius: Solulio ista facilis est, ex (( qua nullo modo sequitur , sufficiens

talune, Lcg. Ians. Jib.

MI. de Gr.

cap,

XXI.
,

Sed audiamus, quid ad liane primam obiectionem vinoentianam seu ad liane primam ineptissimam blasphemiam , et
prodigiosum meodacinm falso adscriptura s. Auguslino respondeat s. Prosper. Contra vulnus originata peccati , quo in Adam omnium horainum corrupta et mollili, aia natura est, et onde omnium
<(
<(

((

((

concupiscenliai uni
a ci

morbus

inolcvit

omnibus ex tali redemptioesse praeparatum . Addit praeterea: quod licethaec distinctio s. Prosperi vera sit, non satisfaciat tamen verbis Pauli: Sed quia inquit, ipsa phra sis qua quis dicitur se pr aliquo redemptionem dare, praeseferre videatur redemptionem ex redimentis animo in usum ac liberationem caplivorum ofalioquin etiam pr ferri ac dirigi daemonibus se dedisse redemptionem
adiutorium

ne

omnium

te

(f

uni

<

-t

potens ac singulare remedium mors libi Dei I). N. I. Christi, qui


ci

d dici possel,
ci

quibus redimendis sine dusanguinis eius sufficiens

bio pretium

lil>er
te

a mortis debito, et solus absque peccalo pr peccatoribos et debitoribus


mortis est

a est. Idcirco profiicturlanscnius se liane

explicationem missam lacere.

mortuus.Quod ergo ad malud incili, et potcnliam pici li, et quod

Caeterum lansenius pervertii omnino


uieiiiem et verba
s.

Prosperi apologia

86
pr Augustino scribentis et ex. eius seriNam Prosper non modo asserii mortem Chrisli pr omnibus , quanlum ad suilcientiam pretii utcunque,sedquanlum ad sufjicicntiam predi oblali pr
teulia.

sani susceptam idest propter


niu.ru salutoni: rtiors ita

unam

orn-

omnibus
Ratio
Chrisli
iuisset

seria intentione ilios iuvandi.


est. I.

Ex

ipso lansenio.

Nam mors

quantum ad suflcienliam preiii , prelium suflcicns ad redimendo3 daemones, si Deus voluissel illos damnare non definitive sed sub aliqua conditione pendente a morie Chrisli. Quis tamen proinde dicat Chrislum morluum pr daemonibus? Quare igitur in sensu tara incpto Iansenius inlerprelatur apologiam
Prospcri? li. Pelagiani, qui calumniabantur
gustino
,

impcnsa fiumano generi idest non solurn potuisset impeudi, si Deus voluissel, sicut elianti daemonibus, sed re ipsa impensa est humano generi: habet in se ut omnibus prosit , non inquit, ut prodesse possessi Deus voluisset quod velie poterai, eliam pr daemonibus habet in se ut omnibus
, j
-,

de se ex parie Chrisli. Hoc uno , et obvio sensu eratit liaec omnia apta ad pelagianos, aut semipelagianos refellendos. Caelerum etiam sola illa verba magnitudinem, et potentiampretii, rem confciunt. Nam pecunia secundum se non
prosit
,

idest

quantum

est

Au-

dicitur prelium, sed ut substat voluntati,

Prospero , et reliquis Augustini discipulis, ac si dicerent} quia D. N. I. Christus non pr omnium hominurn sa* Iute et redemptione sit passus num solliciti erant de passione Christi pr nominibus , quantum ad sufcientiam pretii utcumque , quo pacto dici polest Passio Chrisli esse eliam pr daemonibus? An non unice sollicili erant de passione Christi pr omnibus in ratione preiii oblati ex seria volunlate iuvandi?Hoccalumniabantur negari ab Augustino , et discipuquod Passio lis. Negari ab Augustino , suiliciens pr Christi esset de se prelium

eam

dantis vel offerentis pr re aliqua se-

ria intentione

emenda etc. Qui dat pecuniam pr agro dicitur dare pr ilio pretium non vero dare pretium pr domo,
,

quaein contractum nondeducitur, quamvis pecunia pr agro de se esset suiciens ad emptionem domus. Gum ergo s. Prosper respondens ex senlentia Augustini
dicit
:

quod ad magnitudinem
......

et

poest
,

tentiam predi

redemptio

lolius

Sanguis Christi Mundi ; magnitudo

et

polentia pretii, correlativa sunt ad seriam


Christi intentionem,

qua sanguinemsuum

pr omnibus

obtulit.

hominibus et daemonibus quis pelagianus somniavit? III. Quam ineplam igitur apologiam
Prosper pr Augustino eiusque discipulis [contra pelagianos aut semipelagianos ? Istis enim invidiosissime clamanlibus, et conquerentibus de negata per Auguslinum Passione Chrisli pr
scripsisset s.

Eadem docet s. Prosper ad obiectionem IX. ex capitulis calumniantium gallorum


,

quae verba
cit.

similiter

pervertit

Iansenius ioc.

Atque hactenus de melhodo , quam diximus, indirectam. Iam vero methodus directa erit ostendere, quod in ipsiss. Aligustini Jibris

contineatur distinctio
,

illa

omnium liominum
s.

salute, respondisset

theologorum
gnant.

quam

ianseniani

oppu-

Prosper lotum re ipsa concedendo. Nam de Passione Christi pr hominibus eo sensu, quo etiam est pr daemonibus 5 quis curabal? IV. Tandem apertissimam violcnliam iacit Iansenius verbis s. Prosperi non inodo pretium niortis Christi , sed pretium pr hominibus , et ipsorum salute praesei'erentibus. llinc illa:

Dico eam theologorum scholaslicorum


distinclionem de morie Christi pr oinni-

bus, quantum ad suiicienliani pretii seria inleulione oblali, proeleclis veroquanlum ad emeaciam , contineri in s. Auguquac slino sub triplici verboium forma
,

scholasticae distinctioni
del.

apprimc respon-

a Pro peccatoribus et debitoribus est mortuus: quod ad imam causamperdnet generis Immani)): idest propter unam causajn , seu corni-

Theologicam distinctionem Assero de morte Christi pr omnibus, quanlunji ad suilcientiam preiii seria intentione
oblati
,

ptionem et perditionem generis humani tollendam pivplcr imam omnium cau:

pr

electis

vero quantum addiiaJiis

caciam

tradii

sub

aequiyaleDtibus

87
verbis Augustinus in his Enchiridii capitibas,

qui bus consonant alia

s.

Augustini

testimonia.
etns est et ipse
<c

Nani eap. XLT.Enchir.de Christo. Dipeccatum sacrificandus ad diluenda peccata . Ilaec verba idem

Bgnincant, ac sufficientiam
sacrifici]
,

imn

ex parte

parte sacrificantis , et oflerentis. hi ipsura declarat simiiitudo ,

tum ex

qua

ntitur. Addii enim:

In Celere

quip-

ape
li

lege peccata
,

vocabantur

sacrificia

quod vere iste factua est, ambrae eranl illa . Gei tum est antem, quod ea vocabantur sacrificia pr
pn> peccatis

caius

peccatis

do

non quia semper in actu secunm haberenl aed quia et ex parte offerentia eiusque intentionia , et ex parte rictimae siifficientem aptitudinem
,

efficacia

ncc daemones dici possunt reconcili;mdi. De efficacia autem mortis Chrisii in acu sccundo innumera suntin Angustino, cuinsmodiestin Enchir.c.LI. Ex Adam neminem natimi, nisidamnaa tionc detineri, et neminem nisi in Chri sto renatum a damnatione Merari. His consonant alia similia in reliquia Augustini lil)ris. Nani lib. I. e. lui. c.V. num. 33. docet cum Chrysostomo, quem citai; Christus iis, qui ex ipso sunt ,tametsi nihil insto egerint , ( mi sunt parvuli )factus est provisor iustitiae (en efficacia actus secundi ) quam per cruccili omnibus condonavit.En donum generale per sufficientiam actus primi: ubi nolan-

contar

habebant.Pergil Augustinus: bine Apostolus ait Eum^ qui non noverai peccatum pr nobis peccatum fecit ut
:

da vis discretivae propositionis qua diacernitur inter eos, et omnes \ quam iusttam omnibus percrucemdonavit (quod pertinet ad sufficientiam actus primi ) ,

eam

re ipsa zYsparvulis baptizatis, et

non

aurati itsttia

Dei

in ipso .

Quae
,

voi ba Apostoli sic Augustinus interpreta-

tur

Euni qui non noverai peccatum Christina, pr nobis peccatum Deus cui reconciJiandi sumus , fecit hoc est aacrificium pr peccatis per quod reconciliari valeremus .Non ait, per quod reconci li ai nar^ hcet et hoc verissimum sit et plurimis in locis ab Au:

a idest

habentibus opera propria iusta providit, quod pertinet ad efficaciam actus secundi. Lib. I. e. lui. cap. X. n. 23. Qui (( ergo generaturin Adam, regenerandus
in Christo
,

mortuus

in

Adam

vivif-

<(

candus in Christo, ideo peccalo est ob strictus originis, quia de


<(

oi

malo nascitur
,

etc. Illae

ficandus

io Christo,

voces regenerandus vivi' quae tribuuntur sin-

gustino doceatur
ci

et pertineat

ad effica-

gulis nascentibus ex

Adamo,

correlativae

actn secando. Aliano hoc in loco veritatem praeterea docuit , nempe auffiin

un

.'Min actua primi:

per quod^

inquit,

qui se omnibus dedit , quare de ad regenerationem et vitam universa humana natura, quam late pasunt ad Christum
:

ncihuri valeremus.
\
i

Quod

ergo dixe-

tet

et

humania

miseriis subiacet, ait lib.

slolua
)>

(<

ut siius iustilia

Dei in

III. cap. III. n. 9.

Natura

ista in tan-

quae prima Ironie sonare videntur (ulani secundum sive actualcm iustif,

a salvatorem, liberatorem, a

cationcni. Augustinus oniversaliua inter-

pK tatui- Per quod reconciliari valerequae etiam ad non reconciliatos rmu


: :

lam manifesta? collapsa miserias mundatorem, redemptorem Chrislum habet necessariun nonlulianum, non Coelestium, non Pelagium laudatorem .
tas,ac
,

estendi poasunl

et actua primi sufficiennani significanti Quae eadem aufficientia actua primi in sacrificiis veiciibus repcriebatur et aaepe aeiuncta ab efficacia
,
,

Sed manifeatiaaimum
lib. III. ubi lulianus

est

caput

XXV.

pelagianus, et Auguatiuua conveniuot in hanc yeritatem de

actua secundi.

Eamdem

sufficientiam

ai-

morte Christi quoad sufficientiam pr omnibus parvulia. Numero enim 58. in,

Bcaoi eae voces: cui reconciliandi sunavi

oeque enim aignificani reconciliationem absolute futuram nam alloquitu!- min, e. generatilo adeoque bonoa et malos, elecioa et reproboa aed possibi:

ducimi* lulianus Augustinum redargueos quod-: parvulos , qui mandimi impleverunt, pr qubus Christus mortuus est,

diaboli opus

lemei parte
'

sacrificantis, et sacrifico nisi

per noa iteterit;

"in, sed

quo sensu non ah'qui tanomnes liomines reconciliandi di-

et de morbo nalos et ab exordioreos definierit, Respondet Augustinus. Parvuli opus diaboli aubatan tiaJiter non sunt, sed opere diaboli ori ginaliler rei sunt. Et ideo Christus,
,

88
quod et ipse confi teris , etiam pr par vulis mortuus est, quia et ad ipsos per tinet sanguis, qui in remissionem iusus
ce

senlit

nullumque dissensum
vose, el

indicat.

In-

gerit praeterea Iuliano

tamquam

absur-

dam, quod
stributive

pelagiani singulos di-

est

peccalorum

a quo

illos

sanguine

facitis alienos,

cum

eos negalis tralicrc

peccatum . Tum post panca concludit: exordium vero parvulorum,


originale
ce

ex quo nascerentur, in Adam fuit,quo per peccatum vitiato atque damnalo alterum eis Chrislus , ex quo renasce
,

rentUr, instituit .

parvulos faciant alienos a Chris/i Sanguine , cum cos ( utique singulos distributive ) negant trahere originaie peccatum : quod certe de omnibunegabant: nullus itaque parvalus ex Aligustino alienus est a Christi Sanguine. Tandem seriam intentionem Chris ti, et ex parte ipsius f'ructuosamdeclarantea,quae

Nemo

dubilaverit

quod Iulianus peomnino


fuis-

Jagianus, et fautores reliqui non agnoscerent Chrislum universalitcr


se mortuum

sequuntur alterum

exordium parvulorum....
Chrislus
,

eis

ex quo renascerelate

rentur, instituit .
est
,

Quod

adomnes

pr omnibus non modo adultis , sed eliam parvulis, ut non modo vitam aeternam, sed Christi regnum acquirerent. Hoc ipso in loco dare dicit Cliristum mortuum pr parvulis , qui raun-

dicium

nempe ad

quod omnes sunt , Hoc idem argumentum urget lib. VI. e. lulianum cap. IV. num. 8. Dixisti, inquit Augustinus, Christum etiam pr
parvulis

natos ex Adam , et omnibus convenil.

dum

impleverunt, iisdemque parvulis , quos Augustinus definiebat ex morbo natos , et reos ab exordio, cuiusmodi erant omnes parvuli nullo excepto. Augustinus autem dicit idem se in hoc fateri cum ipso
Iuliano ideo Christus, quod et ipse con fiteris, etiam pr parvulis mortuus..

. Iam vero omnes, pr quibus mortuus est Chri, slus, peccalores suntjigitur omnes, et singuli parvuli peccatores. Lege totum hoc et singuli

mortuum

argumentum eloquentissime pertractatum


ibidem

,

et in
,

sequenlibus ab Augustino.
,

Impingo
accipe

inculco

infercio recusanti

quasi diceret: in hoc et ipse, et ego idem iatemur. Addit s. Doctor, et uberius declarat

modum , quo mortuus est: quia ad ipsos pertinet Sanguis, qui in re et missionem fusus est pecca torum . In quibus verbis indicalur non modo suffi,

nolo moriaris. , , Unus pr omnibus mortuus est , ergo omnes mortiti sunt. Vide quia conse quensesse voluit,ut intelliganturom/^s
salubre est
mortili

cientia

nem

quantum ad morlem et sanguicondignum scilicet pretium pr


,
,

pr omnibus mortuus est... Tu autem iam in primo tuo libro contra nos clamans dixisti, Christum eliam nullo modo pr parvulis mortuum
,

si

omnibus parvulis redimendis


tione morienlis Christi et
:

sed etiam
inten-

quantum ad seriam oblationem ex

sanguinem f'unneque enim de daemonibus dicedentis ret Augustinus, et mortuum pr iis esse Christum , et ad ipsos pertinere sanguinem lusum in remissionem peccalorum. Licet enim mors par esset iis redimendis, non id lamen Chrislus inlendit, neque ad eumlinem ex seria intenlione obtulit mortem. Quod Iulianus cum pelagianis non uteumque dicerent Christum mortuum pro parvulis omnibus, sed seria voluntate et quantum estex se efficaci, non ignorabat Augustinus
in
,

negare permitteris eos trahere ori ginale peccatum: nani mortili unde, n non inde? Vides quantum roboris in hac argumentatione constituat Augusti igitur

nus

quae

tota pendei
,

ex ea omnino uniin cpia et luliaoui

versali propositione

cum pelagianis, et Augustinus cum


licis

calho-

conveniebant. Si

eam

propositionem
,

sub distributione accommoda pr generibus singulorum, non pr siagulis generimi , tota ratiocinalio inepta est ad evincendum in singulis parvulis originale peccatum. Quare iterum ileruiuque id inculcai Augustinus. Proptei
intelligas
et

hoc excedere

cum polius sciret eos quum docerenl omnia

quam mortem

inquit

parvulorum
mortuus,

pendere etiam a naturalibus dispositioni, etiam praevisis, de quo excessu non ei at hic disputandi locus. Sed quod altinet ad morlem pr omnibus prorsus con-

nimortuus est , qui non pr pr mortus? Eumque tu mortuum

est

bus

parvulis confiteris

redi ergo

mecum

etc. .

Sarpe

alias

Augustinus utitur eaoem

89
argtimentarionomt in
fecli e. lui.

lbri<

Operis imperscripsit

quos sub mortem

idoneos utique testes s. Doctoris in eadem sententia perseverantis. Vide lib. II. n.

133.,
iiinn.

et

13i., et

num. 138.

et

iterum
deticta

Iam ut liuic argumentationi maior etiam, si fieri potest, accedat evidentia, duo considerarla suol: unum ex parte Augustini , allerum ex parte Iuliani. primo ordiamur. Si Augustinus eam aposiolicani propositionern
:

162., ubi Iuliano usurpanti illud


:

Apostoli

traditus est propter

nosira
ci

respondet Augustinus.

Ab hac
nullum

unus pr omnimorluus est: intelJexisset in sensu Ianbus senii Jib. HI. de Gr. Glir. cap. XXI. ac-

gratia separatis parvulos, quos

comoda

distributione

hoc

est, ait ibi-

ex origine tractum habere conlenditis . Agere liic Auguslinum de omnibus in suppositione distributiva completa non est aubium. liane enim
i dolici uni

detn Iansenius, pr universa sua Ecclesia toto orbe dispersa, et consequenter pr

nniversalitatem peccati originali*, et


.

Au-

ot

ld(s

docet

secundum Tridenti-

omnibus hominum generibus, regibus , nobilibus, ignobilibus ,itemque pr omnibus, hoc est pr hominibus omnium nationum, linguarum gentium,
privatis
, ,

juin:

a
a
ce

iam nudi, quid inferat. linde sit consequens, ut non ad eos pertineat beDelirium , quo propter delicla nostra est traditus Christus. Et haec sentientes, et

iudaeis videlicet, et gentilibus ex quibus congregatur universus populus Dei ,


,

licos

dom
et

dogmatizantes christianos cathovos dicere audetis ? Lege eamargumentationem lib. eodem n.169.,
et

172., et 175., ubi Iuliano dimidtis poni innumcra scripturarum excmpla testantur; copiose respondet Augustinus-, tum probans in re praesenti periectam universalitalem ad171.,
:

ceni e

Omnes pr

inquam , ila intellexisset Augustinus, proculdubio eius arguuientatio contra luJianum, ut saepe indicavimus, inanis fuisset, nulliusque roboris , nempe haec: Christus est mortuus pr omnibus distributione accommoda, ergo omnes mortui sunt, idque non solum in distributione accommoda sive pr generibus singulosi

rum,

sed
,

edam

in distributione

omnino

putti debere, sic ait:

Hinc te exue, si pte<,quod unus pr omnibus mortuus est, et aude dicere non omnes mortuos, pr quibus mortuus est Christus, cum sta tini tibi Apostolus fauces premat , et pprimat audacissimam vocem , quid sequerelur osteudens , et dicens Ergo omnes mortui sunt. Noli sic laudare Apotolum , noli sic exponere, ut nolis audire: Si unus pr omnibus mortuus est, r^o omnes mortui sunt... Ibi sunt et parvuli, ( utique omnes omnino distribu:
.<

completa et pr singulis generimi. Quid magis ineflcax hac argumentandi forma? ac praecipue contra Iulianum , qui non
in disparata aliqua controversia
,

sed in

hac eadem, non agens de


stimoniis, sed de his ipsis
in

aliis

Pauli tehoc contende-

bat, ut omnes mortui sunt intelligeretur

accommoda

distributione, idest

omnes

tue

Augustinus,

hoc enim volebat cum catbolicis et non conlentus erat accomino la distributione)^ quia pr ipsis Chrittus moituaa est, qui proplerea pr omnibus mortucu est, quia omnes mor tm -uni. Quidquid argumenteris,quid (pud tergi verseris quidquid apostoli, conila verborum cbneris evertere sive a morie, quae in peccato rvertere l>[ parvulos non ostendia immunes, quia et pio eia Christum mortuum negare non audes . Quam propositionern
,
|

li

Augustino,
i

et Iuliano

communem

in pie-

isque locis cilalis conila

Iulianum ingc-

pr multis. Ita passim Iulianus , idque prae oculis habebat Augustinus. Nam cum, ut ex plurimis unum seligam , 1. II. Oper. imp. e. lui. num. 135. Augustinus ad ca Pauli verha: In Adam omnes moriuntur: de more argumentalus fuisset n. 13. Ibi videbis, et parvulos, quia et pr ipsis elianti, te conQlenle, morluus est Christus: utique cum dixisset Aposto<c lus, quia unus pr omnibus mortuus est, continuo quid necessario sequere tur ostendit dicens ; ergo omnes mortui sunt, et pr omnibus morluus est . Iam Augustinus statini num. 135. obiicitsibi verba Iuliani: Apostolus ad Stripiurarumnos morati remiuit y ut intelli<uuus omnes dici solere pr multis. liane Iuliani esponsioncm , ac distinclionem

ni Augustinus.

quae

basis erat pel a gi ni systematis

ite-

12

90
ex verbis Iuliani obiicil in sequentibus , nempe num. 145. , et 147., 148., et 149. Quibus nihil obslanlibus Auguslinus repeli t num. 169. consuetam

rum

sibi

suam argumentationem: aPro

impiis,in-

quit, mortuus est: ut autem, et ipse alibi confessus es , etiam pr parvulis


te ti

deus? Et n. 175. Ande dicere, non omnes mortuos,pro fjaibusmorluusest Chrislus , cura statuii Ubi Aposlolus fauces premat , et opprimat audacissimam vocem, quid sequeretur ostendens, et diccns, ergo omnes mortili sunt,

Iam
liani
,

aliud consideremus ex parie Iuin

mortuus
slinus

lamen , (pergil Augucontra Iulianum ) , qua fronte


est, et

quo,

si

Iansenii doclrinam se-

<(

nescio, transiisse in eos originaliter ini-

pietatem primi bominis negas ? Quo modo ergo pertinent ad eum, qui pr impiis mortuus est? In quibus en tota

quam ingerii in Iulianum pr omnibus omnino parvulis Fateris


absurditas,

de mente Augustini , aliquid admitlere debemus,(juod fidem omnem superat. Premebalur Iulianus argumento Augustini loties repetilo; Chrislus pr omnibus mortuus est, ergo omnes morlui sunt, ideoque etiam parvuli, in quibus alia mors esse nequit , quanti per originaie peccatum.

quamur

mortuumGbristum,ettamen negas omnes Iterum aulem omnino illos mortuos

Quid

facilius

Iuliano

Auguslinus opponit consuetam ex verbis Iuliani distinctionem, ut patet uumer. 173. , et 176. etc. Ilevocemus itaque ratiocinationem nostram ad dilemma ex hypolesi ianseniana, quod Augustinus intelligeret verba Apostoli , Christus pr omnibus mortuus est , ex quibus infert ergo omnes morlui sunt: illa inquam pr omnibus mortuus, intelligeret de omnibus in accommoda lantum dislributione : Augustinus Iulianumsicimpugnans' Christus pr omnibus mortuus est (in distribulione scilicet accommoda ) ergo omnes mortui sunt ( etiam parvuli in distributione scilicet omnino completa), vel non intellexit lormam liane argumenlandi invalidam esse et ineptam, vel inlellexit , sed ad impugnandum Iulianum et catholicos del'endendos usus est hac ratiocinalione quantumvis sibi falsa ac sophislica.
sibi
,

respondere per distinctionem consequentis ergo omnes mortui sunt in di:

quam

stribulione

accommoda, et usurpando pr multis concedo ; in distribuomnes tione omnino completa nego. Tu ipse , Augustine , ita inlelligis antecedens enthimematis: Christus pr omnibus mortuus est; pr omnibus in disiributione accommoda , idest pr multis , et mihi indignaris,

quod eadem
,

interpretatione in-

telligam consequens?

quod

si

iure ita in-

telJigam

de tuo enthimemate. Tura antecedens, tum consequens proest

actum

positio est

utraque universalis
;

utraque

apostolica

cumque

tu

cum

tuis intelli-

gas propositionem antecedentem in dislributione accommoda, in me tot ac tanta


iactas,

quod eodem sensu intelligam con-

sequentis propositionem? Miraris

me

ista

Si
in

primum
,

dicas

maxime iniurius
,

eris

Doctorem ingeniosissimum Augustiet favebis Iuliano


,

num

qui Augustini

ingenium

scripsit obtusius esse pistillo:

nii lib. II.

Op.

imperi', e. lui. ipse Ali-

sentientem , ac dogmatizantem christianum catholicum dici ( lib. I. Op. imp. num. 142. ) , accusas perversitatem Imercsis meae (n. 166. ) , me sino fronte , et tortuosissime garrientem vocas ( num. 169. , etl 76.) , appellas grossum dialecticum, calumniosum , linguosum, insam/m, contentiosum (num. 159., 202.,

gustinus iocose rel'ert num. 117. , et 159. Si alterum dicas, iniurius eris in Do-

222.

224.) tandem

ut

innumera omit,

ctorem sanclissimum. Quid enim magis alienum a calholici docloris et episcopi sanctilate, quam ut argumentationem sibi sophisticam usurpct,idque tam saepe, tantaque verborum gravitale, ut ex vi huius argumentationis ita in Iulianum et socios concludat lib. II. Op. imp. num. 162. Et haecsenticntcs, et dogmatizantes christianos catholicos vos dicere

meum vaniloquium irrides quod per meam dialeclicam gcntes omnes non
tam
,

pr omnibus, se d pr multis, quae omnes

non sunt, positas atque inlclligcndas alibi ( ita num. 145. )\ et in lume modum exprobras .Tu autem, a quos Apostolus dixil omnes, non po,

pulaverini}

au-

contradicendo exponere, et a dicendo, non sunt omnes : neque alia de causa , tam a te acerbe, veliementer misti
,

nisi

91
que accusor, quod in consequente exponendo id faciam quod tu in antecedente interpretando faciendum esse , et doces
,

cap.
tebit

XXI. nonnulla contra nos

obiicil

tacitis aliis,

atque dissimulai is-, quare paConsilio nobis a Ianseobiici


,

et docuisti.

nio
fuisset

tam infelici Augustinum

quam

a Iuliano

Haec Iuliano
aique ad

obvia responsio,
falsis
,

manum:

cuna Iulianus sacpissiet invidio-

me

oneret

Augustinum

olim obiectus Chrysostomus Augustido, cura quo proinde lib. I. e. lui. cap. VI. imm. 26., et nos contra Ianscnium
fuit

mis opinionibus, ut passim legere est in sex libris e. lui. , et aliis sex Operis

mira*,

usurpabimus , quod ipse contra IuliaUt quid inde verba quaelibet in sentisti operi tuo

futuram fuisse, ut abstineret Iulianus ab ea , quam diximus, redargutione, quae verissima et ineimperfecti, putabimus
luctabilis esset in hvpothesi

An

forte ut nos to,

tum

legere

commoneres

et

invenire

a unde tuas

deprehenderemus

et

conviu-

ianseniana?

ceremus

insidias?

Cura Iulianus ad fulciendam suain illain quae usurpai omnes interpretationera


,

pr mulls

corradat

quaecumque

potest
testi-

contra Augustinum ex Scripturis

llaque lib. VI. cap. XV. num. 48. haec habet , quae praemitti necesse est : Propter hoc enim vinculum,quod con nectitur ex primo Adam,nec solvi po test nisi in
a

monia, ut videre
r.

est Jib. 11.


,

Op. imp.

num. 135. et 175. , putabimus iuturum fuisse, ut exemplum tam causae proximum ab adversario suo Augu>tino usurpatum praetermitteret? Eoque magis, quod testimonia citata a iansenianis de morte Christi pr omnibus in distributione accommoda plurima sunt, et maxime obvia in libris Augustini. Quare colligendum est morlem Chrilui.

secundoAdam, propter hoc inquam vinculum mortis mortui reperiuntur infantes,(utique omnes distribu-

tive infantes)non ista morte notissima, quae a corpore


<c

hominem

separat, sed

qua tenebanlur omnes, pr quibus (nempe iisdem omnibus) mor tuus est Cliristus. Et tamen ut veruni
ea morte,
est, et saepe dicunt

tum

Iulianus tura

et pelagianis cura Iuliacura Augustino fuisse ea aetate incontroversam , neque ea testimonia Augustini, quae pr se ianseniaui ciiant,alicui in mentem venisse,ut ea querasti

pr omnibus,
et catholicis

no

Augustinus , inter eos parvulos innumeri sunt a regno coelorum exclusi , nempe quotquot sine baptismo decedunt. Pergit Augustinus, et eamdem mortem pr omnibus inculcat: Scimus enim, ait Apoa stolus, quod a nobis ( scribit Augusti nus ) saepissime repetendum est, quo niam unus pr omnibus mortuus est , ergo omnes mortui sunt , et pr omni bus mortuus est : quae voces ita generalitatem mortis Christi pr omnibus omnino, praecipue parvulis, hoc loco declarant, ut quae sequuntur etiam sinceram Christi intentionem in oblatione mortis pr omnibus quotquot per originaie peccatum moriuntur , significent. Subdit enim a pr omnibus mortuus est, ut qui vivunt , iam non sibi vivant , sed ei qui pr omnibus mortuus est, ,
,

admodum ipsi faciunt, interpretaretur. Quod lonirmari potest ex responsionibus


Pi o^peri pr Augustino ad capitala ca-

lnmniantium Gallorum*, ncque enim ea


capitula a calunniianlibus dicebantur toidem verbis c-se in Augustino, sed cont

seuconsequi exeiusdoctrina. ObieQuod non pr totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus. Quod Galli calumniantes non obeossent tamqnam al)vardum,si in coniri

imi

efio antera IX. c^t:

mum
tei

eius actatis existimatione

non

fuis-

abeurdum
viilf
,

inu<

imo potius si, lniN<et communis et


,

ut lansecerta cadis-

a et resurrexit .

tliolicorum doctrina.

Asscro liamun

IL Earndem

theologicam

obiicit: Illi

tinctionem contineri in libro VI. e. Iu-

ubi etiam eam theologorum do, ctrinara de morte Christi omnibus sufldenti , plnribus efficaci, saiis siguiiicari censemus. Est aulem illud ipsum caput

XV.

ninfe l aroenius hb. III. de Gr. Chi.

consequuntur, quae Iansenius ergo vivunt, pr quibus, ut vivant, mortuus est, qui vivebat: quod aperlius ita dicitur illi sunt a mortis vinculo liberi, pr quibus mortuus est inter mortuos Jiber: vel sic multo apertius : illi sunt liberati a peccato, pr quibus moi tuus est, qui nunquam lueilla
:

Iam

92
rat in peccato . Per quac significai , inquit Jansenius Jib. III. de Gr. Chr. cap. XXI. pag. mihi 387. , fieri nullo

posse , ut Christus pr aliquo morvitam asse, ut vivat , quin Me qualar. Respondeo: Jocutionem posilivam esse s. Augustini , sed exclusivam esse Iansenii. Qui vivunt regenerati pr iis ,

modo
tuus

sit

ivi

vivant, mortuus est Christus: iiaec est


:

veritas positiva, et augustiniana

Qui

autem non
est

vivunt, pr iis, ut vivant , non mortuus Christus: haec est falsilas

mors eius , qui fuit 6ne pecquando in eius morte baptizatus mortuus fuerit etiam ipse peccalo, qui a mortuus fuerat in peccato . Habes claram distinctionem inler mortem Christi qua semel pr omnibus mortuus est, ut qui vivunt vita temporali ex Adam iam non sibi vivant, sed ei,qui pr ipsis mortuus est, et mortem Christi quadro unoquoque moritur , cum baptizatur, ita ut ei prosit mors eius. Quod exempli cau proderit
cato,
,

sa

cxclusiva, sed ianseniana,

cum

opposi-

mum,
et

dictum est de iustificatione per baptisidem autem servata proportione


,

tum

conslet ex immediale antecedei) tibus

valet in iustificatione per poenitenliam

verbis, quibus ex universalilate mortis Christi pr omnibus colligit universalit-

denique quotiescumque merilum morlis Clirisli communicatur. Mors itaque


priori sensu est

lem

peccali originalis in

omnibus omni-

mors quoad sufficientiam

no. Quid autem magis ineplum esset 3 quam ex universalilate mortis Christi pr

omnibus
talem

distributione

accommoda, et pr
inf'erre universali-

pr omnibus, posteriori sensu est mors quoad eflicaciam pr multis. Assero HI. Eamdem theologicam distinclionem de morteChristi complecliiur

generibus singulorum
originalis in

omnibus sumplis in suppositione omnino completa ? Igitur in


antecedentibus verbis locutus Augustinus
fuit de

Auguslini
al.

epist.

ad Evodium

CLXIX.

CU. Haec

illa ipsa est epistola III.

qua lansenius 1.

ex , deGr. Chr. cap.XXI.

morte pr omnibus quantum ad sufcientiam , in sequentibus autem verbis de iis agit, in quibus mors fuit non

intorquet in catholicos celebre iilud te-

modo
teste
li.

sufficiens

sed etiam elicax.


,

Nam

quoniam Iulianus

et pelagiani dicebant

Aug. lib. VI. e. lui, cap. XXIV. 81. Salvi erunt aliqui sine Christo , iustificantur aliqui sine Christo : infert Augustinus, ergo Christus gratis mortuus
est:

6timonium Augustini: Non perii unus ex illis , pr quibus mortuus est Christus : quod spedato toto conlextu ita intelligendum esse contendo : non perit unus ex illis, pr quibus in cruce Christi gloriatilibus, et ab eadem via non recedenti bus mortuus est Christus: quo sensu tam non in nos quidquam valet, ut potius mul-

Erat enim

et alius

modus

sicut

tum

valeat in iansenistas.

vultis, in natura, in libero arbitrio, iu


lege naturali, si ve conscripla, quo pos sent salvi , et iusti esse , si vellent , nempe voluntate non accepta per Cirrisuma. Ex hoc testimonio Augustini, quod

Sed contextus spectandus est: quaesierat Evodius episcopus ab Augustino plura dilficiliora
,

Columba,
in

in

tum de Trinilate, tum de qua Spiritus Sanctus de-

lansenius aliique non attenderunt, con-

Doctor pugnet pr hac vemortis diristi in actu secundo, ila ut quotquot re ipsa vivifcantur t non nisi per Christum
stat,

quare

s.

ritate respiciente efcaciam

viviflcentur.

Hispraemissisproferimustestimonium, quo sub alia forma traditur re ipsa dislinctio theologorum de Christi morte ,

quoad

sulficienliam, et

quoad

eicaciam.

monstralus est, tum de aliis, quae solum genere indicat Augusiinus cap. IV. Bum. 12. Quaesierat autem , ac si illa cssent ad salutem necessaria, cum scriptum sit I. Cor. XIV. 38. Qui ignorai , ignorabitur, Nimium huius episcopi in opinando rigorem relellendum sibisuscipit Augustinus e. I. n. 2: Non enini , k ut scribis qui ignorat ignorabitur f de hac re dixit Aposlolus , lamquam ista poena ille plectendus sit, qui non vaici
,

Subdit itaque Augustinus lib. VI. e. XV. n. 48. : Et cum semel sit mortuus, ta meri pr unoquoque tunc moritur ,
quando
<c

intelligendo sic discernere ineffabilem


Trinitatis unitalem sicut discernitur in

in eius

morie

quanlaclibet

voluntas.

aetatis fuerit, baptizatur, dest

tunc

ci

animo nostro memoria , intellectuS] et Aliunde hoc dicebat A post o lus . Idque Augustinus piobai ninne
-

93
ris

2. et 3.

Tum

etiara

numero

k, in

quo

si

subtiliora ignorantlbus )

moriuus

est

Nani si propter eos solosChri slus moriuus est, qui certa intelligentia pene frustra in a possint ista discernere Ecclesia laboramus. Si antera , quod
sic liabct.
,

ad

camdem

perveniant aclernitalem .

Mors

liaec est illa ipsa,

quam

theologi

morda Christi dicimus. Si hoc paeto Augustinum intclligas, Evodius ab


cfcaciam

tiura ad

habet, infirmi popoli credenmedicum currunt sanandi per a Christum, et Jiunc Crueilxum, ut ubi peccatum superabili)<( supcrabundavit niiris it modis per aliitudi(c del gratia
verilas
,

Auguslino optime revincitur, ut palct,


ostenditurque eos ignorandos a Christo, qui ignorant ea, quae aedificant fdem ,
vel mores multorum , non autera subtiliorcui scientiam edam theologicam. Sin autem intelligas eam propositio-

nera divitiarura sapientiae, et seicntiae


<(

Dei

ut

et

et per inscrutabilia iudicia eius , nominili a corporibus incorporea

diseernenles, cura sibi ex Jioe

magni

vi-

nera sensu ianseniano,ea causalis adducla ab Angustino, quia non per unusex illis , pr quibus moriuus est Christus ,
nibil

dentar,
tionis,

et irrident siultiliam

praedica-

qua

salvi filini credenles,


,

ab

omnino facit ad revincendum Evodium eosque , qui cura ilio sentiebaut


,

quae ad vi unica via Jonge ex irretii tara aetcrnam sola perducit, et multi
ce

6ubtiliorem scientiam Trinitatis aliarumque rerum evangelicarum necessariam es6e

<

erucc Christi glorianles, et ab eadem via non recedemes , etiamsi ista, quae Miblilissime disseruntur, ignorant, quia
in

ad salutem. Reposuisset enim Evodius cura suis, ne unum quidem perire ex illis, pr quibus mortuus est Christus. Sed in

non

perii

moriuus

est

unus ex illis , pr quibus ad eamdem perveniant


,
:

hoc numero non

esse fideles imperitos in

aeternitatem .

Haec est autera Augustini doctrina si propter peritiores, et subtiliores tantum inortuus est Chislus, pene frustra in Ecclesia

6acra scientia,cum scriptum si i^quiignorat, ignorabilur. Vides illam Augustini causalera ineplissimam fore? Sensum Augustini uberius declaratser-

mo CCCXLIV.

laboramus, cura ii sint minimo nunuro. Addit veruni esse potiushoc aliud, quod scilieet muhitudo infrmorum et impritorum populorum credenti umeurrat ad Christum. Cura autem haec multitudo dicitur sananda per Christum Cru4 ifsum, lamquain per medicum, ut ubi aLuudavit delictuui superabundet gratia, iam hoc ipso proponitur nobis ab Augurino Christus, tamquam communis eredentium populorum medicus , et infra }roponitur tamquam communis via voeotibofl per illam ambulare. Quae omnia, quid aliud sonanl, (juara Christum pr omnibus chrstianis crucifixum in quibus christiaiiorumpopuh's non solosprae,
,

destinatos, sed et reprobos reperir] eerni

est?
,

Pergit Augustinui

ac docct inde

fieri,

ut sapiente^

huius mundi exerrent a Chri

sto, et via salutis.

Christi glorianles, el

Al multi in eiuee ab eadem via non t recedentes, etiam si ista, quae subtilis siine disseruntur ignorant, quia non perit unus ex illis, pr quibus ( ita aeflicet in crucc Unisti gloriantibus, et ab eadem via non recedentibus etiam,

exsirmondiaAdiutorium tuura riis. Ita enim num. vide. Redemit te a barbaris argentum tuum, redemit te a prima morte pecunia tua, redemit te a secundamorte sanguis Domini tui.Habuit illesanguinemunde nos redimeret , et ad hoc accepit san guinem , ut esset, quem pr nobis redi mendis effunderet . Huc usque est mors quantum ad sufficientiam. Pergit Augu6tinus. Sanguis Domini tui,si vis, dalus est pr te, si nolueris esse, non estdatus pr te. In quibus paucis verbis priora afirmant morlem, quantum ad emeaciam in bonum volentium, et posteriora negant mortem quantum ad emeaciam in malum nolentium. Tum sequuntur haec alia. Forte enim dicis. Ilabuit sangui nera Deus meus,quo me redimeret, sed quid iam cum passus est, totum dedit il reraansit, quod detetpro me? Hoc est magnum, quia semel dedit, et pr omnibus dedit .Observa quod Augusiinus distinxcrat homines in classes duas, volenles, ctnolcntes,et stalimaddit: semel dedit, et pr omnibus dedit. Num clarius deprimere poterai Auguslinus Chrislum dedisse pr omnibus, et volcntibus,
al.

XXXI.

h.

*,

1 i

94
el nolentibus
,

omnia eo recidunt,ut
Ghristi
,

bis? Tandem sii volenti est salus

et praedestinalis, et reproconcluda. Sanguis Chri,

signifcent

morlem

nolenti suppli-

cium

Gonstat itaquede Augustinisensu. Chri-

mortuus est speciali quorlam modo pr volentibus,in cruce Ghristi glorianlibus , et a G liristi via non recedentibus Ista est mors quantum ad eflcaciam.
stus

pr omnibus. Vide paulo inda cap. XLIX. in line ut unus peccatum tollerct mundi etc. Quibus consonai s. Prosper inresponsionibus pr s. Augustine. ad capitula calumniantium gallorum obiectione IX. Ul possit secundum hoc dici Redemptor mundi , dedit pr mundo sanguinei!!
sufcienliam
:

quantum ad

Pro reliquis non est dalus in salulern , si nolunt, et datus est in supplicium. Ilaec

suum,

et

mundus redimi

noluit .

Cap. XLVIII.
Peccatum originala non
aboietur
nis.

per

CJiristum.

quod tam magnum in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno nomine originaliter, atque non solradicaliter totum genus humanum damnaretur ( u ^ fa dixerim

XLVni. IHud tamen unum peccatum


)

Cap. XLIX.
I'.
i

(ilisiiin

Ioannis

(bit regeneratio . Matt. IH. i3.


ti

non

Hibr.

Psal. 11. 7. I. 0. et

V.5.

nisi per unum mediatorem Dei et hominum hominem qui solus potuit ita nasci, ut ei non opus esset renasci. , XLIX. Non enim renascebantur , qui baptismate Ioannis baptizabantur, a quo et ipse baptizatus est Ghristus sed quodam praecursorio illius mini6terio , qui dicebat : Parate viam Domino. Huic uni, in quo solo renasci polerant , parabantur. Huius enim baptismus est non in aqua tantum , sicut fuit Ioannis , verum etiam in Spiritu Sancto ; ut de ilio spiritu regeneretur quisquis in Ghristum credit , de quo Ghristus generatus regeneratione non Ego hodie geeguit. Unde vox illa Patris , quae super baptizatum facta est mi te: non unum illum temporis diem, quo baptizatus est , sed immutabilis aeternitatis ostendit , ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur , nec initio crastini terminatur , semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Ioanne , non ut eius iniquitas ulla dilueretur , sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil, quod

vitur ac diluitur

Christum Iesum

puniret , invenit : ut diabolus veritate iustitiae , non violentia potestatis oppressus et victus , quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat , per ipsum iustissime amitteret , quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab ilio , idest , et baptismus et mors , certae dispensationis causa , non miseranda necessitate sed miserante potius voluntate susceptum est : ut unus peccatum tolleret mundi , sicut unus peccatum misit in mun-

dum
C
A
r.

L.

Per CJiristuin citm tolti non


t

universum genus humanum. L. Nisi quod ilio unus unum peccatum misit in mundum iste vero unus non solum illud unum sed cuncta simul abstulit quae addita simul
,

hoc

est

in

originala

peccatum, ed
caetrrt

et

li

<
;

.l.lil II

-I

Rum. V.

16.

C*p.
A

LI.

ll.lllllMtioBC

Ada e nemo
libei star Disi in Cbiisto iciiatus.

Apostolus Non sicut per unum peccantem , ita est et donum.Nam iudicium quidem ex uno in condemnaiionem , gratta autem ex mnliis delictis in iustifcationem. Quia utique illud unum , quod originaliter trahitur, etiam si solum sit , obnoxios damnatipni facit: gratia vero ex multis delictis iustificat hominem , qui praeter illud unum , quod communiter cum omnibus originaliter traxit , sua quoque propria multa commisit. LI. Verumtamen quod paulo post dicit Sicut per unius ddictum in omnes homines ad condemnaiionem , ita et per unius iustiliam in omnes homines ad instificalionem vitae: salis indicat, ex Adam neminem natum nisi damnalione
invenit.

Unde

dicit

detineri, et

neminem

nisi in Ghristo renatimi a

damualionc

liberari.

95
Pifficultas

primo quidem aspeetu gra-

visexcitaripossetexhoc Encli iridiie-ap.LI.


eontra ea, quae diximus de Cluisti morie pr omnibus omnino honiinibus. Quid
eiiim ait Augustnus ad

Nota in caput versalibus verbis ad universalitatem conXhyill. ad LI. demnationis etiam in parvulis proban-

dam
nus
)

et

sic et

adstruendam utebatur Augustper unius iustitiam in omnes

eayerba Apostoli

ad Rora. V. Si cut per unius delirium in


et per unius iustitiam in

homnes in iustificationem vitae. Sicut enim per inobedientiam unius hominis


peccatores costituti

omnes homnes ad condemnationem, itti omnes ad iustivitae ? Ac omnia quidem nofcationem


ivcreut
,

sunt multi, ita et per unius obeditionem iusti constituentur multi .Dicebat autem Iulianus ideo

bis

si

Augustinus exponeret

*,

per unius iustitiam sin mioafl quantum ad efficaciam et re ipsa, saltem quantum ad sufficientiam ex parte Cliristi, in omnes homnes ad iustificationem tane enim
:

in versu posteriore dictos esse rnultos peccatores per inobedientiam unius Adae, ne
in

versu priore vox omnes ibi posita un

et

et

omnes homines in omnes homines

priore parte periodi, in secunda periodi

parte aequali universalilaleusurparentur:


et

omnino intelligeretur. Quod si non omnino universaliter intelligebatur , nihil necesse erat, eum de omnibus parvulis in Adam peccantibus intelligi. Totum hoc percommode dicebat Iulianus
vcrsaliter

quemadmodum
et

illud

primum compreliberatos

posse exponi de

magna

multitudine adul-

hendil

liberatos et
,

non

ab o-

rginali

damnatione
ita

ita illud

secundum
hoc

torum imitantium Adam in peccando quod pecca tum non originale etiam in
parvulis, sed imitatorium insolis adultis

omnino

omnes complecteretur.
esplicai Augustnus in
:

At non
l'aulirsi

Encfa. capite
(

Sats

inquit

indicat

propugnabat Iulianus, Respondet Augustnus.


ce

Cum

dictum

ex Adam neminem natimi nisi damnatione detineri, et neminem nisi in Ch risto renatimi a damnatione lierari. Qui sensus negati vus compreliendit solos praedestinatos ad gratiam baptismi. Quod si sensus negalivus positive exponatur , Omnes, qui in Chrihoc significabitur. t sto renascuntur, a damnatione origina lis culpae liberantur )>. Ex quibus tance

peccaper unius inobedientiam peccatores constitutos multos, ipsi sunt multi, qui et omnes. Similiter cum dice ctum est, per unius iustificationem in
est

per

unum

in

omnes

transisse

tum,

et postea

omnes homines ad
dictum

iustificationem vitae,

et rursus

est,

per unius obedien-

tiara iusti constituentur multi,


ce

non

ali,

quibus exceptis sed eosdem multos

dem

quod ex Augustini interpretatione ad hunc Apostoli textum iueonficitnr,

C liristi (idest merita, ac Pasdicanlnr a Paulo in bonum praedestinatorum saltem ad baptismum.Quid


sti tia

unius

omnes oportet intelligi . At Ine stati in gravisoccurrebatdifficultas quo pacto omnes iustifcantur, cum
ce
:

sio riusi)

tara multi

numquam veniant ad fdem? Explicat se Augustnus , atque in his

ne reliquos de morte umVenalei omnibus, auctore Angustino, Christ pr rab nmilibui limitationibus desolis praeigitur iansenianos impediet
,

textus Scripturae

verbis sita est obiectionis vis. ce Non quia, inquit, omnes homines iustifcantur in
ce

Ghristo, sed quia


tur,

<(

non

aliter

omnes qui iusti ficanpossunt iustifcari,quam

dcslinatis interpretentur?

ce

in Ghristo; sicut

Gravi* baec esset obiectio , sed quae riti' infelicit cri t pr catbolico dogniaLe

c<

possumus dicere, in aliquam domum per unam ianuam intiare omnes, non quia omnes homines

Caetcrum vis obiertiouis iliustranda adhuc magis est ex lil). VI. eontra lulianum e. XXIV. n. 80.; ex quo loco perspicua responsio elicieinricta demonstratio.
tur, et ratio praeterea alia
stini

<e

ce

plura Augu-

intrant in eamdem domum , sed quia neuio intrat, nisi per illam . Addit haec alia, Omnes ergo ad morlem per Adam, omnes ad vitam per Clirisium;quia sicut in Adam omnes
ee

testimonia rite explicandi

ce

moriuntur,
neria

Agcbatur inter Augustinum, ac Iuliaiiuiu


'(

'e

ita ei in Ghristo omnes vivificabuntur; idest ex prima origine ge-

de rerbis Pauliad

cut per unius


ftes

Kom. cap. V.Sidelutum in omnes homicondemnationem, (quibus uni-

cc

ha mani nemo ad mortem


et et

nisi

per

ee

Adam,
lem-,

nemo per Adam nisi ad mornemo aa vitam nisi per Chri-

96
e Slum, et ncrno per Christum

nisi

ad

vitam

Quanlumvis igitur cae propositiones omnes ad vitam per Cliristum ctc. ) di( cantar ab Augustino universales et siut universales, tameu magis restrictae sunt:
<f

qua evincala!", mortuum pr omnibus quantum ad suncicnliam tumprctii lum oblationis nam sufficientiam quantum

Omnes, quotquot
,

iustificantur et vivi-

fcantur

per Christum iustificantur

et vivificantur; omnes, quoquot ad vi tam Iranscunt , per Christum trans eunt v. liane igitur certi generis universalilatem Augustinus dici potest admiltere in hac propositione
:

<c

Christus

ad pretium concedit ipse Iansenius J. J de Gr. Gir. cap. XXI. sed ibidem obgervat per hoc non rite explicari Scripturas; nam cum mors Christi sit sufficiens ad redimendos daemones etc. ( adde etiam , ad sanclilatem obtinendam crealuris possibilibus si crearentur) dici posget, Christum mortuum pr daemonibus redi mendis, et sanctifcandis possibilibus. Haec dici non possunt, quia non
1 .
-,

pr omnibus mortuus est )>. Respondeo apertam esse dissimilitudinem inter has propositiones omnes in Christo viviicantur; pr omnibus mortuus est Christus ; desperandumque esse de hac dissimilitudine comprobanda per ambages argumentationum , si eam non agnoscit sensus humanus nullis adminicuIis cuiusquam disputationis adiulus , ut in simili ait Aug. 1. I. de Pece. mer. cap. XVII. n. 22. Exponis priorem prpositionem omnes in Christo vivillcantur, nempe quotquot vivifcantur \ quandoquidem non per alium quam per Chrislum vivificari possunt. Planus est hic
:

pr his mortem obtulit Christus. Ut intelligatur vis probationis


]atet in citatis

quae

Augustini verbis , dislinguenda in iis est duplex veritas', alia est quae in iis verbis asseritur et docetur, alia est quae in iisdem praesupponitur non asseritur aut docetur; quandoquidem de ea piane constabat inter Augustinum et

lulianum,
Christi pr

inter catholicos et pelagianos.

Veritas asserta est necessitas mortis

omnibus

et singulis

homini-

bus.

Haec autem

necessitas fundatur in

originali

non

sensus, et
dices:

neminem
est

offendit.

Numquid

mortuus

Christus pr omnibus,

pr quibus

est? Si non quid ultra statim , quacrimus ? Quid ad hoc responderi p* test , nisi pertinacia pugnaces ncrvos adversus constantiam perspicuae veritalis inlendat? ait Aug. lib. /. de Pece. mer.
scilicet

mortuus

apparet absurditas

damnatione singulorum, quae Hinc Augustinus post citata verba (e. lui. lib. VI. e. XXIV. n. 81.) haec subiicit: Vos autem, dum non omnes, sed multos, a sive per Adam condemnatos esse, sive per Christum liberatos vultis intelligi, horrenda perversitate christianae relipotest auferri nisi per Christum.
gioni estis infesti. Si

enim

salvi erunt

qui sine Christo sicut vultis a trio


,

cap.

XX.

Di 26.
,

aliqui sino Christo, et iustificantur aliergo Christus gratis , mortuus est.Erat enim et alius modus,
,

Caeterum

licet

eam

limitationem a-

in natura, in libero arbi,

ptare posses propositioni, Christus pr o-

in Jege naturali sive conscripla

mnibus mortuus es/tamen


impediret
sunt,
illatio

ne hoc

fiat,

qua possent
:

salvi et iusti esse, qui vei-

Apostoli:
est
:

omnibus mortuus

Christus pr ergo omnes mortui

sto.

nempe per

originale peccatum; im-

pediret usus,

quem

de hac illatione facit

Augustinus. Si enim propositio antecedeus noncompleclitur omnes omnino homines, neque propositio consequens eos complectetur ; quare non probabitur in

qui vellent,inquam,sine Chrinecessitas mortis Cluisti ad expianda peccata , et nova in posterum praecavenda, spiritu facta carni mortificando, haec inquam erat cardo
lent

Alque haec

dissensionis inter

Augustinum et

lulianuin

aliosque pelagianos; eam ncccssiUilcundstruebant catholici cum Augustino pr

omnibus omnino pcccatum originale , omnibus ornuino, inquam, tu ni parvulis


tuni adultis, uti inlcndebat Augustinus.
Satis istasunt, ne verba Augustini dif-

ea pugnanlcs

tamquam pr

aris et luci-:

eam

pelagiani

cum
,

luliano pernegabant.

Veritas
gustini

autem

quae
,

in verbis

s.

Au-

praesupponitur

est universalitas

ficultatcm catholicis faciant.


in
iis

Caeterum

praeterca latet invicta probalio,

mortis Christi pr omnibus } quam pelagiani non ncgabanl , et ut lolies tesiatui

97
Aognstinus lori* sopra indicata , uhm extendebat lulianus ad onmes et ani parvulos: eam universalilatem, (quam iansenianis invisamnos propugnarmi) praei

lib. I.

n. 55.

de Pece. mer. et remiss. e. XXVIII. Tamquam si dicamus , verbi

gralia,

/<,

ima

est obstclrix in
et

quae omnes excipit,

hac civitaunus est hic

supponi ostendit ipsum Augustini excmplum I. e. i). 80: Sicut possomus di cere ; in aliquam domum per imam ianuam mirare omnes, Don quia onmes homioes intrant in eamdem domum
sed

liter arimi

te

gaia

Quae voces

nomo inlrat, nisi por illam . nemn intrai nisi per illam,
,

tigni fica ot assertive necessitatela eius ia-

(t

nuae, quippc quae una adituspatet: at proculdubio praesupponitur eam ianuam universalem esse ad
est,

nec per aliam

magister , qui omnes doceti neque ibi intelligi possunt onmes, nisi (jui nasciinlur , neque hic omnes nisi qui discunt; non tanien omnes qui nascontar Jilteras discunt. Sed cuivis daret, quod et illic recte dictum est omnes excipit) praeter cuius manus nemo nascitur, et hic ecle dictum est, omnes docci praeter cuius magisterium nemo
Intelligis
,

a discit .
in
liis
, ,

exemplis asser quiut

omnes indiseriminatim
excipiendos. Nana
si

et sine

exceplione

dem

necessitatem

fiogas

eam ianuam

ab una obstetrice

omnes excipiautur omnes doceantur ab

non dn,

esse

universalem omnibus excipien-

sed ex. gr. solia parvolis minoris sta-

turae, non aule ni viris staturae procerae, non possciruis (licere in aliquam domimi per imam ianuam Entrare omnes. Esto ea
,

uno magistro : at pracsuppoiiitur , eam obstetricem alque hunc magistrum esse cum animi praeparatione ad inserviendum omnibus. Si ponas, eam imam obsteti'icem

para tara, esse ad solos divites

Janna unica

sit,

ideoque necessaria, ut

per illam. Facta autera quod ianua universalis ad omnes sit, restai inquirendum num sit una vel duplex etc. Si enim duae sint ianuac, l'alsum erit per imam ianuam inlrare omnes: utcuuique ea ianua universalis sit. Si una tantum sit, ideoque omticrno intret nisi

excipiendos,exclusis reliquis, eum unum magistrum ad solos divites erudiendos

praesuppositione,

non vero pauperes, ea universalitate defalsum erit: una est obstetrix hac civitate , quae omnes excipit } et unus est hic literarummagister, qui omnes
ficiente,

in

nino necessaria (praesupposita eius uni-

omnes excipiendos), verissimumerit,perunam ianuam intrare omnes, quoniam unno inlrat nisi per illam. Ad rem nostrani Christum eiusque moiteni ne ianuam vitae ac salutis unir
vcrsalitate ad
:
i

docet : licet verum sit, quod praeter unius manus nemo nascatur , et praeter unius magisterium , nemo discat* 2. In hbro de Nat. , et gr. cap. XLI. n. 48. ad eosdem Pauli textus exponendos: Sicut enim , inquit, uno Jilera

rum

magistro in civitate constiluto

reelissime dicimus,
li

dubio admittebal lulianns rum pelagianis , idque in oootrorersia praesupponebant.Ia idipsum coasensisse Augustinuru, et supra probatum est et ex proxime dictis evincitur. Sci Dtram mortuas pr omnibus Ghristus sit ianua necessaria sive unica nec alia alnjua -il ve natura, sive lib rum arbitrinui sive lex , in hoc erat conlentio. Hinc Augustious clamai omnes ad
pcrsalem
,

ad omnes

sine

ras docet) non quia


,

omnes iste Iriditeomues cives Jile-

ras discunt

sed quia
:

quem

ille

docuerit

nemo discit nisi sic nemo iuslif,

Chriu stus . At, ut vides, praesupponilur, quod is literarum magisler sit in civitate
calur, nisi
iustificavei'it

quem

constitulus

omnes

secus

deficiente

sit ex se universali^ ad non esset vera propositio tanlummodo ea piaesupposilioj

sive

ni

nisi

per Christian. per Christian.

nano ad

vitata

Argumentum
ductum co
tur,

ex ea paritate ianuac

<~i efficacius,
ilio sive

quo
,

saepius
nisi

Au-

ne universalitatis. 3. In lib. II. de Nupt. et concup. e. XXVII* num. 40. Sicut sine Adam a nullus ad morlem , ita sine Cliristo nullus ad vita in } sicut diximus de Ji

gustious sive

aJiis

similibus mi-

terarum magistro,
:

si

in civitate solus
,

quorum

nulla vis essel

univer-

est
<(

salita*
I.

ad omnes supponeretur* Ad simile apostoli Paoli textusin

omues iste hic literas docet non quia omnes discunt* sed quia nemo nisi ab ipso . Non suiicil ,quod solus sii,

13

98
ut
si

in

lius

paratus

una privata domo et in usum ilsit- opus est, ut praesuppo-

nalur conslilutus in usum civilatis. k. In libro li. Operis impcr. contra Iulianum num. \kk. ubi de interpretatione eorumdem apostolicorum verborum: omnes dixit, atque omnes , quia sicut sine Adam nullus ad mortern, ila sine Chrislo nullus ad vitam, sicut dia cimus de lilerarum magislro , si in ci vitate solus est: omnes iste hc literas doeet , non quia omnes discunt , sed quia nemo nisi ab ipso . Ex quibus

por ugusiinum; ergo omnes per Augustinum in ecclesia hipponensi sunt clcrici nemo in familia haercs ex filiis , nisi ex. gr. per patrem-, ergo omnes flii per patrem sunt haeredes , sicuti ob eamdem rationem omnes in Clirislo vivificabuntur: nemo in regno munus publicum liabet nisi per regem: ergo omnes per regeni decorantur bis muneribus publicis. Similia babes quam plura nemo eques
:
:

velleris aurei

nisi

per regem llispaniae

idem argumentum confcitur , quod saepe exposuimus, quodque satis aperte evincitur.

contra Iulianum n. 209. ergo , omnes in Chrislo vivi fcabuntur, nisi quia nemo vivificabi tur , nisi in ilio? Cuius rei simililudi nem de magistro posui literarum si unus sit in civitate, a quo ibi dicantur
5.
lib. II.

Ex

Quid

est

omnes

discunt

Quam

non quia omnes nemo nisi ab ipso. , locutionem (addit Augustinus)


literas discere,

ergo omnes per regem llispaniae sunt equites velleris aurei netno eques Spiritus Sancti nisi per Regem Galliae, ergo omnes per Regem Galliae sunt equites Spirilus Sancti ; nemo crealur comes S. R. Imperii nisi per Imperalorem; ergo omnes per Imperalorem S. R. I. comites sunt : nemo cardinalis aut praelatus romanae curiae nisi per Pontifcem} ergo omnes per Pontifcem sunt praelati romanae curiae, omnes sunt cardinales.Infrmitatemhuius argumentationis neque ani mad venisse
:

sed quia

catliolicos

cum Auguslino neque pelagia-

nec

tentasti refellere

quia

vidisti esse

rectissimam, et omnibus notam.Haec ultima clausula videtur esse demonstralio

doclrinae supra traditae.

sitio:

Haec propomagisier in hac civitate omnes dosi

nos cum Iuliano , qui fieri poluit? At invictissimumerat exemplumex illis locutionibus de ianua,de magistro, de medico, de obstetrice, si praesupposita universaquantum ex se litate ianuae ad omnes est, admittendos , magistri ad omnes,
,

cel (et aliaesimiles)

inlelligatur

unum

affermare , aliud supponere , airmare necessitatemi supponere universalitatem, ajjrmare necessitateti! buius magistri ad

quantum ex se est, docendos , medici ad omnes quantum ex se est curandos obstetricis ad omnes, quantum ex se est,
,
,

excipiendos, deinde ajjirmetur necessitas


et

discendum, quia solus est, supponere universalitatem , quod ad omnes quotquot venerint , paratus sit profecto hae ac similes locutiones rectissimae sunt , omnibus notae , et ita nolae ut mirum non sit Iulianum cum suis pelagianis, quorum ingenia saepe laudavit Augustinus non tentasse ista refellere. At si inlelligamus has atque huiusmodi propositiones solum ajjirmare necessitatemi non praesupponere universalitatem est baec do, , ,

ianuae eo quod una in

domo

sit, et

quod unus in civitate sit, et quod unus sit, et obsletricis eo medici eo quod una sit ; tunc enim ea universalitate praesupposita per hanc necessitatem
magistri eo
,

ctrina ita aperte falsa obviis, vulgaribus, tritissimisque exemplis , ut nemo sanae

suadere possit, et catholicos in bis exemplis tana sese lactasse, et pelagianos ingeniosissimos adversarios, (juod responderent , non insibi

mentis

cum

Augustino

habetur formalissime quidquid necessariumestad veritatem generalium loculionum-, per ianuam omnes intrant magister in hac civitate constitutus omnes docet, medicus buius urbis omnes curat obstetrix buius oppidi omnes excipit. Eodemque sensu verissimum erit: In Cliristo omnes insti fcabuntur , usurpando omnes non pr multi s ut volebat Iulianus excludens parvulos, quos negabat egere vivificatore, sed vere pr omnibus: nam et praesupponitur mors Clmsii uni, ,

venisse.Si satis
nisi

sit

illud Augustini

nemo
nisi

versalis

ab ipso, vide quae consequantur:


in ecclesia

eius mortis

nemo

hipponensi clericus,

dus

sit

ad omnes , et asserilur Decessila! pr quocumque , qui salvanila ut non sit alius modus couse>

99
quendae vitae et saliitis, nisi per Christum, non per naturam, non per arbitrium, non per legem, ut volebant pelagiani. Contra vero i'alsae suut sinnles propositioncs in exemplis per nos productis: omnes per Augusliuuni io ecclesia
hipponensi clerici, omnes filii per patreni haeredes sunt , omnes per regem ilecorantur muneribus publicis , omoes per regem Hispaoiae sunt equites vclleris aurei, omnes per regem Galliae sunt equites

uni versai itatem peccati in omnibus etiam parvulis ex universaitate mortis

gumentum probans

CIiristi etiam pr par-

pus,quam

lulianus et pelagiali] ex una, Augustinus et catholici ex alia parte concorditer agnoscebant , nos autem nostra

hac

aetate

propugnare cogimur contra

ianseoianos abusus scripturarum et patram ac praecipue sancti Augustini. Hinc

ea praeclara verba

1.

lf.

Op. imperf.
<(

contra Iulianum

Spiri tus Sancti

rem sunt comites


naie:
sit

S.

omoes per ImperatoR. lmperii omnes


,

num. 133. Si autem sccuudum Apostolum , sicut putas

per Pontifcem sunt piaciuti aut cardi-

nam licei Augustinus necessarius ad hipponeosis ecclesiae clericatum


,

nullum delictum habent parvuli,unde ergosecundum Apostolum mortui sunt? Quia et secundum te ( audiat Iansenius Auguslinum cura Iuliano consen

obtmendum

et

nemo

in ea clericus nisi

per Aogastnum, non tamen Augustinus parata es M universaliter erat ad omnes in elencatimi admittendos. Idem repetas in aliis esempi , in quibus concurrit
necessitasi sed deficit univcrsalitas
ii
-,

tientem in universalitate mortis Christi pr omnibus eliam parvulis), etiam pr


ipsis
a

nam

mortuus est Christus: Unus enim pr omnibus mortuus est ergo omnes mortui sunt et pr omnibus mortuus est. luliane , non hoc Augustinus sed
,

oc

quos nominavimus parati non sunt , quantum est ex se, ad eas utilitates vel
(lignitates

Apostolus dixit

*,

imo

ipse per

suum

omnibus conferendas. Stat ilaque frmissimum Augustini ar-

niloquio

Apostolum Christus: cohibe le a vacede Deo . Hactenus Au:

gustinus.

De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratta .... 7 j cn *a rum locutus i'uisset quantum uh epistolae suae loco sunicere udtcavit
L1I.
,
.

g*.

LIF -

Baptismus Mortisac

deinde sacri baptismatis in crucc Christi grande mysterium commendavit eo chrirtisiSKo ipii inolio ut tatelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum , nisi mortis perinde ac in mai or ibus. nihil aliud autem mortem Christi crucifxi , nisi reChristi similitudinem vera mors facta missionis peccati similitudinem ut quemadmodum in ilio sic in nobis vera remissio peccatorum , et quemadmodum in ilio vera ni Rora VI ita in nobis vera iustifcatio. Ait enim: Quid ergo dicemus? Perresurrectio ma uri ma u$ in peccato , ut gratta abundet ? Dixerat enim superius Ubi enim Rom. v. 2 abundacti peccatwn, superabundavit gratia. Et ideo quaestionem sibi ipse proutrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit posnit penn. iih'iidum. Sed respondit Absit. Atque subiecit ; Si mortui sumus pcc- Rom. v/. 2 e c quomodo vivermi* in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccacaio to Au ignorali* fratre*, inquit, quoniam quicumque baplizati sumus in Christo li su in morte ipekt* baptizaU sumus ? Si ergo hinc ostenditur mortuos esse peccato quia in morbi Christi baplizati sumus profecto et parvuli , qui baptizantur in Christo peccato moriuntur , quia in morte ipsius baptizantnr. Nullo enim except dictum est: Quicumque baptizati sumus in Christo Tc$u in umile psius baplizati sumus ; et ideo dictum est ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccalo parvuli renascendo moriuntur uW\ quod nascendo traxerunt? Ae per hoc etiam ad ipsos pertinet quod seqaitur dicens ConsepuUi sumus ergo itti per baptismum in mortem, ut quem- r. vi. 4. eie. admodum san cui Christui a mortui* per gloriam Patri*, ita et nos in mutale
,

>.

ie

ambukmus.

Si

cium compiantati

fatti

sumus

similitudini mortis eius

simul

100
et resurrectionis

crimus

hoc scientes

quia vetus

homo noster simul crucifxus est*

ut evacuetur corpus peccali, ut ultra non serviamus peccalo. Qui enim mortuus est, iuslificalus est a peccalo. Si aulem morlui sumus cum Chrislo, credimus quia simul eliam vivemus cum ilio : scienles , quia Christus resurqens a morluis , iam

non morilur, mors UH ultra non dominalnlur. Quod enim mortuus est peccato , mortuus est semel: quod aulem vivit vivit Deo. Ita et vos exislimale morluos quidem vos esse peccalo, vivere aulem Deo in Chrislo Iesu. Hinc enim probare eoepcrat , non esse nobis permanendum in peccato ut grafia abundet et dixerat Si morlui sumus peccalo , quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subiecerat: Anignoralis, quoniam quicumque baplizali sumus in Chrislo Iesu, in morie ipsius baplizali sumus? Sic itaque totuni locum isturn clausit , ut coepit. Morte quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato nisi carni, in qua erat non peccatum sed simiiitudo peccati ? et ideo nomine appellata est peccati. Baptizatis itaque in morte Chrisli , in qua non solum maiores, ve, , ,
: ,

Rom. ti.

ii.

rum etiam
sic et

parvuli baplizantur

ait

Sic

ci

vos
,

idest

quemadmodum

Christus,
Iesu.

vos existimate vos mortuos esse peccato

vivere

aulem Deo in Cluislo

Notaincap. Lll.

Tractationi de morie Christi pr salute

pativa
fieri^

Immani

generis satis affinis est tractatio

Deus volt omnes homines salvos hoc est quotquot salvanlur, eo vo:

de voluntale salvandi homines. Ac sane in hocEnchir. e. LII. ea verba quemadmodum in ilio vera mors facta est sic in nobs vera remissio peccatorum, et quemadmodum in ilio vera resurrectio , ita in nobis vera usli ficalia : non significant tantummodo finem universalem remissionis et iustificationis intentum a Christo ut homine, sed etiam ut Deo per divinam voluntatem } neque enim eae phrases ex se generales arbitrario limitanaae sunt. Quae autem de morte Christi dictasunt,adhaecintelligenda plurimum faciunt. Plura vero reservamus in alia Enchiridii capita, in quibus de hac divina voluntate copiose agit Auguslinus.
:

Jente salvantur, sive

nemo

salvator

nisi

Deo
dii

volente: sic explicat in hoc Enchiri1.

IV. contra lui. e. Vili. ad Vitalem CCXVII. al. CVII. e. VI. n.19., lib. de Praed.SS.cap.
n. 42.
,

cap. CHI.,

in ep.

Vili. n. 14.

Secundaexplicatioest omnino positiva,

qua omnes

intelligit

pr omni hominum

genere: liane tradit in hoc ipso Enchiridii cap. CHI. a num. 27. , et lib. de
Corrept. et Gr. cap. XIV. n. 44-. Tertia explicatio intelligit verba
stoli in

Apo-

sensu causali:

salvos fieri, idest

Deum velie omnes Deum facere, ut honii-

Verborum Pauli
vult

I. Ti mot li. II. Qui omnes homines salvos fieri, et ad

agnitionem

veritalis venire, explicatio-

nem omnino
sonant

prout verba ab Augustino , cum in scmipelagianorum errore fuit

generalem

et

nes velint omnessalvos fieri. Ita 1. XXII. de Civ. cap. IL, et lib. de Corrept. et gr. cap. XV. n. 47. At ianseniani nullam aliam praeterea seriam divinam voluntatem salvandi liomines agnoscunt circa reprobos post pecoriginale praevisum , nullamqoe aliam esse pulant ex mente s. Augustioi. Dixi salvandi: cum enim plures reprobi accipiantquasdam, ut loquiturlansenius, tcmporalcs gratias lidei, baptismi, poenitentiae eie, quamvis deinde in peccato decedant, utfdelibus reprobis coniinuil; Deus vult iis tcmporales eas gratias cunferre, non vero , ut ipse ait, salutem. Catholici autem omnium scholarum aliam quamdam seriam voluntatem de repro-

tradilam

fuisse

catum

nempe

ante episcopalum, ialetur totidem

lib. III. de Gr. Chr. capite XX. collat. 330. Ab episcopatu aulem suscepto tres explicaliones , quae minusgeneraliterea verba accipiant, esse traditas ab Auguslino convenimus

verbis Iansenius tom. HI.

omnes

tum

ianseniani

cum

Iansenio

toni. III. lib. III. de Gr. Gli. cap.

XX.

tumcatholiciquarumcumquescholarum. Prima est explicatio aequivalenter ne-

borum

salute docent in

Deo

esse y eamqC

101
communitcrconsentiunt esse ex menAugustim. Dix-i satis commuoiter nec enim defaere catholici , de quibus
satis
te
s.
:

supposuit, quae divinam voluntatem gccius

conqueritur card. Norisios io Yindiciis tntgustinianis , qui vieti difficoltate interpretandi testimonia
stini
,

quaedam

s.

Augu-

s. Doctorem coarctasse ad divinam voluntatem de salute homiuum, et declinasse in errorem oppositum pelagianis quod procol dubio et et mariosum tanto doetori censemus omnino falsum. Caclerum sunt inter ca-

asseruere

neralem salutis liominum confirmant ex mente semper fuisse. Assertum primum ut demonstretur , exponenduin in primis est, quod indicavimus ex chronologia operum s. Augustini,maximique momenti est ad rem no,

solos electos

strani.

Ex

libris

duobus, in quibus probabi-

tur conlineri

mentem Augustini de

divi-

tholicos subalterna
dissidia.

Utrum

et

quaedam in scholis quomodo voluntas di-

vina de salute honiininn extendenda sit non modo ad reprobos fldelcs , sed etiam iniidcles? Utrum ad solos omnes adultos, io etiam ad omnes parvulos etc. Nos Augustinum interpreiabimur ea ralione , qoae et magis consentanea videatur menti s. Doetoris, et opportunissima ad ianseniauos refellendos
aliis catholieis,
,

oibil
iis,

succensentes

qui in

in

quibus schodi-

na voluntale generali salvandi omnes , prior qui est de Catechizandis rudibus , scriptus est anno circiter ^00., quinquennio fere ab episcopali ordinatione suscepta, quo proinde tempore nilul habebat Augustinus semipelagiani erroris quern menni errorem, ait August. lib. dePraed. SS. cap.lll.n.7. nonnulla opusculamea satis indicano ante episcopatum meum senato. Praetereaiam anno 397. scripserat libios ad Simplicianum,de quibus lib. I, de Praed. SS. cap. IV. n.8. Invenissent, o ioqo.it, islam quaestionem ( de fide, et
:

laram libertatem Ecclesia permittit,


sequuntur. Duobus concludimus.
assertis

operibus
)
,

....

de

commendanda
in

gratia
libro

versa sibique bene visas interpretationes


liane

Dei

secundum
,

veritatem divinar uni

rem

Scripturarum solutam

primo
,

est. S.

duorum quosad B.M. Simplicianum


Nec omittendum

Assertum primum

Augustinus

scripsi .

quod

liber

praeler tres expositiones supra Iranscriptas volunlatis Dei de salute

liominum iam lutea non modo presbyter, sed et episcopus, etiam ab inchoata contentioiie

Cam

agnoverat et docuerat im voluntatem salvandi omnes, etiam reprobos non modo lideles sed infldeles quoque, non modo adultos sed et parvua, ld Bcilioel docuerat tum in libro de Catech bandii rudibus, tum in libro de Spirituet litera: nliquas deinde tres expopelaffiaois
,
,
I

de Catechizandis rudibus scriptus fuit ab episcopo Augustino ad Deogratias diaconum carthaginensem, qui rogabat doceri artem catechizandi in primaria sua ecclesia in cruo librorum genere, si quo unquam alio , accuratissime loqui episcopus debet. Alter liber, qui est de Spiri tu et litera , continens , ut videbimus eamdem de generali divina voluntate do:

sitionrs loperaddidil ad impugnandos pelagianos docente-* voluntatem divinam ae-

anno 412., quo pepublicum vulgaproscripta i'uerat in Coelestio per Pauta linum accusato, et condemnalo in concictrinam, scriptus
lagiana haeresis
est

iam

in

ad omnes exnon tameo eaa interpretationes suDeraddidit si ve exclusive respectu primae braditae libro de Cut. rial, et lib. de Sp. et Ut. , sive di.siunctii'C pennittendo
rini li ter, et indijfi'rentcr

teodi;

scilicet

legeotibua
(

libertatem
alia-)

ut vel

il-

lain tcnci

m,

vel

loperadditas

am-

ve

plecterentur reiecta pinna, sed cumulati' nempe et il, ut iuri^tae loquuntur ,


iadi pi

carthaginensi anni eiusdem. Imo ipse Augustinus contra eamdem haeresim antea iam scripserat anno eodem 412. Jibros tres de Peccatorum meritis , et remissione, et de Baptismo parvulorum. Iam vero rcliqui libri, qui tres expositiones complectuntur de voluntate salvandi, easdemque diversas a prima expolio

imam

et alias tres snperadditas.


est.

Assertum allenati
didit

in

li-,

in bus ex-

omnes sunt posleriores. Nani libri de CivitaleDci inchoali sunt ab anno 413., et non absoluti ante ansilione,

positiooibus posterioribas, qoas superad-

nulli 420.

Augustinus, eaveJ

insci uit, vel pfae-

Liber Enchiridii scriptus est anno 421.

102
Libri sex contra lulianum anno 421., aut paulo posi.
scripti

sunt

ba:
et

Qui vult omnes homines salvos fieri, ad agnidonem veritatis penire: Si


tamen
esse
,

Liber de Correpl. et gratia anno 426. aut 427. Epistola ad Vitalera anno 427. Liber de Praedestin. SS. anno 428. aut 429., quo eliam tempore scripti fuerunt libri sex Operis imperfecti contra Iulia-

ipsi

inquit Pelagius

vocanti

1.

Deo
non

consentire voluerint . Respondeo

Jagii ex co

nam

licet

tutum iudicare de mente Peis eius in s. Paulum: Vossius, et qui Vossium exseri-

m menta ri

uum,

in

quibus quoque aliquid insinuat

ex tribus iis superadditis interpretalionibus, ut lib. 1. num. 103. Quae olironologice dieta sunt, probata invenies apud pp. Maurinos in ed. opp. s. August. His positis accipetestimonium ex libro de Catechizandis rudibus cap.XXVI. ubi

pserunt dicant dogma ta de quibus Pelagius redargutus fuit, pleraque clarissimis verbis sine ullis ambagibus in iis brevis-

tamen id , non modo assero ex propria lectione eorum commentariorum , quae habentur in appendice ad opera s. Augusimis expositionibus contineri
esse fai sum
slini

forma quaedam brevior inslruendi catechizandum sic incipit : Vere, frater, Illa magna et vera beatitudo est , quae
n. 52.
ei

nem

tom. XI. per Pliereponum


cJ. viri

1). le
,

Glerc

sive loan-

sed gravissimo tesli-

monio

p. Ioannis Garnerii in dissertationibus ad histor. pelagianam per-

in futuro saeculo

sanctis promiltitur.

Omnia vero

visibilia transeunt, et

om-

nis

huius saeculi

pompa

et deliciae

tinentibus append. ad disser. VI. cap. II. Lecta quidem sunt haec commentaria diligenter ab Auguslino , qui plura bine
et inde decerpsit
\

secum ad ina quo teritum trahunt amatores suos interitu , hoc est poenis sempiternis , ce Deus misericors volens homines libe rare, si sibi ipsi non sint inimici, et non resistant misericordiae Creatoris tt suimisil Unigenitum Filium suurn .
et curiositas interibunt, et
:

at nonnisi

duo

fere re-

prebenda: alterum, quod aliena persona clictum est contra peccatimi originale, alvolentis etc.

terum quod propria de iis verbis, non est Vide August. lib. III. ad Marcellinum cap. I., et lib. de Gestis Pelagii cap. XVI. Niliil in iis commenlariis

En voluntas generalis conditionata. Faisum est igitur quod iactat Iansenius


,

reprebendit de gratia et libero arbi-

trio, nihil

de lege et perfectione

iustitiae,

tom.

III. lib. III.


,

saepe alias

de Gr. Gli. cap. XX., et pelagianum esse ac semipe-

nihil deconcupiscentia aliisque principalioribus controversiis.

Adde haec com,

lagianum dicere

Deum

velie salvos ho-

mentaria

lecta fuisse a Cassiodoro


:

et

ex

mines, si ipsi velint. Non in hoc, eo haeresis est, ut intelligatur , si ipsi velint sine Dei adiutorio, si velint volunsed in

credibile esse parte emendata certum, eos, quos habemus, sive


,

si

non

in edi-

tis

sive in

mm.

ss.

codicibus

commen-

non praeparata a Domino secus autem ubi agatur de voluntale per Dei
tate
:

tariosex correctioneCassiodori, atque discipulorum exseriptos esse. Vide plura

misericordiamadiuta.Hinc lib. III. Oper. imperf. contra lui. n.116 : Sed quod vos non vultis praeparatur voluntas a Domino; et 1. I. Retract. cap. X. n.2. retractans quae dixerat lib. I. de Gen. contra manich. cap. III. Se ad eius prae cepta servanola convertunt , quod omnon nes homines possunt, si velini. . existiment novi haeretici pelagiani se cundum eos esse dictum : veruni est enim omnino omnes homines hoc pos se , si velint ; sed praeparatur volun.

apud Garnerium

diss.

cit.

Respondeo 2. Etiam Augustinus cura


presbyler detineretur errore , qui deinde semipelagianismus dictus est , ulebatur verbo, vocalio, sed pr vocatione externa. Vide illuni in Expos. quar. prop. Epist.

ad Rom., et compara cumiis, quae habet libro de Praed.SS. cap. III. Quare Augustinus deinde , licet sit usus verbo
adiunxit tamen saepissime <[uae determinarent signilcationem vocis ad
vocatio
,

scnsum vocationis intrinsecus operai iiis,


ut habet deSpir. et
et
set,

tas a
cap.

Domino

Obiicit

XX.
I.

Epist.

Iansenius tom. HI. lib. III. verba Pelagii in commentario ad Timoth. cap. II. in ca ver-

c.XWlV.n. (H).. simuia passim, Mirum proinde non


lit.

(si Pelagii sunt voces a lansenio < bieclae,) quod sub acqunoco ^ocalionis

103
verbo occultaverit crrorcm suum. At lioc aequivocationis periculum satis cayent
catholici defensores voluntatis generalis
taxat, sed praccipue interiorcra
,

ut diser-

rissime

de salute omnium. Alterum testimonium copiosissimum est ex cap. XWI1I. a n. 57. libri de Spiita et litera.ee Sed consequens e^t pania lum quaerere, utrum voluntas illa,qua credi mus, etiara ipsa Dei domini sit , an ex ilio naturaliter insito libero adhi beatur arbitrio. Si enira

hoc loco explioat. Audiamus verba Augustini 1. e. n.58. Prilla igitnr illud dicamus et videamus

utrum buie

satisfaciatquaestioni,

quod

liberimi arbitrimi] naturaliter attribu

tum

a Creatore animacrationali illame-

a dia vis est,


et ideo

quae vel

intendi ad fldem

vel inclinari ad

infidelitatem potest

non

esse
(

dooum

Dei

dixerimuseam metiiendum est


Corinth. IV.
ecce
)

ne...

contra Apost.

I.

nec istam voluntatem, qua cre dit Deo,dici potest homo habere quara non acceperit; quandoquidem pacante Dco surgit de libero arbitrio, quod na turaliter,

et

respondere
<f

habemus possunus: voluntatem eredendi, (juam non accepimas... Si autem dixerimns etiam e rannodi voluntatem non esse nisi doimm Dei, rursus metuendum est, ne infideles atque impii non immerito se
a voluti iuste excusare videantur
,

cum crearetur accepit. Vult autem Deus omnes homines salvo s fie,

ri, et

in agnitionem veritatis venire


,

non

sic tatnen

ut eis adimat liberimi


vel

arbitrium,

quo

bene vel male uten-

ideo
i-

non

ciedidisse

quod dare

illis

Deus

stani noluit

voluntatem.

Nam
est,

illud

iudicentur . En ad diicultalem responsio Augustini: fides est ex natura liberi arbitrii coatirati a Deo vocante : quare fdes est Dei
tes iustissime

quod

dietimi est:

Deus

est enirn
et

operaturin nobis velie

, qui op e rari pr

donum
sed

non omnes autem habent hanc


,

fidem, quia Deus vult salutem

bona voluntate, iam gratiae

6des impetrat, ut possint esse


opera

quara homin9

omnium cum indifferentia, non imponendo ne-

per in corde per Spiritual Sanclura qui datus est


fides
,

bona, quae operatur dilectionera quae diifunditur

u nobis. Si credi mus, ut

impetremus hanc
,

cessitatem, ut detur locus merito ac demerito, praemio ac supplicio. Aliter : Deus vult salvos fieri eos omnes homines, qui habentes liberum arbitrium , vel bene vel male utentes iustissime iudicantur,

gratiam

Spirilus Sancti)

et

utique

atqui hi sunt omnes adulti ratione utentes in distributione completa: omnes omnino vel bene vel male utentes libero arbitrio sunt iustissime radicandi, ergo Deus vult salvos fieri adultos omnes ratione utentes in distributione completa. Maior

hac quaeritur, unde sit nobis? Si natura, quare non omnibus? Si dono Dei, etiam hoc quae re non omnibus, cum omnes homines velit salvos fieri, et ad agnitionem ve voluntate credimus, de
ce

<c

venire? Vides diffieultalera ab Augustino accuratissime propositam in inndelibus alqne impiis circa ipsam inlelligentiam tenui apostolici I. ad Tira. H. Summa responsione el solntionis est, ut incipiens I seconda parte quaesiti ostendat infidelei alane impioa non esse excusabiles, gaia fides M ex libero arbitrio adiuto per vocatioui m Dei edam infdelibus dalain penes qnos liberum arbitrium adiuKiiH est credere et non credere etc. Inde eedens ad primam aaaesiti partem etiam explicat , quod fides lit Dei donum,
<(

rilatis

verborum: vult salomnes homines ut eis (quae vocula eis relativa est ad omnes homines ) non adimat arbitrium, ( quo ii , scilicet omnes homines liberi arbitrii) vel bene vel male utentes etc.
constat ex contextu
vos fieri

Pergit Auguslinus
infdeles

Quod cum

fit

quidem contra
,

Dei faciunt

voluntatem cura eius Evangelio non

credunt... experturi in suppliciis

poinfi-

testatem eius, cuius in donis misericor-

diam conterapserunt

. Si

etiam

deles reprobi contra voluntatem Dei faciunt, voluntas igilur divina salvandiho-

curn habeatnr ex arbitrio


tionera excitato:

sed per voca-

non enim s. AugustiQUI posi episcopatum nomine vocationis '"telligebat exteriorein vocationem dura-

mines non ad praedestinatos tantum exlenditur , sed etiara ad reprobos , et reprobos infdeles et quidem omnes nempc quotquot sunt experturi in suppliciis
:

104
poleslalcrn cus. Practcrea qui infidcles dicuntur facerc contra voluntatem cius ,
sationc,

quam

obtcndorc posscnl: JUis ap-

plicari generalomscnlenliam:re<:Wc.9 uniillos unicuiquc secundum opera sua versai iter , atque indefinite declarari rcos damnandos , qui contempserint ad eredendum misericordiam eius. Potuit ne clarius significare Augustinus , quod erga
:

ifdem dicunlur conlcmnerc miscricordiam divinarci in cius donis, ergo voluntas illa divina de salute omnium etiam reproborum, etiam inficlelium in infidelitate perseverantium , non est voluntas quaedam sterilis anlecedens, qualem concedil etiam lansenius circa reprobos post originale praevisum. Postquam pecca ta ait lansenius tom. III. Jib. III. de Gr. Ch. cap. XX. sub finem , iam ab hominibus inducta considerantur , an tecedens voluntas
oc

omnes inlideles damnandos sese extenderit misericordia in donisi Nequc solum ita
reipsa contigisse signiflcat
sario esse debere,
,

sed ila neces-

in

sola praecisione
velici-

mentis, adeoque

nuda quadam

siquidem reddendum secundum. opera sua ila esse debere consentanee ad id,quod semel, et incommutabili ter locutus est Deus. Tum baec alia sequuntur: Ouisquis

unicuique

sit

tate niliil omninogratiae causante con-

sislere potest. Quod ex eo manifestis sime patet, quia talem anlecedentem voluntatem etiam erga damnatas crea-

autem crediderit , eique se a peccatis omnibus absolvendum, et ab omnibus <( vitiis sanandum , et calore ac lumine eius accendendum illuminandumque

bominum sive angelorum Deus babet . Vide plura alia in liane rem apud Iansen. loc. cit. Contra autem Augustinus eam Dei volunlaiem circa re turas, sive
,

commiserit, habebit ex eius gratia ope ra

bona: ex quibus etiam secundum

corpus a mortis corruptione redimaiur,


((

probos, etiam infldeles, vocat misericorcongruitsterili

poralibus, sed aelernis.

coronetur, bonisque satietur, non temHoc loco sup-

diam, neque hoc tantum, quod certe non cuidam velleitari, sed praeterea vocat misericordiam in donis, Subdit Augustinus exemplurn huius
divinae voluntatis in Domino dicenle : Volo , ut hi omnes servi mei operen tur in vinea , et posi laborem requie scenles epulentur, (quod idem est ac s laboraverint , requiescentes epulen tur) ila ut quisquis eorum hoc nolue rit, in Distrino semper molat quam voluntatem supponit Augustinus ab aliis servis impleri , ab aliis conlemni. Egre:

ponitur, lumine ac calore eius in infdeles diffuso , alios quidem non se tradere

illuminandos, accendendos
lios

sanandos, a-

autem

id praestare:

quod confirmat

misericordem Dei voluntatem etiam in reprobos protendi. Probat liaec Augustinus toto num. 59. ex Scripluris , tum num. 60. confirmat et vindicat disputationem factam. Haec
dispulatio, inquit,
si

quaestioni

illi

sol-

Quoniain autem vidit eam alicui videri posse non omnino sufUcientem propler quamdaiu
vendae
sufficit
,

sufficiat .

gium

luntatis

sane exemplurn divinae seriae voconditionalis tum in reprobos

tum in electos. Eamdem doctrinam de divina voluntate habes Enchir. cap. C. Attende sequenlia de Sp. et lit. 1. e. semel locutus est scriptum est ce linde incommulabililer: quam Deus, hoc est quam et de unico verbo possit inielligi. Deinde subiungens , ([uid incommutace biliter sit locutus: duo haec, inquit, audivi) quoniain potestas Dei est , et
,

libi
le

des unicuique

Domuiemisericordia^quia tu redsecundum opera sua. Iligitur reus crit ad damnationem sub


ad ereeius .

poleslatc eius, qui contenipserit

obiectionem, quam excitari posse senticbat, ideo illam proponit acsolvit, queniadmodum eam sibi proposuerat ac solverateodem anno 412. in lib.II. de Pece mer.et remiss. cap. XVII. et XVIII. Accipe obiectionem contra dispulalioneni quam pere^erat Augustinus lolis nnnieris 58. et 59: a Si aulem respondetur <c cavenduni esse^ ne quisquara Deo ili buendumpulet peccatimi, quod adniil tilur per liberimi arbitrium , si in eo quod dicitur , quid habes , quod non a accepistP. propterea etiam voluntas, qua credimus, dono Dei tribuilur, quia uni de libero exislit arbitrio, quod
,

dendum misericordiam

Memi-

crcaretur

acccpimus. Vis buius ob,

neris, hic agi de infdelibus et de excu-

icclionis in parilate sita est

quam

-'

105
efferre

possumus

quia volutila*
,

qua

arbitrio si nulla

sit

suasio vel voeatio

oredimus de libero existit arbitrio quod curii crearemur accepimus , ideo ea volunlas dono Dei Iribuitur; ergo quoniam peccatuiii exislil eliam de libero arbitrio quod cuni crearemur accepimus, ideo etiam peccatimi dono Dei tribuendum
crii.

cui credat)

profecto et ipsum velie

credere Deus operatili- in nomine, el in omnibus misericordia eius praevenit nos consentire aulem vocationi Dei
:

vel
((

ab ea dissentire , sicut priae voluntatis est .

dixi, pro-

Huic qui ila obiiceret respondet Aulinus in iavorem dispulationis, quani


numeris 58.
el

Hoc pacto
quaestionem,
tio capilis
((

absolvit

tandem Augustinus
proposuerat
ini-

quam

sibi

scripserat

Attenu dal et videat non ideo tantum istam voluntatem divino muneri tribuendaui quod nobis quia ex libero arbitrio est

59.

XXXIII. n. 57: Consequens est paululum quaerere utrum volunlas illa qua credimus etiam ipsa donum

naluraliter u
u

coocreatum est, verum etiam quod visorum suasionibus agit Deus ut veHmus et ut credamus sive
,

extrinsecus
< nes,

ubi et

per evangelicas exhorlatiomandata legis aliquid agunt,

ad hoc admonent hominem infirmi talis suae , ut ad gratiam iustificauu teni credendo confugiat , sive intrusehabei in potestale quid ei li cus ubi nenio

si

veniat in

meutem:

sed consentire, vel

dissentire propriae voi untatis est .Haec Augustinus omnino consentanee iis, quae

sit, an ex ilio naturaliter insito libero adhibeatur arbitrio . Solutio tradita duobus numeris 58. et 59. , ut vindicata atque illustrata toto numero 60. est eam voluntatem esse ex libero arbitrio, sed non solo , imo vero ex ipso et Dei suasionibus agentibus etiam intrinsecus ut velimus. Quare haec suasio ac vocatio (quibus vocibus promiscue hoc loco utitur) diversa est ab ea vocatione lantum externa, seu in praeconio verilatis , ex qua vocatione putabat esse ini-

Dei
ce

paulo supra dixerat num. 58. Ideo nec islam voluntatem, qua credit Deo, dici polest homo habere , quam non acceperit , quandoquidem vocante Deo
a surgit de libero arbitrio .

tium honorum operum, cum ante episcopatum errabat , quemadmodum ex


ipso Augustino lib. de Praed. SS. e. HI.

supra animadvertimus.
,

Sic definita se-

Non

dixerat

tantum surgere de libero arbitrio, sed vocante Deo surgere de libero arbitrio liane aulem vocationem^ quam breviter

nsiouaverat

num. 58.

iis

verbis vo-

cante

Deo

latius describit sequenti

nu-

cunda parte quaestionis definiebatur eliam prima Voluntatem illam scilicet qua credimus esse Dei donum. Quare utrumque quod in quaestione propositum fuerat, verum esse Augustinus docet, sive utramque quaestionis partem nempe et voluntatem qua credimus es,

mero 60. ea enumeratione: visorum suaonibus agit Deus etc. Atqui ea vocatio
insinuala

se

sed per

num. 58. eadem omnino


,

est

cum misericordia ad credendum


sa infidelibus

conces-

de qua tam multa

eodem

numero 58.

verbis paulo supra lianscri-

ptis ; ergo misericordia ad concessa iniidelibus, de qua

credendum tam multa


:

ex libero arbitrio esse quod adiutorium, seu ut ait Augustinus misericordiam ad credendum eliam ad infideies extendit s. Doctor , ut vidimus , ne quis diceret eos ab infidelitale excusari } idque tolum docet interpretans verba Pauli: Vult oniDei
,

donum

et

Deum

adiuto*,

eo n. 58.
bitur ab

eadem inquain
verbis

latius descri-

iis

suasionibus agit

num. CO. visorum Deus etc. nempe iis ver,

nes homines salvos qui obiiciebant iis , delibus facultatem scendae.


in citatis
,

fieri
,

et

respondens
inf-

videri

negatam

fdei et salutis adipi-

bis, <|uibus gratia auxilians adeo ornate

copioseque desei ibilur


liccat desiderare.

ut clariorem vix
infdelibus

Haec ergo

datur.

Reliquum est, ut unum, aut alterum ex num. 60. verbis animadverlamus et ad rem quam habemus prae manibus necessarium et aliis plurimis
,

Pergitadhuc Augustinus eodem n. 60. His ergo modi.- quando Deus agit cum anima rationali ut ei creda! ( neque enim credere polest quodhbel libero

Augustini testimoniis intelligendis opportunissimum, tum contra haeresim iansenianam, tum conlra nodos quosdani occurrentes in scholaslicis de gratia dispu-

14


Dico ilaque ut bona volunias (etiam
talionibus.
;

106

quo librumde Spir. et Ut, seri nomine gratiae operantis ut velimus non semper intclligat determinate
,

gratta
rei

qua

ft

gianos,
psit

maxime

su-

pernaluralis, cuiusmodi est volunias ha-

eie.

cndae Jidei
neri, gratia

bona

inquam , haec vo-

uulus tribualur Dei dono, et divino

mu,

qua Deuscnjil,

ut velimus-*..

anima ralionali, ut ei credat gratia... qua ipsurn velie credere Deus operatur in homine qua misericordia
agil cuiil
,

gratiam emeacem , sed pracierea genus gratiae comprehendentis et eiTcacem et eliam sufcientem. Qnare operari ut vclimus est non sol um eflcere ut re ipsavelimus, sed ad volendum inierius excitare et allicere , eliamsi nostra culpa dissentialur.

omnibus praevenit nos haec in(juam gratia non est in scriplis s. Auguslini, eliam con tra pclagianos, semper et
eius in
,

et

Sed audi sequenlia in hoc lib. de Sp. lit. num. G0: Quae res, ait Augusti-

universaliter gratia cflicax


gralia
!

sed polius
,

nus,

non solum non infirmai, quod


est:

di-

quae tamquam genus


sub
se

compre-

a
.

ctum

tendi t

etefficacem et sufcientem.

Quid enim habes, quod non accepistv, verum eliam confirmat. c-

Patct lioc legenli praesentem conlextum. Nam gratia liabens huiusmodi charaeleres siguifcalur

subdividi in
,

eam

cui
:

plures

conscntiunt

plures dissenliunt

hinc de gratia eos characleres habenle non semel, sedbis Augustinus liabel: Sed consentire, vel dissentire propriae volun consentire autem latis est. Et ilerum vocalioni Dei , vel ab ea dissentire pr:

quippe et habere anima non podona , de quibus hoc audit , nisi consentiendo, ac per hoc quid habeat, accipere au et quid accipiat Dei est u lem et habere, ulique habentis et acci pientis est . Subliliter Augustinus dislinguit inter donum Dei, quod habetur et accipilur , et ipsum habere atque accipere: illud solius Dei esse, ait: habe cipere test
',

priae volunlatis est .

re

autem

et accipere

quod

inquit, con-

Quoniam aulem misericordia ad

ereest
le-

dendum cum hac


ad

infidelibus

concessa

eadem

gratia, ut oslensum est, et


,

genti palet

hinc

ft,

quod misericordia

dedendum

infdelibus concessa, quae-

que est efectus divinae voluntatis volensit gratia , seu lis homines salvos fieri
,

sentiendo ft , hoc dicit esse ralionalis creaturae accipientis et habentis , quaeque consentiendo formaliter facit suum sibique proprium, sive sibi utile donum Dei. Si autem consentire Dei dono est habere et accipere , dissentire ulique erit

genus gratiae etefficacem

et sufficientem

comprehendens
nostrani facil.

quod maxime ad rem

1.

Castigandus proplerea Iansenius , qui V. de Gr. Chr., qui tolus est de elle-

nec //abere nec accipere. Quapropter qua ralione per Auguslinum verum est, quod consentire vel dissentire propriae volunlatis est, ita et eodem verborum rigore verum est, quod habere vel nonhabere Dei donum, accipere illud vel non
accipere propriae voluntatis est , pr sua liberiate habentis aut non habentis , accipientis vel non accipientis Dei donum.

ctibus gratiae Christi a

primo

ipso capite:

Demonslrandum

est, inquit,

solam vi-

delicet caritatis inspiralionem ut

qua

fiat,

vere, sincere, et ut oporlet, diligamus, esse ex Auguslini sententia Primo proprie gratiam Salvatoris .
. .

Deum

Ex quibus confirmatur, quod supra dicebum gratia m Dei de qua hoc loco
:

stinus salagit

quidem, quia gralia, de qua s. Auguet de qua proprie cuin


,

quemadmodumetZ^ei domini, esse genus quoddam comprehendens tum efHcacem tum sufcientem gratiam.
'

pelagianis controversia

fuit

est illa

Iterimi castigandus
est, qui

hoc loco Iansenius


HI.
i

ut homo , qui ante fuit volun latismalae, habeat volunlatembonam.. Inde est quippe , quod ( Augustinus

qua

ft

lib. V. de in'. Ch. cap. I. ad probandum non dai Auguslino verani aliam grana in , nisi et-

eodem

toni.

ti

sexcenties utaiur illa Scripiura Pauli:

qui operatur in vobis velie ; et perficere pr bona voluntale Atqui oslensum esl quod Augustinus a primo ipso anno pugnae suae coDtra pelace

Deus

est,

ficacem: l nus igitur ( inquii ) aul al ter locus Auguslini aperUssimus sum eie!

((

vantis

probemus totani gratiae adiuoeconomiam ad bonara unani voluntatem dandam augendamquever,

ut

107
sari.
ce

Primus habelur

in

Jib.

11.

de

cipit ([uantuni

ad eflectum salutaris con-

Pece. mer. et remiss. e. XVIII.

Qua-

sensus, propter

quem

datur.

Cum

autem

<(

(c

propter, nisi obtincamus non nolani voluntatis urbitrium , quod huc atquc illue I ibernili flectitur, atque in eis neituralibus bonis est, quibus et male idi malus potesti sed etiam volunliUeni bonani, (piae inni in cis bonis est, quorum usus esse non potest malus, nisi

non liabeat et non accipiat quantum ad efiecliini Augustinus clicit simpliciler, quod non habet Dei domini neque accipiat. Hinc multa lux existit exponendo
,

ex Deo nobis

esse

non posse, nescio


,

queniadmodum defendemus quod diquod non cium est: quid enim habes acctpisti? . Hos Jibros de Peccatorum mentis et remissione, et Baptismo parvulorum scrtpsit eodem anno 412.
,

<(

Augustini de Dono perseveranliae , ubi de acceptis aut non acceptis , Dei donis multiplex mentio. Quod si donuin Dei ex Augustino est in raukis, qui non accipiunt neque habeni illud , multo magis ex Augustino erit gratin in nuiltis eorum , qui ea non iuvanlur neque sanantur. Male itaque Iansenius ubi legit ex. gr. libro de Spir.
libro
s.

no deinde sub anni fineni


et litera.

scripsit

Librum
solius
,

de Spirita
naturata

Eamdem autem om-

VHJ. num. 13. Quicumquc non adiufaciebant quod lex iubebat


et
lit.

cap.

nino doelrinam de insuiricientia


arbitrii

et necessitate gratiae

qoam

tradii io libris de Peccat.

mer.

et

vanta spiritu gratiae etc. statini intelligit in iudaeis non fuissc spiritum graliae. Atqui hoc non dieit Augustinus neque
isto

remiss. verbis a lansenio obiectis,

eaminler-

textu neque

aliis

sexcentis similibus;

(Km, iiKjuam, cura eadem Pauli

sed dieit

preUtioae iteravit libro de Spiritu et lifera, quem paulo postedidit, uti consta \ verbis per nos transcriptis : quare sicuti in hoc libro ita et alio priote unice
<

spiritum non fuisse iuvansiculi ergo duo sunt ex Augustino tem: salis diversa, riempe donum Dei esse, et haberi , ita spiritimi gratiae esse, et eo
spiritu iuvari.

eum

doeet gratiam generice acceptam

quae

operatur, ut velimusttc, sive aliciendo

Tandem Augustinus ita concludil eum numerum 60. capitis XXXIY. libri de
Spir. et
l'itera,

tantum
li

sive

edam

re ipsa effieiendo.

lam

si

ad Ulani pro-

num.

iisdem verbis libri de Spir. et lit. 00. regula elucet Augustini plura

funditatem

scrutandam quisquam nos


illi

coarctet, curilli ita suadeatur, ut per-

lestimonia interprelandi.

Cura Augusti,

suadeatur

autem non

ita

duo

so-

ni^ dieit: hic, sive il le , sive aliijui sive multi non habent, non accipiunt Dei

a la occurrunt interim , quae respondere allitudo divitiarum ! mihi placeat:

graliam
l

Iansenius semper inlelligere soillis

et

<juod in dio, aut

non

sit

Dei

gratia,
i

non eam

Deus.itlislargiatur.

Ve-

numquid iniqui tas apud Deum?Cu.i responsio isla displiceat, quaerat doc tiores, sed caveat, ne iuveniat praesumptiores

umiauiru (\

citatis

Augustini verbis in

libro d>- Spirili/ et literu, qui


|ni-

seeundum

quae dixinius de
loco et

Augustini

est

ei scriptis contra pe-

Quibus confrmantur gratia in hoc Augustini similibus comprehendente tani.


,

la gi DOS

anno primo publicae huius in


contentionis
,

quam

Ecclesia

explical Augustinus

longe aliter sese qui proinde expo-

uendus non
di

seeundum morem loquennostro saeculo usurpatum. Itaque non


esl
,

non. accipere Dei donum, sive haberi Do gratiam, si ve suasionem , sive voca-

tionem, mini est aliud ex mente Augiise ipsumexpooenlis, quam no/z consentire ; e^i<> in bomine sit Dei donimi
-'
1

1 1

itia,

suasio

liabei et

vocatio. Dissentiens ergo accipit Dei donum, gratiam,


,

Miasionem, vocationem iulernam quanniili il enlitalem sed Don habet et ae.

sub genere veluti duas species efficacem ac suflcientem. Distinguit Augustinus suasionem a persuasione lamquam genus a sua specie. Est igitur suasio genus quoddam, quod subdividitur in eam, quae ita suadet ut persuadeat et in eam quae ita suadet ut non persuadeat. Observa quoque, non proponi ab Augustino hauc interrogatio^em , quare uni suadeatur alteri non suadeatur? Nani ali(jua suasio omnibus conimunis est, etiam infidelibus ; sed solum proponi cur illi ita suadeatur, ut persuadeatur] illi non ita? Non satis ergo
,
,

108
L'inserii us

animadvertit

quantum
,

eius

bus
trii.

efficaciam gratiae

quam quae

ta-

baeresis de sola gratia efficaci everferetur

lis sit

a consensu vel dissensu liberi arbi-

ah hoc libro de Spir

ci Ut.

cum

adeo

se in eius verbis ex eo referendis iactavit

tom. JlIJib.IX.de Gr. Ghr. cap.


col.

XXIV.

August.

Cum suasio de qua Capitibus XXXI IT. et XXXIV. , dicatur etiam vocalio Dei dormiri) divinum munus, dicatur id quo agit Deus ut velimus , dicatur id quo
totis iis
,

499. et alibi. Infertur praeterea.

persuadenda mullus HI. per tolum,et lib. VIII. cap. I. et passim alibi. Id etiam nobis appingunt Paulus
In
falsitate

qua

est Iansenius

tom.

li. lib. Jll. cap.

Irenaeus in Disquisitionibus (Vide disq. XIV. pag. 103. et 116. ) Arnald. in

agit

tur id quo

Deus cum anima ut credat , dicaDeus ipsum velie credere ope-

ratur in iomine , dicatur misericordia praevenicns nos , dicatur misericordia quam infidelcs contemnentes rei sunt ad damnalionem sub potestate eius j bine sequitur et clarius comprobatur , quod gratia hos characteres habens non est sola gratia efficax,sed etiam sufficiens j quodque bac gratia lum efficacem lum sufficientem comprehendcnle,et usque ad infidelcs diffusa explicet Augustinus verba
Apostoli
,

quae s. Petro de, et alii post ipsos ad nostra haec fuit tempora, qui congruistasconfunrJuutcum Philippo Limborck ceterisque Remonstrantibus non aliam eflicacem gratiam agnoscentibus quam ab eventu , seu effiDiss. tb.
etc.
, ,

de Gratia

dicimus
est

caciam aclus secundi. At nos utrumque cum Augustino: consentire vel


: en efficacia aclus secundi , et ab eventuipso: gratuitae divinae misericordiae est ita suadere , ut persuadealur , cum posset non ita suadere: en efficacia vocationis in actu primo. Quam tam saepe repetit 1. I. ad Simplicianum quaest.

dissentire vocationi, propriae voluntatis

Deus

vos fieri\ haec


his capitibus.

vidi omnes nomine s saienim verba exponuntur in

II.

num.

13.

Non

volentis

inquit, ne-

que currenlis, sed miserentis est

qui hoc

modo

vocavit

Dei , quomodo a:

praecipuum aliud corollarium existit. Cum enim consentire , ac dissentire vocationi idem sit, ac vocatiodictis

Ex

te

plum

erateis, qui secuti sunt vocale-

nem

ce

te Si vellet .... Et paulo post etiam ipsorum misereri, posset ita vo-

nem
tis,

in actu

secando efficacem aut

inef/i-

care,

quomodo
verum

illis

aptum

esset, ut et
,

cacem

secundum scholam Societabine sequitur, quod qua ratione, inesse

moverentur,
pauci
elccli.

et intelligerent
est

rentur:

ce

haerendo doctrinae sancii Augustini Jib. de Spir. et lit. num. G0. propriae voluntatis est consentire vel dissentire , eadem ratione propriae voluntatis est facere Dei vocationem efficacem in actu se-

Illi
j

gruenter vocati

et sequeergo multi vocati enim electi , qui conilli autem, qui non

cundo, vel inefficacem. Praeterea. Per vocationem ita illi suadere ut persua,

dcatur, illi miteni non ita suadere, ut persuadealur, idem est in schola Societatis ac dare illi gratiam in actu primo cjjcacem , illi autem gratiam inejfcaccm in actu primo. Inde vero sequitur, quod qua ratione inbacrendo doctrinae s.Augustini,pertinetad iiJarn profundjlatem divinae misericordiae et divinae iustitiae ita illi suadere ut persuadeatur illi autem non ita-) eadem ratione ad cam prolundilalem pertinet dare gratiam in actu primo vel efficacem vel
,
,

inefficacem. Quapropter falsum est non aliam in schola Societatis doceri et propugnari re ipsa ( <|iii<l<|ui(l sii de voci-

congruebant, neque contemperabantur vocationi, non electi, quia non secuti, quamvis vocati. Item verum est: Non ec volentis , ncque currenlis sed miseren tis est Dei, quia etiamsi multos vocet, eorum lamen miseretur , quos ita vocai, quomodo eis vocari aptum est, ut sequantur. Falsum est autem , si quifi dicit: Igitur non miserentis Dei, sed volentis, ac currenlis est hominis: quia nullius Deus frustra miseretur ; cuius autem miseretur sic eum vocat quomo do scit ei congruere, ut vocantem non respuat. Quae omnino consonant doctrinae Societatis cum Suarez in opusculo de Concursu motione, et ausilio l>< lib. III. cap. XIV. mini. 9. Omnimo dam efficacia! liuius vocationis in hoc
ec

ce

ce

<(

consistere, cpiod

piemia praevidens

Deus infinita su.i quod unaqua


,

N|

109
causa seu voluntasin omnievenlu, et occasione operatura sit , si in ea con siilualur, etiani cognoscit, quando et <( cui vocationi sit unaquaeque voluntas assensum praebitura, si ei detur . Yoeatiohoc sensuencax, idest in adii primo, non ila denomi natur ab evento , imo infallibililer infert et causat eventi tu bonum sive consensum: per eam

effcacem ab evenlu , quam opinionem nulla censura, et nota dignani , ait ibi(lem eximius doctor. Caeterum ipse Les-

opusculo de Praedest. et reprob. IV. in appendice , declaravit se et SU08 ab aliis Soc. tbeologis re non discrepare, sed solis verbis , dissertissimesius
sect.

Deus, cuius vult miserelur

facit ut la-

ciamus,et in praeceptis eius ambuleuius, discernit operantem; per eam , ut loquitur Aug. de Coir, et gr. cap. XII. n.38.

queutramque gratiae efficaciam tum actus primi tum actus secundi eo loco se agnoscere professus est, imo hos ipsos terminos efficaciae in actu primo et in
qui ad usua scholasticos academiarumfaciles etexpeditissimi sunt, non tam ex Suarez quam ex Lessio mutuati sumus , ut patebit Lessium et Suarezium comparanti citatis in locis. Neque mirum esse debet tbeologos noactu secundo
,

mbveDtum
el

esl inlrmiiati

voluntatis luiindeclinabiliter
,

manae, ut divina grafia

insuperabiliter ageretur

per

eam

dat

vires eicacissimas volontari, ut alibi ait

August.

per eam habet cordium indiomniputeutissimam potestii.tiiiloruin lem quae omnia aliaque sexcenta sive ex Angustino <ive ex aliis palribus con,
:

slros

non

statini in

usuearumdem vocum
,

convenisse circa gratiae efficaciam


in re ipsa

licet

convenirent.Nam ipsamet gra,

tiae divisio in sufficientem et effcacem

cenlum sexagiula et amplius tum calamo , tum voee usurpemus mirum est lansenium,
ciJiis, pontificibus

cum ab

annis

quantum ad bos terminos,

teste

ipsomet

PaoJum lrenaeum, Arnaldum

aliosque

plures tam abuti patientia nostra, utliaec auribus nostris aut oculis ingerant tam-

quam

obiectiones nobisinfeslas,

xlliibeantur a nobis

cum sint tamquam invictae

Arnaldo in dissertatone theolog. de QraVa, quae s. Petro defuit, nova est, neque in Seripturis neque in Augustino aliisque palribus autconciliis, neque in ipsos. Thoma diserte reperi tur. Haec monuisse necesse fuit contra tam multa, quae in Iansenio leguntur
,

et in disquisitionibus lre-

doctrinae nostrae probationes.

naei, et citata Arnaldi dissertatane, aliis-

Kam, quam
ciana gratiae,

exposui, duplicem eiFicaidest

que

multis.

Nam

nostra et

impugnare

quae

est

in

non eam tantum, consensu, sed et eam quae inpraevenit


ip>o
,

iallibililer

infert, et causat
esse insello-

lensum, antiquis&imam
la

nostra

al)

ini tio

controversiae de
et

anxiliifl

constai ex eximio Suarez opu,

volunt, et intelligere nolunt: qua de re antiquissima est nostrorum querela. Quare cum Eximius Suarez opusculum anno 1600. scripsisset de Concursu, motione, et auxilio Dei, et quaestionem de vera intelligentia auxilii efficacis disputasset, et illam;

iculo
li/s

de Concursu

motione,

aux-

iuxta inquii sinceranti


,

edit hagduoensis anni 1600. idest triennio ante dispntationes corani CleMB
ite

Scripturarum veritalem, palrumque

et

ti

Vili,

coeptas. Legatur lib. III.


,

C kpitihns
III.

VI.

et

XIV. Legatur eliam

conciliorum tradiiionem definire cu raverim .... tam firma et inconcussa sit veritas ibi stabilita , ut non solum

de vera intelligentia auxilii efl'icacis Gap. II., ubi praeterea eam efficaciam

l<

quae non tantum sumitur ab efab eventu et quam haeretici Remonstrantei seu arminiani uniIMulippoLirnborcksolam agnoscunt, d (iiamaliam se tenentemei parte praevenienti- auxilii sequntur , ait Suarez , quantum experienlia et rclatione mihi mare potest , fere universi theologi S otietalis.>cn\>\{ fere nnm\A!ssius cum dicebatur docere graliam solum
,

tu, a

consensu

non potuerit, verum etiani neque apparenter impugnari, nisi varia confingeiido, nobisque adscribendo er rorum inonstra, in quae tela argumen torum dirigant)). Vide haec apud Suarez in prooemio libri de Vera intellig.
Jabefactari

<

auxilii ejjicacis.
1T r Unica Iansmu responsw refelhtur ct d(Ua doclr ia confirmatur.
.

..

Al

Dondum

invictaro,

argumcnlalioncm qua probetur Augustinumhoc


protuli

110
libro de Spirita ci (itera

sub inilium pe*

lagiaoae contentionia scripto, asserere gneralem voluntaieni divinam salvandi

omnes. Totus liic Incus , quo docelur ea volunlas, adeo clarus est et perspicuus , ut lansenius lib.II.de Gr.Cli. cap. XXX.

rem ad re vi aCharnpj LUI. disp. VII. cap. XIII. Nonnulla addipossunt, et debent. Sci supponendum totumeumAugust. locum cap. XXXIII. et XXXIV. contineri qualuor numeris
Plurima habet
in liane

cendum lansenium

egregia p. de

alium exitum non


ceret, toto eo loco

repererit,

quam

ut di-

57. 58. 59. 60.

non

contineri doctri:

Primo numero 57. continetur proposilio quaestionis.

naui Augustini, sed pelagianorum

Aused

guslinum in

isto loco nihil asserere,


)

Sed consequens est paululum quaerere, ulrurn eie. cuna reliquis


Duobus numeris mediis 58.
tinetur disputatio Augustini
,

alioritm (neuipe pelagianorum

lamquam
,

s'upra transcriptis.
et

dubiam proferre responsionem


mini sub He ere..
.

et

exa-

59.

con-

Augustinum responsionern pelagiali ci ni, quae postea massiliensium uh, disputando ventilasse ac prpugnasse. Cum aulem rationes lansenium deiicianl, declamatorio dicendi genere usus tragoedias movet toto eo capite suo

quam

nos

totam catholicam dicimus, lansenius totam dicit pelagianam et ex pelagianorum mente. Prius igitur illud dicami*
,

ita , inquit , manifestimi prodigii loco sit, quomodo in mentem alicui erudito venire possit verba quae ex illa disputatione decerpserunt, Augustini sensum continere. Hoc Iansenii mirabile paradoxum sola Augustini lectione refellilur. At in re lanla maiori conlentione catholicis opus
,

XXX.

quod

et videamus , utrum huic satisfaciat quaesuoni etc. cum reliquis supra transcripiis. Postremo numero 60. confirmatur et

est, ut milii

vindicatur disputatio iacta.


tatio si quaestioni
sujficiat.

Haec

dispu,

UH solvendae

sufficit

reliquis

Si autem respondetur etc. cum quae supra dediinus. Iam vero.


, nihil evidenin isto loco ni-

1. Ideo dicit lansenius


tius
////
,

quam Augustinum
,

esi.

rem, quam hoc loco discutici]da ni suscipimus , esse magni momenti


fatetur lansenius toni.
III. lib.
,

Nam

sed aliorum tamquam ditbiamprojerre responsionem, et examim quia exordium dispaiai ionisubiicere
asserere
:

III.

de

contentae duobus mediis numeris 58.

et

Gr. Ch. cap.


piani dixit:
te

XXX.
(lib.

in fine

ubi post-

Augustinum
de

in loco,

qui
lit.

obiectus

fuit

Spir.

et

Prius igitur illud dicamus et videamus ulriini huic satisfaciat quaestioni, quod etc. At hoc levis59.
ita

habet

cap.

XXXIII.) non

tradere doctrinam
,

simum

est: nihil

enim frequeniius, emani


proponete prolibro de

suam

sed adversariorum

non docere
refelle-

bis ani similibus exordiis

sed disputare,
re,

non asserere sed

priam sentenliam. In hoc ipso


Spiritu
et litt. lege

adeoque mirabili hallucinatione re cenliores nostros,(nempe Bellarminum Suarez, Moli nam et Lessium, quos no minaverat inilio capitis ) obiectionem pr solutione, pelagianam responsio nera pr Augustini dottrina errorem pr verit te aceepisse . Quibus haec statini lansenius subiicit. Ut nemini
ti
<

numerum

25.

Quem

profecto

mirum videri debeat, si post islam capilalem oleiisioiicui, qua iugu lum divinac graiiac pclitur , loia illius
intelh'geniia

totum locum, inquit Augustinus, attende, et vide utrum quidquam propter cir cumeisionem etc. : neque est dubium quod ibi tradat August. propriam l tenliam. Loge n. 53. Quacrat aiiauis utrum fides ipsa etc, quodfacili a s rdebimus, si prius quid sit potestas eie: est dubium tradi propriam senteutiam.S invictum crii contra lansenium exem-

plum ex

cap. XXVI. n. k3.

Videndum

perturbata

sit, et

loco gra-

liac,

subiicit
.

ti

quae sibi humanam, cui datar. vohmlalcni , gralias eongruas ci sujcienles, et omnibus hominibus communeSj quae suis effectibus ex aibilrii liberiate frustrentur, iam olim ex
verae gratiae exeogitatas
.

autem, quomodo dicat Aposiulus\ Cum enim gentes, quae legem non habeni c(< Pertractanda igitur haec quaestio tic. Art forte eas gentes commemoravit jift
slolus...quae

mentum.

Si

ad novum patinali Testaquo in loco, certe in islo


,

adversariis

bitari posset

defeudi

audiamus

sententia loquatur.

an Augustinus ex propria Et tamen latiseoius


II.

Ili

ipso loco, sumitur


:

libro III.

cap.

VI.

col.

573.

Augustinus respondei primo e\ propria XXVI. probat h Apostolum loqui de gentibus iamcre dentibus . Vide itaque ([uanto magia dicendum sit,Augustinum ex propria seni

pententia, totoque cap.

ab Angustino promiscue cum suasione, uti habes hoc numero CO. Suasio ce/ vocatio, cui credati quid sit aulem Suasio hoc ipso loco explicat pereasvoces: Suasionibus agit Deus, ut velimus et ut credamus, sivc

hoc

tentia loqui in dispulatione,

quam

versa-

extrinsecus...
liaec

sive intrinsecus etc. .

muSj
.

et in

qua non occurrunt

liae vel si-

miles formulae

Cum
sit,

prolixa

An forte ctc. haec disputatio satis longa et quippe quae versibus coostei
si

pelagiana sunt? ncque Iansenius hoc putat, qui doctrinam numeri GO. ve-

An

re augustinianam putat.

nooaginta Lribus,

ea pelagiana fuisset,

debuisset Augustinus de

hoc monere

le-

Quia praelerquamquod tota ea disputatio optimam doctrinam praefert, ci praecipue totus numerus 59. exScriptu4.
ris

ctorem. Exemplum est in hoc eodem Jicap. XIII. num. 21., ubi ex aliena Mia male disputai per tres h'ueas: Cito cnim quippe dcerti ctc. At peracta

contextus est divinae gratiae coiiimen-

tam

brevi dis[nitaliimcula, statini addii:

quantum fallai ista discredo ctc. ne ita inbet lumen ipsum nalurae,
ipue

cum

haereses propositae sunl.

At hoc non modo non facil August. post lana loogam cani disputatiooem , de qua :ontrovertiinus , imo cani probat iis vocibus
:

dalionem , satis fuerit ea verba proferre , quibus concluditur disputatio , si Ita nec Iansenio credimus, pelagiana liberum tollimus , et bene arbitrium dicit anima nostra Dominum non ob liviscens omnes retributiones eius, nec a ignorans Dei iustitiam suam vult con stituere ; sed credit in eum , qui iusti flcat impium, et vivit ex fide , donec

Haec

disputatio

si

quaestioni

UH

solvendae
.

sufficit , suffciat. Ita

nedoctor

atholicus dixerit de pelagiana disputa-

neque de disputatone quacumque, ed de ea qua quaerebatur , utrum vounlas ilici qua credmus, ctiam ipso, do,

perveniat ad speciem,f(3e scilicet,(fuae per dilectionem operatur. Quae dilectio diffunditur in cordibus nos tris, nec per sufficientiam bonae voluntalis, nec per literam legis , sed per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis . Quis-

limi

Dei su? Quid enim


'

illa

significanti

quis mediocri ter versatus sit in lectione librorum s. Augustini contra pelagianos
videi in paucis his
Jineis

disputatio, si quaestioni illisolven-

Augustinum

lae sufficit, sufjciut? nempe ac si dixiset: qui hac dispulatione conlentus est,

contra eos pugnantem, videt praecipuos lextus. quibus utitur Augustinus. Praeci-

am

sibi

habeat, eique adhaerat. Idne

ironuuciaveril Aagustinus de pelagiana


loctniia ac dispulatione?

Ai cut ea moderalione ulitur Augustine: 1 fiicc disputatio, si quaestioni solchi (ir sufficit, succiati Nempe quia perpicacioi iousnon sufciebat. Praesloenim
ius

pue ultimus textus de dilectione diffusa non per sufficientiam bonae voluntalis , sed per Spiritum Sanctum est fonasse omnium frequentissimus in ore s. Augu,

stini

contra pelagianos: quare

ipsi ianse-

niani epigraphen inde confecerunt

quam

quam statini sibi Augustiproponit in doctrinam disputatone radila ni, n statini solvit ex iis ipsis,quae
rat obiectio,
n dispulatione tradiderat.
t

triumtomorum lansenii frontam ab hac dotispitio. Pelagiani vero ctrina abhorruere, ut non modo anno 412. quo scriplus est lib. de Sp. et lit.
inscriberent
,

Obiectionem

sed etiam sub

obitum Augustini 430., sub

responsionem supra retulimus.


'.\.

Quid

esl

pelagianam

in tota ea pro-

vi dispulatione? * Nempe, ait Iansenius,

docetur,

quod voluntas credendi surgat delibero arbitrio, quod naturalit,

scripsit libros sexOperis imneque, inquam,per ea tempora adducerentur adconftendum, quod Deus donaret nobis caritatem. Hoc cnim saepe

quod tempus
perfecti,

in iislibrisexprobrare Iulianosolet

Augu-

cum
ita

crearetui

accepii

At Augu-

stinus. Satis sint

ad aperte revincendum

tious addii:

'''un

Vocante Deo. Vocatio fruminus in opusculia ante episco* ni hoc certe libro scriptis uno
,
,

Ianscnium , et oslendendum , quod eius una responsio ad tam gravem nostrani argumentationem ex Angustino non tam

112
desperantis hominis haec sint ex 1. IH. Op. imper. e. lui. num. 106: Tarn multa dicis(Iuliane),quibusnos adiuvatDeus, idest ^praecipiendo, benedicendo , san ctifcando, coercendo , provocando, et non dicis caritatem ce illuminando ,
raliocinantis,
est
salis inquarti

quam

num. GO. nempe ad

ca verba: Tarn

si

ad

Ulani profundilalem eie. loquutumfuisse de fidei dono, non secundum suam , sed secundum senlentiam semipelagiano-

rum. Quae
stantur,

responsiones iansenislarurn
lesit

desperantium de meliori responsione

quantum

roboris in teslimoassertionis positae

dando... In

humano

spiritu

hac cantate quae cordi non litera datur, e, ,

niis adduclis.

Pars altera primae

de qua ce idem ipse in Evangelio suo, dedit eis, inquit , polcstatem filios Dei fieri. a liane vos ab homine esse dicitis borni<( ni per liberum arbitrium,spiritum lia bentes buius mundi, non eum, qui ex Deo est, propler quod nescitis, quae a
liam poteslas illa intelligitur

ostendenda est, in qua non eo solum scusu dicimus Augustinum progressu temporis post scriptum anno 412. librum de
Spir. et
lit.

supcraddidisse tres alias ex-

plicationes

Deo donata

sint nobis. Ideo

nec pacem
existis,

liabetis

cum

Ecclesia de

qua

nec caritatem quam Dei esse donum negatis, nec fldem, quia liaeretici estis^ quoniam pax fralribus , etearitas cum
sed

verborum Pauli Qui vull omnes homines salvos fieri quod prima non improbata , tres alias proposuerit omnes tamen non nisi disiunctive tenendas pr libito eligentium unam earum reliquis missis. Non hoc tantum intendiraus; sed Augustinum quatuor interpre,
,

lationes diversis
uti

non ab humano libero arbitrio a Deo Palre et Domino Nostro Iesu Christo. Si agnoscis in bis verbis
lde
,
,

temporibus proposuisse, simultanee, sive forensi verbo, cuniu-

lative tenendas.

Fundamenlum

ita asseipsis ini-

rendi est
liis

quod Augustinus ab

dogma Apostolicum,

et in verbis tuis

episcopatus sui sibi firmissime per-

agnosce le haereticum .
<(

Cum

Et quaerilur a vobis, quae

n. 114.
sint ista

adiuteria gratiae Dei, edicitis


ei

quae su-

omnia et singula vera, quae quisque posset sub una litera inlelligere, ad sensum Sacrae Scriplurae literalem persuaserit

pra commemorasti , Deum adiuvare praecipiendo , benedicendo , sancii fi cando, coercendo, provocando, illumi nando, quae omnia etiam per homines
ce

XII. Confess. ( quos August. ordinatus episcopus anno 31)3. exeunte,scripsit anno 400. acap. XXIII.
tinere. Ita fuse lib.
)

sed praecipue e.
dixeril:

XXXI. n. 42.

<c

Cum aliai
quod
ego-

iiunt

secundum men, qui planlat


fit...

Scripturas.

..:
,

non

ta-

Hoc

sensit (scriptor canonicus)

est aliquid
:

sed qui

quod

ego} etalius:imo illud,

incrementum dat Deus...


nisi

quod non

religiosius

me

arbitror dicere: cur non

Islam caritatem non dat, nisi Deus,carilas enim ex Deo est. Hanc vos inler adiutoria gratiae , quae commemoratisi nominare non vultis ne hoc ipsum , quod obedimus Deo
cantate...
esse

est?

eius

gratiae concedatis.

Putatis

polius, si ulrumque veruni quid tertium, et si quidqunrEt tum et si quid omnino aliud veruni quispiam in his verbis videt , cur non illa omnia vidisse credalur, per queni (( unus Deus sacras literas vera et diver-

utrumque
si
,

quippe isto

modo
Haec

auferri voluntatis ai-

sa visuris

mullorum
,

sensibus

tempe-

bitrium

scripsit x\ugustinus se-

ravit?
corde

ptemdecim

fere annis

post scriptum
,

li-

Ego certe quod intrepidus meo pronuntio,si ad culmeu au,

brum

de Spiritu et

lilera

nempe

scripsit

ctorilatis aliquid scriberem

sic

mal

sub iinem vilae. El tamen Ianseniusputat esse pelagianam eam disputationem ,

lem scribere
sonarent,

ut

quod
ut

veri quisque de

a his rebus capere posset,


a

qua tam magniice praedicatur Deus donator caritatis? Haec aulem omnia multo magis deserin

quam

mea verba reunam veram scn,

tenliam ad

((

vieni

iis

ianscnianis rcfellendis

qui plus
,

aliquid ausi suni m.-igistro suo

et in

li-

bro, cui titulus, de Intio piae voluntatis pag.10. docenl Augustinum loto fere co

hoc aperlius poncrem ni (pianini falsit excluderem celeras me non posset offendere. Nolo iuqw Deus meus, tam prtecepa esse, ul hoc illuni virimi de te meruisse non ci
,

danr. sensit ilio

omnino

in

In-

\nli>.

113
atque cogilavit, cum ea scrinerei, quidquid hic veri potuimus invenire et quidquid nos non potuimus , aut non,

omnes com-

proponat verborum Pauli , Vult omnes homines salvos fieri, non singulas disiunclive lectoribus exliibet, sed

li

diim possumus,

et

lamen

in eis inveni-

c ri potest .

plexive tenendas. Habes exemplum eo dem lib. XII. Conless. e. XX. ubi quacitat,

tia.

Haec est Celebris s. Augustini sentenAtque ab Ecclesia qiiidem bactenus


non
est,

definiluin

plures sensus lilerales

tuor literales sensus eorum verborum reIn principio creava Deus Coelum, et Terram\ et cap. XXI. quinque literales

eidem

literae

aliquando convenire.

Et

sensus

earum vocum
,

Terra autem

quamvis

patres aliquos locos varie inter-

pretentur.et unusquisquesuo modomentem Spiritus Sancii conetur investigare , variisc[ue modis eiundem locumexplicet ; nullus lamen patrum praeler Augustinum , quemadmodum observat p. Vasquez in I. p. disp.XVH. cap.III. n. 9., hactenus amrmavit eos omnes sensus ex intentione Spiritus Sancii eidem literae non sine taconvenire. S. Augustinum secutus est men aliqua moderatone
,

incomposita. Et tamen non ut disiunctive, sed ut simul eos omnes veros, et a Moyse literaliter intenlos approbat capite XXXI. Nec minus,imo maerat invisibilis
et gis inter se dif'erunt
,

quam

quatuor

in-

verborum Pauli de divina voluntatesalutis hominum, quas legimus in Augustino. Non ergo s. Doctor,quod maxime in hac re tenendum est, profert eas quatuor interpretaliones verborum Pauli Vult omnes homines salvos fieri,
terpretationes
,

s.

Thomas

I. p.
,

q. I. art. 10.
si

Non

est

ut delectum permittat legenti


arbitrio

qui pr

inconveniens

inquit

lileralem sensum in

eliam secundum una litera Scripturae

unam

seligat aliis reiectis}

quod

systemati Augustini in Scripturis lileraliler

ex scholasticis
stini

Licet non deluerint plures sint sensus qui sententiam s. Augu,


.

explicandis omnino contrarium est. Neque mirabimur, quod aliqua interpre-

tamen propter diserte reiecerint Augustini auctorilalem communiter eam Scbolastici secuti sunt, sallem temperamenlo aliquo adhibito , ut habes apud
:

tationum ab Augustino proposilarum non videatur ita adacquata , ut verbis omni-

Vasquez loco citato. Ceierum sive sequaris Augustini sententiam, sive ab ea recedas, perspicuum est quale systema sibi ab initio praescripsent Augustinus
in interpretanda

teram sacra Scriptura.

Cum

ad liergo qua-

no satisfaciat. Cum enim eam proponit non eam solam teneri posse dicit , neglectis aliis. Quod si omnes simul teneas interpretationes, verbis omnino satisfacies. Assertum secundum quod proposuimus, ut integra doctrina repraesentaretur, ne prolixitas taedium anerat , in a]ium commodioremlocum reiicimus.
,

tuor sensus sive lilerales interpretationes

LUI. Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurreclione tertio die, in adscensione in coelum, in sede ad dexteram Patris, ita gestum est, ut bis rebus non mystice tantum dictis , sed etiam gestis configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter eius crucemdictum qui autem Iesu Christi sunt carnem suam crucifixerunt cum passionibus et est concupisccntiis. Propter sepulturam: consepulli sumus Christo per baptismum in mortem. Propter resurrectionem ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris , ita et nos in novitate vitae ambulemus. Propter adscensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: si autem resurrexistis cum Christo quae sursum sunt quaerile, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite non quae super terram : mortui enim estis et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. L1V. Iam vero quod de Christo confitemur futurum, quoniamde coelo venturus est vivos iudicaturus ac mortuos, non pertinet ad vitam nostram, quae hic geritur; quia nec in rebus gestis eius est, sed in fine saeculi ge:

C nr. LUI.
Ci'ux Christ?-

sepultura
l-esurreclio etc,

6.

un

vitae

christianae.

Rom.

Vf. 4.

coioss.m

.etc.

Gap

LIV.

Iiidic-iiim
il limimi pertineus d ics

in (ine

s H-.

.ni,

^ereiiddk.

15

coios. in. 4.

MA

rendis. A<1 boc pertinet partieni vita vcslra, lune

quod Apostolus secutus adiunxit


et

cum

Chrislus

ap-

vos apparebitis ermi


accipi potest,

ilio

in gloria.
et

iv.

LY. Duobus autem modis


:

quod vivos

niortuos Christus

ludica re vivos et mortuos duplici

modo
-

li T

!<-

il

in

iudex iudicabit sive ut vivos intelligamus , quos liie nondum mortuos, sed adhuc in isla carne viventes inventurus est eius adventus; mortuos autem , priusquam veniat ad iudicium , exierunt vel exituri sunt : qui de corpore quoniam iusti quoque iudicasive vivos iustos , mortuos autem iniustos
, ,

Psai.

lui.

3.

Psoi. xlii.

r.

buntur. Aliquando enim iudicium Dei ponitur in malo, unde illud est: qui autem male egcrunl in resurrectionem iudicii : aliquando et in bono, secundum quod dictum est Deus in nomine tuo salvum me fac , et in virlute tua iudica me. Per iudicium quippe Dei fit ipsa honorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur. Propter quod il le clamabat iudica me Deus: et quid dixerat velut exponens:
:
:

et

discerne, inquit

causam

meam

de gente non sancta.

Notaincap.LV.

Quae capite Encbiridii LUI. et tam saepe in praecedentibus dicuntur de perremitlendum originale et alia quaecunque peccatum in baptizando inveniantur, gravissimam
fecta efficacia baptismi ad
,

claratio ad Ecclesiae auctoritatem perti-

net

sed difficultatem theologicam ar,

gumentando opponimus
in eo contrarielatem

et

specialern

cum

decreto Tri-

dentini de efficacia baptismi asserimus.


I. Docet Iansenius tom. III. Jib. X. de Gr. Gir. cap. H. Deum ante pecca-

ilerum

difficultatem in scholis excitant

cjnomodo componi possint

cum

sententia

celeberrima, quae s. Augustino tribuitur, reprobos baptizatos reprobari prpter originale,

lum

originale voluisse
fieri
:

salvos
rentes

uteumque

in

baptismo

di-

at

omnes homines media, et gratias indiffeper post peccatum Ma, inquit,

jnissum. Eos reprobari propter peccata personalia , quae , ut aiebat Aug. supra
in cap. XXlY.YLnchir. eniananttamquam exfontibus morborum ab errore, et con-

Dei aequabilitas erga omnes et singulos non amplius locum habuit: aliquos mere
gratuito praedestinavit
,

idest

statu

damnationis, in
liberare
lis
,

cupiscentia, poenis scilicetoriginalis peccati


,

quo per originale erant decrevit per remedium originaper


se efficacia victricis

ipsius

imo quae ad partem materialem peccati originalis pertinent, iam di-

et adiutoria

delectationis.

est in nota ad illud cap. XXIV. Sed plus aliquid alii volunt. Quo in loco exponenda est Iansenii sententia de reproba tione propter peccatum originale in qua involvi puto specialem quamdam erroneam laisitatem , quam praetermissam video a ci. p. de Gbamps in Jibris de Hacresi ianseniana, longeque diversa est ab ea reproba-

cium

(e

IL Hoc ipso, inquit, quod Deus non omnes, sed certos tantum, et peculiariter selectos ex perditione seu damna,

tione

quam
,

incurrerant
et
illis solis

liberandos
beneficia
li-

esse decrevit
berationis

danda praeparavit, iam

ce-

teros exclusos esse et negative repro batos....


)>

tione propter originale

quam

tueulur

Hoc ipso reliquos, qui sic ab ilio numero liberandorum beatissimo seIII.

plures ex noslris, plures etiam ex schola thomistica et augustiniana cum ci. card.
sit

elusi
e

sunt et negative reprobati, etiam

positive reprobatos dici posse. Non em ni

quamvis non ita obvium hoc discrimen ailerre sane a pluriinis non animadversum tum ex iis, qui impugnant, tum ex iis qui propugnant sententia m de reprobatone propter originale. Ceterum dum baec contra Ianseninni disserimus non novam quamdam haeresira illi obiicimus ( haec enim dellenrico Noris;
,

Dco , ut quodamvoluntas eius de ipsorum salute vel perditione suspensa , (( sed sic, ut fuerit voluntas eius lixa eos
sic praeteriti sunt a

modo mauser it

relinquendi in

ilio

slam

ex

ros liberare staluebat.

Il Je

quo autem

oetecilri

dubium

peralilionis

u status

JIuc

ac damnatioDJ laciunt , quae babet


Iansenius cap. HI. Si , inquit , respi cias statum reprobationis , ex quo lice

115

quod iis negat, tum locum non habet post

in sua damnatione, ac voluntatem relinquendi illos sine ullo remedio ctsine ullo

berandum

est

genus

humanum

onde

auxilio timi efficaci,


sufficienti, <juod

proprie homiiiuin praedestinatio et re probalio incipit,

te

ximus, quo

(juis

iam hoc ipso, ut dia Deo alios liberan-

Iapsum Adae, ut docet Iansenius etiam


in verbis citatis.

dos praedestinante praeteritur, etiam vclut indignus reiicitur, et proinde po sitivc reprobatili'.

V.

Porro

ista

positiva reprobalo

Unde

in

s.

Augusti-

ni doctrina, etsi recte dici possit, ali

eodem cap. II.) non ( quasi Deus hoc sic intelligenda est ipso quo quosdam liberandos ad aeterpergit Iansenius
,

quos non

esse praedestinatos

tamen

istius

nullus , ncgativae reprobatiouis


ei

a nani vitam eligit, celeros positive ad

est usus, qua semper


in oinni signo

re ipsa

divinae rationis positiva coniuncta est propter conditioncin obiecti seu persoutralibet cadit .

poenas omnes sensus , quas in inferno pr peccatis omnibus passuri sunt, reprobandodamnaverit. Hoc enim decretimi sine dubio posterius est , et
ipsius-

quam quibus videa quam


nae, super
ii>

Ex

omnium futurorumpeccatorum
que mortis
in

distet Iansenius ab

peccatis

praesupponit
,

thcologis, qui docent

Deum

in

primo

praescientiam: sed ita potius


rit excludere

ut hoc

rigno reprobare negative propter originale, in secundo negare auxilia efficacia,

ipso ceteros praeteritos positive volue-

reprobare positive etc. IV. Idea autem clara ac distincta huius fixae voluntatis eos relinquendi in stata damnationis pendet ex doctrina fund uncinali, quam non solimi libris praein tertio

ab aeterna vita, quae est Quod sane (ait) non est aliud , quam velie damnare, quatenus exclusio a vita aeterna et regno Dei gravissima creaturae rationalis estdam in regno suo...

cedenubus exposuerat Iansenius, sed hoc


ipso capite II.

tainquain fundamentum
igitur Non quamdam ge:

dicendorum praemisit. Ait

ce

Haec distinctio inter poenam poenam sensus est maxime nodamni et tanda, ne sententiam imponamus Iansenio ab eius mente alienam in quo plu natio
.

posse >latui voliiuiaieu

res errarunt.

ti

<c

<

te

neralem qua Deus velit omnes nomines io damnatione primi peccati po-itos salvos fieri 5 ex qua voluntate non solum gencralia redemptionis remedia, etiam sufneieotia adiutoria omnibus etiam reprobis praeparaverit. Sicut em in talia suincientfa adiutoria non
l

VI. Secundum hoc igitur non est obscurum (ait Iansenius seq. cap. III.)

quid de causa reprobatiouis positiva dicendum sit. Nam si de illa loquamur, a qua Deus in eo signo , quo aliquos a

d.intur

post
1

omnibus imo nulla omnino Iapsum sunt, ita nec voluntas illa alis ex qua promanare dicuntur.
,

liberandos elegit , ceteros indignos liberatione vult in perditione rei inquere et ab aeterna vita excludere ; vera reprobatiouis istius causa est peccatimi originale, quo pe perditione

tamquam

Quibus consonant alia, (juae praemiserat: Adiutorium quo it executio (meriti , opera, voluntatis bonae ) iam esule, ut per hoc Deus in eis (electis) h velie operari, surgere et stare, me ritum perseverantiam vitam et mortem in eis sub cantate operetur nec Uuiii praelerea mine dari medi<(

ce

riisse et

damuationem istiusmodi me-

ruisse praevidentur...
(

Eam

s.

Doctoris

Augustini) indubitatam

esse sententiam

<!

11

<(

inale Christi

quasi potentiale adiusuinciens dicunt,

<(

torium

quod

cum

volumine ostendi potest . VII. Peccatum originale(inquit intra eodem capite) esse causam reprobatiouis positivae, qua tamquam indignus re pellitur ab aeternae vitae beneficio, si ve iste parvulus vel adultus luerit, sive ad tempus iustifcandus ( per baptis iusto pene
<(

quo

tamquam
,

in libera sua volunta-

muro

eie. )

sive in inquitatibus tota

'

leconstituto
ln> constai

possit surgere aut stare,


si

vita

aut operari aut perseverare,


l'inUi
in

velit

Li

secundum [ansenium idem

mansurus. Nam ut aliquis ex permassa libcrctur , ita videlicet ut non pereat, net: a regno Dei realilei
dilionis

Sxam

relinquendi

illos

adipiscendo

divinae reprobatiouis de-

116
ad tena, pus iusiitiam accepisse non est salia , sed eam ad finem usque retentam esse
creto exclusus esse censealur
ce ce

ipsum

remittitur

quamdam

, sed ad summum esse occasionem remotam et remo-

oportet .

Vili.

Quod

igitur obiiciunt

pergit

pauJo post) ex Tridentino.... Nihil darnesse iis , qui sunt in Christo <( nationis lesu , ac proinde non posse dici quod reprobi , quibus istud peccalum diluiste
,

venlem prohibens.ee Nam, inquit, illa negatio auxilii congrui non est causa peccati } ergo neque est causa reprobalionis , cuius peccatum est propria causa ergo nec peccatum originale remissurn dicipo,

ti

su ni fuerit

propter peccatum origi,

cc

naie darnnentur
isti

nihil

inquit

lanse-

test causa reprobalionis , etiamsi fuerit causa illius negalionis auxilii . Haec Suarez. Similia dicere possunt alii calhoqui praeler auxilia eilicacia admitlici ,

nius,
vis

doclrinae nocet. ISain


sit

quamorigi,

lunt auxilia suficienlia sive proxime sive

verum

in multis cui

pam
ilei

remote,

nalern Ch risii baptismaie deieri


ce

cul-

pamque semel deleiam non

uni le-

ce

Jabendo reviviscere, nec propter llam iam de.'eiam immediale posse eos regno coeleslis haereditatis exciudi, simul tameri siabileverissiinumque manel,propier illain culpam, cui obnoxius homo iacuit, noluisse Deum ipsi lolale beneficium liberationis decernere, et a persic

in quibus est card. Norisius. Vis responsionis, quam eximius Doclor adhibet , in eo est quod negalio auxilii congrui non sii causa peccati nec elamnationisjquod verissimesumil Suarez: quip,

pequi cum
te sufneiens,

catholicis praeler auxilium

efeax agnoscit aliud

proxime vel remosalvari potest.

quo quis

Cum

autern Iansenius
efeax,
,

unum

agnoscat
a-

auxilium
liis

non autem praelerea


ex verbis
citatis et

dilione,
r

ut

eam

reipsa evadat, libe-

lia sufTicientia

uti

a-

rare

hoc
,

est

phrasim

noluisse

secundum Augustini ipsum a perdiiionis

hoc loco supponendutn

est

omnino

massa,gratiaeseubeneficiorumsuorum praedestinatione discernere , et proinde voluisse eum finaliter in perditione re-

diversa est Iansenii doctrina,etex ea aliae consecutiones existunt, per quas, ut in aliis

exemplis contingere

solet,

ex una

fal-

te
te

siate in aliam velut per gradus delabitur.


Ita

linquere

enim

in

Haec

est sententia Iansenii,

quam

dico

Error
palet
in

est, te fatente
,

Iansenium argumentor. ex diclis tuis ut


error est conlra Tridenti-

specialem falsilatem continere Tridentino

num. 8.

repugnantem de
riginali delendo.

efficacia baptisrni in o-

num,quod

propler culpam iam deleiam

Quod

leviter
,

rem convidea-

sideranti difficile videbilur

cum

tur recidere in sententiamSuarez,Vasquez

Simonnet, aliorumque plurium etiaui ex quos sequi tur Noris in Vindiciis cap. IV. . 10. Caelerum opinio haec caiholica rite inlellecla deteget errorem Iansenii Suarez de Praedest. 1. V. cap. VI. n. 5. sibi obiicit peccatum originale esse causami motivam, cbquam Deus iusie vult non dare Iis hominibus congrua auxilia ad non commilienda talia peccata, vel ad non perseverandum inillis usque ad mortem: in qua volunlate perseverat Deus , etiamsi remittat originale peccatum. Addunt aliiexemplum aliarum poenarum,
nostra Societ te
,
iJ

baptismo Deus immediate excludat a regno coeleslis haereditatis. Alqui hoc ipsum dicere convinceris , etsi fonasse erroneam hanc consecutionem ex tua doctrina descendere non ani-

mad verter is, et cum


proflearis.

catholicis ac Triden-

tino efficaciam baptisrni conlra originale

te
ce

Nam haec tua sunt verba: a Slabile verissimumque manet propter illara culpam (origiualem immediate ) cui
, ,

ce
ce

obnoxius
ipsi lolale

homo

iacuit noluisse

Deum
re

benefcium liberationis de-

ce

cernere, et a perdilione sic, ut

eam

ce

ipsa evadal, liberare, hoceslseeunelum

ce
ce

Auguslini phrasim
perdiiionis

noluisse ipsum a , massa gratiae seu benefciopraedeslinalione


diseer-

ut morlis,concupiscentiae eie. ,quas Deus, remissa culpa originali, non remiltit.To-

ce

rum suorum

<c

nere, et proinde voluisse

eum

finaliter

tum hoc

concedil Suarez. Addit tamen non sequi originale peccatum essecausam (etiam) partialem reproba tionis, quando

perdilione reunquere
ipsis

Alqui hoc
lormaliter

totum ex

lermiuis

esi

excludere posili ve a regno coelestia hae-

117
reditatis;

ergo stabile verissimumque ma-

natio.

Habemus

igitur

quod ex tua

immediate culpam originalern,cui obnoxiushorao iacuit,Deum


net propter lJatn

sententia et explicatione velie finaliter in

perditione relinquere idem est, ac posiiive nolle finaliter liberare a toto perdi-

a reeno

coeleslis haereditatis

hominem excontra Tri-

cludere,
gin

quod
et

tu tateris esse

tionis statu

nolle liberare finaliter a pervelie positive reproba)>

deutinum
ili

baptismi emcaciam in ori*


ipsis

dilione, positive velie excludere a vita

deleudo.
,

quae
ut dixi
,

est io

regno

Minor ex
esi:

tenninis clara

re

velie

damnare

sed praeterea etiam tua est toto capiet tei tio


.

Licei ergo tota reprobatio positiva ad

tesecundo
transcripsi

ex quo iam plura quae ad demonstrationis evi,

poenam damni et ad poenam sensus secundum Iansenium dici possit sive mediale sive

dei-tiam ilerum repraescnlo.

immediate ex originali culpa


,

Cap.

II.

Hoc
ilio

qui sic ab

quoque numero Jiberandorum


ipso

reliquos

contingere

1023.

uti loquitur e. III. columna quoniam reprobatio ad poenam

beatissimo seclusi sunt

et

negative re-

probali, etiam positive reprobatos dici posse. Non enim sic praeteriti sunt a

sensus est mediate tantum propter originaie , immediate autem propter acluale

grave

Deo
tas

ut

quodammodo

manserit volun-

eius de

ipsorum salute vel perdi-

tione suspensa , sed sic , ut fuerit vo~ f luntas fxa eos relinquendi in ilio sta<c tu ex quo ceteros liberare statuebat. , Il te autem citra dubium perditionis ac
<

damnalionis

est

status....

Hoc

ipso

igilur,

quo relinquuntur in statu damnatiom's positive quoque reprobati


,

sunt ( idest positive exclusf a


li

regno) , quia Deus non solum eos non vult libe rare, sed eliam positive vult in damna,

altamen reprobatio ad poenam secundum Iansenium immediate propter originale eliam remissum ut ostensum est: nani propter illud immediate non vult totaliter a massa perditionis liberare et ex integro , quae sunt voces ipsius lanseniieodem cap. III. Ac sane inler peccalum originale eliam remissum et decretum nolens totaliter liberare baptizatum sed finaliter llum in perditione relinquere, quid est quod me}

damni

est

dietin sententia Iansenii?

tione relinquere)). Igilur tu ipse confiteris

Id ipsum confirmo es tua probatione, Ianseni , qua capile ili. columua 1018.

quod

velie finaliter in

perditione

relinquere, idem sitac positive reprobare

seu exc.udere a regno.

probas universalem hominum reprobationem propter originale peccatum: Si Deus (inquis) universum genus liuma

Eodem

cap.

II.

paulo post

(inquis) ista positiva reprobatio


inielligenda est. quasi

Porro non sic

num

in

illa

primae praevaricationis
,

iniquiiate relinquere, et propter illam

Deus hoc

ipso

quo

damnare

statuisset

nulla amplius de

quosdam

liberandos ad aeternam vitam

eligit, ceteros positive ad poenas


t sensus,

omnes

quas

in inlrno re ipsa

calis omnibus passuri sunt,

pr pecreproban-

quorumlibet reprobatione quaeslio esnam perspicuum esset ora nes ex illa prima, quae omnium fuit
a set reliqua:

praevaricaiione velut vera causa fuisse


reprobatos, ubi

do

ce

damnaverit hoc enim decretum sine dubio posterius est, et omnium futurorum peccatorum ipsiusque morlis in peccatis praesupponit praescientiam: sed ita potius, ut hoc ipso ceteros praetentos p>>)iivevoluerit excludere dumtaxat a aeterna vita, <\nae est in regno suo seu, quod idem est positive no,
:
,

nulla alia causa fuit.

Cum

ilio
(t

Deus quosdam tantum ex genere in illa primae iniquitatis


igilur
iustis,

damnatione relinquere, altissimo simoque iudicio suo conslituerit

a fecto sic se

cum

istis

reliclis gerit

pro, ac
,

si

neminem

inde liberare voluerit


ibi relictos

et

luerit

eos

toto

statu perditionis
,

in

quo

eos iacere videi

hoc
:

est finaliter

est

a perditione liberare (juod sane non dim^quam velie damnare quatenus exclusio a vita aeterna et regno Dei gravissima creaturac rationalis estdam,

ex illa primae a originalisiniquitatis culpa reprobavit )>. Atqui ista omnia aeque comprehendunl et qui atroquam ab originali iustificantur, et qui iosuficantuf per baptismum 5 ergo omnes ex illa culpa tamquam immediata causa reprobantur sive non totaproinde ipsos

118
Jiler liberantur , ideoque dinone relinquuntur.

fnaliter in per-

cacibus,sed lanlumlargiri ine/Ticaces gratias sed verissime suicienles , idque quia

Vidit Iansenius dici posse

non omnes
origi-

dominus
vade\
itti
,

est

reprobos
nis,

ila relietos in ilio stalu perditio-

illud Evangelii: Tulle, quoti


et illud Apostoli:

donorum suorum, secundum luum est, et


Quis prior dedit
si
,

quandoquidem post praevisum


illis

naie decreta

fuit sufcientia

ad salu-

et retribuetur ei

inquam
:

ita

tem. Praeoccupat slatini hanc responsionem Iansenius j cuius verba libenter repraesento , ut videas , quod leste ipsomet Iansenio, haec conlroversia de reprobatione propter originale omnino dependet insjstemate ipsius abhaeresi eius negante
auxilia sufcientia
:

Deus agere

voluisset

neque hoc praese-

ferrei specialem arduitatem id enirn sequitur ex idea summiDomini,qui et nulla , et pauca, et plura pr suo libito potest dona concedere,

3.

Longe tamen aliud

est remiltere ori-

Nana quod, inquit,

ginale, et deinde concessis sols vere sufficienlibus negare effieaces gralias


titulo
,

scholastici plerique

pulant Deum post habere adhuc volunlatem sailapsurn vandi omnes omnino, nemine excepto, et ex illa voluntate omnibus etiam reprobis sufficientem non solum redemptionem sed etiam gratiam praeparasse, ab Augustini doctrina prorsus dissen-

non

summi Domini nihil cuicumque debentis sed in poenam remisi peccali


,

origiualis.

Si rex neget
,

alicui

magnum

quemdam principatum
est
,

quia dominus

taneum est . Haec contra Iansenium. Quamvis aulem his argumentis non impetantur ii
catholici, qui docent

Deum
,

catum originale remissum negare


nani gratias efficaces
sufficientibus,

propter pecin poe-

doni sui, aliud nihil ab eo quaerilur: Dominus est quod bonum est in oculis suisfaciat. At si id neget in poenam , sive ut malum infligendum, proi'ecto necessaria est culpa et quidem proporlionata tanto bono, quo homo privalur. Quare
si

id rex faceret in
,

odium peccati

re-

concessis

tamen

missi

videretur pugnantia loqui. Quid

hoc enim non

est positive

excludere a regno Dei (quod est indicium certuni odii , et irae in peccatorem, adeoque peccati non vere remiset
si);

damnare

enim esset aliud retinere regiam iram et odium erga hominem , si hoc non esset ?
Similia dixeris in re nostra. Negalio auxi!ior.um efficacium res est momenli

sed permittere ut

homo

id faciat cui-

gravissimi, ut

omnes

sciunt. Si infligaiur

pa sua: negari tamen non potest, quod id maximam habeat arduitatem, fatente ipso
card. Norisio aliisque ex eadem schola. Quare bene merebimur de s. Doctore, si s. Augustinum ab hac difcili opinione

ut poena, idest ut malum vindictae , erit utique gravissiinum poenae malum. Si

ergo dicas inferri proplerpeccatum remissum videberis ludere in vocibus. Est ne hoc remittere sincere peccatum , iu
,

vindicemus.

eius eius sententiae,

odium

infligere reconciliato honiioi

Ut difhcultas appareat

nonnulla distinguenda sunt. 1. Si Deus


parare voluisset
mortalitate

postAdae culpam nullum hominem re, sed omnes in poenam


im, ,

reliquisset sine originali iustitia, sine


siue gloria codesti etc.

id

noli difficulter inlelligitur

ab agnoscenti:

tantum malum? At inquit Norisius cum aliis. Propter originale remissum Deus punit nos poena mortis, poena concupisceutiae etc. Respondetur: non ila difficile intelli^itur, Deum vere remittere peccatum originale, et tamen irrogare nobis poenam
concupiscentiaeac morlis nani haec suni et materia doloris et materia meriti; pra
:

bus possibilem stalum purae naturae quid enim hoc est aliud , quam propter crimen capitis et principis familiae spoliare successores bonis indebiliset redigere

terea

non sunt
:

Disi

breve
ita
1.

malum quamobrem
lit.

et temporale reliclam concu-

ad stalum
2. Si

sibi proprium ac naturalem? Deus remisisset omnibus hominibus culpam originalem restituta gratia sanctificante, imo originali iustitia cum adnexis privilegiis ^ noluissel tamen con,

piscentiam, ait August.

IX. de Gen. ad
<1<

cedere perseveranliam

cum

gratiis

eili-

cap.X. n.18. out quemadmodum de peccalo iactum est supplicium, sic supplicio fat meritum . Lib. autem II. de Pece. mer. et rem. cap. \ VA/// n. 53. pelagianis obiicienlibus: Si p

119
cato mors ista corporis accidissct
,

non

1.

III. contra Iul.cap. III.,

Enchir.cap.

ut/ac post remissionem peccatorum , quam redemptor nobs tributi nnrereTiur: respondet Auguslinus: Non intel Jigunt quomodo res , quarum reatum, ne post liane vitam obsint, Deus solvit, tamen eas ad certa men l'idei sinit mane re, ut per Mas erudiamur, et exercean tur proficientes in agone iustitiae . Qnae doctrina compleetitur non mortalitatem tantum, sed edam concupiscen,
i

XCVIII.etXCIX.quae a Norisio aliisque citantur, assero, Augustinum in bis aliisque omnibus locis ubicumque agit de piuiitionc peccati originalis per negatam
,

gratiam
remisso.

agere de peccato originali non

tiam et reliquas poenalitates. Ac sane qui legeril Augustinum capitibus XXX.

XXXI XXXII. XXXIII. XXXIV.


Jihri

eius

secundi

qui

consideret

quanta

Ut itaque Augustinus probet contra penon ex meritis , constantissime ex eo argumentatur locis indicatis aliisque, quod ex unaeademque massa peccato originali infecta alios per supplicium debitum relinquat in damnatione a regno Dei (ibi enim non agi solere ab Augustino de damnatione ad graves
lagianos gratiam dari et
fatetur ipse Iansenius

contenti >ne doceat

non repugnare perfe,

missioni peccati originata


posi remissiooem
licei

quod
quia mate-

homo

ajfligatur,

poenas sensus debitas peccatis actualibus, 1. X. de gr. Chr. cap. III.) , alios per indebitam misericorliberet:

mala

Jiaee sunt universim

diam

quae

liberatio in spirituali-

menti: quam insislat huic rationi et in loco hoc et in reliquis Jibris: omnino sibi suadebit , quam alienus Augustiuus ab eo sit , qui asserat , post remissionem ponili originale ea poena gravissima negati auxilii congrui etiam finalis j qua poena nemo uti ad meritum potest. Dixi
ria
tra

ter renatis, carnalibus , parvulis, lactenfit per gratiam inchoatam, ut diserte liabet, et maxime notandum est lib. I. ad Simplic. qu. II. n. 17., qui liber ipse est, quem primo loco Iansenius opponit lib. X. de Gr. Chr. e. III.

tibus in Christo

In

borum autem numero


ibidem loquitur,
alii

sunt proficien-

universit

nam

ut recte

monet Au-

tes ut

et

quorum grada

stinus lib. III. e. Iulian. cap.III. n. 9.

in spiritualem consurgit aetatem

malis in viriate exerceri infantilis aelas non potest: et lamen edam post remissum
originale affligitur
\

edam

sunt , qui ab accepta ius tifica tione


agit de
,

deficiunt.

quamquam

et id de-

At ubi Augustinus

duobus iam
ab accepta
refundit

serviatexerceiidaevirtudadultorum.Quare esempla haec de poena concupiscentiae, poena mortis etc. video potius retorqueri in adversarios posse. Ert ergo utilissimum amovere liane invidiam acdilicultatem a doctrina s.Augusdni, quam Norisius ipse in praef. ad Yindicias merito dolet traduci a multis minus modestis censoribus ut implexam
et inextricabilci/i
:

regeneratis et iustifcatis

quorum unus

perseverando profciat
iustitia defciat
,

alter

nunquam hoc

in pecca tum originale in utroque remis-

sum tamquam in causam, obquam unum


, cum alterimi a lapsu libeDixi tamquam in causam. Nam si quando agens de duobus ab originali cul-

cadere sinat
rat.

pa
in

iustificatis

nominat massam

originali

quarum censurarum
est,

infeclam seu damnatam, ea non sumitur

meritum non

in

Angustino

me iudice,
satis

sed in ini(T|)i elibus nonnullis ,qui alienas

modvum deserendi iusliflcatum , sed ut principium argumentandi hoc pacto.


Si

ab Angustino opiniones, easdemque


dura- tanto doctori affingunt.

uterque iustus olim erat in massa damnata in qua poterat relinqui , si deinde
,
,

bi

Sedulo itaque expensifl iis omnibus liis, inquibus multi eom censent doctritradere de propria reprobatione aut

ex ea utrumque exlrahat sed uni perseverantiam concedat , alterum sinat ad

iani

eamdemdamnationem

reverli,

idestunum

negatione gratiae emcacil linalis propter


finale

remissum, cuiusmodi sunt prae-

cipue epistola
il.

ad Pauboum CXC. ad Optatum al. CLVIl.,ep.CXCiV.adSixlumal.CV.,

CLXXXVI.
Uonifacium

CVI.

epistola

libro

II.

ad

capite

VII.

perpetuo extrahat, alterum veluti ad tempus^ minus hoc inirari debernus, minusque de peo conqueri. Iluiusmodi aiiqtiid indicai Augustinus 1. II. Op. imp. e. Iulian. imm. 1^2. Ilos esse Augustini sensus experiamur


ep.CXC.al.CLVII. adOptalum, ri. 9. Merito autem (inquit) ubi e quod filini vasa videretur iniustum ad perdilionem si non esset ipsa irae universa ex Adae massa damnata . Nempe sicut Deus non potuit priranm hominem in slam peccati creare ita ut ab initio esset vas irae, ita neque fieri posli qui nascuntur si non sent vasa irae ab alio, quam a Deo traherent peccatum, idest si non esset ipsa universa Adam massa damnata. Pergit: Quod ergo fiunt inobiterin
III.
,

120

fuisse praedestinatos? Ila

omnes
sui,

Joqueba-

i 1

de nascendo vasa irae, pertinet ad debitam poenam; quod autem fiunt rena scendo vasa misericordiae pertinet ad idest nascuntur indebilam graliam homines in originali ex debita poena, regenerantur autem quicumque regenerantur ex indebita misericordia. Sermo est igitur de infectis originali peccato, et ratiocinatio Augustini fluida ac liquida est,
de

ce

initium episcopatus curn eos Jibros scripsit an. 397.*, neque hunc loquendi modurn improbavit deinde in Relractationibus. Veruni quid alios libros quaerimus? Nonne id apparet in ipsis cilatis liuius epist. ad 0[>lalum verbis? Fiunt , inquit , nascendo vasa irae... fiunt renascendo vasa miserice cordiae hoc catholice dici polest de solis vasis irae secundum praeseuiem iniustitiam, et de vasis misericordiae secundum iustitiam quoque praesentem si vasa irae hoc loco sunt reprobi , quotquot ex Adae massa nascuntur, reprobi sunt : si vasa misericordiae hoc loco vocantur
tur Augustinus sub
:

electi,

omnes regenerati

electi

sunt.
n.

Quo
10.
:

quid magis erroneum,

et

repugnans?
cit.

Videamus sequentia

ep.

Deus.... ostendit et potentiam

suam

qua bene

utitur etiam malis ad exer-

non salebrosa non impedita. Vide etiam Aug. 1. II. Op. im. e. lui. n. 212. qui est appositissimus in liane rem. Dices Augustinus hic nominat vasa
, :

vasa misericordiae idest praedestinatos in gloriarci; ergodocet omnes reprobos , etiam regeneralos per baptismum, reprobari propter originale. Respondeo: Ecce tibi, quam impedita et inexlricabilis fiat ex tua hac inlerpretatione ratiocinatio Augustini : quam hic vocat debitam poenarn , post duas lineas vocat iustam fixamque vindictam , quia de stirpe inobedientiae ducitur propago peccali atque supplica. Quis autem comirae idest reprobos
,

cendos et comparatone admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratone discreti sunt . Et hoc loco sermo est de malis in massa originali secundum statimi praesentem relictis, et de christianis per regenerationem discretis ab eadem massa inad eos enim omnes tum perse vefecta raturos, tum non perse vera tu vos exercen,
-,

dos

natur multitudo

prebendat, quod Deus sincere remittat originale regeneratis , et habeat erga illos propter originale iustam fixamque vindictam ad perdilionem? Haec et similia in causa sunt, ut detur ansa censoribus obloquendi de doctrina Augustini. At quid dicendum ad illa de vasis irae de vasis misericordiae ? Respondeo esse plusquam lalsum, quod vasa irae apud

comparatione admonendos ordiilla infidelium non regeneratorum: omnes regenerati tum perseneque veraturi tum non perseveraturi soli invisibiles praedestinaii, qui nec sibi nec hominibus noti sunt , discere debent agere gratias Deo, quod ab infidelibus
et
,

divina miseratione discreti sint. Dices repugnare Augustino, quod omnes regenerati dicantur discreti a massa
perdilionis.

Nam

1.

de Cor. et gr.

e.

VII.

n. 12. soli regenerati et babiluri

donum

Augustinum
probos
,

universaliler significet re-

vasa
II.

misericordiae

significet
I.

perseverantiae dicuntur discreti a massa damnata secundum praescientiam et praedestinationem. Respondeo imo hoc to:

praedestinatos in gloriam. In lib.

ad

tum

Simpl. q.
nius
los,
,

queui librum primo loco

obiicit nobis

hac controversia Ianseomnes corinlhios a Paulo baptizauteumque carnales, parvulos, lactenin

me; omnes regenerali per baptismum discernuntur mpraesenti a massa damnata: soli autem perseveraturi distare a

cunlur

discreti

cum

addilo,

nempe secun-

dum prae scienti am,et praedesiinationem


quae respiciunt statum futurum.Nam regenerati sine dono perseverantiae unni

tes, dicit
$

in

honorem

ex ipsa regeueratione factos vaet id saepe habet. Pula* }

121
quidem discreti sunt a massa damnata nani secunsed ad eamdeni revertentur quamdam dscretionem non duni aliam erant ex nobis, ait ug. 1. de Dono per, ;

ditae

sed ad alia confugit: puta ad bono-

rum timorem,non tamen adDeum iratum


propter massae peccatum. Et iterum inira cap. IX. n. 21 ulruoique complectitur: Ex. duobus itaque parvulis origi nali peccato pariter obstrictis , cur iste assumatur, ille relinquatur, et ex duo bus aetate iam grandibus , cur iste ita vocetur (ab infldelitate ad fidem) , ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur (riempe ab infldelitate ad liita vocetur, inscrutabift dem) , aut non lia sunt iudicia Dei (quia ut supra d xerat n. 18. in hacre sicut iusta estira
eius, sicut

sev. cap.

IX.

Simile quid liabes I. de Corr. et gr. e. TX. n. 20. ubi docet de non perseveramris, quodeum pie vivnnt, dicuoLdr Fiprolli Dei (quae appellatio de praeseoti
priissima est secundumScripturas,Ecclesiam, ipsumque Augustinum): sed quo niam, inquit, victuri sunt impie, et in

eadem im piet te morituri, non


Dei praescientia Dei
.
.

eos dicit

filios

dicere
est

quod

Ili

non

siiti

Ceterum Pilli Dei non

cundum

absolute veruni , pracscicntiam. SimiJia dicit Aufiliis

sed cuna addito se-

inscrutabilia

gustinus de iilios Dei.

diaboli transierendis ad

Quod autem Auguslinus agens de duobus iam regeneratis, quorum unus pernon perseverat, derelictionera huius non refundat in peccatum ofrequentissima quiiemale remissum
severai, alius

misericordia eius, ita sunt iudicia eius J. Ex duobus autem piis , cur buie donetur perseverantia usque in finem, illi non donetur , inscrutabiliora sunt iudicia Dei . Ubi hic recursus ad poenam de-

magna

dem
sit

inductione probari posset, sed satis liber de Dono perseverantiae, ad quem

adversarii provocant.

bitam massae perdi tue ? Imo vides reatque diversum iudicurrere ad alium ciorum Dei ordinem. Dices 1. ex Norisio: Aug. 1. I. q. II. ad Simplicianumet alibi docet Deum odio habuisse Esa peccatorem cuius tamen originale peccatum remissum fuit per
, ,

Cap. Vili. num. 16.


k

Sed cur,

in-

circuincisionem octavi diei.Resp.Deus odio babuit


remissi
illud tempus,
,

quit pelagianus, gratia Dei non secun-

dum
deo,

merita

hominum

datur? Responest.

Esa peccatorem sive relate ad quo reus eratoriginalis non


tempus, quo
utens reus fuit actualium.

quoniam Deus misericors


,

Cur

sive relate ad illud

ergo, inquit pelagianus a Et bic respondeo-,


est....
te

non omnibus? quoniam Deus Iudex

iam
lale

ratione

Quod autem Deus


ad illud
et

Jigat,

Qui ergo liberatur, gratiam diqui non Jiberatur, debitum agno-

Esa retempus intermedium quo


odio habuerit
,

mundus
libus
,

erat et ab originali et

ab actua-

scat . Et hoc quidem numero :igit Augurimi} de reprobatone absoluta.Pergit num. 18. de reprobatone comparativa: cor ineadem causa me, quam illuni
potius pimiet
,

originale

quidem odio habuerit propter remissum, nullibi dicit aut in-

sinuat Augustinus.

dem

et

aut illuni,

quam me
a

poin

titi liberabit?
<(

Respondet Aug.
,

Quia

line re sicut insta est ira eius, sicut

ma-

gna misericordia eius

ila ioscrutabilia

de reprobatione positiva propter originale, sed eo-

iudicia eius . In bis agitur

remisso Dices 2. ex eodem: Augustinus 1. de Corr. et gr. cap. XI. n. 32: Si autem hoc adiutorium vel angelo vel nomini, cum primum facti sunt , defuisset
. .
.

Ac sane secundum fieumdem Augustinum a peccato non denominatur homo peccator.

rum,

in

quibus non

fuit

remissum: ubi

obi ter vides


luia, et de

eodem modo loqui de abso-

comparai iva reprobatone. ibid. n. 19: Adirne pergat, et dicat pelagianus: curquibusndam, qui eum col ueruut, bona fide pererare usque in finem non dedit? un vero non invenies Augustinum recurrere ad iram Dei debitam massae per-

non utiquesuaculpacecidissent:...nunc autem , quibus deest tale adiutorium , iam poena peccati est . Ergo negatio auxilii proxime sufTcientis , cuiusmodi e

Audi sequentia

Adae deest modo in poenam peccati, et quidem originalis quod in multis nempe in regeneratis remissum csi. Respondetur: adiutorium illud Adae
rat illud
, ,

constiluebatur praecipue gratia sanctifi-

cantj

et

habituali caritate in crcationc

16

122
accepta, quae
originaJis in

modo decst vel in poenam nondum regeneratis, ve! si

aamque peccati

universa massa damna-

ta est

nec obdurat Deus impertieodo

quis a iustificatine accepia decidit, in

malitiara, sed cordiain.


a

poenam
i.

actualis.

non imperliendo miseriQuihus enim non impertitur

Dices 3. ex dodo recentiore tom. I. VI. de Theologicis disciplinis cap. 18.


in Epist.

ul

Augustinus

ad Sixtum

Quae-

rimus, inquii, e cut s ani prae destinai ioni s el invenire non possumus: quaerimus cau-

nec digni sunt, nec merentur,at potius non impertiatar, hoc digni sunt, hoc merentur. Quaerimus autem merilum misericordiae,nee in veni mus, quia nulu lurn est, lionis gratis

sam sam esse pece atum originale. Respondeo ci. hunc auctorem ex minus quodani acdereliclionis , et invenimus

eameau-

ne grada (primae iustifcaab originali ) evacuelur , si non donalur, sed mentis reddilur .

curato scriplore,eius fdem seculum, ista transcripsisse non enim ista reperiuntur in ea epistola, sed prorsus alia, ubi loquitur de prima Iustifcatione e. III. n. 12. Fides igitur ad Cliristum nos lrahit,quae
nisi desuper gratuito
di

Hinc slalim liaec alia subiicit n. lo. Si in a enim dixerimus iidem praecessis^e qua esset merilum gratiae (ita enim di,

munere nobis dare-

tur,

non ipse

diceret,

nemo

potest veni-

reetc.)) et infra tium, 14.

Quaerimus

namque meritum
nimus
(

obdurationis, et inve-

loquilur autem de obduratio ne infdeliiatis sine baptismate): merito

cebant plures, ut patet ex Exposit.ep. ad (Jalatas 1. I. ad Simpl.q.II.exEnchiridio ete. de Gratia primae Iustificationis), quid meriti liabebat homo ante fdem, ut ae ciperet fdem ? Haec pianissima sunt in nostra sententia; si haec transferas ad iustos decidentes a iustitia, culpa erit non Augstini sed interpretis , cum omnia implexa atque difficilia senseris.
,

a r

lvi.

^rExie.^rr.io
ordine dictMm
in

LVL Cum autem de Iesu Christo Filio Dei unico Domino nostro, quod ad brevitateni confessionis pertinet, dixerimus adiungimus sic credere nos
,

e^

n Spi r itum Sanctum

ut

illa

Trinilas compleatur

quae Deus

Sancta commemoratur Ecclesia, linde datur intelligi ad Ierusalem liberam pertinentem post commemorationem Creatoris id est summae iilius Trinitatis fuisse subdendarn. Quoniam quidquid de nomine Christo dictum est ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque ut frinitati subiungeretur Ecclesia tamquani confessionis ordo poscebat habitatori domus sua , et Deo templum suum , et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est non solum ex parte quae peregrinatur in ter, , , , ,

deinde rationalem creaturam


est:

ris

usque ad occasum laudans nomen Domini et post capti vi tatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in eoeex quo condita est, cohaesit Deo, nec illum inalimi sui casus lis semper experta est. Haec in sanctis angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti, sicut oportet opitulatur quia utraque una erit consorlio aetornitatis, et mine una est vinculo caritatis quae tota instituta est ad colendum unum Deuni. Unde nec tota nec ulla pars eius vult se coli pr Deo, nec cuiquam esse Deus quod aedificatur ex diis quos facit non factus pertinenti ad templum Dei profecto Spiritus Sanctus si creatura non creator esset Deus. Ac per hoc ipsa est enim stimma creatura. Et ideo in regula creatura rationalis esset
,

a solis ortu

i.

cor. vi

rer, hi. 16.


,

bi(1

l5

non poneretur ante Ecclesiam quia et ipse ad Ecclesiam pertinere! in illa eius parte, quae in caelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse tem plum esset. Templum autem habet de quo dicit Aposlolus Nescitis quia corV ora wstra templum sunt Spiritus Sancii qui in vobis est, quem habetis a Deo? De quihus alio loco dicit Nescitis quia corpora vestra membra sunt (liristi? Quo modo ergo Deus non est qui templum habet ? aut minor Christo est euiws membra templum habet? Ncque enim aliud templum eius, aliud templum
fidei
,
, :
:

123
Dei est cimi idem dicat Aposlolus Nescitis quia templum Dei eslis. Quod ut probaret adiecit Et Spirilus Dei habitat in vobis. Deus ergo habitat in tempio suo non solimi Spiritus Sanctus, sed etiam Pater et Filius, qui etiamde corpore suo per quod factus est caput Ecclesiae quae in homi ni bus est, ut ait Solvile /empitoti hoc et in triduo sit ipse in omnibus primalum tenens
,
:

Io.

II.

Il

suscitabo illud.
est Ecclesia
,

Templum

scilicet

ergo Dei, hoc esl lotius sunmiae Trinitatis, sancta universa in caelo et in (erra.
de Spinoza Epist. XXI. ad Oldenburgium an. 1675. Quod quaedam Ecclesiae his
Noia ad eaP ,lt

Doctrinam Incarnationis, quam Augustinus tradiderat in superioribus conclu-

hoc capite: quare in hunc locum ali3 u transtulimus, quae eideui illustranae opportuna videri possunt. D. deBeausobre inHistoria Manicheismi cap. I. modus, inquit, quo ss. Patres
dit

Incarnationcmexplicant, supponit essentiam divi nani esse corpoream. Addit deinde quantum ad patres graecos {d)\Andeo dicerc , vel modus explicandi lncarna

addunt, quod Deus naturam humanam assumpserit, moniti expresse me quid dicant nescire. Imo ut verum fatear non minus absurde mihi loqui videntur quam si quis mihi diceret quod circulus naturam quadrati induerit. Ut res tanta dilucide teneatur, tota est
,
,
,

ad simpliciores,et pauciores tenninos revocanda , quod non modo in suis aequationibus conficiendis arithmelici algebristae consuevere, sed theologi

tionem usurpatus a patribus graecis non est nisi falsar uni iclearum congeres ac

quoque

ce-

\ocum

mo

nihil significantiurn, aut sibi anirepraesentarunt naturam divinam uti subtilcm materiam. Quae tam acerba

lebriores
titur (b)

quantum

subiecta materia pa-

censura in latinos etiam patres aequo iure trahi

test

p test.

Nihilo reverendo!* in patres et EccJesiam latinam ac graecam est d. Petrus ubi Bayle in Dict. arliculo Nestorius -cri bit: Cy ri Unni interac Nestorium litem fuisse non nisi de voce, esset nec ne B.
,

igitur idea , quantum fieri poconcipienda perspicue est: altera unionis, altera persouae. Atque unio quidem humanitatis cum Verbo divino a veteribus latinis patribus frequentius unilio dicitur.Tum etiam aliquando adunatio, consertio, sociatio, con-

Duplex
,

cordia, foedus, confoederatio

foederatio,

Vir<j,o

appellando-

Mater Dei, de
si ita

re u-

confibulatio

trosque consensisse. Id

sit

insignis

connexio , contextio, concretio, conventio,mixtio,commixtio Au,


:

infamia maritar Ephesino Concilio, tum reliquis post ipsum atque Ecclesiae universe. Non est inilii praetereundus Benedictus
(a) Crederes propriurn esse novatorum vel patres seciim ipsis committere , vel graecos noinin.itim carpare atque iosectari. Vesanas Lutheri voces a Calvino in altero Instilutionum libro repetit^scap. I., Demo est qui ignorat ; ac Demo itefn est eruditorum quem lateat , qua

gustinoautem dicitur coaptatio, susceptio, coniugatio , mixtura , accessus. Qui graecorum nominum syllabum velit (e) adeat Petavium librum IH. de
s.Thomas
in

opusculo ad

Urbanum IV., et Geor-

oontemplioBe [ansenus io libro proemiali cap. XVII., ac rursum in libro Pdrallel. not. 76. graecos doctorea hnbuerit. At vero 01 thodoxa pietas probe novit, ne(jue linguaruni varietale, nequt' intervallis locorum umtatern {idei, 00ipiraitemqnc professioaera violari. Quare nil habet antiquius, quam patres eodem vereri obsequio atque illud repetere quod in oecumenicis concili is V. (collat. V.) et VI. ( actt. X. \\ III.) inculcatum legit xara r%v ruv oiyiuv Tzripuv oidetifKxXtit K^pvTTOixiy. Sed hac de re coiMuli debeut quae praeclarissime disscrunt
,
:

gius Scholarius in oratioue coram patribus florentinis. C. P. () Merito hac limitatione utitur auctor ; iampridem enim in priore ad Loefflerum epistola Leibnitius animadvertit , mathematicam demonstrandi rationem ad theologicas controversias aegre traduci. Immo et istud adiecit ,

quod nolim silentio praetermissurn artem demonstrandi paucissimi tene ut et plerique paralogismos consuunt sub demonstrationis schemate. C. P.
: ,

(e) Solemniora vocabula, qui bus patres unitiouem Verbi cum huniana natura decla rarunt, crvvv$xiv afflai, Origenes ad ver. Celista su ut Bum lib. III. n. 28; crvfAQvvzti Hippolytus de Incarnat. adver. Beroneiu et Helicem n. 4.
:

y.puan, Irenaeus lib.

HI. cap. XIX.

n. I., Ori-

Jncar. capite
I.

124
mini , ut Cliristus sit. In illaergo persona mixtura est animae et corporis,in hac persona mixtura est Dei et homi<( nis si tamen recedat auditor a consuece

quorum praecipuum

est

liane autem unionem quamvis passim inefFabilem patres praedicent , declarare tamen conanlur I. per negationem. Eam

tudine
ce

corporum
ita

qua
.

solent

duo

li-

uon

esse

secundum

inliabitationein > afl'ec-

quores

commisceri, ut neuler servet

tum, dignitatem , auctoritalem, potestatem, opera tionem, equivocalionem nomiimm. Haec passim Cyrillus, aliique cum s. Thoma IH. p. q. II. a. 6. Decem aJios modos excludunt Maximus Martyr, opusculo XII. per Tarrianum edito p.148. et Eutliymius in Panoplia tit. VII. Lat. Ed. p. \kk. Hac ratione plurimi patrum explicuere divinam naturarci, dicendo quid non sit Deus. Addo: cum patres explicare videnlur positive liane unitionem , quod sit secundum naturam substanliam et
subsislentiam
,

integritatem

suam

Modus autem,

inquit alibi Augustinus

lib. XXI. de civ. e. XI. quo corporibus adhaerent spiritus et ammalia fiunt, omnino mirum est. Nec comprehendi ab homine potest , et hoc ipse homo est. Addit Augustinus eadem epistola ad Volusianum

CXXXVII. eodemque num.


credi debuisse possibilem

11.- facilius
Christi in-

unionem Verbi

Divini incorporei

cum anima

quam uniones animarum incorporearum cum humanis corporibus,


corporea
,

testimoniis frequentissimis
1. III.

de Incar. e. IV. praecipue tamen ilJud nega* tum intendunt , quod non sit secundum aff'ectum, dignitatem, honorem , ut constabit eorum verba expendenti. II. Declarant per affirma tionem utentes praecipue celebri exemplo unionis inler anima et corpus. Quemadmodum unione ft, ut ex anima et corpore exiea stat homo aut aliud quodvis animai vivens, ita vi huius praestantissimae unionis ex Verbo Deo et hu inanit te ft homo

erudite congestis a Petavio

quod quolidie inquit ad procreandos homines duarumrerum incorporearum commixtio facilius credi debuit quam unius incorporeae.... ac per hoc Verbi Dei et animae credibilior debuit esse permixtio quam animae et corporis. Sed hoc in nobis quolidie experimur illud in Christo credere iubemur. Haec Augustinus anno 412. Paulo post
,

in oriente similia,

s.

Cyrillus saepissime
(

hac similitudine usus. Dicimus

inquit

Scholat. de Incan. Unigen. capite

V.

quod deceat

Deus, sive Emmanuel. Sic autemquidam, ait Augustinus ep. CXXXVII. al. III. n. 11., reddi sili ralionem Jlagitant , quomodo Deus homini permixtus sit, ut una fieret persona C liristi cum hoc semel fieri oportuerit, quasi ralionem ipsi reddant de re quae quolidie fit y quomodo misceatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. Nam sicut in mutate personae anima unitur corpori, ut homo sit, ita in unitate personae Deus unitur nogenes con. Celsum
in
lib. III. n. 41., Methodius Convivio decem Virg. Orat. III. mi. 4-8. Gregorius Nissenns adver. Eunomium Oratt.

quamvis minor sii oralio ventate talem esse adunationem Emmanuel qualem quis inlelligat et animarli hominis ad suum corpus hacogitare
,

bere.

Hactenus de idea Unionis. Ideam personae nobis repraesentat singularitas perfecta , inlellectiva , incommunicata. In liane conspirant innumera Conciliorum ac patrum graecorum ac latinorum testimonia apud Petavium in libris de Trini tate et Incarnatione , si ea ut par est
de Trinit. lib. X. n. 52., Ephraemi de Transfig. Domini Opp. tom. II. pag. 64.,Grelarii

gorii

Nazianzeni orat. LI.

1I-V

Ephraem apud Assemanum Biblioth. Orient. Tom. I. pag. 80. crv^occrts oix.ovoix.ikt)
,
;

con.

Eunom.
q.

biam
cap.

Gregorii Nysseni IV., Hieronymi ad HediIX., et Augustini de Trinit. lib. IV.


,

orat.

Cyrillus passim crvv(pofx.7), Gregorius Nazianzenus Orat. XXXI; evcotris, Origeues adver. Celsum lib. III. n. 41 <Tv(x.$ot<ns avvpo/xri, Cyrillus de Incarnat. cap. XXXII. et svwcris v<rix.r\ Cyrillus Anath. III. Ceterum priusquam Nestorii nomen audiretur , ac nestorianae controversiae infestam haberent Ecclesiam , patres diJ>ertis verbis uvri.^tirty constituerant.Omitto Hi;
. ;

luculentissima testimonia , describo quae tradunt Tertullinus et thanasius ; lle con. Praxeam cap. XXVII. inquiens: videmus duplicom ttatum
n. 5o.

XX.

atque ea

sol uni

non confusum,sedconiunctumin una


iste in
(X.10LV

persona.}

Annuntiat. Deiparae
KXt iK VQ KXt

n. 11.
tV

Bn
TOM

w xxrx
<pl/CTtT*V
.

VTTQCrrOCtTiV

OVO

C. P.


comparcs,et quoti iinis deest ex aliis suppleas. In natura divina singularitas est perfecta et intellettiva; at quia Patri, Filio ac Spiritili Sancto per identitatem conimunicatur, (haec enim una communicatio Jocuiii

125

personarn subsisten,

et in se esse creatavi
/tv//,

cimi haec incommunicationem signiiccnt , ex qua sequitur rem incommunicatatn per se stare et in se sistere
falso dices de

quod

liabet

in

divinis )

idcirco

in

quantum hoc paeto communicabilis est persona non est, non in se sistit, non in se stat, nequeper se. Contra Pater est singularitas perfecta

humanitate Coristi, si ea vere unita est Verbo. Superest ergo quod una sit persona Divina uniens sibi et coniungens h umanit lem. Hinc Augustinus (Semi. LXVJI. al Vili, de verb. Dom.
n. 7.) Suscepit ani mam, suscepit corpus,

et

intelleetiva

ae prae-

neque Filio , neque Spiritai Saneto communicatur igitur Pater persona est. Idem dicilo de Filio ac Spirito Saneto,
lerea
:

suscepit

plenum hominem, imam jack Dominus curii servo personarn.


Corollarium II. Licet unio Verbi et humanitatis mutua sit, adirne tamen Ver-

(juoniam ineonmumieabilitas uiiius divinae personae cum altera quam explicuimus tota fimdatur in opposi tione relativa imiusad alteram , ideo persona* explicat
Augustinus per passim in 1. V.
lias relationes originis, uti
et

VII. de Trinit te, quae

relationes distinctionem realem mutuam, idest ineomnumieabilitatem identitatispostulant,

non tam communicatur humanitailli communicat, eam suam suique iuris faciendo , silique propriam, quae phrasis est s.Cyrilli,sive ad se pertinenlem , quae phrasis est s. Aagustini. Quare cum incumbat Ecclesiae ea loquendi necessitasse qua Augustinus 1. III.
ti,

bum

quam se

qua unaquaeque persona

in se ac

per se stare intelligitur. Ut autem habeas, quid sibi velint subsistens et supposilum , cui in graeco re-

de Trinit. e. IV. , iundamentum habuit Ecclesia, ut Verbum quidem etiam post uuionem appellaret vocabulo personae , humanitatem autem ipsam sine creata

spondet celebre vocabulum Hypostasis, satis est ut adefinitione personae intellectivitatem auferas.
singularitas
alteri, ut in
ibi est

persona esse diceret.

Eadem

fere ratione

non humanitas
,

di-

Ubicumque
et

igitur est

citur assumpsisse

Verbum

sed

Verbum

perfecta

incommunicala
gr. animantibus,

omnibus ex

assumpsisse humanitatem: non dicitur ab Evangelista, quod caro facta sit Verbum,

suppositum

et subsistens.

Inde sub-

sislentia appellatili',

quae Augustino sub-

1. VII. de Tr. e. IV. et noiionibus unionis et perDuabus sonae praemissis, praecipua lncarnationis capita per ss. Patres tradita, veluti toti-

stantia dicitur
alibi.

quod Verbum caro factum sit : non Paulo quod semen Abrahae apprehenderit Deum, sed quod Deus semen Abrahae apprehenderit. Nempe Verbum
sed
dicitur a

dem
bii,
niliil

corollaria subiuferemus. Inde consta-

ab aeterno praeextitit humanitati, et per omnipotentiam toti Trinitati communem libere operatum est unionem sui cum Inimanilate.
III. In hoc enthymemaHumanitas comunicata est Verbo perunionem, ergo non est incomunicata, sive non est persona: consecutio ita clara est

doctrinam

ss.

Pati imi

non

esse

vocum

signilicantium congeriem, ut d. de

Corollarium

Beausobre appellati neque in eos uti nos cosse contumelia quam hac in re usurpat Spinoza loco citato Nescio quid di,

te.

cant.

ut

nemo
Neque

nis'i

bardus ac stupidus dubitare

Corollarium I. Quoniam singularitas humanitatis Christi communicata fuit non quidem per identitatem sed sallem per unionem analogam unioni corporis , et ammac Filio Dei , sire Verbo Divino,
falso dixeris

possit.

reipsa

ullum

est

vestigium hula-

ius dubitalionis in tota


storiarla,

controversia ne-

quantum ex graecorum aut


eruere possumus.

eam humanitatem
pei
,

esse sin-

gularitaiem intellecli\ ani

lectam in-

commwicatam quemadmodum incomquaelibet alia humanitas cuinslibetpuri hominis. Falso ergo dixcest

scriptis Lis ergo unice esse potuit in antecedente huius argurnentationis. Atque in eo re ipsa litem fuisse testantur passim scripta s.Cyrilli, qui proinde tamquam omnium fundamentum ab ipso primo AnathematismoiSi quis, inquit,/zo/Z confitelur Deum
)

tinornm

municata

ns cum Nestorio, eam humanitatem ex

se

126
esse secunduni veritatcm

Emmanuclem
si

Corollarium V.

Ex

dictis colligilur
,

hoc

est

Deum nobiscum

ve, ut espli-

cai in defensione Jiuius Anathemalismi contra orientales , Verbum incarnatimi et

hominemfactum hoc
analhema
sit

est

unitimi carni

Imo

ipse Nestorius a neganda unione

auspicabatur errorem suura. Die eum qui suscepit , verba sunt Nestorii citati a s. Cyrillo in defensione Analheinatismi terlii contra orientaJes, quod sit Deus;

quod sensu a Calliolicis intento Deus est homo, ideoque Deus est passibilis, et reipsa passus est, morluus est etc. Haec est Celebris illa communicatio idiomatum sive proprietatum in Christo qua Deo humana tribuuntur, homini autem divina, quaeque fuit semper haereticis quidem scandalurn,gentibus autem slultilia.
,

Communis
a
s.

ratio id explicandi tradilur

Thoma

III. p. q.

XVI

art. 1. et seq.

oppone susceptumquia serviforma) adiicepost haecconnexionis dignitatem,quia duorum authoritas communis, quia duorum eadern dignitas: naturis manentibus falere dignitalis unitalem. Vides, inquit Cyrillus, ubique separatila quidem interse naturas, unientem autem, ut dicit , adorationem et communem authoritatem nominatila, iuxla solius dignitalis unitatela', de qua imitate dignitalis solius exclusa unitate sive unione aut unitione vera ac physica , perpetuo sugiiJatur a
patribus.

qua supponit hoc nomea Deus , est suppositum naturae humanae vere et proprie hoc nomen homo potest praedicari de hoc nomine Deus secundum quod supponit pr persona Filii Dei. At quoniam nihil obstat eamdem propositionem esse veraci
Filii Dei, pr

Quia persona

multiplici sensu, haec


explicatio postulat,

vocum

diflicultates

autem subindicata ut plures rerum ac atque ambages proeos ad-

lixe enodenturj praeterea contra

versarios agimus

Corollarium IV Falsum est itaque quod asserit Petrus Bayle lilem Nestorium inter ac Cyrillum, idest nestorianos
.
,

qui harum rerum ac vocum obscuritate abutuntur , eamque patribus obiiciunt* ideirco explicationem aliam proponemus cui putamus conci,
,

lia

et patres ante

Damascenum

praeci-

inter el Ecclesiam fuisse

adeoque
fuerit

et esse

pue

inhaesisse. Explicatio ex

duabus

pro-

de voce, cum maxima de re utrum vera naturalis unio

fuerit. Idest

positionibus pendet.

Verbi

Propositio

I.

cum Humanilate
scopi

et

plus

quam secundum

autoritatem ac dignitalem. Quare EpiSynodi Ephesinae ad Coelestinum epistola , quae in editione Coustant est Sceleratissimam haercsim sanctissimam nostrani Religionera evcrtenlem et My:

Ghristus constitulive dicit non modo Verbum divinum , sed naturam creatali
et huius unionem ad personam Verbi. Vel sola cogitatione sepone Verbum, sepone humanitatem, aut bis iutellectis a-

biice cogitationem unionis


liis

quodlibet ex
deficiet Ghri-

slerii

dispensationem ex

ipsis

funda-

tribus deficere cogites,

mentis evellentem demoliti sumus

stus

Emmanuel Deus-Homo Verbum

Ca-

Monendus itaque
fucus
ei fiat

lector catholicus, ne

ro etc. Hinc recte dicilur Chrislus perso-

magno nomine

Petri

Bayle

suo dictionario et nimium quam oporleret pervulgatissimo , monendus, inquam ncque de insigni imperitia neque de enormi temeritate eum
in famigeralissimo

auctorem salis excusari in re tanta posse. De impernia quidem, quod hoc tractaturus

rem centies ac millies in graecis lalinisque patribus ileralam vel non legerit
j

vel

non inlellexerit de temeritate vero, quod generalem Ephesinam Synodum ,


et reliqua

quibus confirmala est,posle, nora Concilia omnemque catholicam Ecclesiam tanta turpissimae calumniac
,

na non uteumque sed in et ex dualm> naturis, quod in conciliis et patribus celeberrimum est. Hinc AiumstinusEnchir. cap. XXXV. Unicus Dei Filiusfactm est et hominis flius, idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Et capite XXXVI. Quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rutionalis et caro, ita sit Chrislus una persona Verbum et homo. El e. XXX \ HI S icut confitemur D. N. I. Chris! uni qui de Dco Deus homo autem natus est de
,

Spiritu S anelo que substanta

et
,

Virgole

Muriti
scilicet

ut ni

Divina
unicus

infamia traduxeril.

humana flius

est

etc.

atque Vides utram-

127
que substantiam divinarli
constitutive.
et

humaham

quod de Christo praedicentur divina et humana. Christus Deus Dei Filius est Deus et Homo inquit Aug. Ench. e. XXXV. Deus ante omnia saccaia et Homo in nostro saeculo ... Quo circa in quantum Deus ipso et Pater unum sunt, in quantum est autem Jiomo est Pater maior est ilio. SiBine autem
facile intelligitur:
,

Illudque paulo post inculcai Est unus et idem Deus simul et homo, lam vero nihil est specialis arduitlis in no quod Verbum sit mortuuni , sii crucifixum eie, si cum dico Verbum, poanatlh
:

ma

sit.

testaut debei subintelligi


sive

Yerbum homo,

idemipse ulrumque ex utroque unus

Christus, ut aitAug. Enchir.c. XXXV., et declaratum est in propositione prima.


Nihil est specialis arduitatis in eo, quod homo dicatur Creator coeli et terrae
eie.,
si

milia obvia sunt in patribos


graecis.

latinis

ac

cum

dico

homo

potest aut debet

Proposi t io

11.

subintelligi

CumdeChristo loquentes dicimus Yerbum, possumus aut debemus subintelligere Yerbum homo et Cam dicimus homo pcMsamiu aut debemus subintelli;
,

gere

Homo
a!.

Yerbum. Id

facile intelligitur

ex Angustino ep.

CLXXXVII.
n.
,

ad Dar-

danuni
est

LV1I.

alluna rationalis et caro

Christus est

S.Scut unus homo sic et unus Yerbum et homo... Nec cimi

Homo Verbum. Aliam praeterea explicaiionem accipc ex eodem Augustino epist. CLXXXVII. al. LVII. n. 8. et 9. Demus , quod cum dico Verbum non subinlelligam Verbum Homo sed Verbum ipsum prout distinctum, non tamen prout separatum ab hominem esset enim liaec separationis affirmatio falsa. Demus quod cum dico Homo, non subintelligatur Homi- Nerbimi ,
,

Filium Dei Christina dicimus, hominem separamus aut cum eumdem Christian filium hominis dicimus, separamus Deum. Bine Cviillus Anatliematismo IV. non
,

Homo in quantum est quid distinctumjicet non quid separatum a Verbo. Adliuc tamen de Verbo praedicari posed
,

test,

Homo passus, crucifixus etc,

si

sub,

anathenia dicit: Si quis eas voces, quae in Apostolicis et Evangelicis seriptisde Christo vel a sanctis vel ab ipso dicuntur, duabus personis hoc est subsislentiis distribuit : non inquam, hic tanbolliti!

intelligas non in se seu sua Divalliate sed secundum hominem. De homine praedicari potest, quod sit omnipotens, crea-

tor

angelorum

etc.

si

subintelligas

non

'

de

tam sistit Cyrillus , sed praeterea agens modo loquendi opportuno ad eum erM'iviii

in se sive sua humanitale , sed secundum. Deum.Cum enim sit Christus Deus et ho

mo
est

,utrumque in

ilio

observandum
ilio

ritaudum,

ita

prosequitur: et edias

cum

loquitur

vel

cum de

Scrrp-

quidem
vini

quem seorsequestrato Verbo Dei intelligit, alias


voces velut nomini,
,

autem
/>- /////
I

soli Di Patris Verbo utpote addecentes aptarit g sequentem oppositionem orientalium ([ni conveniebant in prima parte Anathematwmi : Quod duabus personis
,

tura loquitur, et quid secundum quid dicatur inluendunu Hinc explicans , quo pacto loan. IH. dicatur filius hominis
in Coelo, et I.

Cor.

II.

Dominus

gloriae

crucifxus, ac per hoc (inquit) et filius hominis secundum Deum est in coelo ,
et

vel

duabus iubnstentiis
,

vel

duobus filiis

figebatur in terra.

dividentes unitionem hoc est unum filiurn, voces adoptare non oporlet ; at re pugnabant secun^ae parti. Veruni Cyrillus in drfensione ex pri-

secundum hominem cruciTum subdit. Ergo poDominus gloriae crucifiluit recte dici xus cum ad solam cameni illa passio
Filius Dei
,

pertineret. Lege epist.

CCXXXVIH.

al.

CCLXIV.

n. 10.:

Quia

ipse Dei Patris

ma

parte,

quam
,

orientalcs concedcbani
:

secundam et ita repetit dividit voces secundum hunc


infert

Si quis

modum

quidem lamquam ho/nini a Deo seorsum intellecto (non dicit tamquam nomini a Deo seorsim existente et re ipsa
ut alias

Unigenilus Filius formarti servi accepit, multa de ilio in scripluris secundumjormani Dei dicunlur, multa secundum ormani servi. Geminac hae explicationes utvides, non pendent a subtilioribus notionibus

eparato, sed
llias

vero ut

seorsum intellecto) adaptet: Deo dignas soli Verbo Dei

suppositi et naturae
stractis
,

a concreti* et ab-

rectia

el

obliquis quibus ob-

128
noxiae sunt aliae plures explicationes non sine perturbatone eorum , qui scholae
simis temporibus) ut demonsirant ih
logi et c\ dictis intelligitur
(ci).

non sunt. Corollarium VI. lime facile intelligitur, B. Virginem esse Deiparam seu matreni Dei si ve subintelligas Dei-hominis
assueti
,

Quid
meret

si

inquit Bayle

angelus asso

sibi

corpus generatumex foemina.'


diceretur

Numquid foemina

Mater Ansi

geli secundum corpus? Kespondeo,

quemadmodumdeclaravimus
tione prima,
si

in explica-

ve subintelligas Dei secun,

dum hominem
servi,

sive

secundum formam
declaravimus in
ut ve-

apud modus, omnino ita dici posse in ea hypothesi, quantum enim ad rem ipsam nilnl
sapienles invalesceret Ine loquendi
latet falsi tatis.

quemadmodum

explicatione

secunda. Quae omnia

Corollarium VII.

Ex

dictis

constai
,

ra sint, non postulane ftindamenlum aliud

quam unionem veram Verbi cum humaNeque alius est Cyrilli sensus io Anatbematismo primo: Si quis non confiletur Dei Genitricem s. Virginem pe~ per enini secundum cameni , cameni .} analhema sit. factum Dei Verbum Quae doctrina secundum utramque nonitate.
,
. .

non esse unam naturam in Cliristo neque per confusionem mixlionem et trans* mutalionem duarum naiurarum in unam lertiam, neque per conversionem liumanilatis in divinitaiem, neque per conversionem divinitatis in humanitalem, de quibus erroribus apollinaristarum et eutycliianorum Petavius
bi
1.

III.

de Incar-

strani explicationem vera est.

natione. Constatex idea ipsa unionis Ver,

Quod autem opponit Bayle matrem hominis non dici matrem animae licet sit mater corporis, cui anima unitur , leve est. Si quis enim diceret: haec foemina
rationalem non in sed secundum corpus aut carnem se ipsa non reprehenderetur quia ialsum diceret, sed quia abhorreret a comuni loquendi
genuit liane

cum humanitate quae postulat dualitatem horum extremorum. Corollarium VIII. Hinc etiam conslat
neque in Chrislo fuisse unam naturam compositam ex divina et humana, sicuti ex anima et corpore fit non modo unus homo, sed una natura. Atque unam quidem naturam hoc sensu docuere eutychiani posteriores

animam

consuetudine

Malris Dei mis sit scripluris

contra ea appella tio secundum carnem , confor,

cum

cum

celeberrimis

pili-

losophis et inter alios Ioanne Philopono,

et Ecclesiae

a vetustis-

eapraecipueparitateet exemploinslrucli,

(a)

Huic illustrandae responsioni non miniista

mum

conferre videntur

quae

in epistola

ad monachos Aegypti scribit Cyrillus tom. V. Opp. part. II. pag. 8. Edit. Paris i638 Sed
:

percunctabere hieforsan
divinitatis

Numquid,
extitit

die age

mater Virgo

Ad hoc dici-

novt, spiritual infundit : format enim ille spihominis in ilio, ut propheta ait. Iam alia carnis , alia rursum auimae est ratio, situiti licet illae terrestres dumtaxat corporuai aiatrts jant: nonalteramtamea hominis partem, sed totum homiueai , qui ex auma et corpore cohritual

mus

et subsistens Dei Verbum , vvimi illud vere citra ullam controversam ex ipsa Dei et Patris essentia genitura esse substantiamque temporis initio carentem sortitum } ad eum mo~ dum generanti cohaerere, ut in ipso et cum ipso nunquam non sit,esseque intelligatur: verwn5

Jlatur , parere dicuntur. Nemo enim (ut exeinpio re s illustretur) Elizabeth cameni taatitmjaodo , non etiam animam peperisse dixent siquidem non solaai caraem genuit illa sed Jnptistam ex aaima et corpore constante!*. ovo xv strcoi rts , (>ps tirttiv } tt\v Ektffxfiir
,

tamen

illud idem Verbuainovissimisaevi huius temporibus incarnatum , hoc est corpori anima intelligenti informato coniunctum secundum carnem ex muliere natura esse. Habet autem hoc incarnati Verbi mysterium non modicam cum humauo parla cogaationem : quandoquidem lerrenorum hominum malres naturae ad

C0tD1LCT0X.CV (A.SV , CV (JL7IV STI XXI ^W^OT XZf SXTSTOXS yacp -^V^CO^-SVTX TCV Bx-XTICTT^ , XXI
sZ xfjLQotv tov xvopioirov , ~\>v)(r\s ori ktxxi crufjLXTOs. Queaiadaiodum ergo UJUM homo ex anima et corpore constituitur ; ita et
coi

ev

yto

generandum subservientes ,in

utero quidem carinter-

nem gestant ,quae seasim per teaiporum

in Eiamaauelis quoque ortuaccidisse cogitetnus. ut TC Cyrillus itaque cum negat ferri posse zabet nonnisi <Txpx.0T0x.Qi dicatur, haud obsenre signifcat illam posse ac vero etiam ^fvyfirwto*
, 1 ,

valla concrescens, arcanisque quibusdam Conditoris operationibus incrementa paulatim suraens ad per/ed ioueai adducta formam tandem attinga humana : Deus vero corpusculo
,

vocari oportere , cundura corpus.

nimirum xxrx

tt,v
(

rapita

Unde Petavius

De

lue. Lib.

V. Cap. XIX.
pari. C. P.

monuit, matres non immerito genitrices animae corporatae nuncu


n. II.) scite

inni

perfido

et

animato

eo

modo quem

ipse

129

una persona
in-

inmae soiicct et corporis naturalo imam componentiuni. In ea antera paniate dissol venda Eulogius , llusticus diaconi , Sophronins ierosolymitanus , Maximus niartvr, Ferrandus diaconus , Leontius,

idest ita ut inde existeret

carnata.
dici polest , oranes phrases vocibus dissimile* aliud nihil quamvis praeter divinam personam Verbi et humanitatem significare, quara explicatam

Uno verbo

Pamascenus

et ipse lustinianus

in

pr,

ione fidei adversus tria Capitola

a-

lumie veterani
contentione

maxime desudarunt oinni ingcnii, utexeorum prolixis

responsionibus patet.
dictis res brevius conConslabat inter cathoiicos et posse. lios entyeliianos, quod sicut ex anima rationali et corpore nnus est homo, ita ex
(lei

nnionem. Saepe in hoc capite Spiritns Sanctus appellatur Deus disertissime. Merito ergo Bellarminus in praeftioue ad libros
de Ghristo inter alias contra Erasrnum censuras, liane etiam habet. Pracf adone in libros Ililarii audcmiis (inquit Erasmus) Spiritimi Sanctum appellare Deum quod vetcres ausi non sunt. Non defuere qui Bellarminum calumniatorem Erasmi traduxerint. Al immerito: haec enim

Notali, ad

Ln

cap.

'

At videtur ex

Deo Verbo
ri<

et

homioe

duabus bis natu,

pennanentibns

distinctis

ineonfusis,

integris unusessctCliristus.

Addebat haec
et in-

cutvehianorum secta unus Christus snpef una natura composita. At

cum
,

scriplurae et patres appellationem dna-

rum naturarum ubique profiterentur cum graeci praecipue patres personam


quidem compositam arwGsrov passim dicant, naturam autem compositam nemo
hactenus dixerit ex patribus aut conciliis, cum praeterea ea vox uniusnaturac aplissima sit ad occultandos innumeros errores ab initio Ecclesiae contra dualitatem naturarum, nulla alia ratione opus est adeamvocemanathematizandam, qua>i praeterea longis dispntationibus ex plnJosophia petitis insudandum sit contra eius vocis
rni fccere,

habet Erasmus ad literam. Haec dixequanta fuerit anti, quorum religio pronunciandi de rebus divinis. Cum sanctius etiam eas colerentj quamnos qui... audemus Spiritimi S anetimi appellare Deurn , quod veteres aliquamdiu non videntur ausi. Si tantam haec discrepanza accusationem meretur, profectoexpluribusEvangelistiseamdem sententiam nonnulla syllabarumvarietarim... ut ostendam

unum eorum salterai damNec vero semel in eo contextu ista inculcat Erasmus. Hilarius (inquit) nuste recitantibus,

nabis.

quamscribit,

adorandum
licct

Spiritimi S.

nusquam tribuit Dei vocabulum ....Haec


veterum religiofuit, ut
?ierarentur, nihil

usum

quod

veteres pluri-

Deumpie

ve-

liquidam veritatem non sine aliqua obseuiitale propugnanles. CoroUarium ullimum. Tandem explicantai parata in conciliis ac patribus eelebres, quaeque obscurae visac sunt, ex. gr. quod un'io Verbi Incarnati fuerit se(undum subsistentiam sccunduiu hypo,

tamen de eo pronunciare auderent quod non esset apertetradiium in sacris voluminibus in quibus cum aliquoties Filio tribuitur Dei cognome/i,
:

SpiriluiS aneto nusquam aperte, etsi post orthodoxorum pia curiositas idonea or-

secundum' compositionem ctc. Nihil enim alimi significatilinisi quod \ libuiii <li\ iniiin suain personam, suam Mbtistentiam univent cum huinanitatc et inde exliteril hoc compositum Deus homo quod saepe esplicatimi est exempio uniouis animae cum corpore longc diversa ab unione secundum ailectum , dignitatem eie Explicatur quod habet Aug. ( Enchiridion capile XXXVI. et
stasiiii
,
,
, ,

gumenta comperer e sacris litcris. Ilinc constat, quod illud Erasmi veteres ali quamdiu non videntur ausi significat ut minimum patres priorum qualuor saeculorum aequivalct proinde vocibus
:

quas Bellarminus expressit

veteres ausi

non sunt. Non negat Erasmus

Spiritimi S. esse

iuDumeris

aliis

locis) ci

alii

patres Irein uni-

queotissime, naturam
'

lmmanam
,

Uem personae unici Fili Dei ussumptnm.in unilalem inquam pcnonac


,

Dcumjncquchocilli crimcn impingitBellarminus, qui proinde non nisi calumniose hac de causa sugillari potest. Eripit tamen Erasmus eatholicis tradilionem veterum patrum, quameruditis plurimis cilatis asserii Bellarminus plura adhuc
;

addit Pctavius

de Trinitale

lib.

II.

17


Xottin. odcap.

130

nit eleeto*

cap. XIII. et srqq. Quibus addcndus insignis hie Eucliiridii Jocus a Bellarmino ac Petaviopraelermissus. Ex hoc Augustini capite LVI. impu-

n reprobi?

solus etiam

scru-

talur renes et corda, solus in occulta con-

LyI

enabis damnatas propositiones

Qu esnelli LXXII.etLXXIH.etLXXlV.etLXXV. etLXXVI.et LXXV1I. et LXXVIII.ubi


docet Ecclesiam componi ex solis augelis coeli et solis eleclis ac iuslis terrae et

sdentine interrogai iuslum et impium circumspiciens omnes vias hominum sive qui fclam ac simulatam sive qui ye,

ram

iustitiam habent.

Ergo Ecclesia significata in symbolo per Augustinum explicato in hoc e. LVI. et quae hoc eodem capile dicitur peregrinans in terris et a solis orlu usque ad occasum laudans nornen Domini , et post

omnium

saeculorurn. Oporlet tamen ad argumenlationis elcaciam ut iis quae in hoc cap. LVI. habet Augustinus de Ecclesiae amplitudine iungas quae paulo

post capite LXI. habet de Ecclesiae visibilitaie. Haec ergo (inquit) quae in Sanclis Angelis et virlutibus Dei est Ecclesia tane nobis siculi est innotescet Ista vero quae ab Ma peregrinalur in terris eo nobis notior est, quod in illa sumus 9 et quia homnum est quod et nos sumus. Plura etiam de visibilitate Ecclesiae habet capite LXIV. et LXV. huius Enchiridii, ubi de remissione peccatorum per Ecclesiam utique visibilem, de separatione ab Ecclesia utique visibili. lam in hunc modum argumentor: Ecclesia

caplivitatem vetustatis cantans canticum novum , non est Ecclesia ex solis electis ac iustis. Sed Ecclesia huius temporis areae comparatur, inquit August. (Serm.

CCXXXIII. n. 2. ) habens mixta grana cum paleis, habens permixtos bonis malos,habitura post iudicium sine ullis malis omnes bonos, Similia habet innumeris locis quae vide ap. ci. Alticotium
(

Summae Aug.

part. III. q. II. ar. 3.)

Solvendis argumentis quesnellistarum sive ex Scriptura sive ex Augustino aliisque patribus tenenda est triplex distinctio.
I.

Ex Augustino

Serm. CCXLVIII.

symboloaposlolorum per Augustinum explicato in hoc capite LVI. (in quibus symbolis et symbolorum expositionibus sensus non impro

quae

signifcatur in

n. 1. ). Ecclesia et qualis est

modo

et
:

qualis erit in resurreclione

prii et alieni sed maxime proprii usurpanlur), quaeque hoc eodem capite LVI. diciiur ab Augustino peregrinans in terris
,

et

solis ortu

usque
et

ad occasum

habet sine bonos etmalos: post resurrectionem autem habebit certo numero solos bonos. Plurima ergo quae signifcant immunitatem a malis ac pessimis , aptanda sunt Ecclesiae post resurrectionem, ut expresse docet
II.
1.

modo enim

mortuorum numero multos et

laudans nomen Domini

post captivipeccato ante sacratatem vetustatis (sub

IL

Relr. cap.

XVIII.

Quoniam

Ecclesia huius temporis

mentum remissivum originalis) cantans canticum novum ( liberationis scilicet et


salutis vi

sacramenti vel re vel voto su-

scepti

haec inquam Ecclesia ab eoin e.


,

permixta^ ut habet regula Aug. 1. III. de doctr. Chr. cap. XXX1L n. ko. , et coalescit tum de bona parte tum de alia parte c/uae male permixta est... propler
est

dem Augustino paulo post infra


spirantibus in

LXI.
con-

dicilur nobis notior idest visibilis

eamdem

visibilitatem se-

quentibus capitibus LXIV. et LXV. , quibus Ecclesia repraesentatur ut quid visibilejetminislerioaclionumvisibiliumcondonans peccala ,alque eliam separans peccatores a Christi corpore. Atqui Ecclesia nubis nolior, ideoque visibilis et ministerioaclionum visibiliuincondonans peccata, et separans peccatores a Christi corpore non est Ecclesia ex solis eleclis ac iuslis; quoniam novil Dominus qui sunt
,

temporalem commixtionem et comnumionem sacramentorum hinc fit ut nonnulla de bona parte intelligenda, nonnulla de alia parte quae male permixta est. Quae
regi/la lectorem vigilantem requirit
ait
,

ut

ibidem Augustinus. Exemplo esse potest alia regala ad scripturarum interpretationem post Tichonium usurpata ab Aug. praecedenle n. 45. eiusdem 1. IH.
de Doct. Christiana, nempe regula de Domino et eius corpore , sive Christi ci Ecclesiae una j>crsona, Hinc fit quod in loquulionibus scripturarum a capile ad corpus vel a corpore transilur ad caput ,

eius,

solumque

in sua pracscientia discer-

131
et

tamen non receditur ab una eademque


,

una
rutti.

rctia

piscium honorum et malo-

persona.

Una persona loquitur.... ettamen quid horurn duorurn capiti quid


)

corpori idest quid Christo, quid Ecclesiae conveniat, ulique intelligendum est.

III. Tandem ultima distinctio ex eodem Angustino cadit supra ipsam bonam

pattern

qua Ecclesia

speciosa dicitur et

Haec eo
Istis

n. i.
statini n.

cohaerent quae
eiusque

45. in
tutti

verbiscitatisliabetdecorporeCliristiquod
est

Ecclesia

tum parte bona

amplissime commendatili* non quasi iam sit, sed quae praeparatur ut sit ; quae distinctio amnis est illi seholasticorum in pluribus maleriis, quantum ad efficaciam
et

quae male perinixta est. Ad hoc pertinet ( inqu.it Augustinus ) in canicis canticorum fusca suoi, et speciosa ut tabernacula Cedar , ut pelles Salomone Non enim ait Fusca lui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelilomonis sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra
alia parte
, :

quantum ad sufficientiam. Hinc


XVI.

(Jib.

) agens de septem liinscribuntur de Baptismo contra bris qui donatistas ubicumque in bis libris com-

II. Reti*, e.

memoravi Ecclesiam non habentem maculavi aut rugam non sic accipiendum est quasi iam sit sed quae praeparatur ut sit , quando appare bit gloriosa.
,
,

LV1I. Sed de illa quae in Coelo est affrmare quid possumus , nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, quo Deus anqclis peccantibus ionpepercit, sicut scribit apostolus Petrus, sed earceribtu cuiginis inferi retrudens tradidit in iudico puniendos reservar.
,

Cip.

LVII.

Stabilitas

Ecclesiae
caelestis.
II. Peti-. III. 4.

LYIII.

Quomodo autem

se habeat beatissima illa et


,

superna societas,
:

quae

ibi sint diflerentiae

praepositurarum

ut

eum omnes tamquam generali

C a p. LVUI. Aiigeloruiu quae


sint differentiae.

nomine angeli nuncupentur (sicut in epistola ad Hebraeos legimus Cui enim gdorum diodi aiquando sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omoes universaliter angelos dici) sint tamen illic archangeli et utrum iidem
,

Hebr.

I.

12.

archangeli appellentur virtutes; atque


,

Laudate eum omnes angeli eius laudate eum omnes virtutes eius; ac si diceretur Laudate eum omnes angeli eius et quid inter se distent laudate eum omnes archangeli eius quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur
ita

dictum

sit,

Ps. CXLVIII.

Apoetoiofi esse
,

complexus dicendo:
,

Sive sedes
,

sive

dominaliones

sive

primi-

Culoti.

I.

16.

patm sive polestatcs dicant qui possunt si tamen possunt probare quod diami ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad camdem societatem pertineant sol et luna eteunctasidera: quamvis nonnullis lucida corpora esse, non eum sensu vel intelligentia videantur.
:

Quatuor illa vocabula, quibus universum efc.Nihil mirandnm quod quatuor bis
ordinibns angelicamliierarchiauicircuinscripserit

per

m. Gregorium

descripta. Alii pau-

Nota

in caput

Augustinus.

Licet

enim post

quintum saeculum

vulgalis libris Diony-

nominatos fere memoranti, ipseque sive innominatos Athanasius,qui in epistola ad Serapinem forte unus ex veleribus nove in vulgata
ciores, ani plures ordines sive

*'"**''*"

mine

areopagitae sive alterius sub eo nos. G regoli us maguus no veni angelorurn ordines tradiderit, quem deinceps
iheologi

omnes suotsecuti, non


floruerit sive

facile ta-

men apud antiquiorem qui primis quinque saeculis


oerto eo
tjuc minila

latinum, novenari mn

graecum sive lume ordinem inve-

angelorum nomina omnia posuit, adiicit paradisum. Quare eorum plcraque bue speclantia non ex scriplurarum testimonio ncque thcologica ratione confecta sunt^scd partim ex occulta tradilione partirn ex opinione coniecturaque descendunt, inquit Petavius de Angelis l.II.
,

numero conclusum. multopropriet! atque discrimina

e. II. n. 1.


Ca
,.

132

cum qualibus corporibus apparucrint ut non solum cemcrentur , vcrum ctiam tangerentur ? et rur*. n quibu 8 sus non solida corpulentia, sed spintali potentia quasdam visioncs non oculis conTaTairnio corporeis sed spiritalibus vel mcntibus ingerant , vel dicant aliquid non ad esplicami-. aU rem forinsecus sed intus in animo bominis, etiam ipsi ibidem constituti?
lix.

LIX. Itcmquc angeli quis cxplcct


,

Afigeioruin qualia smt in

hominibus

zacb.

i.

9.

sicut scriptum est in

prophetarum
,

libro

et

dixit mihi angelus qui loquebalur

in

me: non enim


,

ait

qui loquebatur ad

somnis
Matu,.
i.

et colloquantur

me , sed in me. Vel appareant et in more somniorum ? babemus quippe in Evangelio


:

20.

ecce angelus

Domini

appartiti

UH

in somnis, dicens. His

enim modis velut in-

e
Art

a p.
S

lx.
anao

ut iMul

aignosenntur.

faciuntquc diflcillimam Iacob cum an, , gelo tam solida contrcctationc luctatus sit. Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest quisque coniectat , non inutiliter exercentur ingenia , si adhibeatur disceptatio moderata et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est , ut baec atque huiusmodi aflrmcntur vel negentur vel defniantur cum discrimine , quando sine crimine nesciuntur ? LX. Magis opus est diiudicare atque dignoscere, cum se Satanas transfigura t velut angelum lucis , ne fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando scnsus corporis fallit , mentem vero non movet a vera rectaque sententia , qua quisque vitam fidelem gerit , nullum est in religione periculum : vel cum se bonum fingens , ea facit sive dicit quae bonis angelis congruunt , etiam si credatur bonus , non est error christianae (idei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere , tunc eum dignoscere , nec ire post eum , magna et necessaria vigilantia est. Sed quotus
:

dicant se angeli contrectabilia corpora

non habere

quacstionem

quomodo

patres eis pedcs laverint

quomodo

quisque hominum idoneus est omnes mortiferos eius dolos evadere , nisi regat atque tueatur Deus ? Et ipsa huius rei difficultas ad hoc est utilis , ne sit spes sibi quisque , aut homo alter alteri , sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo.
Nota ad caput

L1X '

Qui explicet cum qualibus. Diffidilimas plures de Angelis quaestiones esse tum hoc capite tum alibi saepe scribit
Augustinus,Scripturisexplicandis ac vindicandis tam utiles quam etiam necessarias. Si quis autem comparet tum quae graeci latinique patres de iis tradidere , tumquaes. Thomas I. parie ,quaeque, ut alios praetermiltam , eximius Suarez integro de Angelis tomo mira eruditione,
ingenio, perspicuitate disseruit,
is

veteres patres nec optimos, quos laudavi,

scholasticos Jegisse

unquam

diligenter vi-

dentur.
Si qui ocularem rei huius demonstrationem sibi velit in una aliqua parte sa-

crae doctrinae, adeat ex gr. Petavii libros tres de Angelis. Transcriplam ibidem inveniet universam latinorum ac graeco-

rum Patrum

tradilionem de Angelis, eode

rumque natura proprietatibus,coanitione,


voluntate, locutione,operatione, loco
:

omni-

no

fatebitur quantis per hos vere clarissi-

ipsorum ordinibus atque


tissime recitata percurrat.

officiis

praemiis

mos

viros sacra scientia incrementis et


sit.

ac poenis ipsa patrum testimonia accura-

accessionibus cumulata

Tum legai quae


aliique e-

Quare qui saeculo hoc nostro, quod illuminatum honoris causa dici vult, studiosis adolescenlibus auctores sunt, ut di-

de Angelis

s.

Thomas Suarez
,

gregii scholastici pertractarunt.

Hoc

cx-

missis ad tineas scholasticorum theolo-

perimento intelliget , quid praestiterit opera laborque scholasticorum in scripluris et

gorum
consilii

libris

ad patrum lectionem se
,

se

patribus illustranclis sive mctliodo,

statim conferant,ii proiecto auctores sunt

sive copia, energia, perspicui! ale, iheolo-

omnino pessimi

comuni adoleipsi

scentum proleciui invident, imo nec

gicaruuidisputalioiuim al([uc ar^umentationum, uuin parvus et coiuemiieiulus

133
aut etiam deridendus fructus ex schola
extiterit
;

quam parum

intellecturus

sit

patrura scripta qui primo velati impetu in ca invadat, ncque mentem antea suam scholastica iisipsis de rebus ilieologia excoluerit.

pe errorem miltentcs sane catholicac Ecclesiae Dei dogmatilus confi rmandis et hacresibus confuriu,

superbi, seductores proflciunt in

ius crrantcs et alios in

Scio
stias

ista

invidiosius dici, nec sine piin eas

landis pernecessaria est. Et profecto rem itasehabere ipsimet vcritatis inimici sunt iudices, quibus theologia scholastica

rium repreliensione. Veruni


ut vel

angu,

maxime

est

formidolo-

theologi liac aetate redacti

sumus

Ecclesiae

romanae magisterium

sa, qui profecto intelligunt apta illa et inter se nexa rerum et causarum cohae-

deserendum nobis sit, vel recentium eranun vulgus acri ter et ornili deposita imulationc redarguendum ; quandoquidein eo rem adduxere ut scholastici '.icnapud sciolos derisioni aut eliamop*
brio
sit.

renda
illis

ilio

ordine
in

et

disposinone

tam>,

quam militum

pugnando

instructionc

dilucidis definitionibus et distilictionibus , illa argumentorum firmitate


,

et

acudssimis disputationibus lucem

hacreiicnrum insidiac ( inquit SixtusV. in Bulla Triumphantis) et diane machinationes , quibus sacram m quac scholastica appellatur, hoe luttuoso saeculo oppugnant vehcmcntissime nos magnopcre admoneant, ut tandem theologiam, qua nihil Ecclesiae Dcijructuosius omni studio retiicamus, illustremus , propagemus. Divi' no enim Mina miniere, qui solus clat spiritum scienti ae , sapientiae et intellectus, quique Ecclesiam suam per saeculorum /ales prout opus est novis beneficiis 9
,
,

Cum

a falso distingui , eorumque mendacia multis praestigiis etfaltenebris veruni


laciis involuta tamquam veste delracta pat fieri atque nudari.

Quanto igitur magis UH hanc munitissimam scholasticae theologiae areem oppugnare et evertere conantur, tanto magis nos decet hoc invictum fidei propugnaculum defendere , et haereditatem patrum nostrorum conservare et tueri , et
accrrimos veritatis defensores meritis honoribus quantum possumus, decorare, His similia in concilio tridentino sub
,

Paulo

novis praesidiis instruit , inventa est a inaioribus nostris sapientissimis viris

III. disseruerat insignis theologus de ordine Predicatorum Dominicus Soto, cum abbas quidam eruditione potius in-

theologia scholastica,

quam duo
angelicus

polissis.

structus

quam

scientia, inquit card. Pal1.

mum gloriosi doctores,


mas
et

Tho-

lavicinus (Hist.

VII.

e. V.),contendisset,

seraphicus s. Bonaventura eiarissimi huius facultatis professores et


prirui inter eos qui in sanctorum

nume-

rum
I

re lati sunt

excelienti ingenio, aset vigiliis

V. addenda esse haec verba: Missis cavillationibus scholasticorumi quas contumelias inquit Soto, ab iis iactari, qui velprae ingenii tenuiI. sessionis

decreto cap.

co studio,

magnis laboribus

tate scholastic ani

non

intelligunt, vel in-

ornarunt e amque optime disposam muldsque modis praeclare explicatamposteris tradiderunt. Et huius quidem tam salutaris scienolitene nt atque

dicii defectu
satis

veram ab adulterina non secernunt. Haec ille coram patribus

Tridentinis.

quac ab uberrimis divinarum U le r arimi sanctorum patrum et conciliorum fonlibus dimanat , sernper
tiar exerqatio,

Quae multo magis sine ulla dubitatione nobis sunt amplectenda postquam
Suarez ac Vasquez universam fere scholasticam theologiam omni argumentatio-

certo

maximum Ecclesiae adiumentum afferrcy sive ad Scripluras ipsas vere et

num

genere ex Scripturis ,conciliiS) pa-

tribus, et historiae Ecclesiasticae

monu-

sune iniclligcndas et interprciandas , sive ad palres securius ci ut il ius pcrlegcn(losctcxplicandos,sive advarioscrrores et haereses detegenda et refeUendas, His vero novissimis diebus, quibus ndvencrunt tempora illa pericolosa ab
apostolo descriplu
et

mentis locupktarunt. Merito ilaque hic sernper fuit Societatis nostrae sensus atque ut confdimus , sernper futuraa erit , scholaslieam theologiam eruditionis accessione pedici atque ornari, non uulem iciici atque eliminar!
oportere.

homincs blasphc-

134
C a. LXI.
Ecclesia in angeli* et

hominibus.

noni. Vili. 3i.

Dei est Ecclesia fuerimus in finem, ad simili habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab il la peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum ab omni redempta est peccato, eiusque vox est. Si Deus pr nobis quis conlra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pr nobis omnibus tradidit illum. Non enim pr angelis mortuus est Ghristus. Sed ideo eliam pr angelis ft quidquid

LXI. Haec ergo quae

in sanctis angelis et virtutibus

tunc nobis sicuti est innotescet,

cum

ei coniuncti

hominum por eius mortem redimito quodam modo redit in gratiam post
,

et liberatur a

inimicitias

malo quouiam cum eis quas inter homines et san,

ctos angelos peccata fecerunt, et

ex ipsa hominum redemptione ruinae

illius

angelicae detrimenta reparantur.

Cip
insta

LXII.
in

(Quomodo
Ctiristo

ma litui'

omnia. Hpb. 1. io.

Colo.

I.

19. 20.

LXII. Et utique noverunt angeli sancti docti de Deo , cuius veritatis aeterna contemplatione beati sunt , quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis expectet. Propter hoc ait apostolus instaurari omnian Christo , quae in coelis sunt et quae in terris in ipso. Instaurantur quippe quae in coelis sunt , cum id quod inde in angelis lapsum est ex hominibus reddito : instaurantur autem quae in terris sunt , cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam , a corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud singulare sacrifcium, in quo Mediator est immolatus , quod unum multae in lege victimae fgurabant , pacifcantur coelestia cum terrestribus et terrestria cum coelestibus. Quoniam sicut idem apostolus dicit : in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare et per eum recon~ ciliari omnia in ipsum , pacificans per sanguinem crucis eius sive quae in terris
, ,

sunt
C
LXIII. Fax regni
a p.

coelestis

quomodo
praecellit

omnem
inlellectum Pbil. IV. 7.
.

sive quae in coelis. LXIII. Pax ista praecellit, sicut scriptum est, omnem intellectum ; neque sciri a nobis , nisi cum ad ea venerimus , potest. Quomodo enim pacifcantur coelestia, nisi nobis, id est concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax , et : er se universis intellectualibus creaturis , et cum suo Creatore. Q jjax praecellit , ut dictum est, omnem intellectum ; sed utique nostrum , non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem , quantuscumque sit in nobis intellectus humanus , ex parte scimus , et videmus nunc per speculum in aenigmate: cum vero aequales angelis Dei fuerimus, tunc, quemadmodum et ipsi , videbimus facie ad faciem tantamque pacem habebimus erga eos , quantam et ipsi erga nos ; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra Dei vero pax talis ac tanta erit , nec praecellet tunc intellectum nostrum quae illic est erga eos , et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura , quaecumque beata est , non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est : Pax Dei quae praecellit omnem intellectum : ut in eo quod dixit omnem nec ipse intellectus sanctorum angelorum esse possit exceptus , sed Dei
,
: :
.

lius

neque enim

et ipsius intellectum

pax eius

excellit.

jvotaadcaput

lxi.

lxu.

Redemptionem Christi pr omnibus quantum ad sufcientiam, pr aliquibus nempeiustis et eleetis , quantum ad efficaciam doceri a s. Augustino non bis qui-

iheologorumvocibus, sed sub alia triplici verborum forma, explicuimus in notis adcap. XLUI. et eq<f. Eaunlem distinctionem sub aliis fere voci bus redera
ptionis generata ac speciali
5

dem

scholasticis

s.

Thomae aliorumque

insinuai bis

135
capitibus. Agit de Ecclesia peregrinante
in terris,
visibili
electis.
-,

Non enim pr

angeli s mortuus estVhri-

notior quae nobis non ergo agit de solis


est

ideoque
aut

iustis

Agit ergo de Ecclesia, in

quantum

rete est
(tract.
sia

habens pisces bonos ac malos in Ioan. n. 7.), de Ecclein (juantuin coena e^t liabens convibonos et malos (semi. CCL. n. 2.) ,

CXXII.

de Ecclesia in

quantum una
.

area est bain paleis


,

bens bonos

in granis

malos

( 1.

stus. Licet enim sanguis C liristi sufficiens pretium ac meritum fuerit etiam pr iis, si Christo placuisset se ipsum pr iis offerre, tamen pr iis seria intentione oblatus ex Augustino non fuit. Redemptionemautemspecialemsonant ea verba contextus huius: quidquid homimmi per eius mortem redimitur et liberatur a malo. En redemptio non ora-

XXII.

e.

Faust, e.

LXXXYIIl.) deEc-

nium

clesia in quantum ager est ubi commixti optimis pascuis lioedi agnaeque pascmitur ( I. unir de Bapt. e. Petilianum c. XIII. n.32.), de Ecclesia in quan-

sed aliquorum, qui liberantur. Liberatio haec est illa ipsa instauralo et
pacifcatio, de

arca est continensenrvura etcolumbarn (tract. VI. in loan. n. 2.)conlinens


litui

qua in hoccontextu. Utramque partem distinctionis imbibunt sequentia verba: Ac sic per illud singulare sacrificium , in quo mediator
immolatus, paci ficantur coelestia cum immolatio generalis fuit ad omnes. Nam Christus, uti dixerat (hoc Enchir. e. XLU.) fuit sacrifcium pr peccatis, per quod reconciliari valeremus. Hoc sensu (in ps. XGV. n. 5. ) venit Redemplor et dedit preest

munda

et

immunda ammalia
est

enarr. in

terrestribus. Mediatoris

PsaJm. Vili. n. 13. )j de Ecclesia in

quantum magna domus


solum vasa aurea
et

continens non
,

argentea
in

sed et

li-

gnea et fictilia, alia contumeliam (semi.


desia, in

honorem,
n. 2. ),
lilia
,

alia in

XV.

deEcet spi-

quantum

continet

fllios et
\.

alienos (enarr.

inPsal.XLVII.

8. et Psalm. XCIX. n. 8.). Agit ergo Augustinus de hac Ecclesia peregrinante et visibili , de hac dicit Haec sanguine V Jiatoris ab omni redempla est peccatoieiusque vox est, pr nobis omnibus tradidit illum. Istam generalem redemptionem quae eadem est ac redemptio quaiitum ad sumeientiam pretii seria inl litione oblati,negat factam pio angelis.
:
,

tium^fudit sanguinem suum, em orbem terrarum. Quaerilis quid emerit? videte quid dederit , et invenite quid emerit, Sanguis Christi pretium est : tanti quid
valet?

Quid

nisi totus orbis

quid nisi

omnes gentes? Quae aulem

in nostro contextu conse-

quuntur, signiflcant , redemptionem specialem per eam pacifcationem , qua/?acificantur coelestia in nobis concordando nobiscum.

IAIV. (ioncordant autem nobiscum angeli etiam mine, cum remi ttunconfessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc
:

c AP

lxiv.

commemorationem Sanctae Ecclesiae in ordine enim stat Ecclesia quae in terris est per hanc non perit quod perierat et inventum est. Excepto qoippe baptismatis munere quod conlra originale peccatum donatum est
tur nostra peccata. Ideo post
,

pS^orim

^"^V"

quod generatione adtractum est, regeneratione detrahatur et tamen artica quoque peccata quaecumque corde, ore, opere commissainvenerit, tollit hac ergo excepta magna indulgenza, unde incipit hominis renovatio , in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus etadditus, ipsa etiam vita cetera iam ralione utentis aetatis, quantalibet praepolleat foecunditate iustitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam flii Dei quamdiu mortaliter \ivunt cum morte confligunt. Et quamvis deillis sit veraciter dictum, quotftfol Spirito Dei aguntur, hi /Mi surti Dei: sic tamen spiritu Dei excitantur ,
ut
;
:

Rom. vni.

,4,

et

Dei prolciunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruplibili torpore tamquam filii nominimi quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos et ideo peccent. Interest quidem quantum ncque enim quia peccatimi est omne crimen ideo crimen est etiam omne

tamquam

filii


i.
r

136

an.

i.

pcccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdu in hac mortali vivitur, invcniri posse dicimus sine crimine. Peccatum autem si dixerimus quia non habemus , ut ait tantus apostolus , nosmetipsos seducimus , et verilas in nobis

non

est.

a p.

lxv.

q.eiTbet in
Ecciesia

reputi

poen&ntiam.

Psai.xxxvji.ro.

a p.

lxvi.

peccalorum fit pro ru,n ?idic?um.


ecc.

xl.

r.

ipsis criminibus quamlibct magnis remittendis in Dei misericordia desperanda est agentibus pocnitentiam seSancta Ecclesia cundum modum sui cuiusque peccati. In actione autem poenitentiae ubi tale commissum est, ut is qui commisit, a Christi etiam corpore separetur non tam consideranda est mensura temporis, quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit. Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri , neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque cum sit coram ilio cui dicitur , gemitus meus a te non est alia signa procedit recte constituuntur ab iis qui ecclesiis praesunt, tempora poeabsconditus nitentiae , ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata extra eam quippe non remittuntur. Ipsa namque proprie Spiritum Sanctum pignus accepit , sine quo non remittuntur ulla peccata , ita ut quibus remittuntur, consequantur vitam aeternam. LXVI. Magis enim propter futurum iudicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est grave iugum super fitis Adam a die exitus de ventre mairis corum usque in diem sepulturae in ma(rem omnium ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis di,
,

LXV. Scd ncque de

versorum malorum

afflictione cruciari
,

ut intelligamus

totum quod saluta,

magis ad spem venturorum honorum quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies iudicii quando venturus est iudex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua et tamen si remittuntur profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis , quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur ne reserventur in finem, ait Apostolus si enim nos ipsos iudicaremus, a Domino non iudicaremur: cum iudicamur autem a Domino corripimur , ne cum hoc mundo damnemur.
ribus agitur sacramentis
:

Notae ad

Lxr, lxvi.

Reliqui's Augustini testimoniis, quibus probaturSacraraentum poenitentiae, haec capita accenseri possunt ad impugnan-

talium criminis remissionem ab Ecclesiae


aucteritate, potestate
,

iudicio suspcndit.

Locum
cessarli,

igitur Ecclesia tenet iudicis ne-

dum

calvinianuna Dallaeum de coiifes-

non voluntarii, ad quem non

sionc auriculari, etiam si hacc sola considerentur. Constai enim quod non modo Auguslinus agnoscat sacramentum Ba-

mero

nostro placito, sed ex debito confu-

et venia, aliter

geredebemus pr absolutione criminum non eam assecuturi. Est

quae ante , jpsum commissa sunt ; sed agnoscit in Ecdesia remissionem peccatorum etiam post baptismum; at aliter in peccatis venialiptismi ad peccata remittcnda

igitur in Ecclesia potestas in foro Dei sol-

bus, aliter in mortalibus , idest criminibus. Remissionem venialium minime de-

pendentemfacitapotcstateEcclesiae: imo infra cap. LXXI. De quotidianis autem urcvibus levibusque peccatis sine quibus hacc vita non ducitur quotidiana fidelium oratio satisfacit. Conila vero mor,

vendi aut non solvendi , sive ligandi iu sensu catholicorum et quidem non utcumque, sed conferendo Spiritum Sanctum, cuius pig?ius Ecclesia accepit sine quo non remittuntur ulla peccata, ita ut quibus remittuntur , consequantur vitam aeternam } quod negai extra E
cesiam habere posse: extra

eam
ad

qui)

non remittuntur. Ncque solimi Decesse

est, ul


sam coofugiamus conti tendo generaliter nos peccatores , quod etiam suo modo facit

137
siasticae

per omnesuniversaliter ecclesias

aduHus ad baptismum accedens. O-

de poeuiteatiapublica,id fiat satis etiam Et clesiae. Supponilur ilaque Ecclesia a

portet

modum

sui chiusijuc peccati coti'

peccatorum scandalis malumaliquod passa fuisse.

fteri et sic agere poeniientiam , ut perspicue docet hoc loco Augustious. Qua

parasi breviter coraplexus est


debita ni

8. Doctor peccatorum confessiouem quoad speeiem ac nuraerum.

Dices apiari buie testimonio posse quae aliis testimoniis aptat Natalis Alex, (l.c.)
Poteste inquit, aliquod peccatum esse in scondolum aliar um^puta complicis, servorum, amicorum, vicinorum e te etiam s non sit publicum: ila Nat. Al. (q. II.
,

Idem
lioc

confirnaabis ex sequentibus in

ugustioi contextu. Eleni si in actione poenitentiae considerando, est non

prop.

I.

tam mensura temporis , quam doloris, ubi tale commissuni est crimci, ut is qui commisi a Cliristi elioni corpore separctur profeclo ad considerandam mensiiram doloris proportionatam crimini\>n< notitia criminum specialis praesup,
,

At vides hic
aut alterius aut
sis etc.

agi

non de scandalo unius paucorum, sed Ecclesiae

poneoda

estj et

quidem ex

debito

ut iam

puta ecclesiae Hipponensis,CarthaginenMale itaquemoreminfligendi poenitentiam publicam etiam pr peccatis non publicis perdurasse dicit Nat. Alex. ( eadem q. II. prop. II.) usque ad saecu-

sapra probavimus.

Cani autem liane doctrinarn tradat Augastioos in libro hoc sive Enchiridio
praecipua religionis Ghristianae
continente sine
inde
sia

capita

ulla

dubilationis
,

atque

ambiguitatis signifcatione

argumentum
liane de con-

habemus certissimum,

fessione doctrinarn indubitatam in Eccle-

fu^se eo saeculo , quo haec Augustioas scribebat. Consonanthis quae Aug.

habet serra.
liomil. L.

CCCLH.

al.

XXVII.

inter

Non

inutile erit ista adnotas-

N
lai

il.

Dupiu praecipuus ex appeltractatu

quem scripserat de unione opponentium cum angltcanis inter alia doeebat, renunciari posse necessiitibus in

hic usus fuit. Loquitur enim Augustinus de usu generali omnium ecclesiarum sui temporis loquitur non tamquam de re nova: nihilque afferes ex antiquis , quod sonet poenitentiam publicam plus quam pr deJictis publicis. His consonai Aug. serm. GCCLI. al. L. inter homi]. L. Praeterea cum Arnaldus in praefatione ad librum de frequenti communione fateatur, disciplinam poenitentiae viguisse ab inito Basilii episcopatu ad obitum Augustini per annos sexaginta , si hoc tempore ea disciplina quam impugnavi*,

lum VII. Imo vero nunquam

Vide episcopum L iltau io Histor. Coost. lib. V. ad an.1729.dieiO.Febr. nani eo die ipsemet illml scriptnm legit. Ei bis capitibus col ligimus , poenilentiara pablicara ioflictam fuisse tantum erimiuibas publici scandali non attieni pr occnltis sive omnibus uti plures voluerecam Arnaldo (I. de freq.comm. sive sallem in quae peccata caj). II. )
tali

eonfessionis aaricalaris.

mus non viguit, numquam omnino viguit. Haec adnotatio maximi momenti
est:

inde

enim evertitur praecipuum funcui innititur Arnaldi liber de


acriter con-

damentum
frequenti

comunione, quem

futavil Petavius Jibris octo de Poenilentia.

oonica dicebanlur idololatria, fornicai io, horaicidium, mi plures docuere cum Mo-

qui acta publica poenitentia in vel nova crimina relabebanlur ob quae agenda publice penitentia esset secundum Ecclesiae leges nedum publicae, veruni etiamprivatae poenitentiae praecludebatur aditus. Haec est propo7/5

eadem

(de Discipl. Pocn. ), Nalali Alex. Saec. 1U. diss. VI.) Expende ea verba recte constiluentur ah us , qui ecclesiis praesunt tempora
rino
:

sito

I.

Diss.

X.

Alex.-

quam

in saeculum III. Nalal. ante ipsum propugnaveranl

poenitentiae
.
;

etiam Ecclein qua remiUuntur ipsa peccata.


,

ut

fat satis

fineoi l^i>

e(

coosuetudiois eccle-

Albaspinaeus aurelianensis episc. J. 11. Observ.V., Morinus l.V. e. XXVII., Petavius in animad. ad Epiph. ad haeres. IJX. novalianorum. Eam sentenliam confrmanl ex Augu-

18

138

Neque

Quamvis stini epistola ad Macedonium aulcm caule salubritcrque provisum sii ul locus illius humillimae poenilcnliae semel in Ecclesia conceda tur ne medicina vilis minus utiles esset aegrolis ..* quis lamen audeat dicere quare huichomini.. .posi primam poenilentiam adhuc ilerum parces? Vide^ incjuil Natalis Alex. , ul liuius
,

nitentiam esse omnibus paratati).

ipsis criminibus quam li bel mai;/// remiltendis in s. Ecclesia Dei misericardia despcranda csl agenlibus poenitentiam secundum modani sui cuiusque peccali. Non ergo excipienda sunt pecca-

de

ta

etiam idololatriae

homicidh

forni-

cationis cuna circutnstantia relapsus post

modi peccatores uni Dei misericordiae


commitlil Augii slinus , poenilenliae vero privalae subsidium prema silenlio id nequaquam j acturus , si privalae poeni,

publicam poenitentiam. Cumque eertum supponalur ex Augustino in epist. ad Macedonium non fuisse iis paratum reme,

dium per actionem


cae
,

poeniteutiae publiesset

superest ut

iis

paratum reme-

tcnliae

remedium ab Ecclesia cons e culi


satis

dium
parati

poeniteutiae privalae. Ilaque uni-

fuissenl.

versalilas illa

remedii per poenitentiam

At hoc remedium
dii

superque

intel-

et exclusio poeniteutiae publicae

ligere volentibus significai

hoc Enchiriet

loco Augustinus.
I.

pr relabenlibus post peractam poenitcntiam publicam, est significatio poenilentiae privatae.

Docet in hoc libro dogmatico

ad

dogma tumeompendiariam explicationem conscripto, Non esse desperandam Dei


misericordiam

tum persententiam
per episcopum in

Separatio autem a Christi corpore erat hominis, sive publice


deliclis publicis in foro
,

secundum modum

agentibus poenilentiam sui cuiusque peccati. Supponil ergo fuisse multiplicem modum agendi poenilentiam. Cumque exprimat diserte modum agendi poenitentiam publicampro resarciendo scandalo Ecclesiae ex deliclis publicis, supponit etiam alium modum agendi poenitentiam, sed non pu-

ecclesiastico probalis

sive per sacerdolo-

tem sacramentorum praepositum ut

blicam pr peccatis non publicis idest poenitentiam privatam. II. Docet veuiam criminum per poe-

quilur Augustinus (Serm. CCCLI. n. 9.) quod fieri poterat occulte cum iis, qui minus bene dispositi accedebant , tum per sententiam iuris quod ab Apostolo promulgatam,et a patribus ac praecipue Augustino saepissime propositam contra habentes conscientiam lethalium criminum
nisi reconciliarentur.

xv "

Hill. Non oinnes

LXVIT. Creduntur autem

quibusdam etiam *

ii

qui *

nomen

Christi

non

eaeie, salvando*
pei
i

tieni.

g*i.

v.

g.

'eib.

"
v.

:
,.-,.

i.

cor. ih. i5.

relinquunt, et eius lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schisniale vel haeresi praeciduntur, in quantislibet scelcribus vivant, quae nec diluanl poenitendo nec eleemosynis redimant , sed in eis usque ad huius vitae ulti mun diem i)ertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pr ma gnitudine facinorum ilagitiorumque, diuturno, non tameii aeterno, igne pu niri. Sed qui hoc credunt et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videnlur. Nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Li brum autem de hac quaestione conscripsi , cuius titulus est de Fide ti op ribus: ubi secundum Scripluras sanctas quantum Deo adiuvante polui demonstravi, cani lidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulns apostolus dicens: In Christo enim lesa neque circumeisio qudquam valli neque praeputium , sed fdes quae per dilectionem operatur. Si autem male et non bene operatur, procul dubio secundum apostolum Iacobum, morata est in semetipsa. Qui rursus n\t: Si /idem dirai se quis habere, opera autem non habeat, numquid poterti fides salvare tum? Porro autem si homo sceleratus propter (idem solam per ignem salvabitur, et sic est accipiendum quod ait beatua Paulus: (pse autem salvus erti si lumen quasi per ignem: poteri! ergo salvare
,
,


sino operibus Fides,
et falsimi erit

139

dixit eius coapostolus lacobus. FalNotile


,

quod

simi eri! et illud

quod idem

ipse Paulus dixit:

inquit,

errare; ncque

i.

cor.

vi.. 9 .

fornicatores ncque idolis serviente*, ncque adulteri, neque molles, neque

mascu-

lorum concubitores, neque fures, neque acmi, neque ebriosi, neque maledici, ncque rapace* regnumDeipossidebunt.S enim etam in istisperseverantescriminibus, tanu'ii propter fidem Ghristi salvi erunt, quoniodo in regno Dei non erunt? LXVIll. Sed quia haee apostolica manifestissima et apertissima testimofalsa esse non possimi, illud quod obscure dicium est de iis qui supenia

fundamentum, quod est Cliristus, non aurum, argentum, w\ tigna, foenum, stipulam, (de bis enim dietimi est, qood per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt:) sic intelligendum est ut bis manifestis non inveniatur esse contrarium. ri foenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecuUgna quippe
raedificant super

lapides pretiosos,

ninni, quamvis licite ronecssarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore oon possint. Cuna autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum id est ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore untar, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem tit salvus. Si autem res Imiusmodi temporales ac saeculares tempore tentatioquia uifl inaimi il tenere quam Christuni, cum in fundamento non habuit li are priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Luis enim, de quo co loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut unito per euni transeant, id est, et qui aedificat super hoc fundamentum au,

rum

argentum

lapides pretiosos

et qui aedificat ligna

foenum

et stipulam.
i.

(ami enim hoc dixisset, adiunxit: Uniuscuiusquc opus quale sii, ignis probabit, 8 ciotti opus per ma inerii, quod supcracdificavit, mercedem accipiet. Si cuius opus <iu!< ni exustum fuerit , damnum palielur ipse autem salvus crii, sic tamen quasi "luciti. Non ergo unius eorum sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines iustos tentatio tribulationis. Iste ignis in hac interim vita fari quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus uni scilicet lauti quae Dei sunl, quomodo placeat Deo, hoc est aedificanti super Christum fundamentum aururn, argentum, lapides pretiosos; alteri autem colmimi ea quae sunl mundi, quomodo placeat uxori, id est aedificanti super itlein fundamentum ligna, foenum, stipulam. Illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur exuritur autem huius, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alternila conditione proposita eis potius carere mallet quam Christo,
: i
:

cor. ni. i3.

Bccli .

xxvn.

6.

oec Minore amittendi


satani
est

talia deserit Christum, quamvis doleat cum amittit quidem, sic (amen quasi per iqnem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitale atque incorruptione munitum.

Licei
in-

ubique Augustious doceat Ecclej

VitalemCCXVlI. a.CVH; lamen qui

se-

Jfota

ad caput

Scripturae auctoritati adiri, qui malis vel angelis vel borniuibu> salutem uh .Micino igne poi licentur,
(idei
ei

cus sentiebant, non lune al) ecclesia praecisos nii pelagiauos aliosque liaerelicos ,
sed polius

LXriL,
LXt'llt.

em

aliis

cathoKcis tolcralos
:

XXI. ci XXII. deCiv. lil.ro ad Orosiumc.V.,et J.XXXHI. coni. Faust. IV.,etep.CII.al.XUX.q.lV.,ei ep CU ad Dlcitium, al. LXJI. etep. ad
il
1.
i

fuisse aperte

bocloco docci

qui hoc cre-

dimi, ci

lumen

cutholiii sunt. Conlraeos-

dem lamquam
librum defide

ci

contra catholiebs seriosi t opcrivus.NuUns'id mi-

140

ne utamur, quam qua ipse vel in divini-, Scripturis explicandisutendum iudicavit)

qui Jegerit Pelavium 1. III. de ariVII. , ubi praeter Origenem cum gelis e. scholaPIatonisacCiceronis afTertaperlurn Jocums.GregoriiNysseni, s. Gregorii Naabitui-

nulla profeclo esset nobis

cum

iansenislis

s.Hieronymi, s. Ambrosii contra aelernitatem poenarum, quibus addit Arnobium. Libro autem XXII. de Civ. Dei cap. XVIII. testatur Augustinus, se
zianzeni,

concerialio. Nullus est enim controversus arliculus, in quo non manifestissima

testimonia calliolici ex Augustino profe-

colloquia habuisse

cum

bis catliolicis

ramus,ex quibus aequum est obscuriora interprelari. Tertium tandem est quod non praetermittendum videtur in iis Au,

quales
pse

inquit, in collocutionibus nostris species catho-

sum expertus. Plures

licorum negantium aelernitatem poenarum refert Augustinus tum boc et seqq. Encbiridii capitibus tum lib. XXI. de Civitate Dei , tum lib. de Fide et operibus. Memineris autem Encbiridion seriplum ab Augustino sub annum 421.novennio ante mortem.
,

amorem appretialivum Dei super omnia explicat: Si Ckristus in corde fundamenti habei locum idest ut ei nihil anteponatur etc. In bis Enchigustini verbis,qui
,

ridii

capitibus et alibi saepe

tum

in ser-

Alierum adnotandum occurrit


gula,

in re-

monibus, tum in Psalmorum enarralionibus , tum in epistolis semper sislit ini tra quasdam bypotbeses, quae practice occurrere possunt, nec lectorem aut auditorem deducit ad fctas bypotbeses ,

Augustinus proponit de seripturis interpretandis. Id quod ohscure


dictuni est

quam

quae hominem

infrmum
,

in

periculo

constituere possunt

a quibus declinan-

ex manifestissimis

etapertissi-

dum monent
gr.

theologi

cum

s.

Thoma*

ex

mis testimoniis esse intelligendum ut manifestis non inveniatur obscurum esse contrarium. Si liane regulam ianseniani haberent ad manus in interpretando ipso Augustino , (nec enim is censendus est
velie, ut aliaregula in eius interpretatio-

nunquam in Augustino invenies : si aut peccare deberes aut torqueri aeterno igne quidfaceresl quas bypotbeses implicatorias esse ac chymericas bene docet Gerso in regulis moralibus et Durandus in IV. Sent.
,

Cir.

LX1X.

Ignis purgatorius

post hanc vitain.

I.

Cor. VI. io,

Ma Uh. XXV.

LXIX. Tale aliquid etiam post hanc vitam Ceri incredibile non est, et utrum ita sit quaeri potest, et aut inveniri aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium quanto magis minusve bona pereuntia dile xerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de quibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi ut steriles in eleemosynis non sint quibus tantum tribuit scriptura divina ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris et earum tantummodo sterilitatem sinistris, quando his dicturus est: Venite benedica Patris mei, percipite regnum: illis autem; Ite in ignem aeternum.
,

Nota

in

caput

LXIX.
te

Videri

posset Augustinus
fdei

hoc capi-

At non
gisset

ista scripsisset

Martyr

si

le-

LXIX. tamquam

Purgatori um proponere non

dogma

sed probabilem

opinionem.

Sane ex haereticis Petrus

ac ineminisset Augustini in lib. de Jiaeresibus , ubi inter Ani dogmata recenset orare vel ojferre pr mortuis oblationern

Marlyr(Locorum comm.clas.lII.c.IX.)
Dl' patri bus quid scnserint hac super re

non oportere. Ac quamvis


id

in lioc

conlextu libri de baeresibus

non habeo quid aliud rejeram nisi malorem illorum partem in eam sententituiL esse propensos , ut purgatorium concedant. Sed apud nullos eorum mei/uni

non appellet haereticum,


stat in libri fine:

dogma hoc tamen praeista ><//-

Quid contro
. . .

fiat

articulum essefidei, ut qui secus opinatusfuerit saluter habere non possi t.


legisse
,

me

super-/lue (/uucEcclesia catholica dum propter hacc scure sufficiat eam cofitra ista sentire, nec aliquul hth rum in frdem qucr/ujimm debere retiritur ,
.

pere.

Tandem

concludi!

omnis

i latine

141
rhristianuscathoicus istanondebet erede re. Adde Aug. lib. IX. Conf. e. XII. ,
J.

CLXXII.

de cura pr mori., e. I. et IV. semi. al. XXXII. de verb. Apost.

ul)idocet)

Non

esse dubitandiim

non
:

esse ambigendum. Dal autem rap'onem Hoc enirn a patribus traditur universa
,

observat Ecclesia.
ridii e.

Imo

in lniius

Enchi-

C1X: Necjue
.

(inquit)

negandum

est

defunctorum animus pietate suorum uni pr illis sacrifiviventium relevari cium mediatori^ offertur vel eleemosynoe in Ecclesia fittili . Duo ilaque sccernenda sunt. i. an sit in alia vita purgatorium sensu catholicomin. De hoc non dubilat Augustinus , neque liane vcritatem probabilibus accenset. '2/' Qaodnam sit purgatorium in alia vita, imin per ignem habeatur. Hoc Augustinus iis adnumerat , quae certa ac definita non sunt, et de quibus quaeri notes! Ncque id solummodo veruni fuit
( ,
.

Sed hacc minus vera sunt. Legatur Confessio catholicae atque apostolicae Ecclesiae (sic enirn inscribitur) orientaIis, interprete Laurent io Normanno Lipsiae 1695. confecta a Russiae minoris ecdesia per Petrum Mogilam melropolitam solemniter approbata per Kioviensem Parthenium Constantinopolitanuni Patriarcham cum reliquis Patriarcliis Alexandrino, Antiocheno, Hierosolymitauo, aliisque episcopis anno 1643. XI. Mariti, uticouslat exEpistoIa libello inserta, larn vero quaestione LXVI. pag.lll.negatur Purgatorium in quo temporaria ulla poena animorum expurgatrix a morte existat; pag. 412. ut ipsi nonnihil supplicii sustinentes co dein perpurgentur Sed ut aperiatur aequivocalionis ra,

dix,

quam

passus est vir

omnium
,

iudicio

eruditissimus Natalis Alexander

legatur

pag. 107. huius confessioni^ quaestione LXIV. a An non et aliqui sic diem suum
obeunt, ut beatorum damnatorumque medii sint? Resp. huiusmodi homines nulli
reperiuntur. At illud probe constai, sceleratos homines non paucos de orci claustris eripi

aelale Augu^tini.

Dubium

est, ait Bellar-

ihii.us lib. II. de Purgatorio cap. X: an ille ignis sit proprie diclus ignis, an metaphorice. Respondet: Communis senten-

tia

esse

theologorum est veruni et proprium ignem et eiusdem speciei cum no,

atque liberari non sua equi-

stro elementari.

Quae
,

sententia

non

est

dem ipsorum poenitentia sive confessione, quemadmodum scriptura dicit (Psal.


VI.
)

quia nusquam ab Ec< lesa definita est, imo in concilio Jlorentino graeci aperte professi fuerunt , se non ponere ignem in purgatorio et tamen in de'fi'nilione facta sessione ultima definitur purgatorium esse, nulla men(juidem de fide
,
,

Quis enirn coufiteatur


Psal.

libi in

inferte

no?

et (

GXV.

Non laudabunt

mortui
ojficiis, et

Veruni piis superstitum


ecclesiae pr ipsis deprecatio-

tione ignis habita. Tcunen est sententia probabdissima . Quaeri polest num non modo graeci uniti, quique subscribunt fiorentino concilio, sed eliam scismatici purgatorium ut Airmat Nalalis Alexander (saecolo IV.Diss.XLV.Propos. II. n. 21) lesiae graecae cum latina consensum m hoc dogmate multis prolatis eliam
:

praecipue vero per incruentum , (Liturgiae ) sacrificium, quod Ecclesia pr vivis mortuisque omnibus communiter, quemadmodum Christus pr iis pani bus
riter rnortuus est, quotidie offer.

Tum
rum

adductis aliquibus ex Theophi-

lacto archiepiscopo Acridae in Bulgaria, sed scriptore graeco saeculi XI. Cla-

Bchismaticis;
est,

Ex quibus,
esse
fi

evadit, inquiunt graeci , ab excessu suo liberari per se animavi, poenitentiamque agere non posse , nihilque eius-

inquii
et

eamdem

graecorum
,

, evidens latinorum

modi
culis.
et

molri, quo infernis eximatur vin-

de purgatorio

dem

solarn de

nomine

Solae igitur liturgiae , precesque eleemosynae , quae animae causa a


et
, illam plurimum ab acheronte redimimi.

quaestionem inlereos abitari. Id ipsam tamquam sine controversia supponimi \\JUI. sorbonici duclores qui die 15. lunii 1717. scriptum obtulere Petro Magno Moscoviae Czari Parisiis lune agenti Befertur scriptum 1 V vilae Petn Magni per Antonium Catiforum.
.

viventibus praestantur

adiuv ani,

Constat ilaque graecos

schismaticos

ncque nomine neque


fi
:
:

re

purgatorium con-

id est ieri Si vere poenitentes in Dei cantate decesserint antequam dignispoenitentiaefructibus de commissis satisfe-

142
cerini , et omissis corum animas poenis purgaloriis post morlcm pitrgar. En prima pars doctrinae catholicae in conciJio fiorentino a lalinis et graecis sancilae,

Nam

hacc pars agit de suffragiis


decedenti um cum
carilate.

in fa-

vorem

Contra

Negant quipanimas pr culpis veniape post mortem libus aut lethalibus non piene remissis addici poenis temporalibus 7 a quibus satispatiendo libcrenlur. Et ut a poenis huiusmodi rclcvcntur, prodesse eis vivorum suffragia , missarum scilicet sacrificio, , oraliones, et eleemosynas et alia pietquae a fidelibus pr aliis fitis officia
et a schismaticis negatae.
, ,

vero graeci schismatici et transcriptae Confessionis anctores agnnt de suffragiis in favorem sceleratorum inpoeni tenti um. Nullo igilur pacto purgatorium agnoscunt hi schismatici. Sed anliquissimam ac universalem Ecclesiae traditionem de iuvandis dei'unctis prave delorquent ad impios in peccato decedentes et ad infernum detrusos. Neque vero schismatici
liane sibi primum senlentiam excogilarunt anno 1C43, quo ea conissio sancta ; iramo eum errorem et erroris occasioneni sumpsisse videntur non modo ex Theophilacto quem citant, sed etiara ex Nicolao batasila in Expositione liturgiae cap. XLV., et Gabriele Philadelphiensi

delibus fieri consuevcrunt secundum Ecclesiae instituta.

Secundae huic parti

definitionis fdei

(cui antistiles ulriusque Ecclesiae graecae

ac latinae subscripserunt in concilio fio-

remino

fessionis

repugnant graeci auctores Concuius verba transcripsimus. ,

de Purgatorio pendantur.

si

eorum verba

ritc ex-

cip. lxx.
eieemosySs non
ha' muteur.

na, qualia qui agunt,

LXX. Sane cavendum est; ne quisquam existimet, infanda illa crimircgnumDei non possidebunt, quolidie perpetranda et

Eccii.xv. 2I

eleemosynis quotidic redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus: non ad hoc emendus quodam modo, ut ca sempcr liccat impune committcre. Nemini enim dedit laxamentum peccandi: quamvis miserando deleat iam facta peccata, si non satisfactio congrua negligatur.

Notac

in caput

Quoniam errorcontia aetcrnilatempoenae debitae peccatoribus sine poenilenlia congrua decedentibus erat Augustini aetale et superioribus etiam temporibus veluti lerna pi uri morii m capitum quorum aliquod hoc Enchiridii loco , aliud
,

ugustinus

cum

quibus paci/ice sive

salva Ecclesiae pace disputabat. Mei ni ugustinus eos discriminari ab Origene


cjui

et

ipsum diabolum atquc angelo s

cius post graviora pr merilis et diutur-

niora supplicia... sociandos sanctis


gelis credidit.

An-

alio significatili-, alia bis

alia aliis

Au-

Sed

illuni, subdit

Augu-

non abs re erit aliquam coseriem exponere praecipue ex 1. XXI. deCivitale. Imprimis e. XVII , plurcs catholicos
guslini libris;

stinus

rum

nonnulla
sine
rias
sia.

propler hoc , et propter alia maxime propter alternante* cessatione beatiladincs ac misenon immerito reprobava Ecclc
,

et

et

sui temporis

hac

in re errantes ita coni-

Quam

lanien formalem reprobatio-

Nunc iam, inquit, cum miscricordibus nostris agcndum esse video,


pleclitur:

disputandum, qui vel omnibus illis hominibus quos iuslissimus iudex dignos gehennae supplicio indicabit, vel quibusdam corum nolunt credere poenam sempiternam fuluram sed post certi temporis mctas pr cuiusque pccet pacifce
, ,

misericordibus nostra tacet semper Augusti* nus^ imo ut sapienter notant Maurini ad cap. LXIII. Enchiridii , istorimi nomini , quos aliquoties reprehendt , pepercit sempcr. Alium errorem adhuc magis {miseri

nem inustam iis per eam aetatem

quantitale longioris sive brevioris eos inde existimani libcrandos. Hoc docebaiii miscricordes nostri; ita

cali

enim ho-

cordem) in aliquibus catholicis refert Au gustinus scq. cap. XVIII. bl>. \\l. d< Civ. Swit etiam 7 inquit ijuulcs in oliocutionibus nostris j>sc sum experltis, <jtn
,
<

mincs catholicae communionis appellai

cum

vencrari videantur Scrpturas san-


rtas,

143

acieniiiale supplicii
,

mori bus im/irobandi sunt, <nu$am sanai malto niaioreni


miseri'ordinai

et

agendo

illius

qui pr pcc-

(/aar/i isti

catis suis fneere digiias cleeniosynas ne~

Deo tribuunt erga Jaaaanumgenus. Dicunt enim de malis et in/idrlilnis

hominibus divinitus (juidem


esse
,

ve-

rum praedictum

quod

digiti sunt

poena: sed cimi ad iudicium ventura fuerit. misericordiam esse superaturam. Ponabit

enim

cos, iiujuiunt, misericors

Deus

gliguntmQui ergofeccrit, inquilini:, quamvis mores in melius non mutaverit, sed Inter ipsus suas cleeniosynas ne/nrie a< nequiter vi.veril, iadieiam il/i eaai miscricordici fataram est , ut aut india dammilione plectatur aut post nliquid temporis sivc pannali sive prolixum ab ilici

preeibus

intercessiombus sanctoram siiorum. Quare concludebant nonnullis Scripturae testimoniis abutentes, nec lonet

damnati otte
ror,
pile

liberetur.

quem Augustinus

Atque hic est erredarguit hoc ca-

LXX.
ii

Enchiridii.
pertinet id

giuro,

nec prorsus alluni supplicium post


iudicii esse passuros. ifec isti

Ad quem errorem
cebant
ipsi

quod

di-

diem

tamen

subdit Augustinus, qui hoc scntiutit, liane


rtullam

^uam usque ad lieralionem damnationem diaboli atquc


,

forum eius extendunt. dime quas receusui

numeran-

tur

Augustioo tamquam liac in re piriun catholicorum erroneae opiniones


al

de remissione iniuriarum. Ad hoc pcrtincre aiunt, subiicit Aug. eo ipso cap. XXII. et in oratione dominica quotidianam postulalioncm Dimitle nobis debita nostra sicut et nosdimittimus debitoribus nostris. Quisquis enim UH , qui in eum peccavit dimittit ignoscendo peccatimi, procul dubio eleemosy nani fa:

principaliores. Aliae

autem subiiciuntur
,

cit.QuamremDominus sic ipse commenenim dimiseritis peccata hominibus, dimitlet vobis et Pater vester peccata vestra. Nec dixit Domidavit, ut diceret: Si

ab Augustioo eo J. XXI. de Civ. quas u's priorum (juasi multil'ormes modificatiooes. Sunt alii (inquit cap. XIX.) ab aeterno supplicio libcrationem nec sahem omnibus hominibus promittenles sed lanlunvnodo Christi baptismate ablalis qui participes fiunt corporis quomodolibct vixerint in quacumquehaeresi vel impietrite fuerint. Sani (aie cap. XX. ) qui nec omnibus
-

nus, (inquilini) , magna vel parva ... Ac per hoc putant eliam eis qui perdile vixerint, donec claudant diern vitae huius extremam , per liane oralonem qualia-

cumque

et

quantacumque

fu rint
,

om-

ni a quolidie peccata dimilli

sicut ipso,

ulibusbaplismalisChristi
,

et eius cor-

i sacramentum sed solis catholicis quanwis male viventibus pollicentur ... etiamsi postea in aliquam hacresim vel e-

quolidie frequentatur orario, si hoc lantummodo custodire meminerint, ut quando ab eis veniam petunt qui eos peccalo

qualicumque lacserunt, ex corde dimilta/^.Contra quam pravam intelligentiam de remissione iniuriarum agit Aug. sequentibus Enchiridii capitibus.

tinn ingentilitali idololutriam lapsifue-

iunior J inni

rmt... atque din ornnis impietas quanto non eis vedeat ad aelcrni-

Iterum observandum
stinus Jicet
et seqq.
1.

est

quod Augucap. XXIII.

tulem, sed ad diulurnilutcm, magnitudincmijuc poenarum.

de Civ.

XXI.

omnem

liane, doclrinam vehe-

Sunt nutria (adda cap. XXI.) qui

...

nonnisi in Ecdcsia catholica perseveralitibus ioc promitiunt, per ignem videlicct sab'undiis merito Jundumenli... Dicunt
iuslibet vitae

catholicum chrtia,

non tamen ut haeresim ab Ecclesiae unitate praecisam sua illa aetaie; imo statini a cap; XXIII. dubiuta hoc proponit: ac primum quaeri oporlct ni que cognoscicur Ecclesia ferra
nientissime reprobet,

num ( hristum habere in fondamento quodjundamentum nulla haeresis hnbcl


a corporis
bic
si

nequiverit liominaaidisputalionemdia-

bolo eliam post


rnas

maximas

et diuturnissi-

eius unitale praecisa.


i

Atque

rite

onsideraveris, esterror,

quem

ctatur Augustinus in boc Enchiridio superior. cap. LXVII.el LXV1II.

Compen tiam quosdam, (inquit cap. Wll.j pillare eos tantummodo ursuros
>

poenas , purgalionem velindulgentiam pollicentem. Inde autem argumentatur ncque esse ferendam sententiam , quae hominibus idipsum polbcetur argumentalur , inquam sed de Ecclesiae decretis contra lume errorem omnino si: ,

Jet.

144

Imo supponi! decrelum


i'nisse
,

illud

omnino
illa

iubet, siculi videro licei in libris contra

non

scd Ecclesiam ferre sua

aelale disputantes pio salute lioininum perditorum , et sine poenitentia decedentium. Inde enim nascitur dubium, cuna Ecclesia hos disputanles ferat cui* ferre nequiverit origenistas. Graviora quae dicit contra hunc errorem, haec sunt, quod eo admisso statini enervabitur fides qua credilur sernpiternum daemonum futurum esse supplicium. Argumentatur eliain ex eo quod eodern paclo loquaniur

duas cpisf. pela^iai;orum , in quibus(l. IV. e. X.) Illud inni ( inquit ) lerliuii videamus, quod non minus in istis omnc C liristi membrum et totum eius corpus cxhorret , quia contendimi esse in hac vita velfuisse iustos nullum habenles omnino peccatum. Ofhciosum mendacium sine peccato dici

posse , non fuit error damnatus ab Ecclesia aetate Augustini . uti constat ex

hb. de Mendacio et contra mendacium

Scriplurae de aeternitale praemii,

quam

quemadrnodum
in iure canonico.

postea fuit

improbatum

isti errantes christiani admittebant,et Ecdesia contra origenistas defniverat, et de aetern ita te suppheii. Dicere autem in hoc uno eodemque sensu: vita aeterna sine

Haec

illustrant

doctrinam theologos.

rum

qui docent

cum

Thoma

(II. II.

te erit, supplicium aeternum finemhabebit


,

q. I. art. 7. ), quod tura ad explicationem creverint.


pertinere ad defeclum fdei
,

arliculi fdei

quan-

Neque

mullum absurdum

est.

mirum erit quod error coutra aelernitatem poenarum,quem Ecclesia posterior tamquam haeresim intoNernini autem

lerabilem detestata est, et in socinianis


delestatur
aetate Augustini ut , nondum formaliter haerelicus haberetur. Ipsa aelate Augustini accidit, ut propositio non formaliter haeretica in formaliter haere-

quod quaea posterioribus, quae a prioribus non cn^noscebantur. Quare in resp. ad H. Dicendum quod profectus cognitionis conlingit.. ex

dam

explicite cognita sunt

ticam evaderet.

Etenim
stitiae

in fine libri de Perfectione iu-

eos reprehendere audet qui affirmarent iustos sine ullo prorsus peccalo existere in hac vita vel extitisse

nondum

parte addiscentis : sicut magister, qui novii totam artem , non statim a principio tradii eamdiscipulo, quicapere non posset, sed paulatim condescendens eius capacitati; et hac ratione profecerunt homines in cognitione /idei per temporum successionem,

Quare statui Ecclesiae praesentis in quo tam multa per concilia ac pontifices
,

aliquos:
et gral.

quorum
c.XLII.

opinioni
et

quemadrnodum
de Nat.

in lib. de Sp.et

lit.

e. II., et libi*,

LX., ita et in fine libri de Perf. iust. non existimat Augustiims reluctandum usque ad damnationem ac censuras. Imo in epist. CLVII. ad Hilarium anno kk: Sed isti (inciuit) utcumque tolerandi, quando dicunt vel esse
velfuisse hic aliquem praeter unum sanclum sanctorum qui nullum haberet om-

ad communem instructionem declarata sunt, aptari possunt verba Ecclesiastis ( cap. VII.) Ne dicas'. quid putas causae. est, quod priora tempora mcliorafuere
,

quam mine

sunt ? slulta enim est


Si

uiius-

modi interrogano. Nota ad verba


:

non

satisfactio etc.
in

Utilitas ac necessitas

satisfactionis

patribus ac concili is

commendata mate-

nino peccatum. Illud vero quod dicunt sujjcere homini liberum arbitrium ad dominica praecepta implenda etiamsi Dei gratia, et Spiritus Sancti dono ad opera

bona non adiuvetur, omnino analhematizandum est, et omnibus execrationibus dciestandum. Al post conditos adversus illam opinionem tres canones, sextum septimum et octavum carlhaginensis concilii anno
,

V28. celebrati , eorum auctoritate eam deinceps ut perniciosum errorem caveri

riam atque occasionem praebuit fallacissimae argumentationis errori proscripto ab Alexaudro VIII. an. 1690. in propositioneXXVI. Ordinem praemittendi satisfactionem absolutioni induxit non posed ipsa litia aut inslitulio Ecclesiae liristi lex et pracscriptio , natura re/ C idipsum quodammodo dictantc. Prop. XVII. Per illam praxim inox abskend, ordo poenilcntiae est inversus. Prop. XVIII. Consuciudo in ni rna quocul m/ minisi rat ionem sacramenti poenitentiae
,

etiamsi eam plurimorumu>minum suste*-

145
tei

auctorlas, et multi tempori* diutur-

men

ex circumstantia

loci

quem
et

ulti-

nitas confrmct, nihilominus ab Ecclesia non Imbellir pr usa sed abusa.

in uni

occupat in ea theologis

cate-

chistis

celeberrima partitione a sex iam


fuit

Auctores et faulores huius enroris liac aut simili forma argumentaodi uluntur: sacra auctoritas saepissme docetjUt quis

priusDeo
conciliari

satisfaciat, si velie curii ilio re,

de, vox satisfaclionis communiter , ut in Eccleterminala sia significaret satisfactionem a poena. Cum enim per contritionem ac confessaeculis usurpala

est satisfactionc

ergo ante absolittionctn opus quae praecipua est in Arnaldi libro de frequenti comunione. At argumentalio huiusmodi contra regulas logicas est a genere ad spcciem. Quid est satisfactio? RespODdet Bellarminus 1. IV. de poeti, e. 1. nihil esse aliud

sionem, cui saltem asaeculo Xll. consentientibus omnibus eruditis adiungi consuevit absolutio , satisfactum iam sit ac supponatur pr culpa , reliquum est ut

actionem, qua is qui alterimi lacsit , tdntum facit quantum satis est ad innirium (onipensandain. Iam vero haec satisfaccio duplex est: altera pr culpa, altera pr poena. Imprimis eniin opus est ut ea fant quae necessaria sunt ad amicitiam recuperandam , quae cum fiunt , satisfacimus pr culpa. Atque haec in
lege gratiae pecca ntibus post

non sit nisi satisfactio pr poena. non nisi pessime colligas , quod scriptores Ecclesiastici priorum duodecim saeculorum ubicumquesalisfactiointelligant satisfactionem nis meminere pr poena, quae sita sit in operibus laboriosis cum vox indilTerens sit ad utramque aut alterutram satisfaclionis speciem significandam nec ex usu ad unam potertio loco

At ex

his

baptismum
absolutione

prae alia constanter determinaretur. Acsane id animadvertitur in cap. hoc LXX. Enchiridii, ubi Deus dicitur mitius

sunt contritio, confessio


percepta.

cum

autem haec ante gratiam reconciliationis perceptam non sint opera iilii Dei , hinc est quod non sint satisfactio condigna , sed tantum congrua , quo vocabulo ulitur Augustinus hoc loco Enchiridii.

Cum

Imo de

satisfaclione con-

serando delere iamfacla peccala, si non satisfactio congrua negligatur: in quibus verbis, si nomine satisfaclionis congruae intelligat Augustinus satisfactionem pr culpa nempe contritionem et confessionem habeo quod volo sin intelligat satisfactionem pr poena , sane Augustinus ab:

grua non vero condigna monet Bellar-

surdissime locutus

est} alligavit

enim de-

mino
ti

<-

(1. e. ) intelligendos veteres paqui actionibus humanis interdum


,

letionem peccatorum illi rei, quae integralis est pars poenitentiae et ea omisit
,

ex inimico amicum redda ni, atque adeo pr expianda culpa sabsfaciant. Atpraeterea integritas compensationis postulat , ut amicitia restitula poenitentibus et confessis luatur
tribuere videntur

ut

Deum

quae substantialia sunt et omnium catholicorum iudicio magis necessaria, contritionem ac confessionem. Quae duo et

quantum

satis iudicavit capite

LXIV.

et

LXV.

debitum poeoae residuae, qua


satisiiat,

iustitiae

quiquesibi nimium placuit peccando, aliqua sui afflictione displiceat. tque liaec est satisfactio pr poena, quae
satislactio
liationis

huius Enchiridii , et evidentius tum sermonibus CCCLT. et CCCLII. qui inscribunlur de poenitentia , et in epist. ad Honoratum CCXXVHJ. n. 8. al. ep.

CLXXX.
Quae argumentandi ratio a nobis hoc plurimum valet ad eruendum sensum Augustini aliis in Jocis, tum plurium veterum patrum qui si noin loco explicata
,

praesupposita

gratia reconci-

condigna erit. Cum autem a saeculo XII. post magistrum sentenliarum


usitatissima
fis

in

tisfjK sit
l

sit parlitio actuum poenitencontritionem , confessionem et sationem, licet satisfactio ex vi vocis

mine

satisfaclionis poenalitales intellexe-

re, sane

quod praecipuum

erat

nempe

genus q nodi Iam ulramque speciem 'ompleclens riempe et satisfactionem pr culpa, et satislactionem pr poena la,

cor contri tum omisisse ac neglexisse dicendi sunl.

19

r4W

a r.

i.x\i.

dom?n 'expiari
uviora peccata,

LXXI. De quotidiana autem brevibus levibusque pecca tis, sine quibus non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim djeere, Pater nosler qui es in coelis, qui iam Patri tali regenerati sunl ev aqua et spirita. Delct omnino bacc oratio minima et quotidiana peccata. Delet et
b.-ee vita

Matih. vi. 9

a quibus vita fidelium etiam scelcrate gesta, sed poenitendo in melius mutata disccdit: si qucmadmodum veraciter dicitur, Dimitte nobis debita noiila
,

stra

quoniam non desunt quae dimttantur,


:

ita

veraciter dicatur

sicut et

nos dimitUmus debiloribus nostris


c*p.
E
gele.a

id est,

si

fiat

quod

dicitur; quia et ipsa

lxxh.

muu?

eleemosyna est, veniam petenti nomini ignoscere. LXXIF. Ac per boc ad omnia quae utili misericordia funt, valet quod Dominus alt: Date eleemosynam,et ecce omnia manda sunt vo&w.Non solum ergo peregrinanti qui dat esurienli cibum, siticnli potum, nudo vestimentum
,

Lue

xi. 41.

hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visilationem , captivo redemptionem, debili subventionem, cocco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti, veruni etiam qui dat veniam peccanti, cleemosynam dat, et qui emendat verbere in quem potestas dalur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum cius, quo ab ilio laesus aut ofTensus est, dimittit ex corde vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit et aliqua emendatoria poena plectit, cleemosynam dat , quia misericordiam praestat, multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilit ti, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur inimici, amici vero eorum potius illi, quos inimicos putanl; et reddunt errando mala pr bonis, cum redderc mala Gbristianus non debeat ncc pr maiis. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus, adiuvamur, ut dimillanlur nostra peccata.
,

Noi,,

d caput
'"
'

Quod boc

loco dicitur quotidiana ora-

tiam,

quam

sequitur relapsus:

quamdo-

pr levibus brevibus quotidianis culpis confrmat quod supra asseruimus apud patres et scriplores priorum XII. saeculorum , salisfaccre usurpari ad signifcandum , satisfactionem
tio satisfacere

ctrinam tum ii, tum posleriores theologi vehementerreprobant. Interpreiantur aulem haec de proposito vitam mutandi,

pr culpa.
Addit orationem dominieam delere etiam gravia si coniungalur cum poenitenlia et emendatione. Quare vides, quod Augustinus cum supra dixit deieri peccata, si

ex arbitrii vertibilitate ut loquiBonaventura sequatur relapsus qui fructum poenitentiae tollet, non taesto
,

tur

s.

meri faciet
cesserit.

quin vera poenitentia praeteneas}

Haec bene

nam

liane obieclio-

nem

saepissime atque invidissime urgent

non congrua

salistaclio negligalur

non

contempsit. necessitatem poenitentiae

eam nomine satislactionis comprehendit quod iterum est contra illam argumentationem Arnaldi. Quod requirit Augustinus, dolere poenitendo vitam in melius unitari , esse pinterioris, sed
:

qui trium propositionum proscriptarum per Alexandrum Vili, de ordine j>ocnitentiae auclores aut etiam fautore
iuere.

test

non

inlelligentibus errandi occasio.

Lege Magistrum senlcntiarum ( lib. IV. disi. XIV.), ibidemque Alberlum m., s. Thomam, s. Bonaventuram, ac reliquos.
Videbis ex similibus patrum pbrasibus plures docuissc, non esse veram poeniten-

observa, quod ait Augustinn-. operalongo ordine enumerata sive multa genera eleemosynarum mliiivare ut diiiiittantur nostra peccata. Quod verissimum est. Sive enim ex IK'i spiriti! iant ante reconciliationcui, et tunc aditivaut saltem mediate ad ipsam amicati divinae recuperationem , oblinrudo
satisfactoria
.

Tandem

conlrilum

et

humiliatam

sive iianl posf


adeptam in absolutione reconciliationem per Eeclesiae claves, et tunc adiuvant ad oebitum poenae tollendum, idest ad conipletam remissiooem peccatorum. Observa autcu qua ni castigale loquatur Augustinosi adiuvant, inquit, ut dinutlanUtr nostra peccata. Non enim haec opera issarla sunt absolute ac simpliciter , nisi in proposito servandi legem. Contra vero satisfactio illa congrua, de qua panel poemtentium in lo ami- cap. LXX. melius mutari vitam,dequac. LXXIL, dicuntur simpliciter necessaria, Quare connrmabis quod dictum est
j
,

147

XLV11I. adVincentiume rogatianoschistota est de hoc argumento. Mea prunitus sententia non erat, inquit n. 17., nisi neminem ad unilalcni Cirisii esse cogendum, verbo esse agendum, dispulatione pugnandum, vallone vinccndam ne fictos catholicos haberemus
mate, quae
,

quos apertos hacreticos noveramus. Sed haec opinio mea non contradicentiwn
perbis, (aegre enim quis obsistere directe poterai arguraentanti ac disserenti Au-

satisfaclionen]
tri

apud Augustinum non

de-

minale
se
1

poena.
pi.

significare satisfactionem pr itiam satisfaclionem pr cui-

gustino) sed demonstrantium superabatur ex empiis. Nani primo mila opponebatur civilas mea, tjuae cum totaessct in parte Donati, ad unitalem catiolicarn timore legnili impcrialiam conversa est.,. Ita aliae multae qaae rnihi nominalim

Quare testimonia patrum significai]tium necessitatem satisfactionis ante reconciliationem euniDeo obtinendam,quibustestimoniis abutebanturdefensores aut lautores trium propositionum per AleVili, proscriplarum, testimonia,

commemorabantur... Quo argumento ab effectis victus Augustinus est , tum ipse poslea liane ipsam opinionem aucloritatibus et rationibus cumulavit duabus citatis epistolis.

nndmm

inquam,

illa inefficacia

suntnec delermi-

nate significant satisfactionis poenalia opera, sed salisfactionem pr culpa,


praeatat contri tus ac confessus.
(

quam

Nota ad verba

Multa enim bona


.

praestantur in vitio . . .) Sapienter monent Maurini patres


iblique vindicari

Huius observationis fructus est falsilas XXX. ab Alex. Vili, proscriptae. Ubi quis invenerit doctrinam in Augustino dare fundatam, Ulani absolule polest tenere et docere non respiciendo ad ullam ponti ficis bullam. Nemo enim tam Augustino repugnat
prop.

his

quam
ratione

cui
est.

unum

Augustini

nomen pr

rationem agendi cum donatiss haereticis per Jeges eiedicta poenalia imperatorum, quam agendi rationem donatistae clamabant dedecere
ecclesiasticam
i<

Ego enimfateor cantati tuae (ait scriHieronymum epist. LXXXII. al. XIX. n. 3. ) solis eis scribens Augustinus ad

mansuetudinem
epist.
.

et liberta-

pturarum
antur
,

libris

quiiam canonici appel-

in Bdei.

et

ep, al. L. A; iitilis hoc loco observalio subori-

U.WM

Lege

XCni. al. XLVIIL

didici hunc timorem honoremque de/erre, ut nullum eorum auctorem

tur.

Opinabatur ilaagenaum cum

ohm

Augustinus
Alii

donatistis.

, non autem

africani episcopi, qui et distributive singuli et collectiye omnes non crani cum

Angustino comparandi sive scriplurarum tia, sh iraditionis, sive naturata rationia perspicacia io opi,

scribendo aliqid errasse firmissime eredam.... Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant non ideo verum pulem quia ipsi ita senscruni, sed quia mihivel per illos auctores canonicos vel probabili ratione quod a vero non abhorreat , persuadere poluerimi. Necte,mifratcr, sentire aliud existimo: prorsus , inquam, non te arbitro
sic legi libros tuos

niouc contraria erant. Adversati palam Mini Augustino eiusque eloquentissimia rationibus , non cesserunl eius auctoriuti

velie

phetarum aut apostolorum


scriptis
,

lamquam prode quorum


,

atque argurnenlis
.iin

imo tandem Augustiel

quod

onini errore careant duest.

auctoritati
parli
s

rationibus cessit,
attrattila est,

bitare

nefariani

m eprumque
"

bsit hoc a pia hual.


,

tandem

militate et vcracide semetipso cogitatio-

quodvelex hocsoloEnchiridiic. LXXII.


>llM '
in ep.

ne. Et epist, CXLVI1I.

postquam

similia disseruit

CXI. n. 15. merito subii-

Andi Augustinum

XGIU.

al.

cil:

tais ego suoi in scriptis aliorum ,

148
taUs
esse volo intellectores

meorum. PeAugustini do-

cirina conlra pelagianos,quae specialern

cuJiaris est exceptio in ea

ab Ecclesia approbationem meruit.

,.

xxiii.

e eemoiyna.
parare iuimio.

Matth. v. 44.

M a uh.

vi. 11.

LXXIII. Sed ea nihil est maius , qua ex corde dimitlimus quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum , sive etiam benencum , qui tini mali nihil tecerit illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est , ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis , faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligile inimicos vestros, bene faciteeis qui vos oderunt, et orate pr eis qui vos persequunlur. Sed quoniam perfectorum sunt quo quidem se debet omnis fldelis extendere et humaista fliorum Dei num animum adhunc aflectum orando Deum , secumque agendo luctandoque perducere tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus noslris; procul dubio verba sponsionis huius implentur , si homo qui nondum ita profecit ut iam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab nomine qui peccavit in eum , ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit , sicut et nos dimittimus debitoribus noslris ; idest sic dimitte debita nostra rogantibus nobis , sicut et nos dimittimus rogantibus debitoribus
,

nostri s.

e.

lxxiv.

d!mXMtinou
dimitiamur
a

ca t

LXXIV. Iam vero qui eum, in quem peccavit, hominem rogat, si pecsuo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diet peccati sui poenitenti
,

ioa.

xiv.

6.

KM.

vi. 14. ,5.

quando inimicitias exercebat. Quisquis non ex corde dimittit nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti quoniam mentiri veritas non poEgo test. Quem vero lateat Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit hanc in ea positam sententiam sum veritas? Qui cum docuisset orationem vehementer commendavit, dicens Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum dimittet et vobis Pater vester caeleslis peccata vestra Si autem non dimiseritis hominibus, nec pater vester dimittet peccata vestra. Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit sed mortuus est et tamen potens est ille etiam mortuos suscitare.
ligere sit difficile, sicut difficile erat

autem roganti

jfotaadcap.

In

li s

legendis capitibus

^Lxxir"

q u d nionuit Sixtus V. in Bulla


cognitio et exerctalio..
.

locum habet Trium~


certe

dern Bulla ad
tates

Quare apposite Sixtus Quintus in eacommendandas novas utili-

phantis: quod theologiae scholasticae...

semper

ex scholastica theologia posterioribus saeculis derivatas observavit, quod

maximum Jructum

ajferre potuti...

ad

Deus Ecclesiam suam per saeculorum


aetates, prout opus est
,

Patres securius, et utilius perlegendos , et explicandos. Distingua hac in re Augustinus perlectionem a praecepto
;

novis beneficiis

quod

dimiltamus rogantibus dicit esse praecepti, quod dimiltamus anlequam rogemur


docet esse consilii ac perfectionis.
severius
,

auget novis praesidiis instruit. In quam rem faciunt verba s. GregoQuanrii homilia XVI. in Ezeehielem
:

to

mundus ad extremum ducitur

tanto

Longe
dili-

nobis aetcrnae scicnliae aditus lardai*


aperitur.

ac verius doctrinam de
II. II.

gendis ex obligatione inimicis perlractat

s.Thomas
et brevius
art. 8.

q.

XXV.

art. 8. et 9.,

Ipse Augustinus frequenter supponiti quoddiligentiaeposteriorumapcrialIKu>,

complectitur q.

LXXX1II.

imo quemadmodum

Adhuc

severius, et liisiuseximius

ipse ntultis in loc Joqui solet, reveletquae prioribus obscu*

Suarez de Cantate disp. V. Sect. V.

ra l'uerant. Id obscrvavitretavius 1.X1Y

149
de Incar. e. 11. n. li. , et refert Augiistinuml. II.deGenesi con tra Manichaeos,
ubi proflieiur se expHcaturum , quae in Genesi traduntur , non praeiudicantem lueliori diligentiorique tractatui, sive per

per alios , quibus Dominus revelare dignetur. Universalius id docet Auguslinus epist.XCHI. al.XLVIII. n.35.
se sive
et ep.

CXLVIII.

al.

CXI. 0.5.

moresque corrigere et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non etmani frustra ideo sibi blandiuntur quoniam Dominus ait Date eeemosynam, et ecce omnia tmmda sunt vobis. Hocenim quam late pateat, non intel-

LXXV. Sane qui


, ,

sceleratissime vivant, nec curant talem vitam

Cp.

LXXV.
non
Ilsi

Eleemosyna
sceleratos et
intideles
iiiiiikI.iI
.

inutenlur.

lignnt.

Sed ut
:

intelligant

attendant quibus dixerit.


,

Nempe

in Evangelio sic
1

Lue. XI. 4 scriptum est Cum loqueretur rogavit ilum quidam Pharisaeus, ut pranderet apnd se, et ingrassili recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere quart non baptizalus esset ante prandium? Et ait Dominus ad illum: nunc vos Pfcn isaei quod deforis est caicis et catini, mundatis; quod autem intus est vestrum plenum est rapina et iniquitatc. Staiti , nonne qui fecitid quod deforis est, etiam id quod inlus cstfecit? verumtamen quod superest, date eeemosynam, et ecce omnia manda sunt vobis. Itane hoc intellecturi sutnus ut Pharisaeis non habennec renati fuerint ex tihus fidem Cliristi, etiamsi non in eum crediderint aqua et Spiritu munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides 9. Mundans fide corda eorum: et dicat Apostolus, Act. XV.i5. Cbristi, de qua scriptum est Tit. I. lmmandis autem et infidelibus nihil estmundum, sedpolluta sunt eorum et mens et conscientia. Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent , si eleemosynas darent, et fideles non essent? aut quomodo fdeles essent si in Ghristum credere atque in eius renasci gratia noluissent? Et tamen veruni est quod audierunt, Date eeemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. LXXYI. Qui enim vult ordinate dare eeemosynam, a se ipso debet in- Cu. LXXVI. Prima cipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae eleemosyna animae suae > erissimeque dictum est, Miserere animae tuae placens Deo. Propter hoc remisereri et recle vivere. nascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraxiEcdi. XXX. 24. mus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos iniseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus iustum iudicium eius contitentes quo miseri eflecti sumus, de quo dicit Apostolus, Iudicium Rom.V. 16. quidem ex ano in condemnationem et magnae cantati eius gratias agentes , Ibidem. Vili. d<' qua idem ipse dicit gratiae praedicator, commendat autem suam dilectionem Peti! in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pr nobis mor, , , , , ,
:

taas

<>*t:

quam
t

ut et nos veraciter de nostra miseria iudicantes , et Deum cantate donnvit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod iudicium et cariPliarisaei praeterirent,

decimabant tamen propter eleemosynas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum : et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionisordinem dictum est, Diliges proximum tuum tmnquam teipmm. Cam ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina rt iniquitale pieni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Vcruntamen inquit, quod superest date ekmoqjnam et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut oetenderet quid admonuisset et quid ipsi facere non curarcnt, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare Sed vac vobis, inquii, Pharisaeis: tamquam
(jiiis
,

tem Dei cum

Lue. X. 27.

Lue. XI. 41

>

150
diceret, ego
sint

quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis

Mail. XXIII. t6.

Lue. XI. 4a.

Cai. LXXVII.
Iniquitas

deserenda

ut

prosint

eleemosynao.

P.

X. 6.

Ptulm.KVIII.ii.

omnia, Sed vae vobis qui decimalis mentam et rutam et omne olus; munda has enim novi eleemosynas vestras ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeterilis iudicium et caritatem Dei; qua eleemosyna possetis ab Omni inquinamento interiori mundari ut vobis munda essent et corpora quae Iavatis: boc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora sicut alibi legitur, Mundale quae nlus sunt, et quae fria sunt munda crani. Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur, Haec inquit oportuit facere idest iudicium et caritatem Dei et 'dia non omiltere, idest, eleemosynas fructuum terrenorum. LXXVII. Non ergo se fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suoriim vel cuiuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanilale ac flagitiorum nequitia permanendi non solum enim haec facilini, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possent impune, versari. Qui autem dUigit iniquitalem odit anmam suam: et qui odit animain suam non est in eam misericors sed crudelis. Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam illi essent munda omnia, odisset eam secundum saeculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam quam libet, nisi unde det ab ilio accipiat qui non eget ideo dictum est, Misericordia eius praeveniet me.
,
:

Noi, ad caput

Ad assequendam Augustini mentem


'

in

LX
ei

rI

LXxru

ce ^ e ^>11 controversia de operibus infideliurn summopere proderit observasse ra-

tiocinationem Augustini bis capitibus usurpatam. Negat s. Doctor quod Pharisaeis non habentibus fidem Christi, nec
renatis
,

munda

sint

omnia

eleemosynas dederint,

sicut isti eas

tantum si dan-

eleemosynae fiunt immundae sint: cum itaque sint immundi ornnes quos non mundat fides Christi ... qui iudicium , et qua pie caritatem Dei practereunt . . recteque vivant. Saepe autem observavi in libris Augustini , hoc animadverti a s. Doctore in operibus sine fide factis ,
.

das pulant. Rationem autem lmius rei non ex eo petere videtur , quod eae eleemosynae in se ipsis immundae sint sivc ex ipsarum substantia, sive ex defectu relatiouis actualis in

quod qui ea faciunt immundi sunt- quod certe nihil facit ad Baii causam defendendam. Nani respiciuntpersonalem immunditiam
versia.
t'ortasse
,

et

malitiam operantis
,

non vero
,

operis in se ipso

de

quo uno

est controalias

Deum summe bonum;


,

Sed haec

satis indicasse sit

sed ex eo,

quod personae

a quibus hae

explicanda.

Cap. lxxviii. Peccjita quaedam


Mini
i.
,

quae

musilo iudcio

non esse putarentur.


I.

LXXVIII. Quae sint autem levia quae gravia peccala, non bumano divino sunt pensanda iudicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque sed Aposlolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulns
, ,

Cor. VII. 5.

coniuj;ibus ait, Notile fraudare invicela nisi ex consenta ad tempus , ut vacetii oralioni; et ilerum ad idipsum estote, ne vos lenivi satanas propter incontinentiam

vestram:

quod putari possetnon esse peccatum, misceli scilicet coniugi non filiornm procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis , sive adulterii cuiusquam alterius immunditiae
mortiferum malum quod turpe est etiam dicere, quo potcsl tentante satana libido perlrabere, incontinentium devila infirmitas. Posset ergo, ut dixi, boc putari non esse peccatum, nisi addidisset, Hoc dico secundum veniam non u cundum imperium. Quis autem iani esse peccatum neget cum dai veniam
,
.

151

Audct fedenti bus apostolica auctoritate, falcatili*. Tale quiddam est, ubi dicil qmsquam vestrum adoersus alterimi negotm habens indicare apud iniqua*, ci
non apud sanetos? Et paulo post, saecularia
nti

i.

c.r.vr. ..ne,

igitur iudicia si habuertiis, inquit,

contemptbUes sani in Ecclesia, hos collocale. Ad revercntiam vobis dico <<m est inter vosquisquam sapiens qui ponti interfratrem sani indicare; sed

frater

cum

fruire iudicatur,

et

hoc apud infiddes.


,

Namethic possK
:

pitali iu-

dicium habere adversus alterum non esso peccatimi , sed tantummodo id extra Ecclesiam velie iudicari, nisi secutus adiungeret Iam quidem omnino quia iudicia habetis vobiscum. Et ne quisquam hoc ita exensaret, us tura se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet ut (1 iudicum sententia remo-Feri: continuo talibus cogitalionibus vel excuonibus occurrit, atque ;l Quote nonmagis iniquitatem patimini , quare non polius fraudamini. l ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis vorit (unicom ninni tollere, et iudicio tecum contendere, dimitte idi et pallium. Et itoli rcpclcrc. Prohibuit itaque suos de alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua :ularibus rebus cum aliis hominibus habere iudicium : ex qua doctrina Apostolus diri! esse delirium tamen cum sinit in Ecclesia talia iudicia fniri er fralres fratribus iudicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat ; oifestum est etiam lue quid secundum veniam concedatur inflrmis. Propler haec atque huiusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborimi et cogilalionum offe ns io ni bus, apostolo Iacobo confitente ac dicenle: In inulti* mini offendimus omnes: oportet ut quotidie crebroque oremus Dominimi, atque dicamus, Dimitte nobis debita nostra, nec in eo quod sequi,

Matti., v.

40.

u*

vi.

3o.

racin.
Nati. vi.

2.
2

mentiamur: Sicut et nos dimitlimus debitorihus nostris. LXXIX. Sunt autem quaedam quae levissima putarentur, nisi in scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo fatue, reum gebennae putarct,nisiVeritas diceret? Cui tamen vulneri subiecit continuo medicinam praeceptum fraternae reconciliationis adiungens mox qutppe ait. Si ertjo offers munus (uum ad altare, et ibi recordatus fueris quia
tur
; ,

CAr Lx xix.
-

U tv vide nTa. esse


intere] 11 tu

gravissima.

Matt. v. 22

frater tuut taei aiquid adversumte.


uli -il,

Aut quis aestimaret quam magnum pec-

dies obscrvare et

qui certis diebus sivc


re,

menses et annos et tempora , sicut observant mensibus sive annis volunt vel noluntaliquid inchoa-

eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existi111. -ut tempora; nisi huius mali magnitudinem ex timore Apostoli pensareitii>. qui talibus ait, Timeo vos ne forte sino causa laboraverim in vobis? Gai. iv. . 1AW. Une accedit, quod peccata, quamvis magna et horrenda, cum c* P lxxx. " in consuetudinem renerint, aut parva, aut nulla esse creduntur; usque adeo ho *Z usu ut non -'-lini' occultanda, verum etiam praedicanda ac diffamanda videan- *wouiriUu. tur, quando sicut scriptum est: Laudalur peccator in desideriis animae suae paai. ix.,,. <( Talis in divinis libris iniquitas clamor vocatur, ricut habes apud baiam Prophetam de vinea mala. Expeclavi Is v. inquit, ut 7 hid km fi ci iniquitati m et non iustitiam sed clamorem. Unde illud ut Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum mulliplicatus est. cm.xvhi.. Quia non solum iam apud eos non puniebantiir Illa Qagitia verum etiam pubtice veluti lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia, in apertaci consuetudinem iam venerunt, ut pr his non solum exeommunicare aliquem laicum non audeamus sed nec clericum degradare. Inde cum exponerem ante aliquot annos epistolam ad Galatas, in eo ipso loro ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte une causa laboraverim in
.

,,

152
exclamare comptilsus sum. Vae peccati* hominum, quae sola mutilala exhorrescimus : usilala vero , pr quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est quamvis tam magna sint, ut omnino Claudi contra se faciant regnimi Dei, saepe videndo omnia lolerare, saepe toleranda nonnulla eliam facere cogimur. Atque utinam , o Domine , non omnia quae non potuerimus prohibcre faciamus! Sed videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere.
vobis;

Frequentissimum est in libris s. Auustu"5 el adeius mentem in arduis conlxxiYixxx S troversiis interpretandam apprime utile , ut adversalivae propositiones ab ipso usurpalae subintelligant particulam solum aut tantum, sive aequivalentem. Sensus est itaque. Quae sint Jevia, quae gravia peccata non humano tantum, sed divino, idque praecipue, iudicio pensanda sunl. Etenim argumenta a ratione naturali peac matita passim Augustinus profert gni facit. Memineris eorum quae paulo supra recitavimus ex Aug. ep.LXXXII. ai. XIX. n. 3. Aliosautem ita lego ut... non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi vel per iJlos auctores canonicos, vel probabili ratione, quae a vero non abliorreret, persuadere polueNota
i.

adcap.

nat peccati venialis eos, qui uluntur matrimonio causa solius voluptatis: quod unum si Augustinus sensisset, consentientes habuisset non patres modo , sed etiam theologos ante ipsam damnationem propositionis IX. factam ab Innocentio XI. QuareNorisius frustra laborat inhacsen-

lentia vindicandain

Vind.August.

e. III.

8.j sed venialis culpae

reum

facit

illum

quoque qui voluptatem

coniugii ordinet

ad vitandam incontinentiam. Quare neque saltem duos fines agnoscit licite matrimonio ulendi , procreationem liberorum, aut saltem evitationem incontinentiae: unum licitum finem agnoscit liberorum procreationem , quem fnem si
praetergrediaris saltem venialiler peccas.

runt.

Eius autem modi loquendi , quem in Augustino adnotavimus , exempla frequentissima sunt. Gum serm. CLV. al. VI. de verb. Apost. n. 9. dicat: Post concupiscentias tuas non eas debet mplori ex voluntate nostra adiuta grada Dei\ passim tamen ait non nobis, sed divinaegratiae tribuenda bona opera. Pass'nnnonlegi sed gratiae bona opera adscribit
, idest non nobis tantum non legi tantum , ne lex viderelur sufjcere posse Uomini habenti liberum arbitrium, etiamsi nullum ultra auxilium divinum

tu uti uxore amplius quam neprocreandorum liberorum cogit volueris, iam peccatum est , et ipsa talia peccata quotidianae eleemosynae mun-

Quando
cessitas

dant.

Non contendo
nemesse falsam Utile tamen erit
5

liane Augustini opinio-

non hoc

est

huius

loci.

in

medium proferrecon-

trariam sententiam s. IoannisClirysostomi , qui obiit Archiepiscopi Coustantinopolitanus anno 407., cum Augustinus

porrigeretur inquitAugust. serm. al. XIII. de verb. Apost. n. 1.

CLV I.
Bonum

Nma

ti.

ad cap.

Duo

affirmat Augustinus

I.

lxxix lxxx

nuptiale

quod unice

intendi potest sine

veniali peccato in usu coniugii, esse pr-

creationem liberorum 5 II. Si quis autem inlendatin usu voluptatis coniugalis vilare fornicationem, peccare venialiter. Haec est perpetuo s. Augustini doctrina. Lege serm. IX. al. XCVI.de Temp. n. 18. ti, serm. CGLXXVUI. al. XXXIV. de diversis n. 9. 51. al. LX1II. de diversis n.22. et seqq., et l.deContinentia n. 27. In quibus aliisque locis non modo dam-

a piuribus iam annis esset in Africa Episcopus. Libro de Virginilate cap. XIX. toni. I. operumEd. Montefaucon pag. 282. Cum liberorum procreandorum causa proditum matrimonium est, tum multo magis ad naturae ardorem restingiwnduni. Atque id Paulus tcstatur dicens: sed propter fornicationem suam quisque uxorem habeat, non propter liberorum procreationem. Namque ubi convenire
iubet,

non utmultorumfliorumparensed cur? ne vos


lentet, iuquit
,
:

tes fiant,

progressi^ non dixii si optoni liberos: sed quid? qui se non continent, matrimonium contrahant. Primipio e nini y ut dicebam , dupUcem han<
satanas.

Ac

occasionem habebat

sed deinde (erra

153
ac mari atque orbe Olimi replcto nnus dumtaxat praetextus est reliquia ncquitiae

ac Ubidinis abolitio.

HancdoctrinamsaepissimciteratChrySOStomus in 'ii oo solo mi moro 19.,sed ante ac postea in co libro. Imo homilia XIX.
ad Gorint. in chi* fine exeusat se , in quod de matrimonio ac virginitale non inquit integrimi iti cani agat. Librimi
1.
j
,

mendat e\ liypothesi eius infirmi tatis adeas qnae habet cap. IX. Nec enim matrimonium in maispono, quin vchementer collaudo. Est enim iis qui ri te uri ve:

liut

conlincnliae porlus, naturata effecoilu,

rari

non pcrmittcns. Nani legitimo

(/itasi

scopuis quibiisdani obicclis ad excipiendos Ubidinis fluctus, nos in summa


tranquillitate collocat, ac tuetur.

Et

in

rem edidimus^eteum ibi accurate ^quantum potuimus rem lume tractaverimus. In Homilia Quaies ducendae snt
.

Anquaenam causa coniugii.. Hoc cnim imam in coniugio spci ininr et maxime , ut peccatimi effuqiamus. et simus mmunes a scortationinuptiau
to
.

n.

.">.

toni. 3. ed. Montel".

omnia

(inquit) disce

ous.

Homilia LX. inMatiliacum. Hocpraematrimonii lucrimi , ut ca-

Uimonia cotuerretur, Hic autem esto praecipuus observationiq liuclus


,

ut ne niniium nostro iudicio

6damus. Sanctissimi doctissimique erant Augustinus at(|ue Chrysostomus quo,


i

uni alter in Africa, alter in Oriente per

eadem tempora de una eademque gravissima re morali tanta opinionum varietale disideban t.Cum autem uterque in sua
scnlml ia
unice vera obfirmaalterutrum falli iure mordi Decesse fuit. Quis autem iam esse alimi neget , scribebat Augustinus de nsu voluptaus matrimoni] . non oh fdios procrcandos sed ob vitandam incontinentiam, cum duri vernainjacientibus Apostolica auctoritalc faleatur. Qu i, inguaili, Ime nega? Nempe id negab ii eo ipso tempore in oriente ClirysoLissimus essel
,

homilia quale s ducendae sinluxores n.5. Ut Deo placeamus contenti uxore propria, hoc nobis affert coniugium, hic eius jructus hoc inde lucrum In hoc quaerendae sunt nuptiae ut ad vilam pudico degendam nos adiuvent. Dixi alterutrum ex bis ss. Doctoribus falsum dixisse. At forte uterque erraverit : si enim vera est gra vissi morum theologorum sententia cum Card. Gaietano ( in summa V. Matrimoniuni) ex alterutro fine sive procrealionis liberorum sive vitandae inconlincntiae licitum esse raatrimonii usum , quod amplectitur etiam s. Anloninus , P. HI. Tit. I. cap. 11. , quando alia remedia coereendae carnis nihil proiuerint , si haec vera sunt , falsum erit tum quod ait Aucustinus solam liberorum procreationem, sive quod docuitGbrysostomus solam evitationem in, ,

tamquam

continentiae esse posse

honestum

finem,

usus matrimonialis
possit.

cum

uterque esse

Iam autem quam


liter

apposite atque uti-

haecexempla nos doceant, ut nobismetipsis in rerum praecipue theologicarum atque moralium iudicio non multami tribuamus, facile conficitur. Haec
autilla sententia de sacramentis, de contraclibus, de restitutione, de alia re
libet bito,

qua-

tomofl
,

qui in contraria onmino abibat.

Vunperabat potius utentes matrimonio filini -uni pioi reandorum causa postquam , Gfbis repJeUu limerai liominum multilu.line utentes autem ea voluptale ad vitandam incontinentiam eosenim vero nnice probabat. Satis id tibi suadebunt mbaChrysostomi, qnae transcripsi. Plu:

vera mihi videtur , nihil de ea duaut ambigo. At neque Augustino ,

ia

pei te legere potes in libro


.

de Virginiubi rationem utendi matrimonio ob reationem prolixe et cloquenterpar-

tim rciellit, partim etiam irrideteos qui ig opinantur cap. XIV. appellans Orbis
curatores.

neque Chrysostomo ingeniosior , eruditior,doctior sum.Quid si et mihi decipi in hac sententia contingat, nec alia inea sit veritas, quam apparens? Aequum igitur non est , ut meo iudicio nimium confisus ad contranam sententiam contemnendam jrridendam traducendam conviciandam dilacerandam praecipitanler procurram, maiori persaepe mei nominis ludibrio atque inlamia, <juam alieni. Quid quod ad superbiae culpam , quae ambulai in
magri is,
et

luptale ad

Rationem autem utendi ea vovitandam impudicitiam com-

iniustitiae

mi rubili bus super se , accedi t crimen, a quo nos sapienter a-

20

eximius doctor Suarez. linde, inquit disput. XIX de fide Seet. VI. n. (J. exislimo et monco , posse facile peccari graviter in hac materia exaggerando proprias opinione s, et conlrarias convitiis vel censuris sine dclcclu affidimelo , quia illud facile esse potest perniciosum mendacium cedens in aliorum infamiam et aliquando in gravem vel iniuriam
vcrtit
,

154

conciliavit
:

plausum

sibi

scilicet

pliyid

sicam adiungens

rectene an secus
est.

pliysieae cesserit, alia quaestio thesi cene opti ine cessi t liberata
*,

Maenim

est

ab ea infamia aslrologiae iudiciariae.

Qua re

in matheraaticos aetatis nostrae qui ea maledicta et convicia congereret quibus tam saepe Augustinus matbemalicorum deliramenta excipit , imperile
salis id faceret.

Notain ncamt lxxix.


Sunt autem
Uvissima.

poenarn et nocumentum. Quid laleal gravis contumeliae sub ea vocula fatue exposilum babes a s. ThoLXXII. art. 2. Quid uvajj jj vis mali Jalcat sub observatioiibus dierum ... explicat idem Augustinus epist. LV. ad Ianuarium al. CX1X n.13. Non giturnos de sole et luna, annuis menstruisque temporibus actionum nostrarum eventa coniicimus ne in vitae humanae
,

Unum est

diligentissime

observandnm

in lioc capite

ad ea verba: Cui tamen vulneri (nempe crimini gravis contumeJiae in fralrem ) subiecit conti-

LXXIX.

nuo medicinam

rcconcilialionis adiungens .....:

praeceplum fraternae non

enimexcludit tum lioc Joco , tum pluribus aliis similibus medicinam per Ecclesiae clavcs, licet

mentionem

faciat solius

periculosissimis tempeslatibus

tamquam

caritatis remillentis iniurias.

In liane

rem

in scopulos miserae servilutis illisi, a libero arbitrio naufragemus... Non itaque dies observamus et annos et menses et tempora 1 ne audiamus ab Apostolo. Timeo vos, ne sine causa labora verini in vobis. Eosenim culpat qui dicunt : non proficiscar quia posterus dies est, aut

regula qua ni Augustinus tradii 1. de fide et operibus , quem octo circi ter annis ante Encliiridion scripserat. Nam
facit

cap. IX. Spado, inquiunt,

Me quem Phi-

quia luna

sic fertur.

et infra

n.15. de-

lippus baptizavit , nihil plus dixit quam credo Filium Dei esse lesum Christian, et in hac professione continuo baplizatus est: ex quo inferebant adversarii nihil

testatur vanitates

nominimi ob hoc obser-

curalum

fuisse de instructione

moruin

vanlium siderei ut..- quasij atedia rerum iam eventa perquirant. Observat Augustinus 1. de diversis

sed tantum de fide.

Respondet Augustinus

Scriptum

ta-

cult atque intelligenda dimisit celer.,.

quod
illos,

quaestionibus ocloginta tribus q. XLV. veteres appellarunt malhcmaticos

quae

licet
,

taceantur in scripturis grada

brevitatis

tamen

serie

traditionis sciadJii-

qui temporum numeros motti coeli, ac siderum pervestigarunt. At inquit, qui mine appellantur malhemalici volaites actus nostros corporibus caelestibus subdere, et nos vendere stellis , ipsumquepretium quo vendimur a nobis accidire. Haec scribebat Augustinus an. 388.

mas implenda. Eamdem regulam


beas
in

rum

Augustino interpretando. Cetcquod peccatorum remissio fiat per


J.

claves Eccjesiae, praeter testimonia congesta a Bellarmino

Subfnem

igitur 10. saeculi et deinceps

de Poenit. e. 10. et NataJem Alexandrum saeculo III. disser. XXII. q. unica , evincit Augustim locusl. II. de Adult. coniug. cap. IX.
I.

qui callebant mathesim et astronomia m,

quoniam bae
,

scientiae seipsis steriles vi-

Non erit turpis ncque dif/icilis etiam post perpetrata atque purgata adulteriti
reconciliatio

debantur iis adiunxere comilem quam dicimus astrologiam iudiciariam, qua et lantani et pecunias sibi comparabant, et absolute ac simpliciler mathematica appellabanlur. Eos saepissime Augustinus impugnat. Vide ad lnem Enar. PsaL

LXl. quae habetdemathematico converso.

coniugum , ubi per clavcs regni eoe lo rum non dubitatiir fieri remissio peccatorum. Et scimi. LVI. n. 12. Abstinentcs ab idolatria a constellationibus nathematicorum a remediis incantatorwn...., ab homicidiis, ab tiilulnon dico tcriis , et si qua forte alia
,
,

Diu perdurava liaecconiunelioniathecuin


astrologia
alia

quae exitiales
se
sit

e.vitus

habent Wide
et liguri

;/.

seos

iudiciaria

donec

j>raecidi

ab altari
,

i// ti

r-

poslrcmo saeculo

via mailiesis sibi

ra ut ligetur in corto

valile pericu


mortifere filisi sohatur in terra } quod sohatur in coclo. Tandem Ecclesiaepoteet

155

quod sanguis
sii

ciuut regnimi Dei, repugnat


Christi effosus

quantum
sit

Btatera significat iu

timi*

LXXXII.

et

hoc Encliiridio capiLXXXIH. quae con-

saperest ut
icrit

effusus

adefficaciamj ad sufficientiam
ste-

pretii applicabilem,nisi
j

prhomines

Bequuotur. Ani mad ver tenda ista centra Dallaeum Calvinistam in lib. (ie Confess.

in

sacramentis.

auricolari.
i-t'ro

Usuata
luendis

(peccala) pr quibus abeffusus est.


,

Non itaque Christus sangninem fudit tantum pr christianis electis ad obtinenda ipsisea bona quae cum perseve,

filii

Dei sanguis

rantia finali et aeterna gloria rcipsa con-

1.

Audiat Jiaec Iansenius qui toni. III. III. de Gr. Gli- cap. XI. oblatio, in,

docet Iansenius reprobis antem ad obtinendas


uti

sequuotur

1.

e.

pr

iis

tantum
et sine

(juit

ne clirectio Christi inanis esse non

ternporales gratias (idei


tis,

spei aut carila-

pofertraddens quod Augustinus nunquam km tcriptis suis aliam sententiam habuert.tqui lioc loco habes sanguineo! eflusurn pr peccatis usitatis, quaequereipaerant, et frequentissima erant , et tana

aliorumque, quae ad lenipus

perseveraulia obtinent, ut docet


pite.
iis

eodem ca-

ma, ut oidddo claudi contra se facereni regnimi Dei. Iam autem pr peccatis, quae re ipsa fiunt, et chiudi contra se fa-

Fusus est Christi sanguis etiam pr quae non obtinenlur, nempe pr abluendis peccatis quae non abluunlur, et pr quibus oblatio ac directio Gliristi inanis fuit

culpa hominum, contra ac doceat


1.

Iansenius

e.

LXXXI. Hoc nunc dicam quod quidem et in aliis opusculorum meouni locis saepe iam dixi. Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid lacere debeamus aut non faeiendo quod debere fieri iam videmus: quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae
, i ,

Cip, lxxxi,
Peccati causa e

duae, ignoranti a
et infirmi tas
nisi
,

quas nemo vincit


divinitus adiutus.

quidem pugnare nos convenit sed profecto vincimur nisi divinitus adiuvemur ut non soluni videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio iustitiae vincat in nobis earum rerum delectationes, quas \H habere cupiendo vel amittere metuendo scientes videntesque peccamus iam non solum peccatores quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus veruni etiam legis praevaricatores cum id non facimus quod faciendum, vel facimus quod non faciendum esse iam scimus. Quapropter non solum si peccarimus ut ignoscat propter quod dicimus dimitle nobis iU hiia noKna eictU et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne pecoemufl al regat, propter quod dicimus, nenosinferas in tcnlalioncm ; ille rog uidus est cui dicitur in Psalmo Dominus illuminano mea et salus mea:
:

Matt. VI.

i?.

Vs.

XXVf

ul illuminatio detrahat

ignorantiam

salus infrmitatem.

Duabus ex causis peccamus

Loquitui

hoc loco Augustinus de cantcholastici diami, J ormali huspecti tiiiii, non vrio dir causis eilieientibus.
i j <
,

videndo quod facere de bea in sed culpabililer non videndo secundum iJlud
,

Nota

I.

ad cap,

LXXXI.

<

hoc pacto Lotus hniui

capitis con,

lextus de peccatis ignorantiae vincibilis


et infirmitatis sibi

optime consonai. Sicut enim malum infirmitatis habetur constimi tur tamquam a forma, non faeiendo quod (hl><vr l, ri iam videmus , ita malum seu peccatum ignorantiae utique vincibilis habetur formaliter seu coustitnitur tamquam a forma .nondum
.

1. III. de Lib. arb. e. XIX. deputatur ad caipam, quod invi tus ignoras, sed quod negli gis quaercre r/uod ignoras : et cap. XXII.: Hoc animae deputatur in recitimi... quod sci-

Augustini

Non

libi

re
ti

non

studuit, et

quod dignam facilitao-

cornparandac ad recte faciendum


dedit.

peram non

Quod
,

si

malum
,

iguo-

sit non erit proprie peccatum ex s. Angustino sed per syoecdochea (}uia enectus seu poeua pec-

ranliae invincibile

cere

156

causam formaicm
forma
,
:

cali originlis. Hinc I. III. de Lib. arb. cap. XIX. lllud quod ignorans quisquc

dicil

Intere culpabicouslituitur

litcr et
lit, est

ex propria negbgenlia an instala

nonrectefacit ^etquodrecte nolensfanon polest, ideo dicunlur peccata quia de peccato ilio liberae voluntatis originem ducunt. lllud enimpraecedens rneruit ista sequentia. Namsicut linguam dicimus non solimi mernbrum quod mo~ vcmus in ore dum loquimur , scd etiam
lllud

qua homo

reus ignorando , idest reus peccati ignorantiae vincibilis: non delectari deltberate in bona est forma

liomo costituitur reus


idest

qua forma , qua nolendo bonums reus peccati infirmitatis. Ita Au,

in

quod huius membri motum

conse-

quitur, idest

formam tenoremque verbo,

gustinus pianissime satisfacit quaestioni propositae 5 quaestio enim erat: Curri vo-

luntas

rum, secundum quem rnodum dicitur alingua graeca alia latina ; sic non solum peccatum illud dicimus quod proprie vocatur peccatum libera enim volunlnte et ab sciente commiltitur: sed etiam illud quod iam de huius supplii io
,

na

humana gralia adiuvante divisine peccato in hac vita possit esse


,

Ha

cur non sit, possemfacillime ac veracissiine respondere quia homines nolani : sed si ex me quaeritur quare nolint ;
,

irnus in

longum. Vcrumtamen hoc sine


ililigentioris

praciudicio

inquisitionis

Ulrumqueignorantiae malum complexus est Augustinus in ep. ad Sixlum CXCIV. n. 27.


consequatur necesse
est.

Jpsa ignorantia in

eis , qui intelligere noluerunt, sine dubitalione peccatum est: ( et malum ignorantiae vincibilis quod scholastici appellant peccatum formale ) in eis autem, qui non potucrunt , poena peccati: riempe originalis et ut scholastici vocant peccatum materiale , ila enim appellant quod fit ex ignorantia invincibili.

autem ea responsione quam exponimus: Nolunt homines facere, quod iuslum est sive quia latet an iuslum sit, sive quia non delectat. Non hoc loco agitur de causa efficiente mali quam causam non esse malum principium,sed esse ipsum liberum hominem vel angelum tam multis explicuerat Augustinus contra manichaeos et reperii
breviter dicam. I)icit
,

Cum
dii
lis

autem Augustinus hoc Enchiri-

etiam in libris contra Iulianum. Explicat igilur quare nolint, evolvendo causas formales huius nolunlatis. In hunc finem partiturhoc malum nolle in duas species,

loco fatealur se saepe in aliis opuscusuis

quarum

altera est

peccatum ignorantiae

habes quomodo similia explices in aliis Augustini locis : ex. gr. 1. II. dePec. mer. et rem., quos libros scripsit anno 412. novennio fere ante Enchiridion , haec habet e. XVII. nolunt homines facere quod iustum est sive quia latet an iustum sit , sive quia

eadem

dixisse

culpabilis,

alterum est peccatum infirmitatis. Utriusque peccati formanti, seu

non

delectat.

Nolunt homines facere quod iustum quando peccant tum est ( quod accidit
,

peccato ignorantiae culpabilis , tum peccato infirmitatis) sive quia latet an iu~ stum sit, sive quia non delectat.Si 10 quia
significare
stinus

formalem causam profert, ut explicuiraus. Nihil autem obstat quod homines nolle et homines non delectari deliberate de dono sint reipsa unum et idem. Adhuc tamen unum est ratio raetaphysica alterius. Quid frequentius ajMid Auguslinum , quam homines peccare quia volunt, homines hoc velie quia eos dclectat ita peccare, secundum illud eiu-

dem Augustini sub finem serm. CIA.


XI. inler editos exCarthusiae ni-. Delectat enim peccare ; nani si non dealias

causam

efficientem

Augii-

homines excusaret

in suis peccatis*

dicerent enim, defeclu cognitionis et delectationis causatimi in eis fuisse eifecti-

ve peccatum: eam autem praeviam cognitionem ac delectationem sibi liberam non fuisse. Quis habet in polestate tali
viso attingi

lectaret non fieret. Ubi dare sermo est de delectatione utique deliberata quam peccans in peccato experilur et tamen liaec tra peccare, velie , et delectari soni
,

unum

et

idem

reipsa.
declinali-

Pergit Augustinus: Tanto enim (jaid-

mentem suam, quo

eius vo-

que velicmentius nolumus (sive


tes a

luntas moveatur
l. I.

ad
II.

ad Simpl.q.

August. n.21. Ilaque ro quia


ait

fi de m ?

peccato ignorantiae culpabilis, declinaules a peccalo infirmilalis) quanto

157
cerlius

quam honum

sit

novimus

qua

biam praesumentium de
non conf'ugientium
ait
:

se

et

ad

Denm
,

cognitione formaliterexpellilur peccatimi iguorantiae, cum ea cognilio non sit sine


nostra diligentia in investiganda ventate, quemadmodum liaec ignoranza non sine

Niillius

proinde

nostra negigentia) coque decctamur ar~ denlius (qua delectatione deliberata for-

maliter expellitur peccatimi infrmitatis). Tgnorantia igitur et infirmitas i-itici sunt

cupac humanae in , Daini nferas causam. Vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. Hinc it, ut non adiuvetur adiutorio dante completarci , et proximam potentiam ad implendum mandatimi.

Augustinas

quac impedi unt voluntalcm, ne moveatur ad faciendum opus boriimi, vel ab opere mulo abstinendum.

Ex
tur.
1.

bis postremis verbis

duo inferunviliosa
inflr-

Vitiosa ignorantia

Si instes: quomodo liomines culpabiles sunt in liac ipsa superbia praesumente de suis viribus et ad Deumnoii confugiente? Respondetur, id explicari duobus principiis inconcussis in doctrina s. Angustimi. Quia debent liomines ex statina Dei lege
ita

mitas non sunt re ipsa

peccatum iirantiae et peccatum infrmitatis: quae cata non per uiodum causae eiiciennisi

ad ipsum confugere, ut auferat eorum impotentiam qua proxime et complete non possunt, et completarci potestatem largiatur. Id centies ac
millies iterat

sed causae formalis impediunt , ne voluntas moveatur ad bonum, et abstineat a malo- 2. Cum liaec verba non sinl nisi repetitio priorum nolunt homines faccrc quod iustum est, siva quia laiei ari iustum sit , sive quia non deletis,

Au-

gustinus. Convenit

ctat, coiifirmatur

quod
,

in bis verbis inibi designar!

autem scriptura pleriimque hominis voluntatem, ut quod non habet vel nonpotest admonitus sentiat , et ab eo , a quo sunt bona omnia, indigens poscat ait Augustinus 1. I. Op. imp. n. 93. Sed necesse non est ad alios
Augustini libros evagari. Nam lioc ipso lib. II. de Pece. mer. cap.XlX. Nec ideo tamen in iisdem vitiis nobis permanendum esse existimemus , sed adversus ipsam maxime superbiam , propter quam in eis humiliamur, et nos vigilanter conemur, et ipsum deprecemur ardenter. Addit Augustinus liane ipsam depreca-

causam formalem,non efficientem; proindeque latere an iustum sit , idem esse ac peccatimi vincibilis ignorantiae non delectare, riempe deliberale, idem esseac peccatimi infrmitatis. Pergit Augustinus ut autem innotescat quod latcbat ( idest ut liac innotescentia per modum causae formalis pellatur vitium ignorantiae cui* pabilis) et suave fiat, quod non delectabat ( idest ut bac suavitate deliberata per ino !um causae formalis pellatur vitium infrmitatis) gratiae Dei est. Non ait
:

terprelandis diximus

tionem ex Dei aliqua praevia gratia et

dono
et

esse.

Simul

inquit

intelligentes

gratia

quem sensum explicat ununis interpretatio sed est gratiae Dei: ncinpe est effectus gratiae Dei tamDei
est, in
*,

quod sic conemur, et quod sic deprecemur dono illius nos habere. Alterum inconcussum principium in Augustino est, quod ad Deumdeprecandum, et contrariarci praesumptionem et
superbiam eiFugiendam nemini nega tur adiutorium, quod ad Deum precandum superbiamque vincendam proximum et completimi est, quamvis ad legem im-

quam

causae

eiTicientis

gratiae Dei est

inquam, qua^ hominum adiuvat voluntates: adiuvat autem vocatione ilici alta, atque secreta , sic eius agcns sensum ut eidem legi alque doclrinae accomodet assensum ait idem Augustinus alibi in
,

plendam
lib.

esse possit

remolum, etnonom1.

nino completimi. Augustinus


arb. cap.

de Gr. et

ep.

CCXVII. ad Vitalem
,

n. 5.

Qua

ut

non adiuvcnlur
loco,

pergit Augustinus lioc


1.

quem exponimus
e.

II.

de Pece.
est

mer.

XVII. inipsis itidem causa


intei

XV. praecepto facere commonemur , quod conanles et nostri s viribus non v alente , adiutorium divinimi ( utique proximum et completum ad faciendom pracccpluni ) precemur. Tarn
e.

non in Dco.
Hic
rogabis
:

quomodo

in ipsis

causa est? Respondetur ex Angustino panito post codem cap. 17. Propter super-

XVI Vracccpto admorutum est liberum arbitrium, ut quaercrct Dei domini, quod quidem sine suofruclu prorsus ad1 .

moncretur

nisi prius acciperct aliquid

158
dilectionis
(

Paulo fusius commoratus sum


in ex-

cn gratiam initialcm

ali-

quanlulam gratiam, ut alibi Augustinus dicit, quae saltem ad orandum vincendamque superbiam et praesumptionem de suis viribus sufficit) ut addi sibi quacreret, unde cjuod iubebatur impleret Hinc instituitur argumentatio. Libertini
,

tia , ut qui iubet , iuvet. Inter praecepta vivendi est praeceptum orandi: datur

igitur et gratia ut qui iubet orare, iuvet.

arbitrium sine suo frutta prorsus admonerelur nisi prius accipcret aliquid diut addi sibi quaereret unde quod iubebatur impleret Est Jiaec Aulectionis
,

plicando, quid sint quid ve significent , duae illae causae peccandi , de quibus Augustinus boc e. LXXXJ. Encbiridii 5 nani etsaepissime id repetit in operibus suis , imo in eo 1. II. de Pece. mer. not eo tantum loco , quem expendimus , sed
pluries et pluries id liabet
si
;

et

praetcrea

gusti propositio
bili

quam

ipse

non haesi-

permittamus
(vide

, ;

ut Iansenius ea intelliJ.

tanter trad t, sed consentanee ad generarcgulam sexcenties ab ipso inculca-

gat de causis elTicientibus uli ipse semper


intelligit
,

IV. de Gr. Chr.

e. I.)

ta m.

Audiamus Dominion et praecipien-

quemadmodum

et catholici pleriquc,

mo-

lem,et opilulanlem,et iubenlem quidfacere debeamus , et adiuvanlem ut implere possimus , ut ait tract. LUI. in Ioan. ri. 8. Si ergo omnes orare iubet, omnibus auxiliatur , ut orent et aliquid dilectionis impertit. Procedatur iam ad minorem propositionem argumenti. Atqui omne liberimi arbitrium ctiam infide lium fruttuose prorsus a Dco saltem per naturaHa decalogi praecepta admonetur, non supervacanee, inutilitcr, simulatorie, irrisorie, liane minorem propositionem de Jlege Dei omnibus universali , eademque

lestissime insurgunt tricae, etdifucultatcs

a lansenio contra calbolicos

quae omictu excin-

nes data interpretatione


duiilur.

uno

De duabus aulem
agiteap.

causis efTcientibus

buius Encbiridii , ubi de peccato primi bominis Hoc est ( inquit) primum creaturae rationalis malum, id est prima privatio boni; deinde iam ctiam nolenti bus nobis subintravit ignorantia rerum agendarum , et concu:

XXIV.

pisccntia noxiarum. Animadverteeavcr-

ba nolentibus nobis. Quare


cap.

intelliges eo

non frustranea fatetur ipse Iansenius tom. III. lib. HI. de Gr. Chr. e. XVII. per totum , et quidem ad mentem Au,

XXIV.

agi de ignorantia et concu,

piscentia in eo gradu

quo mala
,

neces-

saria sunt et indeclinabilia

et in

quan-

gustine

Ex
,

bis descendit consequentia.

Ergo omne liberum arbitrium ctiam infidelium


nis, ut

prius accipit aliquid dilectiosibi quaerat, unde quod iubctur,impleat. Hinc verissime Augustinus

tum talia sunt causae efficienles peccatorum , nisi voluntas repugnet, ut polc-l. Observandum diligentissime est, quod

addi

XVIII. cnarr. I. n. 7. Non perniiullum mortalium se excusare de umbra mortis. Ex bis babes quod ubicumque Augustinus monct ut oremus, semper supponi
in ps.
sit

cum Augustinus docet contra inalimi ignorantiae, et inf mutatis pugnare nos convenit iamsupponit nos aliquali auxilio inslructos quo pugnare possimus. , Pugnare enim contra haec mala sinealiquo
gratiae auxilio

pelagianum

est

et
ilio

millies

damnatum ab Auguslino
lib.
.

ex

adesse saltem aliquid dilectionis

qua

Davidis: Miscricordiaeiuspraeveniel
(lege

me

Deus tribuat facultatem orandi

aliter

Aug.

frustra, sine fructu, sine causa iuberetur:

Sed prefetto

de Sp. et lit. e XXXIV. ). vinc7nur,nisi divinitus ad-

Homo ergo grada iuvatur, ne sine causa voluntati eius ubeatur, ait Aug. 1. de Nat. et Gr. e. IV. n. 9. Sine causa igitur iuberetur
pletarli

bomo
tur.
est

omnisbomo orare, ut compoteslatem accipiat ; nisi omnis gratia ad saltem orandum iuvare-

*Wc/w*r, pergit Augustinus j riempe prae(pio puter illud inclioatuni auxilium gnani ineboare possimus , neoessariun est ullerius auxilium , quo proxime }><sinius piene observare praeceptum , et recto exequi quae debemus*
,

Atque universim loqucndo veruni quod ait 1. IV. Op. imp. n. 119. homi n bus natura filiis irne proplerca danlur praecepta vivendi, quia datar et gra1

Occunit
stiui

in liane

reni

iosignis
al

Augu11,

locus semi.

CXLV.

IH. ex edita
5.

Mss. Cariliusiae maioris. Describi t

hominem sub

lege

peccati

cuius


aliai/i

159

mini* prava intelligcntia tol sophistica argumenla suppeditat laosenio (LI. de Gr. Chr. a cap. VII. et seqq. ). Videi

legem (iuquitAugustinus) in membris suis repugnantem legi mentis suae et captivum se ducenteminlege peccati (juac est in membris eius. Ecce vinci,

debatur multitudo dulcedinis, nec experiebatur adiutorem,qui expectat pugnantem, sublevat laborantem impertiendo scilicet adiutorium proxijnum ac completimi, (juo quis asserii se in liberlalem,

quo prema tur iucunda

suggesfio

quo

tur, ecce trahitur

ecce captivatur

ecce

subiugatur.

Quid eiprofuit, non con-

cupisces? Audivil non concupisca, ut nosset hostem, non ut vincerci ... lata
pulisti hostem, in libertutem,

perimatur illicita delecttio : restat ergo ,mt grada nempe proxhna et completa adiuvet in Deum sperantem non spe, quae sit ex propriis virihus sed ex
,

gratin aliquantula

idest

initiali
,

quae

pugna

liberare

asscre te

prematur iucunda fugge* stia, perimatur illicita delecttio. Annare habes legem: procede^ vince, si ptes. Quoti hoc locodicitur ab Angustino de homine sic impotente, et cum Ime im:

per ordinem ad plenam legis observantiam remota, ac mediata est. Corollarium I. In doctrina s. Augustini gratia, adiutorium, ac similia usur-

potentia peccanti', <|iiippe qui vinci tur


traJiitur, subiugatur
,

videi etur
:

l'avere

quod sequilur Quid e nini est quod ex aliquantula iam gratta Deicondelectaris leiii Dei sccundum interiorem hominem? Non ergo omni gralansenio
;

al

aedi

pantur frequentissime a s. Doctore pr gratia et adiutorio completo et proximo ad Jegem et mandata servanda. Corollarium II. Hoc sensu saepe Augustinus docet gratiam dari conantibus , petentibus , clamantibus , Jaborantibus nobis, idest gratiam completam nobis eas dispositiones praestantibus ex gratia ini-

tin
.S

desin utus

edam

inaiali

et inclioata.

membris tuis repugnantem legi mentis tuae : non repugnantem, et nihil valente?/! se'd captivum te ducentemin lege peccati. Facilius iam inielligitur, quod homo sit in hac sua
iides aliarti legem in
captivitate culpabilis
(

cum aliquantula

gnta Dei ondelectetur legi Dei. Iam Augusiinus explicat modum,quo


iti

accidie, Rive explicat ac detegit

radicem

quaeque est ali, seu aliquantula , quid delectalionis. Corollarium HI. Hoc sensu multi dicuntur ab Augustino destituti gratia , nempe completa, et quidem ex culpa ipsorum,quia male usi smil gratia aliquantula, qua petere , et clamare poterant. Corollarium IV. Hoc sensu f'requentissimum est in Augustino: Si destituimnr adiutorio divino peccamus quod
tiali

culpabilis huius captivitatis sub peccato.

durum

un de timentitii absconditur multi ludo illa dui edinis : absconditur timenti. Qumindo perficitur speranti? Clama sub fwste, quia habes Oppugnatorem habes et udiutorem, qui te expectat pugnantem, sublevat luborantcm; sed si invernai tperanlem (utique ex aliquantula grafia ), odit cium superbientem..,. Agnosce te vietimi, vires tuas contunde ecce homo de se praesumebat , U nluvit pugnare non potuit superare ,
/

sic destitutus,

quomodo enim peccabit ideoque impotens? Sed sensus est planus ac i'acilis ex dictis. Si deslituimur adiutorio completo , peccabividetur}
,

mus, quippe Jiabentes aliquantulam gratiam sive initialem possemus clamare


,

petere, pulsare, et uberiori auxilio pracveniri.


ficai

Non

autern ea conditionalis signi-

hypotesim, qua omni divino auxilio destituti simus proportionato naturae rerum gerendarum aut omittendarum ,
et sic destituii

peccemus, quod maxime

viclus est, prostratus est

subiugatus est,

captivatus est. Didicii de


re. ti
tfui
j

Dco praesumequem lex terruit de se praesumenrestai ut grada adi uvei in Deum


igitur

Augustino repugnaret. Quis enim peccai in co quod nullo modo cave ri potesl? I. III. de Jib. Arb. e. XVJJI. Haec conciaria illustrari possent innumeris Augu,

sperantem.

sub cu aliquantula gratia solimi timebat legem terreotem '''rum praesumeus de suis viribus non
.

Quia

homo

(juibus [ansenistarum erroribus occurritur. Expendatur imprimis , led integer, locus August. I. II. de Pece. mcr. et rem. e XIX. Cimi autem ab ilstini locis,

ibat,

non clamabat, ideo

ilh

abscon-

io

Ili us

adiutorium deprccauiur ad fa-


dalai?
Eri adiutorium

1G0

Eadetn
est Augustini dottrina serra.

cicndam perfcicndamque iusliliam, quid alimi deprecamur ,quamut apcriat quod lalebat, et suave jaciat quod non dcle-

C.

al.VJI. de verbi* Domini.

Numer. enim

proximum, et completum, quod antonomasticc Augustinus vocat adiutorium adfaciendam


,

perficiendamque iusliliam. At ipsum deprecari nonne ex praevia aliqua initiali gratia est? Utique. Hinc statini Augustinus Quia et hoc ah ilio esse deprecandum cius grada didicimus , dum antea lateret: eius gratia dileximus,dum antea /zora^e/ecta/r.Engraliaaddeprecandum, qua scilicet et discimus esse deprecandum, et diligimus ipsamdeprecationem il:

Jius

quod antea

latebat,et nondelectabat.

llaec gratia deprecandi, quae

communis

est, inilium esse solet sanctificationis.

Idem Augustinus serm. CLV. al. VI. te verbis Apostoli, qui est contra pelagianos. Superabundavit grada (inquit li. 4.) quae delevit cuncta peccata , quae
invenit, et

ad non peccandum

voluntati

nostrae collanti adiutorium subministravit. Subminislalur adiutorium , nempc

completum immediatum
tuia sive inaiali,

et

proximum

voluntati conand, sed ex gratia aliquan-

ut

toties liabet

Augustinus.

ipso serm. n. k.

qua medicus quaerilur, Imo in hoc Etenim quis praevenit

graliam, quae gratis datar? Si aliquid

meritorum anlevenit gratiam,eanongratis dalur, sed ex debito reddilur. Hinc


constat de Corollario
et 9.
I. et II.

Apostolo reliqui mihi virorum qui non curvarenini genua ante Baal: sic ergo et in hoc tempore, inquit Apostolus, rcliquiae per clcclionem gratiae salvae factae sani. Quid est, interrogai Augustinus, reliqui mihi? Ego illos elegi , quia vidi mentes illorum de me praesuiuentes non de se , nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me farti sunt. Et tu, qui loqueris, nisi de me praesumeres uhi esscs ? Nisi gratia mea plenus esses , nonne ante Baal edam ipse gemi Jlecteres? Gratia autem mea plenus es , quia nihil de tua virtule, sed lolum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari , ut putes te scrvitio tao non habere conservos. Sunt quos elegi sicut et te 9 de me sciliect praesumenlcs, sicut ait Apostolas: et nane rcliquiae per clcclionem graliae salvae factae sunt. Vides quod gratia plenior, et elcctio ad pleniorem gratiam retribuitur praesumenti de Deo. Al liaec ipsa praesumptio sancta divini auxilii unde est? Utique ex aliqua praevia initiali gratia Ut esset aliquid rcliquum, inquit slatini Augustinus , grada in te Dei, non tuum mcritumfecit. Itaque illud ipsum aliquid reliquum , quod est praesumptio divini auxilii , ex gratia est
curii

IV. exponit

septern millia

licet

non piena.
al.

Serm. LVII.
n. 8.
le-

IX. de diversis

n. 0.

Idem Augustinus serm. CLIII.


Passiones
geni.

Cum ille deseruerit,invenit quid facial


tcntator.

auctae sunt per

Non enim
si

invenit adversu- A

Prohibendo enim fecerunt

legis

luctatorem, sed contrario

UH

se exliibct

praevaricatorem, quia ille qui praev aricator estfaclus, Deum non habuit adiulorem. llaec verba l'avere videntur larisenio. At ulterius interrogo cur adiutorium non habuit? Declarat Augustinus in
sequentibus. Spiritus luus in
labitur, quia

possessoria,

carnem renon dedisti cum UH, a quo

deserai Deus, ldesi -i deserat auxilio plenae gratiae , quo in praesenti legem servemus. Ne deserat er go nos ideo dicimus , ne nos inferas in tentationem. At isla petilio non diclini naturae viribus, sed ex gratia non piena, sed al/uanlula et initiali. Plus vidi ait

suspendatur.
tinelur.
si

Non

In ilio le spem in te habueris,accepla legeprae-

non conpone, quifecit le. Nani


se continet,si

varicator
ritus in

eris. Audisti rationem quare adiutorium non habuit, proindeque spi-

cameni relapsus

est:

Quia non

dedit se UH, cuius virtute suspenderelur a lapsu, et ab co conlineretur. Ut autem posset se UH dare, hoc habuit ex aliquantuia grada.

Augustinus hoc eodem sermone n.13. ut hoc ab ilio pclamus quam pluviam. Cuna aulem Deus neque velit, neque iubeat unpossibilia, huius voluntaUs effectus est ali quantula gratia, qua petere possimi*, Serm. CLI. al. XLV. de Temp. n. * Tibi validum adversarium mala att suctudine ipsejccisti lavora ut pm cas cum. Etsiminus idonea* es ad sus cum roga Deum.
<


Supponit ergo Augustinus gratiam inirogandum Deum io eo nomine, in quo supponit non adesse gratiam pienam, qua sit idooeus ad vincendum. Et serm. GLU.quem primumexeod. Roriacensi descripseruul Maurini: lucilialem ad

1G1

et ad Deum confugere possimus. Aliicr qui se cxcusabanl, non possumus domare linguam, excusassent se quoque, non

possumus quaerere Deum: contra Augustinus inculcat excusari non posse eam
,

pil nolle facere

ail

n. G.

vincitur s

trahitur, subiugaiur: iatn restai illi gru-

negligeotiam quaerendi Deum, eamque esse malora ni iontem. Maluin est cniin nobis de nobis: quia dimisimus te , di-

tiam invocare

quia non potut legem

servare: nolle lacere, nipote bonus actus


luit alieuius gratiae effectus

<anda

fuit

gratia,

qua invonempe plcnior, qua


,

posset proxime, ac complete servali lex.

Ex

his

aliisque

ooroUariis nostris

similibus constat de non modo primo ac

secuudo, sed etiam tertio et quarto. Quod autem in corollario IH. diximus, culpa nostra etiam personali destimi nos u ad bene agendum, utilissimum est al specialissime probetur couira eos , qui gratiae huius defectum revocaut in culpam originalem, et Augustinuin docent nonquam aliter solvisse hunc noSolvit namqne Augustinus recurIdiim. rendo ad universalem gratiam, ulostendi. Satis autem sit senno LV. al. IV. de verbis Domini n. 2. Quid ergo faciemus fralres mei? video me quidetn ad inulti-

nos nobis.*. Mansuetos nosfaciet si domandos nos ci praebeamas... In ilio spes est ,ei nos subdamus, et misericordiam precemur ... donec domemur, et perdorncinur. Supponitur itaque non defuisse gratiam quaerendi, quod quia dimisiinus facere, dimisit nos Deus negando gratiam uberiorem. Denique sequenti serm. CLVI. n. 4. Ideo polli ut ores, ut desideranti det, ne vilescat quod dederit, quia et ipsum desiderami ipse insinuavit. En gratia initialis , quam si contemnimus deseri
misisti

Dominus

nieremur, insinuatiodesideriiseuprecum,

quas ad Deum fundendo non de nobis praesumamus. Quare serm. GXLVI1.


de Sanctis n.l. scribit. Pea se turbatimi, sed a Christo innovatimi. Fuit eniiu prius audax praesumptor , et postea factus est tirnidus negator quando autem voluit ; Dominus lesus Christus deseruit Petram, et inventus est homo Petrus: quando autem placuit implevit Petram Poterat igitur Petrus non praesumere , sed humiliter ad Deum clamare- quod quia non fecit , desertus est auxilio, quo deinde cum Gliristo placuit, impletas est, uberiore scilicet et
alias

XXIV.

truni

tudinem
nne

lo (ini.. .Quid faciemus?

Qui di-

xerit fratti suo fatue, reus erit gehen-

Linguam autem nullus hominuiii domare potest.lbunt ergo omnes in gehennam ignis? Absit. Domine rejuignis.
ti

factus

es nobis.

Ira tua insta

est.

Nendnem

in geliennam miltis iniustc. In

hisrerbia videa cootineri illud princiiniustam esse damnationem cius qui aliter facere non potuit ncque ad

pmm,
liane

iniustitiam
esse

deciinandam

satis est
,

negare.
ficiens

quo proxime potuisset Dominum non Hic Augustini locus videtur sufevertendae
si

impotentiam
contendil

lansenius

poenam tum

peccati

uti

loti

dissertationi

Ar-

saepe

alias,

naldi

de Gratia quae Petro


vis

defuit.

toni Jib. III. de (ir. Gli. e.

\\
:

II.

Hinc

Addo
lem

kugnstinai recurrens ad sufficientiam ae omnibus praociitis Quo ibo, inquii, a spirita tuo, et a te quo fugiam " >t ad -' intelligamus carissimi, < quia s linguam nullus hominum domal

sermonem CXXX.VII. n. 3. Petrus ergo tunc in firmus , Dominus au-

me die us : iste dicebai se habere vires, qui non habebat: Il le... dicebat quod ir r cum cssct negai urus. Rationem aulein
dai

defectus virium

Augustinus paulo

DOies
(jui
i

ad Deumeonfugiendum
,

est
,

post: Praesumpsit, inquit, aegrotus:non

domet linguam nostrum. Si enim tu am domare voluer non potes Ergo Deus quaeratur , ut domctur
""io.

autem

recurrit ad peccatimi originale eiusque viinlictam. Agili boc loco de utraque deleciatione cadesti, alque terrena. Guius systema

ifota

m.adu

LXXXl.

!|

Supponitur ergo adesse homin bua inidem gratiam, qua Deum quaeramus
i
,

apud Augustinum, quantum ex eius di ulurna et accurata etiam in hunc (incili

21

lectione colJigere polui, ad

1G2

haec uia re*


liber
s.

que lum videre


indeliberata sunt.

tura tangi sive allici


indeliberalas

vocatur.

Prima proposi Lio. Homo


rni

ni

malum in sys temale cognitionem habet boni ac mali vel immediatamvel mediatam;delectationem quoque boni ac mali vel explicitam vel impheitam: ali qua autem cognitio , ac
delectatio indeliberatae sunt.

m ac

ad boAugusli-

Secunda proposito. Ad

delectationes coelestem atque terrenam , sive boni ac mali , subsequitur bona vel

mala

Dixi cognitionem saltem mediatavi quia cum (juis peccat peccalo ignorantiae vincibilis
,

sin

minus cognoscit ma-

lum

sahern cognoscit obligalionem invide Aug. ep. CXCIV. ad vestigandi Sixtum c.VI. 11. 27., et in Psal. XXXV.
,
:

deliberata voluntas, ex qua etiam consequunlur bona , vel mala exteriora opera. Ac bona quidem deliberata voluntas vocatur ab Augustino amor,dulcedo, suavilas, voluptas, delectatio neque enim haec nomina soli delectationi indeliberatae congruunt^mala autem voluntas vocatur etiam ipsa amor , et saepius

n. l.,et

1.

lll.de Lib. arb.

e.

XIX., XX.,

XXII., et XXIV. Dixi delectationem saltem implicitam : nani saepe Auguslinus docet hominem duci non solum amore , et in Psal. CXLl. n. sed etiam timore k. nominat duas valvas cupidi tatis et timorisi quas , inquit dande contra diabolum , aperi ad Christum. Sed in ti: ,

cupidilas, quamviset hoc nomen pluries ab Augustino usurpetur in bono sensu. Vide in Psal. CXLI. n. 4., et saepe alibi vocatur dulcedo, suavitas, voluptas, delectatio.

Haec propositio ostenditur


testimoniis

vel

iis

solis

more mali

est implicitus

ctatio boni oppositi,

amor seu delesecundum Augustini

doclrinam,quam observaviteliam S.Thomas I. IL q. XL11I. art. 1. et alibi. Quae autem diximus in propositione Constant ex Augustine Nani 1. de Gr. et Lib. arb. e. VII. lsta opera bona si non
ea praecessissent cogilationes bonae, nulla essent. Similia habet saepe. Delectationem autem innumeris vicibus usurpai Tract. XXVi. in Ioann. n.7. Videte

quibus Iansenius toto lere , lib. de Gr. Olir, abulitur ad probandum quod medicinale Ghrisli adiutorium secundum substantiam sit coelestis suavitas , et delectatio indeliberata , sensu a llomanis Pontifcibus proscripto. Non enim de sensu hic agitur , quem nonnulli ex catholicis propugnant. Ex gr. cap. 1. ex Enarr. Aug. in Ps.LXXXIV. haec
transcribit:

terra nostra

Dominus dabit suavitatem et dabit Jructum suum. Nos

quomodo traliit Pater, ducendo non necessitatevi imponendo.

delectat,

Quod asserui de indeliberata cognitione patet ex Jib. de Sp. et li t - e. XXXIV. Nemo habet in potestate quid ei veniat
in mentem.
patet ex lib.

De
I.

indeliberala delectatione
II. n.

ad Simplic. q.
,

21.

voluntas ipsa nisi aliquidoccurrcrit quod delectet alque invitet animimi move ri nullo modo potest. Hoc autem ut occurrat non est in hominis potestate. Delectatio praeveniens
,

et invitans

volunla-

tem

est indeliberata:

luntas sic invitala ratus adeetus est. Simile est illud de Lib.

quod autem vomoveatur , hic delibe-

ergo respiciamus nos Confitens UH peccata tua mereberis ab ilio delectationem et suavitatem iustitiae faciendae: dabit libi, ut incipiat te delectare iustitia , quem primo deleclabat iniquitas, ut qui primo gaudebas in ebrietate gaudeas in sobrietate, et qui prius gaudebas de furtis, ut tollcres homini quod non habebas , quaeras donare non habcnli quod habebas : et quem deleclabat rapare, delectet donare: quem dclcitabat spedare, delectet orare quem delectabant cantica nugatoria et adulterina, delectet hymnum (licere Deo, currcre ad Ecclesiam qui primo currebas ad tlieaIrum. Linde nata est isla suavitas nifi quia Dominus dabit suavitatem/' Quid autem clarius , quain quod hic agalur non de delectatione codesti ai- ter; ,

arb.
licit

1.

III. e.

XXV.

y oluntalem non al,

rena, in

quantum

ad jaciendum quod libet quod visum. Quid autem (pi


,

nisi alii

praeveniciites indeliberati

si pie

vel

tum

ullerius

motUS quidam in quan, sed progrediti ut ur ad actus msunt


,

sumat

veirespuatf est in potestate, sed <pio viso tangatur nulla potcslas est. lla-

ternos, et externos deliberato*

ipsuin suave, dulce

qui sunt , ac delectabiie opus

163
malum
bile
tatis,
,

ipsum snave dulce ac

delecta-

quam

interna deliberata

mala voluntas,

opusbonum? qua gaudent mali

Num

delectatio iniquiin ebrietate


,

sive pecca tu m.
Milli
stinus cogitasse,

in

farti s, in canticis,in theatris est illa inde-

aulem videtur nunquam Auguquod delectatio coelestis


atque
praeveniens

Jiberata praeveniens concupiscentia ideo-

indeliberata

babeat

quect

delectatio indeliberata,
,

quae

tan-

dem

nihil est aliud

ciens ad
gusti no

quam teotatio allimalum? Haec dicitur ab Au-

plures gradua prae terrena , et ideo sit victrix, aut deleclatio terrena indelibera-

serm. CLIV. al. V. de verb. n. 12. Concupiscentia in carne Apost. twnultu anS) et uum. IV. dicitur: Pecblandicns. catimi titillans , suggerens
,

Num

hac delectatione indeliberata, quam

iusti etiam patiuntur , contenti sunt qui operanlur iniquUatem ? Accipe exemplum peculiare ex Augustino serm.CLI. al. XLV. de Tcmp. n. k. Surgit ergo illa concupiscentia potandi, titillai animimi, ingerii fauci bus siccitatem insidiatur sensibus: vult etiam ipsum, si potcst fieri, penetrare murum, adire inclusimi, frali re captivum... Tu tantum noli ei satisfacere, noli eam cedendo sudare sed resistendo necare. Quod diaci de ebrietate hoc de omnibus vitiis hoc de
,
,

atque praeveniens pluralitategraduum malis vinca t contrariarli delectatiouem bonam, et ideo etiam ipsa vincat: ita ut delectatiouem vincere idem sit ac eam liabere plures gradus prae opposita. Audi Augustinum serm. CXXVIII. alias XLTII. de verb. Doni. n. 8. Videte quale bellum(Aposlo\us)proposuit, qualem pugnarti qualem rixam intus intra te ipsum : Caro concupisca adversus spiritimi. Si non concupiscit etspiritus adversus carnem fac adulterami : si autemspirilus concupiscit adversus carnem, luclam video victum non video pugna est. Concupiscit caro adversus spiritimi: delectat adulteriurn. Fateor quia delectat. Sed spiritus concupiscit adversus
ta
in
, , ,
,

num omnibus cupiditatibus. Interrogo delectatio, in qua volulantur ebriosi , sit


,

ea indicata indeliberata delectatio,

quam

potandiconcupiscentia ab Augustino descripta? Similia dicit Augustiima de delectationibus iuslorum.Quare

secum

fert

carnem; delectat et castitas. Observa Illa conditionalis enunciata; Si non concupiscit spiritus adversus carncm,fac adulteriurn, liane vini habet si non concupiscit spiritus adversus carnem
: :

faciendo adulteriurn excusaberis , idest excusaberis , si non habueris auxilium


sufficiens

utroque loco

citato,

proindeque sexcenlis

similibus a [ansenio loto fere lib. IV. congestis, non de indeliberatis tantum dele-

Imo

si

per concupiscentiam spiritus. ponatur non modo necessaria con-

ctationibfn loquitur, sed de delectationi-

cupiscentia spiritus contra carnem, sed necessarium supponatur , quod ea con-

bus

(juae actibus ipsis deliberatis

com-

tur, sive deliberatis deleclationibus.


rtiu propositio, Quod ex systemate / Augustini delectatio coelestis vincat in

cupiscentia sit relative superior , in ea liypothesi, quae milii falsa est, utrumque dici posset : si non concupiscit spiritus

i.

adversus carnem,

et

si

non concu-

iustis

delectationem

sive concupiscen-

piscit concupiscentia relative superiori,

tiam malam,

ni lui c>t

aliud

quam quod

fac adulteriurn
excusaris.

idest ab hoc crimine

delectatio coelestis indeliberata seu prae-

suum, nempe bonam, deliberaiam suavitatem bonam quae nihil


Teoiens obtioeai effectum
deliberatali] delectatiouem
,

Sed quod instat, agamus. Habes duas


delectationes

delectat adulteriurn

contrarias praevenienles delectat castitas: ,


:

aliu<l reipsa est

quam

interna deliberala

voluntas

bona.Eodem

pacto,

quod dele,

sunt hae delectationes indeliberalae ante omnem consensum et dissensum. Hinc


illa
:

ctatio terrena vincat in mali-- delectatio-

luctam video
est.
:

victum non video

uem, sive concupiscentiam bonam uilnl est aliud quam quod delectatio terreDi uideliberala seu praeveniens obtineat enee tura suum, nempe deliberatam dele-

pugna

Vide sequentia

Ergo

vincat spiritus

carnem, aut certe non vincatur a carQuo/nodo vis innotescere sic ne


,

ctationem

malam

deliberatam suavita-

vive ....

Sed
,

delectat adulteriurn

con-

lem malam, quae

re ipsa nihil est aliud

tradi' alar

rcsistalur,

repugnetur.

Non

164
enim non
est

liabes

unde pugncs (quod idem

ac dicere, non deesttibi auxilium suificiens), Deus luus est in te: spiritus ho-

nus datus est

tibi.

pergit uguslinus, perrnitcaro concupiscere adversus spirilum sugge stionibus pravis , et delectationibus genuinis. Respondet s. Doctor. Fiat quod ait Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpotilur ipsu

Et tamen,

Intelligis , quid sit non regnare peccatum,siveconcupisccnliam raalam indeliberalam, quaeque surgit nolenlibus nobis? Nempe quod illi non obediamus. Intelligis, quid sit quod regnet ? Nempe non quod plures gradus babnat prae bona concupiscentia, sed quod illi obedia,

mus.
Libido surre xit : tene tu membra, tene manus ab omni sedere lene tu oculos... Quid Jack libido ? Surgere novit ,
tu
,

non dixit non sit , iam est ibi Habcs igitur per quid tamquam per formam concupiscentia indeliberala spire
;
:

vincere non novit.

En

per quid delecta-

lio terrena conslituatur vincens.

adversus carnem constiluatur vicarnem: per b oc scilicet quod contradicalur , resstalur , repugnelur. Habes proinde eliam per quid peccalum sive concupiscentia indeliberata carnis tamquam per formarli constiluatur non regnans: per boc scilicet quod contradicalur, resistalur,rejmgnetur , donec triumphantes dicluri sunt ubi est mors conlcnlio tua , ubi est mors aculeus luus, ail cum Apostolo ibidem uguslinus n. 10. Modo autem, pergit s. Doctor n. 11.,
rilus

ctrix. Vincat spiritus

Pergit s. Doctor n. 13. in describenda delectatione terrena indeliberala, q une concupiscentia, et peccalum dicitur: Non dixit Apostolus : Spiritu ambulate , et concupisccnlias carnis ne habueritis , quia necesse est uthabeamus Mas, ..Sed ait Apostolus: Iam non ego operor illud sed quod babilat in me peccalum. Ergo quid libi cavendum est? Hoc sine dubio, ne perficias. Surrcxit libido damnabilis,

surrcxit, suggessit

non audiatur,

non quod volumusfacimus. Quare? Quia


volumus ut nullae sint cancupiscentiae sed non possumus. Velimus , nolimus ,
blandiuntur, stimulant , infestani , surgere volunt : premuntur , nondum extinguunlur. In boc itaque silum est, quodistaeiudeliberaiaeconcupiscentiae non regnent : non quod gradus pires babeant prae concupiscentia spiritus,
titillante

Ardet^non se compescit, etvellet ut nos arderei. Et ubi est, ut nonea,quae vultis,faciatis ? Noli dare membra. Ardeat sine causa, et consumit se. In te ergo
filmi ipsae concup scenliae. Fatendum est, funt: sed non perfciantur, Deerevisti facere? per/ ecisti, Itaque quod delectatio terrena indeliin

berata vincat, regnet, perficiatur, omnia idem recidunt , nempe in effectum et

consensum liberimi, qui


lectatio, et suavitas.

est deliberata de-

sed

quod premantur Quid enim vultis


,

o sancti

o boni

Hanc Augustini doctrinam de duabus


: quia Augustinus ipse antequam eam boc ser-

praeliatores

o fortes milites Christi?

delectationibus prolixius exposui


traderet

Ut non sint omnino concupisccntiac malae. Sed non potcstis. Exercete bellum, sperate triumphum... Facile quod ptestis: quod ait ipse Apostolus alio loco , quod commemorare iam coeperam: Non regnet peccalum in vestro mortali corpore ce

mone CXXVIII.
se

praefatus

est,

ad obediendum desideriis cius. Ec~ quod nolo, mala desidcria surgunt: sed noli obedire: arma te suine inslrumenta bellorum Non inquit, re,

tradilurum accuratissime. Audite, et attendile : dicam quantum poter diligenter. Et iterum de bac lucia d u rum delectalionum. Videlis, inquit, quatti fiericulose auditur si non intelligitur. Videtis

quemadmodum

pcrtincat

ad

ojji,

cium pastoris opertos fonte s aperire ci aquampuram, innoxiam siticnlibus milustrare.

glici

peccatimi in vestro mortali corpore.


,

Quandu enim portatis mortale corpus pugnai conlra vos peccalum; sed non regnet. Quid est, non regnet? idest, ad obediendum desideriis cius. Si coepcritis

Similia in serm.

CLIX.

al.

XVII.
:

tic

verbis Apostoli disseri t Augustinus de cer< tamine auarum deiectatiooum Consti" tuamus , inquit n. 3., ante oculos exctn*

obedire, regnai.

plum

carlamuiis. Interrogo, ulrum un.

1G5
atitiam ? Respondebis, amo : quod non rcspondcrcs veraciter , nisi te aliquote'
lectatione deliberata
ciicaciter in

bona et sancta, qua iustitia complacemus. Eaillicita

nus delectaret. quod del r< tat.

Non cnim amalur

nisi

dem
il 1.

valent de

sive

terrena dele-

clatione.

Haec
iiuinis

delectatio indeliberata e^t,

quip-

Audi Augustinum serm. LCV. Quidquid cnim est peccatorum in

pe quae supponitur ab Angustino combonis, ac non bonis. Pergit

Auguut di-

slious,

n.5.,

Exemplum

inquit

coeperamhuius ccrtaminis proponamus... Utrum sic delectetur iuslilia ut


,

dictis, injactis, in cogitationibus , non cxoriuntur nisi ex mala cupiditatc, non cxoriuntur nisi ex illicita delectatione. Huic ergo illicitae delectationi ( quae certo indeliberata est , praeveniens nos ,

hos sensus corporis perntbus delectationibusuitcpanat. Ecce delectat te aurata tuuin oculos tuos tlclcctat, metallum est pulchrum, J ulgencani caeteris
,

ad

'tissimitni, delectat...
et

dici t Ubi: tallo libi


s

Verdi ergo tentator annua, nisi di-

pr mefalsimi testimonium: si cinaddo Ubi. Decertant in te tela dixeris daae delectationes. Modo interrogo te quid praepoaas ? Quid te plus delectct aurtaii an veritas aurina an veruni testimoniata? ...Quod de oculis dixi hoc
, ,
,

nobisque non libera) si resislamus, si non consentiamus , si membra velut arma non ministremus, non regnat peccatimi in nostro mortali corpore... In hac vita , quantum ad sanctos attinet^regnum perdil, in alia per. Hic enim regnimi perdit, quando post concupiscentias nostras non imus. In hoc ergo situm est , quod
concupiscentia indeliberala reguet,
post

eam eamus: quemadmodum


est

in

quod hoc

situm

quod

caelestis indeliberata desit, si

lectatio

regnans et victrix

voluntate

praeponile detioni carnis delectationcm mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitac voluptatcs, mentem vestram delectct invisibile pulchra, casta, sancta , cano.eteris

intelligite

et

bona vincat concupiscentiam malam , ut ait Aug. 1. deGr. etlib. arb. e. IV. Adde ex ep. CLVH. ad Hilar. al.

LXXX1X.

n. 9.

Animus quippe

velut

ra, dulcs Iustitia.


Intellexisti quid Augustinus dicat de duabus praevenientibus delectationibus

ponclere, amorefertur, quocumque fertur. Iubemur itaque detrahere de pon-

indelibeiatis,et
Intellexisti

quam
quid

dilucide eas descrisit

unam praeponi

alteri?

In systemate , quod dicitur duarum dclectationum relative victricum , est (good una plures habeat gradus indelibe.tue suavitatis , altera pauciores: quare per M et antecedenter ad nostrani electioncni una alteri praeponitur ; ideoquenon \hortationis materia , ita ut serio A ugustinui pronunciare posset: praepo1

dere cupiditatis, quod accedei adpondus cantatis donec illud consumatur , hoc perficiatur. Pondera quae cadunt sub praecepto , non sunt nisi delectatio praeponderans deliberata. Imo vero propositio nostra probari potest ex iis ipsis, quae profertlansenius I. IV. cap. I. et seqq. Legimus in Augustino 1. de Sp. et lit. e. X. Confugiant perfider ad iustificantem gratiam , et per donum Spiritus Sancti ( quod est
,

gratia indeliberata praeveniens) suavitate


iuslitiae delectati

nite

//rr/.Pracponere igiturunam alteri est quod uni consenliatur, secus


alteri;
iii-,

unam

nantis
tur
si

poenam literae mievadant. Iam vero poena evadivera


et iusta

quis deliberate delectetur delibera-

quod

fit
,

per deliberatas delectalio-

ta suavitate iustitiae, idest

bonai sive inalas. Euradem babeol seusum verbi numeri 2. in boc eorive

interna voluntate:
( ait

Hacc

est

Ma suavitas
,

idem Aug. per similes phrases in

dem sermone GLIX.


ctct, ut

Iustitia
licitai

sic dele-

ps.
te

vincat

etiam

delectatio-

CXV1U. ad ea verba in tua suavitadoce me ) haec est illa suavitas (piani

nes, et ci delectat ioni

qua

licite

dclectali-

ns praeponc

iustiliam.

Quod
quod

iustitia ut-

Deus dat, ut terra nostra det fructum suum,ut bonum vere bene, idest non mali lis

tuiiKjiic (lelcclet, est

quid pracvrnirns

carnalis

J annidine, sed boni spiritilaIam vero ea


,

bertaiem nostrani
ut

sed

sic delectct

delectatione j aciamus.
,

pweat) est materia exhortationis , proindeque situili est in actu libero sive de-

suavitas

ac delectatio boni spiiitualis


conslituilur

qua bouuui

in ratione boni

166
vere bene facti, non est nisi actus deliberalus. Simili plirasi utilur Aug. 1. de
esse receptissimas in lucubrationibus

Au-

gustini. tradita a nobis interpreta tio uni-

Corr. et Gr. e. II. quem lansenius citai. Agunt sicut

locum idem

versalissima erit.

agendum

est,

idest curri dileclionc et delectationc iuslitiae. Falso ergo Iansenius eo 1. IV. e.

Idem estsensus eorum quae Iansenius codem libro IV. e. I. profert ex Aug.
,

I. II.

de Pece, mentis

et

remissione e.

de suavilate indeliberata cxplicat ea verba Augustini J. de Sp. et lit. e. X.


1.

quemadmodumet illa ca\>\\\s\\\.Idquod agendum est nisi edam delectet et cimetur

non

agilur,

non

suscipitur,

non bene

vivitur.

Omnia haec

sunt

deliberatus a-

Idem dieas de aliis Augustini vereodem cap. HI. Accipiat Spiritum bis Sanctum (en gratia praeveniens),tfwo fiat in animo eius deleclatio dilectioque iustitiae, summi illius atque incommutabilis boni, quod Deus est eliam nunc, cura perfider ambulatur non per speciem (haec omnia sunt caritas deliberata viae, et effectus Spiritus sancii, ex quo excitactus.

XVII. Ideo quisque nostrum omim opus suscipere, agere, implere nane scit mine ne scit, nunc delectatur , nunc non delectatur, ut novera non suae facuitalis, sed divini muncris esse vel quod scit vel quod delectatur , et sic ab elationis vanitale sanctur, et sciat quam vere non de terra illa, sed spirilualiter dicium sit:
stra dabit fruclum smini.

Dominus dabit suavitatem, et terra noHaec planissi-

me

ab Augustino conila viquibus eo capite XVII. ; quae duo genera peccatorum ignorantiae vincibilis et inflrscripta sunt
tia ignoranti ae et infrmitatis, de

tur sitis plenissimae caritatis in patria exercendae: bine sequitur)* ut hac sibi
velut arrha

tum per scientiam non sine, ut saepe accidit, diligentia nostra acquisitam , tum per delimitatis excluduntur formaliter

data divini muneris inardescat inhaerere creatori, atque injlammetur accedere. ..Cap. aulem XV. Spiritus
Domini... quo fi t in nobis, ut non peccare delectet , ubi liberatus est ; sicut praeter hunc spiritum peccare delectat , ubi servitus, a cuius operibus abslinen-

seu bonam vo, luntatem: quod videtur pene dixerim evidens ex fine controversiae , ac disputationis contra pelagianos. Non disputa-

beralam delectationem

batur

cum

pelagianis an essent

munera

divina cognitiones et delectationes indeistae a Deo darentur : quis sive calholicus , sive pelagianus de hoc dubitabat? Probandum erat contra pelagianos , quod immunitas a peccatis tum ignorantiae tum inflrmitatis , et virtutes ac bona utique deliberala

liberatae,quandocumque

dum. Quid clarius quam quod baec duo, non peccare delectat.... peccare delectat
sunt actus
,

et assensus deliberatus?

Et

e.

XXV. Per

fider confugiat

ad

miseri-

cordiam Dei, ut del quodiubet (iam explicat quid sit dare quod iubet) atque inspirata gratiae suavitate (iaec est suavitas praeveniens et indeliberata ) faciat plus delectare quod praecipit, quam de-

leclat

delectare

quod impedii. Iam vero si plus quod praecipit est id quod

Deus

iubet, utique est excessus delibera-

tus deliberane deleclationis: indeliberate delectet tum


,

nempe cum quod Deus


lt
,

praecipit,

tum quod

impedit,

ut per

assensum deliberatimi Deo praecipienli,


plus delectet quod praecipit Deus quam quod impedjt. Ilic assensus deliberatus
et deliberata dilcctio
iustitiae est formaassi me. ac proprie caelestis deleclatio ,

qua omnis terrena deleclatio supcretur, ni ait Augustinus boni. XXIX. nunc sermone XLU. Cum autem falcatili* Iansenius eodem L. IV. cap. I. bas voces
,

vitiisopposilaessent ex Dei dono- quod optime probat Augustinus ex allernanbus defectibus, virtutibus, id permittente divina providentia ad nostrae elationis vanitalem sanandam. In eumdem sensum paulo post Augustinus cap. XVIII. Nos aulem quantum concessum est sapiamus Deum bonum ideo edam sanclis suis alicuius operis iusti aliquando non tribuere certam scientiam, vel victriccm del lionati, ut cognoscant non a se /; sed ab ilio esse lumen, quo illuminantur tenebra eorum, et suavitatem qu fruclum terra eorum. Ac si dicci et, ideo vialiquando Deum non liberare iustofi
iis
,
i

tio

ignorantiae culpabilis, vel a

ilio in-

firmi tatis, quae

duo

si

pere, ila suni

liberata sunt, ideo

illis

non conceder

167
sunt, deliberata sont

na ac merita opposta, quae si virtuosa ut sciant , totum ,


esse
ine meritis

effectum divini adiutori. De atque demeritis deliberati* disputano erat cum pelagianis , non de Sraeviis indeliberatis cognitionibus , ac electationibus allicientibus atque invitaotibus quae Dei munera esse non qui-

hoc

similium locuiionum quas congerit fansenius cap. IV. V. et VI. lib. IV. de Gr. Cliristi. Augustinus enim Jib. de Con,

tin. e. III.

Bonum
libet
si
,

fit,

cumid quod ma-

le libet, vincente

bona dclcctatione non


est igilur indeliberata contraria delectatio in-

fu. Si

male

delectatio mali:

deliberata bona prodeat in

acumi
siculi

dem ut necessaria,
vent
si

sed ut
Gestis

eaquae
Pelagli e.

aditi-

scusimi, hoc ipso

trinciti

et conpeccai ,

adsint

agnoscebant pelagiani aI.

pud August.de
saepe alibi.
I

et

liberaiara

tque delectatio victrix pmeter indepraevenientem delectationem

superaddit
tein
,

bonam deliberatam voluntabonam deliberatam delectationem


Unusquisque
(ir. et lib.
,

iustitiae.

inquit Augusti-

DUI

1.

de

arb. cap. IV., con-

ait.ugust.l.XXII.c.Faust.c. XXVIII., qui delectationem illiciti , utique incieliberatam, relaxat polius, q nani refraenat, idest relaxat ad deliberatami delectationem, quae eadem est cum voluntate libera prava , secundum illud Augustini Flagitiosi , luxu1. I. de Baptis. e. X. riosi.... quid aliud respondent^ curri cos veritas arguii, nisi hoc volo , hoc me
delectat, idest hoc deliberate volo , hoc deliberate delectat'. volitio ergo libera ,

tra siiain concupiscentioni dimicans. ..

non intrat in tentationem , si voluntate bona pincat concupiscenti arri rnalani.


In hac voluntate bona, seu deliberata delectatjobe sita est Victoria, liane delibe-

ac libera delectatio idem sunl.

Et lib. de Sp. etlit. e. XV. Quis nesciat non, . esse consequens ut


nisi

enim

quod

ratam

et

voluntatem

et

delectationem ex

Spiritus Sancii dono haberi docebat

Au-

unus,negabant pelagiani. liane ab indeliberata praeveniente distingua Augu-

tum lib. li. ad 91 dus timi saepe alias, Bonif. e. IX. in ipsis verbis a Iansenio citatis. Misericordia eius praeveniet me.. praevenisti eum in benedictionihus duii

appetendum cognitum fuerit, appetatur, tantum delectet quantum diligendum est? Hoc autem sanitatis est animae. Si appetendum , ac diligendum dicitur, tum appetitio, tum dilectio erunt
actus debiti, ideoque deliberati: deliberata ergo erit et delectatio, quamvis de-

edinis.

Et quid
).'

hic aptius intelligitur,

quarti ipsa cupiditas

liberali
pit
,

Tane enim bonum

boni (nempeindeconcupisci

cum

dulcescere incipit.... Erfit

non physica dilectionis metaphysica sicut , sed et illud Aug. lib. XXII. contr. Faustum e. XXVIII.: Si nihil delectaret illicitum nano peccaret. Ubi delectatio deliberata
lectatio sii ratio
et appeiitionis
, ,

benedjctio dulcedinis indeliberata ac

in peccato inclusa, est ratio

metaphysica,

praeveniens esi gratia Dei, qua


b
l
.

inno,

aut

si

vis, logica
si

peccati

Di

DM

delectet

et

eupiamus

hoc

patraret,

dolorilerum

esset.

quod nemo Non enim

esl

amemus, quod praecipit nobis, gratia inquam Dei, qua lit hic deliberato*, nobisque meritorioj effectusdelectandi, cu-

amatur,nisi quod delectat, aitAug.serm.


al. XVI. de verbis Apostoli. Haec ergo deliberata delectatio oportet ut tan-

CL1X.
sit,

amandi quod praecipitur. In qua A gustinus, si nos non praevenit 1) "\, non solimi non perficur, sed nec /// hoatur ex nobis. Delectatio autem , quae perfcitur, est delectatio quae vinni. Hoc antan non fit nisi per dilectiopiendi,

ta

ut tantum delectet,

non quomodo-

perg

in linea dehberatae deleclalionis sed tantum. Quod intelliges ex Angustino serm. CLXUI. al. III. de verb. Ap. n. 10. Volo ut velis , sed
,

cumque etiam

non

sufficit ut velis,

adiuvandus es

ut

nem, ubi qui jack habet delectationem, ait Augustinus in ps. CXVIIl. ad ea verba In tua suavitale doce me. Delectatio autem, ac dilectio , (piani babent qui faciunt, utique est deliberata, et per:

jdene

impleas quod velis. Voluntas quam Augustinus a me requirit ; volo ut velis, est utique deliberata , cum
velis
,

et

fatuum
sed ea

sit

petere a
sufieit

me

indeliberatam

ticiens

opus, Et ex bis habes intelligentiam non ab-

Augustino, postulai pleniorem: adiuvandus es, ut piene velit et impleas quod velis. Similia habet

non

1G8
de Or. ctlih. Arb.
e.

XLV. Eadem

di-

pus

est,

quod sancla

indeliberata del

casele delcclaliotie deliberata, sul) quo genere est tum imperfectior tum perfectior. Iline illud Augustini
1.

lio superel terrenam delectationem.

dem

dixeris de aliis

verbis huius eiusdem


displiceidi,

II.

de Pece.

capitis

LXXXI.

Enchiridii, quae a Ian-

mer. e. XVII. Tania enm quidque veeo dehementius volumus, quanto. lectamur ardenlus. Et cap. XIX. de quibusdam sanclis , quos Deus a vitiis tardius sanat , dicit eos minus quam implendae ex ornili -parte iustiliae suffi.

senio obiiciunlur:

Timor est

dum plus
quam

deleclat
,

hominum

cxisliuudio

iustitia
.

poenitendo

qua se quis(jiie humiliat Hic excessus, quo plus de-

leclat existimatio

cit

deleclat bonum. Ecce autem tibi probatum et explicatum sensura Augustini in hoc Enehiridio, quo abutilur lanscnius lib. IV. de Gr. Cli. saepe, ac praecipue cap. V. et VI. Pugnare nos convenit ait Aug. e.
,

quam iustitia, cura sit materia reprehensionis , qua Christiane^ redarguit Auguslinus , non est gradualis

excessus terrenae delectationis necessariae, et indeliberatae supra indeliberatam caelestem. Est ergo actus seu delectatio orn-

nino deliberata.

LXXXI.
divinitus
senio?

se d profceto vincimur

nisi

adiuvemur.Qad haec pr IanNum vincimur in bac pugna cura

Quaecumque hac in nota disputala non modo deserviunt polemicae impugnationi systematis duarum delectatiosunt,
iiuin relative victricium necessitatem in-

delectamur indeliberate? tiis, quas non possumus facere ut ornilino non sint , idest de concupiscentiis indeliberalis,bortalurnosAugustinus serm.
de verb. Apost. : nolite eas permiltere implere quodvolunt.,. nec ipsae faciant quod volunt , ut opus earum perficiatis. Quid haec sunt , nisi deliberala delectatio mala? Provocat Ian-

De concupiscen-

ferentium, ut a lansenio haeretice defenditur; sed etiam impugnationi scholastici eiusdem systematis , eo sensu intellecli
ut ab aliquibus theologis catholicis
iectis erroribus, scholastice
,

re-

CLXIII.

al. III.

propugnatur. Petes. Licet indeliberata praeveniens


,

delectatio caelestis

et indeliberala prae-

veniens deleclatio terrena , nunquam comparenlur in doctrina s. Augustini , ut victrixet victa^


si

senius ut sequentia legamus

divinitus

adiuvemur, ut non solum videamus quid faciendum st, sed etiam accedente suavitate delectatio iustitiae vincat in nobis earum rerum delectationes , quas vel

lectationis indeliberatae, sed

sistamus in terminis deistae deno-

liabcre cupiendo, vel amittere

metuendo

scientes videntesque peccamus. Haec autem quid aliud signilcant , nisi nos adiuvari , ut non solum sciamus facienda, sed etiam faciamus? Hic est effectus, hic i'ructus , hic terminus divini adiulorii nempe

minaliones victrixel vieta babeantur pei delectationes deliberatas consequentes sive per consensus ac dissensus, ut expositum est: tamen describunturne ab Augustino tamquam inaequales? Respondeo repraesentari nobis ab Augustino bas praevenientes indeliberalas delectationes tamquam aliquando inaequales , ea tamen inaequalitate , quam

indeliberalae cognitionis

et indcliberatae

minime
I.

velit lanscnius.
caci

ac praevenientis delectationis , ut haec vincat, sive operetur victoriam contrariae indeliberataeallicientis concupisceuliae ; quae Victoria formalissimc sita est volunin deliberato consensu, assensu late, ac delectatione iustiliae. Sic delecletur insti ti a, ut cani caeteris ad hos scnsus corporis perlinentibus deleclalionibus anteponat , ait idem Aug. serm.
,

Docet Auguslinus aliquando

slcm delectationem indeliberatam praevenientem esse gradibus superiorem prie


Jerrena, el tamen non esse reipsa victricem. Id docet Augustinus experiuiento

proprio quod narrat 1. Vili. Confe cap. Vili, et seqq. , ubi de tempore proxuno suae conversioni praemittit se mul-

GL1X.
nimi-

al.

XVII. de verb. Ap. Antepoiustitia

per delectationem, dilcctionem deliberatami; voluntatem, anleponere enim sicut el vincere opus nostrum est: minime autem nostrani o-

autem

corpore in ipsis cunctationis pula vulsisse capii lum per, cussisse lrontcm eie. quae aliquando volunt homines, et nonvalent, r<> quia inobilitas membrorum non obsequatur , in quibus proinde non hoc eral velie q
ta iecissc

aestibus

1G9
;:

Et non facicbam quod


,

et

incom-

parabili afj'cctu amplius mila placebat, quia mox ut et inox ut vellem possem
veliera, utique vellem. Ibi enimfacultas ca (juiic voluntas, et ipsiuu velie ioni far

cere eroi

et tarnen

parabilis hic

non fiebat .Iiumiiiaffectus, quo honestum ma.

non eral ni<i indeliberatus. mini Augustinus perdurabat io coeno vitiorum. El tamen ex hoc incomparabili affeetu, quo honestum magia placebat, non sequebatur velie deliberatimi efficaciter praeeligens honestum.
lacebat,
Ailuic Pergil Augustinus: Faciliusque

Tom capite XI. iierum sermonem ad sepsumeonvertens: Sic aegrotabam (inaccusans memetipl uit) r/ exeruciabar sum solito acerbius nimis, ac volvens, et versans me in vincalo meo , donec abrumpcrctur totani (pio iam exiguo tener bar, sed tenebur tamen. Itaque cum uffectus boni honesti , quo hoc illi magis placebat, csset incomparabilis in Angustino, ut andisti tamen temporalis boni
,

voluplas, eral vini alani exiguum tenebatur sed tenebatur tamen.


,

(pio

Qua re

Augustinus sub delectatione cadesti indeliberata incomparabiliter prae valente te-

obtem*

pcrabut corpus tenussimae voluntati a-

nebatur adirne

ilius

gebennae

sub mi,

mmae,

ut cui

nutum

mentis

Otur, (pttim ipso Sb

membra moanima nel vo-

noi e deleelatione terrena.

Et
,

inslabas tu

in occallis nicis

Do-

luntalem suam magnani in sola voltoliaVoluntas iJJa magna te perficiendam. sonerai m<i indeliberata^ haerebat enim in suo lato Augustinus ; at quamvis ita sset non perficiebatur in volunnempe deliberala, quae subsequi de.

mine severa misericordia, flagella ingeminans timoris et pudoris , ne rursus


ecssarem, et

non abrumperetur idipsum


itcrum,

exiguum
et

et tenue, et revalesceret

me

robusliiis alligaret. Nonnisi igilur

funiculo tenui etexiguo detinebatur.Quod


iterimi conlrmat:

set volendo fortiter ae integre : sed \bai atipie iaclabat hac atipie Mac voluntatem luctanle parte s misauciam assurgente um alta parte cadente , quae voecs SUOI riusdem ugustini.
>

Rctinebant nwj-ae nuniinus


.

earum.
(piani
<

et

audiebam eas lonse


.

Iluhadisseritde hisaestibus suis


clor 9 et similia
aliis

s.

Do-

contingere asserii,
:

atque concludit caput X. ha edam cimi aeterniuu delectai superius^et temporals boni voluptas retentai inferius, ( Ime usque sunt duae indeliberatae delectationes) eadem anima est non tota voluniaani hoc volens, (nempe imperte illud
,

li

deliberata

voluntate boni

et

imperfecta, sed deliberata voluntate

ma-

ni dixeral cap. IX. li, quibus motibus animus non totus assurgii ventate subleIndine prnegravatus, et ideo vaiu sunt duae volitatati s utique deliberatae, quoniam animus non quidem totus assurgi t, sed assurgi! tamen quod fn cum deliberatione, quia una earum tota non

lletardabant lumen inictanteni me abripcrc atipie excutere ab eis. Aitameli adirne Augustinus sub tam minori terrena indeliberata deleelatione constitutus, iactabat voces miserabiles .... cras , et cras : et semetipsuui mcrepabat qua re non modo , quare non hac lioj'a finis turpitudinis mene ? Non itaque vi praevalentis, etmaioris indeliberatae deleelationis, sub qua inutiliter tamdiu fuerat, sed alio adiutori] genenere de imo altoque secreto evocatum est in momento liberimi arbitrium menni, (pio subderet cervicem leni iugo tuo et Ininieros levi sarcinae tuae , Christe lesa: ait idem Aug. 1. IX. e. I. 2. Docet Augustinus alienando delectationem terrenam indeliberatam praeVenientem esse gradibus superiorem prae

dimidius.

cadesti,

et

tamen non

esse reipsa vietri-

est: et hot
ri)
:

adesi alteri)
gii

el

ideo (pei

deest alteAni;, in fini- cap. X).

(pioti

cem

ae regnantem, sive non indueere ad

dicernitur gravi molestia, dum iliaci ventate praeponit ( nempe bonura aeternum quod imperfecte quamvis deliberale
(

peccatum. Ostenditur: nam ex. una parte trequentissimum esi in Augustine, quod multi oequeant implere praeeeptuiu hi autem procul dubio habent delectatio:

amai ) hoc familiaritate non ponit nempe bonum temporale, quod amare
leverai affectu

nes terrenas indeliberatas praevalcntes


(

\ alia

vero pai
,

le

bi

ipsi

non modo moorando

deliberato, atque per-

nenlur ul meni sed plerique sallein ipso-

rum suppoountur

reipsa orare, el

22

acquirere penam poiestaiem implendi praeceplum ac non peccare* ergo uirumquc compcrilur in doctrina Auguslini: et esse inhominc delcctationcm ter,

170

rem,

renam indeliberatam gradibus superioet tamen reipsa non subsequi pec-

catum, sed implcri praeceplum. Consequentia perspicua est: antecedens aliqua


declaratione indiget.

tur peccatimi, et impleatur praeceplum. Idipsum supponebant praecedenlia ver. ba in hoc eodem contextu , ubi COQtra indeliberatam praevalenlem concupiscentiam dixit Augustinus: Noli vinci a mar /o, sed vince in bono malum quod la, inen ut fat, adiuval gratta. Haec quo* que supponimi, quod aliquando id fiat ;

quemadmoduni
Victoria,

ci

Jmprimis quod mulli ab Auguslino dicantur non posse implere praeceplum, non est mullis proband i.im 5 curri Iansenius non modo hoc dicat , sed plurima
Augustini testimonia congerat in hanc rem. Tolus liber tertius de Gratia Chrisii iis

qua peccalum vincitar

illaeiusdem conlextusj , m/iil


in ilio certa*

alludeste

quamdonumDei

mine adiuvantis liberum arbilrium .Noi ergo vinci potesl tantummodo , seti vin-

Quod confirmant sequentia: Homo ergo grada iuvalur, ne sine causa voluncitur.
tati eius iubeatur.

testimoniis refertus est.


ii

Reipsa igitur

id

fieri

Quod

autem

ipsi

moneantur ut

orent,

pleni suntAugustini libri. Lib.II. contr.

Maximinum arianum e. XIV. Praeceptum id nobiscum agit, ut quod est in pot stale faciamus si autem nondum
,

supponit in huiusmodi tentatis hominibus et gementibus sub indeliberata concupiscentia praevalenle. Eodem lib. de Gr. et lib. arb. cap. XIV. Spiritus graliaefacit ut habea,

oremus nobis potesttem dari, ut quod praeceplum est impleamus. Lib. III. Op. imperf. n. 115. Eos qui non possunt , imperando admonet a. se petere ut possint. Quod autem reipsa , et in actu secundo id a pluribus fiat, idest quod ila imest in potestate
,
,

potentes et pressi pondere praevalentis


carnalis deleclationis indcliberatae re ipsa

orent, etacquirendo rnaiores vires Jegem


id passim impleant et peccalum vilent Augustinus supponit. Lib. de Gr. et lib. arb. cap. IV. Ut autem ista non serventur castitatis s ancia mandala unusquisquetenlatur a concupiscentia sua abUbi si dixerit, voslraclus, et illectus lo servare , sed vncor a concupiscentia
,

rnea

praeponderans

en indeliberata terrena deleclalio respondet Scriptura )


:

per /idem impelremus orando ut possimus facere quae iubemus. Quodlex iubet facere non vaici mus nisi per /idem rogando impclremus ut facere valeamus. Accidit ilaque reipsa, ut qui non poterant, praevalenle non lamen sucin ipsis concupiscentia cumbant sed orent, et orando potest lem accipiant implendi quod non poterant. Eodem lib. cap. XV. Grada Dei seniper est bona .... per hanc ft ut ipsa bona voluntas quac iam esse coepit augeatur et tam magna fiat ut possit implere divina mandata quae voluerit. Adverle hunc casum describi uti reipsa conlingentem, per liane ft. Idem si^nifcant sequentia: Ad hoc enim vaici quod scriptum est,sivolueris conservabis mandata-, ut homo qui voluerit et non potue,

mus /idem
,

ut

libero eius arbitrio noli vinci

inalo,

rit,

nondum se piene
,

velie

Moduin sed vince in bono malum autem quo non vincalur, exponit statini:
proplcrquod, inquit , dicit et caelestis Iam vero Magister vigilate et orate. quod huiusmodi homines non habeant semper possibililatem quamdam sine cifeclu, et solum antecedentem huius o,
.

oret

ut

habeat lantani
,

cognoscat et voluntatem
,

quanta sufficit ad implenda mandala. Sic quippe adiuvalur ut faci al quod


iubelur. lntelligis reipsa accidere, ut quia

sub praevalente indeliberata cupidi tate ita gravetur, ut non possit: caveal tamen peccatimi et Jegem impleat orando
potestatem implendi. terreuae delegradibus superi us clalionis , et pluribus connectilur curii peccato, sed contingit ,
iride

rationis, sed revera orent

et

peccatimi

accipiendo

ellugiant

verba sequentia: , ostendunt Quid vero cvidentius quarn Dei oslen,

Non ergo pondus excedeus

dilur gratia

ubi

quod oratur

accipi-

tur? Igitur pluries accidit , ut orelur ab iis hominibus, et aecipialur , sive frigia-

ut ab

ilio

separelur.
le

Similia per

expendere

j)olrri> in ca-


pilibus sequentibus. Capite

171
ro

hoc contingere posse non tantum post


statini,

XVI.

Maquoti

gnurn aliquid pelagiani se scire pittarti,

menses aut annos, sed


contextus
,

docet totus

quando elicimi.

Non

iuberet

Deus

si

quideni

oret

ut potest.

teiretnon posse ab homine fieri. Quis hoc nesciat? Sed ideo iiibet ali<jua quae non possumus^ut noveri/bus quid ab ilio

Reipsa enim l'olcntibus cooperata r perficiens, ut ait petalo post Augusti nus. Non
igitur scinper valet lineo consecutio:

Ho-

non possunt, empiivi ci ta>unt sub praegravante cupidit te ncii, teste Augustino, accidit in praxi , qnod isti non peeeent. Ipsa est enim fiquae orando impetrai quod ex des et impeimperai. Fit igitur , ut orent lioc enim lex imtrent iugam peccati
//etere

debeamus.

Si

mo

impotens est facere mandatimi, uti(]uc ex praevalente cupiditale supra vola ut attui pan-ani et invalidala ; ergo re

cum
cjui

ipsa peccai, et franga mandatimi, fino obligatio praeceptorum non coarctelur ad

unum

indivisibile instans,

iit

ut

perat.

Et cap. XVII. Qui ergo vult facerc -nand alani, et non potest , iam gui-

dati habet volantatcm onani, sed adirne pancini et invalidami poterti autem cuni nini habuerit, et robustoni. Iam ve-

impotens est , orando se se interim cohibea tantillo eo tempore , tum maiores vires aocipieos tandem impleat praeceptum sive uegativam omnino declinando a malo,
lida oret, et

gratia parva

et inva-

cuius tenlatio urgebat , sive positivum iaciendo bonum.

Nana et ipsa poenitentia , quando digna causa est secundum morena Ecclesiae coragatur, plerumque infirmitate non agitar: quia et pador timor est displicendi duin plus delectat hominum existiuiatio , quam iustitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia veruni etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Alio-* ne forte del illis Deus pocnitcnqtrin non dieeret Aposlolus de quibnsdam

IAWII.

Cap.

LXX.XII.

Poenitentia Dei

donum.

W. Tini.

//.

2J .

tianu Et ut Petrus

amare

ileret

praemisit Evangelista, et

ait

respexit

eum

Lh.XXU.
C*.r.

61.

Domi

ti

u.<.

l.XWUI. Oui vero


di
t

in Ecclesia remitti peccata

lantani divini iniineris largita tem, et in liac obstinatioue mentis

extremnm

reus est

ilio irremissibili

non credens contemnit diem Claupeccato in Spiritimi Sanctum in


, ,

I.XXYIIJ.

l'eceatnni in Spiri tum

Sancluni.

pio Cfarstm peccata dimiltit.


li<<

sohim consci

ipto libello

De qua quaestione difficili in quodani propter enucleatissime quantum potui disputavi.


tur ab Augustino iunxeris
dixerat capite

Poenitentia
<|iinl
sit,

secundum moretn Ecclepaucis ioquirendum


est.

cum

iis,

quae

Nota ad caput

LXV.,

et in libello

de pec-

Ai oaldus
III. docei

lib. le

Fr. coni. P. II. cap.

primis Ecclesiae saeculis omnibus lcili.ilil)ii>, non vero solfl publicis


-^iiiii-^fjii*-

cato in Spiritimi Sanctum, quem seripserat et hoc loco citat , et est hodie serra. LXXI. al. XI. de veri). Domini.
,

LXXXII., LXXXlll,

criminibus, poeaitentiam
faisse
:

Primo.

Omnium

letlialium

criminum

publicam indictam
.ilo

quod ipsum

docuere. Rforinus ac Nat. Alexander Saec. III. Diss. VI. (j. il. omnibus lethaiibus
j

pocnilentiam sacramentalem iuisse ex capile LXV. proba tum est in nota eius capilis.

ld confirmatur hoccap.

LXXX1II.

saltem gravioribus, quaeque


,

capiialia dicebantur, ut dololatria

a-

dulterium, homicidium , sei prioribus ili>. infligi consuevisse asserunl poeni111 publicam, etiamsi occulta essent.

ubi commendalur largitas divini muneris per remissionem peccatorum in Ecclesia, nempe ministerio Ecclesiae , ut exponit in co libello , (juciu cilat , idest serm.

LXXI. Nam

a.

37.

Ad quam

(Ecclesiae

videtur,quod longe alia fueoentientia

verae) con^regalioncm etiamsi per


nistrimi reprobum et fu funialiqtus

ma-

secundum morem EccleIn- capitibus dicun<

lumclericum. sedtamencatholicum micu

quae duobus

172
corde non fido, in ipso Sancto Spirifu remissioncmaccipit peccalorum. Qui Spirilus in sancta Ecclesia eliam islo
serit
licet

ex

publico

scandalo laesa fuerit

pubilice.

Cutn autem peccatum occul-

tum

fu il, nulla est necessitas satisfacien-

tempore.*.

sic operatur, ut ... nullius


,

di Ecclesiac publica

quadam forma, con

atque ita rcprobos fugiat. utctiampcr eorum minislcrium probos colligat. Sermonem esseaulcni de poenitentia ac remissione distincia a basimulatione fallatur

ptismo, ostendunt verba num. 7., ubi agilde iis qui lavacro regenerationis abluti in ecclesiali acceplo Spiri tu Scindo
velai tanto posteci dono S alvaloris inirrati mortifero aliquo peccalo se immerserint, qualia sunt vel adulterici, vel homicidia , vel ipsa disecssio , sive omni

modo a nomine Christiana, sive a cattolica Ecclesia. De iis statini pronunciai

Cam et poenilentiac quoAngusiinus rumque eliminimi locus in Ecclesia non negetur. Quae testimonia ad probandum veruni Poenilentiae sacramentum iis ad:

Jd conllrmabis ex sei-m. CCCLI. al. L. inter L. Homil. num.9. Jmplicilus igilur tam mortiferorum vincuUs peccalorum detrectat aut aut dubitai cnfugere ad ipsas difjert claves Ecclesiae, quibus solvalur in ter' ra, ut sit solutus in cacio et audet sibi post hanc vitam , quia tantum christiaA nus dicitur , salutem aliquam polliceli In quibus verbis vides claves Ecclesiae non modo efficaces esse, sed etiam necesper quos sarias. Veniat ad antistite s illi in Ecclesia claves ministrantur , et tamquam bonus ioni incipiens esse flius maternorum membrorum ordine custodilaesa
fuerit.
, ,

palam

non

to

a praeposits sacramentorum
suae modum,
cordis
sacrifcio
et

acci-

piai satisfactionis

ut in of-

de
et

quae Bellarminus

in conlroversiis

ferendo
devotus

contribuititi

Nat. Alexander in Dissert. contra Daliaeum prolulere. Adde etiam sermonem, qui Bellarmini aelale

ineditus erat

Maurina

editione serm.

et modo CCX1Y.
.

est in

n. li.

Sanctam quoque

Ecclesiali!.
.

diligile,
.

praedicale. Ipsa est.

quae malos, communione sacramentar uni. tolerut in


.

JJaec

claves accepil regni

coelo-

rum. ut in ilici per sanguinali Christi , operante Spirita Sancto fiat remissio peccatoru veccaiorum. In Ime Ecclesia reviviscet anima quae mortaci f iterai peccalis , ut
,

con vivi fi celar Chris to . Secundo. Nullorum lethalium occultar uni e rimi num, eliamsi ex tribus capitalibus merini, inilicta
nitentia publica. Id
tive,

supplex id tamen agat, quod ipsi prosit ad recipiendam salutem, sed etiam caeteris ad exemplum. Audi iam, quando locum babeat poenitentia liaec agenda ad exemplum. Lt si peccatimi eius non solum in gravi eius malo, sed etiam in tanto scandalo aliorum est, atque hoc expedire utilitali in notilia Ecclesiae videtur antistiti multorum, vel etiam lotius plebis, ag<re poenitentiam non recuset, non resislat. Non ergo satis est grave eius inalimi sed praeterca requirebatur 1. tantum scandalum aliorum. 2. quod pensate

non solum

omnibus

aliis

circumstantiis

ila

vidcre-

tur expedire antistiti;

multoties enim ad

unquam fui poeprobatur tum negat

lurbas vilandas aliud expediebat. 3. addii aliud quidpiam Augustinus num. sequenti, idesl

lioc Encli

quia non obstant verba Augustini iridii capile LXXXII. Nani pu et nimius affectus in ci or displicendi existimationem non modo imhominunt pediunt poenitentiam publicara , sede,

10.

Nos

vero, inquit,

a commu-

nione prohibere
iiius
,

quemquam non possaquamvis haec prohibtio nondum


sed medicinali s, msi aut

sitmorlalis,

tinn privatain corani unico sacerdote, ut

sponte conje ssum , aut in aliquo sive calori , sive ecclesiastico iudicio nominatimi, atque convictum.
addit in line huius
nili

testantur

nimium quantum

frequeutia

Quod utrum,

eorum sacrilegia , qui non integre conltentur sacramenlaliter ex malo pudore : tum eliam positive probatur , si adiungas verba superiora inEnchiridii

que faciendum erat ordine iudiciario

ut

num.
j

10.

Quod mo-

ne pules,

ibi agi

de spontanea consed existimes, un

c.LXV.

fessione sacramentali

Tota enim ratio praescribendi tempora poenitentiae cum temporis mensura diritur esse utfiat satis Ecclesiae : quae sci-

revra est, agi ibidem eiudiciaria f cum

nempe
nalus

quis non

est

aliunde piene nonuseni

et

convictus,

semiplenae et non

173
sufticientes

probationes roborantur spon-

ut vides, de homicidio
capitalibus
peccatis.

tanea rei

confessione

Audi

eumdern
al.

coram indice. Augustinum serm.

uno ex tribus , Idem paulo post

IAXXJT.

Novit ciim

piscopus, el volo publice corripcrc


scribcrc. Prorsus ncc

XVI. deverbis Dom. n, 11. iescio quem homicidam ealias illuni nemo novit.Ego
,

at tu quaeris in-

proda, ncc negli*

servandum dicit io occultis adulleriis quae unum sunt quoque ex capitalibus gravioribus delictis. Sunt homincs adulter i in domibus suis, in secreto peccante aliquando nobis produntur ab uxoribus aliquando suis plcrumquc zclantibus
,

Cornino
los
.

in secreto:
,

pono ante ocu-

maritorumsalulemquacrcjitibus.Nosnon
prodi mus

Dei indici uni terreo cruentimi conteientiam persuade o poenitentiam. Hac cantate praedili ose deber/ius. Agitar,

palam

sed in secreto argui-

mus. Ubi

contigit

malum

ibi

moriatur

malum.

IAXXIY. Iam
runt
,

vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixe- cap. lxxxiv. sunt mortui sed in aeternam vitam , sicut Cliristi ipsius resi^uone. iterumqu
,

quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaequae de hac re moveri adsolent satisfacere, non inverno. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque naBcentor et mortui sunt atque morientur nullo modo dubitare debet chricaro resurrexit,
stionibiis,
,

stianus.

qui iam iam possent requklem de iis qui iam formati sunt nasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus informes vero abortus quis non protolerari potest uteumque quod dicitar sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis clivius perire arbitretur negare audeat etsi afllrmare non audeat id acturam resurrectionem ut quidquid forame defuit, impleatur? Atque ita non desit perfectio, quae aequae accesserant isura era! tempore, quemadmodum non erunt vitia tempore ut ncque in eo quod aptum et congruum dies allaluri fuerant natura fraudetur neque in eo quod adversum atque contrarium dies adtnlerant, natura turpetur sed integretur quod nondum eratintegrum sieut instaarabitor quod fuerat vitiatum. IAXXN I. Ac per hoc scrupulosissime quidem inter doctissimos quaeri ne disputali potest quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere, utrum sit quaedam vita et occulta quae nondum motibus mentis appareat. Nani negare vixisse puerperia quae propterea membratm exsecantur et eiiciuntur ex uteris praegnantium ne matrea quoque si mortua ll>i relinquantur occidant impudentia nimia vi del ni". 1 a quo autem incipit bomo vivere ex ilio utique iam mori potest. Morluus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, quomodo ad resurrectionem non ptrtineat mortuorum reperire non possum. AWVll. Neque enim et monstra quae nascuntur et vivunt quamoccurrit de abortivis foetibus quaestio
,

IAXXV. Unde primo

ca p

i.xxxv.

nati sunt in uteris

matrum

sed

nondum
;

ita

ut

J^^i ^'

ca
F

P.

lxxxvi.
n

qu^i vWere
fccipiat.

cap. lxxxvm.
Monst,osi
f etu *
((iioinocio

aut resurrecluranegabuntur, autita resurrectura ere7 denda sunt ac non polius correda emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fdelislibet cito
,

moriantur
,

anectan.

miii

quod uni viderint


,

reliilerunt
:

et sanctae
,

memoriae Hieronymus pracduplicem, ac

sbyter scriptum reliquit

absit

inquam

ut

unum hominem

non potius duos


ri aliquid

ros existimemus. Ila cetera


,

quod futurum fuerat, si gemini nascerenlur, resurrectuquae singuli quique partus vei amplius vel miliabendo vel quadam nimia deformilate monstra dicuntur ad
,

mae

174

ita ut singulae ani; singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecumque cohaerenlia nata fuerant ; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus , quibus Immani corporis completur integritas.
cap. lxxxviii.

humanae naturae figuram resurrectionc revocabuntur

'"rnu*/

^qycamqae

perit Deo terrena materies, de qua mortai ium sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur , in quoslibet ; halitus aurasque diffugiat , in quameumque aliorum corporum substantiam vcl in ipsa dementa vertatur , in quorumeumque animalium etiam bominum cibum cedat carnemque mutetur , ili i animae bumanae puncto tem-

LXXXVIII. Non autem

crcatur caro

poris redit

quae Ulani primitus

ut

bomo

fleret

vivcret

cresceret

ani-

mavit.

LXXXIX. Ipsa itaque terrena materies , quae discendente anima fit cadaver , non ita resurrectione reparabitur , ut ea quae dilabuntur et in alias q^omodo' rtdibunt a d atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus corpora redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire nccesse sit. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit , si unguibus quod toties dempsit exsectio immoderata et indecens cogitantibus , et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informilas. Sed quemadmodum si statua cuiuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam et eam vellet artifex rursus ex illius matcriae quantitate reparare , nibil intercsset ad eius integritatem , quae particula materiae , cui membro statuae redderetur dum tamen totum ex quo constituta fuerat , restituta resumeret : ita Deus mirabiliter atque inelTabiliter artifex , de toto quo caro nostra constiterat , eam mirabili , et ineffabili celeritate restituet nec aliquid adtinebit ad eius redintegrationem , utrum capilli ad capillos redeant et ungues ad ungues ; an quidquid eorum perierat mutetur in cameni , et in partes alias corporis revocetur , curante artificis providentia ne quid indecens fat. XG. Nec illud est consequens , ut ideo diversa sit statura reviviscenc A p. xg In statura et tium singulorum, quia fuerat diversa viventium , aut macri cum eadem maeffigie COTpor nibil erit cie , aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si noe est in Conindecorum. silio creatoris , ut in effigie sua cuiusque proprietas , et discernibilis similitudo servetur , in ceteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur ; ita modilcabitur illa in unoquoque materies , ut nec aliquid ex ea pereat et quod alicui defuerit ilio suppleat , qui etiam de nibilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur ; hoc fiet cuique de materie corporis sui , quod et hominem reddat angelicis coelibus et nibil inconvenions eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit ; sed quidquid futurum est hoc decebit ; quia nec futurum est, si non decebit. cap. xci. XGL Ilesurgent igitur Sanctorum corpora sine ullo vitio sine ulla deformitale , sicut sine ulla corruptione , onere , difficultate in quibus tanta piorom^pora fa cilitas , quanta felieitas erit. Propter quod et spiritualia dieta sunt , cum M.i.XnVi , carnis. sed s procul dubo corpora sint futura , non spiritus. Sed sicut mine corpus ani'inni Villo. male dicitur , quod tamen corpus, non anima est; ita lune spirituale corpus erit , corpus tamen , non spiritus erit. Proinde quantum adtinet ad corrup tionem , quae mine aggravat animam et ad vitia , quibus caro adversilfl spiritimi concupisci!, tunc non erit caro, sed corpus; quia et caelestia coi
cap. lxxxix.
; , , : ,
,

i.., ;


pora perhibcntur. Proptor
pcssidebunt.

175

est
,

quod dietimi

raro

et

sanguis regnimi Dei

non

!.

Cor. XV.

.->.

Et tamquam exponens quid dixerit, neque comiplio, inquit, ineorruptionem possidebit. Quod prius dixit raro et sanguis hoc postcrius diregnimi Dei hoc postcrius incorruplionrm. \it corruptio : et quod prius Quantum autem adtinct ad substantiam, ctiam tunccaroerit. Propterquod et post resurrectionem corpus Ghrist caro appellata est. Sed ideo ait Apo,

seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale: quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus , vivificante spiritu sine sustentaculi ut niliil nobis repugnet ex nobis ; sed alienili* indigentia subditam cameni
stolus
,
,

i.

cor.

xv.44

ricut foris

neminem

ita

nec intus nos ipsos patiamur inimicos.

De

infidelibus scripst Augustinus ]ib.

W1I.

deCiv.

quaerere, et

XII. Scrupulosissime /idem gua credimus resure.


,

recturam cameni
<

itti

quaercndo

citiso-

ut irriderei

ut rum foetus

abortivi re-

sireajil'Respondet Augustinus cap.XIII. qui cwn iam vixisAbortipos foetus


,

scnt in utero ibi sunt mortili


cturos, ut a [firmare
lico

resurre-

ita

negare non au-

eos

quamvis non video quomodo ad non pertineat resurreclio mortuorum, non eximuntur de numero mortuorum. Pergtt Augustinus in argumenibi lo pio hac assertione, in qua ita obGrmatus est, ut ilemscribat Noninveuio quemadmodutndicam adresurrectionem non pcrtinere morluorum. His lat :

nini non obstantibus concludit Angustili

os

Sed

utrumlibet de his quisque sen-

ti ut.

Easdero Angustini dubilationes de abortivis foetibus vigere est in his


ridii

surrectionem ita esse christiano certam resurrectionem natorum. Quare non audet Jib. XXII. de Civ. e. XIII. damnare qui dubitant Utrumlibet de his quisque sentiat. De hoc ultimo minus lector mirabitur ,cum eximius Doctor p. Suarez toni. II. in III. part. disp. L. sect. III. de resurrectione infanlium etiam natorum qui in originali discesserunt Haec, inquit, concludo non vidctur inScripturatam expressaquam praccedens ( de aduilis ). Quia testimonia adducta videntur lo qui de aduUii, qui de propriisactibus suntiudicandi. Quare auctor Quaestionum ad graecos , sub Iustini Martyris nomine, q. XIII. \ Jicet loquatur de infantibus iuslis , Decens , inquit, esse credere infanti uni resurrectionem. Minus igitur mirandum est quod Augustinus aborlivoruin loetuum resurrectionem sibi quidem certam hasicuti
:
:

Nola

in capui

LXXX1U.
ad XCI.

quae scripst quinquennio antequam absolveret libros deCivitate Dei, quos perfecit an. circiter 'i2(. Concludit lainen pr resurrectione liana abortivorum ut constate* fine cap. Mortuus vero ubiciunque Mi \\\ \
capitibus
,
<

Enchian. 421.

buerit hs.

noluerit

tamen eam accensere


arlicu-

cerlissimis ebristianae religionis

Quod

adirne minus mirabitur

noverit

summam

qui , Augustini moderatio,

nem

in adstruendis propriis sententiis

et

contrariis
infdelitatis
. .

sugillandis
.

nota

rnors polui t evenire

quomodo ad

resurre-

reciionemnon
perire

j>crtineat

mortuorum
est:

vel haereseos: .. stmianae consueludinis lesles esse possunt vel soli quatuor libri de Anima et eius
origine,

ac censura cuius au<mt>

non possum,
l.quod

[taque seoteotia Augustini


nullo
Ita

Quae

disserunlur breviler

ab Angu,

de resurrectione infantium,qui nati sunt.

stino in his capitibus

de resurrectione
niliil est

dubitare debeat christiuntts. Augustinus e. LXXXIV. Enchiridii.

modo

disputai prolixius

et eruditissime exi-

mius Suarez
in

1.

e.

Quare

quod

2. resurrectiooeni

foetaum abortiyorain ita Augus tino i'uisse certam , ut reperire non possct quo pacto possel propugoari ondarla opimo. 3. non lainen liane re1

his
,

mur
nina

tnunorecuin liber eximii Docloris ad ma-

capitibus

illustrando

sit.

176
cap.
xcii.

damn?toram
quaiiaresmgent.

XCII. Quicumquc vero ab illa pcrditionis massa, quae facta est per hominem primum, non libcranlur per unum mediatorem Dei et hominum
rcsur g Cn t quidem cliam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et angelis eius puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus

suorum corporum resurgant

quaccumque

in eis vitiosa et dolora

ih

mem-

bra gestarunt , in requirendo laborare quid opus est? Ncque enim fatigara nos debet incerta eorum babitudo vel pulcbritudo , quorum erit certa ci sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo in eis erit corpus incorrupti,

dolere poterit ; aut quomodo corruptibile , si mori non poteri t. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur; nec vera incorruptio , nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non s'miUir, ut ita dicam , mors ipsa non morilur ; et ubi dolor perpetuus non interimit,
bile
,

si

sed
Gap.
<
I

aflligit,

ipsa corruptio

non

finitur.

Haec

in sanctis Scripturis secunda

mors
XCIII.
11:1
1
i

dici tur.

Quorum
.'

in

UII1

futura sit mitissima poena

Nec prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogilur nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permitlitur, bomini accidisset si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum , qui praeter peccatum quod originale traxerunt nullum insuper addiderunt et in ceteris qui addiderunt tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem , quanto hic minorem habuit iniquitatem.
XCIII.
,

Nola

in
ci

caput

De

poenis

parvulorum cum

originali

II. dist. XXXIII.

XCII,

XCIII.

decedentium brevi ter Augustinus hoc loCo. Qua in re duo distinguenda videntur.

puniendi

Quaestio directa: utrum hi parvidi siiti poena seiisus, igne aeterno. In qua quaeslione sequor communem theologornm sententiam s. Thomae , s. Bonaveniurae , Scoti ctc. cum Innocente IH. cap. Maiores de bapiismo. Poena originalis peccali est carenlia visionis Bei, actualis vero poena peccati
1.

ubibreviler insinuat sententiam negativam,non torqueri parvulos poena ignis , nullum Augustini testimonium sibi opponit. S. Bonaventura ibi dem obiicit sibi testimonium ex lib. de Fide ad Petrum, qui Fulgentii est, non Augustini. S. Thomas in disputatis q.V. de malo sibi opponit locum eumdem ei
libro de Fide adPctrum, et alium ex libro Hypognosticon , qui non est s. Augustini, ncque aliud testimonium in particulari producit. Secus opinali fuissenf de mente Augustini si omnia testimonia
,

est

gchennae perpeluae cruciaius. 2. Quaestio reflexa est de mente Au-

gustine an ipse censuerit parvulos punicndos poena sensus. In qua mihi certissimum videtur , quod ita censuerit; quod solidissime , alque perspicue ostendit recentius ci. p.AJticotius

par. IV. q.
elucet.

I. art. h.

quem

Sumin.Aug. vide. Haec


capitibus

Augustini mens vel ex bis


Describit

solis

enim poenam corporum damnatorum,et sub ea diserte coniprehendit poenas parvulorum , quamvis omnium damnatorum mitissimam. Nonnulla observanda sunt.

prae oculis habuissent, quae congesta et expensa habes apud auctorem ci. quem ci tavimus. Sane libri sex Augustini Operis imperfecti contra lulianum nonnisi saeculo XVII. prodiere in lucem e lenebris in quibus delitescebant. Iam vero lib. HI. num. 199. ita lulianus obiicit Auguslino: Audiamus, quid parias Arisloteles

pocnorum: tantum,
)

inijuis,

ma-

lum

ci (parvulo

inest ut possideatur a

Primo. Mirum non est , quod s. TIiomas, et s. Bonaventura conati fuerint interpretari mentem Augustini pr com-

diabolo, atque aeternum mercati/ r incendium. Respondet Augustinus, et propugnat tamquam veruni cum catholica Ecclesia, quod possideantur hi parvui

non

muni
cia.

sentenlia.

cutis testimonia Augustini

Habuere enim prae ominus efficain

a diabolo. Tu in pergens ad incendio non reiicit tamquam absurdam eam sententiam , nequedeclibaptizati
illud de
,

Et quidem Magister sententiarom

nat invidiam asperae

illius senteutiae

in

177
oua triumphabat luliamis : non se explicat distinguendo ignem tribulationis afa sed simpliciter igne torquente sensum faletur, quod illi obiicitur : Si autem non eruitur a vote state tenebrarum, et llic remane t par vul us, quid miraris in igne qui in aeterno cum diabolo fulurum non siniiurl Dei regnum intrare Secondimi , quod observari debet , est: nulluui de igne corporeo damnatorum extare fidei decretum , oti docei l'eia,
,

mediatori* et sacramento eius, in qua libet corporis actate, decorpore exierit, et in poena Juturaiu ,ct in ultimo iudici recepturam corpus adpoenam, si et autem... regenerclur in Cliristo requiem post mortem corporis habituram, et corpus ad gloriam recepturam. lnee
soni quae de

anima firmissime

tcneo.

Fulgentius Augustini discipulus lib. de fide ad Petrom cap. XXVII. statuit vigesimo qoarto loco noe capitolom.

vins

I.

111.

de Angelis
sitj

hoc verissiraum
ibidem

cap. V. , licei qua de re diversadi,

Tersis temporibus sensit Augustinus

ut

Finnissime tene, et nullalenus dubites, non solimi homines iam radono utentes, veruni ctiam parvulos, qui sive
inuteris matrum vivere incipiunt et ibi moriuntur, sive iam de matribus nati sine sacramento sanati baplismutis ... de hoc sacculo transeunte ignis aeterni supplicio sempiterno puniendos. Tutu reliquisusqueadXL. capi tuia recitatis : JqToec

Petavius observat
igne tortore

num.
sieuli

(i.

eodem

corporum

At dam-

natos adultos, ita pueros cruciari docuit, quamvis longe milius,cuinscumquesubstantiae si t liie ignis , corporeae vel inporeae. Sali- est quod secundum Auunum ignis crueians pueros sii eius-

demi sperili
te

cum
i>li

lune torijuenle adultos

ntriqne comprehendantur sub ea sen-

interim, inquii, quadraginta capilula ad regulamverae fidei fermissime pertinentia, fideliler crede, or titer lene, veraci-

lentia:

llunt
ila

in

combustionem aeler-

ter patienterque dcjende, et si

Augustinus , insti nina, vita/n aelcrnam. Non enim mcns autem in Augusni ex co tantum innotescit quod die.it parvulos cruciari igne, cum noviiin non sit apud Augustinum in lioc
legit

enim

traria

Jiis

quem condogmatizare cognoveris, tam,

quam pester juge et tamquam haereticum abiice. Ita enim ista quae posui,

mus
si

congruunt , ut quis non solum omnibus , sed eliam


,

fidei

catholicae

ip>o Enchiridio cap.

LXVili,
,

quod

ignis

singulis voluerit contraire


singulis
et his

ponatur pr genere tribulationis sed ex eo piane demonstrari videtur Augustini


niens
locis
i

in eo quod horum contumacitcr repugnat contraria docere non dubitai ^hae, ,

quod iam multis

et

iam

disertis

reticus^ et

fidei

christianae inimicus

doceat eos pertinere ad damnatioignis, (jin cruciabit adultos, et qui-

detn

cum poena

corporis,

ut

saepe in-

<nlr.it bis

Enchiridii capilibus XCII. et

\i.Lil.
li
i

linin

valde adnotandum est: non


.ini

quidqnid min-

alter

patrurn etiam

atque ex hoc omnibus catholicis anathematizandus appareat. Fulgentii sententiam fuisse etiam reliquorum episcoporum Bizacenae provinciae constat ex lib. de Incarnatione et Gratia, quem coranumi Consilio scripsere: vide caput XIV. et XXX. His addendus antiquus Auctor

morum
babendum
.mi.
Sane'

docet pertinere ad fidem,


i

Hypognosticon
et

lib.

V.
ab Augustino

io esl

tamquam
videtur

Ile lei

Verumtamen

licet alia

hamquam dogma cerlissimum , bo Tlionem liane -nani de parvulis non baptizatis puniendis poena sensUs. Nani scribi t e[). ad Hieronymum GLXVI. al.

Angusti ous

Fulgentio proposita dogmata Ecclesia receperit , non hoc tamen de poena sensus

parvulorum, quamquam neque imquamvis hac poena usi ipsi probaverit sintad argumeotandum contra pelagia5

\\\
non

III.

nnm.

3.

Quid de anima
tu,

(ir-

nos

eosque conyincendos de existentia

irtissime
ia<
-i

teneam non
t

e&o.'Quae autem

peccali orginalis. Dixi

sunt, ammani esse


,

ikiii esse Dei partem colpa lapsam , non liberari

immortalem, non corpus, sua


nisi

nani eos parvulos liabere


nationis esse
,

de poena sensus: poenam dam-

gratia

sub potestate diaboli , in infernum descendere poenis puniendos , ut


loquitur Florentinum
Distra
,

Clui^ti.
iddit;

Ad haec sei dogmata septimam Quaccumque autem sinc gratta

eos futuros in

si-

parie, ut babet Africae univer-

23


sale

178

de parvuiis
sed
piis
curii originali decedenlibi

418. et Gelasius Papa ni ci), conira pelagianos , Jiacc atipie alia eiiani ab iis dicuntur vera , (jui poenani sensus infligendam parvuiis non co-

concilium

ari.

neque de adultis sceleslis atque Un qui inda scelestissimos sint. IN ma ,

inde inferas, (juod adulti scelesti,


vis

quam-

gnoscuni

quare ad alium cerliludinis

non
:

scelesiissimi,

gradum

perlinent.

futuri sint

Ultimo observandum est, non esse dubilandum de mente Augustini de poena sensus parvulorum, quod lib. V. e. Tulianumcap. XI. postqum dixit parvulos

dicunt
sus
,

si

ex mente Augusths sine poena ignis? Quare iis qui pueri plecterentur poena sen-

eis ut nulli esseni


,

quam

ut ibi essent

potius expediret
rere

quod Augustinus

asse-

iuturosindaninalione
:

omnium

mzV/s,

sima addat

Non lumen audco


expediret.

dicere

quod

eis ut nulli essent,

sent, potius

quam ut ibi esNon enim inde


in

non audet \ respondelur eam consecutionem veram esse in doclrina s. Ilicronymi et aliorum plurimorum , quos citat ac sequilur a Lapide in e. IV. Ecclesiastis. At Augustinus non ausus est
id asserere in bbris

sequitur, quod Augustinus

suo doctri-

contra Iulianum,quos

nali sistemate censuerit, parvulos non puniri poena sensus: quod ita ostenditur.

scripsit

annodi.
in libris de

Imo

Obiecerat
:

lulianus

illud

Evangelii de

absolvit

Libero arbitrio quos anno 395. absolute propugnai


,

luda Melius erat homini UH non nasci; respondet Augustinus: Ego non dico parvulos sine Christi baptismate morientes tanta poena esse plectendos , ut eis non
nasci potius expediret
,

contrarium capitibus VI. , VII., et V III. Vide quam absurde et inconvenienter


,

cum hoc Domi-

dcatur: inalidii non essa quam miscr esse: vel ilJa capitis VII. Considera Ritur, quantum potes quam magnimi bo,

nus non de quibuslibet peccatoribus , sed de scelestissimis et impiissimis dixerit : qui proinde prae aliis scelestis alque impiis poenam sensus atque ignis non gravemsolum, sed gravissimam atque acerbissimam passuri sunt. Augustinus itaquedictum evaugelicum melius erat non nasci , non modo intelligere non audet
xnv.

niim

sit

ipsum

esse,

quod

et beali , et

mi-

seri volimi,

Neque vero Augustinus tantum , sed quoque scriptores , quos a Lapide adducit , putant quod cuicumque etiam adulto damnato ad poenam sensus melius quamvis haec sit esse quam non esse
alii
, ;

opinio per alios reiiciatur.

* r.

XC1V. Remanentibus itaque


poena
bus
,

angelis et

hominibus reprobis in aeterna

In vita eternJ

cosnolce^tquid
ls

e,it

"rllla

fs. c.i".

xcv
i.M.c

revelabuiitur inulta ud eia Ilei in Immillimi


i

praedeslinatione.

Mitt

u,

tunc sancii scient plenius, quid boni eis contulerit gratia. Tunc requod in psalmo scriptum est, misericordiam et iudicium canlabo libi, Domine: quia nisi per indebitara misericordiam nemo liberatur , et nisi per debitum iudicium nemo damnatur. XCV. Tunc non latebit quod nunc latct, cum de duobus parvuiis umis essct assumendus per misericordiam , alius per iudicium relinquendus , in quo is qui assumeretur , agnosceret quid sibi per iudicium deberelur, nisi misericordia subveniret ; cur ille potius quam iste fuerit assumplus , cum caussa una esset ambobus ; cur apud quosdam non factac sint virtutes, quae si factae fuissent , egissent i li bomines poenitentiam , et factae sunt apud eos, qui non fucrant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: vae libi Corozaim vae libi Bethsaida : quia si in Tyro et Sidone factae filiamoti virtics , quae factae sunt in vobis , oim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Nec cum possent salvi esse, si vellet. utique Deus iniuste noluit sahos fieri Tunc in clarissima sapienliae luce videbitur , quod nunc piorum fides ha
ipss evidentius apparebit
1

bel

antequam manifesta cognitione videatur

quam

certa

immutabilis
,

efficacissima sit volunlas Dei;


rs.

quam multa
sit

possit et

non

velit

nihil

autem
,

cx:n.

ii.

velit

quod non

possit

quamque
,

veruni quod in psalmo canitur


et

l><u*

autem noster in cacto

sursum

in

cado

in terra

omnia quaecumque

voluti fc-

179
ah Ouod
indigni us
,

utique non est veruni


ideo

si

aliqua voluit et
feret

non

fecit

et

quod

est
,

non

fecit

quoniam ne

lit

volunlas hominis impedivit. vel sinendo ut fiat , vel ,

Non ergo
i]>se

ft

quod volebat Oinnipotens aliquid, nisi Omnipotens fieri ve...

faciendo.

XCVI. Nec dubitandum

est

Deum

facere

bene, etiam sinendo

et protecto quaecunique iiunt male. Non enini lioc nisi insto quod iustuin est. Quanivis ergo ea quae mala sunt in bonuni est omne quantum mala sunt non sint bona lamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala bonum est. Nani nisi esset hoc bonum ut essent et mala nullo modo esse sinerentur ab onnipotente Bono cui procul dubio quam lam facile est quod non vult esse non sinere. facile est qnod vult lacere Hoc nisi credamus perclitatur ipsuni nostrae confessionis initium qua nos in Deum Pattern Omnipotentem credere conltemur. Neque enim venisi quoniam quidquid vult potest racitcr ob alimi vocatur omnipotens nec voluntate cuiuspiam creaturac voluntatis omnipotentis impeditur ef:

..... udicio sinit


,

fieri
r

Deus

xcyr.
tacil

bone

etiam Binmdo

fcctus.

Manu>cripti codices undecim apud Maurino*, et edili onines, una excepla edinone Antonii Arnaldi legunt in hoc e.

cipiatunusquisqiie monito, prete ceptoris, ut non perdat tempus misericordiae Sai-

Nota ad cap.

xch.

XC V Nec utique iniuste Deus noluit sai.

;,r/\

(imi posscut salvi esse

si vel-

Icnt.

Quod
el

iavet valdc libcrtati reproboeditiones in,

rum,
ti>.

universali tati gratiae suiucien-

quae modo impenditur , quamdiu generi humanop arci tur. Ad hoc enim parcitur homini, ut convertatur et non sii qui damnetur. Lib. I. ad Simpl. n. 10. Noluit ergo
vatoris,
,

Addendum tamen,quod

Esa

et

non

cucurrit

sed

et si voluis-

dicatae a Ataurinis [oanois Arnerbacliii


Desiderii

Erasmi , Theologorum Lovaniensiiim et Lamberti Danaei vulgatae


,

Mint ex oodicibus

MSS. plurimis, qui ad nanna Maurinorum nequaquam perveQuaxe eae editiones pluxes alias codices MSS. supponunt.
.

set, et cucurrisset, Dei adiutorio pcrvenisset qui ei etiam velie et currere vocanclo prae staret, nisi vocatione contempia reprobus fieret. Lib. Le. Adv. Legis et Proph. e. VI, Sic eos ex eadem massa primae praevaricationis merito damnata fecit vasa
irete si

\r lane Lovanienses licei vulgaverint, tUent) addidere ad marginem forte


velici .

usque ad finem in hac malignitte perdurant.


In Ps.

Sed nullos

MSS.

codices in fa-

LXVII.

n.

7.

Alia quidem

era buina lectionis ab ipsis exeogital

te

proferre poluere.

sunt in honorem, alia ine ontumeliam: si qui autem mundaverint semetipsos a vasis

Proiecto

illc

sensus

secundum

liane le-

tdignusesl Augustine

Nam

semi.

mo

Wll.
i

CIX.de Temp. num. 5. Framei maxime nunc ducutene me au.il.


.

contumeliae erunt unius modi in doet locus sanctus Domini. Millo alia plurima.
,

Quinimo non modo


stini

in doelrina

Augu

ila

/>

inatiir linliis,itbi positus est

Fruirei instimi videtur vouis, ut Petrus*

veruni

est,

salvi essent si yellenl


:

sed etiam iiaec alia proposito

Pracdr-

poneretur , si se correxissei. venia desperans potius sili coU ligavit , attam Regi* clementiam iupplicavit. ItaquefratreS) sicut diccrc percun , non est unde reprehendamus Deuni. Quid ronini illuni dicamus non nerit iudicare.Sermon GIX. rb. Dona. n. I.ad dia wiki, itenliam Prudi ntri ergo ocibi ipse

Sed lum

ile

sanati essent si vellent , habet fundamentum in Angustino. Audi iJJum in Ps. n. 5. Tulis est, qui cantai. in hoc ps almo. Quis est? Corpus Chn sii. Quis est iste? Vos si vultis nos omnes sivolumus, omnes filii Core illesi. ni dixeratnum. 1. Filii Core filii Chri-

LWUL

sii,

ej

u. I.

Homines quos praedestinavit


fieri irnaginis

Deus conformes

Filli sui.

180
Non
est itaquc, quoti salus

hominum

tiac

mediae defensores
sit

Ita explicant

cliam reproborum,6i ipsi vellent, accencit

quod Deus misereatur cui voluerit,et


clemeos
diclis in

seatur erroribus semipelagianis , uti i'alansenius inParalJeJis a nota XXXI il.

quem

sibi

placuerit.

Ex
sit

enim

inlelligilur
,

quoque, quid
,

et deinceps.

velie salvare

nempe velie impanili

vir-

quod quamquam ea doctrina Augusliniana sit , lamen multo


Celerum
faleor

tutes

quae si f'actae fuisseul homines poenitentiam.


,

egissent

inagis contexlui quadret lectio usurpata

2.

Cum Deum

nolle salutem

aliquo-

iam
1. I.

antiquitus a Magistro Senlcntiarum


Dist.

XLIII., quamque habent ve-

teres codices

XXV.
Deus

recensiti a

Maurinis

rum, velie salulem aliorum explicetui ad mentem Augustini per Dolitionem ao volitionem mediorum, ex quibus praevidelur salus aut mors, vides superflui!
esse

Nec

utique

iniuste noluit salvos

posscnt salvi esse , si velici , nempe, siipse Deus velici, aut voluissei ilJos salvare. Ila enim conlextus poslulat , qui est recapitulatio praecedentium quod dixerat fieri , hoc et simul ratio
fieri, curri
:

omne deerelum immediale

intenli-

vum

gloriae aliquorum, ex qua inlentio-

modo

illud dicit fieri

non

iniuste,

Celerum

sive

uno

sive alio

modo
imo

le-

ne conferanlur in tempore gratiae eficaces. Sane nullum vel Seriplurae vel Augustini teslimonium a praecipuis adversariis haclenus cilatum vidi quod mo, do exposito non explicetur. Sed de bis
alias.

geris, hic Enchiridii

locus valde favet


,

defensoribus gratiae congruae

iis

e-

tiam tbeologis huius gratiae defensoribus, qui cum Lessio, Yasquez , aliisque plurimis negant eleclione