You are on page 1of 566

S.

*"*>

ij?

COLLECTIO
SELECTA

SS.

ECCLESItE
LV.

patrum

PATRES QUARTl ECCLESIAE SAKCULI.


S.

AMBROSIUS.
n.

^tMnT Rp,

#|-

PKOSTAT 1NSUPER VENALB


MOlSTtS PESSULANl.
APCJI:

VIREXVQUE

BIBLIOPOLAM

PARISUS
Apud

BlBLlQPOLAM 9
X.A

cui

NO.\iii:<

gallice

.GC

SOCIE1E rOOR

PUBUCATION DES BONS LIVRES,


16.

Rue des Saints-Peres,

PARISHS.

~E

TYPOGKAPHEO BOURGOGNE ET MARTJNET


VIA VDLGO DICTA
L>U

COLOMBIKH

1N

3o.

COLLECTIO
SELECTA

SS.

ECCLESI.E PATRUM,
COMPLECTENS

EXQUISITISSIMA OPERA
TLM DOGMATICA ET MORALIA, TLM APOLOGETICA ET ORATORIA;

umunn
I).

A.

B.

CAILLAU,
II Lil.C
ECF..\.*I
,

CiNOXICO UO.HOBllIO

CEIOmiUII

NOISNULLISQCE CLEIU GALLICAM PHESHYTEIUS,


L'NA

D. M. N.
kPISCOPO MAHOCHIBHSS,
I

OM S. GUILLON,
PABIalltH.il

*
,

rACCLTATE 1HKOLOOI*

MOQVUTIJ
:

StCI* PBOFKaSOBE

ALXTOfiK LIBHI CCI TITLLLS GALLICK

BIBLIOTIIEQVE CBOISIE DES FBBES GflSCS T

U TISS

OPUS REGI DICATUM.

TOMUS QLIiNQLAGESlMLS QUINTUS.

PARISIIS,
APUD PARENT.DESBARRES
,

EDITOREM

VIA VULGO DICTA DE SEINE, 48.


DCCC. xxx vi

Jt.

>

/J38

UT

AT

'

mu

S.

AMBROSII
DE ISAAC ET ANLMA
LIBER VNVS
'.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI

CAPIT

I.

Commendatur sanctus lsaar tam ex paterna origine et gratta, quam ex dominicw generalionis et passionis prcefiguratione ; ac mysterium inter C/iristam per
Isaac ciesignatum
,

et

animam

repra*scnlatam per

Bebeccam
I.
I.\

aperitur.

patre nobissanctilsancvelorigosatisestexpressa 2 ,
:

vel gratia

cni ad

omnem

redundat gloriam

quod tanto
ftiit.

et

tam

imitabili viro

natus Abrahac patri

pnrmium

rNeque vero illnd mirabile,

cum

in

eo dominicte generatiout

uis et passionis figura proecesserit. Siqttidem et skrilis anus

cx promissione Dei peperit


tens est

eum
,

crederemus quod po-

Deus

facere, ut posset et virgo generare, et obla-

tus unicus ad

immolandum

qui et patri non perirot

et

impleret sacrificium. Itaque ipso nomine figuram et gra-

tiamsignat; Isaac etenim risus latine

-signilicatur,

risua

autem insigne laetitiae est. ^Quie autem ignorat quod is universorum lnetitia sit, <mi mortis formidolosae vel pavore compresso, vel mrexore subkito, factus omnibus est ye
*

Scriptus circa an, 387.

Vide D. Guillon, tom.

ix, p.

85-6o
I.

4
niissio

S.

AMLROSII
ille

peccatorum

Itaquc

nominabalur,ctislcannun:

qucm jam tnnc perscqnebatnr ancilla ipse quem jam-tunc diccbatur Expelle ancillam non enim haeres erit filius ancilLxcum filio meo Isaac
tiabatnr. Ipsc cst
cst propter
:

Ipsc est cui palcr alicnigenam acquisivit sponsam. Ipsc cst


mitis
,

humilis, alque mansuetus, qui vcnienlc Rebecca,


,

hoc

cst, paticntia

exivit in

campum

abalienare

(i).

Sa-

pientis

enim

est segrcgare se a voluptalibus carnis, elevarc a

animam, atque

corpore abducere; hoc est cnim sc ho-

minem

agnosccre. Qui Chaldacorum sermone Enos dici-

tur, laline

homo. Enos autem qui assumpsit


,

ct speravit

invocarc

Deum et idco delur itaquc homo esse


in

creditur esse translatus.


nisi

Non

vi-

qni in

Deum
in

sperat.

Qui au-

tcm sperat
signatur.
II.

Deum, non dcgere


Dco, manifesta

terris,

scd quasi

transliilus adhaererc

veri intcrprctatione

Bonus
laetiliae.

igitur Isaac verus

utpote plcnus graliic

et

fons
ret

Ad quem fontcm
,

vcnicbat Rcbecca, ut implc,

hydriam aqua. Dicit enim Scriptura

quia

Dcscen2
.

dens ad fontcm

implevit hydriam, et asccndil

Des-

ccndit ilaquc ad sapientiae fonlem vel Ecclesia, vel anima;


ut tolum vas impleret
disciplinas,

suum,

et hauriret pnrae sapientiae

quas haurire Judaei de fonte profluo nolucrunt.


:

Quis

istc

fons sit, audi dicentem


3
.

Mc
:

derciiqucrunt fon-

lem aquac vivae Ad hunc fonlcm currcbat sitiens anima Prophetarum, sicut et David dicit Silivit anima mea

ad

Dcum vivum

ut sitim

suam ubertatc

divinac cogniri-

tionis cxplcrct, et insipicnti;c

sanguinem spiritualium

galu diluerel fluenlorum. Hic cst cnim fluxus sanguinis,


sicut significat lex, qui deopcrilur,

quando

vir scdenti in

5 diebus sanguinis sui mulieri miscetur . Mulicr esl delecta-

Gcn.

xxi, to.

ld. xx:v, i6.

Jerem. n,
i

iT->.

< P.-al.

xli, 5.

Lcvil. xx, 18,

. -** ns

-.

, ,

DE
tio

IS.AAC

ET

ANIM.V.

LJBER UHUS.

>

corporis ct illecebrae. Itaque cave ne vigor menlis tuae

coilu

quodam
in ejus

corporeae voluptalis inflexus


et

emollialur,

atque

amplexus omnis resolvatur,

fontem ejus

aperiat, qui debet csse clausus et septus intentionis studio


,

ct consideratione rationis
1 .

Hortus enim clausus


pcrniciosi nimis

fons signatus
se corporalis
et ra

Namque

mentis vigore resolulo, sensus

delectalionis eflundunt,

appcteutiam plenam gravis periculi


si

proruentes

quos,

mentis vividae considerata mansisset custodia

refrenasset.

\v

"\vHitw>twmm>Mmt\M\ Avmvm.v> wwwwvw wvwwv.v. Ma wv

CAPIT
Quid
sit

II.

qualisvc

qua polissimum parte consislal tam secundum sui naturam, quam pcr irralionabilcm sui parlcm, qua obnoxia
ei in
sit

homo,

anima

cjus

ft corruptioni.
III.

I.ntAre

igilur, o

homo
?

qui sis, quo salutem luam,

vitamque

tuearis.

Quid

est itaque

homo? Ltrum

anima, an

caro, an utriusque copula

Aliud enim nos sumus, aliud nos-

trum

alius qui induitur, et aliud

veslimenlum. L^gimus

in \ eteri

Testamenlo
5
,

Omnes

animae quae dcscenderunt


alibi

in jEgyptum
est
:

de hominibus dictum. Et
spirilus
3
.

dictum
islis

Non pcrmanebit

meus

in

hominibus

squoniam carnes sunt De allerutro ergo legitur, qui.i iiomo dicitur et de anima et de carne. Sed illa discretio est, quod ubi anima pro homine ponitur, Hebrccus significatur Deo adhaerens, non corpori ut est illud Anima 4 benedicta omnis simplcx Ubi aulem caro pro homine
,
:
.

Canl. iv, 12.

Gen. xlti, a6.

Id. vi, 5.

Prov. n, ao.

S.

AMRR0SII
:

nnncupatur,. pecc.a.tor exprimitur, ut cst illud

Ego auvcnumdatus sub pcccalo; quod enin> tem carnalis sum, non cognosco. Non enim quod volo ago sedl opcror illud iacio *. Hoc jam postcrius et de ulroque. quod odi
,
,

Aliusest cnim qui vult, alius qui odit, alius qui

facit.

Doni-

quod odi hoc facio consentio lcgr,, quoniam bona est. Nunc autcm jam non cgo illud opc2 Ulud quoquo ror, scd quod babilat in mc peccatum rcpugnanlem legi expressius Video legem carnis mcac
que addidit
:

Si crgo

vmentis mcae, et captivantem

me

in lege peccali

3
.

Et

ta-

men cum ulrumque


rasset,

in se

concertantem hominem decla-

hoc

est, interiorem ct cxlcriorem, in animne

magis

quam

in corporis parte se maluit constituere,

quod anima

sua trahcretur captiva ad peccatum, in qua esse se mallct,


et esse confirmat dicens
:

Infclix
4

ego
?

berabit de corpore mortis hnjus

homo quis me liTanquam ab exlra-

neo hoste,
IV.

ita

se desiderat liberari a carne.

sanguis anima, quia carnis est sanguis : neque harmonia anima, quia et hujusmodi harmonia carncque aer anima, quia aliud est flatilis spiritus, nis est aliud anima neque ignis est anima, neque evrA^na anima
:
:

Non ergo

sed anima est vivens; quia factus est

Adam

in

animam

vi-

ventem 5
dicitur

eo quod insensibile atque exanime corpus anima


gubcrnet. Est et praestantior

vivificet et
:

homo, de quo
:

Spiritalis

autcm dijudicat omnia


.

ipse

autem a

nemine judicalur 6 Hie est pricstantibr coeleris. Unde et David dicit Quid esi nomo quod memor es cjus, aut
:

nfilius

hominis,

nisi
8
.

quod visitaseum

?....

Ilomo

vanitati

similis faclus est

Non

ille

sccundvun imaginem Dci

homo
'

vanitalis est
i5.

sed qui illud amisit, et in peccatum

Rom. vn, 14,


11,
/|.

Ibid. 16,
i5.

i|>.

Ibid. 20.
5,

Ibid.
6.

2/j..

Id.

Gen.

Cor.

1?

Psal.

vm,

el Iltbr.

11.

CXLUI,

DE ISAAC ET MfHfK
decidtt
,

I.IBER

UNTS.
,

et in materialia ista dilapsns est

iste

homo
est
:

est

vanitatis.

V.

Anima

igrtur sectmtftrm sui

natnram optima
fit

sed

plerumque per

irrationabilo sui obnoTia

corrnptioni, ut-

inclinetur ad voluptates corporis, et ad petulantiam, dumt

mensuram rcrum non


inclinata ad

tenet

ant fallitur opinione, atque


invisibile

materiam agglutinatur corpori. Sic

ejus impeditnr, et malitia repletur; quia


malilia?
,

dum

intendit

ejus se

vitirs

replet, et

fit

defectu bonkatis in-

temperantior.

CAPIT

III.

Perfecta anima, terrenis abdicatis vitiisque domilis


Ve.rbu.nx oscuiari desiderat
:

cui se

Deus Verbum

totus

infundit. IIoc illa dti&cUUa ab eo petit ut attrahatur; qua? onxnia etiam Ecciesio3 vir sanctus accom-

modat.
\ I. Perfecta autem anima avcrsatur materiam omne immoderatum, mobilc, malignum refugit ac respuit; nec
:

videt

nec appropinquat ad
diviuis intendit,

ullius- terrenae labis

corruptioiugit.

nem

terrenam autem maleriam

Fuga autem

est,

non

terras relinquere, sed esse in terris,

justitiam et sobrietalem tenere, renuntiare vitiis,

non

usi-

bus elementorum. Fugiebat David sanctus

a facie Saiil;
,

non ulique,

ut Urras relirujueret

sed ut immitis

et inob-

servantis, et perfidi declinaret contagium. Fngiebat au-

tem adhxereus Dea


post

.sicutet. ipse ait

Adhaesit

anima mea
hujus,

le

1
.

Ahducebat

se, ablevabat vitiis

saeeuli

Psal. lxm, 9.

8
elevabat aniinam

S.

AMBROSII

suam

sicut Isaac in

campo

vel abalie-

nabat, vel (ut

alii

habent) deambulabat.

Nam

hoc quo-

que ostendit
usu terrenis

cum
vitiis

virlutibus familiare habere consortium,

ut dcambulet unusquisque in innocenlia cordis sui, nullo

misceatur, alque irreprehensibilem viam


,

inoffenso mentis carpat vestigio


apcriat corruplioni.
VII.
Talis erat Isaac

nec ullum locuni in se

cum Rebeccam advenienlem


spiritali.
:

ex-

pectaret,

pracparans se copulie

Veniebat enim

jam cceleslibus dotala mysleriis veniebat magna secum ornamenta aurium et manuum ferens; co quod auditu et
operibus emineat Ecclesiae pulchritudo, cui recte dictum

advertimus

Eslo in millia millium, et semen luum pos-

sideat adversariorum civitates'. Decora igitur Ecclesia,


quae ex inimicis gcntibus
filios acquisivit.
,

Sed potest hoc

etiam ad
gil, et

animam

deputari

quae passiones corporis subi-

ad virlutum

oflicia converlit,
eflicit.
,

tus sibi obedicntes

rcpugnantesque moErgo velanimaPatriarchae videns

mysterium Chrisli
sis

videns
,

Rebeccam venientem cum va,

aureis
,

et argenteis

tanquam Ecclesiam cum populo


et

nationum

mirata pulchritudinem Verbi


:

sacramento2
.

rum

ejus dicit

Osculetur

me

ab osculis oris sui


illud

Vel

Rebecca videns verum Isaac, verum


lcetiliam, desidcrat osculari. VIII.

gaudium veram
,

Quid

cst igitur

Osculetur

me

ab osculis oris
sibi

sui?

Considera vcl Ecclesiam jamdiu promisso


,

per

Prophetas dominico advenlu

per tempora multa suspen-

sam,

vel

animam

quae elevans se a corpore, abdicatis

luxuria, atque deliciis, voluptatibusque carnalibus, exuta

quoque

sollicitudinc saecularium vanitatum,


sibi divinac praesenlioe
,

jam dudum
et afiligi;

infusionem

et

graliam Verbi salu-

taris cxoptcl,
1

commacerari quod sero veniat,

Gen. xxui, 60.

Caut.

1,

1.

DE ISAAC ET AMMA. LIBtR IMS.

9
mitlat
sibi

ideoquc quasi vulneratani charitale, cuai moras ejus ferre


iiou

possit

conversam ad Palrem rogare


et

Deum \erbum;
rare, dicentem
:

causam qna

sit

ita

impatiens declasui.

Osculelur
,

me

ab osculis oris
;

Non

unmn osculum
luum

qua;ril

sed plura oscula


diligit
,

ut desiderium
est unius os-

possit explere.

Quaj enim
:

non

culi parcitatc conteuta

sed plura exigit, plura vindicat;

et ila se ainplius dilecto


illa in

commendare
:

consuevit.

Denique
pec-

Evangclio

sic

probata est
...

quia

Nou
Ergo

cessavit, in-

quit, osculari pedes meos.

et ideo remissa sunt ci

cala multa

quia dilcxit mullum'..


,

et haec

anima

oscula \ erbi multa desiderat


tiouis

ut iiluminetur di\in.e cogni-

enim oscuhun Verbi, lumen sciiicet cognitiouis sacrae. Osculalur enim nos Deus Verbum, quando cor noslrum, et ipsum priucipale homiuis spiritu
lumiue.
est

Hoc

divioae coguitionis illumiuat,

quo anima donata


:

charilalis

pignore nuptiali,

faeta

atque ovans dicit


2
.

Os meum

ape-

rui, et duxi spiritum

Osculum

est eniui

quo inviccm

amantes
per quod
ii

sibi

adhaerent, et velut gratiae interioris suavitate

potiuntur. Per hoc osculum adhaeret anima


sibi

Dco \erbo,
:

transfunditur spiritus osculanlis

sicut

etiam

qui se osculantur,

non sunt labioruui

praelibatione con-

tenli, sed spiritum

suum

sibi

invicem videntur infundere.


\ erbi, et vul-

IX. Ostendens itaque non solam speciem

tum qucmdam, sed omnia


git

ejus inleriora diligere, adjun

ad osculorum gratiam
et
J
.

Quia bona, inquit

ubera tua

super vinum,

odor unguentorum tuorum super omnia

aromata

Illa

osculum poposcit

tolus infudit, et nudavit ei ubera sua, hoc est,

Deus \erbum se ei dogmata

sua, et interioris sapientiaj disciplinas, et unguenlorum

suorum dulci odore flagravit, Quibus capta, dicit uberiorem esse jucunditatem divinae cognitionis, quam ketiliam

Luc.

tii,

45

el

47

Psal.

cxvm,

i3i.

s Cant.

1,

a.

lO

S.

AMBROSII

oinnis corporeae voluptatis.


gratiac;,

Aspirat enim
,

VerLo odor
unguento

et

remissio peccatorum

qua? in lotum diffusa

mundum,

oninia tanquani exiuanito replcvit

quia per universos gravis vitiorum collr.vies detersa est. X. Proptcrca, inquit , adolcscentulac dilexerunt te.

Attrahenos, ut post odorem unguentorum tuorum cur-

Bona quidem prudentia, sed dulcis misericoreuhn pauci assequuntur, h;cc ad onmcs pervenit. Proptcr hanc, inquit, indulgenliatn luam diligunt te anima? renovatas spiritu. Unde et ad animam dicitur Rcnoramus*.

dia. Illam

vabilur sicut aquike juventus tua


:

loqucbatur, dicens
ideo fcslinat ad

Benedic

Ad animam enim anima mca Dominnm Et


.

Verbum,

et rogat ut attrahalur,

ne fort

derclinquatur; quia currit Dei

Verbum,

et

non

est alliga-

lum. Dcnique exultat lanquam gigas ad currendam viam.

Et quia egressus ejus a summocoelo, etoccursus cjus us-

que ad
cicit
:

summum

cjus, vidcns se

Attrahe nos

impartm tanlae velocilati Bona anima, quae nou pro se sola,

scd pro omnibus rogat.

Allraho, inquit, nos. Ilabemus,

euim cupidilalem scquendi


ktspirat gralia
:

quam imguentorum tuorum

sed quia cursus tuos acquarc non possu-

mus,
simus

attrabe nos, ut auxilio luo fultrc, vestigiis tuis posinsistere. Si e.uim tu attraxcris,

cuncmus

et nos, et

spirilalia velocilatis- flabra

capicmus. Deponilur cniin sar-

cina quibus
dilur, Aic

manus

tua fnlcro cst, et oleum

tuum

infun

quo curalus

cst ille qui a latronibus vulueratus est.

nc impudens
:

tibi

videalur quod

ait

Allrahe nos, n
laboratis
,

audi dicentem

Vcnite ad

me omnes

q.ui

et

onerali eslis, et.cgo vos reficiam''.

Vides quod libenter

nos atlrahat
attrahi
,

ne remaneamnas sequentes. Sed, qui vult


comprekcndat.
:

currat ut
,

et currat superiora

oblivisccns
1

et ea quae aunt prioua appetons.; sic eniin p*-

Cant.

i,

3, 3.

Bsal, cn,,5.

Ihid.

i.

Matlh.

xi, 28.

DB
terit

1SA.AC

ET ANIMA. tlBER UNLS.

I*
:

Chrislum comprehendcre. Unde

et Apostolns aTt
\ ult et ista

Sic curritr, nl

omncs comprehendalis \
,

ad

bravium pervonire
dontor tvgo
posMinl.

<\ux desidcrat comprehendere. Pruut attrahatur;

ropt

quia non

omnes sequi

Deniqtie Pelro diconti ?

Quo

vadis? Respondifc
sequeris autcni
et

Vcrhutn Dei: Non potes


2
.

me

sequi

modo,

poslea

Ciavcs

ei

commiseral regni ctelorum,


judicavit.

se-

quendo

se

imparem

Ilanc

tamen animam non

distulit; qnia

non pracsumehat, sed rogahat.

CAPLT

IV.

Introducitur incubiculum Rci$ pcvfecta anima. Cui


corpovis se conlagione fuscatam (futrenli , ul se cognoscal
'

exeal,etc. Chvislus pvcccipit.

Eadem
,

cquee

Salomonis coinparatur.
tus rtvocalus

Adhccc putei
saliens vedeat

quos fodit
Chrisipsi

lsaac, quidsignificenl ? Et <\uo pacto

demum
,

ab anima

necnon

adblandiatur?
XI. Denique
aii

Introduxit

me

rex in cuhiculuni

B.suum

2
.

Beala anima, quae Verhi ingreditur penetraiia.

Insurjiens

namquc de corpore uh omnihus


si

fit

remolior

quai intra semetipsam divinum i.lud


'

quouiodo assequi
potuerit

scrutalur et qurerit.

Quod cmn

compre,

hendere, ca qu;e sunt

inteili-ihilia

super^ressa

in iilo

confirmatur, atque eo pascilur. Talis crat PauLus qui scicha.1

se
,

raptuoi in paradisum

sod sive extra corpus rap-

tum

si\e in

corpore, nesciehat. Assurrexerat enim auiraa

ejos de corpore, et so a visccrihus cl viuculis earais ah>

Cor.

ix. ?4-

Joan. xiu, G6.

-.^Cant.. i,

5.

ia

S.

AMBROSII

duxerat atque clevaverat; factusque a semctipso allenus,


inlra

semclipsum tcnuit verba


;

incflabilia quae audivit

ct
li-

vulgarc non potuit


cere.

quia advertit ea loqui homini non

Anima ergo bona contemnit


in eis,
:

visibilia el sensibilia,
liis

nec consistit
et residet

nec in despiciendis
illa

(2)

immoralur

sed ascendit ad

aelerna et invisibilia, et

plena miraculis, puro sensu se piae mentis allollcns. Et-

enim perfectioni studens solum illud bonum Divinilalis intendit, nec aliud quidquam rcquircndum putat; qnia te,

net quod

summum

est.

Itaque vir hujusmodi, in quo est


sibi

animrc pulchritudo, solus


satis.

abundat, quia ipse


cui prcesul
illius

sibi est

Nec solus aliquando cst, XII. Denique in illud divini


et

'.

Dominus

adest.

introducta secretum:

Exultemus, inquit,

hetemur

in te, et diligamus

ubera
in

tua super vinum


tique thesauris
poteslatibus
exultat.
,
,

Non enim
in

in divitiis, ct auri argen,

non non in

possessionum fruetibus
,

non

conviviis

sed in solo

Deo

justus

XIII.

Eadem tamen anima cognoscens


ad
alias

se corporis soillas

cictate fuscatam, dicit

animas, vel ad
:

cceles-

tes et appositas sacro ministerio polestates

Nolile aspiest intuitus

scere

me quod
Filii
,

obfuscata

sum

quoniam non

me

sol.

matris meae pugnaverunt adversum

me 2
,

hoc

est

impugnaverunt

me

corporis passiones

carnis

illecebrae coloraverunt; ideo

mihi Sol justitioe non

refulsit

quo viduata preesidio, devotionem meam, et obscrvanliam plenam servare non polui hoc est enim Vineam meam non custodivi , quia spinas et non uvain attuli, id est,
;
:

facicns peccata pro fructibus.

XIV. Et cum de Verbo loquitur

irradianle sibi Verbi

splendore conversa ad ipsum dicit: Cbipascis? Lbi manes in meridiano u ? Recle dicit libi pascis , quia
:

'

Cant.

1,

3.

IbiJ. 5.

Ibid.

Ibid. 6.

DE ISAAC ET ANIMA. LIBER


regale est Dei

TJNUS.

l5

Yerbum

(3)

Lbi mancs,

quia morale:

In meridiano,

quia mysticum. Siquidem meridie Jo-

seph

cum

fratribus suis in convivio conslitutus

futurorum
ait
,
:

temporum mysteria
vela ad
sfacict
p
:

revelabat.

Sed eliam David


,

Re-

Dominum viam tuam

ct spera in

eum

et ipse

et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem *. Et ipse Paulus circumful2 quando a persecutione sisse sibi lumen meridie asseruit cst conversus ad gratiam. Queritur ergo quod derelicla sit quod dcstituta sit pauper cx divite. Abundabat enim munerc graliarum sed egere cocpit, ubi divina2praescntiae
,
,
:

sibi

copia dencgata est


,

et idco vel quasi

mercenaria ha-

beri postulat

quae ante sibi pretiosioris copulac gratiam

vindicabat.

XV. Cui
nisi te

respondit

Yerbum Dei
*

Nisi

cognoscas te,
relicla sis,

decora inter mulieres


cognoseas,

; quoe quaereris

quod

nisi te pceniteat

lapsus tui, nisi inten-

tionem dcvotionis approbes,

nisi fides tua et sinceritas au-

geatur, querela nihil proderit.

Aut

sic

Nisi

cognoscas te

quia dccora es, nisi pulchritudinem naturae tiue serves, et


corporis te illecebrre non demergant
dctineant, nihil
bilur.
tibi
,

nec impedimenta

creaturae melioris nobilitas suffraga-

XYI. Cognosce

igitur le

et naturae tuac
,

decorem, et
vestigio;

cxi quasi exuta vinculis

pedem
non

et

nudo exerta
:

ut carnalia inlcgumenta

sentias
;

vestigium mentis tuae

corporalia vincula
apparcat. Tales

non implicent ut pes tuus speciosu enim sunt qui ad regnum ccelorum ana

nuntiandum eliguntur

Domino

de quibus dictum

est

Quam
1

speciosi pedes evangelizantinm

pacem

4
!

Tali

Moyses, cui dicitur:


Fsal. xxtti, 5, 6.
1,

Solre calceamentum

pedum tuo*
< Isal.

Act. ix, 5.

'

Cant.

i,

7.

lii,

7;

Kahum.

t5, et Roid. %, \i.

l4

S.
f
;

AMBROSII
,

nim

ut vocaturus

carnis cxuvias deponeret

mentis incederel. IIoc


*canois regum,

populum ad Dei regnum prlus vestigioque et nudo spirilu Exi tu in calest ergo quod ait
, , :

ct

pascc hccdos tnos

in

tabcrnaculis pas-

lorum

2
;

quia per gregcs

rcgnum

intelligimus, eo

quod

ipoteslatis sit

grcgibus praesiderc. Praesidct aulem unus-

cjuisque sibi

quadam

potcstate regali

si

coerceat in se

corpoiis luxus, cl scrv iluti redigat carncm suam. Idcoque


clictum cst
ait
:

Regnum Dei
:

inlra vos est

3
.

nde pulchre
in spi-

ad animam
exi ad

Exi,

id cst, cxi a servitio, exi a carnis


:

imperio atque dominatu


ritu

et exi

non

in

carne, sed

regimen

potcstalis.

Ideoque addidit.

Pasce
si

hcedos luos.

Rcge ea qurc

in sinistra tua sunt;

nam
,

non rcgantur, facile labuntur. Coerce pelulanliam lasciviam lui corporis et hixuriam irrationabilem edoma le,
:

ves molus, pascc eos non in corporeis tabernaculis


in tabcrnaculis pastornm, qui reg-cre

sed

grcgem norunl. Sunt cnim amabilia tabcrnacula Israc-1 sicut ncmora obumbrantia super flumcn in quibus anima tanquam in procinclu
,

bcllico sita

bonam

cxcrcet miiiliam, incursus cxplorathosilli

tiles, virtutis labore quaerit victoriam; ut possit equae

quae Salomonis est, comparari, vclox ad


bilis

currendum

',

ha-

ad partum; quoniam fcecunditas anima) desideratur

et qurerilur.

loces;

XVII. Ifec ergo equa prctiosa est,et currus Pharao vequod aliqui ad Ecclcsiam refcrunt el ad populum.
,

Sed de hoc mysierio alibi saspius diximus et maxime in Psalmo centesimo-octavo- decimo 2 Hoc antem loco de anima dicendum suscepunus. Hujus equae similis aestimatur Ikcc anima, hoc est, propheticae vel apostolicse virtutis,
.

qciod in

eorum anmmioretur grege, qui


im, 5.

feocwnditate prse-

Esod.

Odnt.

i,

7.

Luc. *tii,

21.

4t!ant.

1,

8.

Vide serm, n,

in Psal.

cxyui,

DE ISAAC ET AMM.V. LIBER UNUS.


dicationis sunc lotius orbis tcrrarum spalia referscrunt
;

l5
et

quanivis in corporc constituti, nulia tamen cursus spiritalis

sensere dispendia. Ideoquc laudatur quod crrlesti sibi

illu-

minante praecepto, jam speciosa, jam pulchra


vultu pralerat castitalis decorem
attollat, in
,

sit

quaj

el

redimicnla cervicis

qua sunt pnticntkc

et humilitalis insiguia. Talis


,

animae diligebut Isaac verus decorem

humililatem

pa-

tientiam; el ideo partus cjus avide requirebat.

XVIII. Concepit autem Rebecca, ct palicntia sua


sterilitalis absolvit.

nodum
atque

Quid autem

pariat prophetica

apostolica auima consideremus, et


inquit,

quomodo
:

pariat: Abiit

interrogare

Dominum

*,

quia cxultabunt infan-

ies in ulero ejns. Et

ulero tuo sunt

2
;

rcsponsum accepit Ducc gentes in eo quod nihil sponte praesumat sed


:

in

omnibns suinmum Deum pra;sulem poscat suorum con;

iliorum

simul plena pacis atque pietatis duos populos sua ilde et prxdicatione connectat, et tanquam ulero suo
claudat.

pellalur, eo

XIX. Quae non immerito soror magis quam uxor apquod mitis atque pacifica anima communis
pietatis

magis

quam

specialis copukx'

nomen

accipiat

et

quia uoivcrsis magis <]uam uni se existimet obligatam.

XX.

Fodit autein puteos Isaac


,

ct

plnrimos quidem

quos tbderat pater ejus


Abrahae patris

illius, alienigenae.

hos puteos,

unum
:

in

mortem Pr* caeteris tamen fodit convalic Gerarum, et invenit ibi puGeraruin

et repleverant illos post

ieum

aquae vivae

et litem fecerunt pastores

cum

pasloribus Isaac; eo quod

priam \iudicabant,

et

aquam sibi ejus putei quasiprovocavit nomen esjns Injustitiam. Et

ibdit alium puteum, in quo orta est disceptalio; et imposuit ilii uonicn Inimicitias. Et ibdit tortium, in cmo lis nolla

iaier pastores
*

commissa

-est,

ct vocavit

eum

Latrtudincm

Gen, xxv, aa.

Ibid. a5.

l6

S.

AMBROSII
,

Fodit ct puteum Juramenli


et vocavit

et

non invenit

in

eo aquam

eum puteum

Juramcnti.
,

XXI. Quis

hacc legens

terrena magis

quam

spiritalia

opera esse arbitrctur, quod vel


1

Abraham

fodit puteos, vel

lsaac, tanti videliccl Patriarcruc, vcl eliam Jacob, sicut ct

in Evangelio rcperimus

mani

et specialiter

quidam gencris hudevotionis ac fidci. Quid est cnim pu,

vchit ionles

tcus aquae vivae, nisi profundae altitudo doctrinae?

Unde

et

Agar ad puteum Angelum vidit, et Jacob ad pulcum Rachel sibi invenit uxorem Moyscs quoque secus puteum futuri locavit merita prima conjugii.
:

XXII.

puteo igitur visionis apcrirc Isaac adorsus est

puteos, et bono ordine; ut ejus putci aqua


nabilc animoe,

primum

ratiovi-

oculumquc cjus

dilucret ct foveret,

quo

sum cjus faceret clariorem. Fodit etiam alios puleos plures. Unde et scriplum est Bibe aquam de tuis vasis, et de
:

puteorum tuorum fontibus


tanto
est

2
.

Quanto plures

fuerint

tamen puteum, quem foderat pater ejus Abraham de qno litcm fccerunt pastores Gcrarum hoc est, maceriae. Ubi enirn
uberior rcdundantia gratiarum.

Fodit

maceria,

ibi

divisio inter

repugnantes,

ibi injuslitia

et

idco vocavit Injustitiam. Alium quoque fodit, et orta dis-

scnsione, vocavit

eum

Inimicilias. In quibus vidctur elu-

ccre doctrina moralis; eo


solutae sint in

quod sublato

paricle maceria?,

carnc hominis inimiciliae, ct facta sint utra-

que

unum

in figura

per Isaac

in veritate per

Cln istum

meritoquc postea pura aqua

in

eo putco sitreperta, tan-

quam

doctrina moralis utilisad hauricndum. Puteus quosignificat nisi

que Latitudinis quid aliud


disciplinam?

de naturalibus

Qua causa
litc,

et Latitudo dicitur, quia sine

con-

tentionc, sine

jam quictus atque securus

est, qui

mundana
?

haec et sensibilia fuerit supergressus.

Undc su-

Joan. iv, la.

Pror. v, i5.

DE ISAAC ET ANIMA. LIRER


peratis
(

1'M'S.

17

jam

adversanlibus et

alienigenis

cogitationibus

quid enim tam alienum


)

quam omnia

saecularia,quae per:

petua esse non possunt

potcst sapiens dicerc

Dilatavit

sDominus nobis
visus est Deus,

et auxit

nos supcr terram

1 ,

quia lcr-

rena transcendit. Lltimusest putcus Juramcnti,


et aitei
:

Noli timere,

in quo ci tecum enim sum J .


est.

Et benedixit eum. Ikec doctrina jam myslica XXIII. Habes hacc


moralia
;

in

Salomone

quia Proverbia ejus

Ecclcsiastes naluralis, in quo quasi vanitates is-

tius dcspicit

mundi ;mysticaejussunt Cantica canticorum.


:

Habes

et in

Propheta

Seminate vobis ad juslitiam,

vin-

demiate ad fructum
J
.

vitae, illuminate vobis

lumen cogni

tionis
tatis

Hoc

est

enim lumen cognitionis habere chari:

perfectionem. Ideoque dictum est

Noli limere

charitas

enim timorem excludit foras. Ut cognoscamus autem quia et Salomon ita hos interprctatus est putcos, ut ad moralem doctrinam et naluralem referret., et ifaygli,

cam,

in singulis libris suis,

quos de moralibus, vcl naturahos puteos.

libus, vel mysticis scripsit, posuit

X\IY. Nam
diceret
vasis, et
x

et in

Proverbiis

cum dcclinandam speciem


:

saecularis iilecebrae, ait

Bibc aquam de

tuis

de puteorum luorum fontibus,


*.

ct superfluant libi

Fons aquac tuae sit tibi proprius, et jucundare cum uxore 5 eo quod adversus tenlamenta mundi remedio nobis vcra sapienlia sit. Moralis quoque doclrina quae imogincm mundanne rolnptatis
aqua; de luo fonte

Et infra

merelriciis

quibusdam

iliitam fucis irriguo

suo dilual, et

iluenlo sui fontis abstergat.

XXV. De
dictum
:

naluralibus

quoquc habes
6
.

in

Ecclesiaslc

Feci mihi pi?cinas

ex

his sallum
22.

gcrminanlem

aquarum ad irrigandum Neque te moveat quod


x,

Gen. xxvi,
18.

"

IbiJ. 4.

Osee.

12.

Prov.

x, i5.

* lbid.

Eccle.

11, 6.

LV.

x8

S.

AMBR0SII
;

pro puteo piscinas postiit


dinis drvit, eo
solvitur, qui

quia el Moyses

quod

a solliciludine

mundum hunc

pia

putonm Latiluomni et angusliis abmente transcenderit. Non

immcrito crgo piscinas habet Ecclesiastes, qui vidit nullam abundanliam esse sub sole ; sed si quis abundare velil,
in Christo

abundet.
mysticis puteus superest nobis,

XXVI. Et de
Scriplura
;

quem

etiam ipsum reperimus in

Canticis canticorum, dicente

descendcns aLibano

Fons hortorum, puleus aquae vivne, et impctu 1 Elenim si mysteriorum allitudi.

nem perscquaris,
sila

puteus

tibi
:

vidclur tanquam in profundo


si

mystica esse sapientia

vero haurire velis afllucn-

tiam charitatis qure major ct ubcrior est


spcs, tunc tibi fons est.
rire

quam
tit

fides et

Exuberat enim charitas,

et

hau

eam cominus,

et rigare ejus aflluentia

horlum tuum

possis spirilalibus fructibus

redundantem. Et quia ullra


impetus magnus descendit
et

ipsumputeum
a

Latiludinis cst, qui charitatem habet; idco

dixit, quia ubi charitas est, ibi

Libano.

Ne quid autem moveat quod


dixit,
:

puteum

et fon-

tem eumdem
scriptum cst

etiam Evangclium tc instruat, in quo


in civitatem Samari;c

Quia venit Jesus


,

qua3 dicitur Sychar

juxta pracdium

quod dedit Jacob

Joseph

fllio

suo. Erat

autcm

ibi fons
.

Jacob. Et faligatus,

inquit, scdebat sic super

doclrinam hunc
quia
ibi

refcrri
illa,
)

puteum 2 Lnde ad myslicam puteum ctiam ibi cognoscimus ,


autem
coilesillo

Samaritana

id est, cuslos (custos

tium praeceplorum
tur, scd in Spiritu

hausit de puteo

divina mystcria

cognoscens quia Deus Spiritus est, et non in loco adora3 ;

et quia Messias Christus est.

Et ideo

qui adhuc expectatur a Judaeis,


tis,

jam

venit.

Quibus audi-

mulier

illa

quae speciem Ecclesiae gerit, legis sacraet credidit.

menta cognovit,
>

Cant.

it, i5.

Joan. iy,

5, 6.

Ibid. 4, etseqq.

BE ISAAC ET ANIMA. LIBER

1'NUS.

ip

\\\
dixerit,

II.

InipsoquoqueCanlicorum

libro

Salomon hanc

triplicem sapienliam cvidenter cxpressit; licet inProverbiis


ot triplicitcr sibi scriberet, qui sapientiam ejus
1
.

vellet audire

Ait ergo in Canticis sponsa dc sponso

Ecce

es sponsus consohrinus

meus equidem pulcher

acclinatio

nosira opaca, trabes


ria nostra cupressi
perc.
1
.

domorum noslrarum

cedri, lacuna-

Possumus hoc de moralibus

acciin

Lhi enim requicscit Christus

et Ecclesia, nisi

operibus suae plebis? Deriique ubi impudicitia, ubi superbia, ubi iniquilas erat, ibi ait

Dominus Jesus: Filius autem hominis non hahet uhi caput suum reclinet XXVIII. De naturalibus autem quid accipimus ? In numbra, inquit, ejus concupivi et sedi, et fructus ejus dulcis in faucihus mcis\ Qui enim terrena supergredi3
.

rur, et qui

mundus,
et

et ipse

mundana mcriunlur (quoniam crucifigitur ci mundo) omnia quac sunt sub sole refugit
mysticis quoque
ait
:

contemnit.

XXIX. Dc

Introduc
5
.

me

in

do-

mum
quasi
titur.

vini, constitue in
vitis,
ita

me

charitatem

Etenim

sicut

yineam suam
vitis

aeterna

Dominus Jesus populum suum quibusdam brachiis charitatis amplccest, et inter


et 'ilium

XXX.

Considcra singula. Inmoralibusflos


ait
:

spinas lilium, sicut ipse

Ego

flos

campi,

convalhum

6
.

'In
qiii

moralibus ergo

flos est.

In naturalibus

Sol justiti.c,

oriens ct resurgens illuminat, occidens


tihi

obumbrat. Cavc ne

occidat, quia scriptum cst


7
.

Sol

non occidat supcr iracundiam vestram


clesia, quae diligit

'In mystieis

charitas-est,'quia plenitudo legis est Christus. Et idco'Ec-

Christum, vulnerata

est charitate.

7CXXI.

Ilanc itaqiie charitatermsuscitat, et rcsuscitat,

ProT. xxu, ao.

Cant.

I,
r

i5, 16.

Matth.

tiii, ao.

Cant. n, 5

lbid. 4.

6 Ibid.

1.

Ephes. iv,i6.

2,

:j

S.

AMBROSII

tlonec

vocem

ejus accipiat, et prnesentiam ejns arcessiat;


venit, sed etiam saliens venit
et

njuia qunesitus

non solum Saliens super montcs,


nrajoris gratiae
saliens

transiliens

super colles 1

Super
sic
:

animas

salit, inferioris transilit.

Vel

quomodo

venit? Sallu
erat, in

quodam

venit in

hunc

jnundum. Apud Patrem


gine in proesepe
ccelo
,

Virginem

vcnit, et ex Vir-

transilivit.

In praesepi erat, et fulgebat in


,

descendit in

Jordanem

ascendit in

crucem

des-

cendit in lumullum,

surrexit e tumulto, et sedet ad Patris

Ibntes

dcxleram. Inde quasi hinnulus cervorum, qui desiderat ad aquarum, descendit ad Paulum, et circumfulsit eum,
exilivit

*t

super Ecclcsiam sanctam, quae est Bethel, quod


Dei. Pauli

dicitur
st.

domus

enim vocatio

Ecclesiae firmitudo

XXXII. Venit

crgo, et

primo post parictem

est,

ut ini-

micilias animae et corporis solvat, sublato pariete qui

im-

pedimentum concordiae videbatur afferre. Deinde prospicit jer fenestras. Quas sint fcnestrac audi Prophetam dicentem Fenestrae apertae sunt e ccelo 2 Prophetas utique per quos Dominus genus respexit humanum significat
:

prius

quam

in terras ipse descenderet.


si

XXXIII. Et hodie

qua

eum anima multum


;

requirat,

quoniam qui multum requirit, plurimum dcbetur ei. Si qua ergo anima eum studiosius qiuerat, longe audit vocem ejus et quamvis ab
inultum merebitur misericordiae
:

aliis requirat, prae ipsis, a

quibus quaerit, audit vocem ejus.

Vidct

eum

salientem ad se venire, id est, properantem at-

que currentem,

et transilientem eos qui infirmo corde virtutemejus capcre non possunt; denique prospicientem

per acgnimata Prophetarum, legendo eos

et

tenendo eorum

sermones videt eum prospicientem, sed quasi per fenesifcram, non adhuc quasi praesentem. Videt eminentem super

Cant.

ii,

8.

lsai. xxit,

i8.

DE ISAAC ET ANIMA. LIBER TNCS.


relia.

21
nobis sunt
intra sensi-

Quid

est

hoc,

nisi forte

quia

illa illa

relia

non

illi.

Retia sunt, eo

quod adhuc
quoe

anima

bilia et

mundana

sit

mentem hominis

capere, ei

quodam
adhuc
ostendit.

sinu proprio consueverunt involvere. Posito ergo>

in saecularibus,

sed tamen quaerenti

eum

per rctia se

XXXI\

Dcnique

dicit
,

ad animam ejusmodi

Exurge r

veni proxima

mea

id est, exurge a delectationibu*

mundi, exurge

a terrenis, et veni ad

me

quae

adhuc la-

boras, et onerata es, quia sollicita es quae sunt

mundi, jam co-

\eni supra mundum, veni ad me, quia ego

vici

mundum,

Veni prope lumba,

me jam

pulchra aeternae

vitre

decore,

id est, milis atque

mansueta, jam tola plena" graretia

tiae spiritalis.
is

Jure ergo jam

timere nou dcbet, cun*


et relibus

vocet ad se

animam, qui tentamentis

mundi

non potuit capi. ISam cum nos homines ambulemus ia medio laqueorum, per appetentiam escae retibus simul et
laqueis obnoxii sumus.
Ille

in

corpore positus retia

noa

timebat, sed eminebat super retia, id est, super tenta-

menta mundi,
faciebat.

et corporis passiones;

imo

et alios

eminere

Ideoque etiam hanc animam fundare volens dice-

bat

Exurge, veni proxima

mea

noli timere rctia.


,

XXXV. Jam
venit indulgentia
tentatio,
,

prjeteriithyems
venit remissio

id est, venit Pascha^


ccssavit

peccatorum,

imber

abiit, procella abiit et quassatio.

Ante ad-

ventum Christi hyems est, post adventum ejus flores sunt, Inde ait Flores visi sunt in terra Lbi ante spinae, ibi nunc flores. Tempus, inquit, secandi advenil*. *Ubi ant& desertum, ibi nunc messis est. Vox turturis audita est iot 5 terra nostra Bene addidit Propheta, Nostra, quasi admirans quod ubi ante impudicitia, ibi nunc castitas.
5
:

XXXVI.

Ficus protulit grossos suos


Ibid.

6
.

Quae ante

Cantn, 10.

n.

* Ibid.

s.

<

Ibid..

Ibid.

Ibid

:S-

22

S.

A.MBROSIL

qnasi infructuosa jubebatur excidi> haec fructus ferre


C03pit.
lit,

jam

Sed quid dubilas quia grossos dixit? Priores


EccLesias

discu.-

ut posteriores meliores afferat. Grossos sicut synagogjo


:

fructus abjicitur

autem renovatur.
sit, et

XXXVII. Et quamvis
Verint mysteria, iterum

plena tranquillitas

adole-

tamen

dicit

Surge secura inte-

gumento petrae 1 , id eSt, tuta praesidio passionis mea3 et fidci munimento. Suxerunt enim mel de pctra, etoleuni dc firmissima pelra. Hoc integumenlo animoe piorum in?dutae,

jam nudae non sunt,


et huic aniinae
ait
:

et haec

illis

est praemuniiio..
-

Ideoque

Et veni tu columba mea in


,

tegumento

petra3 juxta

pncmunilionem
,

ostendc mihi

tuam 2 Hortatur ad confidentiam, ut non erubescat crucem Christi, nec cjus sigrtaculum. Ilortatur ad confessionem vult omnes insidias
faciem luam, et insinua vocem
,

demoveri; ut bonus odor


adversa3

fidei spirct, ut dies fulgeat, ut

noctis

Cliristum est dicit

quavil'\

umbra non noceat; quoniam qui juxta Nox praecessit, dics -lutcm appropinEst et umbra saecularium quae praiteriit, et dies
:

cceleslium Christus qui Sanctis suis lucet.

Accipit haec

anima bona pignora.


'

dharitatis.

Isai. ii, 14.

Ibid.

Rotn..xi

i, 12,.

DB ISAAC ET* ANIMA. LIBER UNUS.

23

CAPIT

V.

Sponsus denuo sublapsus ab anima In cubili meo, iu noetibus, ctc. incassum quceritur ; ct quare? Idcm
,

tamen postca invcnilur quomodo


,

ipse lcncri dcbcat?

ascendcnlcm fdicc Jerusalem mirantur, atque ad thalamum prosecutai cpithaUiinio celebrant. Ipse quoquc animam propius vocatam variis laudibus cxornat.
sponsa
c deserlo

Hunc

dcinde

cum

XXX\ III.
sicut hinuulus
tlal

Sed quia scmpcr

solliciti essc

debemus, sem-

per intcnti; ct quia

\erbum Dei

sicut caprcola cxilit, aut


vigilet

cervorum, semper

anima, etprretcnIdco quasi

qiue rcquirit

eum,

et quae tenere dcsidcrat.

sublapsum sibi,In
i

cubili, inquit,
1
.

mco,

in

noctibus qiue-

sivi

quem

dilexit

animainca

Qui beue

quaerit, in cubili

quaerat, in noctibus qiuerat, ncc dics ferialus,


tes
sit.

ncque noc-

Xullum lempus vacet


itaque, et

a pielatis oflicio; el si

non

invenerit primo, perseveret in requirendo. Idcoque dicit

Exurgam
2
.

quieram

in civitale, in foro, in pla-

tcis

Et fortasse ideo non invenit adhuc, quia in foro

quacsivit, ubi lites suni; in plaleis,

ubi nu-udinae rcrum ve

nalium.

Non

euini ulia Cbrislus pecunia comparatur.

XXXIX

Possumus

et sic inteiligere.

Ln cubili quarit

Christum,. quai quaeriteum


In noctibus quaerit,
I?oiuiti

cum

tranquilliiate,

cum

pace.

quoniam pcr parabolas loqucbalur. enlm tcuebras latibuLmn suum; ct noxnocli indicat
Doiude quoniain qiue dicimus
in

s.cjcntiam.

corde nostro,

ea nos compungere in cubilibus debent.


.6aoU W).
i.

Sed tamcn ncc

*.

IJiid a .

2if

S.

AMBROSIl

sic invenit, et ideo dicit

Exurgam,

id est, erigam, et

attollam intentionem
sollicite

meam,mt

quaeram impigre, quaeranr


Est et anima quac dicit
1
.

introibo in civitatem.

Ego

civitas

munita, ego
,

civitas obsessa

Est civitas

munita per Christum est civitas illa Hierusalem in coelo, in qua abundant divinas legis interpretes, et disciplina periti: per eos Verbum Dei quaeritur. Quaeram, inquit, in foro illius civitatis, in illo foro ubi tractant jura consulti,

ubi
2
,

oleum venditur

quod

evangelicae Virgines

ernunt

ut semper faces suai luceant, nec eas

fumus

ini-

quitatis extinguat.

Quaeram, inquit,inplateis,in quibus


illis

superfluunt aquae de

fontibus prorumpentes, de qui-

bus Salomon

dicit esse

potandum*.
Christum, invenit cuslodes qui

XL.

Dum

quaerit igitur

in ministerio sunt*, ab his requirit.


quserit, etiam custodes transit.

Sed anima quae

Denm

Sunt enim mysteria quae etiam Angeli concupiscunt videre. Unde Petrus ait Nun tiata sunt, inquit, vobis per eosquibus evangclizaverunt.
:

Spiritu sancto misso de coelo, in


geli

prospicere

5
.

Ergo

qui transierit custodes,

invenit. Transivit Joannes, qui

quem concupiscunt AnVerbum Verbum apud Palrem inChristum,


,

venit

6
.

XLI. Mulli quoquc sunt qui


et

in otio quaeruht

non inveniunt,

ct

inveniunteum

in persecutionibus

et

cito inveniunt.
culis fidelium

Et ideo quasi post tentationes , quia peri:

cum eum

transivi
7
.

suorum adest Quam modicum, inquit, ab eis, inveni eum, tcnui eum, et non dimisi
eniin qui quaerit, invenit
8
;

Omnis

et qui invenerit,

adhaerere debet, ne possit amittere.

XLII. Et quoniam per Evangelium in


ccelestia mysteria figurata

terris

videmus

veniamus ad illam Mariam, ve-

IsaT.
J
1

xxvu,
i,

Petr.

u.
3.

Matth. xxt, 9. Joan. 1,1.

Prov.

v, i5.

<

Cant.

itl, 3..

Cant.

m,

4.

Malth. vu,8

DE ISAAC ET ANIMA. LIBER UNUS.

25

niamus

et

ad Magdalenam. Considercmus
in cubili corporis sui, in

quemadmodum

Christum
qui

quo defunctus jacebat,


Angelus:

in noctibus qtn-esiverint,

quando
:

dixitillis

Jesum
enim*.
quae-

crucifixus est quaeritis


igitur quncritis

non

est hic, surrexit

Quid

viventcm
qui

cum

morluis 2

Quid

ritis

in scpulcro

cum

jam

in coelo sil?

Quid

quaeritis in

vinculis sepulturae

univcrsorum vincula solventem? Non


est.
!
.

sepulcrum huic sedes, scd ccelum


his
:

Ideo dixit una ex

Quaesivi

eum,

et

non inveni eum


eis

XLIII.

Tamen dum vadunt Apostolis


,

nuntiare, misera:

tus quaerentes

Occurrit

Jesus dicens

Avete.

Illae

au-

tem accesserunt, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum*. Tenelur ergo Jesus, sed delectalur sic tcneri, quia fide tenetur. Deniquc delectavit eum ct illa mulier quse teligit eum, et curata est sanguinis fluxu, de qua dixit

Tetigit

me

aliquis;

Tange ergo,
dicat

et fidc

nam sentio tene eum et


,
:

virtutem de

me exisse

5
.

constringe fideliter pede$

ejus; ut virtus de eo excat, et sanct


:

animam tuam. El
:

si

Noli

me

langcre
6
,

tu tene;

ad Patrcm meum

dixit semel.

Nondum enim uscendi Dixit Noli me tangere,

quando resurrexit
esse sublatum
,

aut forle

illi

dixit quae

putabat furto

et

non
7
.

virtute propria rcsuscitatum.

Deni-

que

in alio libro habes, quia tenentibus pcdcs et adorantibus


:

dixit

Nolite timere

Tene ergo
te.

et tu

anima, sicut tene8


.

bat et Maria, et dic: Tenui eum, et non dimittam

sicut

dicebant anibae
relinquas

Teneamus

Vade ad Patrem, sed noa

Evam, ne ilerum

labatur.

Tccum eam
:

ducito,

jam non errantem, sed arborcm vitae tenentem. Rape luis pedibus inhaercntem, ut tecum ascendat noli mc dimittere,

ne iterum serpens vencna sua fundat, ne iterum quae-

Matlh.

xum,
5

5, 6.

Luc. xxiv,
6

5.

Cant.
7

xxvsn, 9.
*

Luc.

riii, 4<5-

m,

i.

Maltb.

Joan. xx, 17.

Matlh. xxvm, 10.

Caut.

111,

4*

26
rafe

S>.

AMIJROSII

fcemineuoa mordere vesttgium, ut supplantet


:

Dicat ergo anitna tua

Teneo

te, et

inducam

te in

Adam. domura
ut cog-

malris meaj, et in secretum ejus qutc concepit

me

noscam mysteria tua, uthauriam sacramcnta tua. Suscipe igitur Evam jam non nculneae foliis adopertam, sed sancto amictam Spiritu, et nova gratia gloriosam; quia jam non tanquam nudata absconditur sed tanquam circumdata
:

vestimenti splcndore fulgenlis occurrit, quia vestit


gralia.

eam

Sed nec

Adam primo nudus erat quando eum


filiae

inno-

ccntia vestiebat.

XLIV. Videntes itaque eam


iuha3rentem
,

Hierusalem Christo

et

adhuc ascendentem

cum
et

eo (dignatur

cnim qua>renlibus frequenter occurrere,


ut eos elevet) dicunl
serto
J
:

condescondere

Quae hcec est quae asccndit a deterrae locus et incultus videtur,

Desertus hic

scntibus et spinis noslrorum obsilus delictorum. Mirantur


vidclicet

quomodo anima

quae ante in inferno (4) dere-

linquebalur, inhaereal Dei Verbo, et ascenderit sicutvitis

propago

in superiora se subrigens

velut

fumus natus ex

igni, alque alta pelens,


gret.

tum

prajterea bonis operibus fla,

Odor aulem

ille

orationis piae redolet suavitatem


in

quae dirigitur sicut


calypsi legimus

incensum
,

conspectu Dei. Et

in

Apo-

quod

Ascendit fumus incensorum de


2
,

oralionibus sanclorum

quae incensa deferuntur per

Angelum, sanctorum orationes scilicet, super altare aliud aureum quod est ante sedem Dei, et tanquam piae precationis suave flagrat

invisibilium
Gst
:

catis

unguentum quia de aeternorum et non de corporalium petilione compositum praecipue tamen myrrham redolct thus, eo quod pecmortua sit et Deo vivat.
; ,
,

XLV. Hanc
"

igitur

ascendentem

et

non resistentem

vi-

dentes, et meritorumejus odoribus delectatae, agnosceaCant.


iii,

6.

Apoc. viu, i.

DE ISAAC
tes

ETS

ABUfcU LJBER UNUS.

27
,

quoqae Salonionis

iilius paciiici esse

sponsam.

etiam
1
;

coniitatu scdulo prosequunturtisque ad lectum Solonionis

co quodei vera. requies- in Ghrista debcatur. Lectus enim


sanclortun Christus
laribus
est,.

in

quo universorum

iessa sjbcu-

praeliis corda requiescunt. in hec lecto requievifc

Isaac, et beucdixit filium


I

juniorem dicens
lecto

Major ser-

miuori

1
.

>

In Iiog lecto recubans Jacob benedixit

duodecim Patriarchas. In hoc


gogi
fiiia

recubaos archisynaviduae-

surrexit a

morte.

In hoc lecto jacens

dciuuctus morlis vincula Christi vocatus voce dissolvit

XLVI. Perducta igitur spensa usque ad spomi requiem nuptiale canuut carmen diceiites Sliabus Hierusalem :

Egredimini, et videteregem Salomonein

in

corona qua

coronavit mater ejus in die sponsalium ejus*. Canimt


et

epilhalamium,

vocanl caeteras Potestates crelorum, vel

animas; ac videant charitatcm


leni

quam

circa

fiiias

llierusa-

habet Christus. Lnde etmeruit coronari a


Paulusostendit dicens
:

matre quasi
a

fiiius charitatis, sicut

Quia Deus

oeripuit nos de

potestale tenehrarum,

et transtulit in

regnum

fiiii

charitalis suae*.

Ghariialis itaque filius et


:

ipse charitas est,

nou ex accideniibus hahens charitatem


,

sed hahens seuiper iu suhstantia. sua sicut regnuin

de

quo

dicit

Ego
,.

in

hoc natus sum

5
.

Ideoque dicimfe:
cxite

Egrediniini

id est, exite de sollicitudinibus et cogita,

tionihus sajculi, exite de angustiis cerporalibus

de

vanitatibus

mundi,

et videte

quam

rex pacificus in die


;

sponsalium suorura habeat charitatem


quia

qtiam gloriosus
,

sit,

corporibos resurrectionem dedit

et aniui>as sibi

junxit. Hagc

magni

est

corona certamiuis, hoe prateiarwm

munus sponsalium

Chxisti, sanguis ejus. et passio.

Quid
1,

Cant.

111. 7..

r Joan.

Gen. xxv, a3.

Gant.

111,

11.

Coloss.

i3.

xyiii, 17.

28

S.

AMBROSII
sibi

enim plus potuit dare, qui


nobis in

etiam non pepcrcit, etpro

mortem animam suam obtulit? XLVII. Ipse quoque Dominus Jesus delectatus

fide ani-

mae hujus, confessione, gratia,


propius

et collaudatis ejus meritis,

cam advocat

dicens
:

Adcs huc

Libano, sponsa,

ades huc a Libano

transibis et pertransibis a principio

fidei a capite Sanyr, et

Hermonum
,

a spcluncis

leonum,

a monlibus pardorum
et

totam

tc

Egredere de corpore, exue. Non potes enim mihi adcsse , nisi anle
est
:

hoc

pcregrineris a corpore;

quoniam qui

in

carne sunt, pcrcadessc et placere

grinantur a Dei regno.

Ades, inquit, adcs. Bene re,

petivit, quia sivc pracsens, sive absens

Domino Deo tuo


etsi

debes. Adesto praesens, adesto absens,

adhuc

in corpore es.
fides

Mihi enim omnes praescntes

sunt,

quorum

saeculo.

Adest mihi

mecum est. Adest mihi, qui cxiit de qui me cogitat, me intuetur, de me


sum. Adest mihi
sibi. Ille
,

sperat, cui ego porlio

qui abfucrit

sibi.

Adest mihi, qui se negaverit


tra se

mecum
,

est, qui inest in spi-

non

est

quoniam qui

in carne est

non
est,

ritu. Ille

mecum

est, qui ex se ipso egrcditur. Ille juxta


Ille

me est, qui extra se fuerit. ter me perdiderit animam


terris
,

mihi integer
,

qui prop-

suam. Et ideo

Ades sponsa

ades, transibis a principio


et pertransit quaa
,

fidei. Transit et pertransit e ad Christum pervenit. Transit fi,

dei merilo

et

operum

claritate

quae lucet sicut Sanyr et

Hermonum, hoc

est, via lucernae transit devictis tentatio-

nibus saeculi, et superatis ncquitiis spiritalibus, legilimi petcns coronam certaminis; et idco meruit Christo judicanle laudari.

XLVIII. Hortus conclusus soror mea sponsa , horlus conclusus, fons signatus, emissiones tuac paradisus malofructu

rum granatorum cum


'

pomorum Cypri 2 Lauda.

Cant.

iv,

8.

Ibid. 12.

DE ISAAC ET AMMA. LIBER UNUS.


lur sponsa
illius
,

29

pleni, dc
agri

sodor
tioe.

in se odorem agri quo dicit Isaac Odor filii mei tanquam pleni l Bona ergo anima flagrat odorc justisit,

co quod horlus

habens

Et fortassc agcr est Patriarcha

hortus est anima infe-

rioris

alicujus, quasi agri porlio; et hortus clausus, nc


;

incursetur a hestiis

et fons signatus quae integritate signa-

culi perseverantiaque fidei propria peccata diluerit. iNani

quae de Ecclesia accepit, habet quod ad virginitatis gra-

tiam referat; eo quod


rurali

in paradiso delectationis posita sinc


ei

labore fructus capiat spiritales, ut

Patriarcharum animae

quodam

labore fructus suos conferant, quo ista ca-

pere pcssit perpetuam suavitatem. Quae merito fons signalus dicitur, eo quod imago Dei invisibilis in
illa

expri-

matur. Laudant ctiam muncra animae quae missa sunt a


sponso, quibus dotata veniebat. Dos autem
piae

animae

boni odorcs sunt, myrrha, aloe, crocum, quibus spirat

hortorum

gratia, ct

peccatorum

foetor aboletur.

XLIX.

Itaque lanto secura proeconio conquiesccre Aquiflores discutiat, spirare

lonem gravem ventum petit, ne auslrum 2 id est, vult hyemem


,

praeterire,

et mollioris

fla.tus

vernare temperiem.
J
.

Invilat
,

sponsum

in

hortum

suum

Descendit sponsus
,

et

fructuum ejus diversitate


,

delectatus

laetatur

venerit etiam dulciorem. Est

quod invenerit fortiorem cibum inenim velut panis quidam

verbi et

mel

alius

vehementior, alius suasorius sermo. Est

et fides alia ferventior, ut

vinum

alia lucidior,

ut succus

est lactis.

Hunc cibum
et

Christus epulatur in nobis, hoc

poculum
Gen.

bibit, et ejus polus ebrietatc nos provocat, ut

ad meliora
"

optima ab inferioribus faciamus excessum.

xxvii, 27.

Cant.

iv, 16.

Id. v, 1.

3o

S.

AMBHOSII

WV VW >W vW l\\ VVWW VWWV W WVVW Wl W WWW IV VW vw vwwv wvvw mmwwvwvrt

CAPUT
.

VI.

Trlbus superioribusperfecta3 animcc processibusstrictim repctitis de quarlo fusius disputat. In hoc anima dor-

miens a sponso excitatur. Sed

dum moras

trahil in

surgendo, transit Vcrbum. Ipsavero exiens, per vul-

nera charitatis requisilumvitc tandem invenit, atque ita tenet , ut jam amplius non amittat.
L. Audiens luec

anima hausit mysteriorum ebrietatem

ccelcslium,etvelul soporata a vino, ct quasi in exccssuvcl

sluporc posita dicit

Ego dormio,

et cor

meum \ igilat

1
.

Tum

Verbi prrcseotis lumine percussa,

cum

oculis requie-

visset iuflexis, cxcitatur a

Verbo. Quarlus autem hic procharitatis impalicns, et

cessus est animac.

Primo clenim
,

Verbi moras non ferens rogahat

ut oscula mercretur ,>ct mCruit desidcralum videre. Secundo introducta quoque in cuhiculum regis, cum mutua misceret alloquia, in um-

bra ejus requicvit, et suhito


discessit; qiuerenli

Verbum ei demedio sermone tamen non diu abfuit, sed saliens suNcc multo
affatur
cuhili, et
,

pramonles
dileclam,

et transiliens supercolles advenit.

postquasi capreolus
exilivit

aut eervorum hinnulus


rcliquit.

dum

et

iTcstio

cum

in

noctibus, in civitale, in foro, et in<plateis qunesitum non rcperisset , aliquando oralionibus suisgratiaquc rovocavit,

adeo ut elianrpiropius vocaretur a sponso. Quartoipsa jam ab eo dormiens excilalur, quamvis corde vigilaret,utcontinuo
git,
>

vocem pulsantis audiret. Sed moram passa dum surquia velocitatem Verbi non poterat comprehendere,
9.

Cant, v,

DE ISAAC

TET 'ANIAIA.

LIBER UNUS.
,

3l

xlum aperit ostium,


verbo ejus,
ritatis, vix teret.

traneivit

Verbum

et ipsa exivit in

et

per vulncra requisitum, sed vulnera ohaot tenuit, ut postea

tandem invcni,
Ikbc
singula.
,

non amhperstrinxi.

Ad summam
Et
si

compendioso sermone

Nunc disculiamus
LI.
verit

dormias

si

modo devotionem
1 .

animae tuae no,

Christus, vcnit, et pulsat cjus januam

et dicit

Aperi mihi soror

mea

Benesoror, quia nuptiae

spi-

ritualcs sunt

Ycrbi atquc anima?. ISeque enim animae noscd extraneis claude


ipsa fbras

runt conjugiorum foedera, scd sunt sicut Angeli in coelo.

Aperi, inquit, mihi,


,

claudc

saeculo

claude

mundo neque
,

ad

illa

materialia

tuum relinquens lumen, alienum requiras; quia matcrialc lumen tenebrosam intundit caliginem, ut non videalur lumcn veroe glorias. Aperi ergo mihi, noli aperire adversario, neque locum des diabolo. Aperi ipsam
prodeas, neque
te

mihi, noli coarctari

sed dilatare

et

adimplebo

lc.

Et

quia decurso orbe tcrrarum, plus molestiarum et oiYensionis reperi


,
,

nec

facile

habui ubi requiescerem

idco tu

ut in te Filius hominis rcclinet caput, cui non est aperi rcquies nisi supra humilem ct mansuctum.
LII.

Audions anima
2
,

Apcri.mihi.... el caput roris plc-

num

hoc

est, tentationibus samularibus,

subito tur-

ibata, ot quasi surrectura quae surgere jubebalur, ait,

cum

i>

myrrham insignia sepulturre Exui tunicam meam, quomodo induam cam ?Lavi -pcdcs meos, aquomodo inquinabo>eos ? >Vereturenim nc ilerum in
aloem redoleret
et

tentationes resurgat, nc iterum in

culpam redeat atquc


hoc modo perfec-

ipeccatum, et egressus suos>virtntumqucprocesus terrenis


incipiat restigiis inquinare. Certc etiam

^ionem virtutk

suae;indicat

quae tantam Christi meruerit

eharitatem; ut ad
'

eam

veniat, et pulset
3

januamejus,

ct

Cant.

y, 2.

Ifeid.

Ibid^S.

32

S.

AMBROSII

veniat cuin Patre, et ccenet

cum eadem anima


1
.

et ipsa

cum
huc

eo, sicut in Apocalypsi dixit Joannes


:

Etenim cum

in superioribus audissct
a

Ades huc

Libano sponsa, ades


adesset in spiritu;

Libano
se

2
;

et

cum

advertcret in carnc se Christo


si

adesse non posse, sed tunc adesse,

conformans

ad ejus voluntalem

ut esset et ipsa confor-

mis imagini Christi, jam non sentit carnis exuvias; jam quasi spirilus exuit se corporis conjunctionem jam quasi
;

oblita, et qure
ait
:

si

velit,

copuke

illius

meminisse non

possit,

Exui tunicam

Exuis

meam, quomodo induam eam? enim tunicam illam pelliceam, quam acccperunt
et

Adam
induat
esse

Eva post culpam, tunicam corruptelac, tunicam

passionum.
:

Quomodo induam eam?


ita significat

Non

requirit ut

sed

abjectam

ut jam indumento sibi


,

non

posset.

Lavi pedes meos

quomodo inquinabo
ac

illos?

Hoc

est, vcstigia

mea

lavi

dum egrederer,
illa

me

elevarem de corporis contubernio, de


familiaritate carnalis

connexione et

amplexus, quomodo inquinabo ea; ut

in corporis claustrum,

etillumtenebrosumpassionum ejus
misit operationem

carccrem revertantur ?
LIII.

Dum

haec

illa dicit,

suam Vercontur-

bum tanquam
misit

pcr cavernam, non adhuc facie ad faciem,

tanquam
est

manum

Et venter

inquit

meus

batus

super eum. Et surrexi ego aperire


distillaverunt
3

fratri

mco.

myrrham, digiti mei myrrha pleni sunt super manus clausurae Quid hoc significet consideremus. Primum operibus suis videtur, ut dixi, Deus Yerbum tanquam per cavernam, non plcne atque pcrManus meae
.

fecte

deinde augetur amor, et conceptus adolescit, atque

ex seminibus ejus quas


rit

quodam utero

intelligibili

suscepe-

anima, totam plenitudinem Divinitatis ejus habitantem

in eo corporaliter, ut legimus, videre desiderat. Surrexit,


'

Apoc. ni, ao.

Cant.

iv,

8.-5

Id. t, 4, 5.

DE ISAAC ET AMMA. LIBER UNUS.


nt propius illud Dei

33

Vorbum

videret. Et in

hoc ipso pro-

cessus ejus significatur, quocl surrexit per vigorem atque


virlutem. Praesentia

enim Veibi hausit anima virtutem


,

sicut pra?scnlia Mariae

cum

utcro gravis esset

crudivit

Joannem
exullaret
rirc, et

in

utero constitulum, adeo ut exiliret in ulero, et

Domini pr.Tscntiam recognoscens. Surrexit apeopera cjus ct facta mortificata sunt mundo. Talis

enim debet esse anima qucc Verbum est receptura, ut moriatur mundo, ct consepeliatur Christo. Sic cnim Christus
invcnitur, ct tale sibi quajrit hospilium. Deindc ipsa ministeria

operationum, id
,

est,

manus

et digiti
:

quibus com-

prohendilur Christus

morlificantur

quos digilos vclut


extenderet

eminentia factorum nostrorum opera possumus aestimare.


Itaque velut c complexu suo
gibiles

cum jam

intelli

manus

suas et digitos, ut comprchenderet


,

Verbum,

transisse sibi illud

non tamen adhuc perlransisse anima


transit et per:

pia dicit. Et
transit

hoc processum habet, quando


;

animam Verbum Dei quia scriptum est Et tuam ipsius animam pcrtransibit gladius, ut revclcntur multo rum cordium cogilationes*. Hic adhuc transilur, non
pertransitur
:

ut Maria in poslerioribus forte pcrtransitur,

ubi tanquam signaculum ponitur in medio ejus


Jcsus.

Dominus

LIV. Deniquc statim

alius profectus

Verbi Iranscuntis;

quia exivit anima in verbo ejus, hoc est,

vcrbum

ejus

secuta exivit dc corporc, elevans se de ejus habilaculo, et

pcrcgrinam

se faciens ei,

ut adesset

Deo,

et esset civis
,

sanctorum. Simul enim et carnis domestici

et

Dci esse

non possumus. Ergo


anima
,

in

hoc loco cxire

significatur, ut dixi,

quando abducit
est
:

sc a corporis voluptalibus. Deni

que scriptum

Exi de Babylone, fugiens a Chaldacis 2

Non

utiquc ut rcgionem Babylonis Hebracus fugiat, sed ut


ii.

Luc.

55.

Isa>.

xtvin, ao.

LV.

, ,

34

S.

AMBROSII

mores, prophclico admonelur alloquio; siquidem sint qui


iu

Babylonc

sinl JJebraji, ct

de Bubvlonc
1
,

exisse

moribus
regione

doceant.
]>ant

Nam

et

illi

dc quibus dicil Prophcla quod scde-

super flumina Babylonis

scdcbant quidcm
vitiis el

in

Babylonis, sed in cjus non crant

confusionc.

Nam

quoinodo eraat

in

illa

confnsionc vitiorum,

qui flebant ac fidci

gercnlcs panilentiam

quod de arca devolionis,


requirit.

ct virluiis paternae mcrilis excidisscnt? Quac

aulem

in

Verbo

cxil

anima, Vcrbum
et isla

LV. Lndc
ncraverunt
2
.

cum
:

quaereret, incidit in custodcs qui

eircumount civilalcm

Pcrcusseriuil, inquit, me, ct vul-

me

tulcrunt pallium a

me

cuslodcs

muropaliio,

mm

Bcnc quidcm quasi sponsa venicbal cum

quo obnubcret caput suum, cum sponsus orcurreret. Sicut Rebccca quac cognilo quod Isaac sibi vcniret obvius

dcsccndit de camelo, et pallio se opcruit

5
:

ita ct

lucc

anima
,

nuptialis vestis praBveniebat insignia; neforte rejiccrctur

quasivcstemnonhabensnuptialem;velutcaputvelarelpropter Angelos.
retnr.

Sed

illi

percusserunt eam, ut amplius probaei

Exercenlur enim animae lentationibus. Tulcrunt


,

pallium
fcrret
:

quaerentes

si

verum decorcm nudac


deferens
,

virlnlis af-

vel quia sine

integumento quis

in illam

ccelcstem

civitatem debcat introire, nulla

secum operine qua anima

menta fucorum. Sunt etiam qui requiraut


exuviassecum vehatcarnalis
corporalem. Nudalur pallio
,

illecebrae,

etconcupiscentiam

cum

ejus conscicnlia

mani-

festatur. Sed est et quae bene nudaiur, cui licet imitari di-

ccntcm

Vcnit enim princeps hujus muudi, et in


4

me

in-

vcniet nihil ;quia cerle in

illo

solo niljil invcnit, qui

peccalum non
multa invcnit
tiac

fecit.

Beata et

illa

est in

qua non gravia aut


fidei, et

sed invenit in ea amictum

sapicn-

disciplinam.
Psal,

cxxxvi,

i.

Caal. t, *\

Cen. xxiv, 65.

Joaa.

xiv, 3o.

DB ISAAC ET ANIMA. LIBER 0


LVI. Itaqne sine dispendio sui
potcst
(

35
quis
,

quia
:

etsi volet

vcram auferrc sapienliara etsi adversarius non obstr^pat, ibi tam?n vera innoxiae conversationis clucet integritas) sine dispendio ergo transivit custodes, et filiabus
illius ccelestis civitatis

admixta Verbum requirit,

et quae-

rendo ejus
agnoscit.

in se excilat

charitatcm ct ubi Verbuin quaerat

Quod

intcr orationes
,

quod

ipsis inbacreat

novit

et

Sanctorum moretur et quod Ecclcsiam suam, vel


,

animas justorum suorum inter


ruvstcrium
tibi in

lilia

pascat

intelligit.
,

Hoc

Evangelio Dominus demonstravit


seminala Discipulos
2
:

cum

in sabbato duceret per

1
.

Moyscs pcr

dcsertum duxil populum Judaeornm


ejus desertum florct ut lilium.

Cbristus per scmi-

nata ducit, Christus pcr liliaducit; qnia et per passionem

sabbali,

illius

magni sabbati

in

Scquamur ergo, ut in die quo requies magna est,


,

fructus colligamus.

Nec

verearis ne Pharisaei accusent seilli

minata colligentem. Etsi


sat
,

accusent

sed Christus cxcu-

et similes facit

quas vult animas se sequentes David

illius

qui supra legem panes propositionis

manducabat

novae gratiae sacramenta prophetica jam tunc mente prospiciens.

VtV^WWW^WA^WvVOWWVSWVWW

W^WS W v^tW^tWWWm MWVV


VII.

>VV.\V>W

CAPUT Anima

laudalur a sponso, quod

eum tam
,

bene conslan-

quod verbo potens , terque requisierit : quod fidelis quod una ut columba ; denique quod sil fxcunda virlutibus
,

ac

vitiis carcat.

LVII. Laudatur. itaque

sponso quod tain bene et


Reg. xxi, 6.
3.

Luc.

ri, 1.

Deot.

m,

5.

36
constanter rcquisierit

S.

AMBROSH
;

eum

ideoque jam non solum soror

dicitur, sed etiam beneplacita nominalur, quasi ci cotnplacita qui complacuit Palri
sicut admiralio ordinata
1
,

ct speciosa sicut

Hicrusalem,
universa

quod

civitatis seternae

habeat mystcria

et admirationi sit

omnibus videntibus
scmper intcndil;
fit

cam

quia plena ut aequitas atquc pcrfecla est, et fulgorcm


,

de Vcrbi luminc mutuata


etiam
terribilis

dum

id

ordinc

quodam ad summum provecta


:

vir-

tutum. Ideoquc quasi perfectae dicit


a

Averte oculos luos

me,

noli conlra

me

intendcre

2
,

devolionc nimia ac fide


y

possibilitatem naturas et conditionis propriae suporgrcssa

quia

lucem inaccessibilcm
,

regione intucri cst gravc.

Averlc, inquit

oculos tuos a

me

co quod plenitudiAvcrlc

dinetn Divini'atis cjus, ct splendorem veri luminis susli-

ncre non

possit.

Possumus tamen
alia)

et sic accipere
,

oculos tuos a me. Etsi tu perfecta es


,

alia3

mihi adhuc

redimcndae sunt animae

fulciendae. Elcvas

enim

me

videndo
si

ego aulem idco dcscendi, ut omnes clevem. Et

surrexi,

ethabeo Patris sedem, tamen orphanos vos non

rclinquam paterno quasi praesidio dcstilutos, scd praescntia

mca

vos confirmabo. Habcs in Evangelio hoc scriplum : Ecce ego vobiscum sum usque ad consummalionem mundi s Averte ergo oculos a me, quia me clevas.
.

Quanto enim quis ad Dominum

intcndit

tanlo amplius
:

Dominum elevat

ct ipse elevalur.

Unde

ct illc ait

Exal-

tabo te,

Domine, quoniam

suscepisli

me

4
.

Sanctus

enimcxallat

tere illam oculos

Dominum, pcccator humiliat. Vult crgo avernc cam considerans quod jam ad supe,

riora sequi possit, clevclur, ct cscteras

animas derelinquat.
5
,

ldeo et
tioiibus

in

Evangclio non omnibus Discipulis

sed pcrfecali1.

suam gloriam demonstravit. Conslituc nunc


vi, 3.
1.

Cant

Ibid. 4>

'

Matth. xxiu, 20.

Psal. xxix,

Mallh. xvu,

DB 1SAAC ET ANIMA. LIBER


quem tloclorem, qui
tibus
:

t.\TS.

Z"J

rem obscuram
clsi ipse

velit

aperire audiensit

quemadmodum

potens in scrmone

et

scientia,

condcscendat tamen ad corum inscitiam qui non

inlcliigunt, et simplici et planiorc atque usitato

sermoue
atque

ulatur, ut possit
vivaeior sensu
exculit.
sit,

intelligi.

Quisquis igitur intcr audieulcs

qui facile scqui possit, clevat

eum

Hunc

videns doclor revocat, ut patiatur magis


et planioribus

doctorcm humilioribus
catcri scqui possint.

immorari, quo et

L VIII. Quod ait Aqullf , i Sonans


ad admirationem dignam retulit
,

dl rcvelata,

sonanlem
et
;

quasi

magna

sonora

habentem opera
ejus

adoperum claritatem velquod animse opera luceant coram Patre qui in coelis cst.
:

revelata,

Lnde non otiosc pallium ejus sublatum intclligis, ut apcrta mei ilis et nuda fulgeret. LIX. Laudatur praterea quod fidelis 1 quod vcrbo pottns, quod fructibus foecunda diversis, quod una sicul columba habcns Spirilus unilalcm, in qua sit pax, quae fecit
,

utraque

unum

et quae

uon

sit

composita ex diversb ele2


.

menlis discrctae compugnanlisque natura'

Quid enim exquibus corporis nostri crcalura consistit ? Anima autcm bcneJicla omnis simplex qux imitatur dicentcm Lt omnes unum

tam diversum quam

ignis ct

aqua

aer et terra,

sint

sicut tu Pater iu
sint
8
.

me

et

ego in

te

et ipsi in nobis

unum
:

Ha*c est enim consummalio atque perfeclio.


:

Lnde mus

et

addidit

Lt

sint

ego
1
.

in his, et tu

unum in me,

sicut et nos

unum

su
in

ut siut

consummali

Mimim

Ha?c est ergo anima columba una atque per-

iecla, quac simplex atque spiritualis,

nequehujus
,

lurbi.tur

corporis passionibus, in quo foris


sunt.

pugna

intus timorcs
et

Denique hoc verbo

unitatis

concordiam
:

significari Scriptura

nos docet dicens

pacem Mullitudo autem

Cant.

t, a.

Id. vi, 3.

Joan. xtii, II.

Ibid. a3.

38

S.

AMBROSII
et

credentium habebat cor unum,


erat scparalio in eis ulla
'.

animam unam,

et

non

LX. Nec otiose foecunditalis laudatur anima, non solum quod sit foecunda virtulibus, sed ctiam quod nihil habeat in se mali. Ulud enim decorum atque spcciosum est, in quo nihil sit mali. Decorum cnim quod bonum quod autem indecorum, hoc malum. Speciosa fneciindilas est bo:

norum opcrum contraria crgo speciositati sterilitas; quoniam qui privatur specie vel dccore in eo est malum : quod aulcin malum, hoc slerile et infoecundum. Cujus rei
:

quod evidcnlius indicium quam natura


quoe bona est, fertilis atque fcecunda
:

est ?

Terra enim

quae

autem mala,

ea jejuna atque

slerilis

quas vero

fertilis,

hrec et decora,

Quid enim pleno agro pulchrius, cum seges fluctuat, cum irrutilant vel cum uvarum serta dependent, aut baccis onusta olea curvescit, vel viridanti gramine mon-.

poma

tiura verticcs, vallium humilia vestiuntur.

Et ut Scripturaj
3
;

utamur tcstimonio, Jacob dccorus


agri pleni
2
:

erat; et ideo crat odor


et ideo

Esaii hispidus crat, et indecorus

agrestis erat, qui fructus ullos

habere non posset. De ipso

quoque Domino posleaquam Ecclesiae foecunditatem fecit assurgere, pulchre dictum est Dominus regnavit, decorcm induit*. Et alibi Confessionem et speciem in: :

duisti

6
.

I.iquet igilur

decorum id

esse,

quod foecundum

indecorum, quod infoecundum. Similis est causa animae soli; quia ea dccora anima, quae foecunda sit meritis, fcecunda consiliis ea indecora quae sterilis. Infirmitates et:

enim animoe sunt


litas

stcrilitas et

malcria

namque
:

eain sleri-

fructu defraudat suo, inopiam infert, limoremincutit,


,

adolet cupiditates

et

vanas opiniones

sic

anima

cadit.

Quid ergo

est malitia, nisi boni indigentia ?

Suo enim de4

Act.

iv, 3a.

Gen. xxvu,

27.

Ibid.

11.

Psa!.

xcn

1.

* Id.

eiii, a.

DE ISAAC ET ANIMA. LIBEB IWUS.

3^

frnudntur, alquc alienis indigot, evinanitur atq-ie rcpletur


sine ulla

mensura etniodo

1
.

Materialia

autem vitiaanimrc

obumbrant graliam. Ignorantia


sun* cccritudines
:

et concupiscenlia aninne

sed ad speciem (5) magis,

quam ad ma-

teriam refcruntur. Matcria cst caro, species cst ignorantia


Cl concupiscenlia.

Cur

igitur caro accusalur,

cum
facit.

tantas

sint iu specie labes ?

Quia

nihil species potest sine materia.

Denicjuc nihii spccies securis sinc materia

Quid
?

cnim

essct concupiscentia

nisi

cam

caro inflammaret

Friget in scnibus, in pueris quoquc, qnia in his corpus in-

firnmni cst
ris fcrvet.

ardet in adolesccnlibus iu quibus vis corpoigitur

Ex bonis

mala orta sunt; non eniin raala

sunt,
cst,

nisi

qnae privantur bonis. Pcr mala

tamcn factum
quoniatn pcr

nt bona eminerent. Ergo indigenlia boni malilia est,

et definitionc boni malitia

deprehendilur

disciplinam boni

eget, sibi abundat,

que

tribuit

Bonum aulem nullius mensuram, et pcrfoctionem, finemquoomnibus in quo universa constant, et de quo
malum
,

reperitnr.

omnia pendent. Haec boni natura


et

est,

quac
,

mcnlem

rcplet.

LXI. Circa hoc vcrsatur aniuia pura

hoc introspicit,
et ait
2
.

Deum

ccrnit, bonis

omnibus abundat. Cnde


et totus
;

Fauccs ejus dulcedines,

dcsidcrium

Omnium
mens Deo
:

eniniboiiorum auclor estDeus

et quas sunt, ojus profecto


;

omnia

sunt.

Nusquam
,

illic

nostra maneat

inalum

nescit.

malum Anima

el

si

in

illo

igilur qure in
est
;

non manet,
culis solula

ipsa sibi auctor

maloruni

itaque peccat

anima autcni qtue peccat,


ad inferiora.

ipsa morietur.

Aurcisenim

vin-

virtutum, prona fertur praecipitio, et labifur

Anima autem beata


Escac
i,

est,

quam

nulla adversa

corporis praelia expugnant. Haec anima sicut passer laqueo


contrilo
1

evolat.
August.

cnim maloruin sunt voluptates

Vide

S.

lib.

contr. Jul. Pelag. rap. ix.

C;mt.

v,

t6.

4o

S.

AMBROSII
,

corporeae. His quisquis intendit

laqueo innectit

animam

suam,

LXIL Qui autem ab


cscis cjus temperat, ct

de tcnebris

cjus exit, ejus anima fulget, ut diluculum, de qua dicilur:

Quaenam
Nec

haec est prospicicns


*

ciosa sicut luna


dicit
:

tanquam diluculum, speProspicit enim tanquam de doino

libera.

Tenebrae coopcriunt
si

me,

et parietes
2

circumdant me,

et quis scit

videt Altissimus

Sed

Ipsa magis

luccm
ct

expctit

lanquam

in superioribus

domus

suae, id est, corporis sui, et supra

mundum

posita divina

intuetur

ad acterna se elevat, ut Deo

adsit,

jam lumen
circum-

suorum operum sicutluna orbem suum


ferens.

toto orbe

LXIII.
delur
illa

Quod autcm

Aquila

ait:

Sonans sicut

sol,

vi-

axis coeleslis conversio, solisquc et lunoe et stel:

larum cursus, concentusquegloborum cxprimi quibusdam


etiam nostris videtur
;

qui

sallera propter gratiam suavitatis

quoniam fidem non invenit (6), non videlur alienus.

CAPUT
Eadem anima
disse in

VIII.

refugiens coram laudari , ait se descenhorlum nucis, etc. quibus amariludines ac tenlatioiies designantur. In liis illa se non coznoscit.

sed a Christo cognoscilur ac rcgilur,

dum

perveniat

adpalmam.

IIujus in ipsamreclinaliolriasignificat,

imtilulionem, progressum, perfectionem. Quce sequw


tur ad charilalem exhortalio.

LXIV. Dum laudatur


'

sponso , verecundc refugiens co36.

Caat. ti, 9

Eccli.

xxm,

: ,

DB ISAAC ET ASIMA. LlBEn UNUS.

4'
:

ramlaudari, deindc sponsi amore revocata

ait

In hor1
.

tuni nucis desccndi vidcre in nativilate torrcntis


est Ecclcsia
,

Lbi

enim

nisi

ubi virga ct gratia floret sacerdota-

IisPIbiest Irequenter, ut in amaritudinibus et tentationibus

probetur. Per

nucem amaritudines

intelligimus, pcr tor-

rentem tcnlationes, sed tamen tokrabiles, quia scripluui

Torrentem pertransnit auima noslra 2 Itaque descendit in locum amaritudinis, ubi florct vitis, et malorum granatorum specic divcrsus et mulliplex fruclus, qui velut uno tegmine lolius corporis fide cl charilate muuitur.
est
:

In

tibile

ergo amaritudine non cognovit se anima; corrupenim corpus aggravat animam, et terrenum habilaculum cilo inclinatur. Cognoscerc autem sempcr se dcbet,
illa

Sed tentatus
si

est el Petrus, et

non

se cognovit et Petrus

cognovisset, non negavisset Auctorem.

Sed cognovit
respexit
(

nam eum
cog-

Christus: denique cognovit, qui etiam


noscit

eum

cnim Dominus qui sunt ipsius ) et tai quam suum misericordiacsmefrenis, ut bonus rcctor revocavit a iapsu. Rector ergo nostcr Christus est. LXV. Ideoque ait anima Posuit me currus Amina:

dab

5
.

Anima ergo currus

qui

bonum rectorem

sustinet.

Si

currus est anima, habet equos vel bonos vel malos.


virtutes sunt animae
:

Boni equi
corporis.

mali equi, passiones sunt


restringit et re-

Bonus ergo rector malos equos


incitat.
justilia.

yocat

bonos

Boni equi sunt qualuor, prudentia


Mali equi, iracundia, conipsi

temperantia, forlitudo,

cupiscentia, timor, iniquitas. Interdum

equi inter se

dissident, et aut iracundia protendit, aut timor, et se inviccm

impediunt,

et

cursumretardant. At vero boni equievolant,

et a terris ad superiora se subrigunt,

maximc
Tollite
<

si

animamque elevant jugum habeant suave, et onus leve dicentis jugum meum super vos jugum enim meum
: ;

Cant.

ti, 10.

Psal. cxxui, 5.

Cant.

ti, 11.

'42

s.

AMnnosir
leve
*.

asuave
vit
sit.

est, et

omismeum

Ipse rector est qui no-

equos proprios gubernare, ut asqualis


Si

omnium
,

cursus

velocior est prudcntia

tardior justilia

adinonet

flagello proprio

segniorem

si

tcmpcranlia mansuelior,

forliludo durior, novit copulare discordcs, ne forte

currum
crcluui

suuin dissipent. Ilaque licct

inlelligibili

speclaculo vidcre

unamquamque animam cum summo ccrlaminc ad


rapi, fcstinantcs cquos qui priores pervoniant ad
Chrisli
,

bravium
Isti

quo prius imponatur palma ccrvicibus.


fidci

sunt

equi subjecti
tiae

jugo

astricti

vinculo charitatis, justi-

frcnis, retinaculis sobrietatis.

Pulchre ergo

ait:
:

Poipse

suit

mc

currus Aminadab

hoc

est, pater populi


,

autem qui patcr populi, idem paler Naason id cst, serpentum. Jam tu rccolc quis sicut scrpens in cruce pepcnderit pro salule universorum, et intelligis illam animam
essc pacificain, cui PaterDeusprncsulsit, Christusagitalor;

quia scriptum est et hoc

nomen

in noslris

Paler, pater,

agilator Israel

2
.

LXVI. Hic ergo


convcrlerc
dicit
:

agilator dicit

Convcrterc Sunamilis,

3
.

Beneetquasi
anima

agitator, et quasi

adcurrnm
Quaj
,

Convertere Sunamilis,
,

hoc est,

pacifica.

enim

pacifica est

cito se convertit ct corrigit

etiamsi ante pcccavit, ct magis

eam
alibi

Christus asccndit, et
in

regere dignatur, cui dicilur

Ascende
:

equos tuos, et

equitatus tuus sanitas

Et

Misi equos tuos

Tharsis\

Hi sunt equi Chrisli. Ascendit ergo equos

suos Christus, ascendit

Verbum Dei animas

pias.

LXVII. Unde cognosce quia et istam ascendit, et pcrduxit eam ad locum palmre, quando el dicit ad cam Quid pulchra et suavis facta es, charitas, in dcliciis
:

tuis PStatura tua similis facla est palma?.


'

Et ipsa
*

ait

Matlli. xi, 29.

4 Rcg.

,.,

12.

Cant.

vi,

Habac. ui, 8.

Ibid. i5.juxtai.xx.

T)E

ISAAC ET ANIXIA.
in

LIBER TTNUS.

43

Sed etiam ipsa charitas enim plenitudo victoria?. Plenitndo enim legis charitas est. Curramus ergo, ut comprehendamus curramus, ut vincamus. Qui vicit ascendit in palmam, et manducat iruclus ejus. Qui vicit, jam non currit, Qui vicerit, daho ei scdere sed scdet >icnt scripium csl smccum in sede mea, sicnt ct ego vici, et sedeo cum Pa2 trc meo in sede ipsius Hinc philosophi curulia illa animarum in suis lihris expressere ccrlamina nec tamen ad palmam pcrvenire potuerunt; quoniani summilalem

Dixi

ascendam
;

palmara \

palma

est

ipsa

est

\erhi et allitudinein illorum aiiinue nescierunt,


novit luec anima, in qua erat
\

qnam

cog-

erbi convcrsio.

LX\ III.

Sic

conversio ejus

in Canlicis

Ego fratri meo, et super me ait Hunc sensum tertio repetivit diverse canlicorum. In principio ait: Frater meus

cnim
5 .

mihi

et

ego

ei

qui pascit in
4
.

liliis

usquc
ait
:

dum

aspirct
1'ralri
.

dies, etamovcanlur umhrae

Deinde

Ego

meo,
ilne ait

et iratcr
:

meus mihi qui pascit inter lilia 5 In Ego fratri meo, et super mc convcrsio ejus.
,
:

Primum

adinstiliilionem animo:, idco et pracmisil


;

Frater

meus mihi illo cnim demonstrante se, eliam anima adhaerendi Deo sumpsit offcctum quod sequitur, secundum profectum tertium sccundum pcrfectionem. In primo quasi in institntione adhuc umhras videt anima, necdum \erbi appropinquantis revelatione commota,sed ideo adhuc ei dies Evangelii non refulgehat in secundo sinc umhrarum confusione odores pios carpit in terlio jam perfecta requiem in se \ erho ministrat ut convertatur super eam et caput suum reclinet alque requiecat, meritumque jam tencns quae antea qiuesitum invenire non
:
:

poterat, invitatadagrum

suum

dicens

Cant.
16, 17.

11, 6-8, et

Jeqq.

ii,

Apoc. hi, si.

Ctnl. Mr, to.

Id.

U.

ti, a.

: ,

44

AMBROSII
,

LXIX.
h.c ad

Veni, frater meus, cxeamus in agrum


in castellis
*.

re-

quiescamus

Supra ad hortum invitabat,


,

agrum habentem non solum florum gratiam sed hoc est solidiorum firmamenla virlutum ut fructus ejus aspiciat. Requiescamus
etiam trilicum et hordeum
, , ,

inquit, in castellis,

ad quoe

Adam Cum

de paradiso ejcc-

tus csset, fuerat relegatus: inhis rcquiesccbat, sed terram

operabatur.

Qua autem

ralione exire
;

eum

in

agrum

velit,

intellcctus manifestus est

ut quasi
,

bonus pastor pascat

gregcm suum,
ista

lassos ablevct

rcvocet erranles.
;

Nam

ctsi

anima nova non pro

et velera scrvavit ei

velut agni, qui lactis


fecla
se,

lamen sunt adhuc succo nutriendi sunt. Ergo quasi pcraliis

sed pro

intervenit, ut de sinu Patris

exeat, ut procedatforas

tanquam sponsus de thalamo cgredienssuo, currat viam ut infirmoslucretur nonin illosecrelo Palris solio et in illa luce immoretur, quo invalidi sequi non qucant sed ut assumatur et inducatur in do, ,
:

mum snonsae atque secretum.


sit

Sit foris sibi, ut nobis intus

medius noslrum,
:

etsi

non videatur
te
,

a nobis.
frater
,

LXX. Unde ait Quis dabit subera matris lneae? Invenicns te


Bona anima
corpus, ut
quae foris est, ut

lactantem
te
2
.

foris,

osculabor
sit
:

Vcrbum

intus

iila

extra

Verbum habitet in nobis. Assumam te, inquit, et inducam te Rccte assumitur et inducilur Verbum Dei quia pulsat animam,
LXXI.

3
.

ut aperiatur
venerit,

sibi

ostium. Et nisi apertum sibi ostium in-

non

intrat. Si quis

autem aperuerit januam,

in-

trat et coenat. Sic sponsa

Verbum

assumit, ut assumendo

doceatur; unde non immerito ascendit, adhuc ad superiores mansiones, et

semper processum

accipit (7).

LXXII. Quod

significant virlules quae dicunt vel animae

Quae

est haec quae

asccuditcandida inniteus super fratrem

Gant. vu,

u.

Id. viii,

i.

Ibid.

>.

DE ISAAC ET ANIMA.

LIBEIt UKUS.

4$

suum
sicut

ciens

Quscnam est hasc prospi? Supcrins dixerant tanquam diluculum speciosa sicut luna, elecla J sol ? Hic plus quod adjiccretur inventnm est, eo
*
:

quod Verbo Dci innixa asccnderet. Perfectiores enim supra Christum rccumbunt, sicut ct Joannes in Christi pectore
rccumbebat.
vel supra
tiis

Ita

ergo et haec vel incumbebat in Christo,


se reclinabat, aut crrle

ipsum

quoniam de nup

loquimur. jam quasi tradita in Christi dextera in thasponso.


est,

lamum ducebatur
sponsus, et dicit
te matcr tua,
:

LXXIII. Et quia jam copula charitatis

blanditur ei
parlurivit
5
,

Sub arbore malielevavi tc,

illic

illic

parturivit te quae peperit te

anima quae requiescit sub arbore fructuosa,


boni odoris.

et

Bona maxime

Nam

si

Nalhanael bonus,

in

quo dolus nullus

erat, sub arborc

fici

visus est, utique

bore mali elevata

cst a

bona quae sub arsponso suo. Plus est enim elevari,


asponso
clevari.

quam
nai
;

videri; plus etiam

Nametsi Natha-

lvidebatursubarbore,tamen animacjussponsanonerat,
electa ut sol, quae erat in

qui occulte venicbat ad Christum, quia verebatur Judaeos.

Non erat speciosa sicut luna, umbra quia sponsa per diem
,

nubit, publice confitelur.


;

Ideo

ista

sub arbore mali

illa

sub ficu

quia haec confessio-

nis suae

odorem diflundebat longius


Illic

illa

habebat puritatis

et innocenliae

suavitatem flagrantiam spiritusnonhabebat.


,

LXXIV.

inquit, parturivit tc mater tua

illic

parturivit te qoae pcperit te;

enim nascimur, ubi renascimur. Parluriuntur autem in quibus Christi imago formatur. Lnde et ille ait Filioli mei quos ego parturio. donec formelur Christus in vobis *, Parlurit cnim qui
ibi
:

in utero accipit Spiritum salutis, et aliis infundit.

tus, ait

LXXV. Lnde quoniam jam formatus in hac erat Chris Ponc me ut signaculum in cor tuum, ut sigil:

Cant. tiii, 5.

>

IJ. ?) 9.

Id. tiu,

5.-4

Galat. it, 19.

46
signaculum
:

S.
1
.

AMBROSII

lum inbrachium tuum


cst,

Signaculum Christus

in fronte

in corde. In fronlc, ut
:

semper

confileain brain

mur

in

corde, ut scmper diligamus

signaculum

chio, ut sempcr opcremur. Luceat ergo imago ejus

con-

fessione nostra, luccat in dilcclione, luceat in operibus


etfaclis
;

ut

si fieri

potest, tota ejus specics

exprimatur
viri

in
:

nobis. Ipsc

sit

caput nostrum, quia caput

Chrislus
:

ipse oculus noster, ut per illum

videamus Palrem
:

ipse

voxnoslra, per

qucm Ioquamur
Patri sacrificium

ad Patrem

ipse dextera,
:

per

qucm Deo
,

nostrum defcramus

ipse

quoqueest signaculum nostrum, quod est perfeclionis ct charitatis insigne

quia diligens Paler signavit Filium, sicut

legimus
pro

Quem

Pater signavit Dcus

Charitas itaque

nostra Christus.

Bona
:

charitas, quanjjo oblulit morli se


charitas, qune peccata remisit.

delictis nostris

bona

LXXVl. Et
mors
finis

idco anima uoslra induat charitatom, ct


sit

charitatem hujusmodi quae

valida ut

mors; quia sicut

quoniam qui enim non cogitat malum, neque gaudet super iniquitate, sed omnia suslinet. Nam qui ea quae sua sunt non quoerit, quomodo aliena quaeret? Est et mors illa valida pcr lavacrum per quam peccatum omrie scpelitur, et culpa dimillitur. Talis
est, ita et charitas;
:

peccalorum
,

diligit

Dominum

peccare desinit

charilas

erat charitas

quam
ait
:

deferebat evangelica

illa"

mulier

de

qua Dominus

Piemissa sunt peccata ejus multa, quo-

et illa mors sanctorum Marculpam abolet superiorcm et ideo valida, cujus non impar est charitas, quoe adaequatur Martyrum passioni ut auferat meritum delictorum.
dilexit

niam tyrum

multum '. Est


quse

valida

LXXVII. Zelus quoque ut

inferi

4
;

quoniam qui zelum

Dei habet. pro Christo nec suis parcit. Itaque et mortem habet charitas , et zelum habet charitas et alas ignis ha,

Gant. yui, 6.

- Joan. yi,

27.

Luc.

tii,

47.

Cant.

yiii,

6.

:,

DE ISAAC ET ANIMA. LIBLR UNUS.


bet charitas.

fyj

Dcniquc Christus diligcns Moyscn, in igne ci Et lliTemias hahcns in se donum divime chaapparuil. Etcrat ignis inflammans in ossibns meis: rilalis, dicebat
:

et dissolulus suin undique, et


igitur charilas

ferria

non possuin 1 Bona


.

habcns

alas ignis ardentis,


,

qua

volitat

pcr

pectora ct corda Sanctornm

et exnrit

quidquid matenVe
est,

alquc terrenum
et

cst
,

quidquid vero sineerum

probat;
ter-

quod

conligerit

suo igne meliorat. Hunc ignem in


,

ram

misit Domiaus Jcsus

et reiulsit fidcs,

acccnsa est de-

votio, illuminataesl charitas, juslitia resplenduit. IIoc igne

inflammavit corda Aposlolorum suorum, sicut testatur

Cleophas dicens

Nonne cor nostrum ardens


l

erat in no-

bis

cum

aperiret Scripturas

Alae igitur ignis flammaj


,

Scriplura? sunt divinae. Denique aperiebat Scripturas


ignis exihat
alae ignis;
,

et

alque audientium corda penelrabat. El vere


,

quia eloquia Domini

eloquia casta, argentum

igne examinalum.

Cum

Paulus quoque assumerctur a

Christo, vidit circumfulsissc super se lumcn, ct super eos


qui simul erant
,

cecidit a pavore

el probatior resurrexit

dcnique Apostolus factus est, qui persecutor advenerat.


Spiritus

quoque sanctus descendit,


qua erant pluiimi sedcntes,

ct replevit

totam do-

mum,
tila?

in

et visac suut disper-

linguae

tanquam

ignis.

Bonoe

alae charitatis, verae alae


,

quae volitabaiit per ora Apostolorum

et ahe ignis quae

purgatum sermonem loquebantur. His


raptus ad ccelum. His
alis

alisevolavit

Enoch

evolavit Elias curru igneo, et


alis

equis igncis ad superna translatus. His

Dominus Deus

per columnam ignis deducebat Patrum plebem. Has alas


habuit Seraphim, quando sumpsit carbonem ignis dealtari
et tetigit os Prophetae, et iniquitates ejus abstulit, et

pec-

cata purgavit.

Harum alarum

igoc purgati sunt

filii

Levi

et baplizantur populi

nationum, sicut

testificatur

Joan-

Jerem. xx,

9.

Luc

xxiyy 5a.

^8
nes dicens
1
.

k AMBROSII

dcDomino Jcsn

Ipse vos baptizabit in Spirittt

Merito uri rencs suos volebat et cor suum et igne David, quia alas igncas charitatis sciebat non essc mctuendas. Merito Hebroci pueri in fornace ardenti

non scnliebant
Et

ignis incendia. quia charitatis eos

flamma

rcfrigerabat.

ut plcnius cognoscamus quia alas habcbal perfecta charitas, audisti

Dominum dicentcm
?

Quoties volui congre-

gare

filios
2

tuos sicut gallina congrcgat pullos suos sub

alas suas

LXXVIII. Sumamus

igitur has alas, qune sicut

flammne

ad snperiora dirigant. Exuat unusquisque animam suam


involucris sordidioribus, et quasi

aurum ignc approbet

enim purgalur anima, velut aurum oplimum. Pulchritudo autem animac sinccra virtus, ct decus verior cognitio supernorum; ut videat illud bonum ex quo
detersam
luto. Sic

pendent omnia, ipsum autem ex nullo. Eo


atquc intellcctum accipit. Vitne enim fons est

igilur vivit

summum
:

il-

lud

bonum, cujus
,

charitas nobis et desiderium acccndi-

appropinquare ct misccri voluptas est quod ei non videt desiderio est et ei qui vidct, inest; iclooqui que universa alia despicit, hoc uno mulcctur et delcctalur. Hoc cst quod subministrat univcrsis substantiam ipsum
tur, cui
,
:

antem

in

semetipso manens dat

aliis
:

nihil

aulem

in se
:

ex

aliis suscipit.

meus

es tu

De quo Propheta ait Dixi Domino quoniam bonorum meorum non egcs
:

Dcus

5
.

Hoc

solum vidcre desideravit, sicut ipse ahbi ;u't aDomino; hanc requiram ; ut inhnbitcm

Unampelii

in

domo Do-

mini omnes dics


mini
,

vitae

meac

el

videam delectalioncm Do-

considerem lemphim ejus *. Si quis igilur puincorporeum summum ilhid viderc mcruerit, quid habeat aliud quod dcsidcret ? Denique Petrus in monte
et

rnm

illud, et

gloriam rcsurrectionis Christi

vidit, ct
3

nolebat descendcre
2>

Matlh.

lii,

1.

Id.

xxm,

37.

p sa l,

xr>

jj, XXYI>

DE ISAAC ET AKIMA. LIBER UKUS.


dicens
:

/|9

Domine
si

bonum
illa

est nos hic esse*.


,

Et quanto
inacccs-

incomparabilior cst
sibilis
,

Divinitalis gloria
,

ct lux

quam

quis vidcrit

quid aliud concupiscat?


,

Non
Illis

regna, non facultatcs, honorcs, gloriam

polestates.

enim

oti nihil bealitudinis cst

hoc

uti

dcspicicns, ad hoc convcrsus mancat.

beatum cst; nt illa Hanc igitur vidcns


non dcbet
in-

pulchram imaginem ingrediatur

inlus, foris rclinquat vul-

tum

corporis.

Nam
,

qui intuclur corpora,

trorsum intucri; ne more mergentis


atquc absorbeatur

in gurgite rapiatur

ct quasi in profundum demcrsus nusFugiamus ergo in patriam verissimam. quam appareat. a quo creati sumus, ubi Illic palrianobis, et illic Pater est Hicrusalcm civitas quae est mater omnium.
,

LXXIX. Sed
sunt corporis.

quae est fuga?

Non

utique

pedum,
in terra

qui

Isti

cnim quocumque currant,

cur-

runt, et de solo ad solum transeunt. Nec navibus fugia-

mus,

aut curribus, aut equis qui obligantur ct cadunt


,

sed fugiamus animo

el oculis

aut pcdibus intcrioribus.


et clara
,

Assuescamus oculos nostros vidcrc quae dilucida


sunt
,

spectare vultum conlinentirc et temperantiiC


virtutes, in quibus nihil
sit
:

om-

nesque

scabrum,
,

nihil

obscurum

et tortuosum

et se

ipsum spectet quis


,

et conscientiana

ne quid sordiuui habcat.' Quod cnim vidctur, non debet dissonarc ab eo qui videt, quoniam conformes nos Deus imaginis voluit essc Filii
:

suam

illum

oculum mundet

Cognitum igitur nobis est illudbonum, nec longe cst ab unoquoque noslrum In ipso enim vivimus, et sumus, et movemur. Ipsius enim et genus sumus 2 ut Apossui.
:

tolus gentiles posuit significare.

quaerimus

et

Ipsum est bonum quod solum bouum. Nemo enim bonus, nisi unus

Deus. Hic est oculus qui


intuetur.

magnum

illum et

verum decorem

Solem
4.

nisi

sanus ct vigens oculus non aspicit;

Malth. xvn,

Act. xtii, a8.

LV.

5o
nec

AMBROSII

bonum

potesi videre nisi

qui vult videre

Dominum,

ct

anima bona. Fiat ergo bonus quod cst bonum. Hujus boni
id

similes simus, ct

sccundum
supra

opercmur quae bona

sunt.

Hoc

est
:

bonum quod
ipsum
est

omnem mentcm

atque intel-

lectum

quod semper manet, ad ipsum convcrin ipsum.

tuntur omnia, in quo habitat pleniludo Divinitatis, et per

ipsum reconciliantur omnia


niamus quid
sit

Et ut plenius defi-

bonum

vila est

bonum, quia semper ma-

net, dans vivere ct esse omnibus; quia fons est


vita Christus,

omnium

de quo aitPropheta

In

umbra

ejus vive-

mus 2 Nunc enim vila noslra abscondita in Chrislo cst: cum aulem apparueril Christus \itanoslra, lunc ct noscum
apparebimusingloria. Ergo non limeamusmortein; quoest corporis
,

illo

niam requies
absolutio.

animse autem vel libertas, vel


qui polcstcarncminlerficere,

Necvcreamureum

animam
tcst

autein non polest; quia

non timemus cum qui po-

vcslimcnlum aufcrrc, non timemus


,

cum

qui potest

noslra furari

nos autcm non potcst. Nos igilur animae suIlebroci

mus,

si

volumus esse

dc

iis

qui sunt socii Jacob,


,

id est, iinilalorcs ejus.

Nos animae sumus


:

noslra

aulcm
magis

membra
menta
aui
1 ,

vestimcnta sunt

servanda sunt quidem vesli:

ne scindantur, nc invctcrascant

sed

illc

Jiis

utitur, servare se debct et custodirc.


iv, 20.

Thren.

& AMBROSn
MEDIOL YNEISSIS EPISCOPI
DE JJONO MORTIS.
JMBEB UKUS
1
.

WW.

\v%v\v\^1MUkV>M\n\tMVVVV\\\V\kVVvvvvtX

WWVWI VVVWVWWVVWWWiv

\\\

wwv

CAPIT
Connccllt liunc librum

I.

eum

prcecedenli ,

ct

proponit du,

bium

Quomodo mors non dicalur tnala

licct sit

vitccconlraria?

Qvomam de Anima superiore libro sermoncm aliI. faeiliorem viam putamus dc Bono quem contexuiums mortis conficcre aliquid (8). Qurc si animae noceat, malum viJeri pplest si nibil aulcm ofltciat aniin.-e ne malum quidem. Quod autem malum non est, id etiam bonum quoniain quod viiiosum, id malum quod autcm vilio ca2
,
:

ret

il

boiium ideoque boua


;

nntlis eontrajria
,

sunt

ct

mala

bonis. Benique iunoccnlia cst


tas, t

ubi non cst noccndi volunsit

noxius dicilur.

qui noii
,

iimoxius

misericors,

qui remitlat; iiumdsemcors


nesciat.
II.

.qui

iguosccrc atque inllccli

6ed

forfce

aliqujs

a>sscra,t

vQuid

,t,am

contrarium,

qwamvita :monli?;Si <ergo vita pustaAur bonum, quomodo aors non estimala ?Et ideo *fuid $ji;*ita, quid eliam mors, consideremus. \ ita est spiraridi munere frui mors privari.
,

Scriptus circa an. 087.

Vide D. Guillon, tom.

tiii, p.

327-243.

52

S.

AMBROSII

Hoc aulem spirandi munus apud plerosque in bonis ducilur. Hoc est ergo vila, frui bonis: mois contra, bonis exui. Et Scriplura dicit Ecce dcdi antc facicm tuam vitam et morlem, bonum et malum vitam bonum appellans, mortem malum; vel illa sibi priora et haec sibi conferens.
: 1 , ,

Deniquc ut
est positus
radisi lignis

lcclionis divinae

exemplo utamur,
,

in paradiso

homo
:

ut edcrct de ligno vitae


in

et caeieris

pa-

de ligno autem
:

mali

non ederet
2
.

qua die

quo esset cognilio boni et autem ederet morle mo,

reretur

Non

servavit praeceptum, et caruit fruclu, atque

ejectus dc paradiso

mortem

gustavil.

Malum

igitur

mors,

quae prc^io damnationis infertur.

CAPUT

II.

Prcemissa distinclionc de triplici genere mortis dit tcrlium genus medium essc; imo potius

osten-

bonum
libe-

judicandum, quod nos vilce miseriis ac peccatis ret : idem tamen palienler expectandum.
III.

Sed mortis
Alia

tria

suntgenera. Una mors peccati


:

est,

de qua scriptum
tur
!
.

est

Anima

quoe pcccat ipsa moriequis peccato moritur,

mors mystica, quando


de qua
ait

elDeo
est,

vivit,

Aposlolus

Consepulti enim su.

mus cum

illo

4 per baptismum in mortem

Tertia

mors

qua cursum
sit

vit.e

hujus et

munus explcmus,
:

id est,

animae corporisque secessio. Advertimus igitur quod una

mors bona
*

mala ,
qua
is

si

propter peccata moriamur

alia

mors

sit,

qui fuerit mortuus, justificatus est a pec-

Deut. xxx, i5.


y>

Gen. u, 16, etscqq.

Ezech. xyhi

Rom.

DE BONO MORTIS. LIBER


cato
:

U.NTS.

53

tertiamors media
,

sit;

narn et bona justis videtur, et

plerisquc
delectat.

meluenda quae cum absolvat omnes, paucos Sed non hoc mortis est vilium at noslrae infir,

mitatis, qui voluptale corporis, et deleclatione vitae

is'.ius

capimur
plus

cursum hunc consummare trepidamus, in quo amariludinis, quam voluptalis est. At non sancti et
et

sapientesviri qui longnevitatem perccrrinntio-is hujus inge-

miscebant, dissolvi, ct

cum
illa

Chrislo esse pulchrius aestisi-

manles, dcnique diem gcnerationis suae exccrabantur,


cut quis
IV.
ait
:

Pereat dies
est

in

qua nalus sum 1 .

Quid enim

quod

haec vita dclectet, plenaoerum-

narum

et sollicitudinum ? In

qua innumerae calumniae, et

multne molesliae, et multaelacrymae


molestiis,

eorum

qui ailliclanlur
2
.

Et non

est, inquit, qui

eos consoletur

Et ideo

laudalEcclcsiastesDefunctosmagisquamviventes. Etopti-

mus,

inquit,

ividithoc
longaevo

malum viro eum

suprahosduos.quinondum natusest,qui non Et alibi idem Ecclesiastes meliorem


J
.

asseruit,

quem abortu

ejecit

mater sua 4

quia non vidit hagc mala quae fiunt in hoc

mundo, ncc

in

has vcnit tenebras, nec in vanitale ambulavit saeculi; et


ideo requiem hic magis habebit qui in hanc vitam
nit,

non ve-

quam

illc

qui venit.

Quid enim boni


divitiis,

est

homini in

hac

vila, qui in
si

umbra

vivit,

nec expleri potest cupidita-

tibus suis? Et

cxpleatur

fructum quietis amillit,

quia cogitur custodire quod misera aviditate quaesierit; ut


miserius eas possideat, cui prodesse non poterunt.

cnim miserius quam ut custodia torqueat


dantia nihil prosit?
V.

Quid quarum abunejus alleva-

Itaque
est
:

si

plena oneris vita, utique


est

finis

mento
finis
:

allevamentum autem

bonum, mors autem

est et

mors igitur bonum est. Neque enim aliler gavisus Slmeon qui responsum acccperat non visurum se
,

Job.

lii, a.

Threo.

i,

a.

Kcde. u,

a, 3.

<

Id. y, 3.

$4
irfortem
,

S.

AMBROSII

nisi

prius vidcret Christuni Doniini; et

cum
;
is

eilttl

pnrenlcs in templum inducerent, suscepit manirius suis, 1 quasi Nunc dimittis servum luum in pace ct dixit ncccssitate quadam teiierettir in hac vita, non vokmtate. Ita (liinitti pctii, quasi a vinculis quibusdam ad libcrtatem
:

fcstinarct.

Sunt enim velnt vincula quasdam corporis


cst gr^avius,

liu-

jus, ct

quod

vinctilh

tentationum, quac nos

alligant, el

ad injuriam captivitatis aslringunt quadam lcge


in exitu

peccati.

Dcniquc

ipso

videmus

quemadmodum
,

anima decedentis paulatim solvat


guslio.

se vinculis carnis

ct ore

cmissa cvolet tanquam carcereo corporishujns cxuta gur-

Dcnique festinabat eliam


:

saiielus

prrcgrinalionis cxire, diccrts

in

tcrra ct peregrinus

sicnf

David dc hoc loco Advcna cgo suni apud te omnes patrcs mci'2 * Et
.

Wco tanquam peregrirtus ad illam sanclorum commnncm omnium patriam fcstinabat, pctens pro hnjus commoralionis inquinamciito rcmitti sibi peccata, prius quam disccderetc
vila.

Qui

cniin hie

peccatorum,

illic

rton erit.

$on
:

non aceepcrit rcmissionem crit aulem qui ad vitam


Rcmille mihi, ut
rcfri-

alernam non
peccatorum
ijgcrcr prius
VI.

potcrit pervcnire, qnia vita cTterna rcmissio

est.

Ideoqne

dicit

quam abeam,

et amplius

non ero

J
.

Quid

igilnr tantopere

vilam istam desideramus


,

in

qua quanto diutius quis fuerit


cina peccatorutn
?

tanto majore oneralur sarait


:

Ipsc

Dominus

SiuTicit diei malitia


vitae

sua\

Et Jacob dixit:
triginta

Dies

annorum
et mali
6
,

mca3 qnos
dies

habeo, centum

minimi

non quia

mali, sed quia nobis accessu dierum maliliae incrementa

cumulantur. Nullus cnim dies sine nostro peccato praeferit.

VII.
1

Unde egregfo AposfoluS


ii,

ait:
*

Mihi enim vivere


14.

Luc.
5

29.

Psal. xxxviii. i3.


<>

Ibid.

<

Malth.

vi,

34

Geri. xxvtt', 9.

MaUh.

Vr, 5*4.

DE BONO MORTIB. LIBER UNUS.

55

Christus cst, et mori lucrnm

1
,

aliiul

ad neccssitatem

vit.x

refercns, alind ad niortis ulilitatem. Christus


,

enim

iiobis vivere est


in

cui servimus, cui oportet ut a sanctis suis

Evangelii praedicationo defcralur obscquium. Denique

et

Simeon qui

ait

Nunc

dimiltis

sorvum tuum

2
,

propter
;

Chrislumexpectabat. Christus enim rex ncster

est

ct ideo

quod rex jubet, doserere non possumus et contcmnere. Quantosimperalor terra? hujus in pere^rinis locis aut honoris specie, aut munoris alicnjus causa jubet Hegere
?

ISiumquid hi inconsulto imperalore discodunt? Et quanto

amplius cst divinis parere,


sancto Christus est
,

quam humanis?
,

\ivero ergo

et

mori lucrum. Inde Apostolusquasi

vita? obsequium et quasi sapicns lncrum mortis amplectitur. Lucrum cst enim cvasissc in-

servus; non cnim rcfugit

crementa peccati, lucrum


tiansisse.

iuirisse

doteriora, et ad meliora
et

Et addidit
:

Dissolvi

enim,

cum

Christo essc

mnullo melius

permanere autcm
J
.

in carne
,

magis neccs-

sariuui propter vos

Aliud melius

aliud necessarium.

Necessarium propter lructum operis, melius propler gratiaui et

copulam

Christi.

CAPLT
ftlors

I4L

naturalis dejiiutur ac laudatur. Iiein


y

morti/i-

catio

qace vwrtis qiuzdani imilatio esl

explicalur,

alqiiea iuuUipUci utiliuilesimiliter

commendalur.

Ad

cxlremum propo&itur
criptio.

Lrevis atque elegans vitai des~

Tlll.
-

Ergo quoniaui docuit Apostoloscuai^qui evaserit


t,

Pbilip^

ai.

Luc^

ii,

29.

J biti(i.

1,

a5j 4.

56
cx hoc corpore,
quid
sit
si

S*

AMBROSII

mcrucrit tamen cum, ChristoTuturum,


vila,

mors, quid eliam

consideremus.

Itaque

Scriplura docente, cognovimus quia mors absolulio est


aniinoe et corporis, et

quoedam hominis separalio. Solvi-

mur enim hoc nexu


Lndc

animoe et corporis, cura recedimus.


Dirupisli vincula
*.

et

David

ait

mea,
vilae

libi

sacnfi-

cabo hostiam laudis

Vincula aulem

hujus, id est,

conjunclionis nostroe quoe ex anima conslat et corporc,


significari

docet superior versiculus Psalmi hujus

Pre

liosa in conspcclu

Domini mors sanclorum cjus 2

Et
pro

idco quasi Propheta.proevidens se

cum

sanclis

ct qui

devotionc animas suas in Ghristo deposuerunt, fulurum,


loelalur; quia et ipse oblulit se fideliter pro

Dci populo

adversus Goliam
solus

cum

singulari certamine dimicaret, et


et

commune periculum
se morli pro

crimen

rcfelleret (9)

vel

cum

Domini placanda offensione promptus


se

objiccret; vel

cum

pro salute populi laborantis divinse

ullioni paralus offerret.

Sciebatenim gloriosius essc pro

Christo mori,

quam regnare in hoc soeculo. Quid cnim proeslantius quam fieri Christi hostiam? Itaque cum frequenter ab eo legamus Domino oblata csse sacrificia hoc
,

tamen loco

addidit

Tibi sacrificabo hosliam laudis*.

Non

sacrifico, inquit, sed sacrificabo, significans


,

illud

perfeclum esse sacrificium

quando unusquisque Domino,

corporis hujus vinculis absolutus assisteret, et offerrct se

hosliam laudis; quia ante mortem nulla est perfccla laudalio


:

neque quisquam
,

in

hac

vita polest definilo proeco^

nio proedicari

cum
:

posteriora ejus incerla sint. Mors igi-

tur solutio est animoe et corporis. Denique et in Apostolo

docuitnus leclum

Dissolvi, et

cum

Christo essc multo


nisi ut

melius 4

Solutio

autem
:

ista

quid aliud agit,

corpus
in

resolvatur et quiescat

anima autem converlatur

re-

Psal. ciY, 17.

lbid. i5.

Ibld. 17.

Philip.

r,

a3.

DB BONO MORTIS. LIBER

U.NUS.

5j

quiem suaro,
futura sit?

et

sit

libera

quae

si

pia est,

cum
,

Christo

IX. Quid igitur in hac vita aliud justi agunt

nisi

ut

exunnt se luijus corporis contagionibus, quas velnt vincula


nos ligant; et se ab his molesliis separare contendant, renunlienl vohiptalibus suis atque luxuriae, fugiant flammas

libidinum

Nonne

igilur

unusquisque

in

hac

vita positus
ei

speciem morlis imitatur, qui potest


riantur

ita sc

agere; ut

mo-

nibus

omnes corporis delectationes, et cupiditalibus ommundique illecebris eliam ipse moriatur sicuti
,

mortuus

erat Paulus dicens

Mihi

mundus

crucifixus est,
in

etcgo mundo* ?Denique ut sciamus quiaest mors

hac

vita, ct

bona mors, hortatur nos, utmortem Jesu


.

in cor-

pore noslro circumferamus 2 Qui enim habuerit

in se

mor-

tem Jesu,
Operetur
vita post

is

et

vitfimDomini Jesu

in

corpore suohabebit.

igitur mors in nobis, ut operctur ct vita. Bona mortem, hoc est, bona vita post victoriam, bona vita absoluto certamine ut jam lex carnis legi mentis rejam nobis nulla sit cum corpore pugnare non noverit; ut mortis contentio, sed sit in corpore mortis victoria. Atque
;

haud

scio ipse an majoris virtutis

mors
in

ista

quam
:

vita

sit.

Certe Apostoli moveor auctoritate dicentis


in nobis operatur
,

Krgo mors

vita

autem

vobis
?

5
.

Lnius mors

quantorum populorum vilam


istam

aedificabat

Itaque docet et

morlem

in

hac vita positis expelendam


,

Christi in corpore nostro eluccat

et illam

mors beatam qua


,

ut

corrumpilur exterior, ut renovetur interior


et terrestris

homo

noster,

domus

nostra dissolvatur

ut habitaculum

nobis cceleste reseretur. Imitatur igitur

mortem
illis

qui se a
vinculis
:

communione
solvit,

carnis hujus abducit


tibi dicit

atque

de quibus

Dominus per Esaiam

Solve

omnem

colligationem injustiliae, dissolve obligaliones vio-

Galat. tj, 14.

Cor. ir f

10.

Ibid.

7.

58

?.

AMKROSII

lentarum cornmutationum , dimitte confroctos in remissionem, et omnem circumscriptionem iniquam dir-

rumpe

1
.

X. Imitatur
ccelcsli

et ille

mortem

qui se voluptalibus cxuit,

et oeternis delectationibus atlollit,

alque ablevat, et in

illo

habitaculo locat, in quo Paulus,


2
,

cum adhuc
:

vivc-

rel

conversabatur; aliterenim non diceret


in ccelis est

Nostra au-

tem convcrsatio

quod

pariter ad praesumpIllic
illic

tionem mcriti polcst meditationcmque conferri.


erat ejus meditatio,
illic

enim
ejus

animae ejus convcrsalio,

prudentia, quae utique intra angustias carnis hujus haerere

non solebat. Sapiens cnim cum illud divinum inquirit, absolvitanimamsuam corpore, etejusablegatcontubcrnium,

cum
et

illam vcri traclat scicntiam,

quam

velut

nudam

sibi

aperlam dcsidcrat dcmonstrari; et idco retibus quibus-

ct nebulis hujus corporis se quaerit exuere. Neque enim manibus istis aut oculis atque auribus comprehendcrc illam supernam possumus veritatcm; quoniam quae videntur tcmporalia sunt qua3 aulem non videntur aelerna. Dcnique sacpe. fallimur visu, et aliter quam sunt,
:

dam,

pleraque videmus. Fallimur etiam audiiu; ct ideo con-

templemur non
si

illa

quae videnlur, sed quae


igitur

non videntur^
fallitur,

nolimus

fulli.

Quando

anima noslra non

quando solium
cernit corpore,
ditur

veritatis attingit, nisi

quando

se ab isto se-

neque ab ipso decipitur et illuditur ? Iiluenim visu oculorum, illuditur auditu aurium ct ideo
;

relinquat illud et dcseiat.


teligeritis,

Unde Apostolus ckmat: Ne no attaminaveritis, nc guslaverilis omnia quaa


3
.

sunt ad corruplelam
corporis indulgentiam

In corruptela cnim sunt, quae

sunt in corporis indulgentia. Et ideo ostendens non per


,

sed per animae elevalionem

et
:

cordis humilitatem se iavenisse

quod verum
J

est, addidit

Isai.

Lvni, 6.

Philip..

mt 20.

Goloss. u, ai.

DE BONO MOBTIS. LIBEB

XJTTUS.

5<^

Nostra autem conversatio in

ccelis est. Ibi igitur

qunc-

rat

quod verum

est,

quod

eat et manet,-

seque in se colii-

gat, ct coogreget

aciem virtutis siue; neque aliis commiltat et credat, sed se ipsum cognoscatct inlelligat;

omuem

quod sibi videtur verum esse, hoc sequendum noverit; quod deleclalione carnali eligendum aestimaverit , hoc
et sciat

falsum,

ab eo fugiat ct rececLt, quia fraudis est

plenum.
XI. .Mcrito ergo dcpretiavit et dehonestavithoc corpus,

corpus mortis appellans*. Quis enim oculis potuit videre


virtutis

splendorcm

Quis justitiam manibus comprehen-

dcre.J Quis sapienliam oculorurn obtulibus intueri? Deni-

quc quando aliquid cogitamus, neminem nobis occurrere,

neminem >olumus obstreperc auribus uostris, alque


tendimus animo
,

ita

in-

ul

plerumque non videamus

prarseniia.

Quincliam
Quae

in lioctibus sincerius

cogitamus, ct tunc melius

qm-e movcnt, corde meditamur.


Lnde

et

Propheta

ait:

dicitis in
.

cordibus vestris, in cubilibus vestrls com-

pungimini 2

Sflepe

etiam aliqui claudunt oculos,

si

quid

profundoe volunt nisu cogitationis crucrc, oculorum impe-

dimenta

vitantcs.

Sxpe etiam

solitudincs

captamus

ne

cujus sermo nostris auribus insusurret,

et quasi scmita
a

qua?dam inhaerenlem cogitationi animam abducat


aique ab intentione deflcctat.
XII.

vcro,

Multas igitur occupationcs nobis corporis hujus


,

necessitas gignit, atquc usus iuvehit

quibus impeditur
se pulchrc

animae vigor, ac revocatur


dicitsanctus Job
:

intentio..

Lndc de

Memento quia lutum mc


,

finxisti*.

Si
,

ergo lulum est corpus


et carnem

oblinit

nosutique, non

diluit

ct

coinquioatanimam inquinamento intempcrantia?. hCorium

me,

inquit

indui6ti

ossibus et ncrvis iu-

texuisti*.

Ligatur itaque et

distenditur

anima nostra
1

Rom. vn,

24.

Psal. iv,

5.

Job. x, 9.

< tt>id.

1.

60

S.

AMBROSII

istius corporis nervis, et

ideo intcrdum rigessit, saepe curiniquitatc


vae

vatur. Et addidil
cisli.

Ab

innocentem
:

me non

fc-

Si

enim impius fucro,

mihi
1
.

si

autem sim

justus,

non potero

mc

rcclinare. Plenus

enim confusionis sum.

Inlroduxisti supcr
hncc vila nisi plena
inler plurimas
ait
:

me

tentationes
?

laqueorum

Intcr laqucos

versamur tentationes.
lcntatio cst vita
in terra, quia est vita

Quid enim est aliud ambulamus, Denique idem supra


in terra
2

Numquid non
,

hominis
s
,

Bene addidit

hominis et

in coelo.

Sicut merccnarii, inquit, merccs vita ejus

in labore

scilicct et tepore, levior fabulis, et fiuilans, et

natans ver-

bis

cujus habitalio in luteis domibus, et ipsa vita in luto.


,

Nulla firmitudo sententiae

nulla constantia. In die


:

nox

dcsidcratur, in nocte dics qusurilur

ante escam gemilus,


,

inter cibos fletus, lacrymae, dolores, timores

sollicitudi-

nes, nulla requies a perturbationibus


reclinatio, irae ct indignationis

nulla a laboribus

cupiunt mortem, et
rint,

molus horridior. Plerique non impetrant si autem impelrave:

gratulanlur ; quia sola est mors requies viro.

CAPUT
Mortem muttis nominlbus
sit

IV.

finis peccati,

et

esse bonam : sed maxime quod ad meliorem vilam transitus

quodque ipsa nos redemerit.


XIII. Sed dicet aliquis scriptum esse quia

Deus morvilae
5 ,

tem non
Et
J

fecit*

vita erat in paradiso

ubi lignum

vita erat lux

hominum 6

Mors
?

igitur mala, quse ac-

Job. x. i4, et seqq.

n, 9.

Id. vn,

i.

Ibid.

<

Sap.

i,

i3.

Gen.

Joan.

1,

4.

DE BONO MORTIS. LIBER VHVf.


tyosil et subintravit.

6l
si

Sed quomodo mors mala,

aut se-

cundum

gentilcs sensu caret, aut secundum Aposlohmi


1

lucrum Chrislus est, cum quo esse mullo melius ? Quomodo igilur mors nobis malum, si nullus post mortem sensus el
? I bi
.

lor,

quia dolor sensus

sensus, est

enim nullus sensus, uullus utique injuriae doest. Aut quia est post mortem eliam vita post mortem, et superstes mortis est
ulitur, et
vila
%

anima quae sensu


net post

ita

fungitur.

Cum

autem ma-

morlem

atque anima, manct bonura, nec


:

morte amiltitur, sed augelur nec ullo impcdimcnto morsed operatur magis quia operatur tis rclardalur anima
:

qu;e sua sunt, sine ulla societate corporis

quod animse
,

majori oneri

quam

usui est.

Quid

igitur mali est animae

qux puritatem suam


servaveril?

custodierit et virtutum disciplinam


, ,

Aut si non servaverit non mors malum sed vita; quia vita non fuil. Quae est enim vita viliis peccatisqucobsita? Quid igitur accusamus mortein quae aut vitae pretium luit aut abolet ejus dolorem atque cruciatum?
,
,

Itaque mors aut sux quielis bono ulitur, aut malo alieno
laborat.

XIV. Nunc
si

illud specta

si

vila oneri,
:

mors absolutioni
si

vita supplicio,

mors remedio

aut

judicium post

mortem, etiam
bona
bona,
:

vita post

mortem. Yita
,

igitur hic
illic

uon

est

aut

si

hic vita

bona

quomodo mors
bona

cum

ibi

nullus supersit terribilis judicii


si

non est metus? Sed


aniinoe et

ipsa hic vita

bona

est, quibus rebus

cst? Virtute

utique, et bonis

moribus.

Non ergo secundum


:

corporis copulam bona est

sed quia pcr virtutem quod


est mortis,

maium

est

suum

repellit;

quod aulembonum
est,

adipiscitur; ut

quod animae

magis quam id quod con-

tubernii et conjunctionis operetur.

animae se a corpore separantis est speculum, et


*

Quodsi vitabona, quaj si anima

Philip.

i,

51.

g2

S.

AMBROSII

bona qujfi se elevat atque abduclt a corporis contubernio; quae animam a societate caret mors ulique est bonum,
nis

hujus absolvit ct liberat.


igitur

XV. Omnifariam
,

mors

est

bonum;ot

quia com-

pugnantia dividit ne se invicem impugnent ; et quia portus quiclam est coriim qui magno vitae istius jactati salo,
fidae quietis

stationem rcquirunt; et quia deteriorcm sta:

tum non
invidias

eflicit

sed qualcm in singulis invcncrit, laleni

judicio futuro reservat, et quicte ipsa fovet, et pracsentiurn


subdicit,
,

ct

fulurorum cxpectationc componit.

Acccdit co

quod

fruslra
si

homines mortem timent

quasi

finem naturae.
fecerit
:

Nam

recolamus quod Deus mortem non

sed postquam

homo

lapsus in flagitium cst praeva-

ricationis et fraudis, scntcntia

eum

comprchcndcrit, ut in
eo ficretculpa

terram suam
esse pcccali
1
,

terra rcmearct,

inveniemus mortcm finem

nc quo esset

vita diuturnior,

numerosior. Passus cst igitur Dominus subintraremortem,


ut culpa ccssaret.

Sed nc iterum naturas


;

linis essct

in

morte, data est rcsurrcctio mortuorum


natura. Ideoqne

ut pcr

mortem
Opus

te

culpa dcficcrel, per rcsurrcctioncm autcm pcrpctuaretur

mqrs

hn3C transitus

univcrsorum

cst.

est ut constanlcr transeas. Transitus

autcm

a corruptione
,

ad incorruplionem
mortis offendat

a mortalitate ad immortalitatem

perturbatione ad tranquillilatem.
,

Non

igitur

nomen
,

sed boni transltus bencficia delectent.


nisi
ait
:

enim mors, suscitatio? Undcet ille

Quid

est

sepultura viliorum

virtutum
in ani-

Moriatur anima

mea

2 mis justorum

id cst,

consepeliatur, ut sua vitia decjui

ponat

justorum as^umat gratiam

mortificationem

Christi in corporc suo atque


catio

anima circumfcrunt. Mortifi,

autem
,

Christi

remissio peccatorum
,

abolitio crimiest.

num
>

erroris oblivio
ig,

assumptio gratiarum

Quid au-

Gen.m,

Kum,

xxui, 10.

DE BOXO MORTIS. EIBER CXUS.

63

tem de bono mortis plenius possumus mors est quoe mundum rcdcmit ?

diccre,

quam quod

CAPIT

V.

Uorlatur ad contemplum mortis ejuscUmqve usttm iit est, moriijicationem,in haccc vita imitandum. Dein
,

quemadmcdum anima ad

similitudincm Dei exalte-

tur, a quo pingatur, et cuslodiatar , aperit. Ttim de

horlo mentis, ac fruclibus, quibus pascatur


dispuiat.

Verbum

eam timeamu^,
:

XVI. Sed dc coramuni omnium morte dicamus. Qnid qu?e animae nocere non soleat? Scriptnm -\olite timere eos qui.occidunt corpus, animam eit euim autem non possuut occidcre Permortem autem istam anima libeutur, dum a corporls contubernio secernitur, etinvolucrisperlurbationibusexuitur. Undeet nos dum in
1
.

corpore sumus,

usum mortis

imitantes ablevemus

animam
oxur-

nostram ex

istius carnis cubiii, cl

tanquam de

islo

.gamus sepulcro.

Ab duc am us nos i
in

corporis nexu, relin-

quamus

omiiia quajcuujque terecna sunt; ut


,

cum

venerit

adversarius

nihii

nobis inveniat suum.

Contendamus
hoc
est
:

ad iilud aetcrnum, ad iilud divinum eTolemns pennis dilectioni, tt remi^io charitatis.

Surgainus hinc
)Dixit

de saecularibu atque mundauis.

cnim Doininus

Surgile,

eamushinc

pnecipiens ut unosqujsquesur-

gat de terrenis, cri-at auiuiaHBihumi ja.centem, ad superna


attoilat, excitct

aquihun suam

et illaui

aquilam de qua
tua
J .

dictum
*

cst

Renovabitur

&icu.t aquilae jiutenbus


j.

Malth. x, 28.

Joan. siv, o

- * JbsaL-ji, ^,

(J4

S.

AMBROSII
est.

Ad animam

hoc dictum
,

Anima ergo
,

nosira

sicut

aquila alla petat

supra nubcs volet


inferat

rcnovatis
,

splcnin-

descat exuviis
cidcre

ccelo volatus

ubi laqueos

non

possit. Avis

qua3 in altum se

enim quae descendit ex allo , extollere non potest, frcquenter aut

vel
la-

qucis capitur, aut visco fallitur, aut


tur insidiis. Sic

quibuscumque

irreli-

quoquc

et

anima nostra caveat ad haec

mundana

descendere. Laqueus est in auro, viscus in ar~

gento, nexus in piaedio, clavus est in amore.

Dum aurum

pelimus, strangulamur
ejus hoeremus
:

dum argentum

quaerimus, invisco

dum

praedium invadimus, alligamur. Quid

inane quaerimus lucrum preliosae animae delrimenlo? Exi-

guus

tibi est

tolus

mundus pro unius animae

dispendio.
,

Quid cnim prodest homini si hunc mundum lucretur aniinac vcro suae detrimenlum patiatur? Aut quam com1 mutationem dabis pro anima tua ? Non auro rcdimilur non argenlo imo auro amittilur. Quinetiam mulicris
,

dccus

(i o),

dum tentatur,

astringit.

Clavusest libido, clavus

trislilia,

clavusiracundia, clavisunt

velut veru

omnes passiones, quae quodam animam nostrampenetrant, et infigunt

corpori, visceribusque ejus annectunt.

XVII. Fugiamus ergo haec mala, et cxaltemus animam


nostram ad
illain

imaginem Dei

et similitudinem.

Fuga

malorum
coloribus
ros tuos
2
.

similitudo Dei est, et virtutibus

imago Dei acvirtutum


pinxi

quirilur. Ideo qui nos pinxit quasi auctor, pinxit


:

Ecce ego

inquit ad Hierusalem

mu-

Non detergamus

penicillo negligentiae depicta


:

animae nostrae firmamenta muralia. Ideo dixit


pinxi,

Muros

quibus hostem possimus avertere.

XVIII. Habct anima muros suos, dc quibus eminet, et


ait Ego civitas munita , ego civitas obsessa *. His munitur muris, his obsessa defenditur. Et vere murus
:

de quibus

Malth. xvi, a6.

Isai.

xux,

16.

Id. xxrn, 3.

DB BONO MOBTIS. LIBBB

rjftJS.

65
1

in castris (n). Unde et ipsa ait in Ego murus, ubcra mea ut turres . Bonus nmrus quem pinxit Dominus, sicut ipse ait In manibus 2 meis pinxi muros tuos, et in conspectu meo es semper w Bona anima qitae habet speculalorem Deum, et in ma-

anima, quoe prastendit


Canticis
:

nibus cjus est


Doinini

sicut

anima prophetica, quae


,

in

inanus

commendatur ut spiritus 3 et quae in conspecln Dei est Oculi enim Domin: super justos*, sicut Ego eram in oculis ejns tanquam invenicns et ipse ait pacem s Bonas turrcs habet quoe habet et de intelligibilibns verbum ct de moralibus disciplinam. Ideoque hocc anima habens graliam suorum uberum ingredilur in horlos, et inveniens iilic sponsum sedontcm et disputantem cum amicis ait Qui sedes in hortis, vocem tuam insinua mihi. Mihi, inquit, non amicis. Fuge frater meus 8 Hortolur ut fugiat sponsus, quia jam sequi potost etiam ipsa terrena fngientem. Dicit autem ut similis sit damuloe quae evadit de retibus. Vnlt enim et ipsa fugere et
:
:
.

evolare supra

mundum.

XIX. Hinc hortum illum sibi Plato composuit, quem Jovis horlum alibi, alibi hortnm mentis appellavit. Jovem enim et deum et mentcm totius mundi dixit. In hunc introisse aniniam quam ^ enerem nuncupat, ut se abundantia et divitiis

hujus horti repleret


,

in

quo repletus polu

jaceret porus
libro

qui nectar effunderet (12).


,

Canlicorum composuit
in

eo quod anima
sit, in

Hoc igitur ex Deo adhreabundan-

rens
tia

hortum mentis ingrcssa

quo

esset

diversarum virtutum, floresquc sermonum. Quis autem


,

ignoral

quod cx paradiso illo qucm legimus in Geneii habentem lignum vilae et lignum scientioe boni et mali 7
,

et ligna caetera,

abundantiam virtutum putaverit transfe

Cant.
s

tiii, 10.

Cant. rin, 10.

lsai. xlix, 16.

* ILid. i3, 14.

1
'

Psal. xxx, 6.

l<L

xxxm,
5

16,

Gen. 11,8.

LV.

, ,

6(5

S.

AMBttOSII
?

rendam

et in borlo

mentis esse planlandani

Qnem

in

Canticis canlicorum

Tel ip.sam
s>

Salomon hortum animae significavit, animam. Sic enim Scriptum est Ilorlus clau:

sus soror

mea sponsa
tu:e

hortus clausus

fons signatus
ait

transmissiones

paradisus.

Et infra

anima

horlum meum, et Exur^e Desccndat frater mcus in horD defluant unguenta rnea. tum suum*. Quanto hoc pulchrius quod anima ornata
Aqnilo, ct veni Auster, perfla
-virtutum floribus hortus
sit
,

vel in se paradisuin habeat

cerminantcm? In quem horlura invitat Verhum Dei des-cenderc ut anima illa Verbi imbre ccelestis, cl ejus copiis irri ala fructificct. Verbum aulem Dci pascituc animx
,

(r

Tirlutibus, quoties obedicntein sibi el


<;t

opimam

invcnerit

carpit fructus ejus,

atque his deleclatur.

Cum

autem

descendcrit in

eam Dei Verbum,


2
,

defluunt ex ca salubrium

aan^uenta verborum

et

diversarum flagrant longe late(sponsus autem anim:e Dei Ver-

que redolentia graliaruni spiramina.

XX. Unde

ait

sponsus

ium

est, qui

copulalur)
sponsa
,

anima legitimo quodam connubii focdere Ingressus sum in hortum meum soror mea
,

myrrham meam cum unguentis meis, smanducuvi panem nieum cum melle meo, bibi vinum smeum cum lacte meo. Editc, proximi mei, et bibile et
vindemiavi
,

o inebriamini fratres mei.

Ego dormio ,
si

et cor

meum

vigi-

lat*.

Cognoscamus quos fructuset cibos epuletur Deus,


quis mortificet pec,

quibusve delectetur. Delcctatur eo,

catum suum

obliteret

abolefaciat iniquilates

sepeliat atque culpam suam suas. Myrrha enim est sepultura


vitae

inorluorum. Mortua aulcm pcecata sunt, quac

sua-

vitatem habere non possunt. Perfunduntur autem divini

sermonis unguentis, et forliore cibo verbi velut pane,


t
1

suaviorej sermone
Cant.
iv,

velut

melle
*

curantur

quaedam

u,

i3.

>

Ibid. 16.

Id.

v, i, a.

DE BONO MOBTIS. LIBER UNUS.


vulnera
delictorum.

6j
do-

Sermonuua autem
:

cibos esse
,

cet et alibi

Saloraon dicens
illo

Favi mellis

sermones

boni'.

In

ergo horto sermones boni sunt, alius qui


alius qui
,

culpam coerceat,
qui mori
faciat

iniquitatem corripiat,
et velut sepelial

alius

insolentiam

correptus aliquis erroribus suis renuntiat.


fortior qui confirmat cor
cceleslis alimentis.

quando Est etiam sermo


,

cam

hominis validioribus Scripturae


,

Est etiam sermo suasorius

dulcis ut

mel,

et

tamen peccaloris conscienliam

in ipsa suavitate

compungens. Est ctiam


inebriat sicut

fervcnlioris spiritus

sermo

qui

vinum

et cor

hominis

hetificat.

Est etiam
uti-

lacteus sermo, purus et candidus.

Hos cibos dulcium

liumquc scrmonum cpulandos sponsus proximis


a

suis dicit
,

Edite proximi mei, et bibite et inebriamini

fratres

mei\ Proximiautem
ejus intersunt.

sunt qui eura sequuntur, el nuptiis

Quo

cibo ct potu rcpleta anima (bibit


vasis, ct
,

enim unusqnisque aquam de suis suorum fontibus) atque inebriata


gilabat Deo. Et ideo
,

de puteorum

sreculo dormiebat, vi-

sicut posteriora docent, aperiri sibi

Deus Verbnm ejus januam postulabat, ut eam suo repleret


ingressu.

XXI. Hinc ergo epnlatores


latus est
,

illi

Piatonici, hinc nectar

illud ex vino et mellc prophetico, hinc

somnus

ille

trans-

hinc vita

illa

perpetua, quana deos suos dixil

epulari

quia Christus vita est. Ideoque talium

sermonum

seminibus animae ejus repletus est vcnter, atque ipsa exivit in

Verbo. Quae autemexit auima a servitio isto, et ele-

vat se a corporc, \erbuna sequitur.


1

Prov. xvi, 34.

Cant.

v, 1.

5.

6g

S.

AMBROSII
-Avwwv

*VVVVVVV\VVVi\\\VrtVVVVVV\VVVVVVV\^VVVVVVVV\VVVSA*V\^\VlVVkVV*VVkvVVVMVV\V\\VW

CAPUT
II ic

VI.
et

omnia
ad

laqueis

principatuum acreorum
esse.

polesta-

tummundi
iter

plena

Quomodo ii decLinandi ; quodvc

illud

insislendum?
,

XXII.

Sjgd sunt principatus aerii

et poleslales

mundi ,

qui nos velut de

muro

dejicere animae, vcl impedire rccte

pradicntes, vel ad altiora lcndentcs qurcrunt deponerc, et

mentem erigamus, Verbum


SECcularia oftundunt,

ad terrena revocare. Sed nos multo magis ad sublimia sequentes Dei. 1111 principalus
quibus tuam
,

menlem

incurvent

lunc m?gis ad Christum

anima

dirige grcssus tuos. Invicince possessionis


illius
;

jiciunt cupiditalem auri, argenti

ut

acquirendae ejus gratia cxcuscs te a crcna


tias

qui ad nup-

Verbi

te invitavit

tu cave ne excuscs, sed. vcslem le


divitis;

indue nuptialem, et utere convivio


invitaverat,

ne dives, qui te

cum

excusaveris te

dum

es soecularibus oc-

cupatus, alios invilct, et tu excludaris. Injiciunt etiamhonoris appetentiam potestates

mundi; ut

te extollas sicut

Adam
tis,

et

dum

vis

adsequare

Deum
et

similitudine potcsta,

divina praecepta despicias, ct qune habebas

incipias

amittcre.

Qui enim non habet,


in oratione

quod habet auferctur

ab eo

XXIII. Quoties

nobis, qua

maxime Deo

appropinquamus, offunduntur ea quae plena sunt opprobrii alicujus aut scelcris


,

quo nos

a sludio prccationis avcr,

tant? Quoties inimicus cordi noslro conatur inscrcre

quo

nos rcflectat

a sanctitatis

proposito et piis volis? Quotics

corporeos inflammalardorcs? Quotics occursarc facitocu'

Marc.

iv,

a5.

DB BOJiO MORTIS. LIBEB CNUS.


Jos

6g
affectum, ut

mcretricios, quibus castum

justi tcntet

improviso amoris spiculo feriat imparatura? Quolies inserit

anirao tuo

absconditas?

vcrbum iniquum De quo tibi dicit lex


:

ct
:

cogitationes cordis

Attende

tibi,

nc

fiat

verbum absconditum in cordc tuo iniquum 1 , ct dicat Quid cogitas mala in corde tuo? Nove tibi Dominus cum abundaveris auro et argento, et opimis agrorum
fruclibus
,

vel

honoribus dicas

Virtus raea dedit mihi

hacc

5
;

et obliviscaris

Dominum Deumtuum.
bonus miles Christi Jesu,
tuara
et infe-

XXIV.
Sod

His ergo anima quae cupit cvolarc, dcponitur.

lu obluctare quasi

riora despicicns, terreua obliviscens, ad ccelcstia et aeterna

conteude. Attolle

animam
,

ne eam

illiciat

esca laet

queorum. Voluptates
pejus est
,

saeculi, escje

quasdam sunt,

quod

escae raalorura
,

escae tentationum.

Dum

volup-

tatcm quaeris

laqueos incurris. Oculus enira meretricis,


est.

laqueus amatoris

Oculus ergo meretricis


,

est laqueus.

Laqueus

est

etiam sermo meretricis

qui obdulcat ad

tempus fauces luas,


amoenilalis.

et postea exasperat eas

amaritudine
plcna

onscientiae peccalricis.

Laqueus

est alicna possessio

Omnc
:

iter istius viUe

Lnde

juslus dicit

In via hac qua


.

plenum laqueornm est. ambulabam, absconde

runt laqueos raihi 5 In via, inquit, hac absconderunl;


ideo tu illam viara arabula quoe dicit
veritas, et vita
tit
,
:

Ego sum
propter

via, et

4
;

ut dicas

Animam meam
juslitiac

conver-

deduxit
.

me

super semitas

nomen

suum 5

XXV.

Moriatur igitur nobis hoc sieculura

moriatur no-

tis carnis istius sapientia, quce inimica cst Deo. Subjicia

mus animara

nostrara soli Christo


est

ut dicat unusquisque
?

Nonne Deo subjecta

anima mea'

Non

sceculo subJoan. xiv, 6.

Deut. xt, 9.

* Psal. xxii, 3.

Id. tiii

1-.

Psal. cxti, 4.

6 Id. lxi, 7.

n
dita,

S.

AMBHOSII

non mundo, inquit, subdita. Nn potest hoe peeuniosus, non potest avarus dicerc sed dicit justus et contincns. Avarus autem dicit Anima habes multa bona in annos multos posita, requiesce, manduca, hihe, epu: :

larc
justi

J ;

quia avari anima suhdita est luxurire corporali

autem anima utitur corpore ut instrumento aut organo, quae velut pncclara artifex quo vult obsequimn corporis ducit, et effingit de eo specicm

quam

elegerit, et

eas quas voluerit

facit in

eo resonare virtutcs, pangcns

nunc modulos castitatis, nunc modulos tempcranliae, sobrielatis carmen, integritatis dulcedinem, virginitatis suavitalem, gravilalem
a

iduitatis.

Interdum tamen modulator


,

compatitur organo suo. Et ideo honesta modulare


honesta compassio.

ut

sit

Nam

et

ille

qui videt, videndo plcrum-

que,

ct audiens
tui

audiendo

afficitur.
2
.

Et ideo
:

dicit Scriptura

Oculi

reeta videant

Et infra
4
.

Nc multus

fueris

adalienam\

Noli intendere in oculos juvenculoe.

Noli

inlcndere in verba meretricis


1

Luc.

xiii. 19.

Prov.

iv, a5.

3 IJ.

v,ao.

Haec nusquam repe-

fiuntut-

verba in sacris Litteris,


Ecclesiastis.

at

tantum relerunlur ad quosdam sensus

Proverbiorum, vel

DE BOSO MORTIS. LIBER U5US.

71

CAPl T

VII.

Laqueos quoque nobis circumfusos esse in corpore : hoe rcgi oporlcre ab anima, quos tamen ipsi nonnunquam
compatilur. Praierea
ul odio habeatur
,

lot molesliis

vitam abundare ,

et

mors

solis

impiis

amara

sit

qui-

bus lamen vita dcbeat esse amarior. Morlem igitur

malum non

esse.

XX\ I. Et

quid de extraneis laqueis loquor? Nostrino-

bis laquei sunt cavendi. In ipso hoc corpore nostro laquei

circumiusi nobis sunt

quos debemus

vitare.

Xon crcda-

mus

nos huic corpori, non misccamus

nostram.

Cum
*.

amico, inquit, misce

cum eo animaui animum tuum, non


rc,

cuui inimico

InUnicum
,

tibi est

corpus tuum quod

pugnat menli
lites.

tuas

cujus opera inimiciliu?

dissentiones,

pcrUubationesque sunt. Noli


caro

tuam, ne utrumque confundas.


lior
fit

cum comiscere aniwaoi Nam si miscetur, ergo mequa? snpeiior;


,

qn.-e inferior est,

quam anima

quia anima vitam corpori tradit

caro autem morteni

animae tnansltwdit. ConihndiUir ergo utriusque operatio

confunditur prope ipsa utriusque subslautia. Igilur


pit

su*.ei-

in se aniuia insensibilitatem defuncti corporis, et cor\

pus omnihus animae

irtutuVus fungitur.
,

Ac ne

forte quia
,

infunditur anima corpori


pluin nobis
sil

tcrreno

locx)

exemlumca iofunditur, ucc tameu confundilnr. Non ?it


etiaui

confundi puletur

liujus kmihiis gratia.

Siquidem

et

ergo coufusa operatio,

quorum

dispar substaulia cst

scd

Eccli. vi, 1.

: :

na
sit

S.

AMBROSII
,

anima

in

corporc, ut vivificel corpus, hoc gubcrnet

jlluminel.

XXVII. Ncgarc lamcn non possunuis quod compatialur


corpori suo
tis
;

nam et conlristalur. Siquidem Jesus ait


*, affectum

Tris-

est

anima mca usque ad mortem

hominis
2

in se cxprimens. Et alibi:

Anima mea lurbata


tibiae,

cst valdc .

jSiquidem etmodulator modulissuis, aul

autcitharae,

autorgani, vocc, gestu affecluque compalitur. In trislibus


sonis trislior, in
laetis laelior
,

in aculioribus cxcitatior, in

Ipsis mitioribus mitior atque

mansuetior; ut sonos can-

luum Anima quoque in hoc corpore tanquam


ipse commendct, et

quodam modo moduletur affectus.


in fidibus musicis,
, ,

quso sobria est

tamen summis
ita

ut ita dicam

digitis velut

nervorum

sonos,

pulsat carnis islius passioncs, ut con-

sonum

reddat
;

morum
,

atque virlutum consentienlemquc


suis, in

conccnlum
operibus
cinant.

ut in

omnibus cogitationibus
ut

omnibus
conest,

id custodiat

omnia

consilia et facta sibi

Anima

cst ergo quae ulitur,

corpus quod usui

ac per hoc aliud quod in imperio, aliud quod in ministerio


tdiud quod sumus, aliud quod nostrum
est. Si

quis animoe

^nilchritudinem

diligit

nos

diligit

si

quis corporis decodiligit pul-

rem

diligit

non ipsum homincm


illi

sed carnis

chritudinem, quae tamcn cito marcessit et

dcfluit.

XXVIII. Unde Qui non accepit

intcnde

de quo

dicit
s
.

Prophela
In

in

vanum animam suam


(

vanum

accepit
lestiis
)

animamsuam

ut

jam de hujus

vitae

dicamus mo-

qui saecularia struit, redificat corporalia. Quolidie

ad edeudum ct bibendum surgimus, et nullus expletur, ut non post momentum esuriat ac sitiat. Quolidie lucrum
quaerimus
,

et nullus cupiditali

modus

ponitur.
4
.

Non
Qui

sadi-

tiabitur, inquit, oculus visu, nec auris auditu


ligit
1

argentum

non

satialur argerito. Nullus finis laboris,


Psal. vi, 4.

Mattb. xxyi, 38.

5 Id.

hiii, 4.

<

Eccle.

i,

8.

, ,

DE BONO UORTIS. LIBER UNUS.


et nuilus cst fructus abundantiac.

J$

Cupiuius quotidie scire

nova

et

quid

est ipsa scicntia

nisi quolidiani doloris ad-

jectio? Ouinia quae sunl jara fuerunt, et nihil sub sole est

novura, sed orania vanitas v


dixit Ecclesiastes.

Totam vitam odio habui ', Qui vitam odio habuit mortem utique
,

praedicavit.
tes
5

;et

Dcnique mortuos laudavit magis quam vivenillum judicavit bcatum, quiinhancvitamnonvenit,

nec iuauem hunc suscepit laborcm.

Circuivit, inquit,

cor

meum,

ut scircni irapii kctitiam, et considerarem, et

quaererein sapientiam, et numeruin, et ut scirem per im-

perium hetiliam,
sit

et

molestiam, et jactationem; et inveni


,

ego eam amariorem

non quia amara tamen amarior vita quam mors. Gravius est enim ad pcccatum vivere quam in pcccato mori quia impius, quandiu vivit, peccatum au:

quam mortem
;

mors

sed quia impio amara

et

get

si

moriatur, peccare desinit.


Plerique criminum
,

XXIX.
tur. Si

suorum absolutione
:

laetan-

emcndaturi sunt

recte

si

persevcraturi in eis

stulte

quia louge illisplus damnatio profuisset, ne incre-

menta facereut peccatorum. De quo sublimis est sententia Aposloli diccnlis quod non solum ii qui flagitiosa agunt
,

scdctiam qui ea approbant, digni morte sunt


qui
talia

sed et

illos

condemnant
,

iu aliis qualia ipsi

agunt, inexcusa5
.

biles haberi
alios
diri

ut et sua damnatos sententia


se, ipsos

Cum

enim
blan-

condemnant

condemnant. Nec

sibi eos

oportere, quia pcenarum ad tempus


,

immunes

viden-

tur

et exsortes reatus

cura graviorcs pcenas intra se


aliis

luant, et sibi rei sint, qui

non videntur

atque in se
,

intorqucant graviorem conscicnliae sentenliam

cum

de

aliorum peccatis judicant. Sed


bonitatis et

noli, inquit,

ohomo,
* ;

divinae

patientiae thesauros

contemnere

bonilas
1,

Eccle.
1.

Id,u,

lbid.4ii,

17.

Id. iy, j.

Id. tii, 26, 27.

Rom.

02.

^4

S.

ATHBROSII
te

cnim Dci ad pcenilcntram


vilal: daritia autein tua.

provocat, ad correClionem inin erroris pertinacia pcrseve-

qua

ras, futori jndicii

auget severilatem, ut dignam relributio-

nern tuoruin accipias delictorum.

XXX. Non
viventesmors

igitur

mors malum.
alii

Nam neque apud


:

est,

nequc apud defunctos

apud

alios

enim

non

est

quia adhnc vivunt,


cst, qui

transicrunt. Itaque

ncque

apud cos amara


quia nesciunt
;

eam

aidhuc ncsciunt, hoc ipso


ct

neque apud eos, qui jam

sccundum

corpus nihil sentiunt, et scctmdum

animam

liberati sunt.

uw-w vwvwwvvtfvvwvuwNivvv^vwvwvvviAVVvwAvmw w\ wi vwmvwww

V\\

WVW> W>

CAPUT

VIII.

Nihil terroris habere ipsam morlem, sed opinionsm de

morle terrori esse;


ferenda
ribilis,
est.

quidem opinio od vitam reDuas causas esse cur mors habeatur ter(jikb
,

quibus rcfutalis , mor.svariis teslimoniis

sed

prwserlim beati Job auclorilate prmdicatwr.

XXXI. Quod
non mors

si

terribilis

apud viventes scstimalHr


morle,
,

ipsa terribilis est, sed opinio dc

quam

unusquisqne pro suo interpretatur aiTcctu

aut pro sua

conscientia perhorrcscit. Suae igilur uuusquisqucconscientiaa

vukius accwset, non mortis acerbilatem. Deniquc


,

jnstis

eaor& quielis est portus

nocentibus naufragium

pittatiu*.

GePteiis quibus gravis est timormorlis

non

est grave

mori,
gra~

sedgrave
ybs, sed

est vivere

sub metu mortis.

Non ergo mors


est
:

metus mortis. Melus autem ophiionis

opinro

veronostrre infirmitalis, eonlraria verilali.

Nam
vilrc

pcr vori-

tatem virlus, per opinioncm infirmilas. Opinio autcui non


morlis utique, sed
vitae est.

Ergo

illud

grave

magisin-

DB BONO MOBTIS. LIBEB DNOS.


veniluresse. Liquet igitur quia

-.")

rcferendus e>t, sed ad

\it;un.

morte metuamus,
rori sunt

si

nihil

mortismetusnon admorlcm Non cnim hahemus quod in quod timendum sit vita nostra
ter-

commisit. Etenim prudenlibus delictoruin supplicia


:

delicta
\ ita
:

autem non mortuorum

aclus snnt, sed

viventium.

igitur

ad nos referlur, cujus actusin nostra


;

mors autcm nihil ad nos e>t enim separaanima absolvitur corpus resolvitio animae et corporis qnod resolvitur in terram tur. Qme absolvitur, gaudet suam, nihil seutit quod nihil sentit, nihil ad nos. XXXII. Tamen si mors malum, quomodo juvenes ncn
potestate e>t
:

timent

fieri

senes, nec finitimam morli vcrentur a;tatem;

patientiusque deficit qui prasumpta morte deficit,


qui inopinata.

quam
est

His

quoque qui mortem malum pulant

aptum responsum
transitus
:

arbitror, quia per vitam ad

mortem

per

morlem autem ad viiam

reditus.

Neque

enim nisi qui mortui fuerint, possunt resurgere. Insipientcs autem mortem quasi summum malorum reformidant: sapientes quasi requiem post labores, et linem
pelunt.

malorum cx-

XXXIII. Duabus autcm ex causis morlem insipientes quod eam interitum appellant interitus autem hominisesse non.potest, ciun anima superstes oorpori sit, salvo eo quod ipsum corpus maneat resurrectio. Allera autem causa, quod pcenas reformident poelaruaa
verentur. Lna,
:

videlicet fabulis territi, latratus Cerberi, et Cocytiiluuiiuis

tristem voragtnem,

mina, aut prarupta tartara,


habeat. Tityi
ciis,

Charontem tristiorem, Furiarum agin quLbus hydra saevior sedem quoque viscera reparandis foecunda supplipcenae atrocitate vertiginem,

quae vtiltur immanis sine ullo fine depascitur. Ixionii

quoque orbis perpetuam sub

tum

saxi

desuper imminentis super capita accubanlium

inter epulas

impendentem ruinam. Haec plena sunt fabu-

176

S.

AMBROSII

larum, nec lamen negaverim pamascsse post morlem. Scd


quid ad mortem id quod post mortcm cst? Si aulem quae
post

mortem

sunt

referantur ad

mortem

eadcm etiam

quae post vitam sunt, referantur ad vitam. Nulla ergoerunt


supplicia quae referantur ad

mortcm. Mors cnim, ut supra


:

diximus

' ,

absolulio est et scparatio animae ct corporis


solutio
2
.

non

est

autem mala

quia dissolvi et csse

cum

Christo multo melius

Non
3
.

igitur

mala mors.

Denique
Deni-

mors peccatorum pessima


generaliter
:

Non

utiquc mors pcssima

scd pessima specialiter peccatorum.


4
.

que

pretiosa juslorum

Undc

liquet accrbitalcm

non

mortis esse, sed culpac.

XXXIV.
vcrunt,
vitae sit.

Pulchre aulem Groeci a fine mortem appclla-

TEXsurviv

enim mortem appellant, eo quod

finis istius

Scd eliam somnum Seriplura nuncupat mortem


;

sicut est illud

Lazarus amicus noster-dormit, sed vado


5
.

ut suscitem

Somnus autem bonus quomaoi Ego dormivi, et rcquievi, quoniam Dominus suscepit mc et surrexi Dulcis igitur quies mortis. Denique Dominus suscilat quiescenles, quia Dominus est resurrectio.

eum

quies est, sicut scriptum est


;

XXXV.

lllud

quoque egregium

quod

ait
7
.

Scriptura

Ante mortem non laudaveris

quemquam
,

Unusquisfiliis

que enitn

in novissimis suis cognoscitur


si

et in

suis

aestimatur,

bene

filios

suos instituit, ct disciplinis

com-

petentibus erudivit. Siquidem ad negligentiam palris refertur dissolutio filiorum.


vivit,

Tum

quia unusquisque, quandiu


a

obnoxiusest lapsui, nec senectus immunis

crimine;

ideo legis quia

Abraham morluus

cst in senectute

bona

eo quod in bonitate propositi sui permansit. Mors igitur

Vide supra. cap.

iv.
xi,

11.

Plnlip.
6

1,

25.
6.

cxv, i5.

Joan.

p sa l. m,

* Psal. xxxui,
7

aa.

Eccli. xi, 3o.

Id. Gen.
<

xxv, 8.

DE BOXO MORTIS. LIBER CNUS.


vitae cst

nn

testimonium.

potest,

quam

in

Nam si laudari anle gubernalor non portum navem deduxerit, quomodo lauprius

dabis
scrit ?

hominem,
Et

quam

in

stalionem mortis succcs-

ipse sui est guljernator, et ipse vitae


in salo isto,

hujus jactatur

prolundo, quandiu

tandiu inter naufragia.

Dux
les

ipse nisi confecto praclio non sumit lauream, nec miarma deponit, nec stipendii mercedem adipiscitur, nisi hosle superalo. Mors igitur stipendiorum plenitudo ,

snumia mercedis, gratia


dixit

uiissionis e6t (i3).

XXXVI. Quantum aulem


:

morti dedit sanctus Job, qui

Benedictio moriluri in
filios

me

veniat

'

Nam

etsi

Isaac benedixerit

suos moriens, et Jacob benedixerit

Patriarchas

tamen

l>enedictionis illius gratia potcrat solis


,

bcnedicenlium meritis deputari


solius mortis privilegium;
turi

vcl pietati paternaj.

Hic

vero nulla pra'rogaliva meritorum est, nulla pietatis, sed

cum

bcnedictio cujusquc morisibi

tanlum

virtulis

habeat, ut eam

sanctus Prophela

optaverit.

Ac

per hoc cogiteraus scmper hunc versiculum,

ctc orde ieneamus.

XXXVII.
dictio

Si

quem

viderimus pauperem raoriturum

sumptu juvcmus;
lem

et dicat

unusquisque nostrum

Bcnedebi,

morituri in

mc
:

veniat.
si

Si
in

quem vidcrimus
:

non deseramus
:

qucm

cxlremis posilum

non

relinquamus

occurrat et nobis dicere


veniat.

Benedictio rao-

rituri in

me

Laudet

et te

unusquisque moriturus,

unusquisque depositusaevo, unusqnisqueconfcctus vulnero


gravi, unusquisquc
dhis.

morbo absumptus,

et

jam

raorti proxi-

HicversicuIusquantosbenedicifecit?Quotiesmihipuincussit,
,

dorem
ler
si

si

moriturum
Sit ergo in

praeterii, si
,

nonvisitavigravi-

a?grum

si

faslidivi

inopem

si

captivum non redemi,

stnem sprevi?

corde id sempcr, ut simulet

duriores, ut

admoneat

proraptiores.

Resonent

te

postrema

Job. x\ix, i3.

8
verba morituri
,

S.

AiMBROSII
tui egredicns

ct

benedictionem

corpore

anima secum vehat.

Eripe eliam eum, qui ad morlem du:

cilur, qui pcriturus erat, nisi tu subvenisses, ut dicas

Benedictio pcrituri veniat in mc.

CAPUT
Concluditur mortis
ostcndilur.

IX.
inlerilu corporis ct im-

bonum ex
:

morlalilale animce

quce

immorlaUlas multifariam

tatem

et

Cui accedit ad fugiendam corporis socieprosequendam summi boni conj unctionem

cxhortatio.

XXXVIU.

Quis igitur dubitet de bono mortis,


id
,

cum

id

quod inquictum,
cuin nobis cst, id
et

quod crubescendum id quod inimiquod violcntum, id quod procellosum,


,

ad omnia

vitia

illeccbrosum est

conquiescat ct jaceat
,

ct quasi fcra claudatur cavea sepulcri

relinqualur rabics
in
,

cjus cxanimis, ct

resolvatur
disciplinis

id

emortua compago viscerum autem quod familiare virtutibus


gloriae,

tcrram

amicum
perpetuo

studiosum

sequax boni

Deo subdilum
et
;

est,

ad

illud

sublime evolet; et

cum
,
,

illo

puro

bono atque immortali maneat ipsi adhaircat et cum ipso sit de quo cognationem ducit ut quidam ait Cujus 1 et genus sumus ? ]Non enim mori animam cnm corpore manifeslum est, quia non est de corpore. Non esse autcm eam decorpore Seripturamultis modis edocet. Nam
:

et

Adai

factusest

veetere
1

Domiuo Dco nostro accepit spiritum vitas, et homo inanimam viventem 2 EtDavidait :Conaniina mea in reqatem tuana quia Dominus benea
.

Act. xvn, a8.

Gen. u,

7.

DK B0.\0 MORTIS. LIUR


9

UlfUS.
,

-q
libe-

fecit ravil
,

roihi*.

Et
,

in

quo benefecerit
.

audi:<Qnia

inquit

pedes meos a lapsu 2


fuiis

V ides gratulari

eum

ruorlis

hujus remedio, quia

factus est erroris, quia

culpa

nou natura
iu

defecit.
et liber, dicit:

XXXIX.

Denique quasi exutus

Placebo

Domino

regione vivorum\IUa est enim vivorom rcillain

gio\ Denique

auiniarum requieiu

dicit

lerram esse
vivit

viveulium, quo peccala non penetrant, ubi virtutum


gloria. Ista
,

aulem regio plena est morluorum quia plena deliclorum, meriloque dictum esi Dimilte mortuos se pelire mortuos suos .Sed ct snpra simililer ait Anima
:

sejus in bonis demorabitur, ct semen ejus haereditabit ter-

Dram", hoc

est,

anima timentis Deumhabitabit


,

in bonis,

ut semper in cis

sit

et

secun Jiun

ea.

Quod
si

potest etiam

deeo

accipi qui

sit in
,

corpore; utet ipse


in coelestibus sit,
ei

timeatDeum,

iu bonis habitet

ei

et possideat cor-

pus BirUfQ, et dominelur


et possideal

quasi in servitutem redacto

haeredilalem glorias et ccelestium

promis-

sorum.
in bonis esse,

XL. Undeel nos si volumus postmortem corporishujus caveamus ne agglutiuctur anima noslra huic
,

corpori

ne commisceatur, ne inhxreat, ne trahalur acorcredatatqueejus delectationibus, ut comet auris ejus

porc

et tanquain ebria perturbaiionibus ejus vacillet et

fluilet,

nec sc

ei

miltat se e}us seastbits. Naoo el oculus ejus erroretfraus


e>t, quia fallitur visus
:

deceptiocst, quia et

audilus iiluuitur

et sapor ejus deceptio cst.


:

Denique non
esset dic,

otiose diclum est

Oeuli

tui

recta videant 7 . Et,Lin.

gua lua non loquatur perversa 8

Quod non
:

tum

nisi

frequenler errarent. Vidisti meretricem

captus

es-vltu ejus, ei forma


'

decoram

putasti
4

erraverunt oculi

PsaL c

iv. ;.
6 Psal.

Ihid. 8.

Tiii, ax.

MLii. 9. _
7

ld. xxti, ia.


*

SMalth.
i4.

xxiy, i3.

Prov. xiv, a5.

PsaL xxxiu,

80
tui
,

AMBROSII

pcrvcrsa viderunt, alia nuntiavcrunt.

Nam
,

si

vcre vi-

dissent, vidissont

deformcm merelricis affcctum, inhormarcenles


animae vulnera, conscien-

rentcm procaciam, indeccntem impudicitiam


libidincs, tetram colluvionem
tiae
,

cicalrices.

Qui
1
.

viderit, inqnit,

mulierem ad concu-

piscendum eam Vides quod ittc falsum quacsivil, qui non verilatem, sed adultcrium requisivit. Videre enim quffisivit ut concupisccret, non ut vcrum cognosceret.
Errat igilur oculus, ubi errat affectus. Affectus ergo deceptio est, deceptio visus. Et ideo libi dicitur
sris oculis tuis
2
,

Ne

capia

id cst

non capiatur anima


3

tua.

Mu-

lier
est
lier

enim virorum prctiosas animas capit . Dcceplio auditus. Deniquc blandimento m*ilto sermonis mufornicaria saepe
4
.

juvenis

cor

scduxit,

decepit,

il-

lusit

XLI. Ergo non laqueis nos credamus


cogitaliones

et retibus

iis quffl

decipiunt ct illudunt; quia corda tentantur, impediuntur


,

quae impediuntur visn, impediuntur auditu,

odore
toria
:

tactu, sapore.

Non sequamur

illeccbrosa ct seducest,
illi

sed sequamur illud quod


illud

bonum

adhoerea-

mus,
tio

imitemur,

illius pracscntia, illius

communica-

nos meliores faciat, mores nostros coloret, illius quacdam nos societas informet. Qui enim bono adhaeret, assumit inde quod bonum est; quia scriptum cst: Gum

sancto sanclus eris,etcum electo electus eris, et

cum

pcrverso perversus eris, et


eris
6
.

cum

innoccnte

innoccns

Assiduilate enim alquc imilatione quocdam simi-

litndinis

imago formalur. Idcoquc addidit

Quoniam

tu

iiluminas lucernam

meam Domine
,

6
.

Etenim qui apeo splen

propinquat lumini,

citius illuminalur, ct plus in

dor

a?terni luminis refulget c


v, a8.

proximo. Ergo anima quae

Malth.

=>

Prov.

vi,

a5

Xvii, a6, 27.

Ibid a6.

Id.

vn, 21.

Psal.

ibid. 29.

DE BONO MORTIS. LIBER UNUS.


adhaeretilli

8l

invisibilibonoDeo, atque iminorlali, etipsa corfugit, et terrena, et mortalia derelinqnit, fitque

poreahaec

illins similis

quod dcsiderat,

in

quo vivitetpascitur;

et quia

immortali intcndit, non est ipsa mortalis. Quae enim peccat,


moritur; non utique aliqua sui dissolutione, sed merito mori-

turDco, quiavivit peccato. Ergoquae non peccat, non moritur; quia

manetin substantiasui, nianet

in virtute et gloria.

XLII.

Nam quomodo
sit

substantia

ejus interire polest,


?

cum

utique anima

quae vitam infundit


:

Et cui anima
discedit,
vita

iniunditur, vita infunditur


discedit.

quo aniraa

Anima ergo
, ,

vita est.

Quomodo enim
:

polest

mor-

tem recipere cum sit contraria ? Sicut enira nix calorem non recipit nam statim solvitur et lux non recipit tenebras, nam statim discutit ( infuso enim lumine tencbrarum horror aufertur, sicut admoto igne, nivium rigor dcsinil) ita et anima qux vitam creat mortem non recipit, et non moritur anima autem mortem non recipit; anima ergo nou moritur.
,
, :

CAPLT X.
Scriptura quoque

animarum immortalitas probatur;


:

necnon eisdem supcriora habitacula assignantur ubi


et

cxploditur pliilosophorum melcmpsycosis ; acdcindc

qucrela dejustorum dilatamercede diluitur.


XLIII. HABEMisjergorationem, sedhaec

humana

illud

divinum, quod

ait

animammeam,
eam
1

Potestatem habeo ponendi et potestatem habeo iterum sumendi


:

Dominus

1
.

Vides igitur quia non moritur

cum

corporc, quaj

Joao. x, iS.

LV.

82
et ponitur et resnmitur

S.

AMBROSII

ct in

mamis Dei

Patris

comrnenal-

dalur. Secl forte dicas

speeiale essc

quod
,

Christi est, et

quamvis

illc

quae sunt hominis susccperit

tamen quia

tcrius est causae et istud astruere,

ne tempus tcramus,

audi dicentein

Quid

scis

an noctc hac a te tua anima rc-

poscatur

Numquid
te.

dixit:
te.

Moriatur in te anima tua

Non; sed, Reposcatur a


vel,

Quae data esl, Reposcitur,

Rcpclunt a

Repelitur cnim anima, non interemit ur.


:

Quae repetilur, manet

quae inleremitur,

non manet. Quo,

de qua dixit Sapicntia Dci non modo enim timcndum quemquamqui potestcorpus occidere, animam autcm non potest 5 Dc quadicit Propheta Anima mea in manibus tuis semper Sempcr, inquit, non in
intcrimitur,
. :
<r

ternpore.

XLIV. Et
miui
:

commenda animam tuam non solum cum recedit e corporc


tu
, ,

in

manus Do-

sed etiam

cum

manibus Domini quia non vidcs eam unde veniat, aut quo vadat. Est enim in le, et est cum Deo. Denique corregis inmanu Domini, et ab eo reest in corpore est in
;

gitur et gubernatur.

Gor repletur mcnte

quia

mens

ani-

mae principale
atquc

est, et virlus animae.

Non eam virlutem


,

dico

quae inlacertis, sed quae in consiliis, temperantia, pietate,


juslitia est. Si

cor hominis in
in

magis anima.
tenetur

Si

anima

nostra sepulcro simul


:

manu Domini multo manu Dei est, nonutique anima cum corpore includitur, nec buslo
non
solius

sed quiele pia fungitur. Et ideo homines frustra

pretiosa struunt sepulcra, quasi ea animae, et

corporis rcceptacula sint.

XLV. Animarum autem


turae
libris

superiora esse habitacula Scrip-

testimoniis valde probatur.

Siquidem

et in

Esdrae

lcgimus(i4)

Quia

cum
,

venerit judicii dies, redet pulvis reddet eas quae

dct tcrra

defunctorum corpora

Luc.

xii, 20.

Matth. x, 28.

Psal.

cxvm,

109.

DE BOXO MORTIS.

LIDER. UXTJS.

85

in tnmulis requicscunt, rcliquias morluorum. Et habita>

cula, inquit

reddent animas, quae his conimendatae sunt,


1
.

et revclabitur Altissimus super

sedem judicii Ifce sunt habitaliones de quibus dicit Domiuus multas mansiones J cs>e apud Patrem suum , quas suis, pergens ad Palrem,
,

Discipulispran pararet. SedEsdrae usus

sum

scriptis
libris

ut cog-

noscant gentiles ea quae in philosophiae


translata de noslris.

miranlur,
his et

Atque ulinam non superflua

hominum pariter communes, earumque summum praemium si magnorum philosophorum animae in apes aut luscinias demigrarent; ut qui ante hominum genus scr mone pavissent poslea mellis dulcedine, aut cantus suainutilia miscuissent; ut dicerent aninias

ac hestiarum esse
,

vitatc
ratse

mulcerent. Satis

fuerat

dixisse

illis

quod

libe-

animae de corporibus

aZw

petercnt, idcst,

locum

qui

non vidcretur, quem locum latine infernum dicimus.


ct Scriptura habitacula illa
:

XLVI. Denique
manae, eo quod
ad judicii diem
sibi

animaruni
hu-

promptuaria nuncupavit
justi qui
,

quae occurrens querelae

praecesserunt, videantur usque


scilicet

per plurimum

temporis, debita
ait

remuncratione fraudari, mirabiliter


,

coronae esse

similem illum judicii diem

in

quo

sicot

non novissimo-

rum

tarditas,

sic

dies expectatur ab

non priorum velocitas *. Coronae enim omnibus, ut inlra eum diem et victi
vietoriae. Ulud occultum eo quod superiores videan-

crubescant, etvictorespalmam adipiscanlur

quoque non
paravit

reliquit

tur qui anle generati sunt, infirmiores qui postea.

Comquo-

enim utero mnlieris parlus hujus

saeculi*;

niam

fortiores

sunt qui in juventule virtntis nati sunt


Defecil

infirmiores qui tempore sencctolis.

enim multirobur juven-

dine generationis
rautis

hoc

sasculum
sencscens

tamquam volva geneereatura


4 Esdr. v, 4a.

et

tanquam

4 Esdr. tii, 3i.

Joan. xit, a.

Ibid, 53.

6.

, ,

*8/l

S.

AMBROSII

tutis

sike,

velut marcenli jain virium

suarum vigore

deponit.

XLVH. Ergo dum


pectant animae

expectatur plenitudo temporis ex-

pcena, aliasgloria

renumerationem debitam. Alias manet et tamen necillae interim sine injuria,


:

nec
tibus

istae

sine fructu sunt.

Nam

ct

illae

vidcntes servan-

legem Dei reposilam esse mercedem gloriae , conservariearum ab Angelis habitacula, sibi autem dissimulationis et contumaciae

supplicia futura

et

pudorem
,

et

confusionem
in ejus

ut intuentes gloriam Altissimi

ernbescant

conspectum venire, cujus mandata tcmeraverint.


,

Sicut enim praevaricatio Adae


sicut
ct
ille

ita

et eonfusio

quoniam
divinoa

per incuriam mandalorum coelestium lapsus est,

pudore se prolapsionis abscondit, fujgorcm


ita et

praesentiae

verecundia peccatricis conscientiae subirc non


aniuiae

ausus

peccatorum vibrantis luminis ejus


,

splendorem non sustinebunt


errasse.

quo

teste se

reminiscentur

k%**W%*M

CAPLT

XI.

Septem ordines quibus digesta erit post hanc vitam justorum Imtitia , exponit ; atque ut sludiose ad Deum

anima accedamus nequefinem vitw perhorrescamus


,

hortatur.

XLVIII. JusTARUMautem animarum per ordines quosdam


disgesta
erit laetitia.

Primum, quod
1
.

vicerint

carnem,
nec

nec

illecebris ejus inflexae sint

Deinde, quod pro pretio

sedulitatis
*

et innocentiae suae, securitate potiantur,


et seqq.

4Esdr. vn, 49,

DB B050 MORTIS. LIBER

UJfUS.

85
et pcrturba-

quibusdam

sicut

impiorum animae erroribus


atque

tionibus impliccntur,

viliorum suorum memoria

torqucantur; ct exagitentur quibusdam curarum aestibus.


Tcrtio,

quod

servatae a se legis divino testimonio fulcian-

tur, ut factorum

suorum incertum supremo judicio non

vereantureventum (10.) Quarto, quia incipiunt intclligere rcquicm suam , el futuram sui gloriam prasvidere caque
,

se consolatione

mulcentes,

in habitaculis suis
stipatae

cum magna
Angelorum.

tranquillitate

requicscent

praesidiis

Quintus autem ordo exultationis uberrimae habet suavitatcm


,

quodex hoc

corruptibilis corporis carccre


,

inlucem

libertatemque pervenerint

ct

repromissam

sibi

possideant

haereditatem. Est enim ordo quietis; quia est et resurrectionis

Sicut enira in
,

Adam omnes

moriuntur,

ita et in

Christo
in

inquit,

omnes
:

vivificabuutur. Unusquisque au-

tem

ordine suo

primitiae Christus;

deinde qui sunt


finis*.

Christi,

quiinadventum ejuscrediderunt, deinde


,

Erit igitur ordodiversusclaritatis ct gloriae

sicut erit

ordo

mcritorum. Processus quoque ordinum processnm exprimit


clarilatis
3
.

Dcnique sexto ordine demonstrabitur

iis,

quod vultusearum

sicut sol incipiatrefulgere, et stellarum

luminibus comparari; qui tamen fulgor earum coirupte-

lamjam
exultent

sentire

non

possit.
,

Septimus vero ordo


festinantes

is

erit, ut

cum

fiducia

el sine ulla cunctatione confidant,


,

et sine trepidatione hetentur

vultum ejus
:

vi-

dere, cui sedulae servitutis obsequia detulerunt


innoxiae conscientiae

de quo
cog-

recordalione praesumant gloriosam


,

mercedem laboris

exigui

quam

incipientes recipere

noverunt indignas esse hujus tcmporis passiones, quibus


remunerationis aeternse gloria tanta refertur. Hicordo,
quit,
tales
*

in-

animarum, quas sunt justorum, quas etiam immor non dubitavit dicere in quinto ordine eo quod spa;

a Cor. xr, aa, et s*qq.

4 Esdr. vn.

86
tium, inquat
Ilaec est
,
,

S.

AMBROSII

incipinnt recipere fiucntes et hnmortales.


,

inquit

requics

earum por septem ordines


in suis

et fif-

tvatt

gloriae

prima perfunctio, prius quam


quietae

habi-

lalionibus

congregationis
:

muncre

perfruantur.
ani-

I nde

aii

Prophcta ad Angelum
separatae
dixisti.

Ergo dabilur tempus

mabus, postquam

fuerint de

videanl ea qtiomodo

Et dixit

corponbus, ut Angelus Seplem


:

dies erit libertas

earum,

ut videant, in septcm diebus,


,

qui pracdicti sunt sermones


habitaculis suis
1
.

et postea

congrcgabunlur in

Haec ideo plcnius de juslorum or-

dinibus cxpressa sunt,

quia melius estcognoscere

quam de passionibus impiorum; quomodo innocentcs salventur,


flagitiosi.

quam quomodo XLIX. Ergo

crucientur

quia jnsti hanc remunerationem habent,


ct

u t videant faciem Dei,

lumen

illud

quod

ilhiniinat

om-

nem hominem
adhncreat
ilii

abhinc induamus hujusmodi studium, ut

appropinquet anima

nc-stra Deo, appropinquet oratio, nosirum desiderium, non separcmur ab co. Et hic quidem positi, meditando, legendo, quaerendo co-

pulemur Dco, cognoscamus eum ut possumus. Ex parte cnim hic cognoscimus, quia hic impcrfecta, illic perfecta
omnia

hic parvuli,

illic

robusti.

Videmus, inquit, nunc


.

per speculum in agnigmate, tunc autcm facie ad facicm 1

Tunc revelala facie gloriamDomini speculari liccbit, quam nunc animae corporis hnjus concretis visceribus involuta;,
quibusdam carnis hujus maculis et colluvionibus obumbralae sincere vidcre non possunt. Quis enim, inquit, videbit vultum meurn, et vivet ? Et recte. Nam si soet
J

lis

radios oculi noslri ferre


solis

non possunt,

ct

si

quis diulius
:

e regionc

intenderit, caecari

solcre pcrhibclur

si

creatura creaturam sine fraude r.tque offensione sui non


pclest intucri,
'

quomodo

potcst sinc perlculo sui vibran\iti, 12.

4 Esdr;

X passim.

Cor.

ExoJ.

xxv.ii, 20.

DE BONO

MOfiTIS.

LIBER UNUS.

87

tem

cernere vultuni Creatoris aetcrni, corporis hujus oper-

tus exuviis?

Quis enim justificatur

in

conspectu Dei,

cum

unius quoque diei infans


sit, et

mundus

a peccato esse

non pos-

ncmo

possit

de

sui cordis iutcgritate et caslimonia

gloriari ?

L.

Non timeamus

igrtur recipi ab

hominibus, non \ein

reamur illum debilum omnibus fmem,


,

quo Esdras re:

muneralionem suae devolionis invenit dieenle ei Domino Tu enim recipieris ab hominibus et conversaberis resi,

duum cum

meo, et cum similibus tnis Quod si illi gloriosum et jucundum erat cum similibus conversari, quanto nobis gloriosius erit et jucundius ad meliores pergere, et conversari cum iis, quorum facta jniFilio
1
.

ramur?
LI.

Quis utique prior, Esdras, an Plato? Nana Paulus

Esdrae,

non Platonis secutusest

dicta.

Esdras revela\it

se-

cundum
nare se

collatam in se revelationein juslos

cum

Christo
i

futuros, futuros
dicit
,

cum
illos

sanctis. Ilinc

et Socrates ille
illos

ad

suos Deos

ad

optimos

viros.

Nostra sunt itaque quoe iu philosophorum


et ille posuit ea

lilteris prajstant

quorum proprium testimonium non habe2


:

bat

nos diviui praecepti habemus auctoritatem. Moyses et

Elias

cum

Christo apparuerunt
3
:

Abraham duos

alios

cum
:

Deo suo

suscepit hospitio

J Jacob Dei castra conspexit

Daniel ju>tos sicut solem et


lante sibi Spiritu sancto
4 Esdr. xrr, 9.
,

steilas fulgere in ccclo,


5
.

reve-

declaravit
5.
3

Matlh.

m,

Gen. xvm, 2.

'

IJ.

snn,

1.

Da;i. mi, 3.

88

S^

AMBROSII

CAPUT

XII.

JEtcrnam fclicitalcm dcscribit quam nobis etiam destinatam esse demonstrat. Dcindc ejusdem qualitales proscqucns, illam vivorum rcgionem esse ostendit,
,

hane morluorum. Ad exlremum prudenti adtnonitione librum absolvit.


His igitur
intrepide

LII.

freti,
:

pergamus adRedemplo-

rem nostrum Jesum

intrepide ad Palriarcharum conci-

lium, inlrcpide ad palrem noslrum Abraham,


advenerit, proficiscamur
,
:

cum

dies

pergamus ad illuin sanctorum ccetum justorumque conventum. Ibimus enim


intrepide

ad patres noslros, ibimus ad


rcditas.

illos nostr;e fidei

prasceptores

ut eliamsi opera desint, fides opituletur, defendatur hae-

Ibimus

et ubi

sinum suum Abraham sanctus exin

pandit, ut suscipiat pauperes, sicut suscepit etLazarum:


in

quo sinu requiescunt, qui


LIII.

hoc

saeculo gravia alque

aspera pertulcrunt.

Sed nunc, Pater, etiam alque etiam extende ad


,

suscipiendum hunc paupcrem manus tuas

aperi

gremium
fides.

tuum, expande
rimi in

sinus tuos, ut plures suscipias, quia plu-

Dominum

crediderunt.

Sed tamen

quamvis

crcverit, abundat iniquitas, refrigescit charitas.

Ibimus
,

ad eos, qui recumbunt in regno Dei


et

cum Abraham

Isaac^

Jacob

quoniam

rogati

ad coenam non se excusaverunt.

Ibimuseo ubi paradisus


cidit in latrones
,

est jucunditatis, ubi

Adam qui
,

iu-

nescit

jam vulnera sua

flere

ubi et

latrc*

ipse regni coeleslis consorlio gratulatur, ubi nullae

nubes,

nulla tonilrua, nullae coruscationcs, nulla

ventorum pro-

DE BONO MORTIS. LIBER UKUS.


cclla
,

89
aestas
,

ncque tenebrac

ncque vesper, neque

ncque

lixonis viccs variabunt

tcmporum. Non

frigus,

non grando,

non

pluviae,

non
:

solis istius erit

usus, aut lunae, neque

stellarum globi

sed sola Dei fulgebit claritas. Doniinus

omnium; ct illudlumen verum, quod illuminat omnem hominem, fulgebit omnibus. Ibimus eo ubi
euim
crit lux

scrvulis

est, et nossimus. Sic

suisDominus Jesus mansioncs paravit, ut ubi ille enim voluit. Quac sint illae mansiones
:

audi dicentem

In

domo
:

Patris

mei mansiones multae

asunt

1
.

>

Quae

sit

voluntas

Iterum, inquit, venio, et

accersio vos ad

me

ipsum, ut ubi ego

sum

et vos sitis

2
.

LIV. Sed dices quia


ipsis solis

solis Discipulis

loquebatur, quod

spoponderit multas mansiones. Igilur undecim

tanlum Discipulis praeparabat? Et ubi est illud quod ex omnibus mundi partibus venient et recumbent in Dei
regno*? Lnde voluntalis
Christi velle, fecisse est.
divinae

dubitamus effectus
et

Sed

Denique demonstravit
:

viam

demonslravit et locum, dicens


lis, et

viam

scitis*,

a Et quo vado, vos sciLocus apud Palrem est, via Chris-

tus est

sicut ipsc ait

Ego sum

via
.

et veritas, el vita.

Nerno vcnit ad Patrem nisiperrae 5

Ingrediamur hanc
est quae

viam, tenearaus veritatem, vitam sequamur. Via


ditur.

perducit, vcritas est quae coufirmat, vita quae pcr se red-

Etutsciamus veram voluntalem, addidit


:

in postcrio-

ribus
et
illi

Pater, quos dcdisti mihi, volo ut ubi ego sum,

sint

mecum
Et
alibi

ut vidcant claritatem
,

tio ista

confirmatio cst
!

sicut illud

meam*. RepetiAbraham Abra,

Ego fum, ego sum qui dcleo iniqui tates tuas*. Pulchre autem quod supra promisit, hic poposcit. Et quia ante promisit, et sic poposcit, non ante

ham

poposcit, et sic promisit


"

promisit quasi arbilcr muneris,


J

Joao. xiv,

j.

Ibid. 3

'

M<illh. tiii,
.

11.
'

<

Joan. xiv,

4.

'

Ibid. 6.

Ii. xvii, ia.

Gen. xsn,

Isni. xtui, a5.

gO

S.

AMBHOSII

consciuspotestalis;poposcitaPatrcquasipietatisinterpres.

Etantepromisit, ut potestatem cognoscas

poposcitpostea,
sic

utpietatcmintelligas. Nonpoposcitante,et

promisit; ne

viderelur prounisissc potiusquod impetravcrat,

promiserat, praestitisse.
cit,

quam quod Nec superfluum pules quod poposest poteslatis.

cum

tibi

exprimat paterme voluntatis consortium, in

quo

unitatis indicium
lc,

non incrementnm

LV. Scquimur
las, vita

Domine Jesu
fides,

scd ut sequamur ac-

cersi, quia sine te nnllus asccndit.


,

Tu enim

via cs, vcri-

possibilitas

praemium. Suscipe nos quasi

via, confirma quasi verilas, vivifica quasi vila.

Pande illud luum bonum quod videre desiderabat David inhabitans in domo Domini; ideoque diccbat Quis ostendit nobis bona* ? Et alibi Credo videre bona Domini in terra
,
: :

viventium

2
.

Ibi

vita sine crimine. Alibi

enim sunt bona quoque ait

ubi vila perpctua est,

Rcplebimur
,

in bonis

domus

tiue

3
.

Quod

ideo frequentavit

ut scircs hinc

bonum
serunt.
in

iilud

philosophos transtulissc, quod


illud vere

summum
.

as-

Pande crgo

quo
6

et vivimus, et

bonum luum, illud divinum, sumus, et movcmur 4 Movemur


in veritate,

quasi in via,
oeterna
sui,
.

sumus quasi

vivimus quasi

in vita

Demonslra nobis

illud

bonum, quod
in

esl simile

semper indissolubile atque immutabile,


omnis boni
:

quo simus
6

ieterni in agnitione

sicut vas electionis

luae

Paulus teslificatus est dicens


cessit ad

Forsitan enim ideo dis7


.

horam

ut aelernum illum reciperes


,

^Eter,

num
in

ergo ministrum Dei dixit

scribens ad

Phiiemonem

cujus fidem in agnitionem omnis boni quod in sanctis

est;

Christum Jesum evidenliorem


est requics

fieri

postulabat. In

qoo

bono

pura, lux immorlalis, gratia perpetua,


pia,
et

haereditas
1

animarum

secura

tranquiliitas,

non

Psal. iv, 6.

Joan. xiv, 6.

Id. xxvi, i3.

Id. txiv, 5.

Act. ix, i5.

Act. xvn, a8.

Philem. xv.

DB BONO MORTIS. LIBER UNUS.


morti subjecta
,

91
,

scd erepta de morte, ubi nullae lacrymae

nullus cst fletus.

Uude cuim

illic

flctus,ubi nullus cst lap-

sus?

I bi

suut

r.ancti tui

erroribus et sollicituclinibus, in-

sipientia atquc ignoranlia,

timore ac metu, cupiditatibus

atqne corporeis colluvionibus et passionibus absoluti, ubi


regio viventium cst.
auetoriti.tem, de

Et ut assertioni huic adjungamns hoc bono Propheta dicit Convertere


: ,

anima mca
:

in

requicm tuam
eripuit
,

quia

Dominus

beneficit

tibi

quoniam
a

mcos

lacrymis

animam meam de morte, oculos pcdes meos a lapsu. Placcbo Domino in


.

1 regione vivorum

non placeo, hoc cst, detcmporcsibiblandilnrfuturo. Contrariasunt autcm praesenlibus fulura et temporahbus aeterna Et idco quoniam
Placcbo,

dixit,

ibi

vivorum rcgio

hic utique

mortnorum.

LYI.

Annon mortnorum

htec rcgio, ubt

umbra mortis
2
.

ubi porta mortis, ubi corpus cstmortis? Dcnique donatnr

Petro, ne fortc portre


istae

intcri pracvalcant ei

Fortae inferi

sunt terrcn.T.
3
.

Lnde

et

ille

ait :

Qui

exaltas

me

de

porlis morlis
sancti

Sicut cnim sunt portae


ita

justitiae in

quibus

Domino

confilentur,

sunt criminum portae in

quibus impii
ista

Dominum

ncgavcrunt. Audi quoniam regio


quis igitur

sit

mortuorum.
erit
4
.

Si

mortanm
in

tetigerit,

immundus

Immundus autem
,

conspcctu Doiniquitatem,
;

mini omnis iniquus. Si quis igitur

tetigerit

immundus

erit

si

quis in deliciis

mortuus
5
.

Quoniam
vi-

quae in deliciis cst, vivens mortua est

Et qui infideles

sunt, descendunt in infcrnum viventes

etsi

nobiscmn

dentur vivere, sed in inicrno sunt. Si qais


,

usaram

accipit

rapinara facit, vita non vivit ut habes in Ezechiele. Si quis

autem

justus justificationes

Domini cnstodit ut
6
.

faciat eas,

Vita, inquit, vivet, et vivet in eis

Ipse est ergo in regione

Psal. cxiv. 7-9.

Mallh. xvi,

18.

'

Pial. ix,

i5.

<

?fam.

ix,

11.

' I

Tim.

v, 6.

Eiech. xxxiu, 18, 19.

2
vivorum,
inilla

S.

AMBROSII

regioneubi vita non est abscondita, sed Hgloria.

bera;ubinonumbra, sed

Hic enim nec ipsePaulus

vivebat in gloria. Denique in corpore mortis ingemisccbat.

Audi dicentem Nunc cnim vita nostra abscondita est cum cum autem Christus apparuerit vita nos Christo in Deo tra, tunc et nos cum illo apparebimus in gloria *.
:

LVII. Feslinemus crgo ad vitam. Si quis vilam tangit,


vivet.

Denique

tetigit illa

mulier quae
:

tetigit

fimbriam ejus,
te

et a

morte dimissa
est;

est, cui dicilur


2
.

Fides tua

salvam
tangit,

fecit,

vade in pace

Si

enim qui mortuum


tangit,

immundus
est,

sine dubio qui viventem

salvus

quaeramus ergo vivenlem.

Sed itcrum videamus,.


si-

ne

eum

quacramus inter mortuos, et dicatur nobis


illis
:

cut et mulieribus

Quid

quaeritis
:

viventcm

cum

mortuis? Non est hic, sed surrexit 3

Ipse
:

minus ubi
stres

se

quxri vellel, ostendit dicens


:

quoqne DoVade ad fra-

meos, et dic eis Ascendo adPatrcm meum, et ad Patrem vcstrum, Deum meum, et Deum vestrum*. Ibi
ergo quaeramus
Ille

eum

ubi quaesivit Joannes


5
.

et invenit.

eum

in principio quaesivit, et invenit

viventem apud
in
,

viventem, Filium apud Patrem


fine

Nos eum
6

temporum
et

quacramus, et complectamur pedes ejus


ut dicat et nobis
:

adore-

mus eum,
lite

Nolite limere

id est, no-

timere a pcccalis saeculi

nolite timerc ab iniquitatibus

mundi,

corporalium passionum, ego sum peccatorum remissio nolite limcre a tcnebris, ego sum lux nolite timcre a morte, ego sum vila. Qui: :

nolite timere a fluctibus

cumque ad me
quoniam

venit,

mortem non

videbit in aeternum;

ipse es plenitudo Divinitatis, et ipsi est gloria,

decus, perpetuilas a sacculis, ct nunc, et semper, et in


nia saecula saeculorum.

om-

Amen.

Coloss. in, 3, 4.
*

Id.

|,

1,

Luc. vin, 48.


5.

Id. xxiv, 6.

Joon. xx, 17.

Mallh. xxTlii,

S.

AMBROSII
DE FLGA
S^ECLLI.
*.

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

LIBEB VXVS

iwv\viw\i\\^rtv>>vv>wvvwk\m%\vw\v\n\.vm ,v"wiw
1

CAPLT
Hominemnon
gcre,nisi

I.

posseterrenas illecebras

et

cupiditates fu-

divinum

adsit pra>sidium. Quot illeimpedi;

menta a

sc?isibus patialur

quamquc eum

ncccsse sit

tristilia latis

anteponere,

cum

inhis nihilnisi vanitas

reperialur.

Tandem

qui salvus esse vtlit, supra

mun-

dum
I.

ascendat, oporlere.

atque utinani

Frequexs nobis de effugiendo saeculo isto est sermo * quam facilis sermo tam cautus et sollicitus
,

esset affectus!

Sed quod pejus

est, frequenter irrepit ter-

renarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites, animoque volvas quod cavere difficile est bomini, exuere autem impossibile. Denique voti eam magis esse rem quam effec:

tus testatur Propheta dicendo

Declina cor
*.

meum

in

potestate nostra est cor

Non enim in non in avaritiam nostrum, et nostrae cogitationes, quee improviso effusae mentem animumque confundunt,

testimonia tua

et

Scriptus circa an. 087.


Psal.

Vide D. Guillon, tom. tih, p. ai3-ai5.

ciTiu, 3j.

q4
atque
alio

S.

AMBROSII
tu proposueris
,

trahunt

quam

ad sascularia re-

vocant,

mundana
;

inserunt, voluptuaria ingerunt, illece-

brosa intexunt

ipsoque in tempore quo clevare

mentem
ple-

paramus,

insertis

inambus cogitationibus, ad tcrrena

rumque
II.

dejicimur.

in corde suo semper Scd hoc sine auxilio divino quJ fieri potest? asccndat ? Nullo profecto modo. Deniquesupra eadem Scriptura dicit

Quis autem tam bcatns qui

Bcatus

vir,

cujus est auxilium abs tc


1
.

Domine
dclcctatio

ascensus in corde ejus

Beatus plane

qucm

non rcvocat, quem non inclinat voluptas, qui ad infcriora quod nec ipsius Lot uxor potuit cvadcre. non respicit Quo admonilus excmplo Aposlolus, postcriora obliviscens,
;

ct ea quae sunt priora appclens, fcslinabat

ad bravium, et

pervenire meruit

quia ante se Christum videbat, a quo


ille

ad

justitioe

vocabatur coronam. Sed pervenit

qui se

ipsumsibi abnegavit,ut Christum lucraretur. Deniquenon


ipse vivebat, scd vivcbat in eo Christus.
III.

Nam

quis inter tot passiones hujus corporis, inter

tot illecebras

hujus

sajculi,

lutum atque intemeratum serinhalavit

vare potesl vestigium?Piespexit oculus, ct sensum menlis


avertit
:

audivit auris, et intenlionem inllexit


:

odor, et cogilationem impedivit


tulit
:

os libavit, ct crimen readolcvit.

tactus contigit, et
2
,

ignem

Intravit

mors

per fenestram

dixit

Prophela. Fenestra tua est ocuinlravit


:

lus tuus. Si videas

mulierem ad concupiscendum,

mors

si

audias sermones merctricios, intravit mors

si

luxuria sensus tuos capial, penetravit mors. Et idco qui


vult ascendcre
y

non

lasta sa^culi,

non amoena, non delccsequalur;

tabilia, sed plena doloris et fletus

Melius est
5
.

emmireindomumluctus,quamin domum
|

gaudii
3.

Deni-

R'al. Lxxxin, 6.

Jerem.ix, ai.

EwIe.TJi,

DE FIGA SJECVU.

LIBER. UMJS.

(p

que nec

Adam

de paradiso descendisset,

nisi delectatione

deccptus esset.
IV. Pulchre igitur David, qui periculosos hominis etiam
ipsos aspeclus fucrat expertus,

spcs omnis in Dei


vanitatcs
,

nomine

est
,

ct insanias falsas

si

beatum illum dicit, cui enim non respicit in semper in Christum inten.

Sic

dat, semper Chrislum interioribus oculis aspiciat.


iteruni od

Unde

ipsum conversus
2
.

ait

Averteoculos meos, ne
est,

videanl vanitatem
dest
:

Vanitas circns

quia nihil pro-

vanitas cst
e>l
:

equornm

velocitas, quia
est
:

mendax adsalu:

tem

vanitas

thealrum

vanitas ludus omnis

Omnia
sunt
J
.

vanitas, inquit Ecclesiastes, quae in hoc saeculo

Denique qui salvus esse

vult, supra

mundum as-

erbnm apud Deum, fugiat hunc mHndum, terras relinquat. Non enim potest percipere illud quod est, et est semper nisi prius hinc fugerit. Lnde et Dominus volens Palri Deo appropinquare, ad Apostolos ait Surgitc eamushinc 4
cendat, quarat \
,
: .

P^aK ixnx
*

5.

IJ.

cxvm ,37.

Eccle. 1, 2, et 111, 8.

Joan.

mv

3i.

g6

S.

AMBROSII

CAPUT

II.

Sceculum fugiendum docet lex de civitatibus refugii, de cur illce in quibus quatuor discutiuntur j primum sorte Levitarum delectce : secundum, cur numerosex: tertium,cur earum tres ultraJ ordanem, ac totidcm in
,

terra Chanancea

quartum

cur komicida mortem

pontificis ibijubeatur expcctare. Quce omnUi diversis

virlutibus accommodantur.

V. Docet te etiam lex fugiendum sneculum

Deum
,

se-

quenduin. Quid enim aliud docet

cum

dicit

Disponetis

vobis civitales ad refugium


refugiat
tus ?

et erunt vobis refugia

quo

homicida omnis, qui percusserit animam invi:

Et infra

Sex

civitates

ad refugia erunt vobis


et tres civitates da-

tres civitates dabitis trans

Jordanem,

sbitis in terra

Ghanaan

'?

Aperte quidem confugientibus

hoc crimen homicidii (16) refugia proposita sunt. Sed consideremus altius. Quatuor sunt quae admonent profundius esse spectanda arcana lectionis istius.

Unum

qua ra-

tione ex his civitatibus quae Levitis in portionem sorle ob-

venerunt, sex civitates ad refugium datae sint homicidii

cur non etiam aliarum tribuum , adhoc munus deputatae?Secundum, qua ratione sex numero non enim otiose numerus hic praescriptus
civilates
;

crimine laborantibus

videtur neque plurium neque pauciorum civitatum. Ter -

tium, cur tres ullra Jordanem civitates, et tres in regione

Chananaea

dispositae sint, quae refugio

peccantibus forent.

Quartum

cur dinumeratio et defmitio temporis compre-

Num.

xxxt,

ni4.

DE FtGA
hensa
sit,

S.ECtTLI.

LIBER IXUS.

gj

intra

qnod habitet homicida

in civitatc refugii,

qtioad moriatur sacerdos


dotis
sune.

magnus

*,

et post

morlem

sacer-

magni rovertalur homicida


I)c singulis

in civilatem habitalionis

ergo oportet dicere atque eo ordine

quo

proposuimus, qunesita ahsolvere.


\
I.

Coropetenter itaque Levitarum civilales datas ad reest.

fugium primo explicandum


liquet
;

Congrue autem provisunr

quia Levitae fugitantes sunt


,

mundi hujus,
filios,

ut pla-

ceant Deo, relinquant palriam

parentes,

omnem
Abrahae
,

cognalionem, ut adhaereant uni Deo. Denique


dictum

et

est

Exi de terra tua, et de cognatione tua

et

de

domo

patris tui\
in

Sed

forte dicas
,

Levita non erat,

Sed habebat
scriplum \
suis,
>

lumbis suis Levi

ut legimus ad Hebraeos
,

Et Dominus Levitis dicit


,

cum

Discipulfs

hoc

est

Apostolis dicit
,

Si quis

vult post

me
,

venire, abneget semetipsum

sequatur

me

4
.

crucem suam et Quanquam ad omnes jam dictum sit r


et tollat

Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens 9 Venitplenitudo relisancta, populus in adoptionem
.

quioc cessarunt.

profcclo patet,

omnes vocavit omnibus ut omncs scquantur, omnibus regnum proChristus enim


,

positum, et vita aeterna.


VII.

Ergo cui Deus portio

ost, nihil debet curare nisl

Deum,
enim

ne alteriusjmpediatur nccessitatis munere.


oflieio

Quod

ad alia oflicia confertur, hoc religionis cullui, alque

huic noslro
dotis fuga
,

deccrphur. Haec enim vera est sacer,

abdicatio domesticorum
;

et

quaedam alienatio

charissimorum
gostit.

ut suis etiam se abneget, qui servire

Deo

Recte ergo fugaccs fugacibus commendavit aetern

hunc mundum obliti sunt, eos recpiant qui peccata sua condemnantes atque opera, obliviolcgis sanctio; ut qui

Num. xt,
*
1

5.

Gen. xn,

1.

Hebr. vn,

10.

<

Luc. u, Jl-

Pelr. 11,9.

LV.

Q3

s.

AMIUIQSH

nem vitac

superioris expetant, et ssccularia qu;e gesserint,

suorum aacri altaris abolcre desiderent. Fugilaiis igilur csl Dominus quasi princeps sacerdotum, eiiis minisler. Undc

formam

Levilis in Evangelio dans suo dixil

Quae

cst

matcr mea, agnosco matrem, non rccognosco fralrcs, iguoro proximos. Mater mea ct fralres mci ii sunl, qui audiunl ver2 bum Dci,ct faciunt Solum crgo verbum Dei novit miEt nislcr, cum eos novit in quibus operatur Verlmm Dei.
?
.

aut qui sunt fralres mci

Iloc est,

non

adco exul est mundi, fugilans corporis, fugilans passio-

num,
dixit
:

abdicat sc omnibns, ut solus remancal, sicut Elias

cum
a

s sed non erat solus Et ego relictus sum solus quocral Christus. Et ipse D.ominus reliclus est solus :

Sed non sum,


VIII.

inquit, solus,
illa

quoniam Pater niccum

Esl etiam

causa quia LeviUc ministri sunt Dei.

Et

idco ipsorum civilales fugienlibus homicidis per legem

depulantur; quia ipsis jus esl divina mandala excqui circa eos qui crimen morlale admiscrinl. Nescit Ecclcsia publicare leges suas. Novit ut dominico sacerdos obediat im Tradidi hujusmodi peralui. Audi Levilam diccntcm
:

Sominem

Salanae in inlerilum carnis


nostri Jesu Chrisli
6
.

ul spiritus salvus

sit in d:c

Domini

Percussus igitur

levitico gladio rnor.iatur sensus carnis in nobis, ut vivat

anima

nostra. Nisi

enim s~nsus carnis occidcrit, nullus


vitae oeternae.
ila ul

potest cssc fructus

IX. Sex aulem civitatum refugia sunt,


vitas sit cognitio Verbi,

prima

ci-

etad imaginem ejus

furiiia vivendi.

Quicumque enim eam cognilionem fuerlt ingrcss.u*\, tutus Jam vos a pcena est., sccundum quod et Domiuus ail 6 propter sermonemquemlocutussam vobis . mundicstis
:

El
'

allbi
Mattli. *
1

Haec est autem vita aeterna ut cognoscant le

\n,48.
v,"5.

lbid. 5o.
3.

3 Reg.-xjx, 4

Joan. xvi, 3i.

Cor.

Toan xv,

DE FCCA S.ECULI. LJBLR L.MS.

gg
l

solurn

Demn verum.et quem

misisti

Jesnm Christum

.i

Ilacc csl igilur civilas vclut

metropolis, cui adjaceut

aliaj

quinque ci.ilatesLevitarum. Seeunda


diuiia; operationis,

civitas, consideratio

qua creatus est mundus. Terlia

civitas,

contempialio

pole^lalis

vopx

et

majestatis

Tterna.
ei-

Quarta
Mlas,

civiias, propitialionis diviiue contuitus.

Ouinta

lojiis
sit.

divinx contcmplatio, qu.T prTcipit quid facien-

dum
<juid

Sexla quoque civitas, porlio leglr qu.T prccscribit


sit.

nen faciendum
,

Quanta abtmdantia

divin.T mise-

ricordiac

quant;e divitiae pielalis cjus,

singulornm stuqtii-

dia, fragililatesque humanae condilionis considerans,

Lus

ct invili ac rcluctanles

ad cuipam ducirnur

ct

non
nt

voluntariadelicla victi il.ccehris ircqnontcr committimus,


diversa nobis refugia propouat
,

sex videlicet
,

urbium

quo nmncro mundus formatus


.sns

mnndana
Pt

vilia

et sajculi

eodem ntunero adverhujus naufragia rcmedium


est
est
,

providcretur.

X.
siti

iinum igitur remcdium


is

ut

si

cui honi propo,

viro culpa irrepserit,

sine u!la corapcrendinatione

si

perfeclam

velit

habcre sccuritatero, ad ipsam rerum

unmium arcem

properct, ubi

Verbum

ost

Dei

in illosina

jjatrio, id est, arcano ac reco?su Dei, ubi est fcns sapien-

Xix, unde pro morle


talem.

vitae ajterau;

hauriat

potum immor-

Secundum est rcmedium, ul


iilius praclibare, ct

qui noi> polesl cognilio-

Dem
fidei

boni

tardior vel ingenio est, ver

ingenii

comprchensione; quoniam veioci mentis vigore atque acumine ad cogoilionis summa contenditur, sal,

tem opcra Domiui consideret atquc ex his quae facta sunt, tanti contemplelur operis auctoivm quoniam ex his bonis
;

<juae simt in constilntione istius creaturcc ;bona

enim valde

.simt', sicut

Dominns

dixit)

bouum

illud

sunmrom atque

a?ternum compreliendstnT. Qui orde reinm?


1

Qut

disci-

Joan. xmi, 3.

>

Cca.

t,

3*.

IOO
plina? Qu,t gralia?
diii^-ere

S.

AMBROSII

auclorein

Nonne his quamvis tardnm ingenium suum provocalur? Etenim si parentes,

quia nos genuerunt,

amamus

quanlo magis diligere

<le-

bemuscreatorem parenlum, auctoremque noslrum? Ergo opcratoria virtus Dci etsi non videtur, tamen ex suis operibus oeslimatur, opcratorcmque opcra sua prodnnt, ut
inlelIi"-aturquinon comprcbenditur.

Si mihi

non

creditis

vel operibus credite


,

Undeet Dominus ait: '. Bona igiquae acdificatoris sui

tur etiam hacc civitas ad refugium


testificatur

gratiam

et

afiectum nostrum excilat, ul ejus

simus cupidiores, qui tantam nobis fabricoe hujus videatur contulisse pulchritudinem. Tertius ordo cst regalis polestatis

conlemplatio

ut subjiciamur regi
parenti.

si

non deferimus

honorem tanquam
que
fit

Metu enim praesidentisplerum-

obediens polestati, qui est salutis ingralus; ut ne-

ccssitatem sobrietalis agnoscat, qui noluit ac nequivit gra-

tiam pictatis agnoscere.

Corrigit ergo necessitas,

quem

pictas provocare debuerat.

Jordanem, perfectiori prudentiae ad. refugium dalac; ut primo culpam fugiamus conformes ad imaginem Dei. Ita enim. inductione animi creali sumus dicente Deo Faciamus hominem ad imaXI. Haa sunt
tres civitates trans
,
,
:

iginem

et

similitudinem nostram*.

Haec ergo primae


et

illiirs

civilatis lex est.

Deindc

si

pcr fragilitatem carnis,

mundi
re-

illecebras ita

menlem nostram formare non possumus,

vercnlia paternae generalionis, et sedulitate prolis pecca-

tum lcvcmus.
operit.

Charitas cnim multitudinem peccatorum


,

Qui crgo ad imaginem Dei essc non potucrit sit ad pienitudiucm charitatis. Illa civilas culpam excludit ,
haec solvit. ILxc deniqjje lex secundae civilatis
Dominum Dcum tuum
:

Diiiges

ex loto corde luo, et cx tota anima


*.
*

tua

et ex tota virlule lua

Scd

si

rursus angusti aniim

Joan. x, 38.

Gen.

1,

6.

Deut.

ti, 5.

DE FIGA S.ECUU. LIBER UHV8.


et minuli sunt, qui

IOI
el

abundauliaui charitatis
,

graliam re-

cipere non possunt


j)oleslalis

habes lertiam civilalem; ut divinae


,

foruiido tc sobrium faciat


tertia
:

et inflectat

metus.
,

Et haec lex

Dominum Dcuui

luuiu adorabis

et

ipsi soli scrvies*.

Ihe igitur praccipuac virlules,


1

el ideo
;

paucoruin

non plurium, supra Jordanom posita


,

ut ex-

primas quasi iuiago archetypam

diligas quasi filius

pa-

tiem

adores quasi subditus regem.

XII. Qui autem

Jordanem
:

transierint, Jordanis auteoi


illis

descensio

eorum

dicitur

qui descenderint ergo ex


,

superiorihus virtulibus ad h:ec intcriora


inlegrilas, charilas,

idcst, iu quibus
,

humililas vacillaverit

habent pro-

piora homini refugia quae pelant; ut qui obnoxii deliclis,


et inllexi viliis sunt

non
si

voluntariis, spercnt

Dominum

^ibi

recouciliari posse,
rigi,
si

veniam petant; sperent posse se cpr-

priecepta sequantur c<Llelium lestamentorum,

quibus aut informamur ad innocenliam, aut revocainur


a
culpa.

Hae

igilur intra

sunt, ut propitiemus nobis

vitemus quaj prohibet. Si

Jordanem civitales sequentes Deum sequamurqua? jubet, ergo propilianda Divinilatis am,

hilio, sequenda? praeceptionis obeditio, inlerdicUe prae-

varicationis caulio, quibus propitialoriam Dci miscricor-

diam, et nomolheticen ejus providontiam vel institulorum


obsequio
XIII.
dolis ait
iugii
,

vel intcrdictorum declinatione veneremur.

Quarlum
:

superest, quod de morle


iilud

summi

saccr-

Quia usque ad
iile,

tempus

erit in civitate re.

homicida

donec morialur saccrdos magnus 2

In quo

sccundum

lilteram ksret inlcrj)retatio.

Primum

ipsa fuga sorle magis


iiuiia
:

quam

rcquitale alicujus examinis de-

deinde in causis paribus impar eventus; polerat


ut post homicida? illius refugium scquenti die

euim
obiret
J

fieri

magnus
i, i3.

sacerdos. Quas
*

autem sub incerlo seuten-

Deul.

Josue. xx, 6.

102
tia?
istc

9.

AMfffiOSlI

Ergo

qtiia hnerct littera

qrnaeramus spiritalia. Quis est


Filiirs,

magnus sacerdos

nisi

Dei

Verbum Dei, cujus

advocationem pro nobis habcmus apud Patrem, qui cxsors


est

omnium volunlariorum

cl

accidcnlium deliclorum, in
sunt, ct qiue in ccelo?

quo consistunt omnin qune


"Vinculo

in tcrra

enim Verbi constricta sunlomnia, efejus contict in ipso constant;

nentur potenlia,

quoniam

in

ipso

creata sunt omnia, et in ipso habitat omnis plenitudo. Ek

ideo omnia mancnt, quia dissolvi


constrinxit,

illa

non

sinit, quse ipse

quoniam

in ejus

voluntalc consistunt.

Omnia

enim, quoad vult, suo impcrio coercet et


concordia
animis
nitatis.
ligat.

regit, et naturall

Vivit igitur
,

vivit

piorum

nec

Yerbum Dei, et maxime in unquam moritur plenitudo Divi


si

1-

Nunquam enim moritur sempitcrna


Sane moritur nobis,

Divinitas, et

aeterna Dei virlus.

a nostra

anima

separatur, non quo morte corrumpatur, sod quo dissolva-

tur atque exualur

mens nostra ab
et

ejus conjunclione.

Mors

enim vcra
incipit

est

Verbi

animae separatio. Denique statiin


volunlariis.

anima peccalis patere

CAPUT
Memorata

III.

superiori capite virtutum cnera~ eliam in

Apostolo non tam adumbrata,

quam

exprcssa liaberi;

cotUclis ejusdcm variis teslimoniis dcmonstrat.

virtulum

X. IIahkmus hrec genera non adumbrata sed expressa in Apostolo, dicentc eo Ila qnod in me est,
:

promptus sum

et vobis qui

Romre

cstis,

evangelizarc.

Non

enim erubesco Evangelium. Virlus enim Dei est tem omni crcdenti, Juda3o prinuun et Graeco.
,

in sulu-

Juslitia

DF.

FIGA S.CPL!. tTBER


4
,

U.NUS.
,

To3
eo qui
cred*rt.

enhn Dei

in

eo rrvclatnr

id est
,

in

Donique

Ex fidein fidem sicut scriptnm est : 2 Juslus autem ex fide vivit In quo igitur jusliiia Dei
axWidil :
.

revelalur, nisi in

<-o

qui conlbrmis est imaginis Filii Dei ?

Habes primum pirecoptum ad imnginem Dei. Secundum,


quia invisihilia
id est
,

iilius

per ea qune facta snnt, intellrguutrrr,


et Divinitas

sempiterna virtus ejns

operibus ejd

cognoscitur, hrec est operatoria virtus. Tertium de


rialipotestate, qnia

impe-

VerbnmDei

regalc est

et judiciale, et

plennm actuum

justitire sscerdotalis,
,

remunerationem bonorum
venturis in jndiciarn

et retributionein

malornm
ait

SBum
talia

servans, de quibus

Apostolus : Scimos autem


in cos

quoniam jodieinm Dei


agunt
*.

est

secundum veritatem
et

qui

Itaque qui veritalem

justiliam Dei cognosunl. Seqnitur


:

vit,

non debet ea agr re qnre morte digna

bonita^Dei propitiatoria utiqne, de qua


tias bonitatis ejus
,

dicit

An

divi-

et palientiae, et longanimitatis

conquia

temnis? Ignoivs quoniam bonitas Dei ad pcenitentiam te

addncit

Id est

debet

te adxhicere.

Provocat

te

bonns

est

Deus, ut sperare possis tuorum peccatorum in-

dnlgenfiam.

Non

vult

enim vindicare, qui


,

est paralns ig-

noscere. Subtexnit etiam legislationem


licen
et
,

id est,

nomothe-

ut

si

quis contemplatione divinrebonitatis resolvitur,

magis ad negligentiam
,

quam

ad pn?niter.tiam provocainqnir,

tur

legem

sefprrarnr.

Quoniam Et quicumque,
:

sine

lcgepeecaverunt, sine lege et peribunt

et quicnnt.

rque in-Iegem peccavemnt, per legem judicabuntur 5 * \\ Lex autein gemina est, naturalis, el scripta. Natu.

ralrs in

cordc

scripta

tabulis.

Omnes

ergo sb lege,
sibi sit

sed nalnrali. Sed non


lex. Ille

est

omnrrnm ut nnusmusqrre
facrt

aukewr sibi lex est, qui

sponte qnas legissuwt,


Ilabes qrKC
^Hrid. i>.

et in

eorde suo scriptum


,

ops

legis ostendit.

fltm.

v5. 1.

'!b.

\j.

Ki. v, i.

rbiiM-

,Io4

AMBROSII

bona

lcgis

sunt; quae tamen non solum scire vel audire

perfunclorie, sed etiam facere debemus.


torcs legis jusli sunt

Non enim

audi-

apud

Deum

sed factores legis jusli-

ficabuntur. Cognovisli etiam quae mala sunl.

Primum naet

lura ipsa boni opcris magistra

est.

Scis

non furandum,
putas.

servuin

tuum

si

fuilum libifecerit, vcrberas; etsiquisad

uxorem tuam

afTeclaverit,

pcrscquendum

Quodergo

in aliis reprchendis, ipse commiltis?

.randuin, furarisPQui dicis

Qui pr<edicas non fu non adullerandum, adullcras?


est

Secula cst etiam lex quae data

per Moyscn. Per legeni

autcm
nisi ut

agnilio pcccali. Accepisli eliam quid dcclinares, et

ea agis qune prohibita cognoscis?

Lex aulem quid operatur,

omnis mundus

fieret

subditus Deo; quia non solum

.Hebraeo lata est, verumetiam


exclusit proselytum.

strucre

advenam vocavit, quae non Sed quia lex os omnium poluit obnon poluit menteui converlere ideo ultimum re,

jcnedium poslrcmae

illius civitatis

dcbcbatur, in quo esset

refugium salulare; ut mors principis saccrdolum ab omni


nos mortis liberaret formidine, alquc exucret metu.

XVI. Quis
suit

ille est, nisi

de quo lectum est

Ecce Agnus
propoipsius,

Dei, ecce qui

tollit

peccatum mundi'....
2
.

Qucm

Deus propiliatorcm pcr fidcm


justitiae suae

in sanguine

ad

ostensioncm

Accipe autem quia ipseprin:

ceps est sacerdolum magnus. Pater juravil de eo dicens

Tu

es sacerdos in

aeternum

2
.

Rccte

in

a;ternum, quia

alii

lemporalcs omnes sub peccalo, hic autem impracva:

rieabiie habet saccrdolium


.seinper vivens;

omnes sub morle

hic

aulem
nobis

quoniam qui salvare

alios potest, ipse pe,

rire
3

quemadmodum
et

posset? Talis enim, inquit

decebat \ Recta elocutio. Siquidem et apud eos qui ver-

borum
.Joan.

elocutionum deleclum habuerunt, hujusmodi


:

invenitur, dicente aliquo


i,

Locumcdiliorem quam

victovn.

ag.

Rom. m,

a5.

Psat. cix,

4.-4 Hebr,

DE PUGA

S.ECULI.

LIBI-R

UNUS.

Io5

ribus decebat

1
.

Quod

ideo uon praeterii, ut sciamus quia

Aposlolus naturalibus magis

quam

vulgatis, aut secun,

dum

artem ulitur verbis.

Talis ergo

inquit

nobis dece-

bat j)riuceps, sacerdos, justus, sanclus, innocens, im-

maculalus
factus.

segregatus a peccatoribus
est igitur

et cxcelsior coelis

Vcrbum, quod supra ccelos habitans illuminat omuia. Lndc et unctus naturaliter legilur a Deo Patre 2 quia lumen est verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Hoc est Verbum

Hoc

Dei,

in

quo

est

magnum

sacerdotium

cujus Moyses in

illo

vestimento principis sacerdotum indumenla describit inteliigibilia,

quod

virtute sua induit


3
.

mundum,

ct

tanquam

eo amictus fulget inomnibus


gencris

Induitenim cognalionem

humani per hujus corporis susceplionem, et inenarrabilem charilatem, infundcns se omnibus spiritu et

pleuitudinc Divinilalis suae, de cujus plenitudine

omnes

accepimus Caput

ut sciamus supereminentem scientiae chari,

talem Christi
est

et

impleamur
sibi

in

omnem

plenitudinem Dei.

enim omnium Christus, ex quo totum corpus


connexione conjungitur, incre-

producitur, et mulua

meutum
igitur V

sui in aedificalionem charitatis accipiens.


,

Hoc

est

erbum quod supercminet quod Moysi


:

in illius artes-

cae teslimonii a^dificatione dicit

Immittes in arcam

otimonia qua:cumque dabo


spropiliatorii.

tibi, et facies

imposilionem

Et infra : Impones propitiatorium super arcam desuper, et immiltes lestimonia quie dabo; et innotescam tibi inde, et loquar tibi desuper*, hoc est,

inde ubi super coelos est, ubi apud Patrcm est, indc
loquar.
"

libi

Sallust.

1.

Hist.

n.

Act. iv, a-.

Exod. xxix,

5, et seqq.

Exod. xx?,

16, 17 et

T6

9.

AMBROSII

CAPLT
Quid
sit

IV.

fugcre sceculum

cum

exhortationc ad illud

ejusque contt gionem fugiendam.

Fwgam

illam gloosten-

riosam
ditur,

esse cian

plurimorum P alrum exemplis


cur apud

tum

prtecipue sancli Jacob.

Quam felicitcr illi


nihil

cesserit itafagisse; et

eum Laban

suum

repej'ire potuerit ?

XVII. Accedamus itaque


remigiis sublevali, ad illnm

fidei suffnagio subnijci,.et ejus

scdem

gratia? fugicntes

saeculum, et ejus contagionom.


abstinci*e a peccalis,

Hoc

est

ad similitudinem et
,

hoc autem fugore, imagiuem IJei


nostras ad
possibilita-

formam virlutum assumcre cxlendere vires imitalioncm Dei secundum mensuram nostrae
tis.

\ir enim perfcctus imago ct gloria est Dci.


et

Lnde

et

Dominusait: Porfccti estotc, sicut


crelis cst,

Patcr vester, qui in

perfectus cst

1
.

Hoc

est igitur

similem esse
in virtute

Dei, habere justitiam, habene sapicntiam., et


esse perfectum.

peccatum

fugit,,
is
:

Deus enim est 9ine peccato. Et ideo qui adimagiaem est Dei. Non est igitur du-

bium quod

qui a peccato abstinct, fugit.

Lnde

et

Apos-

tolus clamat

Fugite fornicationem

2
.

Pcrsequunlur
:

enim nos peccatoram illecebrce, persequilur libido sed tu fuge lanquam furiosam d-oiiiinam, q*e si cemprehenderit,

nec die ncc noctc requiescerc

sinit, exagi(at y uri*-,

mcendit.

Fuge avariliam, ne te interius comprehendat. Fuge invidiam, quae non solum alienos, veruan multo magis
i

eum quem
Malth.
v, 48.

posscderit, laccrare consuevit.


*
1

Fuge

perfi-

Cor.

vi, 18.

DE FUGA SjBCUU. LIBER


diam, nc

U.M'5,

IOJ

to stiis involvat retibns.

lnk

et

Dominus
,

ait

Cum
aliau).

autem persequentur vos

in civitate ista in

fugile in

>

Qtmd

si

in alia

persequentur vos,
1
.

alium fugite;

Arnen dico vobis, non consummabitis emtates Israel,

donec veniat

Filius

hominis

Elenim quamvis propter


:

infirinitatem carnis firgam nobis suadore videatur

tamen
non
te-

melius fugit,

rjtii

fogit illecebram srceularem

ut

neacur diviliarum suarum soilicitudine, non thesouri contemplatiime, no


vitae istius

cupiditate, sed directa animt


,

intcntione festinct ad gloriam regni calestis

proprret ad

coronam, nec terrenorum contuitu


revocetur.

a sui

corporis passione

XYIDL Fuga ergo mors


umbrata. Et forte
illas

est vcl celcbrata (17), vel ad-

exprimit refugii legitimi civitates;

ut confugiamos ad virtuttim cnhwina, quas pro proeiniis

bono
tates

fteneratori alibi dispcnsat dicens

sQuia

in

modico
civi-

*fidelis fuisti, cris potestatern


J
.

habens super decem


(r-8)
:

Lex vetus

novit civitates
:

sed quia legem


,

implev it,

qtii
J

potuit dicere

<

Noir veni soivere legem

sed

implere
dulget.

, perfectior-eua

nnmerum

remunerationis i-

XIX. Noo ergo erubescamusfugere. Gloriosa enim h&a


fitga est fug^ere

facie peccati.
:

Sic fngit Jacob, motrc

suadenle. Dixit enim Rebecca

Exurgens rnge

ki

Meso-

potamiatn

4
.

Sic fugit et Mttyses a facie regis Pliarao^-ne

illuin

aula regia coinqwinaret, ne irreliretpotentia. I>eni-

quepreti*
Sie fugit otiam

^)tidi\iuisstunavitopproi>riumChristL

Dawd

a lacie regis Satil, a facietAibessBioiL.


,

Oeniqtie iwgicns addebat incrementa pietatis

qpi et

insi>

diatori pepercit, etparric'uhc salutem rogarvit.

Sicfngitet

poptvlus Hebraportnn, ut fides-ejus et vita rnter flnctus sibi


aperiret viaiw.
'

Fuga

illa

erat trames innocentise, virtutw

Matth.

x, 23.

Luc. nx, 17.

* Malth. r,

\j.

Gen.

mtm,

43.

10 8
via, piclatis

S.

AMBROSII
dicerc
,

assumplio.

Audco

sic fugit ct

Jonas

in Tharsis

non corporis fuga, sed

incnlis asccnsione, qui

usquc ad Christi ascendit similitudinem, ut fierct typus Ghristi. Sicutenim fuil Jonas invenlrcceli Iribus diebus,
et tribus noctibus
:

sic crit

inquit

et Fiiius
1

hominis
.

in corde terrae tribus dicbus, et Iribus noclibus


si sic

Nani

non

fugissct,
si

nunquam dc

vcnlre ceti esset auditus.

XX. Sed
fuga,

dnbitas, doceat te

Rebecca quam beata

sit

quam

suscepit Jacob. SuasitRebccca.


:
:

Et fuge

in-

Mesopotamiam Isaac dicit Surgcns vade in 2 Mesopotamiam, iu domum Balhuel In hymnis vel oraquit, in
.

culis a plerisquc (ul ante

nos scriplum est) Balhuel sa-

pienlia

dicitur,

intcrpretatione

autem

latina,

filia

Dei

signiiicatur. In

domum

ergo Sapienlhe mitlitur Jacob, et


a filiabus

accipere admonelur

uxorem

Laban, qui habitaut

bat in Charris, quod significat cavernas, in quibus species


est

sensuum, qui sunt tanquam

in cavernis corporis

visus in oculis, auditus in auribus, odoratus in naribus, in

ore sapor. Qui enim dclectatur hoc


in voluptatibus corporis,

mundo
est

et tripudiat

obnoxius

sensuum

passioni-

bus, alque pore

in his habitat et diversalur.

becca habitandum.paucos dies


;

cum

iilo

Undeei dicit Renon mullo tem,

ne

corporeis

colorelur voluplatibus

et

soeculi

capiatur illecebris.

XXI. Persuadet aulem habitare


disciplinae virlutis

ut discat studiosius

sensum

et velut silus

quosdam

carnis

atque regiones, ut se cognoscat, et noverit vchemenliam


carnis, quid et qua causa creatus sit, et

quemadmodum
muliesic videt oculus.

unusquisque sensus operetur.

Qui
3
.

viderit, inquit,

rem ad concupisccndum eam

Male

Videat ergo oculus, et fungatur suo munere; non lubricje

mcntis imperio dirigatur ad lapsum, ut vitium referat pro


t
'

Matlh.

xii,

4o.

Gen. xxvm,

a.

Matth. v,

28.

DE FVGA &&CVL1. LIBER VM'S.


oflicio.

109

Breve crgo tcmpus ad cognosccndos sensus, vel

potins experiendos datur, et fortasse lenerioris adolosccntia>

prima exordia; statimque revocatur, ne dinlius titubct

in lubrico, ct dividua
ct NBCttli

quadam inundatione

corporis hujus

mcrganlur animi interiora


a

vestigia.

Cum

autcm

vcl expcrtus fuerit, vel stetcrit in instabili ct incerlo alque

humidosolo, revocatur
qtUB dicit
illic
:

malrc patientia vcl pcrsevcrantia,


te, et

Mittam ad

accersiam te indc

1 ;

ut et

in lubrico

tutum portum invenias


in

sapienlioe

quae te

non

sinat

tanquam

ncufragio fluctuare, ct reversus per,

sevcrare circa Dei noveris cultum

ct sis in

conventum

gontium

significans ejus fide Ecclesiam

gentium con-

gregandam.

XXII. His

igitur patientiae et perseverantiae instructns

disciplinis, profectus

Jacob copulam

sibi acquisivit

de sa-

pientia consorte propositi,

opimam

dole prudenlire 2 ,

cum
Adinsti-

qua
tuit

vilae

tempora sine

ulla oflem>ione transcurreret.

dito igitur thesauro sapientia?, variarum sibi

ovium

gregem

sed illum ratiouabilem

virtutum plurima-

rum

diversitate fulgcntcm.

Lnde

et jactanliam carnis cjus

rccidit,

quod

significat femoris stupor, salva sacri interpre'.

tatione mysterii

His

ergo

virtutibus vcluti
in

gradibus

quibusdam mens ejus ascendit

coelum
;

et Dei secreta

cognovit, et confirmatus est et repletus

ut

Laban scrutans

domum
eum
solida
lis.

ejus nihil apud

eum

inane, nihil

nulla simulacra, nullam cffigiein vanitatis.


erat

vacnum repcriret, Non enim apud


sed

imago

sed vcrilas

non

efligies ignaviae,

forma

jusliliae, ct verae virlutis cx|)ressio intclligibi-

et

Itaque Laban perscrutalus est domum cjus spiritalcm, non invenit efligies. Plena enim erat non figurarum ,

sed negoliorum.

XXIII. Posuisset autem invcnire fundamenta virtutum

Gcn. xxth, 45.

IJ. xxix, 3, e. seq-J.

WL

xxx

i,

i$.

,, :

JIO

S.

AAUJROSII

Et culmina, nisi esecitatcm cordis, et perfidse mcntis cali-

gincm

detulissct.

Denique ea improhilatis

ctecitale suffusi

mentem SodomiUc, oslium nequaquam sancti Loliuvenire potuerunt. Unde enim mens impia videre poluit viri sancti
vel exitum, vcl ingressum? Ipse
gclio ait
:

quoque Dominus

in

Evan-

Venit enim princeps mundi hujus, et in


1
.

mc

sinvcnil nihil

Quomodo

nihil invcnire poluit in eo, in

quo plenitudo Divinitalis habilabat, ct inhahilahat corporaliter, de quo virlus exibat, ei sanahat omncs? Quomodo
nihil invcnire potuit in soliditate virtulis, uhertate sapientiae,

intelligentiae, justitiae? Ipse dixisti,


:

sum 2

ipse dixisti,

Mittc

Domine Plenus man-um tuam in latus meum,


:

et noli esse incredulus, sed fidclis

2
.

Misit

manum

qui

non credchat,
tuvacuus, sed
qui nescit
nisi

et

Dominum

te ct

Deum

reperit.

Non ergo
inundi

ille cae.cus

et inanis

princcps

islius

sua cerncrc, ncscit nisi sua invcnire; ca

quas Christi sunt, nescit agnoscere.

XXIV. Aut Non invenict

si

sic

quemadmodnm
nihil,

bi

me

hoc
:

est,

plerique habent non inveniel in me

malitiam, quia malitia nihil est


quia mortuus non
cst.

non invcniet morluum,


in

Scd quomodo

co

mortuum

re-

non sunt, tanquam ea quae sunt? Non invcnict, inquit, peccalum in me, qui mundi peccalum ahstuli. Quomodo enim nihil habet, qui omnia habet? et quod plus cst, omnia hahct
periat, qui vivificat mortuos, et vocat ea quae
,

quse Pater habet, sicut ipse ait

Omnia
xx,

quae Pater habet,

mca
1

sunt 2

Joan. xiv, 3o.

Isai.

i,

n.

8 Joan.

7.

* Id.

xvi, i5.

DB FUGA

S-fiCULI.

LLBLH

l'M*S.

III

wv\\rti.i\>\\,v(.\\i

.mvw.mnrtv.v w*Mvnv .\< vvvMw>iutw

CAPUT
Cur
liinc fugcrc
,

V.

Jtfoyse, ut
ilcs

dcbcamus et quomodo transirc cum vidcamus Dcum , caUcamenla pcdum sol-

:<jiwmodo etiain rclinqueie


sancto David,
si

umbram Uvj usv ilie

el

cum
;

scr

si

non ad caiLum ,

non utaquila, saltcm ul passallcm ad montcs evolare.


niliil cst,

XXV.

Fioiamls ergo hinc, ubi

ubi inane est

omnc quod

magnificu.n putatur esse, ubi ct qui se pulat

quid essc, nihilesl, et omnino non cst


!

a A idi, inrjuit, imjpium supercxaltatum ot elevatum ultra cedros Libani, t tu transi sicut David, et transivi, el cccc non erat
.

transi

sicut
.

bouus servus,

ut

dicatur
,

tibi

Trausi,

recumbe 5
,

Transi sicut Mu\>e>


et

bam

Isaac

Jacob

et videas

Abravi-um magnum. lluc est

ut videas

Deum

visum magnudn, scd *i videre \is, solve calceameulum pedum tuorum, soive omne viuculum iniquitatis, solve cingula sreculi, relinque calceauaenLuni quod lerrenum esL

Ideo Jesus sine calceamento, auro et argcnio Apostolos


idestinavit
,

ne secum torrcna porlarenl. Qui enhn


in

bonum

quairit,

non

calceamento, sedin
:&

pedum

velocitate et

dccore laudatur, dicentcScriptura

Quainspeciosi pedes
3
!

evangelizanlium pacem, evangelizanlium bona


,

lSolve

ergo calceamentum pedum luorum


evangelizanduLU. Solve
,

ut speciosi sint ad

dixit; non, liga. Snlve", ut tran-

ea*

ct

iikun

qucm

niirabaris in terra

impium
,

nihil iilic
,

esse, nihil posse reperias. Transi


terris,

i^,iiur

koc

est

iugc de

ubi malilia est, ubi avarilia. Ideo dicit

tibi

David
,

Psal. xxxvi, 35.

Lue.

itii, 7.

* Lsai.

uu ? * E^nr] m, 5.

112
Dcclina a malo
lilique.
,

s.

AMBnosn
boniim 1
.

el fac

Declinarc fugere est


in C03I0 est.
.

Malnm autcm
:

in terris,

bonum

et sddidit

Inquire pacem, et sequere


ccelo veniens dicit
:

coelo est.

Dcnique de

Unde eam 2 Pax in Pacem meam


,

do vobis, pacem relinquo vobis*. Ergo quia fugienda et


in lcrris ini-

declinanda sunt mala; mala autem in terris


quitales
quitales,
:

Fugiamus terrena, ne nos comprehendant iniquae etiam sanctum comprchenderunt David, si:

cutipsetestalurdicens

meae, et
tis

non potui ut viderem 4

Comprehenderuntme iniquilates co quod fumo iniquita;

oculus animac caecatur, ne videat qua? sunt lucida. Sic

ergo et Laban bona Jacob videre non potuit, et princcps

hujus mundi gloriam Christi.

XXVI. Sed
tnissus est,
si

forte dicas Cur igitur Jacob ad Laban Laban reprehensibilis ? Si nomen considcre:

mus, candidns dicitur latinc. Ergo ad splendidiora jubctur egredi Jacob. Sed quia carnalis crat, melius inlclligimus
splendidiora vitac hujus. Quasi

nondum

perfectus primo
in lucc cjus.

ad

eum

vadit,

apud quem ad horam exultaret

Filios

aulcm deteriores habebat,

id cst, lolerabilius

no-

men, quam opera. Et ideo


deseritur ac relinquitur.

et matris consilio, et divino ora-

culo, et ipsius Jacob amaloris disciplime volunlate cito

XXVII. Abscondit autem simulacra sancta Rachcl 4


et vanas nescit

id

est, Ecclesia, vel prudentia; quia Ecclesia inanes ideas,

simulacrorum figuras

Trinitatis substantiam.

sed veram novft Denique umbram abolevit, splen:

dorem

gloria; manifcstavit.
:

Relinquamus ergo umbram,

quisolemqua?rimus

descramus fumum, qui lumen sequi-

mur. Fumus

iniquitas est; quia sicut

fumus

oculis, sic ini-

quilates utenlibus ea vita.

Umbra

vila

est,-

umbra cnim
xxmx,
i3.

Psal. xxxvi, i5.

l!)id.

Gen. xxxi.

H.

Joan. xiv, 7.

Psal.

Job.

7111, j.

D FIGA S.BCCLI.
esi noslra hacc vita in terra
bic nisi tentationes?
vita in uiolcsliis.

1
,

LIBI-B.

l.MS.
dixit.

Il3

sicut

Job

Quid insupcr
,

Ouinc teinpus
mcdio
.

in soliicitudine

In

inquit,

omuis laqueorum ambu-asibi

inus

2
.

Et alius

in via,

qua aiubulabat, cxlcnlos

scd

absconditos laqucos qucrcbatur, ne dcprehensus caderct".

Volebat fugcre sicut passer

sed adhuc laqueus contrilus

non

erat. Periit, inquit, fuga a

me*.

Gravatas habcbat

pennas per illam tencbrosam aquam


fortassc cvolare

in

nubibus aeris, et

non

polcrat.

Dcnicjue

illas

pennas qnaerevolabo

bat accipere, ut evolaret et requiesceret, sicut scriplum


est
:

Quis dabit mihi pcnnas sicut columbae,


?

et

et requiescjiu'
alibi dicit

L bi

enim volatus,

ibi rcquies.

Deniqnc

Si dormiatis intcr

medios cleros, penna: co-

lumbrc deargentalae*.

XXMU.
fugam

Sed

fortasse dicas

Quomodo
:

ergo hic dicit

sumpscro pcnnas meas ante lucem ? Numquid contrarium cst ? AbMulta enim justorum ccrtamina. Numquid semel sit.

a se pcriisse, qni supra dixerat


7

Si

athlela luclatur? Quotics post coronas mullas vincitur in


alio

certaminc? Quoties qui snepe viccrat, interdum fluc,

tuat

et in inccrlo haeret.

Et saepe

fit

nt fortibus fortis con-

grediatur, raajoraque oriantur cerlamina, ubi majora vi-

rium documenta. Ergo David ubi fugam quaerebat, ut evaderct adversarium, et non inveniebat pennas suas, ancipiti fluctuabat

ccrtamine. Siquidcm ubi in potestate ha

bet pcnnas suas, tilulus Psalmi

In fineni*

est, id cst,

ad perfectionera
quasi
v

et
:

consummationein

victoriae.

Deniquc

ictor dicit

Domine

probasli

me,
et

et cognovis:!

me:

tu cognovisti sessioncm
9
.

meam,

rcsurrcclionem

meam

Merito habebat facultatem volandi, qui pen-

nas resurrectionisacceperat. Hic autem adhuc in speluncc

Job. vui

9 ._

Eccli. ii

uo.

".; 6

ld. lxtii, 14.

'ld. cxx\tiii, 9. -

Psal. citi, 4

<

]bid. 5.

*
1,

Ibid. litulua.

sld.
8

Id.
2.

jjA
est, id esl, in

S.

AMBR.0SII

Carne

in antro

quodam

istius

corporis

cum

regc

Saiil filto

duritise, et intelligibilis illius principis po-

testate
et

decerncns, qui non videtur, sed


,

Psakni lilulus

Intellectus
:

est,

Unde quem tamen David


intelligitur.

positus in carnc conclusit

scd ut concludcrct rogando

meruit. Denique a voce precationis ccepit.

XXIX. Adde
Psalmus

illud,

quod

ille

ex persona

Salvaloris

dicitur; iste

ex persona David, qui in potestalc

non habebat victoriam, sed sperabat a Christo; et ipse tamcn poslcaquam expandit ad Deum manus suas, tanquam
pennas aniuuc suae,
sancti
et confugit

ad

Dominum,

et Spiritus

dcduclionem poposcit, quo cognosceret viam per


posset ascenderc
,
,

quam

inclinari vidit ccelos, ut Christus

dcscenderet
ibrte ideo
tior faclus

ct rogavit ut

eum

levaret

manu

sua.

Aut

pennas suas jam non quaercbat, quia perfcc-

manum
Qui
si

Ghristi desiderabat.

XXX.

vult rgitur

manu

Chrisli levari, ante ipse


ftigit

evolet, habeat pennas suas. Qui

saeculum, pcnnas
ille

habeal; et

suas non habct (ne

forle
si

solus habeat

suas qui polestatcm habct volandi)

suas,

inquam
mansi

non

habet, ab eo qui habet, accipiat. Qui iugit ergo sneculum,


volat

Eccc, inquit, elongavi fugiens,


2

et

in soli-

ludine

Evolavit ergo David sicut nycticorax in doini-

cilio, sicut

passcr singularis in domo. Si autem ad Chris-

tum

refcras, cvolavit in corporis passione, ut

sub umbra

alarum suarumprotcgerctpopulosnationum. EvolavitDivinitalc, mansit corpore, atque habitavit


in deserto
;

ut

plurcs fierent desertce


Illud crgo corpus
,

fiiii,

quam

ejus quoe habebat virum.


ct

sequamur, ut

nos resurgamus. Lbi

enim corpus ibi et aquilae. XXXI. Qui non potcst ut aquila volare, volitet ut passer. Qui non potest ad ccelum volare, volet ad montcs,
>

Psal.

uv,

titulus.

Id. tiv, 8.

DE FIGA

SiBCl-LT.

LIBKR

DlfVS.

">

fngiat ante vallestria, qune cito

corrnmpuntur humore,
quac
,

et

ad monles transeat. Transivrt ad

montcm Segor nepos


autrm non
potuit a^*

Abraha?,

et snlvus factus est

cen<iere aflectu fomiineo reclinata

salrtem amisit.

Ap-

jpropinquatr monlibus a?ternis

Dominus

dicit

per Mi-

chieam prophelam

Surgite hinc, qnia non est vobis hic


estis

refrigeratio.

Propt^r spurcitiam corrupti


1
.

corrupdicit
:

tione, persecutione-v; passi cstis

Et Dominus
1
,

Tnnc

qni in Jtu!n?a sunt fuginnt ad monfes


pacis Hicrusalem,

ubi

mons

Sion,

et civitas

non

torrenis scd vivis


,

constructa lapidibus, et

decem

millia

Angelorum

primi-

tivorum Ecelcsia, perfectorum spiritus, justorum Deus,


qui in sanguine suo roelius locntns est.

quam
:

Abel.

Ille

enim vindictom elamavit, hic indulgentiam ille peccatum fratris accusavit, hic peccatum mundi rcmisit: ille prodidit crimen, hic textit sccundum quodscriptum cst
:

Beati

quorum

tccta sunt pcccata*.

CAPIT
Qua rntiene
teat
:

\I.

qtti vei.it fttpere

eum

velooiter fttgere opor-

q*toetiam fusioiulumsit;

et

adquodbonum ani-

tnas ftostrn&eriger&debeamus?

XXXII. Sed
<Utur
:

qui fugit velociter fugiat, ne comprehen-

veLoeiter depraedetur

hunc Hinnlm

,it

Hebraeus

iEgvptum. Qui parturit, pariat, ne onusto


iniquitatibus
roeatis
nt>n qasi.lactantje4ii fercns,
sedijfijioasi!

et <legravato
:

utero, fugereaon possit

et fngiat
:

expcditum

*ion
:

parvulum gestans, sed.perfectum ia Christo exhibens

Mich. 11,9,

10.

Luc. xxi,

21.

Psal.

xxxt,i.
8.

JX 6
fugiat

S.

AMBROSII

non qnasi
:

ferialus in sabbato, secl

tanquam opera,

rius in negolio

nec lanquam

sterilis in frigore

secl tan:

quam
ne

opimus in messe. Ideo enim diclum est


fuga veslra
.

Orate

hyeme, vel sabbalo 1 Fuga ergo htec fcecunda virlulum est non cfioetameritorum. Fuga hoec uescit frigus tiinoris, tremorem mortis, contraclionem
fial
,

sollicilndinis, dissolulionis

otium,

lascivire ferias,

lorpo-

rem

lenlitudinis
,

torcm

impigrum viarcgni superioris competitorem strenuum divitem


:

sed

vitoe ccelestis requirit

agricolam, qui fructus suos cogat, et cogendo

diripiat.
,

XXXIII. Quid enim


ut timcas

aliud a te, o

homo,

quocritur

nisi

Dominum
Si

rcquiras
2

eum

post ipsum ambules

comprehcndas

vias e]us

?In quo, inquit, comprehendam


in holocaustis?

Dominum?
dccem

comprehendam cum
hoidorum, non
in

Non

in

millibus

in millibus

arietum, non
et

in fruclibus impietalis reconcilialur

Dominus,
gratia

peccata

redimunlur
tur.

sed

bona

vila

Domini
te.

comprehendisit

Renunlialum

cst, inquit, tibi

homo

quid

bonum

aut quid Dominus rcquirat a

Quid

aliud, nisi ut facias


sis ire
:

justitiam, et diligas misericordiam, ct paratus

cum

Domino Dco tuo?


eamus hinc ambulabis\

3
.

Dicit tibi ergo


:

Evangelium

Surgite,

Dicit tibi lex


Didicisli

Post

Dominum Deum tuum

quomodo
:

hincfugias, quid inora-

ris ? Dicit tibi

Evangelium iterum

Progenies viperarum,
5

quis vobis demonslravit fugere ab ira ventura


illis

Et

dicit

hoc

qui veniebant ad

baptismum

pcenitentiae.

XXXIV. Ergo
fuga est bona
,

pcenitentia fuga est

bona

gratia Dei
:

in

quam

cst

assumplio fugientis

desertum

fuga est bona, ad quodfugit Elias, Elisacus, Joannes BapJista.

Fugit Elias mulierem Jezabel, id


,

est,

cIFusionem va-

.iiilatis

et fugit

ad
.

montem Oreb quod


,

significat exsicca-

'

Malth. xxiv,

2,

Deut. x, ia.

Joan. xiv,

oi.

Deut. xm, 4

-Malth.

,n, 7 .

DE FVGA

S.ECII.I.

LIBER VHVS.

l\J
,

tionem

ut siccarctur in eo carnalis profluvium vanitatis

et cognosceret

plenius

Deum. Erat enim ad torrenlem


abundauliam proflucntem
nec

Chorrad, quod

est cognilio, ubi

divioae cognilionis haurirct, ita ftigiens saeculum, ut


,

cibum corporis hujus exquircret nisi quem aves detulisquanquam esca ejus pleriimque tcrrena sent minislr.-c non fuerit. Dcniquc quadraginta diebus in virlule escae quam acceperat,ambnlavit. llique non mulicrem fugiebat Prophela lantus, sed saeculum. An mortem tfmebat, qu^
;

se obtulcrat requircnli

et qui dicebat

ad

Dominum

Renonr

cipe

animam meam

l
,

taedium

vilne islius

sustinens

cupiditalem? Sedfugiebat saecularem illecebram, et conversationis maculosae contagionem, et impice ac praevaricatrici.s

nationis sacriiegia.

XXXV.
ruptclam

Salomon quoque
Ilaeccst

in mulieris illius specie

cor-

saeculi
.

hujus exponit, et meretricias artes decli-

nandascdocet 2

mulier aliena

et fornicaria, a

qua

te utcustodias, adhortatur. Ne declines ad vias saeculi cor tuum, sed colloces illud in manu Domini in qua est cor regis. Qui enim se ipsum rcgit quod pluris est quam aliis imperare, cor ejus in manu Dei est et quo Deus vult, convertit illud. Non mirum si convertit in bonum, qui per, ,
,

fecUt bonitatis

est.

In

manu

ergo Dei simus, ut

bonum

quaeramus,
bile,

illud

de quo dicit

bonum incorruptibile atque incommutaAmos propheta Exquirite bonum et


:

non malignum,
mala,

ut vivatis; ct sic erit


.

vobiscum Dominus
:

Deus omnipotens s
et dileximus

Quomodo
?

dixislis

Odio habuimus
ibi

bona

Lbi ergo bonus Deus,


et

bona

sunt quae desideravit videre David,


sicut ipse ait
:

visurum se credidit,
in terra viven-

Credo videre bona Domini


vel aetatis

tium*.

Illa

enim bona sunt quae manent semper, quae


mutatione corrumpi.
Amos.
t, 14.

nonqueunt temporis

3 Reg. iu,

4.

ProT. tii.

<

Psa!.

x\ti, i3.

Il8

frfl

AMBJftOSII

XXXVI.
nerit.

In

iliis

bonisest qui

Deum

qusesiverit ct inve-ejus. est.

Lbi enim cor hoininis,

ibi

et thesaurus

Non

enini solet bonuni

datum depreeantibus Dominusde*

ncgare. Ergo quia bortus

Dominus

estf,

et

ncntibus se bonus
tota

est, ipsi adliaereamus,


,

maxime susticum ipso simus


et delectalionis'

anima nostra
et

toto corde, tota virlutc; ut simus in


,

hunine ejus,
animos,

videamus cjus gloriam

supornae fruamur gratia.


et in iilo

Ad

iilud igitur
in illo

bonum
,

erigainus

simus, alque

vivamus
ct

ipsi

adhae-

reamus, quod

est supra

omncm

mcntern,

oninem con-

sidcrationcm ,el pace utitur porpetua ac tranqniliitate. Pax

autem supra oinnem menteni

est, et

supra oiiiucm sensum.


,

Hoc

est
,

bonuin quod penelrat onmia


atque ex ipso pendemus
;
:

et

omnes

in ipso

vivimus

autcm supra se niliii habet, scd est divinutn nemo eniin bonus nisi unus Dcus. Quod crgo bonum, diiinum; ct qnod diviuum bonum. Et ideodicitur Aperienle lc manum, implebunipsiun
,
,
:

luromnia bonitate \ Per bonilalem enim Dei nobisuni-

vcrsa tribuuntur merito bona, quibus nihil


mali.

admixtum

est
:

Haec bona promiltit

Scriptura
2
.

fidrlibus

dicens

Qiue bona sunt

lerrae mandfiicabitis

Boni crgo ihius

similes simus,

ut quae

bonu snnt adipiseainur. Bonuni


sine dolo
,

quod

est sine iniquilale, et

et sine asperitate,

cum

gralia,

cum

pietate

cum

sinceritate, el benevolcn-

tia, charitate, et juslitia.

Itaquo omnes virtules bonitas

tanquam mater foecunda


1

amplcctitwr..

l'sal. cih<;

28.

'

Isai'.

1,

rg.

DB FUGA SMCVU. LIBER LNUS.

Iig

CAPIT MI.

Maximam
propria

esse
sit

causam

qtiare hitw

fugiamus
sit

cum hiec
fupe.re?

malitia: sedes; ac itcm quid

Malitiam hic noji interire , et qtta dt causa? Deserpent-s damnalion (juidvc a tentcntia in hominem lata diffcrat? Quibus acccdit cjtcsdem sejtlenlia tx,

positio.

XXXVII. Est
certis

igitur

gere debeamus; ut

non mediocris causa cur hinc fuperveniamus a malis ad bona ab in


,
,

ad

fidelia et

plena veritatis
:

morte ad \ilam. Ipse

quoque Dominus dicendo Posui ante te bonum et malum, vitamet mortem dcmonslravit quia bonum vita (.-t, >ed aeterna. Si hrcc enim obnoxia soeculo alque e]us
1 ,

nialignilali, utique

illa

cstbona, qnae non corrumpitur et


degenerat, qiue virtute acquiri-

mutatur, qua? nullo


tur.

vitio

Fugiamus ergo

malitiaui sajculi
;

hujus, in quo

ipsi

Dies, inquit, mali sunt 2

et fugiamus impigre. Ideoet

que Esaias clamat

Convdcscite manus remissa^,

ge-

snua

dissolula

3
,

id est,

non corporis, scd anima? gcnua


coeli altissima

convalescite; ut directum ad

mentis vesti-

gium

possit altolli; ut

sit

ductus solidior, viU malurior,

gratia plenior, prudentia circumspectior.

XXX\ III. Hoc esl enim fugere scirequo tendas, ablevarese a saeculo, ablcvare se-a corpore; ne itecum frus,

tra se aliquis exlollat,

et inflalus
:

mente carnis
Fugerunt,
et

siue

non

tencat ciiput, tt oicatur de bis

non vide-

runl\

j.

Sed.

hoc

csi fugeie iiinc,


Isai.

mori

elttweiriis istius
*

Deut.

ui, i5.

Bpfce. y, i6.-*f

x\.w,3.

Job. is,a5.

120

S.

AMBROSII

in Deo, declinare corrupliones, non altaminare cupidilalcs, nescirequae sunt mundi istius,

mundi, abscondcre vitam

fjui

nobis varios g'gnit dolores, exinanit,


cxinaniverit, replet. Et hicc

cum

repleverit,
et vjscua, in

cum
nihil

omnia inania
dives

quibus nullus solidus csl fructus. Mortuus est dives, et


habet; quia non
est

inDeum

et idco insipiens,

quid sapicntia cultura est Dei, abslinere autem a malis disciplina est.

XXXIX.
nam
otiose

Quis crgo non fugiat maliliae locum


,

offici-

improbilatis

qiirc

intcrire nesciat

Dcnique uon

signum positum
;

cst

supra Cain

ne quis

eum

occi-

dcrot

ut signiiicarelur

quod non extingualur

et aufcralur

a terris malitia.

nesciebat

1
.

Augetur enirn

Timebat Cain ne occidcretur, quia fngerc et cumulatur ipso usu malilia,


proditur el sanguine peremptorum

et est sine

modcratione, sine fine, dolo et fraude dccer-

ncns,

qu.-e factis suis

sicut ct Cain prodiluscst. Versatur itaque in terris malilia,

atque

islic

crat; et idco
2

rogamus volunlatem Dei


,

fieri in

terris sicut el in crelis

ut ct hic

sit

innoccnlia. Itaque

malilia

quoniam

iilic

hic sajvit, sesequc elTundit


vio
,

jam locum non habet, hic circuit, non mundano i[lo mersa dil.u,

non Sodomilano exusta incendio. Dcnique gravius

postea in scminariis pullnlavit, usque in ipsum parricidalcs ac sacrilegas injiciens


salulis.

manus universorum auclorem


,

Lsx factum damnat non aufert maliliam. Ipse Dominus Jcsus peccalum damnavit, auctorem ejus dislulit; ut esset per quem justi probarentur. Etenim qnia malum Deus nonfecit, sednequitia diaboli inseruit, vindictam Dcus dislulit ut ab ipsis, quosdccepcrat, diabolus vince;

retur.

lilatis,

XL. Exercentur ergo decepti, ut ct pretium luant faciet sumant sludia virtulis, induslriam caulionis..
Gen.
jv, 14.

Mallh.

vi, 10.

DE HiiA S.ECVLI. LIBER CXtS.

12

Lnde

ait

Estotc astuti sicut serpentes


ille

*.

Ouare

sicnt

serpentes? Lt ct

spolietur suo

et qui alios

cxuere vo-

lnit, amiltal qua? sunt ipsius,


turae.

non venena sed merita natu ascenderis.

Dcnique dejicitur
:

ille

cum

Scriptum

est
>

cnim

idebam Satanam

sicut fnlgur

cadentcm de
quia suum tuum lumen
;

coelo

Non
,

fulgur, inquit, sed sicut fulgur

lumen amisit
gimus, quia

quod habebat antequam

tibi

vellet auferrc.

\erum

forte dicas quia et dc Salvatorc leita

Sicut fulgur coruscans de sub ccelo...

erit et advenlusFilii

hominis

3
.

Bene

et hicsicut fulgur,
:

lumcn autem verum snpra ccelum. Ergo Satanas sicut fulgur, quia amisit hoc quod habuit lu autem recepisti quod
:

quia supra fulgur. Denique fulgur de sub ccelo

amiseras.

XLI. Non enim


sentenlia.
xit.

ita

circa illum sicnt circa te solnta est

Nam

Christi gratia quae te resolvit, illnm astrin-

Manet enim maledictio directa in scrpentem propter tuam dcceptionem. Sic enim dictum est ad eum Ma ledictus tu ab omnibus pecoribus terra *, Omnium enim communis inimicus est, qui fuit hostis bonorum et pro iis damnatur quos adhuc non keserat quoniam qni hominem laesit cui illa omnia subjecla sunt laesit omnia.
:

Communem

etenim legem
Idco

solvit

qua

et ipse

homini

cum
dam-

caeteris subditus est.

communi

odio

omninm

atque

execratione maledictio ejus oneratur. Genus autem


nationis
:

non mors, sed pcena diuturna est Super pectus, inquit, tuum ct ventrem ambulabis*. Premenda cnim
noxia conscientia, et proterenda malitia
,

fuit

fraudulen:

tumqnc secretum lanquam a Dei facie relegandum simul ostenditur quod ttrrena malilia sit quae in terram
,
1

Matlb. x, 16.

Luc.

x,

18.

'

Id.

xvn

a^.

Gcn.

111,

i4-

'Ibid.

12

S.

AMBROSII
:

rccurvet. Denique addidit

Et.ierra.nv edcs oinnes dios

vilae luae

4
.

XLII. Dcscribi quidem his natura serpcnlis videtur, sed


raagis oinne vas maliliac dcscribilur,
bitatis,

omnis serpens impro-

qui in ventrem se dejicit, atque intra se

venenum

suum

claudit, elinlus in pectore suo volvit, cogilalionibus


,

suis lubricus

et

super Iraudcs suas ambulans, suis dolis

sc ipsc implicans, move.ns seiupcr atque exagitans sua ve-

ncna cuni cogilal, ventrem quoque, boccst, seminarium


cordis sui.prolerens.

Lnde pulchre David

ait

Alienati

suntpcccalor.es

-ab

utero, crraverunt a ventro, locuti sunt


serpenlis, sicut

falsa.

Furor

illis

secundum simililudinem

aspidis surdae ct obslruenlis aures suas, qu.-c

non cxaudiet

vocem incantantium, etvenefici, cum incanlatur a sapien2 .Propterhoc ctiamilludpukhiodictnm videlur, quod in libro prophelicolegimus Yentrcm mcum doleo ven

tc

trein

mcum

doleo
:

3
;

quia

ibi cst
,

malitia

ubi debet

esse innocenlia

et illud plus laborat


:

quod

in nobis

dc-

bct cssc tranquillius

alque id ncquiliai vesligiis procul-

calurj stimulalur unguibus, proccssu

quodam

improbitatis

incrementoque conculilur, ubi


postcritalis &>lcrna3. Yidetur

est genitale

seminarium
id csse refeet suscepit,

quidem hoc ad

rendum,quoddolebal
sed mullo magis quod

perisse quoscreavit
in

filios

ventre suo vcrbi seminarium non


dicit, quasi pretiosissimum.
.

habcbat. Ideo venlrcm


.

suum

Pretiosus eni.m menlis ulcrus cst

in

quo foecunda scges


vitse to-

consiliorum verbi semine pullulare consucvit, ct


tius solent atqiie

viriutum ac disciplinarum quocdam

mem-

bra formari.

XLIII. Sed ul revertamur od propositum, quod mahtiam Deus reprimendam interim quam abolendam , putaverit, aitadserpentem El inimicitias ponam interte
:

Gen.

iii,

14.

p sa i.

LVIIf ^.g.

__

Jerem.

iv, 19.

DE FUGA
ct
intftr

SiBCULI.

LIBER UNUS.

mulienom

et

scmen tuiiinelse*GHcnmiiHeri& Ipsa


illius

tibi obscrvabit caput, et tu

calcaneuui

1
.

Lbi ini:

mjcitiae sunt, ibi discordia cst,

nocendique sludinm

ubi

nocendi sludium, ibi -malilia -ponitur. Ergo discordia inter serpeqtem ci mulierem discordiae malitia subest. Non cst
ergo sublata malilia. Denique servalum est serpenti, ut

cakaueum
et
vi

mulicris et semiais ejus observet, quo noceat,

neiumi suum infundat.


,

Non

ergo

ambulemus
poterit.

in ter-

renis

et

seipens nobis nocere

non

Sumamus

evangelicum calccamcnlum quo veuenum serpentis excluditur,

morsus ejus hebetatur, ut simus

calceati pedes in

Evangelium. Et iorlasse ideo Moyse* jubetur solvere cal-

ceauientum pedum suorum


Evaugclii
;

ut sumeret c;.lceameutum
,

vei quia

non Moysi

Aposlolis praedicalio

non Prophetis, sed Evangelii dcbebatur. Ea est quam suidest


,

pra

di.viujiis, dicta in serpcntem scntentia. In hominem quoque cujusuiodi direeta sit, consideremus. ALIY. Maledictus iile qui auctor est culpa? sed non
:

maledicUis eat

iste

qui aliena traude deceptus est


,

tamen
Iabore

quia non scrvavit

mandatum Dei operum suorum


2
, ,

damnalur. Maledicilur sane terra


toris
;

sedin operibuspcccain

et

maledicitur

donec resolvatur

terram. Ideo

-uscepit Jesus carnem, ut


trieis

maledicUun carnis pecca-

aboleret

et tactus cst

pro nobis maledictum, ut be-

nediclio absorbcret maledictionem, integrilas peccatum,

indulgenlia sententiam

vita

mortem. Suscepit enim

et
:

mortem,

ut impIereUir sentenlia, satisfieret judicato (19)

Maledictuin carnis peccatricis usque ad mortem. Nihil

ergo factuni

est contra

senlentiam Dei,

cum

sit

divina con-

dilio impleta sententife.

Maledicliun cnim usque ad mor-

tem, post mortem autemgratia. Mortui ergos?ccnlo sumus, quid adhucsaeculodecernimusPmortuisumuscnmChristo,.


Gen.
111,

i5.

ld.

111,

17.

iq4
quid adhnc
in
vitae

s*

AMnnosii

hujns aclus requirimns? Mortem Christi


vita Christi in

corpore nostro circumfcrimus; ut ct

no-

his manifestetur.

Non ergo jam nostram


,

illam vitam, sed


,

Chrisli vilam vivimus


niae
,

vitam innocentine
,

vitam caslimovirlutum.

vilam

simplicitatis
,

omniumqne
vivamus,

Cum
in

Christo rcsurreximus

in ipso

in ipso

asccnda-

mus

ut serpens calcaneum nostrum

quod vulneret,

-lerris reperire

non

possit.

CAPUT
Quomodo
licct

VIII.

hic retineamur corpore ,


,

tamen animo

fugere possimus

alque adeo debeamus ; ne

cum

prce-

tereunte figura hujus

mundi opera
,

nostra nosqueipsi

proslercamus

quod ne contingat

mandata Dei non


;

praztcreamus , sicul nec ullius disciplina?, profectum

quemadmodum
perium
est.

piurese sanclis veleribus fecisse com-

XLV. Fugiamus
ris
illi

hinc. Potcs
,

animo fugere,
et adesse

etsi rctine,

corpore. Poies et hic esse


adhaereat anima tua,
si si

ad

Dominum
si

si

post ipsum cogitationihus tuis


vias cjus sequaris,
,

amhules,

fide,

non specie,

ad ipsum
:

confugias. Est

enim refugium et virtus cui dicit David Ad te confugi, et non sum deceptus *. Ergo quia Dcus refugium, Deus autem in ccelo, et supra ccelos utique hinc illo confugiendum est, ubi pax ubi requies ab opcribus ubi epulemur sabbatum magnum, sicut dixit Moyses Et
: :

oerunt sabbata

lerras vobis escae

2
.

Epulatorium enim et
,

plennm jucunditalis

ct tranquillilalis est

requiescere in

Psal. iajvj, 3.

Levit. xxv, 6.

DE FIGA.

>.CLLI.

LIBER

U.NVS.

1^5

Chrislo.ctejusdelectationein videre. Quiergoconfugimu*

adDeum,

au munduin revertemur

iuus, peccata repcteruus?

? Qui peccato mortui suQui renuntiaviinussaeculo et usui

ejus, ileruni in lulo ejus haerebiinus?

\L\

I.

Fugiamus hiuc
fugias
;

quia tempus breve

est.

Audi
ac
si

quomodo

Et qui habent uxores,


,

ita sint

iuou habcant

ct qui ilcnt

tanquam non
;

flentes; et qui

vgaudent, tanquam non gaudcnles

et qui

emunt, tan1

quam nou
jNou ergo

possidentes; ct qui hoc

mundo

utunlur, tan.

quani non utautur. Praterit eniui figura hujus mundi

cum

prastereunte figura

mundi opera nostra


;

praetereant, ne etiam ipsi practereamus


veritate. Si nianeauius in Chrislo
et

scd uianeanius in
in veritate,

uiancmus

cum

eo manebiuius, et non prateribimus, sed dicemus


,

Bcnediclio Dojuini super vos


2
.

benediximus vobis

in

no-

Qui enim pra^tcreunt, non possunt di>mine Domini Bencdictio cere, quia non dixerunt praelereuutes viam Domini super vos, quemadmodum dixit Propheta. Itaque si volumus non praelcrire opera nostra, non praelereanon praitereanius requhendi Jesu mus mandata Dei

Domini diligenliam, emerendiejus gratiam.

Nonpra.'terivit

eum
in

illa

mulier quae usque iu Pharisoei


,

domum

ingressa

qua Christus recumbebat

in

pedes ejus superiudit un-

gnentum.

XLMI. Non praetereamus discijdinae alicujusprofectum,


sicut etiam Joseph adolescentulus
JVatres suos requirebat
,

non

praelerivit

quia
,

et

ad

eum

festinabat Jocuni

iu

quo pascebaul ovcs;

et

cum

cognovisset quia in Dothaim


illo

sunt, perrexit eo. Significatur autem


defectus idoneus, id est,

verbo Dolhaim

vanarum

opiuioniuii defeclus

nou

mediocris
aniniae.

sed perfeclus et plenus, in quo profectus est

Sapiens enim quando minuit, addit ^20). Deficiunt


vii,

iCor.

a^-Ji.

Psal.

cixvui,8.

I2 6*

AMBROSII

enim sTcnlaros opiniones, qtine mnlieribus mfirmis comparantur. Unde pulchre quo ostenderetur Sara ad profec-

tnm

venisse, ut generarct risum et loDlitiam


*.

Dcfecerunt,

inquit, Sarne fieri muliebria

Bona crgo

dcfeclio cupi-

ditalum

defeclio vanilalis

quia veritatis adjectio est.

Lnde
eoque
illam

et

sanctus David
2
.

ait

Defccit in salutare

tuum

anima mca

Parilura etenim crat qunc concesscrat,,

et promiserat

Dens

paritura bctitiam
:

,'et

sobriara

jucunditatis

ebrretatem

paritura

anle

cxpecta-

tum
que

(2i),ingenii cclcritate partns/facta sapientine. Deniet de


aliis

HcbrTis mulicribus habes, quia


vcniant obstetrices
3
;

'Ilebrocae

priuspariunt,

quam
,

co quod animac

justorum non expectcnt artcs

ct disciplinas

propler inven:

tionum goncra

ncc requirant adjumenta generandi

sed

sponte partus suosfundant expectalionemque proeveniant.

XLVIII. Ncc minusimpigcr ad invenicndum, quam ad exequendum Jacob cui cum mater dixissct, iii inferret
,

patri escas

4
,

definitionum gcnera suppctisse cernimus

(2 2).

Nam

etcito invenit,et inventorum

ficatus est

Deum

in

quo

ct

snorum auctorcm teslidiligenline palma et ingonii


,

signilicatur ubertas.

Prima ergo
:

definitio in invcntione
esl

quodinvenitur, <[uacritur et quod quaeritur, temporis

quod tcmporis
proevenit

est, utiquc diligentioc

est.
,

Quod aulem
:

usum lemporis, Deus

infundit

Deus dat qued

Deus dat, naturoe non diligenli.-e est. Ingcnium igitur divini est muneris r quod autem divinr muneris, hoc naturae. Ingenium ergo naturae est, inventio diligentiac illud sine tempore, hoc indiget tempore. Ideoque illud in tompcre
:

praesto cst,

hoc

in spatio teroporis investigalur

ilmd supra

nos

hoc vcro ad nos refertur.


Quaerenti igitwr patri

XLIX.
I

cibnm verbi

(
1,

Non enim

Gen.

xyjii,

u.

Psal.

cxviu, 81.

Exod.

19.

<

Gen.

xxvii, 9, et seqq.

DE

FUGA. foBCULI.

klBER UNUS.
1

I2~
;

in sok>

pane
vidit

vivit

homo

sed in oinni verbo Dei


talein

ta-

leni

cibumqunerebatlsaac,
credituri

cibum eMiriebat Pctros,


populi

quaudo
pr<esto

gentilis

mvsteria

*.

Esaii

uon habuit cibum


parat

spiritalis et veloeioris ingenii.

Duui

iste veiUitur et qtuerit, et


,

praedurum atque agrestcm

sermoncm suggercre
buui minislrans
uiiratus paterait

praevenit

Jacob

celeri inven-

tione, et miti, et prope domcstica responsione suave ver,

quo eum mnleeret ac

delectaret.

Inde

Quid
3
.

est
:

hoc

quod tam
tradidit

cito invenisti

Cli

mi

Respondit Jacob

Quod

Dominus Deus

tuus in
,

manus
in
i

nieas

Prinia definilio in interrogalione

est

secunda

csponso. Plena igitnr omnia reperiens pa,

ter quae erant vel ingeuii

vel diligentia?, definilionis

con-

summatiouc conclusitdiccns:t Ecce odorfdiimei tanqnam odor agri plcui, quem benedixtt Dominus *. Ager enirn
et

naturale habet

tcrlililatis

ingeuium,

et eulturae dili^ene>t

tiam temporalem,

meritoqne in eo

pk'nitudo, cui
:

utrumque non Jcest. Simul cum addiderit Ouem benedicit Dominus, videtur naturac gratiam pra?lnlisse caltionis labori.

Et confirmavit Esaii dieens

cst nouien illius Jacob. Supplantavit

Juste vocatum cnim me jam bis,


:

et primogenita
L.

mea

accepit
:

5
.

Sed

forte dicas

In

quo moram
?

fecit

qui ad venaet pater

tionem

a patre

missus est

Sed considera quia

pronunt:avit,quia paratum habere non posset,quod spiritaliter petebalur; et ideo quia deficiebat ingenio , vel diligcntire

subsidium ut adjungeret
,

exigebat.

Celcritatis
:

quoque admonet qui


cepil

ait

Cape arcum

et sagittam

Ac-

lamcnet

diligentiae

fructum, quiagnovitsuperius esse

ingenii

munus.
detulit
,

LI.
'

Nec immerito domesticos cibos


tiii,

qui de dox,

Deut.

5; Malth.
,

it,

seqq.

Gen. xxvu

ao.

4, el Luc.
*

it, 4.

Act.

Ibid.

27.

Ibid, 56.

,
r

et

Ibid. 3.

J28
meslicis

S.

AMBR05II

seminis sui sapienliae sibi acquisivit copulam.


diligentia

Bona autem

cum

sapientia, et inventio

cum

in-

promptu sapientiaecopulam sanctus Isiac deambulabat in campo imo abalienabatur. Et nos primo sapientue copulemur et sic cxeamus in campum quaerere et invenire cupienles. Multi enim sine sapientia male quaerunt. Et ideo Cain quia non acceperat aDeo prudentiam, male quaesivit ,male exivit in campum
genionaturali. Denique habensin
, ,
, ;

Abel bene, qui perfcclum

sacrificii
,

munus

implevit.

Bo,

num enim
omnis

sapientiae sacrificium

bona

est hostia fides

et
et

virlus.

Denique sapientia

interfecit suas hostias

miscuit in cralercm vinum suum. Et ideo ut insipientibus


gentilibus
vit

potum
:

fidei

daret, ad craterem
est insipiens,

suum convocame.

eos dicens

Qui
:

divertat ad

Et
,

egentibus sensu dixit

Venite et edite de meis panibus

et bibite vinum quod miscui vobis'.


Plato in suos libros transferendum putavit

Dc hoc
qui

cratere

ad cnjus polum

evocavit animas
fidei
,

sed eas explere nescivit

potum non

sed perfidiae ministrabat.


ix, 4,

Prov.

5.

DE FIGA S.ECUL!. LIBER UMS.

ug

CAPIT
(

IX.

ut liinc

fupiamus, sicut

fttgit

Jacob de patria
,

ct sictit

cervi adfontes; quos qui dcsiderat

super s&

animam suam exemplo Susannos effandat oportet. Quomodo Pattluset Lot fugerint ; ac nobissimilitcr fugicndttm sit in supernam civitatcm quoad summu& sacerdos moriatur cum qttoet vetus homo noster de,

bet mori.

LI.

Fugiamus ergo hinc sicut

fugit

de patria sanctu:?

Jacob. Scicbat enim vcram patriam esse superiorem.

Fu-

giamus sicut cervi ad fontes aquarum


vid
,

quos

sitiebat Dar-

sitiat et
:

anima nostra. Quis

cst ille fons ?


1
.

Audi dicen-

Quoniam apud te est fons vitae Huic fonti dicat nnima Quando vcniam et parebo ante faciem tuam s ? Fons cnim Deus est sed qui hunc fontem desiderat, ef*-' fundat super sc animam suam ut nihil passioni carnis re
tcm

:
:

jinquat, scd ubique anima superfluat.


LII. Pulchre

cam

effudit

Susanna, ut cvaporare

in

eanr
vita?

non possent incendia corporis, mortis formidincs,


cupiditales. Effusa super ipsam

anima omne

restinxit car-

nale desiderium, saeculare studiurn. Qna? etiam prodigio-

sorum senum, et impudentium prcsbyterorum potuit* flammas reslinguerc nisi in his libidinis profluvium re,

dundasset.

quibus

cum

intenderctur calumnia
,

si

as:-

sensus negaretur adulterio


ingemuit Susanna

ct dixit

Angusticc mihi adsunt undique. Si enim hoc fecero,.

morlc

actcrna peribo

sin

autem

non effugiam manus

Pal. xxxy, 10.

Id. xli, 5.

LV.

t 3o

s
1
.

AMBROSII

vcstras

Mclius tamen judicavit crimcn fugerc potius,

quam
;iur
:

periculum. Ploravit itaque

cum crimen

ci

objiccre-

ploravit

cum

sibi

de pudica et casla adultcri judicium


castitatis ca-

vindicarent; non

morlem deplorans, scd


,

lumniam.

Ilcligionis injuriam ploravit

et cffudit super se

noncorpus, sed animam. Effudisset eniin corpus, si carxialibus acquievisset. Denique cum morte damnarctur, exclamavit quasi judexreorum, arbitra calumnianliirm ; et
innocentis conscientiac auctoritate divinamsibi injudicium
acccrsivit cognitioncm
,

non timore morlis pcrcila, scd


civilalis aeternaj

arguenlis ccnsurac poleslate prnecelsa. Susanna crgo fugit

saeculum, ct se
fugicns,
intra
qua;

Dco credidit, ad iilam arcem


toluin

mundum

cOmplcclilur,

quoniam
ia

Dcum

sunt omnia.

LIII.

Fugit ct Paulus ut evadcret per fenestram

sporla dcmissus, sparlum enim Iriplex rumpi non posse

noverat

sed fugit,
;

ut

Evangclium Domini
est.

toto

orbe

prrcdicaret

et ideo in

paradisum raptus

Et nos fu,

giamus per fenestraui audientcs praeccpta Domini


sobrio
,

ct visu

atque oculorum castitale servantcs.

LIV. Fugiamus sicut Lot, sodomitana crimina amplius,

quam supplicia formidans. Mngis enim pius certe scelerum fugit contagia, qui Sodomitis domum clausit ncc
:

cohabitans noverateos, quorum


probria aversabatur
:

ilagitia

nesciebat, et op-

nec fugiens respexit eos quQrum


,

conversaliones non dcsiderabat. Fugit crgo sicut Lot

qui

.rcnunliat viliis, abdicat se incolarum moribus, qui post se

non

respicit, qui

superiorcm illam civitalem ingredilui*

"mlroilu cogitationum

suarum
est

ncc reccdit cx ea doncc


tulit

morialur Princeps saccrdolum, qui

poccatum mundi.

Morluus quidcm semel


Jbaplizalur in
4 Dan.

scd morilur imicuique qui

morlc Christi; ut conscpeliamur

cum

eo,

xm,

32,

DE FIGA
et rcsurgauius

S.ECULI.
,

LIBEH UJtES.

l3l

cum

eo

et iu uovitate vita? iliius

ambu-

lcmus.

LV. Bcne fugis,


consilia
,

si

ct

cogitationes corum.

tuus fugit caliccs ct

tuum non imitetur pcccalorum Bene fugis, si ociilus phialas; ne fiat libidinosus, duni mocor
si

ratur in vino. Bcne fugis,

oculus luus alienam declinet,


fugis,
illius.
si non Bene fu

ut lingua tua veritatcm cnstodiat. Bene

respondeas imprudenli ad iinprudenliani


gis
,

si

aufcras gressum

pedum tuorum

cx ore insipicn
si vis

tium.

Cito enim malis ducibus crralur: sed


,

bene

fugere

longe fac vias tuas ab


tibi

eorum sermonibus.
libi
illa

LYI. Mbrtoosest

Princeps sacerdotum,

cruci-

fixus cst, ut clavis cjus adhrcreas.

Te enim
illi

in

carne

ct tua peccala susccpit

affixa sunt

palibulo

iuorum

dclictorum chirographa; ut jam

mundo

nihil dcbeas, cui

scmel
cere
:

renuntiasti. Lt rccte nihil debes, cui suppclit di

Mihi enim

mundus
cst

crucifixus est, ct cgo niundo 1 ;


si

Ut jam mortem non limeas,


^otcs dicere
:

geras Christum,

(fuo-

<

Lbi

mors

vicloria tua ? Lbi est

mors

aculeus tuus 2 ?Elenim


fixus est cruci,

cum

vclus

ille

homo
,

nosler af-

deslruclum cst peccatum

oblusus acudesina-

leus

vacuata culpa, ut ulterius servire


Abiit
in

flagiliis

iiius.

homo

enim velus homo. Nunc aulcm jam non vetus nobis sed nova est creatura, habens in se si:

mililudincm Chrisli

cujus mortis simililudini eon?cpulti

imaginem
acccpimus.

vilac

cjus

assumpsimus,

alas

graliie

spirilalis

L\
suis

II.

Sic igitur volale, ut dicalur de vobis


ct sicut

Qui sunt
pullis

isti qui ut nubes volant,


$

columbae
,

cum
et

? ll nebulac veslrae rorent juslitiam

columbre

pariant simplicilatem. Sic navigale quasi navcs Tharsis; ut ad intelHgibiles portus cursum dirigalis, ct convchatis
*

Gulat.

vi,

ij.

>

Cor. xv, 55.

b*.

l\,8.

i3a

s.

AMBROSII
,

divilias maris. Sic festinate

ut clicatur de vobis

Levcs-

facti

sunt snper aquilas

1
.

Ab

ira

cnim vcnlura fugien-

dum
liam

vidctis,
sibi

quam

dcclinare polerunt, qui per pcenitcn


,

spem locaverint evadendi


,

ct rcconcilialionis-

futuroe

fidcm hanserint
,

per

Dominum noslrnm
Amcn.

Jcsum,

Christum
et in

cui

regnum

cst a saeculis, el

nunc.ct scmpcr,

omnia

saecula saeculorum.

Tlircn. ir, 19.

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPI
DE JACOB ET VITA BEATA.
LIERI

DCO

*.

LIBER
CAPIT

I.

I.

Ad

virlulum dlsclplinam, passionesque coerccndas ne-

ccssarium csse sermonem prudenlem, ac

mentem

ra-

lioni inlcntam; itemque rationem licet omniiio con-

cupiscentiam cxcindere nequeat

posse tamen

vel

gra v iss im is m ol ib us
I.

m odt ra ri.
omnibus scrmo 1
,

.Necessariis a d disciplinam bonus


;

plenus prudcntiae

et

mens

rationi intenta pr.ccurrit virlu-

tibus, passiones coercet. Docibilis enini virtus.

Denique
amiltilur.

sludio et

discendo acqniritur
nisi

dissimulando
3

Alioquin

sermo bonus nccessarius esset ad correclio:

nem nuuquam Lexdiceret INon adulterabis Sedquia ^iudus sermo ad monendum utilis, ad pcrsuadendum in.

firmus est, ideo adbibenda est rationis rectac considcralio;


"ut

quod scrmo bonus praescripserit, ratio plenius tractala persuadeat. Non enim servili ad obcdieudtim constringinccessilate, sed voluntate arbilra
sive
,

mur
'

sive

ad virlutcm

propendemus,
3

ad culpam inclinamur. Et idco nos aut

Scripli rirca an. 0S7.

Vide D. Guillon

tom. ix, p. 60-74.

Exod. xx, 14.

j3i
liber afTectus ad

S.

AMBHOSII
trahit
,

errorcm

aut voluntas rcvocat, ra-

tioncm sccuta. Passio


ccntia est,

aulcm gravissima culpas concupiscomprimit. Emollirc enira


polcst;

quam

ratio cmollit et

quoniam animus qui est rapotest, eradicare non passionum dominus, sed retionis capax, non est suarum pressor. Ncquc enim fieri potcst ut facilis ad iracundiam

non

irascatur

sed ut ralionc se tempcret, indigna!ionei

cohibeat, a puniendo se revocct; sicut et Prophcla nos docct diccns : Irascimini, et nolite peccare*. Conccssit

quod
II.

naturns est

ncgavit quod culpoc est.

Omnis
sumit
,

itaquc temperanlia cx aiiis,

non cx

sc origi-

nem
aut

idcoque sccunda

est.

Nam

aut de naturalibus

suscipitur, aut de ulilibus. Itaque aut naturalia temperat,


utilitalis
:

assertor est.

Denique non

ibi excidit

concu-

piscentiam

scd facit ne concupiscentiae serviamus. Quis


possit auferre, nisi

enim tantus, ut corporalcm motum


solus
ille

qui potuit de infructuosa ficulnea dicere, hoc est r


:

malitia

Judaeorum

Ecceanni

tres

suntexquo vcni
:

quae-

rens fruclum in ficulnea hac, et non invenio

succide
et

ergo iilam. Gui respondit servus

Remitte illam

hoc

sanno, usque

dum

fodiam circa illam; et mittam cophi-

anum

slcrcoris; et siquidem
2
.

fruclum fecerit
Merito

sin

aulem,
rctulit,

in futurum succides illam

adDominum

quia cxcindcndae temporalis prolapsionis potcstatem sibi


ipse vindicare

non poterat scd Domino rescrvabat. III. Deniquc quem de hominibus meliorem et fortiorem assumemus, quam sanclum David, qui sibi cupidilatem
:

qua concupicrat aquam de lacu Belhlehem, hostiii inlcrclusam e.xercitu, auferrc non potuit, potuit mitigare? Nam cum aliis utique defuisse non inveniamus id est tanto* exercitus numcro, cum utiquc mullo minus regi deesse
,
,

potuerit ex cuHcris fontibus aqua; irrationabilcm

quamdam

Psal. iv, 5.

Luc. xiu, 7-9.

DE JACOB ET

VITA.

BEATA.

LIB.

I.

35

cam qune hostiuna orat circnmfiijione vallata unde sine maximo periculo non facilc poluisset defcrri. Itnquc ait t Quis mihi dabit po 1 > tum dc laeu qui cst iu Bclhlehem ad portam ? Et cum
concupisccnliam passus
,

desideravit

esscnt rcpcrti trcs viri qui hostium castra pra?ciderent, ct

aquam quam summo desiderio desiderasset , cognoscens quod periculo alieno aqua sibi eadem constitisset, profudit illam Domino, ne sanguinem illorum qui
dclerrcnt
,

eam

detulorant, bibere videretur.

Quae res iudicio cst


praevoniat; sed ratio

quod concupiscentia quidem rationem


cupiditali resistat.

Ilumanum

itaque passus est David, ut


:

irralionabilitcr concupiscerct

sed illud laudabile,

quod

irrationabilcm concnpisccntiam rationabiliter paralo fraudavit remedio.

Dum

laudo viros qui erubucrunt deside-

rium

sui

rcgis, et

maluerunt finem ejus verecundia? vel


:

periculo propriae salutis afferre

plus laudo

eum
:

qui eru-

buit in suo desiderio alienum periculum, et


sortis prctio quaesilam, sanguini

aquam dubiat
simul quasi

comparavit

aquam Domino; ut ostenderet quod concupiscentiam suam verbi consolatione


repressa victor cupiditatc profudit
reslingucret.
I\
.

Potest igitur

mens

sobria impressiones refrenare acr


,

reprimere quamvis gravium passionum

et

fervorem
,

om-

nem

cupiditatis ilagrantissimae refrigerare


et rectne rationis

derivare alio

motus,

tractationc despuere passiones.


,

Etenim cnm Deus hominem constitueret


sensusque plantarct
,

et in

eo morcs

tunc motibus ejus imposuit regaler

menlis imperium

ut

omnes scnsus motusque hominis

ejus vigore ac potestate regerentur.

Adjunxit ad gratiam

creaturae, ut mentctn ipsam divinis informaret praeceplis


et sapienliae inslrucret disciplinis, quibus et

cavcnda prae-

nosceret
Ecg.

ct eligenda cognosceret.

Mens

igitur recta ra.-

xiiji, i5.

j[36

S.

AMBRCSII
,

iionc tcnens discipliuam sapienliae

ut divina ac
discit

humana
sibi

cognoscat, eruditur in Lege, per


jiccrc del>eat passiones.

quam

quas

sub-

*\VAAvVVl\\VVtV\*VV\VVVvVVvVtVVVVV\VVt-t>VV /VV'A^VVVVV\V\Vi\V-.'V\VVVV\\VV\'V\VV\VVV.VV\V\iVV

CAPUT

II.

Passionibus tum animi tum corporis moderari tempc-

rantiam : cuj us effectus Pairiarckarum dcmonstranlur


cxemplis, ac deinde ralionis dignitale commendata
,

eamdem temperanliam
lus ostendit.

divino prcecepto muniri Sanc-

V. Passionum aulem velut duces sunt naturales delectatio et dolor,

quas sequuntur
,

caeteraj. Iilac

cnim complec-

tuntur universas

quarum ulraque non solum corporis sed eliam secundum animam passiones sunt. Et quia dixisubesse his alias passioncs
,

mus

anlc deleclalionem con:

cupiscenlia, post deleclationem gratulalio est

anle do-

lorem autcm
vest.

est timor, post

dolorem

tristitia.

Commolio

autem animi communis passio, et deleclationis et doloris Transcurram alias, idest, superbiam, avaritiam, ampassiones

bitionem, contentionem, invidiam, quae sunt secundum

animam

transcurram etiam inexplebilem vo-

randi libidinem, cflusionemque luxurias atque lasciviae , quae vitia nexa sunt corpori, et secundum illud operanlur.

Meritoque temperantia
restinguit

quam maxime istarum passionum ardorem, quae primum sobrietatc atque mode-

ramine animum temperat, mentem informati deindccliam


deliciarum abslinentia reslringit habenas corporalis ferocitatis. Ideo Lex recidit ciborum licentiam, epularum copias
'

non solum ut rcsecaret luxuriam

verumetiam ut

Levit. xi, 4, et seqq.

DE JACQB ET VITA BEATA.

LIB.

I.

l^J

Luhibcnlis conlempiationc pracccpti viam Iractationi rationis

apcrhvt, qnaj irritamenla gukc caeterasque recideret


,

cupidilatcs

corporcas

passiones

molusquc cohiberet.

Teuiperanlia est igitur corrcclionis prae\ia, discipliuae m;.gislra.

VL Ab

hac proiectus Jacob sauctus


'

priinatus a fratre,

quos non habcbat, acccpit


jndicio.

cjusque praelatus assensu

docuit iu reliquum inlemperantes proprio sibi viles essc

Ab hac

profectus Joseph, ct calorcm juvenlutis

cdomuit,

et tcntatumadulterinis

animumillccebris, rectai
fortis esset

rationis inductione firmavit.

Denique quamvis
rationis
fulcire

ct

vahdus

tamen

tractatu
:

se

maluit

diccns uxori domini sui

ter

me

aliquid in

Dominus meus non scitpra?domo sua, et omnia qurccunique habcl,

Si

dedit in

mauus

nieas, neque subtraclum est a

me

quid-

quomodo faciam vcrbum hoc malum et peccabo coram Deo ? Hoec est igitur recta? ratiunis tractatio quam Gneei teytapfe nuncupant qua mens sapientiae iutenta solidatur. Pulchra
pralcr
te qua?

quam

uxor

illius es

et

'

enim
teste

ratio,

quod nec

beneficiis

domini essc deberet in,

gratus, nec occultum possct esse peccatum, quoJ


,

Deo
af-

committeret,

quem

latere

non

posset.

MI. Boaa
fectum cxuit
,

igitar ratio, quae et hostilem


cl

plerumque

dolorem

injuriac

sequestrat.
et ferituri

Denique et

m acie
gando
ait
ulli

plerumque viclorem miligat,

mucronem

rctardat, et roganlem mcrti eripit; eo

quod

subjectis par-

cere justa ratio persuadeat.


injuria: dolore quis

Nam

de exciudendo velmiti-

melior magister,
fdios

quam
'.

patriaret

cha Jacob, qui proprios coarguens


:

Simcon

Levi,

Odiosum me

fecistis, ila

ut sacvus videar
,

Et utique

fuerant sororis injuriam

quoe contra instituta paprae-

tria violato fuerat

pudore temerata; nec potuit Jacob


Id. xxxi*. 8, 9.

Gen. x\r,

35.

II

xxxiv, 00.

l38
ceptor disciplinac
missuui
:

S.

AMBROSII

custos pudoris stuprum probare

com-

sed maluit insolentes ralione cohiberi, sciens

quod indignationem ralio temperare posset. VIII. Temperantia est igitur quac rcsecat cupiditates Hanc primis hominibus tcnendam mandavit Dcus diccns : Dc fructu autem ligni quod est in medio paradisi nont edelis, nequc langelis illud, nc moriamini 1 Et quia non
.

est retenta

ideo transgressores virlutis egregice paradisi

exulcs facti sunt, ct immortalitatis exsortcs.

Hanc Lex

docet, et universorum infundit afleclibus 2

vwvwvw mmivimMvvvvnvwvwmmmmitwvrwkwvmwvvt^ivmvwAmmm

CAPLT
Temperantiam
,

III.

sapientiam

et

disciplinam a

Domina
:

doceri; quod sequitur

ad studium

cohortatio

item

culpam noslram ascribendam esse soli noslrw voluntati, qua vcl pecca'o veljustitia; servimus; ac de-

mum

ulra servitus utri praferenda vidcatur?

IX. Docere autem

Dominum eam
in

et sapienliam ct
:

disciplinam Scriptura testatur.

de

caeteris in libro

Job,

De temperantia in Lcge quo scriptum est Nonne Do:

>minus

? Et in Evangelio Dominusipse ait Discite a me quia mitissum, et humilis corde 4 Et alibi ad Discipulos ait Ite, docete omnes gentes , baplizantes eas in nomine Patris, et
:

est qui

docet intellectum et disciplinam

> Filii et

Spiritus sancti

5
.

Unde autem Discipuli

dicti ?

Aut

quiu aliud a Christo

nisi
ait

virtutum operari pracccpta dice:

bant? Denique David

Vcnite

filii,

audite

me, timo<

Gen.

i,

!-._

39.

e X0(j.

xx>et

alibi.

Job.

xxxm,

i6 .

Malth. xi r

Id. XXVIJI, 19.

DE JACOB ET TITA BEATA.

LIB.

I.

iZg

rem Domini doccbo


virtutiun est;

vos

*.

Lliquc timor Dei de


sapientirc timor

numcro
,

Quia initium

Domini 2

per
ait
:

qucm
<

asciscitur pirc

forma doctrinnc, de qua Paulus


fuistis servi peccati
,

Gratias

autem Deo quod


autem
a

sed

sobedistis ex corde in
diti cstis
:

cam formam

doctrinae, in qua tra,

libcrati

pcccato

servi facti cstis jus-

titiae\ Doctrina igitur facit ut

possimus pervenire ad

justitiam. Polest igitur acquiri justitia discendo. Intenda-

mus

igitur studio in

formam

evangelica? doctrina?. Mini-

mum

plcrumque pro maximo habctur. Iu sludio enimsunt omnia, per quod adhibelur obedientia, qua: in
studii

utramlibct parlem propendcrit, aut culpam adjungit, aut


gratiam.

nos in

Hxc nos in primo Adam traxit Adam secundo ad vitam vocavit.


est

ad mortem, haec

X. Non

nam,

nisi nostrae voluntati.

quod cuiquam nostram ascribamus aerumNcmo lenctur ad culpam, nisi


voluntaria tantum commissa se,

voluntate propria deflexerit. JNon habent crimen quae in-

seruntur rcluctantibus

quitur delictorum invidia

quod

in alios

derivemus. \o-

luntariumsibi militemelegit Christus, voluntarium servum


sibi

diabolus auclionatur.

Nemincm jngo
peccatorum
juslilke

servilulis astfic-

tum possidet, Quid carnem


arma sunt

nisi se prius

aere ei vendiderit,
?

quasi infirmam accusamus

Membra
\ idisti
,

nostra

iniquitatis, et

arma
,

paupetua

rem injuriam accipientem


arma
^
pictatis sunt,
idisti

protexisti

cum

membra

quibus paupercm ab injuria vindicasti. egenum, donasti eum muneribus, dextera tua mor\ idisti

tem

a tuo pectore repulisti.


,

eum

qui ducitur ad

mortem

eum, quia scriptum est : Eripe eum qui ducitur ad mortem * membra tua arma sunt justitiae, si injuste hominem perire non passus cs. \ idisti mueripuisti
:
'

P>a!. xxxiir, 3.

Id. ci, 10.

Pror. XXIT, II.

'

Rom.

ti, 17, 18.

IbiJ.

i3.

j^O

AMUROSII

licrcm, casligasti corpus

tuum

morlificasli libidincs,

procaces meretricis oculos avcrsatus deseruisti,


,

mcmbra

tua arma sunt castimoniae. Conlra aulcm si oculus tuus vidit muliercm ad concupisccndum eam, aperuisti vulnus,
impressisli tcluin corpori tuo
,

membra

lua

arma pcccali

sunt. Vidisti possessionein pupillorum, ct paternis cos expulisti sedibus, translulisti tcrminos

quos posuerunt patres


igilur,

tui,

mcmbra

tua

arma

iniquitatis sunt. Affectus

non caro auctor

est culpoe, caro

autem

voluntalis minislra.

JNon ergo vcndat nos voluntas nostra.

XI. Clamat Apostolus


tis
?>

vos scrvos ad
,

lis

sivc
d

tiam

Ncscitis quouiam cui exhibuisobedicndum scrvi eslis cjus cui obcdispeccati in mortem, sivc obedilionis in justiErgo si aut pcccato servimus aut juslitiie
:

consideremus
uberior.

in

qua parte servitus tolcrabilior

fruclus

Sed qui potest esse fructus in morlc ? Pcccali enim stipendium mors; et idco nullus in co fruclus cst, sed pu-

doiis dispcndium;

cum

ea quae gessimus, erubescimus.

Scrvire aulcni

juslitiae libcrtas est,

Qui enim vocatus


2
.

cst
ii-

in

Domino

servus, libertus est Domini. Similitcr qui


cst, servus est Chrisli

ner vocatus

Utraque condilio

optima, esse sub Christo, sub quo et prctiosa scrvilus, et


gloriosa libertas. Pretiosa servitus quasi tanli sanguinis

prctio comparata

gloriosa

autcm

libertas

quam

nulla scr-

vilus culpoe, nulia

peccatorum vincula conslringunt, nuila

flagitiorum onera, nulla

criminum commcrcia degeneris


Apostolici
,

nexui servitutis addicunt.


XII. Disce humilitalem, o homo.
,noscc magisterii. Si

vim cog:

servum

le dicas

libertus es

si

libe-

rum

le jacles, servus es.


est
,

Nam

et ille
:

qui quasi servus re-

demptus
calus est
'

libertalcm habet
est
illi

ct isle qui quasi liber vo-

bonum

ut servum Chrisli se esse cognos-

Rom.

vi. iG.

Cor. vn, aa.

DE JACOB ET TITA BEATA.


cat, sub

I.IB.

I.

l^t
Quis

quo

servitus tuta est

et libertas seeura.

qua-i

idiotam Paulum

vel in ipso jurc asserit ? Scivit


;

enim

discernerc intcr libertum, et libcrum


funcloric scd proprie dixit
:

ct idco

non perest in

Qui enim vocalus


:

Do-

j>mino scrvus, libcrtus est Domini

similiter qui libcr vo-

catus cst, servus est Chrisli. Revcra enim omnes Christi


liberti

snmus nemo liber. Omnes enim in servitule generati. Quid scrvili conditioni arrogantiam libertatis assumis? Quid titulos nobilitatis usurpas, servilis hccreditas? Nescis quod te Adae alque Eva? cu!pa mancipaverit scrvituli. Nescis quod redcmerit te Christus, non emcrit. Non
,

auro, non argento redempti

estis

de vana vesfra conver* ,

sationc paterna? traditionis, sed pretioso sanguinc Agni


a

clamat aposlolus Pelrns. Ergo redemplus

Domino

es.

Servus es qui crcatus es, servus es qui redemptus es, et


quasi

Domino
csse.

servilutem debcs, ct quasi Rcdcmptori.


,

Nec

infcriorem putes liberlinilatcm sub Chrislo

quam

liber-

talem

Ad

dignitatem requalis

ad tuitioncm prreslan-

tior cst,

ad graliam par, advcrsus lapsum caulior, adversus


tectior.
tui
Ita

superbiam

libertatem accepisti

ut

meminisse

manumissoris

debeas (20), ut patrono tuo noveris logitimum obsequium defcrendum, ne ab ingrato revocctur Hbertas. Quid te beatius, qui sub Domino regnas, et sub
palronomilitas?
i

Pclr.

i,

18, 19.

S.

AMBROSII

V.V*\>hV\VVVV*VVVVVVVVWVV>V^VVV.V\VV^VV\VVVVV*^^VkWkVVVVVV^\VV\VVVVVt\VVV

CAPUT

IV.

Quantum Dcus liomlnl conccsscrit, cum ei Legem dedil, ct ^ratiam adjunxit. Ubi solvuntur duw quccstiones Quomodo bona sit lex, quw mortem operctur ; Et quomodo quce mortcm opcrctur, mors nobis non sil?
:

XIII. Quid

Lcgem

dedit

autem esl qnod tibi non conlulit Dominus? peccalum prodidit, adjunxit graliam. Lex
:

enim peccatum denuntiavit scd in condilione lubrica penitus cohibere non potuit. Cognovi enim peccalum quod ncsciebam. Cognovi concupiscentiam esse pcccatum; ct
hac occasione cognitionis
vidcbatur, in
,

peccati acra cumulala sunt;

quia pcccalum quod anle pcr ignorantiam

mcam mortuum

me

rcvixat

cgo autem morluus sum pecculpic quac milii profutura vi-

cali vulncrc; quia cognilio

dcbalur, hacc nocuit, ut scirem quod vitare non poteram.

Pcccalum cnim
iaclum
cavetur.
cst

prodidit, ct pcr

bonum

dcnunliationis suae

pcccali ipsius accrbavit invidiam. Itaquc supra

modum

peccatum mihi; quia cumulatum

lialione mandati. Crescit

dcnuncnim culpa, cum proditur, nec


cst

crgo bonum mandalum, quod liiihi mors est? Aut quomodo non cst mihi mors, quod pcr bonum signihcationis suas demonstrando pcccalum, operatum csi in me niorlem ? Nam cerlum cst quod mors mihi acccssii, dum quod facio agnosco peccalum sicut ipse Dominus ait Si non vcnisscm ct locutus fuissem his , spcccatum non habercnt XIV. Quid miraris igitur si Lex quibusdaui morli sit,
,
:

Quomodo

Joan. xv, aa.

DE JACOB ET VITl BEATA.

LIB.

I.

I^J

cum
lia
:

morli

sit et
?

Doniini salutaris adventns, per qiicm re-

dcmpli sunms

Infidelis

cnim mortem

sibi qiucrit

ex gra-

manet aulem mandati gratia. Etcnim sicut cognitio >enenatoruui poculorum consuramalur ad disciplinara medicinas
:

sic

divinum mandatura ad vitam actcrnara. Sicut

aulcm

ei

qui male ntitur noxiis potionibus, cognilio

earum
forma

iu malura vertilur ct pcriculum; et

quo magis venena cog:

noverit

hoc se
iis

intelligit araplius periclitari

sic

mandat

qui

Lcgem

malcinlerprclantur, vcl demonstrata

atquc mtcrdicla pcccata vilare non possunt, moriis auctor est. Sicut crgo bonura cst anlidolum, cliamsi imprudenti
aut inlcmpcranti

non bonum
est.

sic
est.

cliamsi intempernnti non

bonum

bonum mandalura, Ergo bonum manmandalum


,

datum, quodalieui mors


proposilioni
:

Responsumigiturliabc primx

quia polcst esse bonura

quod

mihi mors

eat;

bonum

pcr naturam salutaris prsccepli;


carnis.

mors per intemperantiam

bonum mandatum quod mihi mors cst nunc discutiamus quomodo non sit mihi mors quod pcr bonum licet, tamcn mihi operatum estmorlem. Quod ergo bonura est, Sic cnim proposuit Aposlolus 5>mihi mors est. Absit. Scd pcccatum, ut appareat peccatum, pcr bonum mihi opcralum cst mortem Ilaque
.

X^

Et quia diximus esse


,

spcclemus singula. Mandatum utique Legis


piritalis cst,

est

lex

autem

cujus gratiani viJeo, pulchritudinem,laudo,


:

formam

praedico, pracceptum adrairor


,

scd quia carnalis

sura cgo venumdalus sub pcccalo

trahor invitus ad cul-

rnen

pam. Etenim quasi servo culpa dominatur. Itaquc odi criet facio. Mcns odit, caro concupiscit; cgo tamcn in
,

utraque, qui Legi


lioc ago.

mcntc ccnscnlio,

ct

carnc quod nolo,


;

liona

Bonum crgo mandatum ciii conscnlio et mens qin-c quod bonum est, elegit. Bona ad judicandum,
.

Rj:n. v, iJ

j/^

S.

AMBROSII
j

scd infirma plcrumque ad rcsistcndum


corporis appctentia
illecebras.
,

quia rcpugnat ct

ct

captivam cam trahit ad crroris

XVI. In quo periculo unum cst rcmedium, ut quem Lex libcrare non potuit, liberct Dei gralia. Sic cnim scripturnr est Infelix cgo homo, quis me libcrabit de corporemortis hujus? Gratia Dei per Jcsnm Ghristum Dorninunv
:

anoslrum

1
.

Itaquc

fit

ut licet peccatum

quod lalebat,

id cst, concupiscentia mca qnam non pulabam essc peccatum, mortcm mihi operata sit, dum proditur, et supra

modum

facta sit

ipsnm pcccalum

eral

enim pcccatumr
naturam
sit,

etsi nesciebatur,

sed cognitione coacervatum ct, cl quasi


dcliclr

incremenlum
cessit

erroris assumpsit, atquc in

forma mandali) mihitamen mors non


ad Christum confugere, per

cui

promp-

tum
silio,

cst

quem

solvimur omni

morlis pcriculo. Absoluta igitur ctiam secunda est propoquia

operetur.

mandatum mihi Lcgis mors non cst, ctsi morieni Quod enim conturbamur, fragilitatis est quod
:

evadimus, Christi.

CAPLT
Qua rrAlonc Lcx non suffcccrit
tia

V.

scd neccssaria fucrit ra-

per morlcm Ckrisli donata;

cum quo

nos eliam

mori, resurgerc, ctversari debeamus?


XVII. Ergo ut ad cxordia sermonis hnjus revertamur, cst quae habet Iractationem rationis, ct intcndii
:

mcns bona

sapientiie disciplinis

scd gravis lucta cst ci cum mortis corpore, ct plcrumque ralionem menlis vincit carnisillc>

Rom.

xxiv, a5.

DK JAC0B ET TITA BEATA.


ccbra. Et ideo Douiinus primo
ininis scsc

LIB.

I.

I.4J

legcm

dcdit, cui

mcns ho-

ad obtcmpcrandum dedit,
:

ct ei scrvire ccepit,

ut csset subdita
tia

scd caro subjccla non crat; quia sapicn-

carnis

non

cst Legisubdita, ctpracceplis ejus

rcpugua-

Lnt.

Non

cniin

polerat

virluli fjbcdire

cupiditatibus

dcdita, ct lenociniis carnalibusimplicata. Ideo


est, ut

Iaborandum
si

lcneamus Dei graliam. Mens ilaque bona,


:

ralioni

inlcndat
Christi.

parum pcrfccta nisi habeat gubernacula Vcnit cnim Dominus Jesus, qui nostras passiones
scd
,
:

cruci suae afligeret, peccala donarct


tificali

in cujus

morlc

]us-

snmus; ut lotus mundus ejus mundarelursanguinc. Deniquc in morle ipsius baptizati sumus.
X\III. Si igitur in
illius

morte dimiltuntur nobis pccillius

cata

cliam pcccatorum nobis passioncs in


illius

morle

moriantur,

crucis clavis aflixae teneantur. Si in illius

morlc mortui sumus, quid ilerum tanquam vivcntcs ad ea Tjunc sunt mundana revocamur? Quid nobis cum elemenlis

hujus

mundi? Quid cum


in

cupiditatibus

luxuria atque lascivia quibus

cum
:

Chrislo

? Quid cum morluisumus?


:

Quod

si

simus

Christo mortui, in Christo rcsurrcximus

cum
sunt,

Cfaristo igitur

versemur

cum

Chrislo superiora qua?

non quoe

corruplibilia et terrcna quaeramus. Christus

r?surgcns a mortuis velerem


tjuit,

hominem

affixum cruci

rcli-

novum

resuscitavit. Christus idco

mortuus

cst, ut cL

nos peccato morcrcmur, Deo resurgcremus. Morlua est xaro noslra, quid itcrum pcccalo revivu-cit? Quid itcrum peccato obedit? Quid ilerumpcccatum rega.it io mortuis ,

cum mors
sumus

finis

pcccali sit? Mortui

Spirilu. Spiritu

sumus carnc, renovati ambulemus, qui Spiritum Christi


in nobis,
:

accepimus. i autem Spirilus Christi


bis caro

crgo

sit

no-

morlua propter peccatum


Sic

Spiritus vero vivat

jpropter juslificationem.

XIX.
IV.

quod

erat impossibile Legi, solutum est,

si

ia

io

j^5
spiritu

s-

AMBHOSII
,

ambulemus, si passiones sepclivimus si cruccm hujus corporis non rcsolvamus, si chirographum peccati, quod deleluin cst in cruce Christi, non rcscribainus, si vetcris hominis amiclum, quem exuimus, non induamus..
Scriptumest enim

in Canlicis
?

Exui tunicammeam , quo,

modo induam eam


1

Lavi pedes meos

quomodo

inqui-

naboeos

Mortificata igitur nobis sunt c^rporis

mcm-

hra, cur ejuspullulant vilia? Ideo

carriem non mortificavit


quia non coloravit
juslitiae,
:

ideo

Lcxnon pra^valuit, qnia quasi umbra pra3leriit ,


a

ideo ctram obumbravit nos

Sole

quia coaccrvavit crimina. Ergo et obfuit.

w\ v\\ vw vw vw vwwvwvwww vw vv\ \w vw VW V\\ iW VW VWAW W\ iW VW vw vw vw vw vw v\v

CAPUT

yi.

Proniulgata? Legis fructus esse pcccall confessioncm, ac

humiUtatem , imo
pignus
:

ct

graliam ipsam

ct chariiaiis

quibus subjungilur ad gratitudinis


,

officia

exhorlalio

cum

bcncficiorum komini concessorum

enumerationc.

XX. Qum

igitur

opus

fuit ut

Lcx promulgaretur,
legis

si

profutura non erat? Ilabebamus jam legem nalura?;

erafc

enim unusquisque

sibi lcx, qui

opus

scriptum habc-

batin corde suo. Illamnon tenuimus:cur addebatur ct altera, in cujusoperibus carononposset justificari? Accessit

vinculum, non solutio addita


:

rcmissio. Peccavimus

non omnes qui poteramus cxcusationcm


est

pcccalorum

agnitio,

proctendcre per ignorantiam

os obstruclum est
,

XXI.
jbam
:

Profuit

lamcn mihi

coepi confitcri

omnibus. quod nega-

coopi delictum
r, 3.
,)j,[

meum

cognoscere, et injustitiam

*.Qant.

g j.

ul

DE JACOB ET VITA BBATA.

LIB.

I.

l4j

non operire ccepi pronuntiare advcrsus uie injustiliain meam Domino, et tu remUisti impietates cordis mei. Sed ct illud mihi prodcst quod non juslilicamur ex
:

meam

operibus

legis.

Non habeo
Non

igilur

unde

gloriari in operibus

meis possim, non habeo undc

me

jactcm; et ideo gloria-

bor

in Christo.

gloriabor quia justus

sum

scd glo-

riabor quia redemptus sum. Gloriabor, non quia vacuus


peccatis sum,

sed quia mihi remissa sunt peccata. iNon

gloriabor quia profni, neque quia proiuit mihi quisquam

sed quia pro


quia pro
culpa

me

advocutus apud Patrcm Chrislus est

sed.

me

Christi sanguis ellusus est. Facta est


,

mihi

mca merces redemptionis per quam mihi Christus advenit. Propter me Christus morlem gustavit. Fructuosior culpa, quam innocentia. Innocentia arrogantem mc
ieccrat, culpa

subjectum reddidit.
igitur

XXII. Habes
dicis quia per

quibus

latio profuit tibi Legis.

Sed

Legem superabundavit peccatum. Sed ubi

superabundavit peccatum, snperabundavit et gralia. Mortuus es peccato,


gis

homo
:

ergo Lex jam non obcst. Resur;

per gratiam

ergo Lex profuit

quia acquisivit gra-

tiam. Accepisti etiam pignus Christi charitatis;

quoniam

qui pro tcmorluus est, advocatus

cst tibi, et sanguinls sui

mercedem resorvat, et qui peccatorem reconciliavit Patri, multo maziscommendal innocentem, et tuetur subditum,
qui ascivit noxium.

XXIII. Tanti

igitur beneficii debitor


fecit,
:

non rependcs obte fccit


:

scquium

Ha?rcdein te

cohaeredem
tibi

haBredem

Dei, colKeredem Chrisli

spiritum

adoptionis iufudit.

ISumcra haec

el

adjungenon tam ad
si

debiti

nexum, quam

ad muneris acccpti conservationcm. Cohneres Christi es


si

compatiare, sicommoriare,

conscpeliare

Suscipc passiones ejus, ut supra passiones


esse mercaris. Yide

cum Christo. cum eodeni


10.

quomodo

tibi

pcccata superiora dona-

^g
-\il;

8.

AMBROSII

ut nihil faceret obcsse, quod peccasli. Vide quomodo ]iortalur,ne amittas quod accepisti. Brevishujus laboris te tolerabilis passio, est meta, et corona fruclus perpetui
:

-merces inseslimabiiis.
abiectio
?

Quid enim

le

angit?

An

ignobilitatis

Sed

crit tibi in

futurum gloriosa

nobilitas devo?

iionis ac fidei.
<erui7.t

Num

census tcnuior, victus augustior

Scd
rei

tibi

divitioe

remunerationis aHcrnae, in quibus

ollius

cgcre non possis.


,

Num

amissio filiorum? Recipies


:

-perpetuos

quos susceperas temporales , et dicetur dc te Beatus qui habet semen in Sion et domesticos in Jeru1 Indignrc, inquit, passiones sunt hujus temporis Bsalcm
,
.

ad futuram gloriam

2
.

Scriplura

tibi dicit.

XXIV. Adde

quia vita bcata his adversis saeculariuiu

molesliarum aut passionum corporalium nonminuitur, sed nia <r is probatur. Adde quodvelpatrimonii damna non senlit, vel

necessitudinum

forti

mente abscondit dispendia,


nescit naufragia, qui

absorbet dolorcm.

Addc quia

semper
tibi

in portu tranquillitatis est.

Quid

illud,

quod labor

communis

est

cum omni

crcatura; quia propter te

mundus

ipse servitutem tolerat corruptionis; quia laboris hujus et cxpectationis

cum sanctis tibi commune consortium est?


,

Sol occasum

suum

recognoscit, luna defectum

errorem

stellarimi lumina,

dum

totius corporis nostri expectatur

redemptio.

XXV. Sed vereris dubios viloe anfractus, ct adversarii insidias, cum habeas auxilium Dei, habeas tantam ejus
dignationem , ut Filio proprio pro
chro verbo usa
est Scriptura, ut
te

non pepercerit \ Pulte

Dei Patris erga


obtulit.

pium

propositum declararet, qui Filium morti


naorlis acerbitatem sentire
-nihil sibi ipse rcliquit
:

Et Filius

non

potuit.

Quod
:

in Patre fuit,

totum pro

te obtulit
,

quod

in ple-

aKtudinc Divinitatis
**

nihil ipse amisit


viji, if*.

et te redeniit.

Gon-

isai. xxxi, 98,

Rom.

lbid. oa.

DE JACOB ET VITA BEATA.


sidcra aflectum patrium.
riluri
Filii
,

tlB.

I.

l/\$

Quod

pietalis

cst,

quasi

mo-

suscepit

poriculum,

quasi orbitatis hansft''

dolorem

ne

tibi pcriret

fruclusrcdemptionis.

Domino sludium
clitarctur,

tnae salulis, ut
te lucrarctur.

Tantum fuit propemodum de suo periIlle

dum
,

propter le dispcndia
,

nostra suscepit
crarct.

ut te divinis insererct
:

cn?lcstibus conse-

Mirc ctiam addidit


;

Pro nobis omnibus tradidit


ita

illum 1

ut ostenderet quod

omnes

diligat, nt dilec-

tissimum
tur

sibi Filiumpro singulis tradcrct. Pro quibus igiquod super omnia est dedit, potcst fieri ut non in illo universa donavcrit? Nihil enim excepit, qui omnium con

cessit auctorem.

XX\
mur
:

I.

Nihil est igitur

quod ncgari posse nobis vereadivinae diffidere perct jugisr


fuit
,

nihil est in

quo de munificenticc

severanlia

debeamus, cujus

tam diuturna

ubcrtas; ut primo praedestinaret


vocaret
,

deinde vocaret; et quos


Iios

hos et justificarct; ct quos justificaret,


Poterit

et

clarificaret.

desercre quos tantis beneficiis snis


est ? Iuler tot beneficia

usque ad praemia prosecutus

num

metuenda? sunt

aliqua; accusatoris insidia? ?

Dei Sed quiV


?

audeat accusare quos elecios divino cernit judicio

Num

Deus Pater
et

ipse qui contulit

potest dona sua rescindere;


a

quos adoptionc suscepit, eos

paterni afleclus gratiar


sit.

relegare? Sed mclus est ne judex severior

Considera

quem judicem
morte, pro quo

habeas.

Nempc
ille

Christo dedit Pater

omne
a-

judicium. Poterit te ergo

damnare, quem redemit

se obtulit, cujus

vitam siue mortis mer:

ccdcm
sideras

csse

sanguiuemeo 1

Qua? ? Nonne dicet utilitas fir damno quem ipsc salvavi ? Deinde conjudicem, non consideras advocatum. Potest iste

cognoscit
,

si

sacviorem ferre sententiam, qui interpellare non desinit,


nt paternae reconciliationis in nos conferalur gratia ?
1

Rom. Tiu,

3a.

Pal. xtlw, 10.

IDO

S.

AMHROSII

CAPUT

VII.

Eam

in nobis debere esse charitalem , ut nullis advcrsis

a Christo separemur ,
vita: beatam

cum

illis

non minuatur beala

enim vilam

reperiri in hominibus , in

quibus fuerit vita perfecta ; et in quo haic consistat. Deniquevirumpcrfeclumsupra casus omnesac mrumnas csse positum.

XXVII. Sed

etsi

qua imminercnt gravia, neqnaquam

nos a Christo scparare debcrent.

Cur nos pro

illo

non

eliam duraetacerba toleremus, quipronobis tam indigna


suscepit
pciiculis
?

Ideoque dcbet

in nobis csse charitas, ut nullis

rcvocemur

a Christo.

Scriptum

est et

cnim

muila cxcludere non poterit charitatem,


Nuila tempcsta

Aqua flumina non


:

aconcludent cam 1 ; Quia torrentem transit anima


gentis.
,

dili-

nullum psofundum periculum

nulltis terror

mortis aut pcena; vim charitatis imminuit.


,

In his enim probamur


tis

in his beata vita cst, etiamsi

mul-

periculis inundetur.

XXVIII. Non enimfrangitur sapiens doloribus corporis,


nec vcxalur incommotiis (24) sed etiam in erumnis beatus manet. Neque enim adversa corporis vitae beatoe munus
:

imminuunt neque de
,

ejus suavitate aliquid delibant, quia


vita3

11011

in deleclatione

corporis

beatitudo est

sed in

omni labe pcccati, et in ejus mente , qui cognoscit quia quodbonum est, hoc delectat* etiamsi asperumsit; quod autem indecorum, eliamsi suavc. non mulcet. Ergo causa bene vivendi, non delectatio corporaconscienlia pura ab
'

Cant, vni, 7.

DE MCOB ET TiTA BE.VTA.


lis,

LIB.

I.

l5l
est

sed mcntis prudenlia est

non caro quae subjecla

passioni, sed
tat,

mens

qu;c judicat quia nihil melius delec-

quam

consiliorum honestas, et opcrum pulchritudo.

Ea

igitur beat;e inlcrpres cst vila?.

Melior est cnim pra-

dontia vcl ratio arhitra passionis,

quam
sit

passio

praeslan-

tiusque qUod jadicat,

quam quod
in

judicio suhjeclum cst.

jNeque cnim Geri polcst, ut ratione


irrationahile.

mclius, quod est

Habct ergo

se

remunerotienem suam

qui

sequitur Jesum, et in suo afTcclu praemiuin ct gra:

liam

ctiamsi dura sustincat

heatus tamen est suis


,

mo-

rihus,

heatus
:

ipsis

periculis

sicut

Dominus

dcfinivit

dicens

Beali qui perseculionem palluntur proptcr jus-

titiam 1 .

XXIX.
non

Est ergoheata vila inhominibus, sed in his scivila.

aulem vila secundum tractationem rationis et mcnlis vivacitatem in quo non cst porlio hominis, sed perfectio quae non lam est in conditione hominis quam in opcratione. Eaenim heatum facit.
Kcet in quihus fuerit perfccta
sensihilis isla
,

Perfocla

scd

illa

ralionabilis

Iloic igitur viro quid esl


ct adest ei

honum
ct

nisi ipsc
ei erit
:

sihiquodhabet

hoc honum

cansa

futurorum honotuis

rum ?De hoc hono


vasis, et de

dixil

Salomon
tuas

Bibe aquam de

puteorum tuorum
:

fontihus. Superfluanl tibi

aquae de tuo fonte


lihi soli

in

aulem plateas discnrrant.

Sint
tihi.

constilulae, et
tune sil tibi

nemo

alienus parliceps
2
.

sit

Fons aqiue tcrno hono tuo.

proprius

Uterc igitur in-

XXX.
niam

qui hahet, alia

Testimonium autem honi hujus maximum, quonon requirit. Quid cnim requirat
?

qui infcriora despicit


sicut scriptum cst
:

Prajstanlissimo
,

autcm

inha^reat

Cervus amicitine
;)

ct

pullus gratiarum

sconfabuletur

libi

3
.

Ainicitia

autcm proeccdal lc,eluna

Mdtlh.

y, io.

Prov. v, i5-i3.

IbiJ. 19.

l52
sit

S.

AMBROSII

tecum In omni tcmpore. Bona enim virlutum amicitia,. summiLoni charitas. Nihil itaqucaliud quaerit pcrfeclus ct Lnde ct dicit illc, nisi solum ct praeclarum bonum. Unam pctii a Domino, hanc requiram; ut inhahilem in. domo Domini omncs dies vilae mae, ct vidcam dclccta1 Neque vero eum tanquam angustum. tioncm Domini inopcmque fastidias, quia unius honivclut solilaria socictate contcntus sit. Hujus enim amicitia circumdatus, plurimus crit. Abundat enim hujusmodi viro ad bealiludinem.
.

et
hil

adpossessioncmboni; t idco

nihil aliud dcsiderat. Psi-

cst

enim quasi novum expectat, qui omnia habct. INihil enim boni quod non habeat nec superfluis dcleclalur ^
:

scd neccssariis, ct eo ipso necessario quod non sibi, sed.


carni
adhaerenli sibi nccessarium
sit
:

idque indulgct
,

quod ab intcrioris hominis proposilo non discrepct quocL faciatutrumqueunum, et rcconciliet inleriorem juxla horninem atquc exteriorem Deo, ut
spiritus.
fiat

in utroquc

unus

XXXI. Hujus

igilur propositi vir

ncc dispendiis minui-

tur, nec adversis frangitur, nec repagulis inhibetur, nec.

suorum amissionibus

mocstificatur.

Ad

cujus informalio,

Nolumus autcm ignorare vos fra trcs de dormientibus; ut non tristcs sitis sicut et caelerl qui spcm non habcnt*. Solatus enim sc resurrcctionis fidc cl futurae remunerationis gratia nec recipit ea mentc
dicit
,

nem

Apostolus

mcestiliam

quae adhaerctDco

ct divina^ prajslanti.B volup-

tate laclatur.

Qui autem contrislatur


slultitiae.

his,

non

secunduiin.

Deum
tristitia

conlristatur.

Quod autem non sccundum Dcum,


Aperfeclo igilur abest hujus mundi.

hoc plenum
quac

non sccundum Deum, efc ornnis sollicitudo corporalis aerumnae. Hujusmodi enim inductionimentis atque substantiae non annumeratur habitudo corporis, et

P;al. xxti, 4.

Thess. iv, 12.

DE J.VCOB ET VITA BEATA.

LIB.

I.

l53-

quulam
licias

cxtcrioris usus naturae


,

cum

siuiul advcrsus clc-

corporis

fragilitatemque ipsam nalurac, orbitales,

dispcudia, contumelias invictus animus

uniformem debeat

servare conslantiam; ut corpus ipsum scindat, sensus-

nue cxuat caniis, qui beatitudinis palmam tcnere desideral,

cujus fructus non in unius porlione


,

sit,

sed in

plurimarum
consorlio.

ct,

si

fieri potest., in

omnium

sit

virlutum

XXXil.

Ncscit igilur perfectus

incommoda hujus
senlit
,

cor*

poris, aut adversa

mundi

neque

qui alienum ab-

hujusmodi metu ne occidant, animum


vila perfcclior,
si

gcrit.
:

Non enim
isla

his carcat, definitur

sed

si

con-

temnat.

Nam

si ita

dcfmiretur, ut ea esset beata vila, qua>

ab hujusmodi casibus cxpers vacuaquc rcperiri posset,


utique his accedentibus non posset bealus aliquis definiri.

Ea

igitur sequestrata sunt, et


,

hoc solum

in aeslimatione
,

beatae vilaj est requisitum

ut

non

in aliis

sed in posses-

sione vcri et boni


id

cjus definitio teneretur;

quoniam qui

lubet, despuit caetera, nec requirit.

>\vvvnv^\WiUtViiWUivvivw>(vMkmwvuwvAM\vwtmi\\mtvu\tiv

CAPLT
Sapieniem
si illa

YIII.

ita deleclari sanitate corporis


,

aut liheris
sc puict;

ut

amittat

non ideo minus bealum


nihil cupiat.

cum
erga

pra?ter

tummum bonum

Eumdcm
iltis

suam ac suorum captivitalem ,


tudini
,

infirmales corporcas
,

accwtcra adversa non formidare quod nec

bcali-

quidquam adimalur necadjiciatur


Qi\*i,o

prosperis.

XXXIII.

nunc utrum sapiens dclcctctur

sani-

tate corporis?

Ncgarc non possumus quod delecletur se-

l54

S.

AMBROSII

cundum naturam, et libentius accipiat non dolere aliquid quam dolere; nisi forte pro Christo pro quo, si causa
poscat, ctdebilitatcm corporis prompteaccipiat
;

et

totum

corpus

snum morti
atque
,

ofFerat.

sam

fidci

justitiae,

Idem tamen eliam praeter causi desit sanitas non afliciatur


,
,

animo

neqne frangatur dolore corporis qui


Quacro eliam utrum delectclur

se potest vir-

ttitum pcrfcctionc solari.

XXXIV.
quacritur.

liberis ?

Quis

islud abnuat?

Nequc enim durus


et
si

et ferrcus, scd pcrfeclus

Tamen

amittat liberos,

non ideo minus

bealus, qui non ideo minus perfcctus.

fectum

bcatum. Quineliam

si

adversa

Quod enim perloleret quam si


, :

secundis aflluat, magis solet hujusmodi videri perfectus

quamvis neque si desint ncque


,

si

adsint externa

commoda,

aut bela corporis, decedcre

accedere.
forliter,

quidquam virluli soleat, vel Sed plerisque tam laudi fuit tolcrasse adversa quam non incidisse. Verum hoec specie oestimanIllud

lur,

non pondere.

XXXV.

profundum, virum justum

nihil velle,

nisiilludsolum et praeclarum
:

bonum, huic

soli
,

intendere,

hoc unum in bonis ducere non aliud cum illo sed solum ipsnm semper desiderare, hoc delcclari; cui si aliud adjungatur quod delectet eum ut est filiorum suavitas, non
,

lllud amittitur

sed istud adjungitur.

Non enim minuunt


in

accedentia beatitudinem, quoe augere non possunt; quia

plenum

illud et inviolabile

manet

induit, et cui se inseruit et infudit.


feclione

quod anima sese Manet scmper inter

adversa etdclectabilia perfeclavirtus; nequcadvcrsadcper-

ejusquidquamminuunt, neque deleclabiliaadjunest quod is qui ad summnm ascendit aut damni de caducis sentiat autcommoditatis ? XXXVI. Neque vero qucd gravissimum apud plerosque habetur, se miserum putabit, si in captivilatem vel
gunt perfectioni. Quid enim
, ,
,

,,

DE JACOB ET VITA BEATA.


ipse veniat, vel ejus
,

LIB.

I.

ID3

filii. Non enim intolerabilitcr feret quod habet natura vel quod videlur Domino. Denique justus tlixit Bonuru verbum quod locutus est Domi:

~PM
Non nam
viare

"

1 Et dixit : Fiat pax et fides in diebus meis .!

utique justus

iste

Ezechias in
:

filios deflcxisse

aermn-

captivitalis gratulabatur

sedvoluntati Domini eb-

mandata ejus a?quaniiniler suscipiebat ut servulus. Accedit iiiud, quod aestiniare poterat posse ct in captivitate meritum eminere virtutis. \eque euim miuus beatus Hieremias in captivilate minus ctiam Daniel, minus Esdras, minus beati Ananias Azanon poterat
;

et

ideo

rias, et Misatil,

quam

si

in

captivitatem non

incidissent

cum

ideo in captivitatem ducti sint, ut populo et prae-

seulia in captivitate solatia, et


aiTerrent. PeiTecli

enim

est viri
et

spem evadendae captivicommunitatem naad meliora adducere;

timc sustentare animi virtute


nec succumbere
losa videntur
:

iis

quae plerisque terribiiia et ibrruido-

sed quasi ibrteni mililem gravissimoruni


,

casuum

sustinere incursus

conilictus subire; et quasi

providum gubernatorem navem in tempeslate rcgere, atmagis vitare que occurrendo insurgenlibus fluctibus
,

naufragium sulcando undas,


in persecutione

quam

declinando.

Non

iste

pavidus, non in tormentis mollior, ne


:

torquenlem exasperet
percutiat verberanlem
gello; qui

sed quasi alhleta ibrtis, qui resi

non caedis , certe sermonis flameluenda mullis tormenta despiciat dicens


:

Sagittae infartium fact.ne sunt plagae

eorum 2 ;Qui cum

gravissimo licct dolore lucletur, nec se miserabilem prae-

beat; sed ostcndat tanquam in laterna iumen, etiam inter asperas procelias et gravissimos flatus

nec exlingui posse animi virlutem. Non


injuriis moilis

iste

suam lucere in suorum


,

nec de sepulcro

soilicitus sui corporis

cui

4 Reg. xx,

19.

Psal.

lxhi, 8.

l56
sciat
:

S.

AMBROSIf

ccelum debcri non in caplivilalc civicae plebis abjcc-

tior; sed sicnfc jndex severus, infidelinm perfidiam crro-

resque condemnans, ut Danicl qui sacerdotum fnrla pro-

debat

et superstitiones

corum redarguebat,
qui

ostcndens-

nulla veritale subnixas, scd fraudibns adumbratas. Talis


vir

postremo

est perfeclus,

omncs
si

vclit

bene agere,
nihil

nihilque cuiquam accidcrc malij et


ejus accidcrit, ipse
amitlat.

praeter volunlatem

tamen de propria bealiludine

XXXVII. Sed
becillitatem

forte aliquis putet acgritudincm atque im-

corporis
,

impedimento

esse ad perfcclionis

munus implendnm eo quod non possint ad opera manuum ulla factaque proccdere. Vcrum ca sibi justus impedimento esse non sentiet imo etiam cum qni ea miserabi:

liter dcfleat, corripiet, et

quasi ignavum arguet,

quod plns
:

in corporis usu,

quam

in

animi virtule conslituat

quod
magis-

ea quibus serviat, desideret,


possit jubere
:

cum

babeat quod

aliis

quod

in paupertate ingemiscat, qui possit


;

supra mundi opes esse

fideli

enim

totus

mundns

divitia-

rum
enim

est

quod ignobilitatem

defleat, qui dcbeat despicere


Ilaec

rcgias potestates, divilibns el polcntibns imperarc.


vita jusli, qni

etiam quas habeat facultates,


;

com-

muncs

aestimare debeat
,

imo eliam inopibus dividerc,

dispensare pauperibus

recidere vohiplates proprias, te-

nuare sumptum, adhibere parcimoniam tcmperantioe, sobrictatem tcnere in prospcris, palicntiam in adversis , dolore tolcrantiam, magnanimitatem in penculis, sanitatis

perpetuac vota nescire


concuti, nequc

mortis immincntis

tcrrore

noa

eum

pracslanliorem putare, qui secnnduro


,

naturam
soeculi,

liberi, propinqui

salubrilas, bclitia

afiluentia

rcdundaverint,

quam

cui

illa

dcfuerint, ncque externis

sed virtutis domesticis merila pensare.


Illam quoque

XXXVIII.

formam

justi essc quis

abnuat^

DE JACOB BT YITA BEATA.


ut
niliil

LIB.

I.

l5j
dispendia

mcluat,

nihil icforniidct

nisi virlntis

alioriunque vanas formidines coraprimat, quashabeant de

nericulcrum sollicitudiue, morlis timore, corporis infirtnitate ; ut doccat dissolvi corpore , ct esse cum Christo
ajulto mclius
;

ut oslendat quia operationes

non impediuu-

tur debiJitalibus corporis, scd augentur; neque splcndore


generis, aut propinqucrum subsidiis, aut opibus, sed

bono
Elias
sine

comracndaulur
fjuam Movses
liliis,
;

affeclu.

Neque cnim minus beatus


indigus, melotidc
:

cum

altcr cibi

vili,

sinc
,

sumplu, sine comite


potcntia
,

aller populi ductor, lcetus

.sobole

succinclus

diverso genere

meiitum

xequale fundavcrint, sicut in Evangelio declaratnm est

quando cum Domiuo Jesu iu resurrectionis gloria refulserunt *. Vidclur enim parem bis qnasi paribus glorias suae testibus dedisse mercedem. Nec minus bcatus Elisaeus
<juam Dawd,

cum
,

alter regibus subditus, altcr regali

po-

testate pracditus

prophelicaj sanclificationis

haud dispapossidet,

rem

sint adepti gratiam.

XXXIX. Quid enim


ct habct
sibi

deest ei qui illud

bonum

sempcr comitcm sociamque virtutcm ? In quo stalu non potcnlissimus ? In qua paupertate non dives ? In qua generis ignobililatc non clarus? In quo olio non laboriosus
?

In qua debilitatc

non vegelus

In qua infirmitate

nonfortis? In qua sonmi quiete fcriatus

quem
,

etiom quies

quem vestit quem gloriu; amiclus illustrat ? iSon minus etiam otiosus, quam cum operatur, beatus; nec minus dormiens, mam vigilans, gloriosus; quia non minus dormicns, quam cum vigilat, incolumis et sanus est. Quando autem feriatus videri potest, cujus mens semper operatur? Quando
,

cenlcm non stipatus

virlus propria

non

relinquit ? In

qua solitudine

qucm

vita

beata circumdat

^ratia,

-autein solus qui cuni illo


*

semper bono

est,

de quo

ait

Pro-

Mattb. xtii,

5.

j58
pheta
:

AMBROSII

Replebimur

in bonis

domas

tuoe

'

Quando ab~

jectus, cujus conversatio est in coelo ? Quando non deco< qui ad illius d^coris , et solius boni se conformat rus
,

similitudineoi

qui eliamsi
?

membris
ille

solutus

sit

tament

mcnte
tus,
si

se erigat

Et tanquam

qui cilhara canere soli-

derit,

eam dissipatam, resolutis nervis, et confractam viet usum ejus interruptum, abjiciat eam, atque cjus
,

numeros non requirat


iste

scd voce ipse se mulceat

ita et

cilharam

corporis sui
,

oliosam jacere paliclur

corde
y

sc oblectabit

bonas conscientioe recordatione mulcebit

divinis oraculis et scriplis propheticisalleviabit, suave illud


et

jucundum animo

tcncns,

mcnte complectcns; cui nihil

trisle possit accidere, cum sempcr ei divinae pr^BsenJiae aspiret gratia, et ipse sibi adsit summa animi tranquillilale?

perfusus.
1

Psal. lxiv, 5.

DE JACOB ET VITA BEATA.

LIB.

II.

l5g

LIBER.

II.

CAPLT

I.

Facla transilionc a superiori ad liunc librum , ostcndit sanctum Jacob ctium in exiiio fuisse bcatum : ac beatitudinis de/initionem cidem apprimc convenire demonslrat.
I.

Slperiobe libro de virtutum prasceptis disputavimns

sequenli clarorum virorum

utamur

exeuaplis, qui in

sum-

mis pcriculis positi, beatitudinem


polius acquisierunt.

vitae

nonamiserunt, scd

triam relinqueret

Annon beatus Jacob eliam cum paImo plane beatus, qui dura exilii sus-

cepit, ut fratris miligaret iracundiam.

Mam

si

beatus est

peccatum declinat, ulique negari beatus esse non potest, qui alterius culpam levat, crimen averlit. Paralum
qui

itaque parricidium declinavit exilio volunlario


facto sibi salutem qussivit, fralri innoceutiam

* ,

coquc

donavit.

Merito ilaque

eum
J
,

divina ubique comitata cst gratia, ut et

cum

dormiret

beatac vitae

munus

acquireret. ^ idcbat

enim futurorum mystena, et divina audiebat oracula. Bonus in somno opcrarius et in paupertate dives, qui merccnarioc vitae munere, et palrimonium ct conjugium codem
,

paravit oflicio.
gius certavit

Idem

fraterni aflectus reconciiialor cgreet obsequiis


1

muneribus

ut indignationcm

omnem

cxcluderet, dolorem oilensionis avcrterct, ostcn,

dens se minorem exilio non fuisse

qui possel largiri quoe

non acceperat.
II.

Sed nimis ad
xiTiii, 5.

inferiora propero

et utiliora transse<jq.

Gen.

ILid. la.

Jt>id.

x*vu, i5, tt

|6o
curro,

S.

AMBROSII
sit

cum

prius dcfinicndum
:

quid

sit

bcalus. Scrip-

tum

est

enim

Bcalus vir qui non

abiit in consilio
slctit, ct in

im-

piorum,

ct in via

pcccatorum non
l
.

calhedra

peslilenti-c

non
,

sedit

Hoc

Scriptura significantc

eum

beatum
(

esse

qui sc a pcrfidorum consorlio lemperaverit


vilae et

ea cst enim impictas auctorem


salutis

parentcm quem-

dam

non recognosccre,
die ac nocle

si

vel in peccato manscrit,

vel in luxuria alquc lascivia perseveravcrit )ipsum


in lcge

quoque
lig-

Domini

meditanlem forc tanquam

num quod
rita
III.

dabit fructum in tempore suo

\ Supcriora me-

sunt praemiorum, hoc mcritorum proemiurn.

Quid horum
ex co

qune ad

meritum

bealitudinis spectant,

defuit sanclo Jacob, qui


sorliis, ut
fidclis

tantum abfuit ab impiorum con-

populus nomen acciperet, Israel


mentis internae oculis intueretur

dictus

3
;

eo quod

Dcum
,

peccati abstincns

a luxuriae

omnis ebrietale sobrius


secura neglcxerit
,

ut

dura laborum absorbuerit,

otii

Nonne

pulchre et vere dc hoc diclum cst

quod

et hic
:

fructum

dabit in tempore suo, de quo scriptum est


filii

Ecce odor

mei tanquam odor

agri pleni

4
.

Erat cnim perfectus

in

omni

florc virtutum, et sacric benedictionis atquecccles-

tisbeatitudinis redolebat gratiam. Ipseest

enim ager quem


,

benedixit Dorninus

non

iste

lerrenus, aut horridus sybvis

aut fragosus torrenlibus, aut palustris pigrioribus aquis, aut jejunus frumenlis
glarea saxosus
,
,

aut inulilis vitibus, aut infoecunda


,

aut hiulcus ct aridus siccilale

aut san:

guine madidus, aut senlibus incultus ct spinis


ager de quo dicit Ecclesia in Canticis
filiae
:

sed
5
.

ille

Adjuravi vos,

Jerusalem, in virlutibus et forlitudinibus agri


est ager,

Hic

namque
niecum

de quo et Dominus
In hoc agro uva

ait

Et specics agri

cst
i.

6
.

illa

reperitur,

qme ex-

Psal.

i,

Ibid. 2 et 5.

,,

Gen. xxxn, 28.

IJ,

mn,

27.

Cant.

ii,

7,

psa i, xtU|

DE JACOB ET VITA BEATA.


pressa sanguinem fudit, et
ficus
illa

L)B.

II.

l6t

mundum

diluit.

In hoc agroest

sub qua sancti requiescent,

spiritalis gratice
,

sua-

vitatc recreati. In

hoc agro

est oliva illa fructifera

domr-

nicse fluens pacis

unguentum. In hoc agro

florent nialogra-

nata, quae plurimos fruclus

uno

fidei

munimine tegunt, et

quodam
IV.

fovent charitatis amplexu.


igilur fructus redolebat

Hos

Jacob, qui

Deum per
quia
esfc

pericula sequebatur, et tutum se ejus ubique deduclfone

credebat.

Nam
1

licet dulcis et suavis


in

odor

sit agri,

odor natura ; tamen


gratia.

sancto Patriarcha virtutum spirabat

Quam
1
,

continens crat parcimonia, qui cibum slbi


expetivit,

paratum uon
concessit
a

sed petenti

fratri

sine

dilatfone

quo primatus benedictionis accepit? Quani

pius erga parenles, ut praeferri germano seniori materno*


aflfectu

mercretur, et palernae benedictionis munere sacrsr-

retur?

Quam

rcligiosus, ut fratrem recusaret


fallere ?

laedere

?'

Quam

verecundus, ut patrem timeret

Quam

Iio-

norificus, ut matri

non posset quod jubebatur

negare?"'

CAPLT
Excusal parcntes beati Jacob,

II.

ct

corum excmplo quenv-

admodum
myslcria

alii

parcntcs scsc erga liberos gererc dc~

beant, docct.
illius

Tum

cur idcm Jacob vicerit, quojv^

benedictio contineat, aperit.

V. Sed nec parentes nobis inexcusati relinqnendi sunfi, quod junioremfilium senioripraetulerint. Simul cavendonr>. ne quis dum eorum intendit exemplo, iniquum inter ftfiost

babeat judicium; ut altcrum diligendum putet, alterun*


'

Gen. xxv,
LV.

3o, el scqq.

ld, xxth, 8, et seqq.

11

jfe

s.

aub&qsii

poslhabendum. Hinc enim excitanlur odia fraterna, ct do vilis iucremenlo pecuni facinus parricidale componitur.

Eadem

foveat prolem

mcnsnra

pietalis.

Eslo tainen, ut

aliquid sibi amplius circa


aiFectus, par debct circa

blandiorem aul similiorem rapiat

omnes

esso forma

justilia*.
:

Pius

conferlur dilecto, cui fratrum amor quacritur plus aulcm adimilur ei qui praclalionis injuslac oncratnr invidia. Mi,

nilabalur Esaiiquodfralrem

suum

occidcret

1
,

ncc fralerna

cum

germanitas, ncc parcnlum revcrenlia a parricidali

1'urorc revocabat; ct dolcbat sibi

benediclionem csse

prae-

replam,

cnjus ulique

dignum

se

mansueludine debebat
scd quasi

probare, non scelere.


VI.

Scd

et

Rebecca non quasi fdium


injusto.

filio,

jusium prrcferebat

Etenim apud malrcm piam


:

mysterium pignori prxpondcrabat illum non tam fratri pracferebat, quam cflerebat Domino, quem scicbat colla-

tnm sibi munus possc servare; in quo ct allcri consulcbat, quem divinoe subducebat oflcnsae ne graviore implicarclur
;

reatu/si acceptac graliam benediclionis amitteret.


VII.

Accipo tamen
,

bonum certamen
:

inter parentcs.

Matcr deferat affcctum

pater judicium. Mater circa juniopatcr circa seniorem na-

rem
turac

tencra pielate propendeat

honorificentiam servet.
:

Hic magis

honoret,

illa

plus diligat

dum

singuli singulos foveant,

non

in

unum

titcrque conspirent,

dcfraudent alterum. Fiat aequalitas


,

inter divcrsa certamina

et disparibus studiis

par utrique
:

ac oequalis parentum
set altcr,
<fha et

amor

ct gratia confcratur

compen-

quod

alter

imminuit. Sic pio aflectu Isaac patriar-

sancta Rebecca ccrtabant, ut ncutrum inferiorcm


,

laeerent
VIII.

scd utrumque aequalem.

Vicit

tamen

ille

qui praefcrebatur oraculo

vicit

impigritia larditalem,

mausuctudo duriliam.

Dum

aller

Gen, mvii. 4'.

tt

DE JACOB ET

VITA.

BBATA.

LIB.
,

II.

l63

venatu aporo praedam quaerit agrcslcm

hic

mitium cibos

morum,

bc

domesticam graliam

hic tencrae mansuclu-

dinis, alquc pictalis pio palri dulces epulas ministravit.

Flus placet in animis quidquid occurrerit,

qnam

quid(|uid

aftectatum putavcris deferendum. Accessit ad ovcsJacob 1 ,


et altulit innocenli.c partus, vcl sacrae propheliae

munera;

quia Patriarcbs cibum nulluin credidit dukiorem csse,

quam

Clirislum, qui sicut ovis ad occisionem ductus cst,

ct sicut agnus ad viclim:im.

populo
IX.

cujus

Hunc vel publico parcnti, vel lypum gerebat, cibuui ulilem judicabat,
fralris sui,

<iuo fulura crat remissio pcccaiornm.

Idco stolam accepit


:

quia scnili praesta-

bat sapicntia

ideo junior frater seniorcm fralrem exuit,


IJanc stolam Ecclesiae tvpo Pie-

quia

fidci cmicxrit dignitale.

hecca prolulit,

et dedit fllio juniori


et

stolam \cteris Testa-

menli, stolam propheticam

sacerdotalem, stolam illam


et Josiaer

regalcm davidicam, stolam Salomonis, Ezechiae,

regum,
accepto
lat
,

et dedit
;

populo christiano, qui

uti

amictu scirct
sine usu

quoniam populus Judaeorum eam

habe-

et proprios nesciebat ornatus.

Jacebat ha?c stola in

timbra abjecla alque neglecta. Obscurabatur enim tcnebrosa impielatis caligine, nec
in

angusto corde populi ju-

dalci latius poterat explicaii. Induit

eam

christianus po,

pulus, et rcfulsit

illuminavit

eam

suae fidei claritate

et

piorum luce factorum. Agnovit


ris sui,

notum odorcm generecognovit stolam Scripturae veteris sed vocem


Isaac
,

plebis vcteris

non recognovit

et ideo cognovit esse

muta-

tam. Manet enim hodieque eadcmstola, sed populi devolioris

canora ccepit esse confessio, meritoque


:

dixit

Vox

quidem vox Jacob mauus autem manus Esaii. Et odo ratus est odorem vestimentorum ejus*. Et fortasse illud
est quia
1

nou opcribus juslificamur, sed


9, et seqq.

fide;

quoniamcarXI.

Gen. \x*ii,

tbid. a et 7.

l64

s*

AMBROSII

nalis infirmitas opcribus


tas

impediinento est, scd


,

fidei clari-

faclorum obumbrat errorem

quae mcrelur veniam de-

lictorum.

tk

vvww vv\ vw vwvwwvwvwv vw vwn\ w w \ w\ vwwvwv wv vw w\ w vw w\ w\ w\ wvvw w

CAPUT

III.

Post benedictionem fralris junioris quare senior adve^


nerit; el
retur,

cum urgendo

oblinuisset utet ipse benedice-

ad serviendum

fratri fuerit

damnalus? Ubi da

servitule, ac vcra libertalc disputatur.

X. Celebrata benedictione, poslca senior fratcr advenit*. Quo declaratur priusEcclesioe rcgnum quam Synagogae in pracdcstinalionc delatum sed subintrasse Synago,
:

gam, ut superabundarct peccatum


peccatum
praeripiat
,

et cum
:

superabundasset

superabundaret et gratia

simul clarcret impi-

grum militem

regni coelestis candidatum esse debere; ut


,

benedictionem

et praerogativam suac
est
ait

commen

dationis usurpet.
filius (a5),

Unde non

nolatus a patre junior


Isaac
:

scd laudatus, quod

Frater tuus ve.

>viens

cum

dolo, accepit bencdictionem


(26)
,

tuam 2

Bonus
:

enim dolus
prehensibilis

ubi irreprehensibilis est rapina

irre-

autem rapina pietatis ;

Quia

a dicbus Joannis-,
3
.

regnum ccelorum

cogitur, etcogentes diripiunt illud

Festinantes autem Patres Pascha celcbrabant, qui

festi-

nantes manducabant agnum, non dcmorantcs

et fratrenx

Benjamin sanctus Joseph


et tenuit
4
.

piae

commento

fraudis accersivit

XI. Et ipse tamcn ut benediceretur cogcndo clicuit et

Gen. xxyii,

7.

Ibid 35.

Malth.

xi,

a.

Gen, kui, 20,

efc

ILIV. x.

DE JACOB ET YITA BEATA.


itnpctravit
* :

LIB.

II.

l65
superiore

scd

eam Lenedictionem

quoe

cum
,

con<z;riieret et

conveniret, ut serviret fratri suo. Etenim


servire defuit

qui imperarc non poterat, et alterum regere

bebat, ut a prudentiore regeretur. Neque cnim


triarcha? sancti, ut filium
tutis
filios,
,

Pa-

suum degcncri

conditioni servi-

addiccret

scd ut bonus patcr, cum duos haberet unum intcmpcrantem, prudentcm et sobrium alte:

rum quo

utriquc consuleret,

intempcranti praefecit so-

brium , ct insipientcm prudcnti staluit obedirc; quia insipicns non polest voluntarius virtutis esse discipulus, nec perseverarc in studio, quia stultus sicut luna mutatur meri:

toque

ei

libcrtatcm proprii negavit arbilrii, ne velut navis in

fluclibus sine Kubernatore fluitaret : scd subdidit eum fratri, c secundum quod scriptum est : t Scrvit enim imprudens pru-

dcnti\

Recte ergo

eum

subdidit; ut regentis, imperio


ait

suum

melioraret affectum. Ideo


3
.

Super giadium tuum


est pietas

vives, et servies fratri tuo


crudclitalis, et

Domina enim

mansuctudo duris motibus pra?stat. XII. Scrvitomnisquiauctoritalempurai non habetconscientine servit quicumque vclmetu irangitur, vel delecta:

tione irretitur, vel cupiditatibus ducitur, vel indignatione

exasperalur, vcl mcerore dejicitur. Serviiis enim est omnis

quoniam qui facit peccatum, servus est peccati, et cst, multorum servus est qui subjectus esl vitiis, multis sedominis addixit, ut servitio ei exire vix liceat. At
passio;

quod pejus
vero
ille

qui voluntatis suae arbitcr est , judex consilii

inter-

pres arbitrii, qui coercet corporeae appctentiam passionis,

qui caquae agit, bene

agit,

bcne aulcm agens recte agit,et


profecto liber
is

qui recte agit, inculpate ct irreprehensibiiiter agit, habens

suorum actuum potestatem omnia prudenter agit, et ita

is

est.

Nam

qui

vivit ut vult,

solus est iiber.

iNon conditio fortuita servum facit, sed probrosa insipien1

Gen.

xxtii, 38, 39.

Pror. xi, 19.

Gen. xxth, 54.

|55
tia.

s>

AMBROSII
rogit

Denique famulus prudcns

periti scrvi

dominos stullos, el Quid fcenerabunl? Noo dominis fanerabunt.


:

ulique pecuniam, sed sapicnliam, sicutclLex dicit

Fce-

sncrabis genlibus mullis

tu

aulem mutuum non acci-

pies*, Fcrneravit enim Judaeus proselylo diviiue legis. oracula. Scd quia ipse Lcgis mysleria videre non potuit,
et qiue

habcbat nescivit oracula, qui lilteram fcenerabat

genlibus, nunc ab his spiritalibus doclrinaj graliam


tuatur
:

mut

mcriloque subjectus

cst scrvituli;

quoniam qui
est

jnuluatur, servus est, quasi addiclus fcenori crediloris

qui autcm
sicut

pioc doctrinoc fanus imparlit,


:

is

princeps,
:

Lcx dicit Princeps cris gcnlium multarum tibi 2 autcm principes ex ipsis non erunt Princcps enim est qui regit, qui et habet sapienliae principatum, quem ha.

buit populus Juda^orum. Sed quoniam quod doccbat, scrYare non poluit, debet disccre, quod doccrc ncscivil. XIII. lloc est igilurquod ait palriarcha Isaac Scrvies
:

fratri luo. Erit

aulem cum
s
,

dcposucris et solvcris

jr.gum

illius a collo tuo

significans

duos fuluros populos,


qui Jiltera; inlendit,

nnum

ancilke filium

alterum libcrae (scrvil cnim litlcra,

libera est gralia)

eumque populum
,

tandiu servum fore


inlerpretem.
tolus ait
sgratice
tulis
4
. :

quandiu

spiritalis doctrinac

sequalur

Tunc quoque

illud

futurum

est,

quod Apos-

Ut

reliqniae salvae fiant


:

secundum eleclionem
scd tunc scnlies scrvi,

Servies ergo fralri tuo


,

profcclum

cum
fratri.

voluntarius polius

quam
ix, 27.'

coactus

obedire ctepcris
*

Dcut. xv,

6.

Ibid.

Gen. xxtii, 4o.

Rom.

DE JACOB ET VITA BEATA.

LIB.

II.

l6j

CAPUT

IV.

Fratri ncccm mlnitatur Esaii , qua occasione piacandos innidUe pro?ccpta proponunlur.
tus Jacob, in via

Ad Labanum

profcc-

1 ngelorum

recreatur apparitione,ae

postea bonis amplificatur.

XIV. Hixc
post obilum
derit,
sit,

orta cst invidia


patiis

et

minabatur Esaii quod

fralrcm

occidcret.

Scd
io

si

id acci-

discamus a Rebecca

qucmadmodum prowdcnduni
parricidium

ne imidia iracundiam excitct, iracundia

proruat.

^eniat Rcbccca, boc est, inducatur palientia, bona custos innocculi.x, suudeat ut ira) locum demus.

Goncedamus aliquo longius, doncc tempore


cxilium reformidat, scd impigrc suscipit

indignalio

mollialur, oiEnsiouis obrcpal oblivio. Itaquc palicntia ncc


:

non

lani ut

pe-

riculum

salutis,

quam

ut incenlivum scelcris declinelur.


sibi
:

Mater quoquc pia abesse


plus
ei

dilcctissimum filium loIer.aU

collatura

alterum

qucm kesit utrique tamen consulens, ui immunem a periculo, alterum intcgrum praestacorporeis ebria cupiditatibus inagat.

ret a crimine.

XV. Audivimus quid


temperanlia locula
sit,

consideremus quid vcra virlus


:

Nihil rcqnirit nisi Dei gratiam

solum

iliud et

summum

boniun sequilur, solo co contenta est, a quo accepimus. omoLT, ip a i autem nihil conferimus, quia nuilo indiget,
sicut ait

>niani
*

David Dixi Domino Deus meus es lu; quobonorum meorum non eges Quo enim indigct
:
:

Psal. XT, 3.

io8

AMBROSII

qui abundat omnibus, et nobis largitur universa, omnia


sine defectu ministrat?

XVI. Et profectus
quieti animi indicium

est
:

Jacob, et dormivit 1 , quod est


Angelos Dei ascendentes

et vidit

et descendentes, hoc est, Christum pracvidit in terris, ad

qnem Angelorum

caterva descendit atque ascendit 2 , obse-

quium proprio domino pio praebitura servitio. XVII. Et venit ad puteum ut biberet dc suis vasis et 3e puleorum suorum fontibus, et supereffluerent ei aquae 3 Fons enim vitse est in manibus justi. <le suo fonte XVIII. Et venilad Laban, et oves ejus pavit 4 Iniquitas incomitata residet sapientia regendi officium non
,

omittit

ncscit vel in alienis vacare, nescit exul esse in

percgrinis.

Quomodo enim

exul

quae ubique jus

suum

servat, et in se habet

quod possidet?
ingredilur justus; et rector

XIX. Qnasi mcrecnarius


est, qui sibi

gregem multarum praestantiumque virtutum


et nu-

splendore fulgentem evangelica) praedicationis ministerio


colligebat; ut polaturis ovibus virgam storacinam
,

cinam,

et

de plalano proponeret inventis, quo concupis-

cenlcs bcatissimae Trinitatis praefiguratamysteria, haudqua-

quam

decolores fcetus piae mentis conceptionc formarent.


,

Bonae oves

quae

bonorum

partus

operum

fidci sacroe

non

^egeneres edidcrunt. Pcr storacem significalur incensum


et

sacrificium vespertinum,
5
.

quod Deo

Patri defertur in

Psalmo

Per nucinam

virgam sacerdotale Christo

munus
8
,

^defertur.

Haec enim virga Aaron qune reposita floruit

qua

sacerdotalis gratia sanctificationis emicuit. Per plataspiritalis fructus


vilis

num
huic

significatur

ubertas; quia arbori


,

annectitur, ut ejus laeta consortio

in partus sese

.uberes fundat. Siquidem dominicae


*

munera
8.

passionis, re2.

Gen. xxvui, 11.


el seqq.

*?x, a8,

Matth.

iv.

Psal. cxl, 2.

u.

Gen. xxtx,

<

Ibid. 19, et

Num. xvn,

DB JACOB ET VITA BEATA.

LIB.

II.

l6g

missionemquc omnium pcccalorum adjuncla Spirilus gratia

dare consuevit.

CAPLT

V.

Jacob divino jussu in patriam revertilur ob Labani ejusque filiorum invidiam. llac si exorta sit , quotnodo declinanda : qua eliam ratione sapiens inanis nunquam cssc possit. Post quos myslerium in Labano
gencri bona pcrscrutanle , inJacob
,

alque ejus uxori^

bus designalum cxponilur.

XX.
Talde

His itaqne, ut Scriptnra dicit, dives factus est,


gregeni nulriens Christo
,

bonum

quem

fldei litulo

et varielate virtutum gloriosi nominis nobilitavit insigni-

bus. Itaque nec sibi vidcbatur angustus, censu fidci opi-

mus,etLabae filiisutopulentissimusin invidiamvocabatur,


qui

sunm gregem
:

alieni grcgis accessione cumulasset.


tui
,

Et

dixit ei

Deus Revertere in tcrram patris tem tuam et ego ero tecum ostendcns
; * ,

et iu

gen-

nihil ei deesse;

cui adesset
fecte
PSihil
,

omnium

plenitudo

hoc solum abundare per-

in
ei

boc constare omnia,

et

omnia ad ipsum

referri.

novum,
,

nihil

superfluum necessarium, cui pax

lida suppeteret

per

ranl discrepantia. Nec

quam reconciliaret quoe primum fuemirum si pacem haberet qui coluoi,

nam

statuerat

2
,

et

unxerat Deo, quae est Ecclesia. Codicta est veritatis


in
5
.

lumna enim
nngit qui in

et

firmamentum
fidei,

Eam

Christum

pauperes miscricordiae

fundit unguentum.

XXI. Nunc consideremus

qualis vir justus esse debeat,

Gen. xxxi,

3.

Id. xxxt, ao.

Tim.

iii,

i5.

jrr

S.

AMBROSII

si

invidia fnerit exorta.

estenim sinelite abirc,


ut talia possideat, quae

Primum ut dcclinet eam; melius quam rcsidcrc cum jurgio. Dcinde


sccum aufcrre
,

possit; ut in nullo
:

leneri ab advcrsario possit obnoxius


si quid

luum

cst

Cognosce apud me*. Et quaesivitLaban , et nihil

sed dicat

suum
nihil

invenit

apud Jacob. Magnus

vir, ct vere bcatus, qui


cst,

nihil potuit

suum amillere,nihilalienum habcre, hoc


:

minus haberc,

nihil superfluum. Itaquc ille perfectus,

est justitiae lencre


,

juslus cui nihil superest. Hoc enim mensuram. Quanta virtus cujus societas lucrum dabat non irrogabat dispcndium ? Hoc cst perfeclumesse, adhaercnlibus sibi commodi plurimum dare,
est, cui nihil deest
nihil afferrc

incommodi.

XXII. Deniqueis.qui nocere cupicbat, inancm cum non potuit dimitlere. Sapiens enim nunquam inanis cst scmper in se habcns amictum prudentiae, qui polest diccre,
,

Jusliliam

inducbam

et vesticbam judicium

2
,

Sicut

dixit

Job.

Namque
Denique

haec mentis sunt interna vclamina


,

quae

nemo

alius possit aufcrre

nisi

despoliat.
est
:

sic dcspoliatus

cum aliqucmsua culpa Adam, rtudus invcntus

at vcro Joscph ctiam veslimento extcriorc rejccto, nudus non erat, qui salva habebat indumenta virtutis

Nunquam
modo
tiae

ergo inanis sapiens.

Nam quomodo

inanis
?

qui

de plenitudine Chrisli accipit, et servat acccptum


inanis, cujus rcplcta est

Quoin-

anima, quae acceptae gra-

vestimenta custodit? Illud

metucndum
supcrgressi

est,

ne quis

nocenliaevelamen amiltat, neimpiisacrilcgae pcrsccutionis


impressione terminos
justitioe
,

vestimcntum
accidit, nisi
et

animae ac mcntis eripiant.

Quod non

facile

prius aliquem vox suae iniquitalis exuerit.


dicit
:

Lnde

David

Si est iniquitas in
et

manibus meis.
Job. xxix, )4.

...

dccidam me-

Gen. xxxi, 02,

seqq.

DE JACOB ET
rito

VITA.
:

BEATA.

LIB.

II.

I7I

ab inimicis mcis inanis

persequatur iuimicus ani.

1 iniam uicam, ct comprehendat XXIII. Ncmo ergo ex iuimicis potest tuam animam

comprehendere,

nisi prius inanis iuerit effecta. Noli igitux

mctuere eos qui possunt auri argentiquc compilare thesauros. Isti Ubi nihii auferunt. Hoc cnim aufcrunt quod

non habebas hoc auferunt quod possidere non poteras hoc aufcrunt quod non ornabat animam luam, sed onerabat ; hoe auferunt quod non locupletabat cor tuum sed potius dcprimcbat. Lbi enim fuerit ihesaurus tuus, ibi erit 1 et cor tuum sicut legi audisli hodie. Multi seris portarum suarum iucludunt aurum suum, sed ii nec veclibus et clausmulti vigiles adhibcnt sed ip>i quoque tris suis credunt
: ,

plus ipsos solent limerc custodes

multi defosso auro in-

cubaut, aurum eorum sub terra,

et cor

eorum sub
infodias.

lerra.

Cave ergo ne
ergo auri
nerator,
qui

ct lu cor

tuum

terr.c vivus

Noa
qua

islius

mctuendi

fures. Ille tibi

cavendus

est fcesi

subslanliam anim.-c tua2 scrulatur,

peccati gravioris a?ra conlraxeris, qui cor


solo
,

luum

includit

qui aniinnm
,

tuam eo
iur.m

cespile obruit,

quo aurum

texeris
ris
git.

qui
,

mcnlem

ccnlesimarum incurvat usu-

(2j)

et gravi

condit sepulcro, de quo nullus resur-

quam habebat

Sequcresanctum Jacob ,qui neque dcalienis vili;s quidncque suarum virtutum erat inanis et ,

vacuus, qui erat


est, dealbalus

XXIV. Uludmysticum qnod


,
,

Sed hxc moralia. cum Lahan hoc quia etSalanas transfigurat se inAngelum
juslitice

fructu repletus.

venit ad

iucis, ct ceepit ab eo sua rcquircre. Respondit ei


s

Jacob

t Cognosce si quid est tuum apud me ,hoc est, nihil tuorum habeo. Quaere si quid agnoscis vitiorum tuorum et criminum. Nihil mecum abstuli fraudum tuarum, dolique consorlia ulla non habeo, omnia tua tanquam con

Psal. Tii, 4-6.

Matth. yi, ji.

Gen. xxxi,

02.

la
tagium
rcfugi.

AMBROSII

Et
vir,

quoesivit in

Laban,

et nihil

suum

reperit.

quod nihil offcndit, quod suum posset diccre suum agnosceret Impossibile videbaturistud in homine sed typum gcrcbat ejus, qui dicit in Evangilio Venit hujus mundi princeps, et in mc inveniet nihil Mihil
beatus
nihil invcnit,
:

Qnam

quo inimicus in quo diabolus

est

enim quidquid

est diaboli,

quod nullam potest habere

perpetuitatem atque subslantiam.

XXV.

Ipse autcm cst qui praefigurabatur in JacobDomivir

nus Jesus, duorum

conjugiorum

hoc

esl,

consors

quidam Legis

et graline, qui

virgincm Rachel ante dilexit,

et praedestinatam sibi in

conjugium pio amabatafleclu. Scd


subintravit, et oculis infirmior
,

quoniamLiatamquam Lex
obrepsit

tanquam Synagoga

quae mentis csecitale Chris-

tum

vidcre non potuit, superabundavit gratia sancUe Ra-

chcl, qune supra

primum

illud est

expelita conjugium,

quae Ecclesiae principatum futurum

jam tunc nominis

sui

inlerpretatione signabat. Beata Rachel,


:

quac abslulit op-

probrium suo partu beata Rachel, quae abscondit cultus,


erroresquc gentilium, qua3 simulacra corum plena csse

immundiliae declaravit.

Nemo
quod

credat paternae pielalis

la3-

sam

esse reverentiam,
:

stante patre sedit;

scriptum est

Qui plus

fecerit
.

quoniam patrem autmalrem, quam


rcligio-

me, non
perfidia.
1

est

me

dignus 2

Ubi causa agebatur

nis, fides debuit

sedem habere

judicii, etquasi rea slarc

Joan. xiv, 3o.

Malth. x, 37.

DE JA.COB ET VITA BEATA.

LIB.

II.

Ij5

CAPIT

VI.

Angelos initinerevidetsanctus Jacob. Idemfratrioccurrens septies adorat. Denique concordiam ab eo petiturus in caslris dormit.
aperitur.

Qum omnia

quid signi/icent,

XXYI.

ILec eo usque probata sunt, ut proficiscenlf


1
.

sancto Jacob Angeli Dei occurrerent. Denique vidit caslra

Dei applicantia

et ait

Castra Dei haec sunt

Perfectis

enim et fidelibus divina solent adesse praesidia. Pcrfcctus autem cogitabat de reconciliatione fralerna, ita ut humimuneribus quolitale eum invitaret, officiis acquireret
,

que emendum putaret. Occurrit itaque


neribus, uxoribus, et pignoribus suis
indignaretur
, ;

fratri

cum mu-

ut etiamsi ipse

necessitudinis obsequiis inflecteretur.

XXVII.
vult esse
?

Et adoravit septies in terra*.


dicit
5
:

Quid

sibi istud

Lex

Dominum Deum tuum An

adorabis, et
,

ipsisoli servies ;et hic adorat

intemperantem

iracun-

dum, minantem
vit,

parricidale flagitium.

tcrram adora-

illamhumano cruoreconcretam, serpentium infusam


,

venenis
peris

aut jejuna infelicem glarea, aut duris atque as?

inhorrcntem cautibus
?

Quid

sibi

etiam vult quod


Si frater

septies adoraverit

Haereret solutio, nisi illud occurreret


in

quod Petro interroganti

Evangelio

meus

in

me pcccaverit, quoties
dit ei
:

dimittam ei, usque scpties ?Respon-

tuagies septies*.
Gen. kxii,
i,

Dominus Jesus Nonsolum septies, sed usque sepHoc igitur prophetico spiritu sanctus
,

ld. xxxin, 3,

Deut. y, i3.

Malth #

XYIH, |1| 2.

Jr.A

S.

AMBROSII
,

Palriarcha significat

in

advcnientcm rcspicicns

qui

non

solum nsque scplies, scd cliam usqr.o scpluagies seplies veniam fralri laxari jubcrcl; ut cjus conlcmplationc convenlus Esaii injuriam,
tcret
fralri, ct

quam

sc accepisse pulabat, rcmitin

quamvis

lnesus

graliam rcdiret; quia

proplcrca carnem susceplurns

crt;t

Dominus Jesus,

ct

venturus

in

terras, ut multiplicatam nobis donarct veniaui

dcliclorum.

XXVIII. Dcniquc peliturus


et stabililatem; idco
reservavit diccns
:

a fratrc

concordiam, dor-

mivitincastris. Perfecta virlus habetquiclis Iranquillilalem

Dominus donum ejus Pacem meam relinquo


,

pcrfeclioribus

vobis,

paccm

mcam
<3anis

do vobis
,

1
.

Perfcctorum est eniin

non facilemunsed quasi in


lit-

movcri non turbari mctu


,

non

exagilari suspicione,
:

lion terrore concuti

non dolore vcxari

torc tutissimo adversum insurgentcs fluctus saccnlarium

procellarum

menlem immobilcm
chrislianis

fula slalione placidarc.

Hoc firmamcnlum

mcnlibus Christus invexit,


ut non tur-

pacem intcrnam invehens animis probalorum;


supcr

betur cor nostrum, nequc exagitetur animus. Ilanc pacem

omncm menlem

essc Aposlolr.s doclor asscruit di-

cens:Et pax Dci quae cxupcrat


diat

omnem mentcm,
.

custoita-

2 corda vestra, etscnsus in Christo Jesu Fructus

quepacis est non perturbari in pectore. Deniquc vita justi


quieta cst, injustus

autcm inquietudinis

et pcrlurbalionis

plenus
pius,

est.

Itaque amplius suis suspicionibus allligitur imalienis pleriquc

quam

verberibus , majorcsquevibices
in

vulnerum
ab
aliis

in cjus

animo sunt, quam


est intra se

eorum corpore qui

verberantur.

XXIX. Grande
vidcnlia

aliquem tranquillum csse,


soliicila

et sibi convenire. Foris

pax aut imperatoris


quacritur
,

pro-

aut

manu militum

aut bellorum pros-

Joan. xiv. 27.

Philip. iv, 7 .

DE JACOB ET

VITA.

BEATA.

LIB.

IX.

1J*}

pcro cedit cvenlu, aut internccionc aliqua barbarormn,


ek in se hostiii

motusua annaconverlant.
islius pacis
,

In ea jmcc nu!la
iliins

noslra virlus, sed cvcnluscst. Certe gloria pacis

ad

imperatorem referlur
Islius pacis

fruclus in nobis est,


quae tenctur aiTeclibus.
spirilalis nequiliac len-

quac cst iu menlibus singulorum

majorest fruclus, quo

tamenta,

quam quo arma

hoslilia rcpeliuntur. Ista jia\ su-

Llimior, qiuc corporalium passionum excludit illecebras,

perlurbationesqne miligat,
incursus. Plus est

quam

ca quae baiharicos sedat


intra le

enim clauso

hosti resistcre,

quam

remolo.

caplt
Jacob

m
tacto femoris ncrvo clau-

diail.

cum Deo (uclalur el Vln\ Dinw iLlalam


,

fralres

ulciscunlur , t]uos
Betlitl Itabilare,

Jacob patcr imprcbat. lsjubelur in quo sanct a EccUsia prwji^uratur.

XXX.
rejecit

Itaque Jacob qui cor suum ab omni simultate


1

et pacificum affcctum gercbat, postquam omnia sua, solus rcmansit, et luctatus est cura Deo. Quicumque enim saecularia negligit, ad imagincm siniililudinemque Dei propius accedit. Quid est enim

jnundaTerat

luctari

cum Deo

nisi virtutis
,

suscipere ccrtamcn
cacteris

et

cum
fieri

supcriore congredi

polioremque

imitatorem

Dei. Et quia insuperabiiis erat fides ejus atque devotio, se-

creta

ei

mysteria Dominus revelabat

tangens latitudinem

femoris ejus; co quod ex ejus erat gcneratione Dominus

Jesus oriundus ex Virgine, qui Deo nec impar, nec inae*

Gen.

xxii, ai, a5.

j-6
qualis esset
si-nabat,:

8.

AMBROSH

cujns crucem obstupescentis femoris lalitudo

co quod diffusa per universum

mundum

rcmissui

sione

peccati, salutaris forct omnibus, qui stuporc

corporis ac sopore resurreclionem tribuerct dcfunctorunn

Unde non immerito cxortus


oritur
justitioc,

est sol sancto


:

Jacob

cujus

generi crux Domini salularis illuxit


qui

simul quia Sol ei

Deum

cernit,

quia ipse est

lumen

aeternum.

XXXI.

Claudicavit antcm Jacob a femore suo

Prop.

1 ter hoc non manducant hodicque filii lsracl nervum manducassent et credidissent. Scd qnia non erant Utinam

facturi voluntatcm Dei, ideo

qui

ita

accipiant,

non manducaverunt. Sunt et quod ideo claudicavcrit ab uno femore

Jacob, quia duobus populis ex ejus generationc manantibus, unius stupor jam tunc circa fidei gratiam dcclarabatur futurus. Ipse est ergo populus qui stupore pcrfidice.
claudicavit.

XXXII. Denique non multo post revelationem modi cum esset ab alienigcnae filio Dina filia Jacob
rato virginitatis pudore

istius-

deflo-

temerata, fratres cjus qui noit

intellexerunt mysterium, alicnigcnas qui socictatcm fidet

per conjunclionem generis offerebant

vindictae studio

peremerunt. Jacob autem qui morali mansueludine cle-

mentiam
lenter

diligebat

vel mystico spiritu

sacramcnlum conaccepit (28).

grcganda^ ex genlibus proevidebat Ecclesioe, invitus ct do*

scenam illam exactae

ullionis

Unde
est

prophetanti adventum Domini Jcsu responsum divinum est

datum
in

Exurgens ascendc
panis
,

in

locum Bcthel 1 hoc


,

domum

ubi natus est Christus, sicut Michaeat

prophcta testatus est dicens: Et tu Bethlehem domus Ephrata non es minima , ut sis inter principes Juda. Ex
te enim exiet princeps Israel, et egressus ejus ab
'

initio-

Gcn.

xnu,

3a.

Id. xxxv, 1.

: ,

DE JACOB ET VITA BEATA.


a

LIB.

II.

\JJ
ut

dicbus

sacculi

1
.

Vcre douius panis, qua: domus Christi


,

st, qui nobis panis salutaris advcnit e ccelo

jam nulei.
*

lusesuriat

cibum

sibi
,

immortalitatisacquirens. Ibi jubetur


ibi altare

fcabitarePalriarcha

facerc

Deo

qui apparuit

ibi deos accepit alienos, et abscondit cos sub lenlisco


ibi

quoquc scpulla est Rachel in via Ephrata, haec est Bcthlehcm Ibi cliam columnam statuit Jacob supra mo5 .

mimcnlum
in

cjus.
ibi est

XXXIII. Quanta mysteria, quia


qua apparet Dcus, et loquitur

Ecclesia Dei
Ibi eri-

cum

servis suis.

piuntur,ct absconduntur simulacra gentium. Fides enim


Ecclesiae

omncm

obscrvantiam

genlilitatis

abolevit.

Sed

ur sub

lcntisco absconderit, quaero. Certe


est. Ibi

genus istud

infructuosum

ergo suut

dii

geutium, ubi nullus est

fructus. Ibi inaures gcutilium infodiuntur quas

dederunt

Jacob, ut jam novamlinguam audire assuescant; veterem

sonum nesciant, obsurdescantaures eorum sacrimundcntur ad graliam. Non immerilo ibi sanctus Daniel falsuni adversus Susannam testimonium dcprehcndit. Ibi enim volebat adhuc radices suas locare ncrfidia sed latere non potuit quia prophetico spiritu dcpreiiensa cst. Congruus aulem error prcsbyteri verae conperfidia:

legio, et

fessioni (29)

ut

ibi

contaniinatam diceret cnstitatem


verilas Ecclesiaj

ubi

genlium defossa simulacra sunt. Sed


texit perfidiam (3o)
,

non

sed abscondit, et aures genlilitatis

obstruxit.

XXXIV.
liuntur
tolo
:

Convenienter quoque

ibi sepnlta

est sancta

Racheljquia omncs qui, baplizantur in Ghrb(6, consepe-

enim docemur, dicente AposConsepulli enimsumus cum illo per baptismum in


Christo. Sic

cum

niortein; ut

quemadmodum
suscitatus
Gcn. xxxr, 4-

ille
,

surrexit a mortuis per

ipropriam virtutem
'

ita ct

nos ejus gratia re-

Mich.

t,

a.

Ibid. 19.

LV.

12

jnS

*
J .

AMBfiOSII

surgamns
,

Tunc

igilur verc abscondilur

omnis error

gcnlilium cum quis fucrit ablulus a vitiis, quia confixus cruci vetus homo nostcr nescit jam vclcriservire peccalo, Compelentcr eliam columna staluitur supra monumenlum

Rachel; quia Ecclcsia est columna et firmamcnlum vcritalis.

VV\VV\ v\W* VVUi\VVWl\\V\Vt>V*\VWVvUvMVvam\\\W jV\ V\VVV\VV\vVWV\\VV,VVV-.V\ V

CAPUT
De

VIII.

laudabili sancti Jacob scnectule,


sucet

inqua futuras du-

biasqne res , ac vilcc

fincm prxvidcl; ncc non

agenda

disponit.

XXXV.
ribus
:

Senuit aulcm Jacoh; et jam anlc senuerat moscncctutis.

sed certabant in eo impigra vivacilas juventulis,


Est

ct tranquillitas

cnim
,

et senectus virens
:

gratia, el juventus cana consiliis

de qua dicit Scriptura

Scncctus cnim vcnerabilis.


2
.

Et,/Etas scncclutis
et

vita

jimmaculata

Ex hac

vila

fuitJacob, qui bonis 'opcri-

hus pracvcnit lcmpus longocvce scncctutis; ut

fruclum
scd
spc-

cjus anle tempus carpcrct, ct poslrema cjus in temporo

non

limeret. Bealus

quidcm

et juvcnis qui

bcnc

vivit

heatus et scnex qui benc


rat, adeptus est senior
:

vixit.

Quod cnim

juvcnis

quod sencx

fuit, optat

hoc cssc

qui juvenis

est.

Certe hic inquieti maris longiorc


:

sibi

adhuc

cursu manentc, jaclatur fiuctibus


porlu,
ita in

scnex vcro sicut in


Erat itaque hujus-

stalione est seneclutis.

modi Jacob,. quivix spcranda juvenibus bona incolumi ct tuta gralioe clave jam clausa et obsignata tenebat. Qucd autcm possideas , co quod adhuc speres prastabilius est.
,

Rom.

ti, 4

Sap.

iv, 8,

9.

DE JACOB

I.T

VITA BKATA.

LIB.

II.

I79

Erat ergo seoex Jacob, ad

quem juvcnes
tanquam
in

adversa temporis

aiicujus tempestate percuisi

portum

sese reci-

piebant

ipsc

autcm lanquam
remedia.

in specula vitac
,

hujus posi-

lussoilicito pra?lcndebat uITectu


biis praevidcbat

et longe ante rebus

du-

WXIII. Doniqncfumes
utrum
audicrit videlo.

erat in tota terra


,

et

scnex dc-

positus quae alacres juvenes ignorabant

interim primus
filios

Primus admonuit
1
,

suos iu
,

iEgyplo cxuberrre iVumenta

et

eo proficiscendum
2
.

ut

emcrent quac

sibi

ad usum necessaria forcnt


,

Libentcr

ctiam ipse juvenum consiliis acquiescebat

nt etiam filiura
illis

juniorem simul.milteret. Et renunlianlibus


animi virlule, non cxpectavit ut

quod Jo-

sepli fiiius cjus viverct, infracto licci corpore, sed vivida


filius

ad se veniret s sed
,

ipse magis perrexitad lilium. Pictati

enim mensura ordinis non praeponderat. Nulia ilaque sensit impedimenta fessae senectutis, cum pcrgeret. Pietas enim levabat laborem.
ubi recepli
filii

^erum

fructu politus

aliquanto exacto

temporc, decem et septem videiicet annorum, quod se-

cundum
tempus
cavit

iilam Patriarchre longaevitatem exigune portionis


cst
,

finem

vitae sibi

appropinquare cognovit. Yo.Egypto sepeiiretur


,

Joseph filium,
constrinxit
fide
,

et

per gcnerationis suae futurum haein


4
.

redem
ad

cum, nc

Ac-

eeptaque

cum
,

paulo post infirmaretur

et vcnisset

eum

filiussuus Joseph, velut resumptis viribus sedit

supra lccluui
et

suum
.

ct bencdixit Patriarchas

duodecim

prophctavit 5
Cen.
xLir,

1, el

scqq.

13.

xltu

11.

Id. xlt,

28.

Id.

*lv.i, 39.

Id. xlix, 1-18.

12.

lv

S.

AMBR0SII

CAPUT
Jacob morti proximus atque
-oslendilur
:

IX.

oculis caplus

tamen beatus

citjus

sed

maxime

prmterea multiplex commendatio , ob Palriarcharum bcnedictione s, proconcluditur necipsum necSanc-

ponitur; ac

demum

torum alium propler cerumnas minus beatum kaberi


oportere.

XXXIV. Dicant nunc


ijpsis

morlis esset diebus, qui pene plura


alloquia
:

cum hominibus

non beatnm Jacob cnm cum Deo, quam misccbat non beatum cum oculi
aliqui
,

ejus gravarentur in senectulc, et

non posset

videre. Vi-

delur enim quibusdam coecitas csse gravis aerumna calamitatis. Sed tunc quoquc beatus Jacob , quia discerncbat
spiritu

quod

oculis discernere

aspcctuquc non polerat.

Videbal fulura,

qui ajstimabatur non vidcre pra?senlia.


ipse Joseph, ut

Denique erravitct
appiicasset filium

cum ad dcxleram
ajlatis

cjus

suum

seniorem, ct ad sinislram ipsius, ordo


extcnderet dcxlcram

hoc

est

Jacob, applicassetfilium juniorcm*. ut

bencdiclionis ordinem reservaret,

suam super nepotem juniorem, et sinistram super seniorem nepotem et volenti fdio palriam dexteram super Ma,

nassen seniorem convertere respondcrit


et hic erit in
"junior

Scio
:

fili,

scio,

populum
illoerit.

et hic exaltabitur

sc<: frater

ejus

major

Et causam prxlationis adjunxit


5
.

dicens

Semen

ejus erit multitudo gcnlium

Adeo

licet

impedito corporis aspectu, melius videbat, ut videntem


doceret erasse. Quis enim meliusvidet,
* Gcn. XLTin, i8, et. seqq

quam

qui videt

lbiJ. 19.

DB JACOB ET VITA BEATA.

LIB.

II.

8V

Christum

Aut quis potest dicere

oculis

impeditum eum,

qui vidcbat in Christo rcfulgcnlcin Ecclesiam?


tur clarum est,

possil? Ille

Nonne i'i;iquod debilitas beatitudinem impcdire non oculorum impcditus muncre ille defatigalis
,

corporis viribus in lccto

tanquam

in sepulcro
aliis,

corpus re-

linqnens assurrexit in se, ct longe ab

atquc intra se-

melipsum

sese colligens prcesentibus sc rcbus subduxcrat,


futurae
,

etnovissimorum dicrum
scriptum est
:

miscebatur
,

nclali.

Sicenim

Annunliabo
ci

inquit
.

vobis quae cccursura

>sunt vobis in novissimis diebus 1

XXXV. Quid igilur


profccturo dixerat
:

deerat

cui

Dcus adcrat, qui

ei

<

BCgo dcducam

le in

Dcscendam tccum in .Egyplum , perpetuum 2 ?Nec defuit, quando

et

in

eo Spiritus sanctus loquebatur. Quis tam potens in suo domicilio,quamiste in alieno? Quis tam abundans inubertate,

quam

iste in

fame?Quis tam
Quis tam velox
lactus in
?

fortis in

juventute,

quam
quani

iste in

seneciute? Quis tam actuosus in ncgotio,.


in curriculo,

iste in olio ?

quam

iste

in leclulo ?
iste in
iste in

Quis tam

flore adolesccntiae, quarr*


in

mortis confinio

Quis tam dives

regno, quana

peregrino loco

Denique reges bcnedicebat*. Nec

immerito pauper non erat, qui nullo indigcbat. Paupcr

non erat, qui se pauperem non putabat. Et quis pauperem dicat, cujus conversatione dignusorbis tcrrarumnon
fuit?Et ideo conversatio ejuserat
in ccelo.
,

Hic vero prae

dives in div iliissimplicilatis ct sinceritatis

decorus majore

animae
novit,

quam
ajtate

corporis pulchritudine quae raarccscere

non

impiger, cui liceret,

cum

vellct,

corpo-

reo istoexire gurgustio, et superna paradisi mentis vigore

penetrare, exultans spirilu


daret.

cum

sepulcri cxtrema
,

man-

Non enim

terreno se tumulo claudendum

sed su-

pcrnorecipiendumdomicilio praesumebat;et ideotanquam

Gen. xlix,

i.

Id.

xun,

3, 4.

Id. xltii, 7.

jg 2
allcrl

AMBHOSII
:

mandabat sepulcrum

sui

autem secunts mortcm

illam immorlalitatem putabat. Yidebatur corporis implicalus impedirnento et vigilanli in fntura tempora pracurre,

bat ailcctu, dicens de persecutoribus Domini , qui de tpibu Simeon et Levi auctores eraut ncquilire processuri
:

In consilium eorum non veniat anima mea sum eorum non contendant viscera mca*.

et in occur-

Quis autem
qui

lam validus
dtcebat
:

in virtute,

quam

fortis isle in infirmilate,


,

Maledicius furoreorum

quia supcrbus ct temc-

rarius; et ira illorum, quia indurata est.


*

Dividam cos

in

Jacob, el dispergam

illos in Israel

8
.

XXXVI.
vocibus,

Quis vero tam canorus cantibus


est

quam

iste

qui toto audilus

mundo

qui per omnes

populos, peromnes audituraGtates? Quis tamsuavisnumerus -seplem

vocum

differentias oblocutus,
?

quam
Qui
,

iste

sep-

tcmplici Spirilus sancti gratia resultavit


bris

licct

mem-

rcsolutus,
,

tamen

attollens

se

animo

et

crigens
dissoluta

membrorum compage destructam

tanquam citharoo harmoniam alta mente despicicns non rcquirebat, sed otiosam jaeere humi patiebatur. Ipse autom cantu se mulcebat intcrno ct prophctico sc mospirilu

corporissui

dulamine
tui
:

delectabat diccns.:

Juda,

tc

laudabunt

fralrcs
:

nianus tuae super dorsum inimicorum tuorum


le
filii

ado-

rabunt

palristui. Calulits lconis


:

Juda

ex gcrmine
,

mihi asccndisli

recumbcns dormisti ut

leo
?

ct

tan:

quam

catulus lconis.

Quis suscitabit illum

Et infra

Lavabit in vino stolam suam, et in sanguinc uvac anaa

boladium suum. Hilares oCulicjus


didioreslacle
3
.

vino,et dcntes can-

Quis cantus dulcior, quis sonussuavior,


et rcsurrcclio
illc

quam remissio peccatorum, Hunc cantum sanctus David,


ct
1

divinne

mortuorum? organum vocis,

dominici sermonis inlcrpres


Gcn. xlix,
6.

cithara cecinit sprritali.

Ibid.

~.

Ibid. 8-12.

DE JACOB ET TITA ElTA.

LIB.

II.

l83

His modulis gratiae sublimcm iljum animtim


inulcebat.

mentemque

Hoc cantu mundi


dura
,

islius
,

aspera mitigavit, hoc

sonitu sneculi

mollivit

hoc psalterio terrorera


quoe sanctus Ja-

morlis infregit

hac suavitatc chordarum inferna calcavit.


alia

XXXVII. Scd audiamus cliam


cob patriarcha admirabili
crepuit
:

illo

suae

organo mentis inporrigcns in ger,

Ncphlhalim

viiis

remissa,

mine suo decorem. Filius meus ampliatus Joscph filius meos adamplialus, zelo appelitus filius meus, filius meus adolesccntior ad me rcvcrtere. Et infra Praevaluit super benediclioncs montium manenlium et
:

desideria coliium aeternorum

1
.

Quid dulcius benedic-

tione? Quid gratius aeternitatc


tus, ct in verbis
iastigia.

Et ipsa vcrba sunt can-

magna votorum sunt prajmia, meritorum


suavius sancto Joseph, qui nos Iiberacrucis dominicie

XXXVIII. Quid
vit

ab opprobrio

sacramcnto

Sicut

vcret Legis
:

enim maledictum factus est Christus, ut malediclum solet pcccatum factus cst, ut mundi pcccatum tollerct ita opprobrium factus est, ut gentilitalis opprobrium auferret scd iilnd opprobrium Chrisli thesauris
,

yEgypti pretiosius aestimalum


regis

est.

Et ideo Moyses Pharao


opprobriura
,

aulam

rcliquit

ct fidei elegit

cui

se

opprobrio maria dividebant. Ipse ergo Nephlhalim

vilis to-

tum

romissa per

mundum,
,

ut

omnibus populis uberlalem.

poculi spiritalis infunderet. Ipsc est ampliatus, habens no-

men

super

omne nomen
ct

qui quoniam se pro omnibus


:

oblulil morli, ideo audivit a Patre

Ad me
Ille

reverlcre.

Loquobatur Jaccb,
et
est, posl

Deus audlebatur.
Fiiio
:

benediccbat,
,

Dcus personabat diccns

passionem rcvcrtcre.

hoc luam Pievertere ad scdem

Ad me
mc

revcrlere

revertcre
1

cum

trophcco

rcvcrtere ad

utle rcsurgen-

Gcn. xlix, Ji-a5.

84

AMBROSII
,

tem defuncti scquantur, el tua potestate pariter ntque exemplo resurgant, ut fias primogenitus ex morluis us ad dexteram scdeas Patris. Unde et Filius dixit Amodo
,
:

videbilis

Filium hominis sedcntem ad dexleram

virlutis

Dci*.

XXXIX.
prcmo
,

qui divina fundebat oracula. Neget

Neget quis beatum Jacob in ipso mortis su beatum Josepb

in carcere, ubi sapientiae spiritu interpretabalur somnio-

rum

quae audierat, vcritalem, et futurorum seriem reve-

Neget beatum Esaiam, cum medius secaretur t Hicremiam cum mergeretur Daniel sanclum cum intcr lcones staret intrepidus , et prandium ei raplus ab Angclo
labat.
, : ,

Propheta deferret. Non utique ideo bcatus, quia

alic-

num
pasta

prandebat prandium

scd quia merilis

suis

im-

lconum ora

claudebat. Quis autem


,

non beatamr

dixerit

matrcm Mac.haboeorum

quae seplem filiorum fu-

neribus octavam se addidit ad laudcm cajlestis triumphi?


WlMIWWIM WVtWVMWVWVmWWWWVWWWWVWVm VWVWVWWVVWWIVWVW\V\ W! VMlW
1

CAPUT X.
Quanice
laudi fuerint
,

sacerdoti

Eleazaro suppticia.
vere beatus
sit

constanter tolerata

propler

quw

ju-

dicandus.

XL. Nncte, Eleazarc, prajtermitlam tem saccrdos sed tuis juvandus oralis
,
:

utpote sacerdo-

qui genere sacer-

dos

peritus in Lege, maturus aevi,

cum

oblatus csses
,

Anncc

tiocho

persecutori
,

1
,

nec tenlamentis potuisti capi


coepit, quia judicabat
vi, 18, el seqq.

pramiiis inflecti

nec suppliciorum acerbitatibus frangi.


tormenta

Denique a blandimenlis
*

Mallh. xxvi, 64.

Mach.

DE JACOB ET VITA BBATA.


MMi possc superari. Erubesco
,

LIB.

U.

l85

inquit. caniliem
:

tuam,

re-

vereor senectutcm

miror prudentiam

cur abslinendum
Rclaxa istiusmodi

bonis epulis putes quas natura largitur

pervicaciam
tihi

expergiscere aliquando,

dum adhuc malo


Ad
haec respondit

persuadere,

quam

exlorquere; ne viclus suppliciis fainvitatus.

cias,

quod
:

refutas ralione

senex

Nos,

Anlioche, non (3i) intcntione

ducimur,

sed reverentia Lcgis tenemur, qure a suilla carnc ahstinen-

Pulchcrrimam judicas creaturam negare tamen non potes qnod potior sit temperantia, quam voprxcipit.
,

dum

iuptas, potior legis ohedientia,


si

quam
in

pr.-evaricatio.
suilla
:

Quod
?

hoc leve pucas, ut carne vescamur


,

qui in mini-

mis legem contempserit


si

quomodo

magnistenehil

Aut
eo

pretiosa cst crealura hujusmodi, vindicaris,


sit

cum

quod

pulcherrimum

defraudamur. Abslinentia autem

nostra disciplina est castimonia?. Discimus

enim resecare

luxuriam
citium

cupidilates vincere, excludere concupiscenlias,

dclcctationibuscorporis obviarc. Forlitudinis quoqucexerest


,

pcenis pro

insigne atque prudentiae, ut

Lege non ccdcre. Justitiae quoque quod sequendum elegimus ti-

moreDei, morte proposita reservemus. Quis escam impcret liberis ? Quis autem se ridendum pracbeat nt in hoc serviat, ctnon ridebitur? Non sum ita sencx, ut mihi non
juvenescat animi fortitudo.

verberaretur, nec jam ferrent scnilia

XLI. Suspcnsns itaque cum hinc atque inde graviter membra verbcrum
,

pccnas, lassatis carnificibusatque cxtcnsoribus


deflexus inflexibilem

iu

terram

mentem
,

gerebat. Et

quidam seu lonte

gaevam miseratus ^tatem, seu tentamentis circumvenire


desiderans
:

Responde

inquit

tantummodo

manducaille

tnrum

nos
:

le esccc ejus
,

immunem
,

prnsstatimus. At
,

clamans

Nequaquam

inquit

contingat mihi
,

nt fiam

scnex incenlivum juvenilis erroris

qui huc usque

eram

jg(>

8.

/AMBROSII

forma
lico

salularis inslitnti.

His ego ludibriis, ut. paululum


labores addicam brevisvia-

vivam lucrabor,

et totius vitae

sencclulis ? Seneclus portus debct csse,

non

vitoe

supciioris naufragium.

Non

te

nogabo, Lcx patria, non

abjurabo vos, sancla insliiula

majorum

non dccolorabo
fac-

vos inful.c saccrdotales, non te pcrfidioe pulvcre turpabo

palam
ad

canilies ?

Quid multa

Immoriendo lormcnlis
igilur,
in

lus eslcncleris magisteriuin perscverantiae, quiclcclns erat


inlirmilatis

exemplum. Beatus

quo non poboalus, qui

tuerunt tormcnla rationem vinccre.

Annon

poluit virlute animi viclo csse pcenarum, pielaiisque re-

migio servare iutegram in tanlis fluctibus passionem?

CAPUT
De
admirabili palientia

XI.

ac fortitudine

srptem fra-

trum Machabteorum, quibus maler oclava addita fuit , qui suis suppliciis merilum beatm viltv acquisierunt.

XLII. Post ipsum


tre
1
.

statuti

sunt pucri seplcm

cum ma-

Insultare licet tyranno, qui


,

dum

callide a scne inci-

piendum putat magislrum eiigit quo discipulos faceret fortiorcs quorumvelut puerilcm aclatem pra^miis provocabat ad culpam, urgebat tcrroribus ad formidinem. At illi non degencrcs tanlo ducc respondcnt Quid nos con,
:

lemnis vcl circumscribis, utpucros? Sed fides cana est,


sed valida disciplina. Experire cerle
pcenis puerilia viscera,
,

subjice quibus placet


puerilia
:

non invenies corda

nec

potenliores erunt lormentorum machinoe,


obscrvalionis

quam

logilimne

excubia?.
i,

Quem

vicit

sencclus,

supcrabit

Mach. vn,

et seqq.

DE JACOB ET VTTA BEATA.


rcmula scncctntis pueritia.

LIB.

II.

187
filii
,

Sequimnr pntrcm

disci-

puli doctorcm. Collige suppliciorum instrnmentn propositn


:

mcdirationcm paticntice, non terrorcm

iufantia;

aT-

fcrnnt,

dum

vidcntur.

XLIII. Jussit
liujuil, nalurac

mnximum natueligi.
scrvas.

At

ille

ridons

Tlecte,

ordinem

Sed cur Dci legcm 'temo-

randam pulas ?Et pro pietnte qiridem omnesmaximi sumus scd lamcn amc inchontum gaudco. Quid quacris, tyranne?
Confiteor nos

summoDeo

servire, et doces quid agere de-

bcnmus.

Si tu tanta perlinacia vis

extorqucrc vcritntcm,

cur non omni virtnte nos eam tenendam putemus? Quid plura ? Adhibcntur varinrum genera pcenarum. Sed vicit
pietns imnianilatis

furorcm

exclusa cst anima

non

rcligio.

jOEfV. Secundus acccssit, ncc degener fratris

munia

membrana scd capitis respondit : Aufertis quidem membrannm quam non potestis auferre. Et 'habeo galeam spiritalem vcrc hancgaleam ncmo potest auferre, sicut postca ApospKC confessionis implevit. Et
4
,

cum

dctrcheretur

lolus docuit in Ecclesia

scst'.

Et,<< Ejus

Domini Qnia cnput viriChristus sumus membra 3 Piccte puer istam


:
.

divino spiritu docrrinam apostolicam prncvidebat. Exue-

bant immancs

besti.-e

corium

capitis, et pardalicis ferita:

tibus sacviebant. Al illedeficicns


niori pro
tis

Quam

dulcc

cst, inquit,

religionc
,

quara suavis omnis nccrbitas mor-

pro pictate
sunt, rex

quia mnncl
,

horum rcmuncralio laborum!


:

Tua

graviora tormcnta

tu tuis

vehcmentius

lorrjueris suppliciis,

quia vides te vinci in polcstale.


,

XLV. Et hoc dcfuncto cum cum parlim lcntaret


perccllcre,

tertium statui

sibi jussit.

Et

insidiis,

partim cuperet terrore

respondit ad

cum
,

Non faciam voluntntem


tuo.

tunm, non snccumbam impcrio


fratrum
1

Per beatnm illam

meorum passioncm
tii, 1, ct stqq.

et nobilitatem,
3.
*

non ncgnbo

Mjeh.

Cor. xi,

Epbcs* r, 3o.

l88

S.

AMBROSII

piam germanitatem. Quae vis adhibcto snpplicia, quibns magis urgenshoc proficias asperilate poenarum , utmajora
testimonia nostne germanitatis accipias. Jussit itaque ei

linguam amputari*. At
quit, Antioche, qui

ille

exclamans

: Victus es, in-

organum

vocis abscindi jubes.

Conenim

fcssuseste rcspondere non posse ralioni, majoraque pro-

bas linguae nostrae flogella


tua verbera non timemus
sustinere
dias
: :

quam

tua verbera. Nos

tu nostrae vocisflagclla

nonpotes

sed haec pietalis flagcllasunt, tua flagella perfi-

sed eliam lingua sublata gravius te suo cadens


flagellabit,

mure

Evadere

te putas,

Antioche,

eripias ?

Et taccntes Deus audit, et

murvocem magis audit. Ecce


si

apcrui os

meum,

laxavilinguam

meam
,

abscindelinguam:

sed non abscindes constantiam

non virtutcm auferes,


Si lingua

non rationem
tis,

obliterabis, noneripies teslimonium verita-

non

eripies cordis

clamorem.
:

ampuletur,

sanguis clamabit, et dicetur tibi


lui clamat ad te
2
.

Vox

sanguinis fralris

Audit enim sanguinis vocem, qui


quia nullus sibi

audil internas cogilaliones, tenebrae licet operiant, et pa-

netum

septa circumdent. Dicat impius,

teslis assistat:

explorat universa, videt omnia Dcus; nec

est aliquod facinus

quod

possit latere

omnium

Judicem,.

qui, cognoscit universa, anlequam

fiant.
si

Quid vcrba dafidcs.

mus
et
si

Loquaciora sunt vulnera

et

vulnera tegantur,

abscondalur cicalrix, non absconditur


plaudas quod auferendo linguam
,

Nec

ta-

men

confessionem lau-

dis eripias. Satis

jam Deum sermone laudavimus, nunc

passione laudemus.

XLVI. Ethoc peremplo, jussit quartum tam , ut ejus verliginc mcmbris omnibus
ille

vinciri

ad ro-

solverctur.
,

At

cum

torqueretur immanitcr

Dissolvis, inquit

corcripis

porismcmbra, sed adjungis graliam passioni, ncc


>

a Macb. tii, 10.

Gen.

iv, 10.

Macb. yn,

i3.

DE JAC0B ET TITA BEATA.


solatium morti.

LIB.

II.

189

Est cnim vox tonilrui in rola, quia in

bono lum

ct inoffenso vitoe istius

cursu cculestc rcsultat oracufiliis

sicut in

Joanne
,

et

Jacobo

Tonilrui rcsullabat.
:

Itaque illud quod lcgi nunc manifeslius recognosco

Quia

rota inlra rolam currit

ncc impedilur

1 .

Teres enini

vita sinc ulla offensione in quavis passione versatur, ct in-

tra haec

quoquc rola

currit. Currit

Lex

inlra graliam

et

observantia Legis intra divinae curriculum misericordiae


est
:

nam quo magis


ab

volvitur, plus probatur. Polius est

hic

impiis advcrsa tolerare,

solationcm invenire possimus. Et

sum suum

abrupit spiritum

Domino conconsummans curanimamque victor effudit.


ut ibi a
iste
5
,

XLMI.
jussit igncs

Quintus

cum

sistcretur

caeso

prius

eidera

admoveri, subjici incendia. Manabat e vulncignium creJ


.

ribus

cruor, ct effossis ulceribus, sanguis cffusus ipsos


ille

flanimarum extinguebat globos. At


pitus audiebalur dicens
y>

inter

Gratias libi,

Domine, quod
Et sicut
,

dedisli nobis dicere

Transivimus per ignem


:

alibi

idcm tuus

dicit

Propheta

Ignc nos cxaminasti

si-

cut ignc examinatur argenium 4 .

Astabo
,

tibi sicut

au-

rum

purgatnsincendio; elsi quidfuitculpre ignisexussit.


iste

Itaquc et

transfiguratus a corruptcla ad incorruptio-

nem, vitam

exhalavit.
ille,

XLVIII. Sexto quoque admola tormenla sunt 5 . At


Noli, inquit, frustra errare, et tuae
testali,

quod

ista

hoc ascribere poadversum nos exerceas. Nostrorum hoc

delictorumest pretium, utpeccantes puniamur. Et gratias

Domino quod
,

hic a nobis dupliciapeccataexiguntur (02),


tibi

ut

ibi

nobis consolalio deferatur. Gratias autem et

quod tam durus et iminitis es, ut talibus nostris suppliciis Dominus, in quem peccavimus, gentinostrae propitius fiat.

Ezech.

1,

17.

Mach. vu, i5.

Pial. lit, la.

<

Ibid.

10.

aMach. vi

18, 19.

jg

$.

AMBROSII
,

Nos qnoque ablevamus acrumnam


deleclaniur.
ciis
,

dum

fidci

passionibus

Et

iste

duris alquc asperis dilaccralus suppli-

apposilus cst ad fralrcs suos.

XLIX. Supcrerat

junior cx fralribus, ct jam pudebat


aetajti

Anliochum iminalurae

sc ita fuisse ludibrio

1
.

Ilaque

doliseum dcsiderans circumscriberc, pollicebalur honores, divilias, amicitiam suam , consortium sccrclorum. At
vero pia malcr moncbat filium
caeleris
> lis
,
:

suum dicens clhuic sicut Ncscioqucmadmodum in uterum mcum inlrois,

neque ego spiritum donavi vobis, neque membra


:

for-

mavi
meret

scd haec omnipotcnlis Dei muncra sunt


,

2
.

Pulavit

Anliochus videns malrem sollicitam


,

quod

saluli cjus ti-

ipsi

quoque suaderc
illa

cocpit, utfilium ab inlcnlione


filio
:.
:

sua revocarct. At
superes,
clausisti
fili,

vocc patria diccbat

Tu

solus

summa votorum mcorum


,

tu postremus

partusmcos

lu postremus concludc gaudia mcsf.

Miscrere mei, quac


tavi;

tc in

ulero lot

mensium

curriculo por-

ne uno momento conlundas sencclutem

meam, ne
eorum

decolorestot fralrum tuorum trophaea, ne sacruin

comitatum rclinquas, ne consortium dcscras. Te adhuc


isti

expectant triumphi. Aspicc


spirilum
,

in
:

coelum

unde hautcrram
,

sisti

ad Patrcm
requirunt;

omnium
aspicc
pii

aspicc in

quoc tibi

anlc alimoniam ministravit; aspice ad fratrcs-

qui
lac

collegam
dedit,
,

ad malrem

quac

tibf

rcdde

merccdem
divelli.

sanguinis, noli a

fra-

tribus

noli a

malre

Tcmporales opes sunt quas


:

promittit Antiochus, lcmporales honorcs

perpelua coseptcn
clausi,

rona

Deo omnipotente defertur. Vos mihi dierumlumina dedit Dominus sexlum jam diem
,

qune a

et

omnium opera bona


sexlaboravi,
in tc

valde.

Debcs mihi,

fili,

ut quae in

illis

requiescam septimo,

tanquam a

sacculi
i

operibus jam feriata.

Ilaque proripiens se juvenis.

Mach. rn, 34.

Ibid. 23.

DE JAC0B ET VITA BE.VTA.


ait
:

LIB.

II.

IC/I

Quid swtiuclis
divel.i possct a

*2

Et multa vociferaos, quod nequarcgis iunpcria,

quam

fralrum consorliis, quoruiu multo


,

bealiora essent funcra


conviciis

quam

cum

urgeret

rcgem, ct
vilae

ipse accrbisexcruciatus

tormeulormii

gencribus

hujus munus absolvit.


1
.

L. Novissima mater oblataest neci

Quishanc beatam
?

neget, quacquasis* plcm vallala muncribus, inler corpora


filiorum nullum seutit mortis iucursum

Quis, inquam
seplem

dubitct de ejus beatitudine, quaeseptem turribus circumdata, in paradisi ciucla

sedem caput

cxtulit, quae

fdiis

sacralissimum Deo cborum uon solum canorum


sed etiam passionibus ad concinendas
?

vocibus,

Domiuo
fid;*i

laudes cielcstibus iuvexit altaribus


tus,

Quam

bonus

por-

quam

tulus portus Lste pietatis, quaxu splendida lu-

cerna Ecclesiaeseptcno fulgens lumine, et octavo utero

cunclisluminibus olcum submiuislrar.s. Dequibuspulchre


dicitur
:

Date parlem

nlis

seplem, ct illisquidem octo s ;


graliae

eo quod
tur,
in

in

utroque numero consorlium


nutriti,

conscquan-

Lege

per gratiam coronali, seplem tan^

quam

iu sabbalo, oclo

tanquam
,

iu

Evangelio

pia

mairc
in-

supplemento passioais adjuncta

quac in talibus
peperit.

fiiiis

tcgram

pietatis

formam et parturivit et

C.YPLT XII.
Elegantissima
bcalec
illius

fccminai

seplem filiorum

marlyrum
LI.

parenlis commendulio.
sanclae locminac
lact.-s

Piecurbot
filios
:

io

memoriam sermones

diccntis ad
1

Ego vos genui, ego vobis succum

a Mjcb. jbx, el stgq.

]b*l. 41.

Eedes.

xs, i.

X02

S.

AMBROSII

infudi, nolitc nobilitatcm vestram perdere. Sic aliac matrcs

revocare a martyrio solent

filios

non vocare. At

ista

ma-

ternum in hoc ponebat affectum si filiis vitam magis perpeluam, quam temporaiem suaderet. Spectabat itaquepia mater filiorum certamina, et quamvis maternorum viscerum compassionc quateretur, tamcn pietatis studio pre,

mebat dolorem. Et offerenle Antiocho, cum posset salutem eligere filiorum malebat periculum compressisque nalurae gemilibus, pcenasfiliis optabat augeri, ut mors citius appropinquaret. Yidemus conversa vota matris in fised omnes piae lios, nc quem superstitem derelinqueret
,
:

cohasredes mortis acquireret.


LII.

Sed nec
acie

filii

minores

tali

parentc, qui se invicem

cohortabantur, qui dicebant uno studio, et

morum

Mortis adversae

quadam aniimpetum proteramus. Tunc


pietatis ordi-

enim vivemus, cum fuerimus mortui. Nemo

nem

derclinquat,

nemo

se subtrahat praelio triumphali.

Non homini, scdomnipotenli Deo

nostras devovimus.ani-

mas: non homini, sed auctori omnium militamus. Talis hcec pugna est, ut illc gloriosus vicerit, qui crudelius occisus fuerit. Itaque

ncmo

timuit,

nemo
fuit

trepidavit, nullus
:

ad morlem ex lot fratribus pigrior

sed omnes tan-

quam ad

immortalitatis viam

ita

ad mortem per acerba


corporis in

supplicia cucurrerunt, el

mater consona cernens filiorum

agmina, lanquam pia anima sui


bire lormenta.

membra

filiis

offcrcbat, ct pcr artus proprios videbatur sibi votiva su-

LIII. Cadcbant filii tormentis exulcerati , mortui super mortuos advolvebantur , corporasupcr corpora volutaban-

tur, capita super capita exsecabantur. Refertus erat locus

cadaveribus filiorum non flevit mater non lamentata est, non oculos cujusquam pressit, aut ora morientis clausit, uon lavit vulnera sciens gloriosiores esse, si eviscerati et
, , ,

DE JACOB ET VITA BEATA.


toucreti parilcr pulvere ct

LIB.

II.

IC)3

sanguine vidercntur, qnales

soleut dc bcllo rcdirc victcres, quales solent trcphrca cx

busfibus rcportarc.

Non superjacienda vclamina


,

sequendas cxequias
bitrata cst.

nisi sure

non proquoque comilatu mortis ar,

Qunc cilhara dulciores ederet cantus,


in

quam

niorientes

filii

tam gravibus suppliciisediderunt?Eruminvitis.


fila

pcbat enim naturae gemitus, etiam

Spcctares per
,

ordincm peremptorum cadavcra sicut


lircs

chordarum augemilibus
cantus Svrc-

heptacordum psalterium triumphalibus

Ksultarc.

Non
isti

sic illecebrosi illi, ut aiunt


:

narum

attrahcrent audientem

trahebant,

ad

sacrificii

enim ad naufragium victoriam. Nec sic cygnea carilli


:

mina aures animumque mulcercnt


sorte moriuntur,
isli

cvgni enim naturx


pietatis.

moriebanlur amore

rauca resonant sccreto in nemore columbarum


Dl ultima verba

Non sic murmura,


filios

moricntium cum summa suavitate resoluna inler


stellas refulget,

nabant. Ncc

sic

ut inter

mater,

et

cum
,

eos ad martyrium illuminatura deducerct,

refulgebat
jaceret.

et

cum

amplcxata victores

in

medio filiorum

LI\

vcra mater adamante fortior, melle dulcior, flore


!

fragraniior

o indissolubile pietatis vinculum

o vere va-

lida charitas sicut

mors dura,

sicutinferi zelus devotionis

ac

fidei.

Nulla tantarum diluvia passionum tuampotuerunt

charitatem excludere, nulla inundare

rum

acerbitatum. Sicut arca in


:

illo

eam flumina mundi diluvio

tantatolius

orbis spatiis innocua ferebatur

ita et

tu adversus fluctus
restilisli, et

tamgraviumpassionumpietale immobilis
posses salutem filiornm eligere
,

cum

noluisti.

LV. Quo
nora
?

affeclu vos proscquar, sanctae matris pia pio-penicillo sermonis

Quo

mei describam form.e ves?

tras et

animarum similitudinem
LT.

Stetistis inter exercilus

regios, quibus totus fuit orbis lerrarum subactus, quos

l3

39 4

BEATA. * AMKROSII DE JACOB ET VtTA

LIB.

H.

maris sccreta refugiens non doIndia quoque in exlremi superbo sinebellico confliclu vicclinavit; et soli dc rege
vobis sola arma toriam reportastis. Viccrunt in ct tyrannus, et quia vos non polait vincere, deditpomas
pietalis
:

sjuia

atrocipcremptus cst morte.

S.

AMBROSII
DE JOSEPH PATRIARCHA.
LIBER CNUS*.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI

imh wvww>

wmwvwvw vw\\w,vvm v%vvavw wv -v\vw%wvv^vs >v<w


v
-

CAPUT
Traclalus de

I.

Abraham,

Isaac,

et
illc

seph sequalur hisloria. Ilic


castllatis

Jacob cur sancti Jotanquam speculum

proponitur ; ubi etiam de parentum amore,

ac fralrum invidenlia advcrsus eum, ncc non de ejusdcm oblivionc injuriarum paucis agitur.

I.

Saxctorum

vita caeteris

norma

videndi est

\ Ideoque

digestara pleaius accipimus seriein Scripturarum; ut

dum

ALraham,
tute

Isaac et Jacob, caeterosque justos legendo cog-

noscimus, Yelut

quemdam

nobis innocentiae tramilem vir-

eorum reseratum

enitcntibus vestigiis persequamur.

De quibus mibi cum


Joseph
nera virlutum
;

frcqueus tractatus fuerit, hodie sancti

hisloria occurrit. In

quo cum plurima

fuerint ge-

tum

praecipue insigne efTulsit castimoniae.

Justnm
fidei

est igitur ut
,

cum

in

Abraham

didiceritis

impigram
,

devotionem

in Isaac sincerae

mentis puritatem
;

in
illa

Jacob singularem animi laborumque palientiam

ex

generalitate virtutum in ipsas species disciplinarum inteni

Scriptus circa an. I8j.

Vide D. Guillon, lom.

ix, p.

74-78.

i3.

jqQ
datis

8.

AMBROSII
,

animum.

Nam

licct illa sint diffusiora

tamcn

istor

expressiora sunt, ct quoe eo facilius

mentcm penelrcnt,
sunt.

quo magis circumscripta ac determinata


II.

Sit igitur nobis propositus sanctus


castitatis.

Joscph

tanqnam
nifilii

spcculum

In ejuscnimmoribus, in cjus actibus

lucet pudicitia, et
tor gratioe.
diligebatur.

quidam splendet castimonioe comes


a parcntibus plus

Unde etiam

quam

ca?teri

Scd ea rcs invidioe fuit, quod silcnlio proclereundum non fuit. III. Hinc ergo argumentum totius historiae processiL> simul ut cognoscamus perfectum virum non moveri ulcisccndi doloris injuria (33), nec malorum rcpendcre vicem^
IJnde et David
ait
:

Si rcddidi retribuentibus mihi


praeferri

mala 2

Quid autem
si

esset

quo

Joseph mereretur

cocleris,

aut kedcntes loesissct, aut diligentes dilcxisset? IIoc


faciunt.
,

enim plerique

micum tuum

Sed illud mirabile, si diligas iniquod Salvator docet. Jure ergo mirandus,
,

qui hoc fecit ante Evangelium; ut locsus parceret


tus ignoscerct, venditus

appeli-

non

referret injnriam, sed gra-

tiam pro contumelia solveret; quod post Evangelium

om-

nes didicimus-, et servare non possumus.


IV.

Discamus ergo
:

patientiam
ris fuisse,

Sanctorum invidiam, utimitemur illos non naturoe proestantiosed observationis; nec vilia nescisse, scd emenet

et

cognoscamus

dasse.

Quod

si

invidia ctiam Sanctos adussit, quanto magFi.

cavendum

cst

ne inflammet peccatores.

Psal. yii, 5.

Matlh.

t, 44.

; :

BE

JOSEPII

PATRIARCUA. LIBER UNUs.

I97

CAPliT

II.

jEqualem

essr, debert partntum affccfum, et filiorum graliam. Excusalur tamtn beatus Jacob, ut qui Joscph pluriius virlulibus oraatum atiis prwlulerit

tmo eliam praplietiat gratia jam tunc pradilum, uti tomnia ejus, qucv Uic rtlala exponunlur, declarant.
V. Lnstrlimir igilur qualis essc debeat aflectus pareniu:n, fniorumquc gratia.

Amare

liberos-

dulce;

ct

impen-

^ms amare pradulce


ni>i

scd frcquenter ainor ipse palrius


liberis;
si

modcralioneni lencat, nocct

ant uiinia in-

dulgenlia dilectuui resolvat, aut praelalione unius cacleros

ab

aflcclu germanilalis averlal. Plus acquiritur filio, cui

JValrum amor

accjuirilur. ILcc pi\cclarior munificcnlia palruin,lucc ditior haereditas filiorum. Jungat libcros nequalis

gralia, quos juuxit acqualis natura.

Lucrum

pictas nes-

cit
si

pccuni.u, in quo pietalis dispcndiumcst.

Quid miraris
jurgia,

proptcr fundum aut doinuin oriuntur inter fratres quando proplcr tunicam iutcr Jacob sancti filios
iuvidia?
\
I.

exarsit

unum
ncc

caclerisi

Quid crgo ? Tieprchendendus Jacob quia praefcrcbal Sed uec libcrtatem possumus aufcrre paJ

rcnlibus; ne cos plus diligant, quos plus credant mereri


fdiis

rcsccare debciuusstudium plusplaccndi. Dcnique

ct Jacob illum plus amabat, in


signia pracvidcbat; ut

quo majora virluluin innon tam fdium pater preetulisse vidcatur quam Propbeta mysterium meritoque variam tunicam fecit ei, quo siguificaret eum diversarum virtutum
;

amictu fratribus praeferendum.

jq8
VII.

s.

ambrosii
refulsit divina gralia. Si-

Dcniquc

in

puero adhuc

quidcm somniavit quod cum


per visum, manipulos
manipuli
adoraverint

alligasset, ut sibi
1 ,

videbatur

cum

fralribus suis
:

surrexerit raa-

nipulus ejus, ct sleleril ereclus


,

conversi autem fralrum

manipulum suum. In quo ulique futura rcsurrcclio Domini Jesu revelata est, quem etliierosolymis cum vidissent, undecim adoravere Discipuli et omncs Sancti cum resurrexerint, adorabunt, fructus bonorum opcrum prseferenles, sicut scriptum est Venientes aulem venient cum cxullalione tollentes manipulos suos 2 Unde fralres, licet somnii fidcm pcr invidiam derogarent, interpretationem tamen ejus propriis scrmonibus cxprimenlcs, respondcrunt ei Numquid regnando regnalurus es nobis, aut dominando dominaturus 3 es nobis ? Rcgcin cnim venturum visio illa significabat, quem omnis caro gencris humani inflcxo adorarct genu. VIII. Vidit autem aliud somnium et narravit iilud patri suo et fralribus suis, eo quod sol et luna et undccim stcllae adorarcnt eum. Unde objurgavit illum pntcr cjus dicens Quid ergo erit hoc visum quod somniasli? Num:

quid venicntes ego


le

et

maler tua
est ille
,

et fralres tui

adorabimus

super terram

"

Quis

qucm

parenles ct fralres
,

adoraverunt super terram

nisi

Chrislus Jcsus

quando

eum Joseph et Mater cum Discipulis adorabant, Dcum vcrum in illo corpore confidcnlcs, dc quo solo dictum est Laudale cum sol et luna laudale cum omncs slelke ct
,

lumcn 6

Objurgatio aulcm patris quid significat,

nisi

duriliam populi lsrael, ex quibus Chrislns secundum car-

nem, qnem hodieque Dcum csse non credunt, nec volunt adorare quasi Dominum, quia cx se natum cognoscunt ?
Audiunl itaquc responsa ejus, sed non

intclligunt
8.

lcgunt
IbiJ. 10;

Gcn. xvxvn,
*

7.

Psal. cxxv, 6.

Gen. xxxvn,

Psal.

evkvm,

5.

DE JOSEPH PATRIARCUA.
ipsi

LIIiER

UNUS.

!)$

quod cum

sol et luna laudant, et

nolunt crcdcre de
:

ChristoJesudictum
sed suo amorc non

essc. Itaque Jacobtypofallituraiieno

fallilur.

Pietas in eo paterna

non errat;

cd erratura; plebis aflcctus exprimitur.

CAPIT
Quud supra Jacob
non
dictus
sit

III.

Josephum objurgasse, i<t : quando futura? incarnationis prascius eumdem ad fratres misil. Joseph poslquam erravit in agro, vcnit in Dothaim. Eum fratrcs e longe videntes interimere cogilant : scdmutato consitio vendunt Ismailitis. Et Inrc ilcmqve iufecisst ob incredulilatem
,

niece cruentatio

ct

lacus aridilas

mjsterio passionis

adaptantur.
IX.
!Von ergo tanto

somnio Patriarcha non crcdidit,


populi, quod Dci Filius
,

qui utrumque pariter gemino prophetabat oraculo; ut et

personam
garetur

jusli repra?sentarct et

venlurus esset

in terras, qui et diligeretur a justis

ct

ne-

a perfidis.

Videbat igitnr fulura? incarnatiouis mys-

teria, qui filium mittebat

ad fratres

ut videret

si

rccte

sunt oves

1
.

Quas oves Deus jam tunc


,

in illo Patriarchce

studio requirebat
in Evangelio dixit

nisi eas
:

de quibus ipse Dominns Jesus

Non
inquit

vcni nisi ad ovcs perditas domus,

Israel

2
?

Et misit

in

tione dicitur

humerus,

sive

Sichem 3 quod interpretadorsum hoc est, ad eos qui


,

non converterenlur ad Dominura sed fugientes se a facie ejus avertcrent; quod est proprie peccatoris. Exiit cnim Caln a facie Dei, ct Propheta dicit Pones eos dorsum *. 9,
:

Gen. xxxvu, 14.

Matlh. xr, 4.

>

Ge.

xim;,

5.

TsaV

xx, i3.

200

3.

AMBR0SII
di-

Juslus aulcm non se averlit a Domino, scd occurrit

cens:

Oculi mei semper ad

Dominum
?

1
.

EtEsaiasdicenti
:

Domino:

Quem

millam 2

sponlc se obtulit dicens

Ecce cgo. Et Symeon expectavit ut videret Christum Domini ct posleaquam vidit, quoniam remissorem peccalorum ct totius mundi viderat Redcmptorem, quasi
,

lcvalus a peccato, poposcit usu carnis hujus absolvi, di-

cens
T>

Nunc, Domine, dimitle scrvum tuum in pace, quoniam vidcruntoculi mei Salutare tuum *. ElZachaeus
:

"hinc

primum
in

quod

scph a

suae prasrogalivam commcndalionis invenit, arborcm ut Christum vidcret, asccndit. Ergo Jopalrc missus est ad fratres, ab illo magis Patre, qui

proprio Filio non pepcrcit, sed pro nobis omnibus tradidit illum
;

ab

illo

Palre, de quo scriplum cst


in

Deus
4
.

Fi

lium suum mittens


polcrat 5 cos

simililudincm ccrnis peccati

X. Et crrabat Joscph, quia


.

fratres suos invenirc

non

Non immcrito errabat, cnim agnoscit Dominus qui

qui quocrebat erranles;

sunt ipsius. Dcnique et

Jcsus falignius ex itinere scdebat supra puteum. Faligabatur, quia


exicrat

namquc

ncn invcniebat Dei populum qucm quacrcbat; a facie Domini. Qui enim culpam sequi-

tur, cxit a Chrislo. Peccalor exit, justus intrat. Dcnique

Adarn
oralio

-c peccalor abscondit; juslus

aulem

dicit

Inlrel

mea

in

conspeclu tuo

6
.

XI. Invenit autem Joseph fralres suos in Dolhaim, quod


signilicat dcfcclionem.

Lbi

est
si

enim

nisi in

defcclione qui

Deum

dcseril? JNcc

mirum

deficiebant, qui

non audie-

bant diccntcm : Venile ad


in

me omnes
7
.

qui laboratis, et

oncrali cslis, ct ego vos reficiam

Venit igilur Joseph

Dolhaim : Et praeviderunt cum dc longe venienlem, antequam appropiarct ad illos, ct insaevicbant, ut occi1

Psal. xxiv, i5.


*

-i5.

I.ai.

vi,8.

Gcn. xxxvn,

Luc. n, 5o. 5i.


3.

Rom. vm,

5.

p sa i. xxvn,

Malth.

xi, a8.

DE JOSErn
*

PATBI.VP.CII.V.

I.IBEB UNUS.

20I
in dcfeciis

dcrcnt illum

1
.

Merito longeerant, qui erant


insaevisbant , quia
si

tionc, ct ideo
Christus. Nain

non appropiaverat
,

aj)propiasset his typus Chrisli


:

fratrcm

utique dilexisscnl

scd prope esse non potcrant, qai parri,

cidium cogitabant.
*

Ecce inquiunt, somnialor ille vcnit: nunc crgo venite, occidamus cuin 5 Nonne luec verba
.

<liccbant, qui de parricidali sacrilegio cogilabant

Sicut

de

ip*is

Salomon

ait

'Tollamus juslum

qula inulilis cst

* nobis*.

XII. Et addiderunt in Gcnesi

Et vidcbimus quid pro-

deruntsomniaillius

pletum
tlixerunt

est
:

Hoc scriptum cst dc Joseph,comde Chrislo, quando Judcei in ejus passione Si rex Israel cst, descendat nunc dc crucc, ct
.

* crediruus

ei.

Confidit in

Deum

liberet

nunc eum

si

vult.

Numquid
?

et ipsi fratrcs

tam

impii, ut fralrcm oc.

ciderent

Et unde tantorum merita Palriarcharum

ut

Lex

(54) tribus totius plebis

eorum vocabulis dcsignaret?


vilio

Quomodo
Sic ctiam

conveniunt pietalis nomina, et scclerisinsignia?


isti

tvpo populi, non animi sui


,

laborabant.
:

Indc omnis invidia

inde parricidii meditalio

imidiaper

guram,
XIII.

pietas per aflectum.

Deniquc Ruben

et

Judas germanilalis pia jura

servantcs, de manibuscrcterorum

eum

liberare cupicbant,
,

meriloque Judas paterna benedictione prcc.erlur


<licilur
:

cum

ci

Adorabunt

te

filii

patris tui. Catulus leonis

Juda,

*et ipse

erit expcctalio
,

gentum*. Quod ulique

soli

con-

venit Christo
ct

cui rcpositum fuit ut adoraretur a fralribus,

suam carucm suam nulla pcccati labe maculavit. Aser quoque non ulique sibi convenire
expectaretur a gentibus, lavaret in vino slolam
proprii corporis passione, quia

credebat. Aser pinguis panis cjus

et ipse
1

Ascr
*

cum

prin-

Gen. xxxvn.

18.

Ibid 19.

'

Sap. n,

1.

Fen. xxxru,

o,

* Matlb. xxvii, 4a.

Gen. xlii,

8, 9.

2 02
cipibus.

S.

AMBROSIl
est
:

Quid vero
meus,

ipse

Joseph, cui diclum


filius

Filius
:

ampliandus meus Josepli,


tus
filius

ampliandus meus

zela-

filius

meus

adolescenlior, ad

mc

rever,

lerc*?In

qucm
,

consilium cooferentes malcdicebant

in

quo

benedictio pracvaluit supcr bcncdiclionibus


ct dcsideriis collium aclernorum.

monlium
merita

manentium
ficari

Quem signi-

in se inlelligebant, nisi

illum qui
desideria

omnium

supercmincns, supra

omnium

Sanctorum im-

mensre leneret apicem potestalis,

quem

volo nullus a?qua-

ret? Compensatur ergo in Patriarchisinvidia pcr graliam,


qui ct excusantur a culpa (55), ct revclationis

munerc

consccrantur.
his sunl,

Non cnim lam quam beatum vidissc

culpabile cst dixisse qurc plcquoe Christi sunt. Subierunt

pcrsonam pcccatoris populi, Ut acciperent graiiam Domini rcdcniploris. Cerle culpam abolevit gralia, graliam culpa non minuit.

XIV. Et ut cognoscamus omne hoc dc populo et de Domino Jesu n.ystcrium cssc Venile, iuquit, vendamus
:

Josoph Ismaelilis 2
Josoph;
nisi

Quid

interpretalionis habct nornen


significct, et cxpressionisi ilie

quod divinam gratiam

ncm

Dei summi. Quis igilur venditur,

Qui curn

in forma Dei esset, non rapinam arbitratus e?t essc se


aequaleni

Deo
s

accipicns
didissent

sed semelipsum exinanivit, formam scrvi Neque enim nos eum emisscmus, nisi ven,

eum.

Quem

sui

malc vendiderunt,
Vendidit

alicni pejns

emerunt.

Vendidcrunt
a proditoribus.

negolialoribus

bonum odorem,

emqrqntt
bentcs

eum Judas, emcrunt


et

lsmaelila;, qui significantur latina interpretatione, odio ha-

Dcum suum.

Ideo alibi viginli, alibi viginli

quinquc aureis,

alibi triginla

invenimus

emptum Joscph;

quia non omnibus unius acstimalione pretii valet Christus


Aliis
,*

minus,

aliis

amplius. Fides emcntis, incremenluui

Gen.

xlix, 32.

Id.

xxxvn, 27.

Pbilip.

11,

6, 7.

DE
est

JOSEPII

PATRIARCHA. LIBER l.MS.

2o3

mercis

rel.giosiori prcliosior est et


illi

Deus, peccatori prcvalet qui plus

tiosior est
gratinc
:

Rciemptor. Plnris

habet

scd cliam cui multa donala snnt, pluris valet; quia

cui plus

rcmissum cst, plusdiiigit,


illa

sicut ipse

Doiuinus

in

Evangelio prouunliavit de
des effudit

mulicrc quac super ejus pe-

ungucnlum,
,

et lacrymis laut, et capil.is suis

tersit, et oculis siccavit

de qua

ait
ci

ad Simonem

Prop,

>ter quod dico

niam
adiligit
tatis

dilexit
1
.

quomullum. Cui aulcm minus dimiltitur, minus Intcrdum diversilates prctii non solum quantilibi
:

Retnissa sunt

peccata multa

habcnl

sed etiam numeri expressionem


sc

sicut

habes

Dominus fusum csse niemoravit, sicut scriptum est dicente Juda Potuit hoc vcnumdari denariis treccnlis 2 Quo numcro non quan: .

dc ungucnto quod ad sepelicndum

iitalis,

sed significalio crucis videtur cxpressa.

Ita

bic

quoque diversilas vel viginli vel gcnteorum, habct vel geminata;


missionis
ilic

triginta aureoruui vel ar-

vel triplicatae pcrfectionis


jubilaei,

indicium. Nuni viginti-quinque aurei,

qui est re-

numems,
:

significaut pretiosissimam

portionem.

quoque,

ul domluicae passionis figuram adverlas.ait


:

Judaspatiiarcha
noslrae

Tradamus Joseph Ismaclilis at mauus Et bene superius non sint injectac super eum dixerat : Manus aulcm nolite inferre iili*. Quod Judaei in Domiui passione dixcrunt Nobis non licet interficere quemquam ul sermo Jesu implerelur, significans qua
3 .
:

morle morilurus

esset.

XV. Jam

tunc crgo crucis futura; praefigurabalur in6


,

signe;simulct quod cxutusest tunica


assumpsit exutus est
,

idest, carnc

quam
:

decora diversitate virlutura. Ergo


ct

tunica ejus, id est, caro, non Divinitas cruentata est

indumenlum
1

ei

carnis

non immorlalilatcm
J

vilae

auferre

Luc.

tii,

47.
01.

Joan.xuu,

Marc. xiv, 5. Gid. xxxvii, 30.


6

Gcn. xxxvn. 77.

IbiJ.

2.

^o4
poluerunt.
ilke

S*

AMBROSII

Hanc

tunicain judaicac bestiai cruentaverunt


:

de quibus

dicit

Ecce ego millo vos

sicut agnos inter

lupos*.

2 XVI. Quod autem lacus siccus crat quid mirum si Judoeorum lacusaquam non habet, qui dereliquerunt fonlem
,

aquaevivae, etfeceruntsibilacus contrilosPEtulsciasverum

hoc

esse

mysterium, ipse dc
igitur

se

me

in lacu infcriori, in lenebris


Illi

Dominus ait Posuerunt 3 ct in umbra mortis


:

XVII.
defcrunt,
ct

emunt Chrislum qui bonos odores thymiama quo adolcnt altaria piae mentis Unde
:

David gracce hoc


S-u^iocpa
hJ>Kt6i>

modo
k

ait

Ky.rtvz-nvQr.ro)

-n

irfoo-eu/r;

pou

w;

co\j

Ficsinam quoque qua


resina spiritalis quae

marmora
fracturas

confracla sociantur,

est

anim;e
gut.

ture solidet, cl divulsa conncctat, rcsolula conslrin-

Haec enim spirilalis rcsina corroborat , et quaedain comminuta animoe mcmbra componit, ut sine oflensione eocienlur. Dcnique Hiercmiashanc quaeritresinam, utBabyloniam curct sanarc, zi possit, dicens Accipile resi:

nam

corruplioni cjus,

si

quo modo sanabitur. Curavimus


est
5
.

Babyloniam, ctsannta non


ista

NoncslsanataSynngoga,
de possessione vel inco-

<juia resina

migravit ad Ecclesiam. Ideo ex Galaad


cst
,

veniebant negoliatores, hoc


lalu teslimonii

merccs suas ad Ecclesiam transfcrentes, ut gcnlium peccata resina ista curaret. Dc quibus dicitur
:

Convalescite manus demissae

et

genua dissoluta*.

est. Hanc adhibebat Petrus, cum dicenominc Jcsu Christi Nazarcni surge, ct ambula ; mcriloquesurrexit, etambulavit. Hanc habebat cnm diceret paralytico iEnea, sanet te Dominus Jesus

Fides sincera rcsina


ret claudo
7
:

In

Christus
1

surgc

et slerne tibi.
a4.

Et surrexit ,

et slravil
4

Luc. x, 3.
*

Gen. xxxvn,

Jertm.

li,

8,

9.-6

lsai.

xxxv, 5.

Psal. lxxxvii, 7.
1

Id. cxl, s.

Act.

m,

6.

DE JOSEPH PATRIARCni. LIBER


tsibi
*.

tJKUS.
:

ao5

Hanc habcbat cum

dicerct mortua?

Surge in
.

1 i nomine Domini nostri Jcsu Christi. Et defuncta surrexit Hujus resinae temperamcnlo lapides illi, de quibus potens

est

Dominus

resuscitare

filios

Abrahne

compaginantur.

IIujus resinae

medicamcnto claudus

erigitur, paralyiicus

reformatur

mortua rcsuscitatur.
falsis

XVIII. Illud quoque quod hredi sanguine resperserunt

tunicam ejus s vidctur significare quoniam


,

testimoniis

appetentcs,

invidiam deduxere peccati


cst, illis

omnium
:

peccata

donantem. Nobis agnus

hoedus. Nobis agnus Dei

occisus est, quibus abstulit peccatum

mundi
1
.

illis

hcedus,'

quorum

accrvavit errores, delicta cumulavit. Ideoque ait

Implele

mensuram patrum

vestrorurn

Meritoquc Ja-

cob

posteritatis suas deplorans dispendia, quasi pater filium

flebat

amissum, quasi Propheta lugebat interitum Juda?o:

rum. Denique
sionc

scidit etiam vestimenta sua quod in pasDomini factum lcgimus a principe sacerdotum , ia quo csset non privata persona, sed publici munus ofllcii*. Et velum templi scissum est* ut profanata mysleria nudatum populum salutaribus indumentis, divisum rcgnum talibus manifestaretur insignibus destruendum quia omne regnum divisum facile destruetur. Et veredivisum, quando hoc quod erat Christi coepit esse etiam diaboli. Neque
;
,

enim poterant
rabant.
*

indivisi

manerc

qui a Patrc Filium sepa-

ld. ix. 54.


s

IbiJ.

4*

Gen. xizyii, 3a.


5i.

Mallb. xxiu, 3j.

IJ. xxti, 65,

6 Id.

xwn,

ao 6

6.

AMBnOSII

WVVW IWVVVvWV WVVVVWVWVVWWVWWVVW W WVWWWWVWVWVVW VWWVVWVWVM VVVVWWW

CAPUT
Josepli dueitur in

IV.

jEgvplum, atque a prceposito coquo-

rum
tis

emitur , in quo Christi sua scrvilulc nos liberan-

figura

liberlatcm posse retincri


riri

In codem oslcnditur in ipsa captivitalo : ncc non in libcrlate rcpccaptivilatem. Dcnique omnibus in exempLum
cst.

Josepli proponilur.

XIX. Vekditus
emptus
vitate.

cst crgo Joscph,

dnctus in /Egyplum,
otiosa pcrsona quac

a praeposito

coquorum. Non
,

cruda ciborum coqueret

ut cpularcntur animi fidei sua-

Nullus cnini cibusscicnlia ct doctrina dulcior. Erat

anlc in /Egyplo cruda perfidia,

quam

nullus divinoe cog-

nilionis ardor, et veraj scientiae cupiditas nulla molliverat,

non eloquia Domini


Joseph
in

ignita dccoxerant.

Venditus estaulcm
1
.

/Egyplo, quia Christus venturus eratadeos quiest


:

bus dictum

Peccatis vcslris vendili cslis

Et ideo

suo sanguine redemit, quos propria peccata vcndiderant.

Sedvcndilus Christus conditionis susccplione non culpae,


peccali pretio tenetur (36)
;

quia pcccatum ipse non


,

fecit.

Pretio igitur noslrum debitum

non sua

acra conlraxiti
,

chirographum
torem
:

suslulit,

fceneratorem rcmovit

exuit debi-

unus cxolvit quod ab omnibus debebatur. Non

licebat nobis exirc servitio. Suscepit

hoc

ille

pro nobis,

ut servilutem
tueret
,

mundi repelleret, liberlalem paradisi restigratiam novam consortii sui honore donaret. Hoc
Caelerum quod ad moralem pcrtinet locum
quia

de mysterio.

XX.
> Isai.

l, i.

DE JOSEPn PATniABCnA.

I.IDER CNUS.

207

omncs

vnlt salvos ficri


iis qtii

Dominus Deus
iu

noslcr, dedit pcr


:

Josepheliam

sunt

servilute solatium

attrihuit

map^tcriuni; ut discerentcliam in ullima conditioncposse

mores csse supcriores, nec ulum stalr.m immuncm esse virtulis, si animus se uniuscujusque cognoscat carnem
:

serviluli

subdilam esse

non mcntem lnullosqne


;

servulos

esse dominis liheriores,

si

in scrvilulc posili a scrvilibus

pulenl operihus abslimndum. Servile est


libera
facit
1

omnc peccatnm, t Omnis qui cst innocenlia. Lndo et Dominus ait pcccatinn, servus cslpcccati Quomodo cnim non
:
.

secrus omnis avarus , qui pro exiguo pecunicc luccllo se ipsum auctionatnr? Timet omnia ne congcsta amittat, qui non utenda congessit, majore pericnlo servaturns qno
,

niajora quaesiviL

Quomoda non mendicus,


ctsi
,

cui sunt parva


sihi

qune pos.-idet?

Nam

mihi dives videatur,

egct

ncc testimoniis sna vola solatur credope. Quomodo autem non et


cst libidini?

qui quod optat ncscit


servus, qui snbditus

iile

Primum

suis ardet inccndiis, ct pccloris sui


:

facibns exurilur. Quibus rccte dicit Propheta


late in

Ambu-

lumine

ignis vestri, el in

tis'. Snscipit

omnes metus

flamma quam accendisinsidialur somno singulc


,

rom

ut unius cnpidilate potiatur

Scrvit igitur hanc miseram


,

fit servus omninm. quidem scrvitutem, qui ipse

ipse vult habcre quos timeat. Nihil sibi dominos facit enim tam speciale servilutis est, quam semper timere. Ille vero in qnavis conditione servitii sempcrliber, qui mundi amore non capilur, avariliae vinculis non tenetur, metu criminis non alligatur, qui securus spcctat praesentia, quem futura non lerrent. Nonno vidclur libi istc in servitute dominari ille autem in libcrtale servire? Servicbat Jostph, rcgnabat Pharao beatior hujus servitus, quam regnum
: :

Rom.

ti, 16.

Isai. t,

11,

ao 8
illius.

S.

AMBROSII
collapsa esset fame, nisi

Dcnique

tota

./Egyptus

rcg num

undc glorienlur originis servuli y servivit ct Joseph. Habent unde sc consolcntur qui cx libertale in servitutem aliqua necessitate vencrunt. Habeni quod imitcnlur, ut discant conditionem sc mutare posse,
igitur

suum XXI. Habent

consilio scrvuli subdidisset.

non raores

esse et in vernaculis libertatem

et in servi-

lulc constantiam.

Habent ctiam domini quod per servulos


filio

bonos spercnt. Abraham


seph
et in

per vernaculum invcnit


/Egyptii proptcr Join toto

uxorem. Bencdixit Dominus


,

domum
Domini

ct facta est bencdictio

ccnsu e}us

domo, etinagris. Et convertit, inquit, omnia qua?cnmque illi erant, in manus Joscph l . Adverlimus quod ea quoc domini gubernare nos potcrant , servuli gubernarunt.

CAPUT
Josephi ob pulchriludinem

V.

, sed magis ob pudicitiam commendatio. Js nuUa sua culpa adamatus a dominar

ac de stupro compellatus , eam repellit , rejeclisque veslibus ornatior fugit : iUa vcro dum eas retinet r
atque insontem criminatur, ignominiam suam nudat.

Tamen

millilur Joseph in carcerem

at ibi divino

prccsidio

non

destituitur.

vuli

XXII. Sed quid de privata domo dispositioniscjus serqui rexit imperium? Plus tamen est quod astruam
,

ipsc antc sc rexit; et

cum esset

dccorus aspectu, ct speci^-

sus facie valde, venustatem sui vultus ad alienam

non de-

Gcn. xxxix,

4-

DE

JOSfcPU PATIUARCIIA.

LllJER

t"M'S.
:

20$
hoc se

Tiva\it injuriam, sed

ad suatn servavit graliam

pulchriorem ralus

si

non dispcndio

castitatis

scd cullu

pudoris spcciosior probarelur. Illum csse verum decorem,


<jui

non

alicnos oculos caperet, nec fragilcs

mentcs vulne-

raret, scd judicia acquireret universorum, fraudi nullis


futurus, laudi sihi.
illius

Jam

si

quapctulantihus aspexit oculis,

crimcn solius

cst quai

male

uaale se nollcl videri; uec in co

fton crat in potestate servuli

vidit, non hujus qui quod visus cst, culpa est. ut non viderctur maritus
:

debuit cavcre oculos uxoris. Si

ille

nihil timchat

de con-

juge, arbilrabatur ibte testimonium esse castimoniac,


reniissioneru incuiue.

non

Discant lamen viri cavere etiam Adamantur enim et qui nolunt amari, Denique adamalus est Joseph, qui amanlem contemneret.
oculos faminarum.

Et hcne excusavit

eum

Scriptura dicens
1 ,

Immisit oculos

uxor domini ejus in Joseph

hoc
illa

est,

non ipsesc osten-

tavit,

nec ccpit incautam


est.

sed

rctia sua misit, et in-

dagine sui capta


vinculis.

Larqueos suos sparsit, et suis haesit

XXIII. Dixit autem


adultera;

illi

Dormi mecum

2
.

Prima

oculorum

tela sunt,

secuuda verhorum. Sed qui

io,
ille

non capituroculis, potest verhis resistcre. Suppctit defenuhi adhuc lihcr affectus cst. Ideo scriptum est quia
noluit
J
.

Primum

igitur congressione

mcnlis superavit,
:

t Et nou ipsa domina dicitur, quae non potuil extorquere quod voluit quae dominandi non imperare. Nam quomodo domina

tanquam scuto animi irruentem nem tanquam hastam vihravit,


idixit uxori domini sui*.

repellens
ut se
illa

deinde sermo-

revocaret.
,

Rccte uxor domini

habebat efiectum, quac disciplinam doniinae non tenebat,


quae scrvulis libidinis incentiva praeslabat? Ille

dominus

qui amantis non excepit faces, qui lenocinantis vincla noa

Gen.

uxn,

;.

Ibid.

ILU

84 Ibid.
l4

LV.

&IQ
scnsit,

S.

AMBROSII

qnem

nnlla mortis formido perterruit, qni maluit

liber criminis mori,

quam

potenliac criminosac eligerc

con-

sorlium. Ille libcr,


referre.

qui lurpe credidit vicem gratiae non

periculi timidus cavet

Denique non ut meliculosus excusat, nec tanquam sed tanquam beneficii berilis et
:

innocenliac suai debitor fugit crimen ingrati, peccatiquc

labem cl culpac conlagium quasi juslus horrcscit. Tcrlium spiculum adultera inlerpcllandi assiduitate vibrabal sed Joscph non audiebat eam. Habes post prima vcrba quid cavcas. Non solum lubrica, sed etiam procax, importuna,
:

petulans est libido

nec habet quod vcrealur adullcra.


,

Quaj dispendia pudoris prima non doluit


capiat.

insidialur ut

XXIV. Denique officii sui ct commissi muneris ingressum gralia remolis arbitris ac domeslicis, apprehendit eum diccns Dormi mccum. Excusatur Joseph Scripturae lcstimonio, quia commissum a Domino ncquibal dc1 Non cnim salis est quod securus sui serere obse.quuim quasi qui capi non posset, ingrcssus est: domus intcriora
,
:

justus debuit providerc ne furenli


illa

copiam darct,
sibi

ct ejus

peccalo pcrirot

sed qui adversari


oflicii

domiin

sui \i-

debat uxorem, neglecti

ctiam a domino cavere de-

bebat oflensam

simul adhuc sermonis, non comprchen-

sionis pulabat audaciam.

XXV.

Excusatur quod ingressus


,

est

prredicalur
,

qnod

clapsus est

ncc pluris
2
.

fecit

veslimenta corporis

quam
,

animi castimoniam

Reliquit

tanquam non sua


:

quaz

adultcra suis manibus delinebat

etaliena judicavit, quae

tactu irnpudicac poluerant comprehendi.


vir,

Magnus lamen

qui vendilus servile nescivit ingenium, adamalus non

redamavit, rogatus non acquievit, comprehensus auiugit, Qui cum ab uxore domini conveniretur, teneri veste po

Gcn. xxxix, u.

>

lbid. la.

,, ,

DE JOSEPH PATRIARCHA. LIRER r\US.


tuit,

211

animo capi non poluit

ac ne ipsa
si

quidcm vcrba diu

passus, contaginm judicavit

diutius morarctur; ne per

manus
tcm

adultcras libidinis inccntiva transircnt. Itaquc vcs-

cxuit,

crimcn excussit,

et relielrs,

quibus tencbatur
aufugit, qui crat
,

exuviis, spolialusquidcm, sed


tcctior

non nudus

indumento pudoris.

Non

est

cnim nudu<

nisi

quem
scruit

culpa nudaverit. Denique in snperiorihns liabcmus


prrcvr.ricalione deerat.

quod Adam posteaquam Dei mandata


,

et pcccati gvavis
:

wra conlraxii, nudns

Ende
,

el ipsc ait
t

Voccm tuam

audivi io paradiso, et limui

quia

nudussum,et abscondi
vestem
ftdei

me

4
.

Intellcxit

cnim

se cssc

nudutn, qui iafulas divinrc protectionis amiscrat. Et idco


latebat, quia

non habebat, quam ntique


vides. Il!e

prrc-

varicando deposuit.

Magnam rem
:

nudns erat qui


vcstimenlis

tunicam non amisit


se

isle

nudns nonerat,
adullerre
asseruit,

qtii

exuit

quaj in

manibus

dereliquit.

Eadem
Et idco

Scriplura illum

nudum

hunc

abnuit.

iste expoliavit sc potius

quam

nudavit, qui incorrupta vir-

tutum vestimcnta scrvabat, expolians se veterem

hominem
ntidtis

cum

actibusejus

ut indueret novmn, qui

secundum imaautem

rincm Creatoris
lio virtutis

in agnitionc renovatur. Ille

remansit, qni se ilerum vestire non pottiit, singulari spoexutus.

Unde pelliceam
,

acccpit tunlcam; quia

pece?tor habere non poterat spiritalem. Reliquit igftur


vestimenta Joseph
qure postea latere
el nudavit adulterre

invcrecundiam

non

potuit.

XXVI. Dcnique
menla

cxivit foras, et ipsa adultcrii sui tenta-

vulgavit, exaltans

vcstibus, Hebrreus aufugerat. Ipsa igitur

voccm suam; co quod relictis quod cclare de-

buerat, prodebat; ut composito crimine lrcderet innocen-

tem. Justus autem accusare non novit; ct ideo impune

hoc impudica
.'

faciebat. lllam igiturvere

exutam dixerim

Gen.

111,

10.

212

S.

AMI5U0SII
,

etiam aliena vestimenla servantem

quae

omnia amiserat
,

vclamina

caslitatis

illum satis ornatum, salis defensum

cujus vox non audiebatur, et innocentia loquebalur. Sic

Susanna postca
priae vocis

dum

lacet in judicio, melius locuta cst

oraculo; et ideo Prophetae meruit defcnsionem, quae pro-

non

quaesivit auxilium.

Illum ergo bcatiorem

dixcrim,
caslilate

cum

in

carccrem milterelur, quia subibat pro

marlyrium.

Bonum enim munus


:

pudicitia; sed

niinoris merili

cum periculum non habet

ubi vero ctiam

salulis periculo defenditur, ibi plenius coronatur.

XXVII. Inaudila
mtaus ncc

causa, inexplorala fidc veri,


:

tanquam

reus criminis in carcerem Joseph miltilur


in carccredeserebat.

sed

eum Do-

Nonturbentur innoccntes,

cum
idco

falsis

criminibus appetunlur;
in

cum

oppressa justitia

truduntur

carcerem. VisitatDeus et in carceresuos; et


plus auxilii, ubi est plus periculi. Sed quid

ibi est
si

niirum

visitat

Christus in carcere positos, qui se ipsum

in suis in carcere

inclusum esse memoravit, sicut habes

scriptum

In carcere eram, et non venistis ad


divina misericordia
?

me

Quo non penelrat

Invenit Joseph huin carcere ,ipse

jusmodi gratiam, ut qui fuerat clausus


lius carceris clauslra servaret,

po-

concederet muncre clavicu-

larius, inclusos

omnes

potestati cjus committeret. Itaque


alios

Joseph non solum carcerem non sentiebat, sed ctiam

quoque carceris levabat aerumna.


1

Matth. xxv, 43.

DB

J0SEPH. PATRTAP.CHA.

LIBER VgVB,

3l3

CAPLT

VI.

Post breveminvectivaminmutiercm,

aci

spadoneshujas

etiam auctorcs injuria? transit ;


fragilis sit

ct

demonslrato

quam

eorum

status, atterius

somnium

ejusque

expositionem

reftrt.

Ilinc sceculi potentiam somnii

simitem

esse ostendit.
,

Deinde mystice laudato Ilebrajo

inlerprele

invehilur in

eunuchum

beneficii

imme-

morem. Demum tacite Calligonum persiringens pauca de regiorum ministrorum statu ac fragiiitate
subjungit.

\\\ III.
solita

Hijrs igitur

injurine

auclor mulier et >padones

sunt; sed mulier /Egyptiorum, quae procaces

cnm

viris

miscere sermones, lacessere verecundos,r

ugientes

insequi, pudentes perurgere,

cum

vitia

sua non posset


a

defendere

innoxios criminabatur, perfidiam

Imiscens

perfidiae, aliena tenens, et alios ipsa

condemnans,

modum
,

nullum ponens

furori.

Quae enim causa crudelhalis

nisi

quod cupiditalibus
vetita asscnsione

suis obsisli videbat, et desideria sua

fraudari?

En propter quod
:

aperiatmr

carccr, ut suscipiat innocentes

solvanlur catcnoe reis, ut

imponantur

fidelibus

dimiltantur veritatis adulleri, ut

includatur qui fidei adulterium recusavit.

XXIX. De
fragilis

istis

vero spadonibus quid dicam? qui exem-

plo debent esse spadooibus caeteris, quod status

eorum

ac tcnuis, et in voluntate reg*a spes omnis, quibus

levis offensa

summum

pcriculum

sit

sccundae autem res


esset vini praspo,

vileministerium. Gloriabatur alter


situs, aller

quod

quod

esset pistornm.

Lterque offendit

missi-

21

AMBKOSII

que

in

carcerem, et commendati sancto Joscph ab ipso


,

carceris claviculario

dcrunt somnium; et

cum cum

essent

illic

dies complures, vi-

rcviseret eos

Joseph

tristes

turbatosque animi offcndit; quia turbabanlur


cujus inlerpretem non invenirent
:

somnio,
,

ISonne per

Deum

in-

quit, intcrpretatio somnii est? Narralc ergo mihi. Et narravit procpositus vini

somnium suum. Erat


autem

vilisin cons-

apectu meo

in vite

trcs radices, et ipsa florcs

ferens gcrminavit maturos botryoncs

uvarum

et calix

Pharaoin manumca. Et sumpsi cam,


Joscph
Ilaec inlcrprctatio ejus

et exprcssi

cam

in
illi

calicem, et dedi caliccm in manus Pharao. Et dixit

: :

Trcs radices, trcs dies

snnt. Adhuc Iriduo, et in mcntem habcbit Pharao prin cipatum tuum ct restiluet te supcr oflicium tuum pristinum, et dabis calicem in manus Pharao. Sed memor
,

esto per

temclipsum

miscricordiam, et

cum iibi bone memor eris mei


, ,

erit

ct facics in

me

ad Pharaonem, ct

educes

mc
in

de carcere isto; quia furlo involalus sum de

terra Ilcbraiorum (37)

el hic nihil male feci, sed niiselacum carceris hujus*. XXX. Allerius somnium non libet dicerc. Mcministis cerle vcrborum meorum, quod etiam tunc refugcrim ejus

runt

mc

intcrpretalionem ia co, cujus exitum rcfugio,


perhorresco.
tur,

morlcm
credcbat
IIa?c

De

isto prius

dicamus,qui
;

si

beatus videba-

cum

essct vini praepositus

ct

hunc

summum
:

apicem onmis potentia3, quod

regi calicem dabat.

gloria illius, h;cc magnificentia in

hoc saeculo

hac dcfrau-

datus dolebat, huic redditus gratulabatur. Sed hoc

som-

niumcst,
est.

et omnis potenlia sajculi somnium, nonveritas Dcnique per somnium vidit reddi sibi principatum suum. El Esai'as dicit ita esse hujusmodi homincs, qui in

hoc sacculo delectanlur secundis rcbus, sicut qui


'

in

som-

Gcn, xl, 8-1

5.

DE JOSEPQ PATBI4RC0A. LIBER C5US.


nis

Sl5

manducat

ct bibit

niit, repleri

scd

ct tune intelligit

videtnrsibi cibo autpotu dnm dorcnm cvigilaverit, incipit esurire amplius ; quam inanis iile cibns et potus fuerit som,
,

nianlis

sic

qui dormit in boc sneculo

ncc culos aperit


,

ad myslcria divioa, quandiu somno gravatur corporis


pulat alicujus

momcnti

esse
:

hanc s.ccularem potentiam,


,

quasi in somnis eaaa videl

ubi evigilavcrit
sit.

deprehendit

quam

inanis hujus sreculi voluptas

XWI.

Gonsidera nunc illum verum Hebranim


et prseclarx visionis
,

illum

non somnii, *ed veritatis


qui de Divinilatis
tia?

interpretem,

illa

plcniludine

a liberlate ctelcstis gra-

in

hunc corporeum carcerem venerit, quem non poluit

ssculi hujus illccebra mularc, non ulla corruptela


<lanaj voluplalis everlere, qui tcntatus

mun-

titus

non

appelivil,

non decidit, nppeposlremo adulterina quadamSynugogas

manu
non
runt

vcste corporis opprehcnsus,

carnem

exuit, liber

mortis asccndit. Calumniata est mcrelrix, ubi


poluit,
:

eum

tenerc

quem
:

carccr non terruit, non inferna tenne,

quineliam quo veluli punicndus desccnderat

inde
,

alios libcravit

ubi ipsi slringebanlur mortis vincola

ibi

laxavit ipse vincnla

mortuorum.
illi

XXXI

I.

Considera crgo istum Hebracnm dicentcm

pramosito spadonum, qui contraxerat offensam rrgiam,

<jucm resiiluerat muneri suo

sum, cum

tibi

bcue

erit

et facies iu

Memor esto pcr lemetipme miscricordiam,


,

et

memor eris

mei.

Ideo secundo repetivit


evasisset injuriae,

qttta

sciebat

non recorduturum quid


tiam
rccepisset
si

cum

potcn-

Ideo sccundo admonuit, quia secundo

liberuvil: ut
vcl

prioris

bcueliciieum memoria non teneret,

non despiceret auclorem salutis sux, non perfida pracvaricalione violarel. Scd quod pcjus
postcrioris subiret,
est, cito kenelicii irrepit oblivio sccundis rebus.
1

Rodditus

Isal. x\ix, 8.

2l6
oflicio

S.

AMBROSII
factus interpretls, sed oblitu*

suo non est

memor
ei

est

eum. Sed
:

etsi ille

obliviscebatur, Chrislus
,

non

oblivis-

cebatur

scd loquebatur

et per

servulum loquebatur
,

dicens ad
vel

eum

Memor esto per tcmetipsum

hoc

est

oflicii tui

contcmplationc quid audieris, recordare. Se&

etsi nunc oblitus es, memor eris mei; ut cvadas periculum, qui oblitus es beneilcium. Tamen elalus potentia non/

rccordabalur, Et quanta haec potentia

ubi vini ministe-

rium

En unde omnis

jaclantia

quia erat

spadonum pra>
biennium
1
.

positus, qui

vinum poculis
Et factum

regiis ministrabant.

XXXIII.

est, inquit, post


,

Menlior de hoc nostri spadonis tempore


est, sed admonitus.

nisi et dies

con-

venit; quia post biennium recepit oflicium, ncc recordatus

Cognovit enim quod etiam regnumr


csset

ipsum

in
:

hoc saeculo
didicit

somnium, qui suo somnio no


,

nec ipsorum Sed cito hunc locum prnclcreat dolor, ne ipsa commemoratione crudescat nc ipsius quidem sermonis mei meminisse deleclat, quem tunc
poteslates esse perpelnas.
:

credidit

eliam regnum esse somnia

tempAris vel effuderit dolor, vel extorserit Ecclesioe contumelia (38).

XXXIV. Admonitus ergo sui per somnium regis ait t Peccatum meum recordor 2 Sera quidcm isla est, sed ulinam vera confessio. Post peccatum fateris, quod ante

pcccatum cavere debueras.

Quam

cito

oblitus fueras.
fuisse
,

Memor csto mei.


:

Scis

nempe tunc tcmporis hunc

sermonem
vini ebrius

sed obtusas aurcs habebas faslu potentia?

ct

non audiebas verba sobrietalis. Vel nunc memenlo mei, qui peccatum sero fatcris. Qui rogas servulum Christi cur Dominum negas? Inebriare jam non vino,.
,

sed Spiritu sancto. Recordare quid passus


dormisli
.'

sit

cum quo
Et
ipser

somnum luum,
i.

ct somniasti soinnium.

Cen.

xli,

Ibid. g.

DE JOSEPH PATBIABCHA. LIBER CNUS.


praepositus crat, et pra?positus

21?

epularum

regis, quae ad

opus pistorium perlinebant. Sublimem se esse credebat


quia in poteslate habebat
tos

panem regium

nesciebat mulaliis, ipse

anfractus esse hujus potentire. Minabatur


supplicio dedendus cxtrerao; nec audlvit

mox
licet

eum,
:

qui

servulusDomini, tamen loquebatur oraculum


,

quod

plurimum blandiebatur, caYcl hoc te exemplum revocarc debebat, ut perfidine non creipsius jussu regis
sibi

de quo

put amissurus

esset, esca avibus dcrelinquendus.

deres.

XXXV.
nistrorum

Sunt

ct alia

cxempla de fasln
.

et fragilitate

mi-

regalium, quae posterioris temporis historia

habet. Et Doech pra?positus erat , et praepositus regis animalium ad disciplinam mulorum hoc est, spadonum animalium. Hic quoqne sacerdotem Domini detulit, et iraude regem commovit in sacerdotis periculum et hic Syruserat. Num menlior, quando et patria, et facta con,
,

veniunt?

Aman quoque

cubiculo regis et ipse pracpositus,

dum

invadere Ecclesias Domini improba temerifate con-

tendit,

populumque fidelem

spoliare ac persequi, gravibus

sacrUegia suppliciis expcndit,

21

S.

AMBROSII

CAPUT VIL
Educto Josepk de carcere regis somnium proponitur , a quo ct cxplicatur. Iloc Ambrosius tum rebus sui
temporis,

tum

prccsenti et futuro sceculo

accommo-

dat. Poslea Josep/ii

prajmia, conjugium, liberos^fru-

menti distributioncm mjslice de Chrislo inlerpretalur; ac landem nos ad emendum spiritalia aiimenta
horiatur.

XXXVI. Sed
est diu
:

revcrtamur od istum vini praepositum,

qui quasi multo ebrius

mero

bencficii

auctorem oblitus

aliquando tamcn, utregi providcrct interpretem,


caliidus intimavit scriem rei

non quasi gratus, sed quasi


gestac.

Quo

cognilo

rex quoque

cum jussit
si
,

accersiri

eru-

lumque dc carccre
riam, honorem
ccretur a rege

interrogavit,

posset intcrpretari sibi

somniutn. Cujus cxplanalione delcclatus


delulit.

rcmovit inju-

Ilaque vidcte

si

non prasentibus

ct ista conveniunt. Injuria illata


:

est prius

quam cognos-

gratia relata, ubi regi est cognitus. Ita

rcx vacat culpa; quia et id quod excepit vir sanctus injurice,

alienum

fuit

et id

quod

recepit gralioc, regis est

proprium.

XXXVII. Somnium autcm


modi
est
:

ejus, etinlcrpretatio hujus, ,

Quaccumque, inquit facit Dcus ostcnditPharao. Scplem vaccoe bonoe, septem anni sunljet septem

est.

septcm anni sunt. Somniuni Pharao unum Et septcm vaccae macroe, quae post illas ascendebant, septem anni sunt; et scplem spicae macrae , et a
sspicaj bonae,

ventocorruptae, septcm anni sunt. Erit scptcm annis fa-

I)E

JOSEPD PATIUARCII*. LIBER LNCS.


dixi
:

219
facil

mes. Verbum anlem quod

Quaecnmquc

Deus,

ostcndit Pharao.
na? in

>

Ecceseplem anni veniunt ubertatismagtotam lcrram Egypti. \ eniet autem scptem annis
ct

fames postha?c,etobliviscenturubertateminlota .'Egypto;

et

eonsumet fames totam terram,


terrte a

non agnoscctur
\

uberlas

fame qurc fulura

cst

post hicc.

alida

cniin

nimium.

Quod autem
erit

iteravit

somnium Pharao
el feslinabit

bis; quia

verum
1 .

verbum

Deo,

Dcus

faccre iSlud

XXX\ III.
priora
ibi

ctus

somnium
:

res recentcs. Posterioribns


,

consumpla sunt rcrnm omnium facta

et ubi crat anle uberlalis copia


est indigenlia.

Qaod

si

quis hu-

jnsmodi regi consiiium dedissct, ul aliquid de superiori


uberlate posleriori principatus sui servarct a-tali, reliquo

quoque tcmpori larga donandi aiflucnlia redundassct. Scd immodica aevi supcrioris effusio eliam posteriora destituit
,

et

homines

diripicntcs universa

aliqucm Joseph

adhibcre nolebant. Etsi non ego Joscph (quis enim istud)

clamabam tamen vaccas


fidis
:

illas

pingnesnon soium lasciviam,


(

sed etiam incuriam divinas siguiiicare revereotiae

de per-

enim dictumest Tauri pingnes obsedcrunt mc J :i et de Juda?orum populo scriptum est : lmpingnatus, et

obesus factus, et dilatatns est

et dereliquit

eum

qui fe-

cit

eum

3 )

et idco

somnium
:

illnd redundanlia; saccularis

perpetuum

esse

non possc

forc

tcmpus quo

his faaaes

dura succedcret/

XXXIX. Nec tamen hoc somnium uni aut duobus dcmonstratum arbitror, sed omnibus proposilum eo quod septem anni istius mundi pingues et sa?culari ubertate
; ,

opimi, absorbcanlur ab quibns perpetua quies, et

illis

sa?culis qtia: futnra sunt, in

legis observanlia spirilalis,

quam
Bona

Ephraem

illa

tribus

patrum Deo

frticluosa cnstodit.

Gcn. jli, 35-03.

P<al. xxi, i3.

Deut. xxsu, i5.

220
vacca
,

S.

AMBROSII

non

illa

corporeo distcnta ubcrc, sed abundans spisuper cujus decorem cervicis Deus:

ritalis lactis ct gratioe,

Ephracm vacca docta decorem cervicis cjus*. Non ergo impinguet caput nostrum olcum peccatoris ncc falsi lructus delectare nos debcnt ne disedere se dicit, ut scriptum est

diligerevictoriam.

Egoautem

transivi super

catur et de nobis

Seminaslis impietatem
2
.

ct iniquitales

ejus vindemiastis. Manducasti fructum falsum.quia spesrasti in curribus tuis

Nec me movet quod habet

spi-

cas macras

et

vento corruptas; quia et David tunc melior


:

erat,

quando

sicut aranea labesccbat


illi

et spiritus contri-

bulatus sacrificium Dei cst; et

praestantiores evadunt,

quos in hoc sacculo gravibus


exercuit.

injuriis spirilus malignus-

tror, quia dcmyslicis estlocutus.

XL. Unde magis mystica mcruisse pracmia Joseph arbi Quid enim sibi vult anesse delatum, ut alios ipse signaret
,

nulus digilo ejus insertus, nisiut intelligamus pontificatum


ei fidci
?

Quid
illo

stola,

qu?e amictusest sapientire


lesti

nisi
?

tributum

ci

ab

rcgecce-

prudentia) principatum

Torques aureus intelleclum

bonum
accepit

videtur exprimere. Currus quoque significat fasti-

gium sublime meritorum. Quis autem cst qui ex gentibus uxorem , nisi qui Ecclesiam exnationibus sibi congregavit, etsuscepit ex eafilium Manassen, per

quemobli-

tus est

omnes dolores

suos, quos habuit de sacrilegiis Ju-

daeoruui

? Suscepit alium quoque filium Ephram , pcr cujus profcctum claruil quod suscepta in carne humilitas et Divinilalem non humiliavit, et gloriam cumulavit.

XLI.Denique quicumque famem patiebantur, ad Joseph


mitlebanlur. Qui sunt

isti, nisi de quibus diclum est Converlentur ad vesperam, et famem patientur ut ca8 nes ? Erat autem fames non unius loci sed totius teme t
,
'

Oice. x, 11.

Ibid. 10.

s Psal.

tvm,

7.

DE JOSEPH PATRIARCUA. LIBLR UNUS.

J2I

ouia non crat qui faccrct bonilatem. Ideo Dominus Jesus


jejunia

mundana miseratus

jperuit horrea sna

ct

myste-

riorum co-lestium ihesauros


iecit

scicntiae sapientiaeque pate-

abscondilos; ut nulli alimcnta deessent. Dixit


:

enim
ilio
1
,

Sapieulia

Venite, cdite panes meos

1
.

Et ideo ab

solo dicitur

Dominus
a Chrislo.

pascit

me

et nihil mihi deerit

uui saluralur
ct vendebat,

Aperuit ergo horrea sua Christus,

votionis slipendium quaerens.

non .wa pccunisc, scd fidei preiium, et deVcndebat autera non paucis

jn Judica

scd vendcbat omuibus, ut ab universis nationi-

bus crederetur. XLII. Et omnes rcgiones venerunt


v
5 seph emcre
;

in

/Egyptum ad Jo-

oblinuerat enira faraes. Oraues enira esu-

riunt, quos non pavcrit Christus.


<{uibus

famem possimus
Non
qucerit
est.

repellere.

Emamus crgo alimenta Nemo paupertalis suae


,

coutcmplalione revocetur,

ncmo

verealur qui argentum


,

non

habet.

Christusargentum
inquit

sed fidcm quae qui non aurum non


,

urgento pretiosior

Denique emit eam Petrus

habebat argentum.
;>

Argentum
,

et

habeo

sed quod habeo


1
.

do

tibi.

In

nomine Jesu

Christi
sititis,
,

surge, et ambula
*ite ad

Et prophetaEsaiiasdicil:

Qui

aquam;

et

quicumque non habctis argcntum


:

ite,

semite, et bibite, ct manducate


pretio vinum, et adipem 5 .
*it

emite sine argento et


quaesisolvit;

Neque enim pretium


sui

anobis, qui pro nobis sanguinis

pretium

quia non auro ct argenlo, sed pretioso nos redemit sanguine. Ergo id pretium debes quoemptus es; et
si ille non semper exigat.tu tamen debes. Eme igitur tibi Christum uon eo quod pauci habent, sed eo quod omnes habent.

Omnes habentper naturam Suum est quod a te Christus


i

pauci offerunt per timorem.

reposcit. Ipse vitam


*

omnibus
6.

Pror. u,

5.

Psal.

xxm,

i.

Gen,

itl, 5-7.

<

AcU m,

Isai. 1, 1.

222
dedit
,

AMBROSII

ipse

pro omnibus morlem suam obtulit. Solvc pro

auclore, quod soluturns es lcge.


tractus est.

Non mediocris

isle

conilke

Non omnes eum

facile vident.

Dcnique

virgines in Evangclio, quas vcniens Sponsus exclusit, ideo


foris relickc

sunt,quia vcnale olcum non cmcruni*. Lude

dicitur eis

Ile potius

ad ven!entes

et

emite vobis 2
.

Et ncgotiator non immerilo pracdicalur, qui vendiditomnia sua, el emit margaritam.

CAPLT
Exhortalio Jacob ad
fllios,

VIII.

ut in

yEgyplum ad

escas

cocmendas szse confcranl, quidsignificct; quid item deccm eorum, relicto domi Bcnjamin, profcclio ?
XLIII. Et Jacob dixit filiis suis Quare pigri eslis ? Eccc audivi quia frumcntnm est in /Egypto dcsccndite ct cmite nobis escas illo Non scmcl boc Jacob dixit, quotidie omnibus filiis snis dicit, qui scrius veniunt ad gra: :

tiam Cbristi

Quare
igitur

pigri estis ?

Ecce audiviquia frumen-

lum

cst in /Egypto.

resurgit.

Qui

Exboc frumcnto granum estquod famcm suslinet, suae scgnilia? debet


cst

ascriberc.

Ecce audivi, inquit, quia frumcnlum


Cilius utiquo juniorcs aliquid
,

ia

yEgyplo.

quam
ille

seniores

consuerunt audirc

dum foris posili multa circumeunt. Sed


sencx
ii>

hanc negotiationcm prius senex audit, sed quo cst lidci longaeva canities. Prior scnex
ille

inteHigit, sed

sencx in quo est vcnerabilis senectus

et aetas senectu*-

tis vita

immaculala.
nisi

XLIV. Nec omnes hanc ncgotialionem. suscipiunt ,


'

Matth. xxv

9, et seqq.

Id.

xim

,46.-3

Gen.

xlii, i, a.

DE JOSEPD PATIUARCUA. LIBER UMS.


filiiJacob, et ipsi provcclioris nctalis. Ideo

223

non
i

pergit junior
,

1
.

Non

misit
a

eum

pater:

deccm pcrgunt, Nc contingat


erat infirmitali

inquit

eum

infirmitas.

Adbuc obnoxius

Benjamin
scd
ille

junior.

Palriarcha qnidem legitur Benjamin,


ito

cx tribu Benjamiu Paulus praefigurabalur. Mei

Jacob de ejus infirmitate dubitabat. Denique infirmatus


cst, ut sanaretur
:

caecitatem passusest, sedhaec infirmitas


illa

ad salutem. Deniquc

caccitas
,

lucem

attulit.

XL\ Accepimus
.

liistoriam

cognoscamus myslerium.
:

Sinc Bcnjamin patriarchaj primo perrexerunt


Aposloli.

sine Paulo

Ulerquc non primus advcnit, sed accersitus a

primisuberioremmercempriorumsuo fecit adventu. t Est, inquit, frumcntum in /Egypto, hoc est, ubi major famcs, ibimajor ubertas est. Magnum frumentum in .Egypto. Denique et Dcus Paler dicit Ex .Egypto vocavj Filium
:

imeum
sis

!
.

Existo grano
,

illa

fcecunditas.

Nequeenimmes-

esse potuisset

nisi

.Egyptii granuni ante sevisscnt. Est

ergo frumentum quod

frumentoncgotiantur Palriarchne. Et
:

In hoc quidem argentum detulerunt sed bonus Joseph frumentum dedit, argcntum reddidit. Non enim pccunia emilur Christus, sed gralia.

nemo

antc esse credebat.


illi

Pretium tuum
Portat autem

fiJes est.

llac

cmuntur divina mysteria.


ille

frumcntum hoc asinus Lege; sed jam mundus in gratia.


'

ante

immuudus

in

Gen. xui,

3, 4.

Osec.

u,

1.

?. 2 4

AMIiROSII

h,

*.-*.-*

W*'-'

CAPUT

IX.

InvaUscente fame fllli Jacob redeunt in JEgyptum, duclo secum Benjarnin ac muneribus delatis. Joseph
comiter fratres alloquitur , qui ad convivium invitali ,suspicantur sibi

parari calumniam. lidem a

Ma-

jore domus confirmanlur. Qumomnia, de Pauli vocatione ac praidicalione , nec non Judaioruminfidelitatc

exponuntur.

XLVI. Tenebatur tamen Bcnjamin junior


adhuc adhaerebat
affcctu.

et patrio

Tenebant
,

cum
,

Legis vincula,
.

mos
litas

paternus.

Fames

invalescebat
,

quia sero veniebat 1

Intercedunt pro co duo Puiben et Judas

hoc

est

humi-

(39), atque confessio. His vadibus apud patrem uli,

tur, hiscommillitur
suscitatus.

quorum unus

primilivus

alius re-

Lex

primitivi,

Evangelium

resuscitati.

His

deducitur Benjamin junior, et bonis odoribus comitatus


advenit portans

secum rcsinam, qua

lapides

marmorum
spi:

connectunlur; co quod praedicatione propria tanquam


ritali resina vivos lapides etiam ipse connecteret

portans
ali-

etiam mel

quo noxia vulneris


sectionis. Talis

interius

exeduntur sine

enim Pauli praedicalio, ut putrem aboleretaffectum, corruptumque evacuarct humoqua acerbitatc

rem

disputalionis suae aculeo

urere magis

segra;
,

mentis
et ca-

viscera cupiens,

quam

secare.

Incensum
et

orationis

siam, et
2
.

guttam sepulturae insignia esse David propheta nos


:

docuit dicens
tuis

Myrrha

et gutta

casia a vestimentis
ili-

Venit enim Paulus crucem Domini prajdicare,


i, et

Gen. xmii,

seqq.

Psal.

xuy,

9.

DE JOSEPH PATMARCHA.

LIBF.R

OHU8.

32J
,

ccm sempcr vircntem


fructus tenerior
cina
,

ct

nuccs quarnm testa durior

mcritoquc virga sacerdotalis Aaron nubaculus hujusmodi. Argenlum quoque

et Ilieremio}

duplex,

nou

otiosa
,

munera
et

csse

quis dubitct; cuni et


in

Palriarch.e vita

et Aposloli

scrmo semper virescat


praecepti

pecar-

toribus singulorum;

eloquium Sanclornm,
,

sicut

gcnyum

igne
?

cxaminatum

salubris

iulgore
in

resplendeat

Ncc immerllo duplex argentum Teferunt


advcntus
,

quibus Pauli procfigurabatur

qui laborantes

presbyteros iu verbo alque doctrina duplici honore donabat.

XL\

II.

^ idit

autem
1
.

iiios

Joseph, et Benjamin fratrem


videntur Hcbraei, et viden-

suum cx eadem matre


veniunt typo
pariler
:

Jam
iliis

lur a Christo qui verus Joseph est,


et loquilur

quando cum Pauli

mitia atque mansucta, ut

cibum sumant. Supra autem quia sine Beujaniiu vcnerunt, agnoscel)at quidem eos sed ab his se avertebat, ut scriptum est Et loquebatur his dura 2 quia ipsi non agnoscebant eum, a quo agnoscebantur. Pauli igitur merito profeccrunt, quem Dominus Jesus tanquam juniorem fratrem cx eadem matre gcneratum amplius caeteris iratri,
: .,

bus diligebat. Advertant Juxkei


runt, qui etiam
crucifixus,

quem Dominum ncgaveex Synagoga tamen eorum

tanquam ex eadem ortus parente plus eos diligit, si vel sero cognoscant suas salutis Auclorem. Sed propriorum
conscii dclictorum,

non credunt tantatn

Christi esse

iiiise-

ricordiam, ut donct peccatum, rcmittal injuriam. Ideoque


praefigurabanlur in Patriarchis quales essent fuluri. Invi-

tabantur ad

graliam,
et

ad salnlaris mcnsae vocabantur


sibi

convivium

calumniam

parari, insidias ficri sus-

picabantur.

XLMII. Etcceperunt ad hominem,


'

qui erat supra do-

Gen.

iliii, 19.

Id. M.i-, -.

i-v.

i5

aa 6

AMBROSII
.

mum,

in

1 janua domus causam suam agere velle

Adhuc

dul)itant inlroire, et ex operibus suis malunt justificari, qui causam snam volunt astrucre, quam gratiam accipere;
et ideo in portis redarguuntur.

virginalis cxpectat, et haereditatcm

Qui aulcm fruclum utcri Domini, filii mercem


:

negotiatur,
jus repellit

non ernbescet
inimicum
,

in porta

sed in cxitu

vitae

hu-

ne ad

altiora properanti conscius

culpae gravioris obsislat.

XLIX. Unde mystice


qui
sit inlellige,

illis

respondit major domus. Et

is

cuin lcgeris Moysen fidelcm in tota

domo

ejus.

Majores enim domns, Moyses, Petrus, et Paulus, ct


:

cseleri Sancti sunt

Christus autem solus est dorcinus.


fidelis in tota

Scriptum

est

Quia Moyses
in

domo

ejus tan-

quam famulus

testimonium eorum quae dicla essent


filius in

Christus aulem tanquam


si

domo

sua, quae

domus
2
.

nos sumus,
L.

liberlatem et gloriam spci lenuerimus


illis:

Hic ergo major domus respondit

Propilius

sit

vobis Deus, nolite limere; Deus enim vester, et Deus

palrum vestrorum dedit vobis thesauros


tris
:

in sacculis vcs.

at

argenlum vestrum probum, acccptum habeo s

llli

enim dixerant: Argenlum uniuscujusque in sacculis snostris invcnimus, ad pondus argcntum noslrum retuli-

magna mysteria, et evidenter cxpressa! lloc cst dicere Cur inflamini? Cur ar jrentum vos habcre vestrum in sacculis sae])ius usurpatis? Quid cnim habetis quod
mus*.
:

non acccpislis? Si autcm accepistis, quid gloriamini, quasi non acceperitis? Jam salurati estis, divites facti estis, quia argentum habere vos crcdilis:sed argenlum vobis Deus patrum vcstrorum dcdit. Illc Deus vestcr, ille patrum vestrorum Dcus
quaerit

est,

quem
si

negastis.

Sed ignoscit, scd indul-

gel, sed rccipit..

reverlamini. Ipsc cst qui vcstrum

non

argentum, suum donat. Ipsc vobis dedit argcntum


xliii,

Gen.

19.

Ilebr.

111,

5,6,

Gen.

xliii,

23.

lbid. ai.

DE
in

JOSEPII

PATRIARCHA..

LIBER

UMS.

22?

sacculis vestris.

Jam

sacculi vcstri

argentum habent,
:

qui lutum habcbant; et idoo voster est qui dicit


disti

Con^ci

saccum meum,

et

induisti

me

l.Ttitia'.

Lretitia?

munus
sui

est Christus, ipse est

argentum vestrum,

ipse pre-

tium Yoslrum. Non exigit

a vobis

Dominus Jesus frumenti

pretium, non quaerit vestri pondus argenti. Argentum

est, argontum sacculi non est bonum. Argentum vestrum probum, acceptum habeo 1 , hoc est, non est illud materiale argentum sed spiritale argentum vestrum hoc cst probum, quo fida devotione quasi Jacob filii detnlistis, qnod sine damno datur, et sine ullo dispendio annumeratur quandoquidem tali preiio detrimcntum mortis excluditur, lucrum vitac acquiritur.

vestrum rcprobum
LT.

wwvvwvw vw mmi v\. vw vw ,\v vwvw iwvwvvvvv vw ivvmmtv) vwwww ww\w v\ vw

CAPUT

X.

Paucis de meridie pra*missis, paratorum


tio,

munerum
IJic

illa-

co?ivivii

instauraiio, et

humanissimus Josepki
fratrem

cum

fralribus conprcssus rcfcvuntur.

Benjamin videns, dequeeo


lota
f.icie revertilur.

sciscitatus, illi benedixit,

atque ad occultan las lacrymas

cum

recessisset,

mox
et

Quibus adjungitur moratis

mystica interpretatio.
Lll.

Paraverunt autem munera, donec


.

introiret Jo-

1 seph meridie

Acceleravit mcridie fides Pauli. Ante

caecus erat, postea ccepit \idcre lunien justitiae;

quoniam

qui revelat ad

Dominum viam suam

ct sperat in

eum

Dominus quoque educct tanquam lumeu


1

}ustitiam ejus, et

judicium ejus sicut meridiem. Et Abrahae quando Deus apPsal. xiix,

u.

Gen.

xliii,

a5.

Ibid.

l5.

22 8
paruit adilicem

>

AMBROSII
erat, cui de prasentia

Mambre, meridies

Domini
verus in

lux aeterna fulgebat. Meridies est

quando Joscph

domum suam

inlrat, ut prandcat.

Tunc enim
.

plus

dies lucet,
LIII.

quando sacramenta celebramus.


Et intulerunt
ille

ei,

inquit,

munera 1

inferimus,

instaurat convivium. Illc dicit


soli

Nos munera Apponile

panes,

quos

Hebraei sumunt, ^gyptii

manducare

non possunt. Sed ante convivium quanta dignatio? Quam usus istius et sedulitatis et gratiae morale magisterium ?

Adhuc de calumnia quam


fratres suspecti erant
:

sibi a

Joseph

fieri

putabant

ille

invitabat ad prandium,
:

horum

nNtabat affectus

illius

perseverat gratia

primus appellat,

primus intcrrogat:
est inferiorem ad

Quomodo

habetis?

LIV. Et itcrnmail: Recte est pater senior? Superioris

colloquium provocare, dare sermonis

fiduciam, quaerere non solum de lpsis, sed etiam de parentibus.

LV. Respondentilli: Recteestpucrtuus, paternoster.


Ule seniorcm dixit, ut honoraret
:

illi

puerum nominave;

runt, ut deferrent humilitatis obsequium


honoratae
sit

quod seneclus

dignitatis, pueritia
,

autem subjecla videatur,

et propior verecundiae

quam
.

superbiae.

LVI.

Respiciens autem oculis vidit Benjamin fratrem

suum ex eadem matre 2 mus eos videamus prae


,

Morale

est (4o), ut

quos

diligi-

caeleris;

et

quos animi intentio

tenet priores, eos obtutus offendat oculorum.

Siquidem
quos
diri-

plerumque circa

alia

mentis occupatione

dislricti,

habemus ante

oculos,

non videmus

ita

duce animo

gitur noster aspectus, Vidit igitur

Benjamin fratrem suum

sanctus Joseph,
rebat
:

quem

tenebat animo,

quem

oculis requi-

quo absente,
:

fratres

pene non viderat, quia videre

nihil proderat
'

nec solum vidisse contentus, quasi nescirct

Gen. xLiu, 26.

lbid. 29.

DE JOSEPH PATRIAHCfU. LIBER UMJS.


hilerrogavit:

229
1

Hic frater

vestei* est

adolescentior ?

Con-

suetudo

et gratia charitatis est,

ut dilectos nobis non so-

luin oculis,

scdetiamsermoneleneamus. Agnoverat Joseph


:

dilectum

suum

sed ideo interrogabat, ut

quem

tenebat

animus vox sonaret.

L\

II.

Denique uon expectavit ut responderetur

sed

continuo benedixit
fruetu.

eum

et

turbatus est desiderii sui


*

Torquebantur autem viscera ejus 1

quia

com-

plectendi ejus

quem

dcsideraverat

libertas differebalur.
,

Dcnique

Ingressus in promptuarium ploravit

et lavit

facicm suam, et continuit se \


,

Grandis amoris aculei cito


frena laxentur.
\

corda compungunt

nisi desiderii

ince-

baturaffectuJoseph, differebaturconsilio: ratiocumaraore


ccrtabat. Flevit, ut amoris pii a?stus lacrymis temperaret.

Haec moraliter.
LVIII. Mystice autem.
oculi
\ idit

Dominus Jesus Paulum,


ct dixit
:

enim Domini super Justos,

Hic fraler ves-

tcr est adolescentior?

Adhuc

adolescentior dicitur, qui

nondum raaluram
mensuram

canas fidei gerebat aetatem,

nondum

in

virum perfectura excreverat,


cens legitur tantum

In illaui

sicut ipse ait,

a*tatis plenitudinis Christi*.

Denique adolcs-

ibi,

ubi lapidantium

Stephanum \esut scripsit


7
.

timenta servabat 5
suce

6 ,

Et ideo Phileinonem non adolcscentiai


:

Sed senectutis similem esse cupiebat,

Magis obsecro,

cum

sis

talis

ut Paulus sencx

Ideo

adolescentiores viduas pricdicat declinandas,

non propter
delictorum

ailatem

sed propler

quamdam pubescentium

lasciviam, immaturitatemque virtutis. C-elerum major in

juvene,
a vero

quam
sit

in sene laus castitatis est.

Puto autem quod

non

alienum

iilud, si inlelligamus quia

cum hoc

Paulus haberet, et horreret correptus, quod caecitas acciGen. xtm,


tii, 57.

Ibid. 5o. spbilem. ii Tim. t,


19.

Ibid.
11.

Epbes.

it, i3.

Act.

9.

a 3o
disset ei,

s.

ambiiosii
:

inciperet

tamcn appropinquare dicendo


1 ;

Do-

niine, quid

me vis

faccre

ideo adolescentior dicebatur

a Chrislo, ut qui

vocabalur

a gralia,

excusaretur a culpa,
vidit

quod ea

lubricac fuisset sclalis.

Denique

eum Chrislus,

ubi lux circumfulsit eum. Etquiaadolcscenlcs magis metu,

quam

ralione revocantur a vilio, adhibuit slimulum, et

miseratus admonuit, ne adversus stimulum calcilraret.

LIX. Turbatus
2
,

est

autein, sicut habes in Evangelio,

quia turbavil sespirilu,


flcvil

cum Lazarum

rcsuscitaret; et ibi

ut prius lacrymis suis morlui dclicta lavaret.

Sed

intra sc flevit, et lavit facicm


est Christi
:

suam. Caccitas Pauli,


ei

fletus

lavat faciem

suam, ubi lumen

reparatur

amissum. Laval facicm suam


Paulus, per

Christus, ubi baptizalus est

quem Dominus

Jcsus a pluribus videretur. Et

idco in convivio pars ejus quiutupliciler major eflecta est,

quod haberct superioribus

anleferri,

non solum mentis


caslitatis.

prudentia, sed cliam mililia corporis, et gratia

WVVVVVVUiVVVVVVVVVV\VV\iVV\lVVVV\VX\VUVV\WliWm w\vwwvvww\vww%vww/vwawvwvwv

CAPUT
Inebrlantur omnes fratres

XI.
sancto Joseph

cum

at sotlus

Benjamini sacco inseritur scyphus. Inspiciuntur ordine omnium sacci et tandcm vas iitud invenitur,
atque istorum mysteria eruuntur
;

ubi prozcipue de

donis divinis, ac de Pauli vocatione disputatur.

LX.

Biberunt autem,
fldei

et inebrietati sunt pariter

cum

eo

J
.

A principio
cst
,

major Paulo praerogativa defertur,


:

de quo dictum
tionis
'

ad Ananiam

est
ix, 6.

mihi

ad sufferendum

Vade.quoniam vas elecnomen meum coram

Act.

Joan. xi, 33.

Gen. xuu, '4-

DE JOSEPB PATRIARCIIA. LIBER UXU5.

3l
{

gentibus

principio inebriatur cbrietate, sed sobria


:

ul

elipso eum S;mclis diccrct


cst
1
.

Et poeulum tuuui inebrian,

iquani praiclarum

LXI. Et scyphus argenteus


Millitur post cuin

soli

ejus sacco iaseritur*.

Xc>ciebathocBcnjamin: fallebatur Paulus, sed vocabatur.

mane. Xoxeniin prcecesserat

caecitatis,

dies fidci appropinquabat.

LXU. Per ordinem singulonim


culi\ Docet
tc

prius inspiciuntur sac-

moralitalcm Scriptura divina. Per ordiuem

ante discubuerunt iu couvivio contra

eum

priinitivus
sit

secundum
reudus 5
.

rclatem. Vides

quod

scuiori locus

ilie

defe-

Per ordinem itcrum requiruntur sacculi singuloscias

rnm, ut
sit

electum Pauium

caelesti esse judicio.

Discus-

creleros,

hunc

praetulit.

In

nuilius

alleriu*

sacco

scyphus argenteus invenlus

esl, nisi istius.

Quid

sibi vult

quod

insertus e>t sacculo? Joseph


:

quidem

inebriavit ut
,

falleret

scvphum
:

misit ut fratrcm queni diligebat

pia

fraude revocaret

sed refulgent mystcria divina.

LXIII. lioc invenit in nobis Christus argentuiu, quod


ipse donaverit.
gratia?.

Habemus

naturac argentum,
:

habemus

et

Natura opus

est crealoris

gratia

munus

est re-

si non possumus viderc doua Christi; illc tamen donat et operalur occultc, et donat on.n.bus sed servare paucorum est, et non amittcre. Non tmnibus ta-

demploris. Et
,

mcn

donat omnia. Triticum multis datur, scyphus uui,

qui prophclico ct sacerdolali donatur munere.


:

Xon enim

omnes, sed Propheta dicit Caliccm salularis accipiam, et nouien Domini iuvocabo*. LXIV. In corpore igitur Pauli jam doctrinae ccelestis alloquium refulgebat, cum esset eruditus in lege. Sed quia
adhuc

justitia;

Dei subjectu* non crat, intra saccum erat


*

Ac. i\, i5.


* ld.

P*al, xxii,
6 Psal.

5.

'

Gen. xlit, a.

4 Ibid.

i, etseqq.

xtiw, 53.

cxv,

i5.

0,32

8-

AMBUOSII
,

scyphus

doctrina intra legem


,

lucerna intra modium.

Missus tamen est Ananias

qui benedictionem daret,


solverel
:

ma-

num

imponeret

1
,

saccum

sacco solulo, reluxit

argentum, et decidentibus squammis velut quibusdam sacci


vinculis
,

lulio ejus fides facta est.

hoc

est

Vinculum ejus perfidia erat absoEt ideo tanquam solutus sacco deposito legis velamine quod posilum est supra
statim vidit.
:

cor Judaeorum, conversus ad

Dominum,

liber a

nexu,
facio

adeptus gratiam libertatis

ait

Nos itaque revelata

gloriam Dei speculantes


2
.

ad eanidem imaginem reformali-

tur
beri

Soluto enim calceamento legis, nudo vestigio

sermonis Evangelium praedicabat.


:

Tenebant eum

Judaei, ct impedire cupiebant

sed ubi in ejus sacco ar-

gentum resplenduit, sciderunt vestimenta sua, et revcrsi sunt retro. Libera enim pro Christo Pauli praedicatio nuet omnem eorum rescidit davit populum Judaeorum
,

gratiam.

LXV. ldeoque
.

retro regressi sunt, qui antc se videre

non poterant 5 Pietro redeunt, qui Christum amittnnt. Denique et in Evangelio cum corripercnt ad mortem Dominum Jcsum, redeuntes retro cecideruntin terram 4 .Merito retro reverlebantur, qui in terrenam labem ab illa coelesti

gratia recidebant.

Nolebant igitur moraliter redire


:

sine fratre, mystice sinc Paulo rcverti

quo amisso

asse-

rebant in moerorem deducendam parentis populi senectutem.

LXYI. Et ideo Judas apud Joseph remanere cupiebal 6


ne videret mala quae invenirent patrem suum, hoc
populo Judaeorum. Sed
1

cst, jain

praevidebat, et cavere cupiebat mala quae venlura erant

cum adhuc
18.

haec ipsa
i3,

non
4

esset in
6.

Act. ix, xy.

2 Cor.

m,

Gen. xnv,

Joan. xviu,

Gen.

xliv, 18, et seqq.

DE JOSEPH PVIRIARCHA. LIBER


typo
flevil
illo

IM

*.

233

principium populi Judaeorum libera praedicatio,


est
,

Joseph, hoc

in iilo ploravit Jesus.

CAPLT
Jcrcpfi

XII.

fratribus se ipse manifestans , ac eos


aiqtte

ad accead-

dendttm invitans,

eliam excusans

quem

versus Judaos adkibilurus eral Chrislus a<?endi moo dum exprimit. Ibi elegantissima verborum ulriusque
i/istituitur

comparalio ;

et

post illam

Benjamini com-

plexus a Joscph de Paulo obiter explicatur.

fralribus.

omnes recedere ut coguosceretur a enim sicut ipse ait, nisi ad oves quai perierunt domus Israel. Et emittens vocem cum afletu, Ego sum, inquit, Joseph; adhucpatermeus vivit ? Hoc est cxpandit nmnus suas ad populum non credentem et contradicentem non legatum neque nuntium quaerens, sed ipse Dominus salvum facere volens populum suum Ipse cmi loquebar, ecce adsum, inquit. Et, Palam faclus non quaerenlibus me, appareo iis qui me non interrogabant ! Quid igitur aliud tunc clamavit, nisi Ego sum
jussit
,

LX^ II. Et

iSon venerat

Jesus,

cum

principibus Judaeorum interrrogantibus

Tu
sum;

es Filius

Dei

responcleret
:

Vos

dicitis

quia ego

cum

Pilato diceret

Tu

dicis

quia rex

sum
per

ego
:

in hoc

natussum,

ut testimonium
:

perhibeam

veritati

cum
i

principi sacerdotum dicenti


,

Adjuro

tc

Deum

vivum
:

ut dicas nobis
dixisti.

si

tu es Christus filius Dei,

refer-

ret

Tu

Amen

dico vobis,

amodo
virtutis

videbitis Filium

hominis sedentem ad dexteram

Dei

et veuien-

Geu. xit,

a, 5.

lsai. lii, 6, et

txv,

i,

Joan. xviu, 5 et 07.

234

s'

AMBROSII
?

tem cum nubibns

coeli

IIoc est ergo

quod

ait

Ego

sum Joseph, ego sum divinae polentiae. Adhuc pater mcus vivit? Hoc est, egopalrem non ncgo, ego fratres
agnosco
,

si

aut vos fratrem

aut paler filium recognoscat.

Adhuc ergo populus meus


fralrem mihi elegi
?

vivit,

de cujus populi familia

LXVIII.
pinquavi
,

Accedite ad

me 2

quia ego ad vos appro,

et eo

usque appropinquavi

ut per caruis susnaturae. INolite

ceplioueai faccrem

me

vestras

consorlem
,

vel parlicipem fugere veslrae societatis

si

non

agnoscitis

auclorem

salutis.

LXIX. Et accesserunt, inquit, ad illum, et dixit: Ego sum Joseph fraler vester, quem vos tradidislis in iEgyptum. iNunc crgo nolilc moesti csse, neque vobis durum

videatur

quoniam

h.uc

me

vendidislis.
3
.

Ad

vilam enim

vestram misit

meDeus

antc vos
!

Quam fraterna pietas,


non
4
.

quam

duicis germanilas

ut etiam parricidale excusaret


providenliae fuisse,

admissum dicens
impietalis

divinne illud
:

humanae

quandoquidera non ab hominibus

oblatus ad

mortem

sed a

Domino missus

sit

ad vitam

Quid
tres

aliud habet

illa

Domini

noslri Jesu Christi, qui fra-

omnes

pietate superavit, in cruce positi inlercessio


:

pro plebe dicenlis

Pater diinitte illis; non enim sciunt Quid aliud illa appellatio sanctitatis in medioDiscipuIorum dicentis Pax vobis cgo sum, nolite

quid faciunt

limere?

Et

cum
,

conturbali et conterriti existimarcnt

se spiritum vidcre

iterum dixit ad

illos

Quid

turbati

eslis, et quare cogitationes

ascendunt in corda vestra?


,

\idete, eccemanus meas, etpedes meos


ipse. Palpale et videte, quia Spiritus

quia ego
et ossa

sum
non

carnem

habet, sicut

me
xxiv,

videbitis

habere 6
xlv.
4.

Haec crgo jam tunc


J

Matth. xxvr, 63, 6$.

Gen.

Ibid.

xu,

36.

4, 5.

Luc,

* Id.

56,

6 lbid. 38, 59.

DE JOSEPH PATRIAIiCIU. LIBER


futura posterioribus

TJNUS.

235

temporibus mysleiia revelata sunt.


ipsis

LW.
in
tavit.

Dcnique Ikcc

expriinuntur sermonibus, ut

ipsuui esse inlclligatnus, ct qui ante in Joseph, et postea

suo locutus est corpore; quandoquidem ncc verba muAit eniin tunc
:

ISolite moesti

esse.
:

Et infra

As-

cendite ad pativm
:

ituus Joscph
/Egypli
1
.

Fecit
in

meum, et dicitc illi Haec dicit filius me Deus dominum tolius terra;
ait
:

Et

Evangelio

ISolite timere. Itc,


ibi

nunvide-

tiate 1'ralribus

meis, ul eant
ait
,

in

Galihxam, et

me

bunt 2

Et infra
3

Dala

est

mihi omnis potestas in


:

coelo ct in tcrra

hoc

est dicere

Divinas hoc fuit dispo-

silionis, ut
uae.

accipcrem potestatem, non acerbitatis humaNon objicit scelus qui cnumcratpraemium. LXXI. Quod auleni hubctur in Genesi Ad vitam enim
, :

vcstram misit

me Deus

ante vos

4
,

rcddit in Evangelio

omncs gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii, el Spirilus sancti Hacc enim est merces et viia Sanctorum, quod ctiam alios redemerunt. LXXII. Illud quoque advcrte, non otiose scriptum in Genesi Et eris prope me, tu ct filii tui, et filii filiorum 6 tuorum Ecce Hoc est enim quod dixit in Evangelio cgo vobiscum sum omnibus diebus usque ad consumdicens: Docete
,

malioneni

saeculi

7
.

LXXIII.
veluli

Quam evidens quoque


,
,

illud

mysterium, quod

completo omni mandato


et cecidit

fratrem

suum Bcnjamin
8 ,

coniplectitur Joseph

super collum ejus


9 ;

sicut

etiam completo Evangelio Christus Paulum amplectilur

quibusdam misericordiae
nione curvatum
ille
10
.
,

suae brachiis

ut inlerna opi-

velut a collo in ccelum erigal.


ait
:

Lnde

et

erectus a Christo

Nostra autem conversatio in

ccelis est

Gen. xlv,

xlv, 6,

5 et 9.

Mntth. xiviu,

10.

J Ibirl.
J

18.

Matth. xxvjii, 19.


14.

Gen. xlv,

10.

<

Gen.

Matlh. xxvm, 20,

Gcn. xlv,

Act.

lx, 4>

etseqq.

,0 Philip. ui, 20,

236

AMBROSII

CAPUT

XIII.

lnventos a Joseph fralres gaudet Pharao , cujus erga eosdem humanilas explicatur , quid munera qum
,

Joseph fralribus

prwcipue Benjamin confert, atque ad palrem deslinat , significenl? Quid etiam quod illos discedentes ad pacem cxhorlalur? Quos reditus
et

ipsorum in lerram Chanaan, et patris ubi audivil filium vivere, admiratio consequilur.

LXXIV. Et

gavisus est Pharao


1
.

quod Joseph agnovox


in

vissel fratres suos

Unde
patre

et vulgata est
,

domo

Pharao. Et hortatus esl sanctum Joseph


invitst,

ut fratres suos

mandat impleri eorum sarcinas tritico et vchicula dari. Unde ha:c humanitas barbaro, nisi iilud ostcnderetur m;ignum myslerium, quod
ut veniant
,
:

cum

et

jam npn invidet Ecclesia, cum redimunlur Judoei


subsidiis juvat, et mittit evangelizantes

et

po-

pulus christianus hac adjunctione ketatur, et quibus potest

regnum Dei, quo


stolae
2
.

maturius evocenlur? Quibus dantur binae

Et allegat Paulum (40 cum ejus dicta depromit, cui trecenti aurei 3 ct quinque stoloe diversi coloris
>
,

LXXV.

conferuntur a Christo. Trecentos aureos habet, qui cru-

cem

praxlicat Christi.

ine scirc aliquid inter vos, nisi Christum

crucifixum

4
.

Neque enim judicavi Jesum,ethunc Et bene aureos acccipit, quia non in suaIdeoque
ait
:

soiiis

humanaj

sapientia; verbis, sed in ostensione spiritus


stolas accipit, vel sapicntias
nullis
3

prajdicabat.

Quinque aulem
,

mulliplices disciplinas

vel

quod
.

scnsuum corpora-

Gen. xlv,

16, et seqq.

lbid. 32

Ibid, 3.

Cor.

11,

a,

DE J0SEPH PA.TRIARCHA.
linm captus illecebris
,

LlBF.n 1>TS.

"1'

1l3y

ubi

aliis

pcriculum,

illic

teneret

victoriam; qui omnes vojuptates carnis singulari contincntia ct virtule superaret, cnjus ingenium sludiuinque
nulla corporis hebetaret infirmitas
,

qui

cum

esset iu cor-

pore

corpus se habere nesciret. Denique raplus in para,

disum

sive in

corpore

sive extra corpus ncsciens


:

audivit

verba incfTabilia, quae loqui homini nou licercl

qui pos-

tremo nihil lerrenum oleret


cens
:

in terris

sicut ipsc docct diin


iis

t
1
.

Quia Christi bonus odor sumus Deo

qui salvi

fiunt

LXXVI.

Praecelllt igiturPaulus,
alii

etejus exuberatporlio

sed tamen habent, et nas stolas accipiunt.

praedicatores gratiam suam. Biillas?

Quas

Ltique de quibus dubitare


:

non dcbes, quia

legisti
.

de Sapientia dictum
est
,

cBinas vestes

fecit viro

suo

Lna

mystica, moralis altcra (42).


,

Sed non omnes Apostoli non omnes Propheta? non omnes paslores, non omnes virtutes, non omnes habent gratiam curationum non omnes linguis loquuntur. Lbi di,

vorsa merita

praemia diversa.
3
.

LXXYII. Et promitluntur patri munera rat patrem. Chrislus populum suum invitat vitat muneribus. Portant haec muncra asini
laboriosi ante,

Filius

hono,

promissi?
ilii

in-

inutiles, et

nunc

utiles

portant in typo Christi

mu

nera

portaturi in Evangelio

munerum
4
.

largitorcm.

LXXVIII. Dimisit autem

dixit
iliis

fratres suos, ct abiciunt.

Et

Joseph

Nolite irasci in via

Quam bene

do-

cct ab iracundia
tes sui separare

praecavendum, quodeapossiteliam amauin via

germanos; etmaxime

fugiendam esse
Doininus

discordiam
gratiae

ubi ipsc viandi comitalus dcbet inviolabilis


ait

habcre consortium. Quid autem aliud

nosler Jesus ex hoc corpore reccssurus,

cum
,

Discipulos
:

dimitteret suos, nisi ne irascerentur in via


'

dicens

Pa-

Cor.

ii,

i5.

Prov. xx\i, aa.

<Jcn. xlv, ao.

Ibid. 24.

S38

AMBROSII
vobis
*

ccm

rellnquo vobis

paccm mcam do
est

Ubi enlm
,

paxcst, iracundia locum non habet, ablegatur discordia


fngatur disscnsio.

Hoc

ergo quod

ait

Pacem meam
indignationem

do vobis;

id est,

Nolite irasci in via.

Et vide ne in hac

via dicat,

hoc cst,

In

hoc cursutolius

vitie

cavcndam, quod
ducat; quia

ira s

epc etiam Innoccntcs in crimen ad-

dum

justo amplius irascimur, et


,

volumus

alienum coercere peccatum

graviora pcccata commilti2

mus. Ideo Apostolus

Non

vos ipsos, inquit, vindicanlcs,


irae

charissimi
,

sed datc locum


illa

cam ne nos
argento
,

corripiat.

,hoc cst, declinemus Unde Dominus Jesus dimittens


,

ad evangelizandum Discipulos
sine pecunia
lilis, et
,

mlsit eos sine auro, sine


,

sine pera

sine virga

id est, ut ct

incentlva

Instrumenta eriperet ullionls.

LXXIX. Et
nnerunt

ascendcrunt, inquit, de ^Egypto, et ve-

in

terram Chanaan ad Jacob patrem suum; et


illi

nuntiaverunt

dicentes

Qula Joseph
3

filius
.

tuus

vivit,

ct Ipse est princeps totius terrae /Egypli

Quse est terra

Chxnaan? Quoenutabat? Quid

igilur
?

tam evidens, quam


ingressi

Apostolorum lempora designari


sicul

Qui

Judacorum

synagogas nutantcs, Domini Jesu potentiam praedicabant,

habemus in Aclibus Apostolorum, dicente Pelro Hunc ergo Jesum rcsuscitavit Deus, cujus nos tctes
:

sumus. Dcxtcra

igitur

Dei exaltatus, repromissione Spi,

ritus sanctl
4
.

accepta a Patre

effudlt

hoc donum quod vos


et vivere

videtis

Advertimus certe quomodo


principem dicat
,

eum,
,

et'

terra? totlus
ritalis

qui aperiens horrea sua

spi-

gralioe

donet omnibus ubcrtatem.

Haec diccbant

Apostoli, sed Judaei


in eos
,

non credebant: sed injiciebantmanus


de Jacob scriplum
19.

sed trudebant in cuslodiam praedicalores salutis*.


et

LXXX. Unde
'

est

Expavit
*

Joan. xiv, 27
33.

3j

Rom. xn,

Gen. xtv, a5,

26.

Act.

11,

ld. v, 18.

DB JOSEPH PATRIARCHA. LIBER


inentc
!
;

r.XUS.

a3o

non enim credebat

eis.

Expavit afteetu plebis

increduke, sed posteaquam Christi gesta cognovit, tantis beneficiis etoperibusdcliuilus resumpsit spiritum dicens
:

meus Joseph vivit ibo, et videbo illtini prius quam moriar : Primum el niaximum fidci iundamenlum in insurrectionem Chrisli credere. Quicumque cnim crediderit resuscitatum, fcstinus

Magnum

mihi

est,

si

adhuc

filius

rcquirit, devolus accedit


tur.

et intima

Deum mente
si

venera-

Credit enim quod ipse non moriatur,

crcdat in re-

surrectiouis Auctorem.

W.>\\VVV^\Xi\V^\V.VV\'-x-ll1\\\\l\\VVV-.-.-vv\ k x,v\M\-n\\v\\v\\\\\VVHv\VV1i\\VV\%\\.\>

CAPIT XIV.
Isratl elevans se venit ad
crifical.

puteum Juramenli, ubi

et

sa-

IJunc Deus promissis consolatur , eique spondet fore ut ejus ocuiimanu Josephi elaudentur. Ingrediuntur in jEgyptum septuaginta-quinque animie,

ac

demum

filios

ad

se

convocat Isratl

et

horum om~

nium quw mysteria?

LXXXI.

Et

elevans se Israel, venit ad

puteum

Jura,5
.

menti, immolavitque hosliam Deo patris


Mcrilo elevalur
qtii iestinat

sui Isaac

ad Chrisium. Fides pnecedit


postea

devolioncm.

Prius se elevavit,
,

immolavit.

Ille

enim benc immolat


gaverit.

qui cognilioneni Divinitatis iuvesli-

LXXXII.

Dixit

autem Deus ad
:

Israel in visu nocte

dicens: Jacob, Jacob. Qui dixit


ait
:

Qi:idcst? Et dominu

icende
>

Ego sura Deus palrum tuorum, noli timere, desiu gentcui euim niagnam faciam te in /Egypluiu
;

Gen. xlv. a6.

Ibid. a8.

J ld.

xiai,

i.

;,

2^0
ibi.

AMBROSII
in

Ego descendam tecum

/Egyptum

et

ego deducam

te in perpeluum*.

Qucmadmodum

quoe ipsi legunt,

non

intelligunt; et

Moysen, quem laudant, abnegant,

cum

ejus scriptis

credere nolunt. Quid evidentius quam quod

hoc loco invitantur, ut ad sanctam Ecclcsiam Dci transeant, etqui ante inlra Judoeae terminos coarctabanlur an-

gustos,

ad populnm Dei migrent, qui ex toto orbe, ex


in

omnibus nalionibus et populis congregatus factus est genlem ? Denique in omncm terram
eorum. Vocatur ergo
a
filiis

magnam
sonus

exivit

suis

Jacob,

id est, a Petro

Paulo, Joanne populus Judaeorum invitatur ad gratiam.

LXXXIII.

Ipse

tur oraculo, spondet

quoque Deus nostcr proprio eum horla ei profectum fidei muneris sui frucJoseph mittet

tum
tuos

dicens ei
2
.

manum

super

oculos

Non

utique sanctus Patriarcha sollicitus erat a

quo

ei

oculi clauderentur; licet eliam intellectu simplici

moralis exprimatur affectus.

Nam

si

eos

quos diligimus

cupimus frequenler amplecti, quanto magis reccssuri ex


hoc corpore, ipso charorum pignorum tactu delectamur
extremo,
et

hoc mulcemur vialico? Tamen myslice

licet

nobis intclligcre quod postea cogniturus

Deum

sit

populus

Judaeorum. Hoc est enim mysterium


immitlet
anle,

quod verus Joseph manus super oculos ejus; ut qui non videbat jam vidcat. Veni ad Evangelium, lege quemadmo,

dum

caecus

illc

sanatus

sit,
3
.

cui Jesus

manum

imposuit,

et ejus abstulit crecitatem

Non enim
:

morituris Christus
morituris
,

manum
Deo

imponit, sed victuris

aut

si

recte

quia prius morimur, ut reviviscamus.


vivere
,

Non cnim possumus

nisi

peccato ante moriamur.


igitur in

LXXXIV. Descendunt
mero

quinque animse, sicut scriptum est,

/Egyptum septuaginta et hoc mysticnc nu-

remissionis; quia post tantam duritiam, post lanta


xlv!, 2-4.

Gen.

Ibiti.

4.

Joan.

ix, 6.

DE JOSFPH PATRIAI\Cm. LIBER UNTS.


peccata haberentur. indigni,
nisi
,

24*

donaretur his remissio

peccatorum. Occurrit
ris.

illi

Judas

hoc

cst

confessio erro-

llunc sui venturus Judaeoruni populus prncnuntium

mitlit.

Ideo ct Joscph verus, id est, arbitcr et interpres


quia praecedit jam confessio, quos
Interpres
vidit

Divinitatis occurrit;

antca perfidia possidebat.

enim

Divinitatis est
nisi

Christus

quia

Dcum nemo

unquam,

Unigenitus

Filius qui est in sinu Patris, ipsc enarravit.

Hic

scnilis

jam aetatis, et fessum suscipiet ultimis temporibus populum Jud.xorum, non secundum iilius merita, sed secun-

dum

electionem gratiae: et imponet manus super oculos


,

ejtu, ut caecitatcm auferat. Cujus ideo distulit sanilatem

ut postremus crederet, qui ante non putavit esse creden-

dum, Undc

et
ct

prrerogativam superioris electionis

amitterct.
in

Apostolus

ait

Quia

coecitas

ex parte contigit
,

Israel,

donec pleniludo gentium intraret

et sic

omnis

Israel salvus ficret*.

LXXXV.
ria sunt.

GestaigiturPatriarcharum,futurorum mysteipse

Dcnique

Jacob

sic ait

ad

filios

suos

Conpa-

gregamiui, ut annuntiem vobis quae occursura sunt vobis

in

novissimis diebus. Congregamini

et audite Israel

trem vestrum 2 .
1

Rom.

xi, %5.

Gcn. xlix,

i, 2.

LV.

l6

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPI
DE BENEDICTIOMBIS PATRIARCHARUM.
LIBER TTSUS
''.

CAPIT

I.

Ut Uberi ad honorem defercndum parentibus impellerentur,


disse.

magnam vim horum benedictioni Deum indiPaternam benedictioncm accipereJ osephum fesr
r

tinasse, atque

etiam filios palri obtulisse bencdicendos.

Et
I.

quo? his mysteria contineantur.

Primum omnium quantam dlscimus parcntibus referre


1 ,

reverentiam
2
.

cumlegimus quoniam

qui benedicebatur a

patie, benedictus erat, et qui maledicebatur, maledictus


erat

Ideohanc parentibus gratiam donavit Deus, ut

filio-

rum

pietas provocetur. Prasrogativa igitur

parentum

dis-

Honora ergo patrem, ut benedicat te. Honoret pius patrem propter gratiam, ingratus propter timorem. Et si pauper est pater, ct non habet divitiarum copias quas relinquat filiis habet tamen ultima? benedictionis hasreditatein , qua sanctificationis opes successoriciplina est filiorum.
;

bus largiatur. Et multo plus est beatum


fieri.
*

quam

divitem

Scriptus circa an. ?>$~.


ix, 5, et seqq.

Vide D.

GuiQon

tom. xi, p. 78, 79.

Gen.

16.

2^4
II.

AMBROSII

Festinabat Joseph sumere benedictlonem. Denique

ct filios suos obtulit

Manassen

et

Ephraem, quos benedixit

Jacob 1

ut quia duodecim habebat fdios, et tcrthis-deci-

mus

crat futurus aposlolus Paulus, quasi posterior electus,

tertia-decima tribus de Manasse et Ephraem nepotibus


sanctificarelur in

utrumque

divisa,

quo Paulus non cxtra

paternarum numerum tribuum veniretur, qui Veteris Testamenti et Novi egregius praedicator, paternae benedictionis haereditatem sibi quoque facije profecisse comprobaret.
III.

Quanquam

praeclara haec in

hoc

sint

mysteria

quod sumens Joseph filios suos quos susceperat in /Egypto, Ephraem ad dexteram suam, ad sinistram autem Israel Manassen autem ad sinistram suam, ut ad patris sui 2 dexteram esset Israel, applicuit esse ante patrem suum
: .

Extendens autem Israel


et sinistram

manum

dexteram, imposuit super


:

caput Ephraem qui erat junior et stabat ad sinistram avi

suam posui^supra Manassen qui

erat ad dex-

teram, et

ita

immutatis manibus, benedixit eos. In quo et


filio

Joseph naturae ordinem servavit, ut seniori


ferret, sicut Isaac

plus de-

quoque

in Esa-U
:

priorem filiumbenedicfilium in typo

tionem deferre cupiebat

sed minorem
,

junioris populi credidit praeferendum

sicut erat ipse a

matre

prcelatus.

IV. Denique Manasses ex oblivionc, latina interpretatione, signatur


3
;

eo quod populus Judaeorum oblitus est

Deum suum qui


diderit,

fecit

eum. Et quicumque ex ea plebc cre-

tanquam ex oblivione revocatur. Ephraem aulem


sicut ait ipse

fcecunditatem fidei, interpretatione nominis pollicetur,


qui auxit patrem

Joseph dicens
meae*.

Quia
pro-

auxit
1

me Deus

in terra humilitatis

Quod
3

Gen. U.TUI, i,etseqq.


<

lbid. Ibid. i3, etseqq.

Id. xli, 5i.

Ibid. 5a.

DE BENEDICTIOXIBCS fATRIARCUARUVI.

LIBER VXVS.
,

45

prium
\.

est populi junioris


,

qui corpus est Christi


relinqucns.

augcns

palrem

et

Deum proprium non


spiritalitcr

Denique

de populis hoc essc mysterium


filius

senior declaravit. ISam

cum

putaret

eum

errasse vitio
ejus dicens
:

hebetioris aspectus, convertere voluit

manus
est.

i\on sic pater, hic

enim primitivus
ejus.

impone dextedixit
:

ram tuam super caput


fili, scio.

Etnoluit, sed

Scio,
:

populum, et hic exaltabitur scd frater ejus junior major iilo erit, et semen ejus erit mul titudo gentiuin *. Denique praeferenduui Ephraem seniori germano, etiam bcnedictionis serie prophctavit dicens
Et hic
crit in
:

In vobis benedicetur Israel, dicentibus

Faciat vobis

Deus

sicut
,

Ephraem

et

Manassen 2

Et ideo
,

cum

essent

nepotes
avitas

in

locum filiorum sunt adoptati

nt

nou essent

benedictionis expertes.

CAPLT

II.

De benedictioneRuben primogenili, qum nonlam benequam prophetia est : de JucLeorum errore dictio circa ipsam; deque mjsteriis per eamdem significatis.
,

VI.

Hac benedictione

celcbrata

vocavit etiam

filios

suos*. Et qui ante juniorem seniori praelulerat, coepit a

primo; ut

in illo mysterii praeferret gratiam, in

hoc ordi-

nem

servaret astatis;

simulquiante in duobusbenedixerat
posteritate ct progenie

universos

cum omni

futurorum

ue aut superflua videretur plebis iterata benedictio, aut


prior aestimaretur infirma. Meritoque rcpetitam magis an1

Gen. xtvin,

18) 19.

Ibid. ao.

J ld.

xiu,

1,

a46

AMBROSII

nuntiationem eorum quse posterioribus esscnt ventura


temporibus,
VII.

Deniquc
,

virtus

quam benedictionem cohferre se dicit. Ruben primitivus meus sic oepit tu mea et initium filioruin meorum durus portari,
:
,

durus et temerarius,

affecisti

me

contumelia, sicut aqua

non
gis,

efferveas. Asccndisti

enim

in cubile patris tui,


1
.

tunc

polluisti

torumquando

asccndisti

Nonne rcdargui ma-

quam benedici videtur? Et ideo prophetia magis, quam benedictio est. Prophetia enim annunliatio fulurorum est, bcnedictio autem sanctificationis et gratiarum
votiva collatio.
VIII. Et Judaei putant quia propterea haec senex

ad

Ruben

filium dical, quia

cum
:

Bala concubina patris con-

cubuit, et torum palrium polluit.

Sed

faciie refelluntur

hoc enim

erat ante

gestum

Jacob autem quae ventura

essent in novissimis diebus,

non ea quae gesta erant, spon-

det se esse dicturum. Ergo Patriarchae sibi congruit et


constat sententia, qui videns, persequentibus Judieis, fu-

turam Domini passionem., execratur immanem primogenitae plebis audaciam, qu;e incredula, nec Deilegi subdita, et jugum Christi dura ncsciens portare cervice, auctorem
vitse

non solum scclere

necis, sed etiam sacrilegae insulta-

tionis affecit injuria.

IX.

Non

cfferveas, inquit, sicut aqua;

ne in majo-

rem prorumpat amentiam,


non
et

et fervor furoris atque insaniae


:

sinat resipisccre peccatorcs

sed agant pcenitenliam

delictorum; quoniam durus ascendit populuscubilcpalris,

torum

polluit

sanctum

hoc

est,

carnem Domini Jesu


,

Creatoris nostri patibulo affigens crucis

in

qua velut in

quodam

cubili et patrio toro sancti cjus salutari refcctione

rcquiescant.

Quis igitur abnuat de populo diclum


?

cum

populo hoec universa conveniant


*

Ipse cnim dictus est

Gen. xlix

i.

DE BEVEDICTIONIBUS PATRIARCHARUM. LIBER UXUS.


pritnogenitus Israel, ipse durae csse cervicis.

2.p

De
estis

ipso di\it
1
.

Moyses

Vos autem populus dura cervice

Et

rc-

vera quis

tam durus

et tcmerarius et

contumeliosus,

quam
\ide-

populus Judaeorum, qui

Dominum Jesum,
cum divma

per

quem

rant mortuos suscltatos, caecos iDuminatos, flagellis vcrbe-

raverunt, clavis confixerunt,


possent.

ejus negare

noh

Quod

scribis et pontificibus auctoribus, et prin,

cipc

sacerdotum Caipha pariter saeviente


tanti sceleris

commissum

Evangclii series declaravit. Et ideo sanctus Propheta refugit

principatum

ne per successioheni

gcneris auderent tanti Patriarchae sibi arrogare consortium.

CAPLT
Prcedicuntur quce
filiis

III.

Symeon
,

et

Levi quorum nomi;

nibus tribus dcsipiantur

erant eventura

nec non

opinio Judceorum circa mysticam istius be?iedictio7iis

interpretationem confutatur.

X. Costestatur justus,

et abdicat postcritatem, qnae


;

patrium non servaret affectum

et quJa praeviditilagitiiim,
:

perhorrescit consilii contagium

In consifium, inquit

eorum non veniat afcirria mea et in congregationern illorum non contendant viscera mea quoniam ih ira sua occiderunt homincm, et in cupiditate suasubnervavcrunt 2 taurum Quod dicit, de filiis quidem dicit Symeon et Levi; sed eorum nomine tribus signat qurc appellatione simili vocabontur. Quam interpretationehi pufcherrimsm

, . ,

derivant Judaei; ut arbilrenlur quia propterea arguat

fTlios

Jacob, quia propter stuprum sororis Sichimitas


'

isti

dno

Esod. sxuii,

3, et alibi.

Gen. xliz, 6.

2^8
prae ceeteris fratribus

S.

AMBROSII
ire
,

ultum

cupienles
et ideo

simulaverunt

cum

ipsis inire vellc se


;

gratiam

oportere circum-

cidi eos suaserunt

ut religione concordi pax inter eos, et


:

recipiendae affinilatis socielas firmaretur


adorsi recentibus

sed circumcisos

adhuc vulneribus,

et invalidis viribus

quas dolor solverat, fractos die superveniente tertio necaverunt.

Ideo et fortasse

isti

duo

ultores prae

caeteris

quia scribarum et sacerdotum auctores sunt. Nulli enim

magis

quam
in

sapientes et sacerdotes debent castimoniam

vindicare.

XI. Sed

hoc quoque errant Judaii.

Isti

enim causas
illa licet

doloris sui praestiterant patri, asserentes se in

aetate juvenili vindices laesae fuisse pietatis, et violatae castitatis ultores.

Quodulique sanctus condemnare non potepassi sunt inultam

rat, quia

non

sororem suam loco esse


,

meretricis, quae et virginitatem amiserat

et vindictae so

latium non habcbat


verit
filio
,

maxime cum
,

ipse sic

factum proba-

ut

Sichimam possideret

et in

morte donaret eam

suo dilectissimo Joseph, dicens ad

eum

chimam praecipuam super omnes

fratres tuos,

Do tibi Siquam ac1


.

demanibus Amorrhaeorum in machcera mea et arcu Quodfactumnegari non potest. Interpretari tamen possumus per Sichimam humeros significari, per humeros opera. Haeredem ergo bonorum operum sanctum Joseph
cepi
prae caeteris elegit, cujus opera fratres aequare

non pote-

rant.

Quis enim facta Christi potuit adaequare

XII.

Tum
locum

praeterea

immaculatus

et castus

de hoc ler-

reno diversorio, et impuritatis auctoribus manubias reportavit,

slupris

et flagitiis

vacantem ad ihcolatum
;

sanctorum verbis

ccelestibus, et gladio capiens spiritali

ut ubi inhabitatores ante lasciviae et principes luxuriae ver

sabantur, ubi fuerant incentiva libidinis, et fomenta ne>

Gen,

xlviii, aa.

DE BENEDICTlOMniS P.VTRl ARCIURIM. LIBER CNUS.


quiiia
1

2^9

ibi

nunc

sancti

saccrdotes magistcria

doceant

caslitatis, ct

plurima virginalis integritatis cxcmpla quo-

dam

sapcrnafi lucis fulgore rcsplendcant.

XIII.

Tribus igitur sunt quae designantur nominibus


,

Patriarcharum
tiam suam
ternne

quia de tribu

Symeon
, ,

scribae sunt,

de

trihu Levi principes


in

sacerdotum

qui perfeccrunt nequi-

Domini passione

mensuram omnem pasicut Esaias

impietatis

implentes. Ipsi consilium cogitaverunt


,

adversusDominum Jesum utocciderenteum,


dicit:

Yaeaniinaeipsorum.quiacogitaverunt consiliummase dicentes


Ipsi
:

lum adversum
est nobis
*
.

Alligemus justum
,

quia inuti-

lis

occiderunt Prophetas

ct

A postolos an-

nuntiantes Domini Salvatoris adventum, passionis ejns et


resurrectionis gloriam praedicantes. Ipsi postea in sua cnpiditate,

qua terrena

flagitia

desiderabant, divina consortia

rcfugientes, corporis castimoniam, sobrictatem mentis,

contemptum pecuniae

lucrum

gratiae

subnervaverunt

taurum, illum videlicet cornua producentem et ungulas, quem vident pauperes et laetantur; quoniam verbo Dei exaita^it cornu populi sui, quo et inimicos repulit, et procmium coronne ccelestis emeruit. Hic est taurus qno
Ecclesia figuratur in luna
,

tunc plenior

cum

velut corni-

bus nixa taurinis, spatium totius orbi* includit.


nedictionis adjungere.

XIV. Tamen prophetiae huic videtur etiam gratiam beNam ad primogenitum Rubcn di:

cendo

quia aqua

Non effervescas ut aqua, peccatum statuit (43), mundare magis delicta, mentesque nostras ab
Et iterum dicendo
et Levi
:

omni

solet viliorum fervore revocare.

Dividam vos in Jacob, et dispergam ad Svmeon b in Israel oslendit gentium congregatione redimendos.
,

Percusso enim pastore


ante collectus,

'

grex

ille

dispersns est

qui fuerat

ut qui

non erat,

introiret, et sic

omnis

Is.ii. iii,

9, 10.

a 5o
Israel salvus fieret.

S.

AMBROSII

Et moxime propter tribum Levi debe-

mus hoc
tur

credere; quia ex ea tribu Dominus Jesus vide-

secundum corporis susceptionem genus duccre. Ex


et

qua tribu sunt sacerdotes Levi

Nathan, quos sanctus

Lucas

in Evangelii libro,

quem

ipse scripsit, intermajores

Domini computavit*. Sacerdos enim Patris et princeps omnium saccrdotum sicut scriptum est Tu es sacerdos
,
:

piu aelcrnum
vindicare.

2
,

sacerdotalis originis

successionem debuit

XV. Unde

et

Moyses bencdixit hanc tribum dicens

Dale Levi sortem


sancto
3
.

suffragii sui, et veritalem ejus viro

Benedixit etiam Moyses tribum Ruben, sicut


sit

habcs scriptum : Vivat Ruben, et non moriatur, et


4 multus in numero
.

Neque cnim
ille

benedixisset,

si

se-

cundum
indignos.
plevit.

Patriarchae

sententiam benedictione
praeteriit
,

scivisset
iste

Certc quod strictim

com-

CAPUT
De

IV.

benedictione Judce, quce Christo


,

ejusque incarnaatiis

tioni

passioni , resurreclioni

atque

mysleriis

accommodalur.
XVI. Et quia per admixtionem gcneris Juda
tribus junclae sunt, idco Matthaeus cx tribu
bit ejus

et Levi

Juda descri-

iamiliam 5

Et Apostolus
.

ait

Quoniam de Juda
:

orlus est

Dominus noster 6 Ut ex

tribu Levi sacerdo-

talisetplena sanclitatis annumerelur hacredilas

ex tribu
Ibid. 8.

Luc.

iii,

29.

Matth. i,3.

Hebr.

Psal. cix,

4-

Deut. xxxiu,

<

vn, 14.

DE BEXEDICTIONIBUS PATRIJLRCHARUM. LIBER

VJfVS.

25 1

autcm Juda, ex qua David

et

Saloraon et relJqui reges


;

fuerunt.rcgalis successionissplendor effulgeat

ut idein ct

rcx et sacerdos Scripturaruui testiraonio demonstretur.

Mcritoque se circa gratiam Judae Jacob sanctus effudil


cens

di-

Juda,

te

laudabunt fratres
:

tui

manus

tuae

super

dorsum inimicorum tuorum adorabuut le tilii palris tui. Catulus leonis Juda ex germine , fili mi ascendisti. dormisti ut lco, et tanquam catulus Recumbens quis suscitabit cum? Non deerit judex ex Juda, el princeps
, ,

de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est; et ipse erit expeclatio gentium , alligans ad vitem asinam

suam,

et cilicio
et in

pullum

asinae suae.

Lavabit in vioo sto-

lam suam,

sanguine uvae anaboladium suum. Hi-

laresoculi ejus a vino, et dentes ejus candidiores


lac
1
.

quam

XVII.

Ad Judam quidem
ille

patriarcham

dirigi videtur al-

loquium, sed Judas


tribus

posterior verus confessor exprirai-

tur, qui ex ea tribu natus est, qui solus laudatur a fra,

dc quibus dicit
;

Narrabo nomen tuum fratribus


,

Dominusper naturam,fraterpcr graliara cujus manus quas expandit ad populum non credcntem super dorsum inimicorum suorum. Iisdem enim manibus, atqne eadem passione suos texit, et subjugavit advcrsarias potestates, omnesque fidei et pietatis exsorles subditos sibi fecit. De quibus aitPater ad Filium: El dominaberis in memeis
,

cio ininiicorum 2
Christi

quos inimicos sua malitia

fecit,

non

voluntas. In
,

quo magna gratia Domini. Etenim


ita

spiritales nequilix

quae ante cervicem nostram jugo sole-

bant captivilalis inflectere,

ut David ipse

manus quo*,
Id.

dam modo
cens
'
:

super se triumphanlium senlire se scribcretdi-

Supcr dorsum raeum fabricaverunt peccatores

Gen. xlix, 8-ia.


5.

Psal.

xxi

>3.

Id.

cix

a.

<

c.wvm,

, ,

a5a
ipsa;

AMBR0SII
,

nunc

subditac

triumpho Chrisli
factis

ct

quibusdam ma-

nibusejus, id est,

operibusque subjcctae, perpetuae

subeunt caplivitatis aeruinnam. Ipse utique qui adoratur


a nobis,

quibus ispse permisit ut Patrem vocemus, cujus


est.

scrvurn esse virtutis

XVIII.

Gatulus leonis Juda.


,

Nonne evidcnter

et Pa-

trem expressit

et

Filium declaravit? Quid tam evidens,

quo unius naturae

Filius Dei

cum

Patre esse doceatur


,

Leo

ille,

hic catulus leonis. Vili cemparalione


inlelligitur.

cjusdem
profi:

nalune ac potentiae unitas


cessit,
fortis

Rex ex rege

ex

forte.

Quia futuros proevidebat qui

lium assererent junioris

aetalis, occurrit his subjiciens

Ex germine,

fili

mi, ascendisti. Rccumbens dormisli ut


catulus.

leo

el

tanquam

Et

alibi

habes

quia catulus

ipse cst leo de tribu Juda*.

Ergo quia catulum dixerat,


:

bene statim lconcm posuit, hocest dicere Non capiantur aures vestrae , quia calulum audierunt, Filium expressi non dixi minorem. Et ipse est leo sicut Pater. Audiant
quia et leonem, et catulum appellavit
fcctae
:

leonem quasi

per-

plenaequc virtutis

catulum

quasi Filium; ne quis

cuin audiret aequalem Patri, non putaret Filium.


laudaturFilius, ut separetur a Patre.
qui Filium confitetur.
Ille

Non

sic

probat aequalem

XIX.
dicens
:

Mirifice

autem

et

incarnationem ejus expressit

Ex germine,

fili

mi, ascendisti; eo quod tan-

quam

frutex terrae inalvo Virginis germinavit, et ut flos

boni odoris ad redemptionem

mundi

totius maternis vis-

ceribus spendore novae lucis emissus


Esaias dicit
:

ascenderit

sicut

Exiet virgade radice Jessc, et flos ex radice


,

ejus ascendel 2 . Radix familia Judaeorum


flos

virga Maria,

Mariae Christus. Recte virga

quae regalis est generis,


flos

de
'

domo
Apoc.

et patria

David, cujus
xi, i.

Christus est qui fce-

v, 5.

Isai'.

BE BEXEDICTIONIBUS PATRIABCRAnUM. LIBER USUS.

2d3

torcm mundauae colluvionis abolevit

et vike acternae odo-

rcm

infudit.

XX. Habes
Recurnbens
,

ergo incarnationem,

accipe

passionem
jacuit in

inquit, dormisti ut leo:

quando

scpulero, velut
ipse ait

quodam

corporis sui

somno

quictus, sicut

Ego dormivi,
suscepit

et requievi, et surrcxi;

quoniam
Quis susQuis

Dominus
citabit

me

Lnde

et

Jacob

ait

eum;

hoc

est,

quem Dominus

suscipiet.

est alius qui resuscitet, nisi ipse se sua Patrisque rcsuscilet potestate ?

Video natum auctoritate propria, video


video dormientcm postcsfecit arbitrio,
?

mortuum
ut

propria voluntate,

tate propria.

Qui omnia suo


egebit auxiliis

cujus allerius
resurrectionis

resurgat

Ipse

igitur

sujc auctor est, qui mortis est arbiter,

qui expectatur a

genlibus.

XXI. Et

et ideo

Donec ille veniat non


,

deficict

dux ex
fidcs

Juda; utusque ad ejus ortum regalis successionis

incorrupta servetur. Postea enim, ut docuimus tractatu


habito in Evangelium, per

Herodem

adulterata successio

pracrogativam dignitatis amisit. Etenim quia

ge.n negaverunt, falfos habere cceperunt. Ergo hoc


dicit Patriarcha, servabitur in judicibus vel

verum requod
re-

regibus Ju-

dieornm intemeratie successionis haereditas ducta pcr


gcs
:

Donec

veniat cui repositum est; ut Ecclesiam Dci

congreget ex conventu nationum


devotione populorum
,

omnium

et

gentilium
ipsi

hoc

cst,

ipsum manet,
gentium.

de-

bitum rescrvatur

ipsi tantae gratiae praerogativa defertur.

XXII.

Et ipse

est expectatio

Plus

dixit

quam
i

si

dixisset;

Ipsum expectant gentes,

quod omnis
:

spes Ecclesiaein ipsorecumbat. Ideo dicitur Moysi

Solve

calceamentum pedum tuorum 1 , ne


crederetur
Psal.
iii,
,

ipse sponsus Eccle-

siae

qui

dux

plebis cligebatur. Ideo solvit cal-

6.

ExoJ. iu, 5.

j54

AMBROSII
tanti
:

ceamentum suum Jesus Nave', ut venturo

muneris
Post

gratiam et ipse servaret. Ideo dicit Joannes


venit vir cujus

me

non sum dignus solvere corrigiam calceainentorumejus 2 .Ideodicit Qui habet sponsam, spon:

sus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit

eum,
,

et

gaudio gaudet

3
,

hoc

est, ipse solus vir est Ecclcsiae

hic

est expectatio

gentium, huic deferentes copulam

gratiai

nuplialis,

calccamentum suum solverunt Prophetae. Hic


:

sponsus est , ego amicus sponsi

gaudeo quia venit

quia

vocem audio nuptialem, quia jam non dura peccatorum


supplicia, dura Legis tormenta, sed remissionem crimi-

num, vocem
festi nuptialis

laetitiae,

sonum

jucunditatis, exultationem

audivimus.
est ille Alligans asinae suae
;

XXIII. Hic

ad vitem asinum suum , et

cilicio

pullum

ut fervorem Spiritus sancti

habeat congregatio nationum ante remissa et negligens,


sed jam devota per Christum
est,

et viti

illi

perpetuae, hoc

Domino Jesu, qui


4

ait

:Ego sumvitis, etPatermeus,

agricola , velut fructuosi palmites


vinculis alligemur.

lis fidei

Hoc
ut

est illlud

quibusdam inexolubimysterium quod


, ,

pullum

asinae solvi jussit in

Evangelio
alligitus

et ipse

Dominus

Jesus sedit super

eum

ad vitem perpetua

sanctorum suavitate requiesceret.

XXIV.
nium

Lavabit, inquit, in vino stolam suam.

Bona

stola est caro Christi, quae

delicta suscepit,

omnium peccata operuit, omomnium errores texit. Bona stola,


hanc sto-

quae universos

induit veste jucunditatis. Lavit

lamin vino, quando cum baptizareturin Jordane,descendit Spiritus

sanctus sicut columba

et

mansit super eum.

Quo

significatur

quod plenitudo

Spiritus sancti individua


ait
:

in eo fuerit,

nec recesserit. Unde et Evangelista

Quia

plenus Spiritu sancto Dominus Jesus, regressus est ab

Josue. v, 16.

Joan.

t ,

vj.

3 Id. 111,

ag,

Id. xv, x

B BEKEDICTIONIBUS PATRIARCHA.RUM. LIBER

TJNUS.

255

Jordane

1
.

Lavit ergo Jesus stolam suam, non nt snam


;

quae

non

erat

sed ut nostram quae crat


:

sordem ablueret.
anaboladium
gen-

Denique addidit

Et
,

in

sanguine

uva?

suum (44)

>*

hoc

est

in passione corporis sui diluit

tcs

suo sanguine. Etenim verbi anaboladium gentes sunt,


:

sicut scriptum est

Vivo ego

dicit
.

Dominus ,
alibi

nisi

omnes

eos induam sicut vestimentum 2 Et

Sicut amic-

tum mutabis

eos

et

mutabuntur
quae

5
.

Non ergo sanguine

proprio, sua peccata,

fecimus delicta

non erant, sed nostra quae mundavit. Et bene uvam dixit, quia sivitis
,

cut uva pependit in ligno. Ipse est


ligno
tHS

ipse uva. Vitis


la-

adhaerens

uva,
el

quia lancea mililis apertum


dixit
4
.

emisit
:

aquam

sanguinem. Sic enim

Joanlava-

nes

quia exivit de eo aqua et sanguis


,

Aqua ad
,

crum

sanguis ad pretium.
r .

Aqua nos
:

abluit

sanguis nos

redemit.

XX\

Et ideo

ait

Propheta

Hilares oculi ejus a vino

et dentes candidiores,
et Apostolos. Alii

quam

lac, asignificans Prophetas

enim

sicut oculi Christi praeviderunt et


dicit
:

annuntiaverunt ejus adventum, de quibus ipsc

Abraham diem meum


:

vidit, et gavisus est

5 .
:

Et unus
vi-

de Prophetis dicit

Vidi

Dominum Sabaoth

quem
hoc

dentes spiritali
Apostoli
,

laetilia

complebantur. Alii vero

est,

quos Domiuus ab omni peccalorum Labe

mun-

davit. super lac candidiores facti sunt,

quos macnla nulla

postea fuscavit. Etenim lac temporale est, gratia autem

Apostolorum perpetua manct

qui nobis spiritalia


,

iila

at-

que

coelestia conficientes alimenta

mentis internae viscera


lucida, quae di-

saginarunt. Suntetiam qui

mandataDomini

vino ore deprompta sunt , sicut lac nobisfacta arbitrentur,

quibus nutriti ad panis

coelestis

pervenimus alimoniam.
Psal. ci, 27.

Marc.

i,

10.

Id. tiii,

56.

Isai.

xlix, iS.

Joan. xix, 54.

Isal. vi, 5.

a 56

AMBBOSII
,

Undc

et

Paulus

ait

Lac vobis potum dedi

illi,

non escam

mondum

enim

poteralis*.

Corinthiosin principio fidei

polulactis imbuit. Et sancti


in universo
,

quorum fidesannuntialur
fir-

mundo tanquam

ablactati, esca solidiore

mantur.

CAPU.T V.
Benedictione Zabulon Ecclesiam atque. ejus principes
designari.

XXVI. Zabulon

juxta

mare habitabit,

et ipse secus
.

Sidonem 2 Ipsa nominis interpretatio meliora promittit eo quod lalina exprcssio liberationem significet a nocturnis, quod est utique bonum et ejus qui sperat in pennis Domini,
accessus navium, et pertendet usquc ad
;
,

quem circumdat
lurno
,

veritas ejus,

ne tinieat a timore nocin tenebris.


,

et a negotio

perambulante

XXVII. Hic ergo

Zabulon juxta mare


,

inquit, habi-

immunis periculi et alios spectet fluctuantes in freto istius mundi qui circumferantur omni vento doctrinae, ipse fidei radice imtabit
, ;

ut videat aliorum naufragia

ipse

mobilis perseverans, sicut est sacro-sancta Ecclesia radicata atquefundata in fide, spectanshsereticorumprocellas,
et naufragia

Judajorum, quoniam gubernatorcm, quem

habuerant, abnegarunt. Circa fluctus igitur habitat, non


fluctibus

commovetur, magisque ad subveniendum parata,

quam

si qui tempestatibus acti gravibus confugcre ad portum velint, praesto sit Ecclcsia tan-

periculo obnoxia; ut

quam

portus salutis, quce expansis brachiis in


iii, j,

gremium

Cor.

Gen. vux,

i3.

DE BENEDICTIOMBrS PATRIARCEIARUM. LIBER


tranquillitatis sua: vocet pcriclitantos,

OTTOS.

2S7

ostcndens. Ecclesiaj igilur in hoc sreculo

locum fidre stationis tanquam portus


quo
vcntis

marilimi pcr littora diflusi occurrunt laborantibus, dicentcs

esse credentibus refugium prasparatum

quassata navigia possint subducere.

XXVIII. In

bis Ecclcsiis
' ,

sunt principes Zabulon

et

principcs Nephtalim

sicul docet

Psalmus sexagcsimus

septimus, quorum
turna, clamanlcs
et induamur
licaj,

alii

libcratores sunt a tcmpestalc noc-

Abjiciamus ergo opcra tenebrarum,


lucis
'
:

arma

alii

sunt latitudinis aposto-

qui possunt diccre

Os nostrum palet ad vos, o


isti
,

Corinthii, cor nostrum diiatatum est*. Ipsi sunt


csscnt in tenebris,
:

qui

cum

lucem viderunt magnam


Regio Zabulon,

sicut

Prophela testatur dicens

et regio N*eph-

thalim, via maris trans Jordanem: populus qui sedebat in

tenebris, vidcrunt lucem

magnam

qui sedebant in re*.

gione umbrae mortis

lux orta est eis

XXIX.

Exploratores igilur secusaccessusnavium posuit

Dominus Deus nosterPatriarchnehujusha3redes,cujuscura


pervigil et spiritalis successio pertendit

usque ad Sidonem,

hoc

est,

usque ad gentes pervenit, ut Domini misericor-

dia pcccata abluat nationum. Sidon


filius

enim primitivus
est patris.

est

Cham

illius

utique qui propter irreverentiam pa-

ternce pietatis, malcdictione

damnatus

Ergo

li-

beratio noclurna tanquam in excubiis posita propugnaculi


spiritalis
,

ne quis scopulos

vitae

hujus possit iucidere, per-

tendit usque ad gravissimorum

criminum peccatores,

et

Sidonios ipsos

qui ante superstitione vehementi venatores

sceierum nuncupabantur, et, sicut interpretatio docet,


soluta hxreditate maledicti, donataque haereditate benedictionis absolvit; ut ubi
rior

major reatus erat,

ibi

nunc ube-

sit

gratia.

Psal. LtTii, 28.

Rom. mi,

u.

Cor.

vi,

11.

Iai. i\, i, 1

LV.

17

l58

9-

AMBROSII

w VW V vV*VVVVV**V\^VVVVVVVVVVVVVkVVVVW*VVV*V%^VVVVVWVVVWVV>(VVV*VVVVV*

CAPUT
De

VI.

benedictione Issachar, quce mystice de Qhristo

Do

inino exponitur.

XXX.

IssAcnAR
ct
:

bonum

concupivit, rcquiesccns inter


est
,

medias sorlcs,

videns rcqnicm quia bona

ct ter-

ram quia dum, et

pinguis

supposuit

humcrum suum
1
.

ad laboran-

factus est vir agricola

Issachar merces dici;

tur, et ideo refertur

ad Christum
salutis

qui est mcrces nostra


oeternae

quod eum nobis ad spcm


de ipso

non auro

non

argento, sed fide et devolione mercemur.


dicit
2
. :

tus ventris

Unde et David Ecce haeredilas Domini filii merces, fruc Et Moyses dc co dicit Merces circa mare

,
:

iuhabitantium\
tio, et

Hic

est qui

bonum

concupivit ab ini-

quod malum est, desidcrare nescivit. De quo et Esaias ait Priusquam sciat puer vocare palrem aut manon crcdidit maliliae , eligens quod bonum est\ trem
:

Requievit inter fortes Veteris et Novi Testamenti, vcl in

medioProphetarum. IdeoqueinterMoysenctEliammedius
apparuit
;

ut ostenderet nobis
,

quod

in

corum sermonibus
resurrec-

requiem habeat
credunt in

per quo pleriquc peccatis renuntianles


:

Deum vivum

vcl

quod

ipsi sint testes

tionis ejus, et beatse quiclis.

XXXI.

Itaque ut ad resurrectionis suae gratiam vocarct


fertilis terra,

gentes (ipsa est enim pinguis et

qnsc fructus

generat aeternos, fructus ccntesimos et sexagesimos) subjecit


-j

humerum suum ad laborandum,


i5.

subjiciens se cruci,

Gen. xux, i4,

Psal.

cxxyi, 3.

Deut. xxxin, 19.

* Isai.

DE BENEDICTIONIBCS PATRIARCIlARtM. LIBER ENCS.


nt noslra peccata portaret. Ideoque dicit Prophcta ]us priucipium supcr
:

z5q

Cu

humerum

ejus',

hoc

est, super

corporis pnssionem Divinitalis potestas, vclcrux superemi-

nens corpori. Posuit ergo

humerum incumhens
,

aralro
la-

omnibus subeundis contumeliis patiens


maretur propler pcccata nostra.
cola,

ita

subjectus

bori, ut vulncrarelur propler iniquitates nostras, et infir-

Et factus esl vir agriet

sciens terram

suam bono seminare frumcnto,

fructiferas arbores alta radice plantare.

CAPUT
De
benediclione

VII.

futurum ex ea tribu Antichristum prxnuntiat. E^horlatio ad vitiorum somnum excutiendum subjungitur , poslquam eadcm tribus pradicilur ad fidcm accessura.
,

Dan

qua?

populum suum tanquam et una tribus Israel. Et factus est Dan ipse serpens in via sedens, et in semita mordens calcaneum equi, et cadct 1 Sim eques retrorsum, salutem expectans a Domino plex quidem intellectus hoc habet, quod etiam Dan tribus judicem dederitin Israel. Etenim post Jesum Nave Judices fuerunt plebis de diversis tribubus. Fuit autem et Samson de tribu Dan et judicavit Lrael viginti annis. Sed non

XXXII.

Dan

judicabit

hunc prophctia
cabit

significat

at

Antichrlstum qui futurns es

ex tribu Dan, sxvus judex, et tyrannus immanis,

Judi-

populum suum. Tanquam serpens

in via,

sedens in

semita, dejicere tenlabit cos, qui viam ambulant verila,

tis

snpplantare cupiens veritatem.

Hoc

est enini

mordere

Isai. ix, 6.

Gcn.

nu,

16-18.

*7-

a6o
equi calcaneum
,

AMBROSII
,

ut veneni suffusione equus saucius

et

Tulneratus dente serpentis, levet calcaneum suum; sicut

Judas proditor teulatus a diabolo super Dominum Jesum levavit calcaneum suum, utdejiceret equitem, qui se dejccitut

omnes

levaret. Cecidit igitur

non prostratus
a

in fa-

ciem quasi dormitaus, sed retrorsum, ut

superioribus

ad priora se extendens, a Domino expectaret salutcm. Sciebat enim se resuscitandum ct ideo jacentem Adam
,

expectabat erigere.

XXXIII. Lnde nos cum bene

in via
,

currimus, cavea-

mus necubi

serpens lateal in scmita


,

et subruat vestigium

cqui, hoc est, corporis nostri

et dcjiciat subito

equitem
aliquate-

dormientem.

Nam

si

vigilemus, cavere

debemus

nus, et morsus declinare serpentis.

Non ergo nos opprimat


:

somnus ncgligentiae, somnus sncculi, non opprimat divitiarum somnus ne et de nobis dicatur Obdormierunt somnum suum et nihil invenerunt omnes viri divitia,

rum Sed sunt et equites dormientes de quibus scripSi tum est Dormitaverunt qui ascenderunt equos 2 avaritia pectus tuum vulneret, si libido inflammet, dormis eques, et ideo corpus tuum, hoc est, equum tuum
1
.

>:

non potes
fueris,

refrenare.
est,

Vigila ergo, ut etiamsi


fueris,

dejectus

hoc

mortuus
a

non obdormias.
nihil

Qui

enim obdormiunt somnum suum,


autem expecta salutem

inveniunt.

Tu

Domino

venturam respice, ut
:

aratiam resurrectionis invenias. Dormicbat Judas

deniet

que verba Chrisli non audiebat. Dormiebat Judas,

quidem somnum diviliarum, qui mercedem de proditione quaerebat. Vidit eum donnientem diabolus, et oppressum misit se in cor ejus, vulneravit avaritiae somno gravi
:

equum,

dejecit

equitem

quem

separavit a Christo.
:

XXXIV. Hanc

tribum benedixit Moyses diccns


Ibid 7.

Dan

Psal. iaxv, 6.

DE BEffEDICTlOMBlS

P ATRIARCFIARMI.
1

I.IBER llMS.

i6l

fusione.

hoc est, cx conInde secundnra gtvccum mngis intclligere debemns, ex quo latinns trnnstulil, quod Dan ipse factus sit ser,

catnlus leonis, et eftugiet ex Basan

pens

in via sedens.

Dan judicium

interpretatur. Et idco

grave judicii periculum tribus

ista subiit,

cui serpens

il-

lapsus Antichristus est, qui currentem suis sauciaret vcnenis.

Sed lamen

ipsa

tribus libcrabilur a confusione,


,

ctim fuerit confessa equitem resurgcntem

qui

ait

Qui

me confcssus fucrit coram hominibus, confitebor et cgo eum coram Patre meo qui cst in ccelis qui autem me
:

confusus fuerit coram hominibus, confundam et ego


Patre

eum coram

meo

qui in crelis est

1
.

CAPLT
Bencdictione

VIII.

Gad

tentatufos

Dominum

Judcvos

tt vi-

cissim tentandos ab

eodcm, adumbrari.

\\X\

Gad
3

tentntio, lentavit
.

cum,

et ipsc tentavit

cos secus pedes

Tentatio est congregatio ct astutia

scribarum

et

sacerdolum qui

Dominum Jesum

de tributo

Ca^saris, et dc Joannis baplismate, ut docuit Scriptura,

tcntabant'; quibus Dominus Jesus in sua

justilia tent

mentum

retoreit*.

Secus pedes,

hoc

est, continuo sine

ulla delibcratione retcrens,

quo tentantcs magis


:

ipse

con;

cluderet. Dicentibus

enim

In qua potestate haec facis

non ad

quaesita rcspondit; sed etiam ipse proposuit dicens

Interrogabo et ego vos

unum verbum
in

quod

si

dixerilis

raibi, et ego vobis


1

dicam

qua potestate haec

facio*.

Deut. ixxu,

a.

Matth. x, 5. 33.

Gen. iux,

19.

* Malth.

i\u, 17.

Id. xxi, *3.

Ibid. 4

a6a
Iterum dicentibns
:

AMBROsii
Caesari,

Licet tributum dari

an

non,

ait

Quid nic
2
.

tentatis hypocritae? Ostendite

mihi
2
.

numisma census

Et oflcrentes iterum interrogavit

Cnjus

cst

imago

et superscriptio ?

Dicunt

ei

Caesaris

Ibi igitur eosligavit ipsorum sermonibus, ipsorum obliga-

tione constrinxit. Ccesaris,

Tunc

ait illis

Rcddite ergo quae sunt


,

Caesari; et quae sunt Dei

Deo

, ut contra

verba sua venire non


eo.

possent.
si

Denique mirati abierunt ab

Scd non

est

mirum

secus pedes respondebat, qui

ante pedes videbat.

XXXVI.

Exposuit Moyses evidenter hanc prophctiam


ait
:

Jacob sancti essc de Christo. Sic enim

Bencdictus

qui ampliavit Gad. Sicut leo requievit confringcns bra

chia et principes, et vidit ab inilio suo quia ibi divisa est


terra

principum
4
.

colleclorum
fccit

simul

cum
,

principibus

populorum. Justiliam
Israel

Dominus

judicium

cum

XXXVII. Agnoscimus
siones tenlanlium vidit.

itaque quis requicverit sicut leo,


,

quis confregerit brachia potentium

quis a principio divi-

Ibi igitur hiatus cst lerrae, qui

absorbcat calumniantes

ubi tcntatio perfidorum

est.

CAPLT
De

IX.

benedictione Aser, qua Christi pauperis diviticeac


mulliplicia in Iwmines

dona exprimuntur.
,

XXXVIII. Aser pinguis ejus panis et ipse cam principibus 6 Ascr interprelalione lalina
.
1

dabit essignificat

Mallh. ii, 17-19.

Gen. xlix, ao.

lbid. ao, ai.

IbiJ.

Deut. 1x1111, ax.

DE BENEDICTIOMBUS PATBUBCHARUM. LIBER VXVS.


diutias.

63

Quis

igitur dives, nisi ubi altiludo diviliarum est

sapientiae et scientiae

Dei? Quis dives

nisi

Dominus Jesus

qui abundat semper, et


in

nunquam

deficit?

Pauper venit

p!evit.

hunc mundum, et omnibus abundavit, universos reQuantus est in divitiis qui paupertate sua omnes diviles fecit? Sed pauper propler nos, dives cum Patre.
,

Pauper

ille,

ut nos ab inopia \indicaret; sicut Apostolus


:

docet dicens

Quia propter vos pauper estfactus, cum


illius

diveesset; ut

inopia vos ditaremini

1
.

Cujus ino-

pia ditat, sanat fiinbria, famcs satiat,

mors

viviiicat, se-

pultura resuscitat.

Hic ergo dives est thesaurus, hujus

pinguis panis. Et bene pinguis


esurire

dcrcnt

quem qui manducaverit, Hunc panem dedit Apostolis ut divipopulo credcntium hodieque dat nobis eum, quem
uon
polerit.
,
;

ipse quotidie sacerdos consecrat suis vcrbis. Hic ergo panis foctus est esca

sanctorum.
et

XXXIX. Possumus

ipsum
,

Dominum
:

accipere

qui

snam carnem nobis dedit sicut ipse ait Ego sum panis vitas. Palres vcslri manducaverunt manna in deserlo, et mortui sunt hic est autem panis qui de ccelo descendit, ut si quis ex eo manducaverit, non moriatur 1 Et ne
: .

quis putaret quia de hac mortc dicit qua? per anima? et

corporis secessionem venit, et jure dubitet,

cum

sciat

sanctos Apostolos hac morte esse defunctos, addidit: Ego


sum

panis vivus

qui de ccelo dcscendi. Si quis


in

verit ex

hoc , vivet

aeternum

3
:

hoc

est

manducanon de temqua etiamsi

poralivita dixisupra, nec dc

morte

isliusvitre,

quis mortuus fuerit

tamcn si panem meum acceperit, vivct in teterntim. Ille enim accipit, qui se ipsum probat qui aulem accipit, non morietur peccatoris morte, quia panis hic remissio peccatorum cst.
,

XL. Moyses quoque pukherrime prophetarjt

in

ben*-

Cor. viu, 9.

Joan.

ti, 4S, 49.

lbid.

5i, 5.

2 64

'

AMBROSII

dictionibus suis dicens

Benedictus
;

filiis

Aser, et crit

acceptus a fratribus suis

ct intinget in olco

pedem suum,
ejus.

et ferrum, et aeramentum est

calceamentum
tuae.

Et

si-

cut

dies tui sunt, sic

erunt virtutes
in ccelo,
:

Non
Dcus

est

quisquam

sicut est

Deus tuus

adjutor luus, et
te
initii

magnus
,

dominus firmamenti et protegens vires brachiorum potentium ejecit

et per

a facie

tua inimicum

tuum, dicens
:

Pereat. Et inhabitabit Israel fidcns solus

super terram

Jacob

in
1
.

frumcnlo et vino;

et cceluin tibi

cum nebula

roris erit

CAPUT

X.

Benedictionem Nephthalim, fidetium Christo, tanquam


vili palmites, hcerentium, et mortis vinculis exolulo-

rum imaginem

esse.

XLI. Nephthalim vitis remissa, porrigens in germine decorem 2 Sarmentum vitis aliud amputatur, quod vidc.

tur inutile, ne cassa


riet
:

vitis

sarmentorum exullatione luxufructum

et aliud paulisper recidetur ac remittetur, ut

afFcrat,

cujus decus in generalione porrigitur; quia

dum

ad superna

se subrigit, vilem arnplectitur, et ad verticem


pretiosi palmilis

ascendens, jugi quaedam colla vitium


vestit mouili. Est ct ille

decus in generalione, quia plenis

palmitibus multos fructus cxundet.

XLII. Decorum hoc, sed multo


haerentein palmitem

illud pulchrius,

quod

viti significat spiritali,

cujus nos sarsi

mentum sumus, et fructum


in vite

aflerre

possumus,

maneamus

sin

autem, praecidimur.

Peut. x\\i\i, a4-a8,

>

Gen. xlix,

ai.

DE BENEDICTIOMBIS
XLIII.

ATRl YRC HARlM.

LIBER 151 S.

265

Sanctus
I

patriarcha
dicit
:

Nephthalim erat palmes

abundans.

nde Rfoyses

.Ncphthalim salietas acci-

pienliuui,

replebitur benedictione a
,

Domino, mare

et

airicum possidebit 1
sit

cxponeas hoc quod Jacob dixerat,


fidci

quid

vitis
:

rcmissa, hoc est, per


in

gratiam vinculis

inortis

cxutus

quo

significatur populus Dei ad libertagratiae toto

tem
qui

fidei, et

ubertatem vocatus

orbe diffusus,

jugum
hoc

Christi

bono fruetu

vestiat, et ligua verae illius

vitis,

est,

unsteria dominicae crucis ambiat, nec timeat

confessionis cjus periculum, sed magis cliam in persecu-

tionibus positus Ciiristi

nomine
et

glorietur.
,

XLI\

Hic est vere remissus a vinculis

qui nullo nexu


:

formidinis alligelur.

Lnde

Propheta

dicit

Exibunt, et

tripudiabunt sicut vituli resoluti vincukV.

Ideoque in
sacramenta
et

germine suo decorem


catus, et super

porrigit, quia in loco pascuae collo-

aquam

refectionis educatus, per

regenerationis suae germinat

bdnum

verbi

decorem,

assumitur in illam pulcherrimam

Christi

gratiam, qui

potest venustatem tui decoris augere.

XL\. Dcnique super omnes decorus, quod habet donat; quia nemo potcst donare quod non habet. Ideoque
Dominus regnabit, decorem induit > Induit enim decorem Ecclesiae gratia, quae in illo lavacro depodictum
est
:

nens fceditalcm
ccelestis enituit.

omnium

delictorum

splendore gratiae
dicit
:

Ideoque sponsus de ea

Qu.xnam

est haec prospiciens

tanquam diluculum,
miraculum
Malac.
iv, 6.

electa sicut sol,


*.

speciosa sicut luna

sicut ornatus
*

Deut. lixrn, ao.

Psal. xcn, l.

Cant. n,9.

266

8.

AMBROSII

CAPLT.

XI.

In benedicendo Josepk longiorem

fuisse

beatum Jacob,

quia prmfigurata in eo Christi videbat mjsteria. llis

porro ejusdem benediclionis partes singulce applicantur.

XLVI. Nunc ut tanquam epilogo quodam concludamus


hisloriam, sicut et Scriptura conclusit, prophetiam sancti

Jacob de sancli Joseph nomine digeramus


pliandus meus, Joseph
filius
filius

Filius

amcon-

ampliandus meils, zelaudus

meus

adolesccnlior ad

me

revertere. In

quem

silium conferentes maledicebaut, et inleudebant in

eum

dominiarcum, ctconlriti sunt cum potenlia arcus corum,

et dissoluti sunt nervi brachiorum

manuuro corum per potentis Jacob; indcque praevaluit Israel a Deo patristui. Et adjuvit leDcus meus, et benedixit te bene-

manum

diclione cceli a

summo,

et

benedictione terrae habenlis

omnia. Propter benedictionem ubcrum et vulvae benedic-

tiones patris tui et matris tuae praevaluerunt super bene

dicliones

montium manentium
1

et

dcsidcria collium

saelcrnorum erunt supcr caput Joseph, et super verticem

eorum, quibus praefuit, fratrum XLVII. Qune causa est quod super omnts
.

filios,

Joseph

filium ubcrius proseculus cst pater, nisi quia praefigurala


in eo

jam

Christi videbat mysteria?

Unde benedicens illum


ait

magis qui expectabatur,


Filius
nisi Christus,
>

quam

illum qui videbalur,

meus ampliandus Joseph.

Quis

est ampliandus,

cujus gratia semper augelur, et finem pro-

Gcn, xux, aa-a6.

: :

DE BENEDICTIOXIBUS PATRIARCIIARUM. LIBER UNUS.


cessus sui
t

267

Iilum oportet crescerc,

non habet gloria? De quo et Joanncs dicit me aulem minorari *; quia per
pcrfectumquc nomen cumulata
est in

ipsius illud salutare

hoc mundoetabundavitgralia. Filiusmeusampliandus;


et

ideo quia vidcbant

eum

crescere fratres
et

et invidere incidit

cceperunt. Intelligibilis
iis

autem Joseph

zelum
:

ab

quos magis

fovcbat.

Dcnique dicebat
.

Non

veni

nisi

ad oves perditas domus Israel 1


sit.

Et

illi

dicebant

Nescimus unde
XLVIII.

Ille

curabat eos, et

illi

negabant

eum.
Filius, inquit,

meus

adolescentior.
J
.

Revera

adolescentior, qui erat

pene ultimus natu


quia

Denique et
senectutis

Scriptura dicit
erat
4

Amabat eum Jacob,

filius

Quod etiam ad Christum refertur. Senescenti enim mundo et jam occidenti illucescens Dei Filius pcr
iili
.

Mariae virginis partum, scrus advenit, quasi

fiiius

senectutis
erat ante

secundum sacramenlnmsuscepitcorpus (45),qui


saecula

scmper apud Palrcm.

XLIX. Lndc dicit ad eum Pater: Ad me revertere, vocans cum ad codum ue terris, quem propter noslram salutem miserat. Itaque resuscitans Filium suum unigenitum, evacuavit consiliiun maledicentium. Lnde et Esaias
dicit:

Vanum

consilium spiritus vestri

5
.

Et convitia quas

quasi jaculantes sagittas dirigebant, solvitomnia: contrivit

eorum potcntiam,
confidentes erant.

qui in suis virtulibus, et non in

Inde, inquit, praevaluit Israel a

Dco Dco

patris tui, et adjuvit tc


tavit

Deus meus.

Quis

cst qui confor-

Israel, et adjuvit filium, nisi solus


:

Deus Pater qui


:

dixit

Jacob puer meus, suscipiam


'

eum

Israel electus

meus, suscipiat eum anima mea


L.
'

Et benedixit
111,

eum

bencdictione

cceli

desuper, et
Gen. tiitu, 3,

J>an.
Isai.

3o.

xix, ii.

Malth. ld.

xr, a4-

Joan.

ix, ag.

ilii, 1.

268

S.

AMBROSll

benedictione terne habentis omnia.


cit ei, coelestia sicut

Omnia enim
co^li, et

subje-

benedictioncm
nt et

tcrrena sicut

benedictionem
retur.

terroe,

hominibus

cl Angelis

dominaPrncva-

LI.

Itaquo in

illo

velut contemptibili corpore:

luisti, inquit,

proptcr benedictionem uberurn et vulvac,

benedictiones patris tui et matris. Ubcra vcl duo Testadixit,

menta

quoruin allero annunlialus

est,

altero de-

monslratus.

Et bcne ubera

spiritali lacle nulritos

quoniam velut quodam nos educavit, et obtulit Deo Filius vel


,
:

Mariae dicit ubera, qua; vere bencdicta erant, quibus sancta

Virgo populo Domini potum


mulier in Evangelio

lactis

immulsit.

Unde

et alia

ait
!

Beatus venter qui


ait
:

te portavit, et

ubera qune suxisli


tioncm patris

Quod autem

Vulvae bencdic-

tui et

matris, si vulvam solam Mariae ve-

linius intelligere,

cur utramque benedictionem conjunxerit,

enim dicere de sola vulva matris. Scd secundum spirilale mysterium intelligamusutramquegenerationem Domini Jesu, elsecundum
lalebit causa. Potuit

pulchrius arbitror, ut

Divinitatcm, et

gcneralus cx Patre.

sccundum carnem quia ante sascula esl Unde et Pater ait Eructavit cor ineum verbum 2 eo quod ex illa intima et incomprehcn;
:

sibili

Patris processit substantia, et in ipso est semper.


ct Evangelista ait f

Unde

Deum

nenio vidit unquam,

nisi
5
.

unigenitus Filius qui est in sinu Palris, ipse enarravit

Sicut ergo sinus Patris spiritalis intelligitur intimum quod-

dam

paternac chariiatis naturaequc sccretnm, in


:

quo sem-

pcr est Filius

ila

etiam Palris

spiritalis est vulva, inlcrioris

arcanum, de qua tanquam ex genitali alvo proccssit Filius. Denique diverse legimus nunc vulvam Palris, nunc cor ejus quo verbum eructavit, nunc os ejus ex quo justilia
processit, ex
'

quo prodivit

sapieutia, sicut ipse ait


2.

Ex ore

Jjuc. xi, 37.

Psal.

\uv,

Joan.

1,

18.

DE BENEDICTIONIBUS PATRI ARCDAHUM. IIBER UNUS.

269

Vltissimi prodivi*.

Ila

cuui timini non definitur,

et

unum

omnia sonnnt,
tcrnne,

spiritale

magis mvslcrium generationis paaliquod corporale significat. Sed


ita

quam membrum

sicut illam ex Patre

generationem intelligimus:
fidei

eliam

ad consummationem

generationcm Mari;e
illa

inlelliga-

mus, quando bencdicilur vulva matris,


virginalis, quae nobis edidit

ulique Mariae

Dominum Jesum. De qua Padicit per Hieremiam prophetam Prius quam tc formater rem in utero, novi te; et prius quam exires de vulva 2 Geminam igitur Prophcta in matris, sanctificavi te
:

Christo substantiam declaravit, Divinitatis et carnis

alle-

ram ex

Patre, alleram ex \irgine; ita

tamen ut non exsors


nasceretur, el essct

sua? esset Divinitatis, in corpore. LII.

cum

ex

\ irgiuc

L nde

Et convaluit super omnes monles, et deside

ria

collium aeternorum.

Super omnes enim

illos

sublimis

mcrili viros Patriarchas et Prophetas et Apostolos;

sed

etiam ultra solem, lunam, Archangelos, tanquam

coeli lu-

men

emicuit, sicut ipse

ait

migistrum, nec servus super


fuit,

Non est dominum


,

discipulus super
.

Quis enim

illo-

rum

cui subjecta essent omnia

quibus ipse donavit

quod erant? In quo benedicuntur omnes Sancti ejus, quia ipse est super capita omtiium caput omnium. Caput enim
mulicris vir, caput viri Christus. Et super vertices

mon:

tium,

quia ipse est supereminens vertex universorum

sed Justorum est vertex allissiinus.


quisitos pcr gratiam, et

Quos
illos

fratres vocat, ac-

quoddam
Psalmo
:

regencrationis consor-

tium.

Lnde

et

de fralribus Joseph

magis

fratres inlel-

ligimus, de quibus dicit in


fratribus meis, in
LIII.

Narrabo nomen tuum medio Ecclesiae cantabo tibi 1 .

Denique

et

Moysescompleturus
,

cum

benediccret tribum Joseph


uit,
5.

cursum non illum utique jam


vitae istius
x, a4.

Kccli.

Jerem.

1,

5.

MatUi.

Psal.

1, a5.

270

S.

AMBROSII

defunctum Joseph, sed Christum benedicebat, sicut habcs scriplum de Joseph A benedictione Domini terra ejus, a finibus cceli, et a rore, et ab abyssis fontium deorsum,
:

et

secundum horam factum

solis

cursum,

et a convenien-

tibus mensibus, et a vertice montium, ab initio, et a vertice collium aeternorum, et adhoram terrae plenitudinis,

et

ab eo qui visus est in rubo, veniat super caput Joseph


sit

benediclio, ct super verticem ipsius. Honorificus


fratres.

inter

Primogenitus tauri decus ejus, cornua unicornui.

In ipsis gentes ventilabit simul usque ad

extremum

terrae.
1
.

Ipse myriades Ephraem,

et ipse chiliadesManasses est


,

LIV. Benedictio eadcm


gratiam

quae

omnem
,

habet et cce-

lestium et terreslrium plenitudinem


:

et specialem Christi

qui visus in rubo dixit ad ipsum


:

Moysen

Solve

2 calceamentum pedum tuorum

qui est super


:

omnes
ipse

Deus, quia ipse

est

caput corporis Ecclesiae


,

qui est prin-

cipium primogenitus ex mortuis

ut fiat in

omnibus

primatum tenens

quoniam

in ipso complacuit
soli

omnem

plenitudinem inhabitare. Et ideo

benedictionis hujus

extremum enim est ante omnes, in quo constant omnia qui eliam per sanguinem crucis suae pacificavit omnia, sive quae in ccelo, sive quae in terris sunt. Cujus typum praefepraerogativadefertur, asummitate ccdiusque ad
Ipse
terrae.
:

rens pulchre benedicitur sanctus Joseph, ut honorificetur


inter iratres.

LV.

Primogenitus tauri decus ejus, habens cornua


,

unicornui

in quibus genles ventilabit.

Et bonus laurus
paci-

quasi hostia pro delictis, ct totius


licaret

mundi victima, ut
;
.

omnia. Cujus dccus sanctum


alibi

omne enim sanclum


Unde
et Levi

primogenitum, sicut

dcmonstravimus J

non

aetalis

ordinc, scd sacrae succcssionis praerogaliva pri

Deut.
li.

xxxm, i3-7.

Exod.

m, 5.

Vide

lib.

de Abel et Cain,

cap.

DE BENEDICTIOJilBUS PATBIARCHARUM. LIBEB


mogenitus ineruit nuncupari
ejus, de
prae
*.

UJCUS.

87X

Et vere sanctum dccus


:

quo scriptum
1

est resurgentc

Speciosus forma

filiis

hoininum ; quia

ipse est

primogcnilus ex

mortuis, habrns cornua unicornui. Sed nua,

cum

dixerit cor;

quomodo

posuerit unicornui

requirendurn

cum

ipsum unicornuum
aiunt,

intcr gciierationcs fcrarum, ut perili

non iuveniatur? Et ideo

aestimare debemus, quia substantivum


est,

non multa vcrba. Lnde


ElEsaias
4
;

et

erbum unicum magis Vcrbum Dei unum Anna ait Doniiijus judi\

cat fines lerrae, ct dabit \irtutem regi, et exaltabit

cornu

Christi sui\

ait :

Vinea facta est dilecto in

cornu

in loco ubcri

floret Ecclesia,

quoniam in Dei Filio unigenito tenens unicum Dei Verbum, in quo est
,

virtulis atque sapientiae plenitudo

cujus ubertate segcs


sancli.
,

fi-

dei pullulavit.

Quod \erbum scquuntur


:in m'.llh
,

L\

I.

Doc

inquit,

Ephraem

et

miH'a Ma,

nasses 5 , id est, et

Judcorum

ct

gentium dominetnr

et

ex utroque populo acquirat

sibi

Ecclesiae plcnitudinem.

Ideoque dexteram suam super Ephraem posuit sanctus Jacob; co quod legamus dicentem illam in Canticis canlico-

rum

Frater

meus candidus

et

rubcus, electus est decem

miliibus*.

Deuique etiam David juvenculaj Mariae auc-

torem (46), ex cujus successione Chrislus est nalus per \irginis partum, in decem millibus praedicabant Saiil
:

autem

in niiilibus

cum

revercntiae gratia circa rei;cm

magis praeponderare debuisscnt. Qui ergo cornu Chrisli


cxaltaverit confessus ejus gloriam
,

ipse

quoque

accipiet

cornua. Lnde etiam sancti unicornui dicti sunt in Psalmi


versiculo
:

Et dilectus tauquam

filius

unicornuorum 7
ita

Etenim

sicut animal

hujusmodi,

cum

ei
:

oriuntur cornua.

processum

siguificat pleuioris
,

atatis
*
1

cum

e capile
*, l.

Num.

111

ia.

Deut. uiii, 17.

Psal.

mr,

5.

CauU

v 10.

R^g. n. 10.

* Isai.

Psal.

ixvm,

6.

37

*.

AMBROSII

quodam nostrae animse cornua pullulare cceperint, processum videntur pcrfcctioris significare virtutis et tandiu crescunt, quandiu compleantur. Hoc cornu Dominus Je,

sns

comminuit gentes, ut superslilionem obtereret,


:

salu-

tem redderet, sicut ipse ait Percutiam, et sanabo*. Ideoque tanquam imitator tauri hujus Prophcta dicit

2 In te inimicos nostros ventilabimus cornu , id est

altiludinem

omnem

clevantem se adversus Dci scientiam

destruentes. Et ideo juxta

Legem munda
est.

animalia cornua

habent*
culi

Lex cnim

spiritalis

Qui enim possunt.sre-

hujus illccebras vcrbo Dei, et virtutis observantia

propulsare, cornibus velut quibusdam capitis sui armis

videntur csse muniti. Meritoque et tuba cornea dicitur


virtus scrmonis mirabilis
4
,

quae bonos Christi miiitcs ac-

cendit ad pnclium, ut de hoste diabolo manubias reporte-

mus. In acie
simo

igitur

sumus

et

plurimos ex nobis videmus


:

in adversarii castris esse captivos

hi nobis jugo

gravis-

servitutis

exuendi sunt.

CAPUT
De

XII.

benedictione Benjamin, qua mystice Pauli adversus


at-

Ecalesiam persecutio, nec non ejusdem convcrsio


que prcedicatio significantur.
LVII. Plurimos lupos habet diabolus
oves dirigit
suas,
;

quos ad Chrisli

et ideo intelligibilis Joseph, ut oves servaret


ra-

ipsum inimicum venientem ad diripiendas oves


faciens ex persecutore doctorem.
6.

puit
>

lupum Paulum,
.

De
Psal.

Dcut. xxxu, 5 9
,

Psal. xliii.

Deut. xiv,4,

5.

xcvn

6.

DE BENEDICTIOSIBrs PATRIARCHARIM. LlBtf

CSIS.
ra-

quo

dicii

Jacob
1
.

sicut scriptum est


et

Benjamiu lupus

pax,

manc comedet adhuc,

ad vesperam dividet cscam


dispergeret et devorarcl

sprincipibus

Lupus

erat

cum

oves Ecclesia?. Scd qui lupus venerat, pastor est factus.

Lupus crat cum Saulus erat, quando intrabat


et viros

ac mulieres trahebat in carcerem.


et

quando spirans minas


servos Christi.

homicidia

in

in domos Lupus er;.t Discipulos Domini


. ,

petebat cpistolas a principibus sacerdotum

ut invaderct

Quem tanquam lupum


ca^cavit.
,

noclurnis tenebri-.

oberrantcm eflusa Jesus luce


parorrt Benjamin vocavit

Ideo Rachel

cum

nomen

cjus,

Filius dolori>

mei*,
gravi

futurum prophetans ex ea tribu Paulum, qui


filios

aflligeret

Ecclesine

persecutionis suae tempore,

ct

matrem dolore

vcxarct.

Sed tamen idem postea prin,

cipibus escam posteriore divisit tempore

evangelizan*

gentibus Dei

verbum
,

et

plurimos ad fidem provocans;


,

quo disputante
blius princeps,

sicut legimus, Paulus proconsul


.

et

Pu-

Domini gratiam receperunt 5 LVIII. Pulchre antem eliam Moyses cum benediccret Benjamin tribum dixit Dilectus a Domino habitabit
,
:

fidens, et

et inter

Deus obumbrabit super enm omnibus diebus humeros rcquiescet dilectus a Domino* qui
,

etiam vas eleclionis est factus. Neque enim

aliter nisi

Do-

mini est miscratione et amore conversus. Unde


nihil

et ipso
ail
:

merito tribuens suo, sed totum deferens Christo

Ego cnim sum minimus Apostolorum, qui non sum dig nus vocari Apostolus, quoniam pcrsecutus sum Ecclesii ni Dei. Gralia autem Dei sum id quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit'. > Habitabit fidens in domo quMii
ante vastabat
,

habitabit in tabernaculis Christi, quianle

sicut lupus errabat in sylvis.


1

Et Deus obumbravit sup

Gen. xnx,

37.

Deut. xxxui, it.

Id.
1

xwt.

18.

Art

xiti,

et

xxvn,

8.

Cor. xv,

9. 10.

iv.

18

>2j4

AMBMSli DK BfcftJkMCTfOiMBUS, KTC.


visus est ei Chrislus.

eum, quando
videret nihil,

Qui

licel aperlis oculis

tamen

Cnristum videbat. Et merito videbaf


audiebal loquentem. 3Non caecita:

prsesentem,
tis

quem eliam
ista,

estobumbratio
1
.

sedgratia\ IJenique Marise dicitur

Spiritus sanctus superveniet in te, et virlus AHissiin!


tibi

obumbravit

LIX.

Et

inter
et

humeros

requiescet,

hoc

est,

inter

bonos actus,

opera pretiosa.

Nam

et supra

habes quod
,

Issacliar supposuit

humerum suum

ad laborandum

et

lactus cst vir agricola.

Quem Paulus
4
.

imitalus, posuit fidei


dixit
:

novella plantaria, ideoquequasi


plantavi, Apollo rigavit
*

bonus agricola

Ego

Luc.

i,35.~

Cor. 116.

S.

AMBROSII
DE ELIA ET
LIBKR

MEDIOLiNENSIS EPISGOPl
JEJl \I0.

IM>\
,\VUV*\\V

WvW ^\\V\\V\\VvVk\\\\V\\\Vv\ WVWWWWVW*

CAPLT
Sicut olim Patres

I.

cum progrederentur ad
laetitiai

bellum, atque

in neomeniis diebusque

tuba canebant; ita e

nobis

diebus jejunii,

paschalique festo appropin-

quantibus tuba canendam.


DiviNiwiad patresresultavit oraculunr,utcumegrcde~

I.

renturadbellum,tubacanerent J ,cujussonituDoininusrerninisceretur populisui,

quo petitum conferret auxiliuniplus

quaemisericordiae suae incentiva cognoscens; et in diebus laetitiae

iuae, in

neomeniis suis concinerent tubarum sono. L nde et


:

David

dicit

Canite in
4
.

initio

mensis tuba,

m die frequenti

solemnitalisvestras

t\ enietigiturnobisdiessoleinnitatis

et

progredientes.

jam appropinquat. Canamus tuba tanquam in pra;lium Canamus tuba ut annuntiemus solemnitatis diem, simul nobis et certamen imminet, et victoria
,
:

repromittitur. \ ictoria nostra, crux Cbristi est

trophaeuni

nostrum
latius

pascha est Domini Jesu. Sed


,

iile

ante est prat;

ut vinceret

non quod

ipse egeret certamine


p.

se

Scriptus forle anno 090.


x,

Vid D. Guillou, tom. x,

75-88.

Rum,

9.

"

PsaL txw, 4

18.

vjG
ut nobis

s,

AMBnosri

formam

bellandi antc praescriberet, et postea daest.

ret gratiam triumphandi. Certamcn nostrum, jcjunium

Denique jcjunavit Salvator, et sic tenlator ad emn accessit. Et primum gulae dircxit spiculum dicens Si Filius Dei
:

es, dic lapidihuic

ut panis

fiat

1
.

Illecibum vclut escam

laquci praetendit, ut sic illaquearet appelentiam corpora-

lcm

Dominus jejunium

praetulit, ut laqueos tcnlaloris,


sic

ut vincula dissolveret.

Deniquc

habes scriplum:

*
.

Non
Illo

in solo pane vivit laquco

homo, scd

in

omni verbo Dei 2

Adam

fuerat strahguialus, hac absolutione diabo-

licae quaestionis

omnis homo

est libcralus.

CAPIT
Quarn magna virtus
comprobatur.

II.

sit jejunii, quamque speciosa ac valida ejus militia, exempto Christi atque sancliElia?

II.

Magna

virtus est jejunii.

militia cst, ut jejunare delectaret et

Denique tam speciosacjus Christum tam valida,


:

ut ad ccelum homines erigcret. Et ut humanis magis


divinis

quam

utamur exemplis

de

Eliae

jejuno ore vox emissa


s
.

ccelum clausit sacrilego populo Judaeorum


a rege

Etcnim cum
,

Achab

altarc esset idolo constitutum

ad verbum

Propheta? tribus annis et scx mensibus ros pluviae non cecidit

super terram. Digna poena quae intemperantiam con-

grue coerceret; ut ccelum impiis clauderelur, qui ierrena


polluerant.
sacrilegi

Dignum cliam,

ut ad condcmnationem regis
in

Propheta ad viduam

Sareplam Sidonia? miltepraelulit


'
,

retur, quse
1

quoniam devotionem cibo


3, et Luc.
iv. 3.

meruit
i.

utj

Matth,

it,

Tbid.

/\.

3 Reg. xvn.

DE ELIA ET JKJDSIO.
ariditatis publicse sola

LlBEI

IMv

IJJ

non
,

senliret aerumnatn. ltaque

non

detecit hydria polcnUe


III.

cuui torrentis fluenta deficerent.

Quid ejus

rcliqua
:

contexam? Jejunus

filium viduoe
:

ab

inferis resuscitavit

jejunuspluvias ore deposuit


:

jeju-

nus ignes de ctelo eduxit


luin
:

jejunus curru raptus est ad cee-

et

quadraginta dierum jejunio divinam acquisivit

praesentiam.
navit.

Tunc denique

plus meruit,

quando plus
,

jeju-

Jejuno ore

statuit fluenta

Jordanis

et

redundantera

fluminis
\estigio.

alveum repente siccatum pulverulento transmisit


Merito illum digniun ccelo
divitia judicavit

sen-

tentia

ut

cum

ipso raperctur corpore;

quoniam ccelestem
conversalionis

\itatn vivebat in corpore, ac supernae

usum

exhibebat in

terris.

CAPLT
Jejunii commendatio
et
:

111.

deque jejunio sancti Joannis,

qualis esca a nobis

quarznda
nisi
,

sit.

IV.

Qiid

est

enim jejunium

substantia

et

imago

coelestis?

Jejunium
est

refectio anima?

cibus mentis est jeju,

nium, Mta

diutn delictorum

Angelorum jejunium, culpae mors exciremedium salutis, radix graiiae, funda,

mentum est castitalis.Hoc adDeumgradu citiuspcrveniltir


hoc gradu Elias ascendit, antequam curru. Hanc hrcreditatem sobrietatis et abstemiae ad ccelum abiens discipulo
dereliquit.

In hac virtute et spiritu Eliae venit Joannes.

Denique

in deserto et ille

vacabat jejuniis. Esca aulem

ejus crat locusta et


nas

mel

sylvestre.

Et Ideo quia

vitae

hurna,

possibilitatem continentia supergressus fuerat


est.

dou

homo, sed Angelus aestimatus

De ipso legimus

Etiam

3-8

S.

uir.r.osn
:

plus quani Propheta. Hic est de quo scriptum est

Ecce

mitto

Angelum meum
1
.

ante iaciem tuam, qui praeparabit

viamtuam antete
nisi qui

Quis hnmana virtute equos igneos,


incorruptibilis jejunii

currus rgneos potuisset ascendere, regere currus aereos,

naturam humani corports


?

virtnle mutassct

V. Sed de Eline gestis plurima jam frequenti diversorum

Jibrorum sermone digessimus;

et

cavendum

arbitror ne in

eadem recurramus
detur.

cum

praesertim in opere suo ipse lau-

Imilemur ergo iiium, eteam escam quicramus, cuus virtute diebus ac noctibus progredi ad supernorum possimus cognitionern. Non enim omnis esca materialis
nec omnis cibus corporalis; est cibirs mentis, ut diximns quo epulantur animae de quo ait Dominus Meus cibus
,

est ut faciam voluntatem Patris mei qui in ccelis est

2
.

Hic cibus Angelorum


Nulla
iliis

est

ut divino famulentur imperio.


usus,null<T,

curamensarum, nullus conviviorum

repositae epulae, nullus vini potus aut sicera?, nulla distentio

corporis, nulla ventris offensio.

CAPUT
fie

IV.

originc et antiquitate jejunii, a quo primus usus


ccepit,

mundi
fuit,

de quo prima lex in paradiso constituta


operit.

quod tandem quos gula dcnudaverit ,

VI. Itaquf. ne terrenum quis

aut novellum putet esse


3
,

jejunium, primus usus mundi

a jcjunio coepit

quando

lux clara resplenduit. Secundus dies in jejunio, quando


eoeli

facium est firmamentum. Tertio die pabulum terr^


td.

Matth. xt pi

Joen.

t, 54

Qen

t,

S.i,

DE
genuinavit
,

Ull

ET JJJLMO,. LIBfcH LMs.

IJQ

natura obsequium prsebuit, jcjuniuui tamen


servabal.

ccelestis diseiplina

Qttarlo

die lnmiiuiria 1'acla die pro-

Minl solis

et lunje, et

adbuc jejunium. Quiuto

duxeruut aquas repentia aniinarum viventium,


volaulia supcr
\idit

et volalilia
cceli

terram secunduin lirmaincnlum


,

et

Deus quia bona

el benodixit ca

diccns

Crescite

et uiultiplicamiui, et replele aqua* quop sunt in


volatilia multinliceutur super

mari

et

terram

1
.

iit

adbuc jeiu,

nium. Dcnique bcnedixit ea


Crescite, et

sicut scriptum est

et dixit

non

dixit

Edite et manducate.
besliis orta

Sexto

die bestiae sunt creatae, et

cum

edendi potestas

est, et usus escarum.

Lbi cibus coepit,

ibi finis factus est

mundi. Lbi
divina circa

coepit sua

incremcnla nescire,
feriari.

ibi

coeperunt

eum

opera

Quo
,

iudicio declaratum est


desiit

quod per cibos mundus haberet imminui, per quos


augeri.

Nemo

delictum sciebat

nemo

pcenain timebat,

nemo

noverat mortem.
Plantavit
ibi

\ II.

Dominus paradisum ad ^ratiam beato-

rum, posuil
ul

hominem

operari, el custodire eum. Et


illic

sciamus non esse novellum jejunium, primam


conslituil de jejunio.

le-

gem

Sciebat enim quod pcr escam

culpa babcret intrare. Prima poena de jejunii praevaricatione inlraverat, dicente


i

mandato Dei

:
:

Dc

ligno

quod
au-

est scicntiae

boni et mali non comedetis


1

qua die autem


.

manducaverilis cx eo morte moriemini

Eo usque

tein

nemo

pr.evaricari noverat, ut

adbuc orla non esset,

qiue primu. est praevaricata indictum abslinenliae.

Lex

Domino Deo, bum, lalebra

pra^varicalio legis a diabolo

culpa per

ci-

post cibum. Cognilio infirmitalis in cibo

virtus firiniUitis in jejunio.

Deuique quandiu
;

interdicti-

abslinuere, nesciebaut esse se nudos

posteaquam man-

ducaverunt de interdicta arbore

nudatos esse se cognti

Oen

I,

II.

td.

It|

1?%

, ; ,

8o

AMBROSII

verunt. Merilo ergo mulier ubi culpae agnovit auctorem


interrogata respondit
:

Serpens persuasit mihi, et manJcjunate et orate, ne intretis

ducavi*. Serpens gulamsuadet, Dominus jejunare decernit.

Denique ipse
2
.

ait

in

tentationem

Itaque gula de paradiso regnantem ex-

pulit, abstinentia ad

paradisum revocavit errantem.


:

VIII. Et dixit

Deus

Ecce Adani factus

cst quasi

unus

exnobis hoc
cst
:

3
.

Irridens utiqueDeus, non approbans dicit,


:

Putabas te similem fore noslri

sed quia vo:

luisti esse

quod non

eras

destitisli esse

quod eras

intra

te eras, et

Denique

dum supra te esse affectas, infra te esse ccepisti. vcstivit eum tunica pellicca prius, et sic ait
dicat :
,

Ecce Adam, quasi


tali

dignum indumentnm tuum


divina affeclant,

Ecce amictus tuus, ecce hic te vestitus decet. Qui


Ecce quo
te

digni habentur ornatu.

tua culpa deduxit, ecce

nunc

in

hac tunica pellicea tandili-

quatn unus ex nobis aperuisti oculos. Circumspice


genter,

nudum te

aspicis,

quem

vestitum putabas.

IX. Gula ergo nudosfacit, jejunia operiunt etiam exutos.

UndeDavid

ait:

Opcrui

in jejunio

animam meam 4
ne

Bonum operimentum, quod


deprchendatur
,

inimam

tegit,

a tentatore

ne a tentatore nudetur.
, ,

Bonum velamen

quod tegit culpam tegit abstinentia tegit gratia. Beati enim quorum remissae sunt iniquitates, etquorum tecta

sunt peccata

Tegit gratia,

let

errorem

tegit abstinenlia,

dum remittit, et omnem abodum obumbrat vitium, et


a peccato liberant.

moesto abscondit affectu, atque extenuat pcenitendo. Ete-

nim jejunium, etelecmosyna


erat

Opcrtus

Adam virtutum

velamine prius

quam

praevaricaretur

sed tanquam exutus praevaricatione , vidit se esse


quia
1

nudum
enim
<

indumentum quod habebat,


iii,

amiserat. In diebus

Gcn.

i3.
*

Matlh. xxvi,

nvni ,11,

tfi.

Gcn.

iii,

2a.

Psal.

Id. xixi, i.

DE BLIA

tT

ILHXO. MBIiR
Orietur
,

M.
tibi

281

jejanierum vestrorum
>

inquil

malutinum Domini
:

luinen tuuin, et sanitas tua matura orietur, et praeccdct


anle te juslilia, et circumdabit le majestas
1
.

Bonum vestimcntum

lux.

Scriptum
*.

est

enim

Circum,

d.Uus luce sicut \estiincntG

Bonum

vestimeiitum

quando circumdat Dominus

et operit jejunantes.

CAPLT

V.

Noe quod incbriatus fucrit, ob i;nora?ttiam excusatur cl qua' mala cx vini usu nata sint, quceve bona ex
ejwtdem abstincntia
dectaratur.
.

propositis

utrinque exemplis

X. iNldatus erat Noe quando inebriatus


pietas filiorum.

est, texit

eum

Sednudatuserat per ignorantiam, non per

intcmpcrantiam; adhuc eniin vinum nesciebatur. In principio generis

plantavit

humani ignorabatur ebrietas. Primus ipse vineam dedit naturara, sed ignoravit potenliam.
:

Itaque vinum nec suo pepercit auctori. Quid

mirum

si

eum Dominus
tus cst
?

ipse creaturas suas laudaverit, et iste mira-

Itaque

cum eum

delectaret reperli muneris gra,

lia, tcntavit

vehementior creatura insuetos senis artus


Dormitaverunt, inquit
,

turbavit nova potio.

qui ascen-

aderunt equos

5
.

Ascendit corporis voluptates justus, et


ebrietas nobis suadel sobri*tatem.
est Noe.

obdormivit. Sed

illius

Semcl eniin inebriatus


agnovit,
ludit ad vitium.

Lbi vero malum


ait

ebrictatis
ef-

inventum suum ad remedium temperavit, non

Lnde

et

Apostolus

Modico vino

utere propter frequentes tuas infirmitates*.


Ivi
lviii, 8.

'

P>al. cur, a.

Id, ix\r, 7.

< 1

Tim.

v, j3.

2 $2

S.

AMBROSII
,

XI. Manebat

antequam vinum invcniretur

oinnibus

inconcussa libertas,

nemo

sciebat a consorle naturae siut

obsequia servitutis exigcre.


ebrietas

Non

esset hodie servilus

si

non

fuisset.
,

Obrepserat quidem jam fraternte

pra3-

lationis invidia

manebat tamen adhuc palernae

pietatis

reverentia. La3sa pietas est,

dum

ridetur ebrietas.
illis

Non

illis

itaque solis nocent vina quos tentant, sed et

amplius

quorum
Hinc

oculis temulenta

ebriorum membra nudantur.

risus irrevcrens nascitur, hinc libido inftamtnr.lur

ut mullo majore temulentia eos vina perturbent,


oculos ac menles inebriaverint,
proslraverint.

quorum

quam quorum membra

XII. Legimus etiam


fiiiae

in

eo monte

1
,

quod patrem Lot inebriaverint ad quem timentes incendia Sodomitana


sexus, solitudo, locus, ferarum

confugerant, et habitabant in spelunca. Convenit^ebrietati

atque concurrit
gis latibulis,

aetas,

ma-

quam humanis

aptior domiciliis. Fuit itaque

ebrietas origo incesti, pessimae generatricis partus deterior.

XIII. At
:

non Abraham vina

in

suo convivio ministra-

sed immolabat vilulum, butyrum, etlac etiam Anbat gclis hospitibus exhibebal. Cceli Dominuin, mundi agnos-

cebat auctorem
recte
illic

vinum tamen exhibere non


,

poterat.

Sed

deerat materia peccati

ubi erat remissio pec-

catorum.

XIV. Deniqne annunliavit eum Joannes neque manducans pancm, nequc bibens vinum. Qui enim Christum annuntiat, ab omni vitiorum incentivo prcestare se debet alienu.. Vicit igitur sanclum Noe, vel etiam Lot Abrahae nepotem ebrielas quorum alter cum jejunaret, diluvio
,

supersles fuit, alter incendio.

XV. Moysen quoque cognovimu sitienti populo ainari tudine aquarum tomperasse noa vina Cui petra aquam

Oen.

XIX 83-85.

\)E

Kl.IA

Bl

JKJl.MO.

LIBER UMS.

283

vomuit, potuit et vini abundantia non decsse. Deniqne


dixit

Deus

Percuties petram, et exict aqua ex ea,


1
.

ct bi-

bct populus

!Son dixit

Exiet

vinum

in

populo. Perifortio-

culosum enim erat vinum populo ministrare, quod


res ferre vix possent.

v\\\\\ \%,\V \V

\\\\\\\V\\\\\\\\\V\\\V\\\VV\\V\\\NV\VV\\V\\\i\\\Wv\V.\VWvVVVVW

CAPIT
De lege jejunii u Moyst data Quomodo malrum Samsoti
I

VI.

et

et

dejejunio ejusdem. Samutlis steri/italtm


quibusque
cibis Eli-

abstinenlia vini fcrcundaverit


filios

Prophetarum

aluerit?

doq

XVI. Dkmquk Moyses de jejnnio legem dedit, de vino dedit. Ipsam quoque jejunantem non voces iuagna?,
et

uon fujgura
ruit.

nubes nimbosa, non iumigans Sina perterintroisset in

Neque vero quentis de medio


jejoaaril in

nubem

et

vocem Dei
,

lo-

ignis sine periculo salutis audisset


fuisset.

nisi

mnnitus annis jejunii

Quadraginta enim diebus


a

monte,

cum

Legeni acciperet

Domino Deo

nostro.

Et in

superioribns
in

Movsi jejunanti,

quidem montis Lex dabatur inierioribus populo mandncanti praevaaccendebaturepulantium.

rtcatio sacrilegaluxu

Quo

spec-

laculo

molus

fregit tabulas

Moyses

indignum judicans ut

ebrio populo Lcx daretur. Itoque tabulasLegis, quas accepij

abslinenlia, conteri iecit ebrielas.

X\

II.

Quid vcro

alia

dicam

Nonne

slerilitatcm matris

Samson
>teriii?
bi?'

vini abstinentia fcecuudavit, et

parientcm

fecit

cx

Quoniam juxta praeceptum Domini vinum non biNenne Annam non inanducantera exaudivit Dominu*.
6,

Ht^d. vu,

284
el

s-

AMBROSII

infcminditatein cjus solvere jejunia?

Ex quibus duo
,

gencrati,

unus fortissimus,

alius observanlissiinus, dignos

se pracbucrunt, qui jcjunii

gremio diu

foli

et

quodam

abstinentioc eflfusi ulero viderentur.

Idem ilaque Samson,

qui malris soLrietale gencratus est, Allophylorum insul-

tantium

sibi ehrictate est vindicatus.

XVIII. Elisaeus vates qui de magistro didiccrat parci-

moniam, cum
hospilalilatis

filios

aleret

Prophetarum,

vitis a^restis

gru-

mulis mensas onerabat, et ineptis

sylvestribus olcribus

dine

implebat officium. Quorum oflensi amaritucum manducare non possent, levis farinje aspersione omnem illam amariludinem temperavit, abstinenliae prophelicae

munere veneni

vires evacuans.

CAPUT
Tribiis pueris in

VII.

flammas refrigerium

fornaeem jejuno stomacho ingrcssis atlulisse; ac leones etiamjeju-

nare Danielis edoctos essejej unio.

XIX. Est qunedam


vocant, nullo

creaturae natura

quam amianlum
infu-

facilis igui

consumi

qua3 imposito focis

ignescit, illico sublata de ilainma

tanquam aquarum

munda rcsplendet. Talia crant llebraeorum corpora pueroruin, qux dc jcjunio in amianti transformata nalusione

ram, vaporem
dia

ignis

non ad dispendium

sui, sed ad gra-

tiam muluabantur. Deniquc


,

cum

furcrent fornacis incen-

ut ultra quadraginta cubitos ilamma per circuilum

funderetur, consumens plurimos quos repererat Chaldaeo-

rum,

qui naphtha, pice, et stuppa, atque sarmento ali-

nienta ignibus minislrabanl ; ubi

cum

jejunio ingressi sunt,

Of

KLI4

F.T

JEJCMO.
,

UlIEft

Utf*.

*S*

discusso ardore flainmarum

in

iuedio fornacis ceepere sta-

tiin roris spiritu refrigerantis huinescere; ita ut

eorum

nulluscapiliuscapitisexurerelur, quiaillam quoque jejunia

comam \\.
in

paverant.

Daniel vir desideriorum

jejunio leones

trium liobdomadarum quoque docuit jejunare, missus in lacura,


,

adamantis rigorem abstinentiai soliditate

membra

dura-

tus

non patuit

vulnori. Sic

cum

constrinxerant jejunia, ut

in ejus

corpore ferarum morsibus locus esse non posset.


ut ea ferae aperire non possent

Clausa tenebant leones ora, quae abstinentiae prophelicar


sanctitas coinprimebat
;

meriti

quibusdam

vinculis alligata.

XXI. Jejunium itaque virtutera ignis extinxit, jejunium ora obstruxit leonum jejunium maris fluenla solidavit, jejunium pelram solvit in fontes aquarum, virtntt jejunii contra suam mutata naturametfluctus obriguit,ct
,

petra inundavit.

mvw"# \^\i\>rt\viv\ivv\^\\i\

\.\\\\\*\\*i\\\vv\*%i\vt\*vv\ vv\t\\fr%\\\% vvv\\\v*

CAPIT
Jejunii

VIII.

commoda

ut
,

magis eluceant, cum

gulce incom-

modis comparat
gula inferre

ac perturbalio?ium, quas eadem

solet,

elezantissimam subjicil dcscriplio-

nem;

cui exkortalio

ad sobrielatem conjungitur.

XXII. Sed quid


delerioravil

vetustis utar exemplis,

cum abnndet

jejunium etiam praesentium muneribus gratiarum ? Quis

domum suam

jcjunio? Quis Imminuit faculta-

tes? Cui
tinenlia
?

non

suspectri luxuries ? Cui

non

venerabilis abs-

Cujustorum
laesit

appetivit parcimonia? Cujus pudo-

rem non

ebrietas? Jejunium conlinentiae roagisterjuni

$gg
post pcenitet
lectavit.
:

s.

AMBiioftif

non illum

diutius sua intemperantia

oV

XXVII. Attende divitem


mendicus
ille

qui induebalur purpura et

bysso, et epulabatur quotidie splendidc, cujus ad januam

Lazarus jacebat plenUs ulceribus

cupicns

saturari ex his quae de

mensa cadebant
ille in

divitis.

Paulo post

cum

esset

morluus, ccepitrogare positus

in inferno, utex-

trcmum

digiti sui

pauper

aquam

intingeret, et retibi ilke


:

frigeraret

linguam ejus, quoe ardebat incendio.


illae

copiae? Uhi

ebrielates? Sitit qui incbriabatur

abun-

dat qui mendicabat. In ipso convivio


et

dum

bibunt

sitiunt;

cum

inebriati fuerint, amplius bibunt.

Quasi aperto
:

gurgite

vinum jam non

bibitur, sed infunditur

poculum

nonlibatur, sed exinanitur.

k-vv--*^

CAPUT

IX.

Cur potentes vinunt bibere prohibeantur? Juditk jejunans Holofernem obtruneat : iisdemque artibus pcpulum suum libcrat Eslhcr cui popnas ebrius Aman exolvil. Poslremo variw jcjunii l.audes enu,

merantur.

XXVIII.

Spinve, inquit,

nascuntur in

manu

ebriosi

' .

quia ipse se manibus suis vulnerat, et ulcera sibi in pcctus dcjicit. His spinis scindit
pit, et

vestimentum fidei quod accethesaurum suum servare non poterit. Omnis enim
insipientiae.
;

ebriosus et fornicator egebit, ct induet se scissa vcsti-

menta
bibere

El ideo potenlcs vinum prohibentur

ne

cum
9.

bibcrint, obliviscantur sapienliam.


4, 5.

iProv. xxv.,

-ld.xMi,

tt tlAk T JEiVXW. LI8ER BlUs,

ii)}?

XXlXi Denique
gcstiebant
:

bibebant vinuiu in ebrietale potenles,

qui Holoferni prtncipi miltliae rcgis Ass\rioi

um

se traderc

sed non bibcbat fceinina Judilb, jtjunans


,

om-

ntbus diebus viduilatis surc

pracler feslorum
,

dierum soAssyconsilii

lcmnilales. His armis munila proccssit

et

omuem

riorum

circumvcnit

exercilum.

Sobrii

vigore

abslulit Holofernis caput, scrvavit pudiciliam, vicloriam

rcporlavil. H;ic

cnim succincta jcjunio


vino sepullus jacebat
,

in caslris pra_lenut

debat

alicnis

illc

icLum vulueris

scnlirc

non posset.

Itacpic unius mulieris

jejunium innu-

meros

slravit cxercilus

cbriorum.
facla cst jojunio;

XXX.
suum
,

Estiicr

quoque pulchrior

Do-

minus cnim graliam


id cst
,

sobria? menlis augcbat.

Omne

gcnns
sub-

totuin

populum Juda?orum
ila

persccutionls

accrbilalibus libcravit;

ut

regem

sibi facerct essc

jectum, non

iibidinis ardorc flaminaluin, s?d ccelesti


;

mi-

scraliunc conversum
])ium, cl

ila ut ct

pccna relcrquerelnr

iu iin-

honor

sacris rcddcrctur alCaribus. Ilaqueilla, qo.e


,

triduo jejonavil conlinuo

ct

corpus suum aqua

lavit,

plus

nlacuit. et vindiclam rclulit.


jjctat
cxolvil.

Aman autcm dum

se rcgali

convivio,

inlcr ip=a vina poenaiu suic cLriclalis

XXXI.
virlulis

Est crgo jejunium fcconcilialionis sacrificium,


fecit

incrcmcntuin, quod
grati.e.
,

cliam ficminas fortiores


,

augmenlo
tem

Jejiinium uescit fceneralorem

non

sor:

fcenoris ncvit

non rcdulet usuras mcnsa jcjunantium


coutinentis
viri

non slrangulanl

filiuni

palerruc ccnlesima?:
:

non vexanl viduam oppignorala

sobrii viri jura dcfuncli


jejaui.

non defienerata cxcludit haMedciii auh


Dulciorcs post

XXXII. Eliam ipsis jcjuuium famem epnlrc fiunt

conviviis
,

dat gratiara.

quic assiduilale faslidio

sunt, el diuturna conlinuatione vilescunt.


cibi jcjuuiuui est.
lt.

Condimcnlum
,

Quauto avidior appelcntia

tanlo eaca

ig

, ,

bq

8.

AMBR0SI1

jncundior.

Commendat

sitis

poctilum

ncscit vini vctnsta-

transmittil arl tes qnrerere. Jcjunus quidquid hauscrit, judicium nare suspcndit. Usu eliam satietatem, non ad

pretiosa degcncrant

quorum aulem
Ipse sol

difficilis

posscssio
gralior,

eorum

grata perfunctio.

post

noctem

ipsa lux post tcnebras splendidior, et post vigilias sopor dulcior, ipsa salus post jcgritudinis lcntamcnta jncundior.

Ab

ipso

mundi Conditore didicimus


mensa
jcjuniis.

saepc diversitatibus

cumulari gratiam. Palrocinatur crgo et convivio famcs


ut gratior fiat

CAPUT
llystica

X.

acccptabite

mensa jejunio comparatur. Quaz famcs faciat jejunium; quidve sil quod dicilur : Cum

jejunatis, ungitc caput vcstrum, moraliler ac myslico

disquiritur.

XXXIII. Mystica quoque mensa jejunio comp^ratur. Illa mcnsa dc qua dicit David Parasti in conspectu mco
,
:

mensam adversuscosquilribulant me
acquiritur prctio
:

Mensa istafamis poculum illud inebrians sobrietale, ccclcstium sacramcnlorum sili qtuTrilur. Dixit cnim Dominus Qui sililis ilc ad aquam et quicumque non tia.

ct

bclis

argentum
:

ile et

cmite

Ecce qui vcro csurictis. Eccc qui scrviunt mihi, bibcnt vos aulcm sitielis Qui vos nisi qui anle polaslis? De quibus
Et
alibi ait

: :

manducale 2 scrviunt mihi, manducabunt vos


,

et bibile ct

supra dixit

Paraslis d.cmoniis inensain

et implcstis

forluna3 poculum*.

Ergo
iv,
i.

si

ad
' Id.

mensam
ixv, 10.

illain
4

venera-

psol.

xxn,

5,

Isai.

Ibid. ii,

DB ELU ET JEJUKFO. LIBER U5US.


bilem jejnnia sancla nos pcrducnnt
:

291

hac fame il!a qua? mcrcamur; quid dc iis dubllamus qua; in usn humano sunt, quod etiam suaviora ha?c nobis faciat
si

sunt a?lcrna

jejnnium

XXXIV. Nonautcm omnisfamcs


facit
,

acceptabile jejunium
:

scd famcs qua? Dci limore suscipilur. Considera


lotis pra?tcr

(Juadragcsima

sabbalum

ct

Dominicam

jeju-

nalur diebus(5o). Hdc jejunium Domini Pascha concludit.


Vcnit jam dies rcsurreclionis ,

bnplizantur Elccti(5i),
,

veniunl ad allarc, accipiunt sacramcntum


tis

silientes

to-

hauriunt

vcnis. Mciito

dicunt

sin^.tli

rcfccli

s.irilali

cibo, ct

spiritali

polu : Parasti

in

conspcctu

mco mcn-

sam... ctpoculutn tuun; inebriansqnampra?clarumesl 4 !

Non
jnnii.

sola

autcm fames qu.erilur, scd plcna


aliis

disciplina jc-

Denique

dicitur

In dicbus jejuniorum vcstro-

irmn

invcnilis volunlalcs veslras. ct

omnessubdilos voLis
ut audialur in c!a-

ssliinulalis.

Anad

judiciaclrixasjejunalis ct percutilis pflglale

nis? ItquiJ mihi

jcjunium,

ita

morc vox vcstra ? .\on hoc jejunium cgo elegi, cl dicm ad humiliaudum animam suan: hotninem nec si fleclas tuum, cincrem ctiam ct cilicium utcirculum collttm
:

subsiernas, nec

sic

vocabilis jcjuninm acceplum.


clegi, dicil Doniinus*.
:

.\on
jejusit

slale jejunium ego

Quod

nium iniprobclur, audivimus


probabilc.

nunc audiamus quod

Sed solvcomnemcolligationem
remissionem
el

injuslitia? tua?:

dissolve obligaliones violentarum

mille conftaclos in

commutationum, dioranem conscriplio-

nem iniquam dirumpc. Frauge


ct cgenos
,

csurienti

pancm

tuuin
:

cl

si

non liabcntcs tectum induc in domum tuam ct domcsticos seminis videris nudutn cooperi eum
,
:

>tui nondcspicias*.
'

idcsqua? species sitctforma jejuuii,


5-5.

Psal.

xxn,

5.

Isai.

ivw,

* Ibid.

6,7.

quis menlis hat>itus; ut orationi vaces ac noclc meditcris.

efc

in lege

Dci die

XXXV.
,

Ipsa figura corporis plcna gravitalis, nnllusru-

Lor cbriclalis circumftisus gcnas qui intuenlium offcndat aspcctus scd vultus caslo micet pallorc rcvercndus , scrmo
gravior
,

oculus vcrecundior, grcssus stabilior alquc mo-

dcralior; plcrumquc

molus animorum. Vullns intenlior,

cnim lurbaliorc incessu prodilur et quidam cogilationis


ncque
trisliliam

suoe arbitcr, et tacituscordis interpres; ut

praMexat, nequc solvatur risu inconlincnli.

pcrfluum
dical
111

lioc

pulcs noslr.c

Non commonitionis; cum


,

cnini su-

Sapicnlia
si-

Evangelio :

Cum
1

aulem

jejunalis, nolile ficri

cul hypocriUc
simnlalione

Irisles

Idco dixil hypocrilas


;

co

quod
sccna

alienam pcrsonam induanl

sicut in

qui Irrgoidiascanunt, pro

corum
cnim

diclis

quorum pcrsonas

geruul
rranl
,

molus suos excilant, ul aul irascanlur, aul mo>


isli
,

vclcxullenl. Affeclanl

ul jijunarc videan,

lur, hominibus magis

quam Dco

cupicnlcs probari

quod

fucicbant Jud;ci.

XXXVI.

Et idco nobis dicitur*

Vos autcm cum jeju-

nalis, ungile caput vcstrum, ct facicm vcslram lavale;

ne parcalis hominibus quia jcjunalis, scd Palri vcslio,


in

qui csl

abscondilo
.

et Pater vcstcr qui vidct in abscon

dito

reddet vobis 2

Quidcst:
:

Lngilccapul vcslrum?
corporci
oJoris

Sed

ct

hixuriosi dicunl

Vino ci unguenlis nos rcplea(jiii

niiis

graliam qjucrunt.

Unguenlo cnim sc ungunt, Scd iila nngucnla

iibidinis illccebram
,

niovcrc cmisncrunl. Aliud cst sobricialis uiuruenlum

dc

dc quo

dicil Ecclcsia

ad sponsum suuin
3
:

r.guenlum

cxi-

nanitum nomcn
ct

liuuii

aliud

olcum quo arlus


4

aniuiJB

qiKTddin inrmbra pinguescunl.

Impinguasli in
'

Lnde ct I)a\id olco caput mcuin Et hoc csl


.

dicil:

olcuiu

MjiUh.

vi, i6.

Ibid. 17. 18.

Cant.

1, a.

Psal. xxn, 5.

DE ELIA ET JEJUXIO, LIBEn IM5.


]

2f)3

cliti.T,

quo unclus
iiiiicM-t

cst Chrislus a D< o Palre, ut prnc

om-

utbtt*

conortion$.

Uoc jubrt

itngi

caput
tristivi

nttruin, ut olco Ixtilix obducaltir omnis sijiulala


tia;
,

hc vitleans jcjunium tmun venderc homiuibus ne


io Biiimac to*e snEnlo.
lriiunj)i;il.

dearis conlrislari

Nemocnini

Irisiis

coronalr.r, ncmointrslus

hgccrgo caput

ttiinn,
c;i|)ilc

ubi sensus sapicutis sunt;


t

ociili
,

cnitn sapicnlis in
:

jus.

Admysleria rocaris (j?)


:

el ncscis

tliscis,

cum

venis.

El rcminisccrc illud

Sicut unguentuin in capitc,

quod
sil
:

dcsccndil in

harbam Aaron',

tunc cognoscis

quicl

Lngilo caput vcslrum :

Quomodo
,

placucris Deo , utlibi

sua patcfaccrci sacramcnla

cl daret graliairi spiritalrm.

XXXVH:
Andi
:

Est ct aliud caput mysticum.


vir
;

Quod

illitd?

Caput mulieris

capul aulem

viri

Christus*.

Mittc in Christnm, mitle ctiam in caput cjtis uitgurnlum.

Capul ejus Dcus


tinitatem
ct

cst. lila

qunc in caput cjus misit


;

mulier Ecclcsiae lypum cercns, ungncnlnm, confcssa est ejus l)i-

qu;e in pecles cjus mi>it, confessa est cjus


.

bassioncm. Llraqtic laudatnr

Et lufac quolaudcris, quo

rcmissionem accipias peccalorum.

Lava faciem iuam


,

cmuuda animam tuam pcccalriccm


tuam.

lava conscicnliam

Indcx enim facics plerumque est conscicriliac, et miidam lacilus sc-rmo mcnlis, cum aut pcccato compungimur, aut inlegritate kclamnr. Noli hanc exterminarc facicm lava illam ct omnem sordem conscicnline tiuc diluc.
,
,

Exlcrminat facicm suam qui aliud corde gerit


praetcndil.

aliud foris

Non nos

vekit

quodam peripelasmatc
:

opcria-

mus

quod

intus est, foris luceat

qucd

foris est, in-

tusoperetur.

Nemo
.

in jejunio

culpam includat, pureferat


cst.

innocenliam. Jejunium cnim culpa? inlerfcclorium


1

Psal.

uu:i,

Cor.

xi, 5.

Mdllh. xxvi. 10, et Luc. ?u, 44.

294

S.

AMBROSII

CAPUT
Jejunii virtus
licet

XI.

amariorum exempio
,

illustratur; ct csca
el

dulcis

</uam noxia

sit

Esuii

Jacob

liistoria

oslendiiur ;

(um

srquilur cxhorlalio adjaclantiam in

jejunio dcclinandam.

XXXVIII. Nemo amarioribus dulcia pracoplct. Dnlcis voluplas videlur amarum jcjunium. IJoc amaro illud dnlcc
,

tollalur. Solcnt

amara cliam

ipsis plus

prodcssc corpori-

Lus. Sicut

cnim cum

in iulimis

pueroruni visceribus vcr-

mcs cx
nisi

cibi indigeslionc

nascunlur, extingui non queunt


vis

cum amarior

potus infundilur, aut medicainenlorum

inolcscitasperior,

quorum odorc morianlur


Esaii
,

ita

profundum

animae virtus ingressa jejunii culpam latcnleminterficit.

XXXIX. Quid
esca ad

Loram
fralri

dulcis

dominum

Nonnc Quid Jacob dedit? Nonne conlemptus cibi acl tempus


servum
fratri

suo

fecil ?

amara

in

posterum

amarior, sed salubris

in

reliquum? Ipsa corpora dulcibus


Idco non mediocris, scd
exivit esca, ct

frcqucnter inflantur, et mcilc jccur lenditur; idem lamen


escae

amaritudine lemperalur.
:

laudata qu.cstio

Dc manducantc
:

de

forli

dulce 1

Alii
<

babcnt
t

Et dc

trisli

dulcc
;

grrcci codiccs

maxime. Scd
trislitia vcl

forlc

laboriosum

csl

cxit

enim dulcc de

labore.

XL.
riihil

Noli crgo lc jaclarc


prosit jejunium.
in

cum

jcjunas, noli gloriari, nc

libi

Quac cnim ad o^tenlalionem

fiunt,

fulurumfruclum extendcnl suiira; sed prajsentium mcrccde consumunt. Elias in deserto erat ne
,
'

non

Judic. xiv, 4.

DE ELIA ET JEJUSIO.

LIBER

l v

t$5

quis cnni jejunantena videret, nisi solicorvi qui


rcnt. Elisrcus in deserlo crat, ubi

cum

pasccnisi

non incnirelurcsca,

aihara.

Joannes

in deserlo erat, ubi solas locuslas ct

mel

sylveslre irivenirct. Jejunanlibus cpulae pio Angcloruin nainistcrio delerebanlur.

Praudebat Danicl intcr jejunantes


ulienum prandium
,
,

leoncs. liie prandcbut

iei-e

non tangcepu-

bunl suum. Jcjuuaulibus epuiac \olant


dcs vacillant
:

prandenlibus pe
,

jcjunantibus luanna de cudo dcscendit

lanlibus culpa pracvaricalionis ascendit.

CAPLT
Quemadmodum
quamque
lcjcente
itla

XII.

in

omnc

facinus prcecipitet ebrictas


odiosa
,

'

ridicida

sit ct

eleganti descrip-

tione erponitur. Post

quw nonnutlade

luxurioso ado-

ad phitosophiam converso adjiciuntut


est lioc ?

XLI. Skd quid


doTnrt

Dum

ae jcjunio disputo

stre-

pitus nudio convivioruin. Nisi fatlpr, iu

scrmonc mco reet ea qunj

prandium. Sonusergolitterarurainvitat, impalienlia?

cxeinpla non tcrrent.

Etenim qui jejunantem,


,

Legis sunt ferentcm

expectare non passus est populus


et

utiquc sedit maiiducare,


dcre.

bibere, et surrexerunt lu

Yideinus sacrilegium cbrictati fuissc conjunctum.


sicut

>am

matcr

fidci

conlincntia

ila

pcrfidice

matcr

ebriclos c^t. In

quod facinus non

ista praccipitat ?

\L1I. Scdcnt in foribus tabcriiarum bomincs tunicam

non habcntbs, nec sumptum scquculis


ribus ct }iolcstatibus judic?nt;
el

di<

i.

Dc impcraloqui sunt

hno

rcgriarc sibi vidcnlur,


,

cxcrcilibus impcrarc. Fiunt cbrielalc diviles

veritate inopcs.

Aurum

donant, dispensant pecunias po

t$6

s.

AMur.osn

pulis, civilatcs acdificanl, qui

non habcnt undc cauponi


vintun
Diviles

potus sui corporis prctium solvanl. Fcrvet enim


in

his,

ct ncsciunt
:

qoid loquanlur.

sunt

dum

inebiianlur

niox ubi vinuin digessorinl, ccrnunt sc cssc

mcndicos. Uno die bibunt mullorum dierum labores.


XLIII.
tela

De

ebriclalc ad

arma consnrgilur

calicibus
cl

succcdunl.

Pro vino sanguis cflundilur

ipsum

sanguiucm vina fuderunl.


denlur
in

Quam
starc

ibrtes Sibi honiines \i-

vino,

quara sapicnles,

quam

discrli,

qnam

cliam pulchri ac decori,


ccssc cst lilubct,

cum

non possinl? Mcns ncBarbari in ferrum

lingua balbutiat, pallor exsanguis ora


sil.

suiTundat, foelor ebrielalis horrori

ruunt
rit

(5*2

bis), vulgus in rixas. Si quis


vidcas ora

corum pugno

iuc-

percussus,

saucium

vini

lacrymas fun-

derc,

miscrabiles cpilogos dccanlarc. liabct

unum hoc

lomulcnlia, ut cmolliat et rcsolvat corda temulenloruin.


Sicut enim ignis probat ferrum
dio eliam

durum ita ct vini inccnsupcrborum hominum cor liqucscit. XLIV. Omncs sibi vino a^qualcs videnlur, nullus infcr'or. Non paupcr diiili cedit, ulpolcqui pauporemsc cssc
,

nescit litudo

noninlirmus valido, cui omnis

in

bibendo

cst for-

non mendicus

locuplcti

non

ignobilis honorato;

cum

libentes, iilum

regem habcant, qui bibcndo supcra

vcrit cnetcros.

Meriloque scriplum est:


in ebriclalc

1
.

yEqualis vila
ct

ho
sc

nminibus vinum
quilur audires
:

Scd ulinam

quod

Bibas illud raoderatc, ut


:

sis

sobrius\

Mou habes quod accuses


est,

vinura in jucunditatc creatum


Exultatio animae et cordis

non
si

in ebrietate

ab

inilio.

moderate bibas: immodcratio autem potus iracundiam concilat, et rninas raultas eflicit.
est,

XLV. Scd
1

forte dicant has esse potaliones

vulgarium

ct

levissimorum horainum. Vcniamus crgo ad horura potenEccli. sxxi, Sa.

Ibid.

DE ELIA ET JEJUXIO. LIBER IMS.


lium
ct

2C)~

forlissimorum convivia.

Non cgo

hic unguentatcs
,

adolesccnlulos aul coronatos rosis proferam

qualcm

fe-

rnnt illom fuisse qui deliLulus un^ueulis, rcdimitus


bus, subnixus merclricibus
,

flori-

anlelucano potu cbrius, et


pliiiosophi
,

diurno

ccrcorum comitalus lun.ine,


sit.

audilo-

rium dispulanlis ingressus


;riunt,
ilixerit

Quo

Midilo

coronas, ut

scnsim delraxcrit, ungucnta deterserit, scoilf:

pbflosophus poslca tanlus evaserit


,

ut csset so-

brietatis

excmplum qui fuerat anlc ebrielatis ludibrium. Nou enim unum emendutum illis invidco; ut doceam genus eorum Iuxuriae a me non csse simulalum. Certc
vino,
fuit

illcsi resrpuit a

tamcn semper temulcnlus

sa-

crilcgio.

CAPUT

XIII.

Militarium liominum convivia, cutn pupia quadam atque sjitclaculo comparanlur ; el eoruni parles singula?, etquasi

qucedam prolasis ,

epilasis et catastro'

phe

quam

diligentissime describunlur.
igitur

XLM.

Apage

hinc adolescentes lubricos

ad

convivia pracliatorum venimus. Inler


est, slipalores hi sunt
bellici qui

arma prandcndum
aurcis torqui(53), aureis

ministranl, succincti
:

auro,

et

Babylouicis lurabos suftulli balteis


,

bus nitent colla

aureis bullis

zonam tegunt

thecis cultros includcnt suos, quibus dimicent

cum

epulis

dividendis. Assistunt pueri


rica

coma

nitentcs, cx genle barba-

ad hos usus

elecli,

per singularuin distantias a?tatum

vices.

Cernas populorum divcrsorum ordines, aciem ordi:

natampules
cornu
in

vasa cxposita argentea,


vini

pompam

arbitreris

medio

plenum

(54),

non

pneliaris, sed epn-

t$6
pulis
,

s.

AMur.osn

civilatcs nedificanl, qui

non habcnt undc cauponi


vintun
Dlviles
,

potus sui corporis prctium solvanl. Fervet cnini


in

his,

ct ncsciunt
:

quid loquanlnr.

sunt

dum

incbrianlur

niox ubi vinuin digesscrint

ccrnunt sc essc

mcndicos. Liio die bibunl mulloruin dierum labores.


XLIII.
tela

Dc

ebrictalc ad

arma consurgilur

calicibus
cl

succcdunt.

Pro vino sanguis cffunditur

ipsum

sanguincm vina fuderunl. Quain


denlur
in

fortes sibi honiinesvi-

vino,

quam

sapienles,

quam

discrli,

quam

cliam pulchri ac decori,


ccssc cst lilubet,

cum

slare

non possinl? Mens ncsit.

lingua balbutiat, pallor exsanguis ora

suflundat, foelor ebrielalis horrori

Barbari in ferrum

ruunt
rit

(5'2 bis)

vulgus in rixas. Si quis eorum pugno fucvideas ora

percussus,

saucium

viui

lacrymas fun-

derc,

miscrabiles cjiilogos dccanlarc. Iiabct unuin hoc

temulcntia, ut emolliat ct rcsolvat corda lemulcnlorum.


Sicut cnim ignis probat ferrum
dio eliam

durum,

ita ct vini

incen-

superborum hominuin cor


sibi

liqucscit.

XLIV. Oinncs
r'or.

vino a?qilalcs videnlur, nullus infc-

]\on paupcr diiili cedit, ulpolcqui


:

paupcremsc
bibendo

cssc

ncscit titudo

noninlirmus valido, cui omnis

in

cst for-

non mendicus locupleti

cum

libentes, iilum

non ignobilis honorato; regem habcant, qui bibcndo supcra,


:

verit coetcros.

Meriloque scriplum est


.

/Equalis vila
ct

ho
sc-

minibus vinum in ebriclalc 1


quilur audircs
:

Scd utinam

quod

Bibas illud moderatc, ut


:

sis

sobrius'.

Nou habes quod accuses


cst,

vinum

in jucunditatc

creatum

non
si

in ebrietate

ab

initio.

Exultalio animae et cordis

est,

moderatebibas: immodcratio autem potus iracunet ruinas

diam concitat,

multas

eflicit.

XLV. Scd
'

forte dicant has esse potationes

vulgarium

ct

levissimorum hoininum. Vcniamus crgo ad


Eccli. \xxt, 5a,

horum poten-

Ibi.1.

DE

ELIA.

ET JEJfMO. LIBER VKV$.

*g?

lium

ct

forlissimorum convivia.

Non ego

hic ungnentalos
,

adolcsccnlulos aul corona!os rosis proferam

qualcm

fc-

runt illum

fuisse qui dcliLulus

ungueulis, rcdimllus

flori-

bns, subnixus mcrclricibus, anlclucano polu cbrius, et

diurno

ccrcorum comitalus Iun:ine, phiiosophi auditosit.

rium dispulantis ingressus


dixcrit

Quo

Midilo

coronas, ut

aiunl, scnsim delraxcrit, ungucnta dclcrscrit, scoitfs vale


:

philosophus postca tanlus cvascrit

ut csset so-

brictalis

excmplum

qni fucrat antc cbrielatis ludibrium.

Non enim unum cniendylum illis invidco; ut doceam genus eorum luxnriae a me non cssc simulatum. Certc
illcsi rcsipuit a

vino,

tuit

tamcn semper temulcnlus

sa-

crilcgio.

CAPUT

XIII.

MUllarium hominum convivia, cum pugna quadam atque spectaculo comparanlur ; el eorum partes singulce, ct quasi qua?dam prolasis , epilasis ct catastro'
phe

quam

diligentissime describuntur.
igitur

XLM.

Apage

hinc adolescentes lubricos

ad

convivia prreliatorum venimus. Inter


est, slipalores hi sunt
bellici qui

arma prandcndum
succincti
aurcis lorqui(53), aureis

ministranl,
:

auro,

ct

Babylouicis lumbos sufFulli balteis


,

bus nitcnt colla

aureis bullis

zonam tegunt

thecis cultros includcut suos, quibus dimicent

cum

epulis

dividendis. Assistunt pueri


rica

coma

nitentes, ex genle barba-

ad hos usus

electi,

pcr singularum distantias astatum

viccs.

Cernas populorum divcrsorum ordines, aciem ordi:

natampules
ofrrfcu in

vasa cxposita argentea,


vini

pompam

arbitreris

medio

plenum

(54),

non

praeliaris,

sed epu-

298
laris

S.

AMBROSII
in ccrta-

instrumentum buccinne, quod discumbentcs


accendat.

men

pracluditur (55).

XLVII. Primo minoribus poculis vclutfcrcnlariis pugna Verum hcc non sobrietatis species, scd bibendi est disciplina. Etcnim ut tragoediarum actores primo sensim vocem excitant, donec udae vocis (56) aperiant Ller ut postea
ita isli

magnis possint clamoribus personarc

quoque

in principio pradusoriis se

excrcent pocu-

lis,

ut irrilent sitim; nc forte reslinguant

eam,

et saliati
rit

poslca bibere non possint. Ergo ubi res calere coep

poscunt majoribus poculis


silis

fervor inardescit marlius, cibo


visa
,

cxacsfuat, et ubi

imminui

polu meraciorc repa-

ralur. Ccrtant pocula

cum

ferculis, et inlcr

morsus

sacpc

remittunlur. Deinde proccdenlc polti longius contenlius-

que, divcrsa ct

magna certamina,
quis se cxcusct,
si

quis bibcndo priecellat?

Nola gravis,

si

quis

tcmperandum

fortc
se-

vinum

putct. Et haec

donec ad mensas pervenialur

cnndas.

XLVIII. At ubi consummatac fuerint cpulac


essc

putcs jam

surgcndum

lunc de intogro potum instaurant siium;

et cuni

consmmnavcrint, tnnc inchoare se dicunt, tunc

deferuntur phiahe, tnnc maximi cralercs quasi inslrumenla


beliorum.

Ac ne imtnodcralum hoc

arbilreris,

mensura

proponilur, certalur sub judice, sub Iego deccrnitur. Agonolhctes


illis

furor cst (^7), slipcndium debilitas, victoriao


ct

priemhim culpa. Pendet anccps diu


tus
;

dubius

bclli

evcn-

furor

cnim

iile

cst praeliaris.

manus

vina fundcnlium, el

Gedunt pinccrnarum coquoruin labores calida mi nou cc-

ni.slranlium,

codunLqui monsuras ij>sasbonas supcreniucnexamine, ne quid cffuudanl


:

tes diiigenli librant

dunl bibenles.

XLIX.
bello
si

Sola

illa

sunt sinc excusalione certamina. In

quis se infenorem viderit,

arma

converlit, et uao-

DB ELIA ET JEJtSrO. MHER UXrS.


rctnr vcniam
:

299
urgctnr ad
,

hic

si qtiis
si

calicem convcrlat
quis

polum. In scammalc

manum

lcvat (58)
:

exscrs

quidcm palma?, scd immunis

injnrtsc cst

in conviviis ctsi

manum

rcvocet a viuo, ori cjus iufunditur.

Omncs

inc-

briantur, viclores victique


sopili. .\ec portari

omues

cbrii jacent, plerique


licct,

eos ad sepulcrum
sc

prius

quam

is

qui pascit, dc

ommbus

vindicalum vidcrit, ut ulciscascnlit,

lur dispcndium.

Qui autcm damna non


,

hanc

mensa; in gtoriam pulat

si

cx ca vulnerali omnes ac

saucii lanquain de arena cxeant.

L.

Sprclaculmn

trisle

Chrislianorum oculis,
terribilcs

et misera-

bilis specics.

Cernas juvcnes

visu hoslibus dc

convivio portari foras, ct indc ad convivinm rcporlari, rcplcri ut exhauriant, ct cxhauriri ut bihant. Si quis vcrc-

cundior

fucrit, ut

crubcscat surgere;
possil.

cum jam

iinmodcra-

tos potus teucrc

non

anhehire vehementius, sudarc,

gcmerc,

confile-ri. Ibi unusquisque pngnas enarrat suas, ibiforiia facla pradicant sua,

signis prodere,

quod puJcat
et

narrant tropiufca

vino

madidi,

somnolcnti ncsciunt
slerlil et

mente, quid
tat,

li:urua proferant.

Inusquisque

po-

dor n

ct

oimicat; et

si

quando consurreclum

fucrit

viri praeliatores stare

non possunt, egressu vacilhmt. Ridcnt


suis portant mili-

servuli

dominorum opprohria, manibus


,

tem bellalorem iinponunt equo. Itaquc hac atquc illac tanquam n ..vigia sine gubcrnatore fluctuant; et tanquam
vulnere
Alii
icti iu

terram dcfluunt,
fit

nisi cxci|)iantur d scrvulis.

reierunlur iu scutis,

pompa

ludibrii (09).

manc

iqsignc* armis spcclaveras, fulrn niinaccs,

Quos co^dem

vcspcri cenias cliam a puorulls

impunc
,

ridcri, sinc ferro


,

vulneratos, sine pugna inlcrfeelos

sinc hostc lurbalos

sine sencelutc treuiulos, iu ipso juvcntulis florc nasccnlc.

3oo

AMfinosit

V^>VVfcv*\*V\V*VV>iV***VVV\VVVViVVVVrtVVVVVVVVV\VVVV\^VVVVV\(**WVVVVV*IV"VWVfctV

CAPUT

XIV.

Reprchenduntur qui conv ivia a dtemulcnliam prwparant el major csse viai, quain veneni vis osttndilur.
LI. Quis talc miscuit furoris

poculum

Quis tantum

in-

fudilmcnlibus venenum? Periclilalur liomo luliun essc dc


cprpore
;

el ipse sibi

reus est insani.e voluntarkc , corrupteLc

spontaneae; et laincn nec vos cxcusamini qui vocatis ut

amicos, ct emitlilis ut inimicos. Quanto nielius in terram


lua vina fudisscs?Scd cl terra incbriat, el aspcriores eliaui
ipsas feras reddit
,

si

vini contigcrit odor.


,

Dcnique vcnRogas ad

dcmiae temporc
succindi.

si

vineam inlravciint

solcnl ebrielalc

Qnid
,

tc dcleclant

jucunditatcm
effcrre vis

cogis

damna ad morlcm
: :

sine gratia?
invilas

ad prandinm,

adsepulcruni

cibos promillis, lormcnta irro-

gas

vina praelendis,
,

vencna suHundis.
esl. Tollit

Omnc cnim

qnid-

quid nocct

vcnenum

sensus, visccra exurit,

somnum
LII.

iufeslat,

caput vcxat.
vis vini

Eliam major

\cnenum vino

excluditur,

quam veneni est. Dcnique nonvinum vcneno. Mcrito Deus


,

per Moysen non solum

vcncno

sed eliam draconum


:

veneno, vinum comparavil dicens

Furor draconum

vi-

num eorum,
didit
,

et ira
;

aspidum insanabilis d .Et pulclirc ad

Insonabilis

multi eniin a reliquo serpentium

veneno curanlur, nemo ab ebrietate. Certe vencno caro


vulneratur,

mens

sine noxa est

ebrietasad corporismor-

tem

mentis etiam crimen adjungit. Adverte autem et

perfidiie

venenum,

vini

declaratum nomine. Ait enim

su-

Deqt. nxxm, 53.

tt tllA
pra dc alienigenis
,

tft

JEJTJJIK),

IIBjER

Vtis*
!

Ji>

qui nescirent
,

Deam
coruni

De vinca enim
Gomorrhae
:

Sodornne vinum coruin

et vilis

vitis

uva eorum, uva

iellis,

bolrus amaritudinis

in ipsis *.

CAPIT XV.
Sc non omnia
dit exposito

dixissc quos in cbriosdici polcrant osten-

Esahr
;

num

invthitur
,

cl

undc in lasciviam popinoad finem quidam dc calice aureo


loco
:

Babylonis

ct

vasc apostolico subjungil.

LIII.

Putatis

me tanquam

vino crapulatum

intem;

peranlius jejunii prncdicationi hunc miscuisse


ct

sermoncm

adhuc propler hos forlissimos


dixi,

viros quanta praelerii

quanla minora

quam Dominus
:

loculns est

Audistis

qnid per Moyscn dixerit

audite quid in libro

sermonmn
hujusmodi
et scc-

Esaiae scriptum siU Invehitur

enim Dominus

in

versus ;6o), cl

ait

tV

iis

qui consurgunt
:

mane,
ct

tanlur siceram, qui chrii sunt vesperi

nam vinum

eos

comburet.
opera

Cum
:

cilhara

enim

ct psaltcrio

tvmpanis

vinuni hihunt

opera autora Domini non rcspiciunt, ct


cjus

manuum
\ vc eniin

non considcrant
1

Cui

va?, inquit,

cuijudicia ? ctii lumullus


iis

Divcrsa sin^ulis, tcmuieniis

omnia.

qui cbrii sunl vc^peri!

qni ct ante vcsperam, ct frcqucnlcr in luccm

Quid er^o il!is madent?

Er^o
lur.

voe sihi

dchiium. Uahcnt conccrtalioncs, conserunt


cl

liles, in

cacdem prosiliunl,

vcniunt ad judicia vel vocan-

lanquam rci. Fit nonnunqunm gra.ior tumullus, quia \ino mens pcrverlilur clrk)*i Et ncnmcminil rcgis, nec ma^istralus, ut scriplum esl
llahcnt crgo judicia
:
:

Deut. xxxu, 02.

Ial. v, 11,

1*..

* P.-ov. xxji, 319.

3o2

'

ambhosii

Et omnia apcrta

facit loqui, ct

non mcmincrunt, cum


:

nbiberent, amicitia;,

ncc

fralcrnne ncccssitudinis'

scd

post tnmnltnm snmunt gladios; et cum a vino mcrsi fncrint, et snrrcxcrint, non mcminerunt ipsi qu;c gcsserinl.

Habent crgo cliam dignam mercedern lumuitus. LlV. Praeterieram ccrtc ego citharam, psallcria

tym-

pana, qnac cognovimns conviviis hnjnsmodi frcqncntcr adhibcri, ut vino ct canlu excilentur libidincs. Plcrique
eliam
,

pcrsico

morc mulieres dignas (cmulenlorum con,

sorlio indnci jubcnt, et


]is

ab his phialas accipiunt, alque

il-

se substcrnunt sedenlibus.

El liunc riliim sacra(;e haIlabenl crgo

bcnt obscrvalioncs

in ebrictalis minislcriurn.
:

vinum
ipsi

ct barbari

libenlcr his Hoinani indjilgent; ut ct

solvantur in potus, et cnervati obrietale vincatur. Ncc


facil,

sohun vinum ebriclalem


braci

scd ct siccra. Deniquc lle-

omncm polum

qui incbriat, siccrac noniinc vocant.

LV. i\on immcrilo ergo vnc illis qui mane cbrielalis potum requirunl, quos convenicbat Dco laudcs rcfcrrc, pr.cvcnire luccm,ct occurrcre oralioncSoli
visilat
sic. rac
,

]uslili;c,
,

qui suos
ct

ct cxurgit nobis

si

nos Chrislo

non vino

surgamus.

Hymni

dicunlur, ct tu cilharam tcncs?

Psalmi canunlur, et tu psallcrium suniis aut lympanum.


Merito
vae,

quia salutcin rclinquis,

morlem

eligis.

\ ix

dmt-

culnm, cljam cursalur pcr tabornas, vintun qiuerilur, exculiuntur lapeles, accubilum festinant slcrncre, lngcnas
argentcas, auralos caliccs cxponunt. Va?, inquit,
isla

qua>

renlibus

LVI. Calix aurcus Babylon


omnexii lcrram.
j

in

manu Domini
omncs
Babjlon
,
,

incbrians

vino cjus bibcrunl

genlcs, idco
ct conlrila

commol.t
2
.

sunt. Et subilo cccidit

cst

Calix crgo aurcus conlrilus est


,

quia Babylon
se

contrila est

quac cst calix aurcus.

Sed quamvis auro

5 Esdr, ni, ai, aa.

Jerem. u,

7, 8.

DE ELIA Er JEJTMO. LIBEH VXV$.


iactet et pretio
,

3f>3

in

Domini

ct ipsa ost polestate.

Deniqnc

divina indignalione conlerilur.

Qua

ralione calix aurcus?


;

Quoniaui qui vcritate dcficilur, quarit iileccbram


species saltcm preliosa ad bibcndum aliquos possit

ut

illicere.

LVII. Conslituc antc oculos tuos


culi, cidee spcciosam illcccbram
,

pompam
n

luijus sae-

scd inanein graliam.

tSon tc inducant aurca vasa et argenlca.

Habcmus

ct

nos

thesaurnm
cst, sed in

Bti

vasis ficlilibtis'.

Yas apostolicum

ficlile

co thesaurns cst Chrisli. Va? siccram


,

manc

sec-

tanlibus

Aareum esl hoc vas poculum est et in co povcneuum morlis, venenuui libidiuis, vcnenum ebrictatis. Hoc qui biberit, commovelur et cadil. Coinmorctur non solum corpore, sed cliaui corde turbulo; commovcri
!

culo

cmm

pcccati

est.

CAPLT XVI.
Ebrios Caini ac perseculorum

Domini

similes esse,

imo

dwmoniacis
pingilur
:

iidcm suis coloribus ticin quos Uicremias vcrba cadcrc declarat


ipsis miseriorcs:

sanctus Doclor.

LVIII.

Dexique Cain exiens


calice

conspcctu Dei, habitavit


significat

in lerra Nald,

quod intcrprclalionc

commolio-

nem. Ergo qui

aurco inobriatur, pcccato movclur?


Ca'iu illius parricidac, ut

Quid

te

sub malediclo conslituis


ct

tiemas alque movearis? Sed

pcrseculores Domini trans-

eunlcs movcbant capila sua. Exagitabal enim eos spirilus

ncquam, qui

repleta a sc corpora
:

movcrc

consucvit. Et

iilc

cum

dciuerit, Iremor desinit

ebriclas

autem perpetuum

a Cor. iv, 7.

tlat

tremorem, Sudant virium cOrpOra temulentortan


vinium

it

levins ea tellgeris, exprimis

LIX. Ebrietas fomentum


insaniae, ebrietas

libidinis, ebrietas incentivurh

venenum

insipienlioe. Haec sensus

homi-

num

mulat

et formas,

pcr hanc fiunt ex hominibus cqui

adhinnientes. Sicjuidem naturali vapore corporis calidi, et


praeter

naturam

vini

calore flammati, cohibcrc sc

non

queunt, ct in bcstiales libidines excilantur; ut nullum lem-

puspraescriptumhabcant, quo dcceat indulgcreconcubilui.

Vocem

amitlunt, colore variantur, oculis ignescunt, ore

anhelant, fremunt naribus, in furorcm inardescunt, sensum


exccdiint.

Hinc phrcncsis pcriculosa, hinc

calculi gravis

pccna. hinc exitialis cruditas, hinc vomitus frcquens semcsas epulas

cum inlernorum

visccruih cruorc fundcnlium.


est

Mentior,
dicens
:

nisi

eadem Dominus per Iliercmiam locutus


1
.

Bibite et inebriamini, ct vomilc, et cadclis, et

non

sursjetis

LX. Hinc etiam vanrc imagines, gressus, umbras sa?pc transiliunt

incerti visus, inslabilis

sicut foveas. Nutat his

cum

facie terra, subito erigi ct inclinari videlur, et quasi

vertalur, timcntes in faciem ruunt, et

solum inanibus apsibi

prehcndunt, aut concurrentibus monlibus


inciudi.

vidcntur

Murmur

in

auribus tanquam maris flucluanlis


fl

fragor, ct resonanlia

;clu littora.

Ganes

si

viderint, lco-

nes arbilranlur, et fugiunt. Alii risu solvunlur incondilo,


alii

inconsolabili mrcrore dcploranl,

alii

irralionabilcs ccr-

nunt pavores.
"\

Vigilanles somniant, dormicntes liligant.


cst,

ila his

somnium

somnus

liis

mors

est

cxcitari nullis

vocibus possunl, quanlohbct slimulandos impulsu pulcs,


nisi rcsipucrinl, evigilari

non possunt.

LXl. Lnde bene llicrcmius hujusmodi homincm tanquam supcrlluam crcaluram, deflciidum pulat. Quid cnim
*

Jerem. xxv, 27.

DE ELIA ET JEJUNIO. tlBEB IM>.


e&t

368

homo

ebrius, nisi superflua creatura? Itaque sic ait


te, vinea;

Siculfletum Jazer deflcbo

quia deserta est ci-

vitas

Jazcr 1

Et infra

Vinum

in torcularibus tuis
2
.

mane
Jazer

mon

calcaverunt, meridie autem non fecerunt


Tt^iaso^
:

Troiri^i;

factura

superflua

est.

Moderatio enim
est

naturalis est

supra

mensuram quidquid

superfluum
est luxu-

habetur

ita est

ebrietas quae flctu prophetico deploratur.


:

Lnde

ait

Apostolus

Nolite inebriari vino in

quo

ria,

sed inebriamini spiritu*.

Est ergo ebrietas culpae, cst


gratiae,

et gratiae.

Et forte haec naturae, quae

qui ad imagi-

nem

ct similitudinem

Dei

facti, Spiritu

sancto repleti csse

debemus.

CAPUT
De
obtestationibus
,

XVII.
ac propinationibu

sacramentis

eompotantium. Quomodo saipc sccretoria vino extoryueanlur. Et deprodigiosa quadam bibendi ratione,
et

quam ea sit valetudini perniciosa.


Quid autem obtestationes potanlium loquar
?

LXII.

Quid memorem sacramenta, quae violare nefas arbitrantur? Bibamus, inquiunt Opto salutem imperatorum; ut qui non biberit, fiat reus indevotionis. Vidctur enim non amare imperatorem, qui pro ejus salute non biberit. pi obsequium Bibamus pro salute exerciluum, devotionis
:

pro comitum

ad

Deum

pro fiiiorum sanitate. Et haec vota pervenire judicant, sicut iili qui calices ad sepulvirtute,

cra

marlyrum
Jerem. xlvim,
J-V.

deferunt, alque

illic

in

vesperam bibunt, et

aliter se

exaudiripossenon credunt. Ostultitiam hominum,


a5.

Jbid. 53,

Ephes. v, 18.

2o

3o6
qui ebrictalem

s.

AMBROSH
pulant
:

sacrificium
qu.i

qui

acstimant

illis

ebrietatem placere,
cerunt!

jcjunio passionem sustinere didi-

LXIII. Quantos de intemperanli convivio novimus ad

tormenta venissc? Duni per ebrielatem de impcrio suo certant, et sibi regna promiltunt, aliis honores pollicentur,
infelices

ad pcenam ducti sunt, qui quid dicerent nescieplerique boni judices ca quac pcr ebriclalcm

bant.

Lnde

dicta cssent, tenenda ad

crimen non putaverunt. Plerique

eliam vino utunlur ut equuleo; et quibus tormcnla non


eliciunt

vocem

prodilionis, eos tenlanl bibendo; utpatriae

statum, salutem civium, defensionis suac prodant consilia.


Virlus cnim plerumquc vincit dolorem
excludit.
:

fidem autem potus

Cognovi pierosque

fidiculis cxulcerales

nomen

suum

negasse.

Quis inler cyalhos

texit,

quod

latere cu-

piebat?

LXIV. Quid retexam auditum mihi non poculi, sed quo in ora hoininum tanquam per fislulaa aut canales vina funduntur. Hos homines, an utres vcrius ;estimaverim ? Et tamen ipsi ulrcs, nisi modcrata transfusio
profluvii gcnus,
sit,

saepe

rumpunlur. Per cornu.etiam

fluenlia in fauces

hominum vina decurrunt; ct si quis respiraverit, commissum ilagitium soluta acics, loco motus habelur. Aqua decurrens a Libano cautes rupeas solv it quomodo moili^ bus putant nequaquam noccre visceribus vinoleutorum
,

impetus fluentorum

ElephaAtos quoque ferunt promuscide haurire plurimum cosdem tamen ad scdandam silim modesed si forte ab aliquo caupone vato potu essc contentos fuerint mercedc fraudali, indignantes replere concavum promuscidis, non ut bibant, sed elTundant; alque ita momentariis inundationibus irrigare ejustabernam de quo se
aquae
;
:

LXV.

putarint vindicandos. Siccantur ad

polum

subito lacus, ac

DJS

ELIA ET JEJVMO. LIBER U5C5.

3c*7

repentc fundnntur, nalant orania. Cui non mirum,

tam

iinmania belluaruni corpora superfluum niltenere?

CAPLT
Fceminarum
ebrletas

XVIII.
sit ipsis

quam

propudiosa, ac per*
in

niciosa spectantibus!

quod matum ubi deploravit,

quantum bonum

sit

sobrietas , et

quanlum malum

temperanlia, exemplo Israclitarum patefacit.

LXVI. Sed quid de


bere custodiam
,

viris

loquamur, quando etiam

ice-

niina^ quas oportet sollicitiorem castitali sobrielalis adhi-

usque ad ebrietatem bibunt

Deinde
ab

surgentes, quas etiam inter sccreta


alieiiis

domus

vel audiri

non convenit, vel videri, prodire audent in publicum, non velato capitc, vultu procaci. Apostolus mulieres
tacere etiam in Ecclesia jubet 1
interrogare.
Illae
,

domi

viros suos prascipit


viris

in plateis

inverecundos etiam

sub

conspectu adolescenlulorum intemperantium choros docunt, jactantes

comam,

trahentcs tuuicas, scissoe amictus,

nudae lacertos, plaudentes manibus, saltantes pedibus,

personantes vocibus, irritantes in sc juvenum libidines

molu

histrionico, petulanti oculo, dedecoroso ludibrio.


fit

Spectat corona adolescentum, et

miserabile theatrum.

lnter saltautium ruinas et spectanlium^apsus, ccelum im-

puro contaminatur aspectu, terra turpi saltatione polluitur,


quae obsccenis sallalibus verberatur.

LXVII.

Quoraodo patientcr loquar, pie pr;eteream

convenienter defleam?

Vinum
si

nobis tantarum

animarum

damna
1

intulit.

Etenim

vinum

et mulieres discedcre a

Cor. xit, 55.

ao.

3o8

AMBROSN

Deo

faciunt,

qaod

vel ebrietas, vel libido prxvaricationis

illeccbra;

sint, si

singula ac separata hicc faciunt, quid faait

cient unila?

Unde non immerito


ira
si

sapiens ante nos qui-

dam

Mulier ebriosa,

rnagna*.

LXVIII. Quid autem mirum


fceminarum
biberint
,

vino decipiuntnr animae


,

cum omnes illoe tribus palrum cum de pelra aquam, manna manducarent, gcnlcs validissimas vincerent, et nbn crat in his ullus infirmus: ubi vero carnes dcsidcrare cceperunt, et desidcriis in /Egyplum convertebantur,

nequaquam ex
sit

lot

millibus

hominum

in

tcrram repromissionis praeter duos pervenire merucrunl?


Itaque quid boni
sobrielas, quid mali inlcmpcrantia,
:

hinc colligcre datur

quando murmurabant requirentes


:

/Egypli delicias, a serpentibus mordcbantur

quando pcr

maris Piubri transibanl semitam, aquam bibcbant.

Non
fu-

ergo veremur exemplum, non fugimus delicias, ne nos

turorum bonorum adeplione defraudent?

CAPUT XIX.
Luxuriosis exitium, Esaia prophetia denunliari : mare a
mercatoribus, in

citarinon debere;
escam,
ct

quorum avaritiam invehitur, sollicum non ad navigandum, sed ad

non hominibus, sed piscibus ad perambulandum fuerit datum; postremo qua ratione navibus
comparentur voluptuosi ?

LXIX. Et quid aliorum


Esaias propheta dicentes
1 :

utar sententiis? Ipsi bene pastt

ac luxuriosi quidsibi spcrent, audiamus. Inducit

enim eos
:

Manducemus

et

bibamus

eras

Evc'\.

xxn, u.

tE FTIV FT JEJTriO.

T.Tr.F.ft

Vfft,
:

^OO;

cnirn

moiiemur*.

Meritoquc exclamat

Lluiaic naves
.

2 Carlhaginis, quaj perierunt, et non amplius erunt

est diclnni

dc visione Tyri,

Quod quam luxuriosam iirbmn cog-

novimus. Idcoque nona

visio cst,

ncn scplima aul oclava,


ncquc Evangelii gratam:

quod ca ncque legcm

cuslodiat,

cmn

ct sabhato legilimo ignes iibidinis adolere sit vctitum,

cl Evangelii serie

octavus dies resurrcctionis iliuccat. Idem


in se

autem

dics

primus atque octavus, quia dominica dies


luxuria seminarium et origo vitiorum est.

rccurrit.

Luxuria crgo ncc fidem habct, nec observanliam


:

disciplinae

Nec

arbitremini

me

adversus Apostolum dixisse, quia

ille ait

avariliam raJicem essc vitiorum


ipsius est

omnium, quoniam

luxuria

mater

avaritiae

5
.

Etcnim cum exhauserit quis

luxuriando proprias iacultates, quaerit postea avara compendia.

LW.
>inquit,
i

Audistis hodie quid lectum

sit

Mercatores.
:

Phoenicum transmeantes mare in aqua mnlta semen mercatorum sicut messis quae defertur*. \ icinrc
islae

sunt

civitates,

Tyrus, Phoenice, Sidon

vicinaeut locis,

ita et vitiis.

Mercalores a negotialionibus pericuiosa trans-

fretatione maris lucclla quaerentcs. Sollicila vita

hominum,
saepf.

inquieta convcrsatio, et
ipsis

quodam semper

in turbine, vcotis

mobilior quibus volvitur, et hnc atque illue

jactatur. Ltique accusatis crebra naufragia, quis vos navi-

gare compellit? Quasi non iuvidia


intutas, et

opum

et terras faeialis

ad latrocinium plurimos
fecit

cxcitclis?

Marc non ad

navigandum
tcrras,

Deus, sed propter elementi pulchriludifudit a:quora, certe ut freto includeret

nem. Latius pelagi


jactatur mare.

ne longius tu vagus ct exulerrares. Sed temp

Timere ergo, non usurparc


nihil

debelis. Ele-

mentnm innocens
est ipsa discrimini.

deliquit

temeritas

humana

sibi

Denique qui non navigat, nescit timcre


xxm
i.

Isai. xiii,

i5.~

Id.

'

Tim.

vi, io,

< J.ji.

xtm.

a, 5

3lO

8.

AMBROSII
:

naufragium. Dominus dixit


ris
1
,

non

dixit

Navigaie in fluctibus.

Dominamini piscium ma Deniquo et pro-

pheta Jonas, qui missus est in Ninivem, ut poenitentiam


praedicaret, quia voluit navigarc, ut fugerct a facie Dei,

tcmpcslale turbalur, ct sorte ductus, et jaclatus in mare,


et

cxceptus a ceto

est.

LXXI. Propheta quoquc David mincm commemoraret graliam


:

ait,

cum

Dei circa hosubjeclsti

Omnia

sub

pedibus ejus, ovcs

et

boves univcrsas, insupcr et pecora


,

campi, volucres
semitas maris
2
.

cceli

ct pisces

maris, qui pcrambulant

Piscibus dcdit non hominibus, peram-

bulare semitas maris.

Ad escam
,

ad periculum
tibi

ad cibum

tibi mare dalum est, non non ad mercatum uterc. Cur

pcriculum gencras de voluptate? Cur separalioris elcaltiora se-

menti profunda rimaris? Cur inquielas mundi

creta? Cur postremo srepius sulcare atque exararc fluclus

impaticns nauta conlendis? Cur tentas frequenter innoxia


requora
,

irritas procellas?
tibi ct

O
ct

incxplcbilis avarilia mercato-

rum
ferre

Ccdit

non

potest.

mare, Deniquc

inquieludinem luam pelagus


recurrenlibus mcrcalori.

lolies

5 hus cxaratum :Erubcsce, Sicon, dixit mare Tanquam fatigati elementi vox isla dicentis est Erubesce, Sidon,
:

hoc

est,

meos

fluctus negociator arguis,

cum

sis

ipse fluc-

tibus inquietior; et erubesce vcl pudore,

quoniam

peri-

culo non moveris. Verecundiores venti sunt,


cupiditates.
Iiii

quam

vestras

habent

olia sua,

nunquam

vestra qurcrendi

studia feriantur. Et
vestra otiosa

cum

oliosa tempestas est,

nunquam

snnt navigia.

Versatur unda sub remige

quando
trivi

quiescit a flamine.

LXXII.

Non
4
.

parturivi, inquit, nec pcperi, nec

enuquos

juvenes

Quid me inquietant quos nescio


in

non agnosco?Ite
'

Carthaginem, ululate qui inhabitatis

C.?n.

i,

a8.

Pal. thi, 8, 9.

TsW.

x\m.

tMrt.

, ,

DB ELIA

F.T

3E3VS10.
:

LIBER UXUS.

Sll

insulas

1 .

Supra

dixit

Llulate naves Carthaginis.


,

Carlhaginem elcnim Tyrii condidcrunt

et ideo Carthagi,

nenscs sequunlur luxuriam condilorum

transfusa in sc

decolora successione nequitiae, pcssimorum viliorum deterioros hacrede?. Et

hcnc luxuriosos

naves

dixit.

Sicut

enim

ha? \cnlo, iia

iili

ciho jaclautnr ct vino. Iusulas re-

p!ela potu

corpora inhahitant, naufragiis circumsonant

tundunlur fluclibus ebrielates, ncc per diem nec per noc-

tem quiescunt. Iiorum


messis in fluctihus

igitur

mercatorum semen

in

aqua,

est.

In aqua

enim labores suos semi,

nant, ut pericula mctant. Iw aqua eis scges pullulat

in

aqua messis cxuhcrat. Fructus ipse


tutus et solidus.

in

aquaest,

nunquam
in lerra,

Inde

rccle

ait

Qui seminabat
:

non

introivit in

negoliationem*
in

in coelo.

Scd

cst

hona tcrra,

imo qni seminabat qua quicnmque seminave

rit, fruclus ei c?lesles orieutur.

CAPLT XX.
In verborum viUtate swpius majorenx incsse efficaciam Quomodo canlicum mtrelricis nalionum congregatio
eanlavtrit ;

cum

exhorlatione ad morttm conversio-

nem, nce non ad peccata eleemosynis redimenda.


LXXIII.
*

Llilate. inquit, iterum, navcs Carthaginis,


nmnilio vcstra
inira
:

quoniam

periit

ct erit in illa die, rclin-

tquetur Tvrus*. Et
utaiur Propheta

Eritque post septuagiuta an-

nos Tyrus nt canlicum meretritis 1 . Vide quihus verbis


,

nec reiugiat vcrborum istinsmodi

vili-

talem. Nos iulerdum refugitnus;

non quod

nol)is

quam

h nm,

6.

Ezech. xithi.

> I<ai.

nm,

i4. ,*

3r

->.

s.

AMBROSII

illis

lingna

sit castior,

sed auctoritas inferior. Major cnim

rerum in talium expressione sermonum est; ut qui dclicla non erubescunt, crubcscant vcl nomina deliclorum. Eritque Tyrus, inquit, ut canlicum meretricis.
vis

Vldc ne cum
taredicat
:

aliquis illos

choros viderit turpia vcrba can

EcceTyrus
subjecit

facta est utcanticummepetricis.


est.

Oraculum prophelicae annuntiationis impletum

LXXIV. Et

Accipe citharam, et vagare

ci-

vitas merelrix oblita,


fiat

memoria

tui.

bene cithariza, rnulta canta, ut Et post scptuaginta annos erit Tyrus ut


,

Deus Tyri h Lnde possumus et in bono canticum Rahab illius meretricis accipere quae exploratores Jesu fideli mente suscccanticum meretricis
et visitalionem facict
,

pit.

Nam
2
.

et

Dominus

ait

Cantavimus vobis,
terra
3 ,

et

non

sal-

tastis

Et David

ait :

Canlate

Domino canlicum nohoc


est

vum,

cantate
,

Domino omnis
illa

canticum

meretricis

quod ante

merelrix in

Adam

et

Eva terra

cantavit, meretrix in populonationum. Haec mcretrix plu-

rimas

mino Jesu ad illum electum

est a Dopopulum Dei Publicani et merctrices praccedunt vos in regnum Dei 4 LXXV. Ergo quoniam tam misericordem habemus Dofecit

bonas merelrices, de quibus dictum


ct seniorcm

minum,
vitiis,

qui eliam gravi ignoscat errori

converlamor

non recedamus

a lege, pracceplum

Domini quasi

servuli sedulis studiis

exequamur. Quid nobis

cum impu-

ritatibus et impudicitiis?
disti

Quid cum operibus


5

diaboli? Au-

hodie in leclione decursa quid lcgio dixerit: Quid


tibi

mihi ct

est Jesu Fili Dei


te diaboli

Et tu

dicito,
:

si

fortcvides
et

pugnare adversum
tibi est

tentamcnta

Quid mihi

Belial?
illi

sanguine,

sum, illius redcmptus me totummancipavi. Quid mihi ettibi est?


Ego
Christi servus

Isai.
,

xxm

,16.

t\\

5i.

Luc. vn

3a.

Psal.

xcv,

1.

Matth.

Luc. T1H, 28.

nr

fj.iv

Bf

JEJtitlo.

tiBrn imvt.
,

3i3

Non

novi opera tua, nihii


desidero.
si

deo, nihil tuum


parari a diabolo,
ei in

tuum quaro nihil luum p Quanto magis nos oportel


I>1 si

se-

se

illc

disccrnit a Chrislo?
:

fuiinus

aliquo obnoxii,

jam non sumus

confngimus ad mequid superest acerinjuriae


si

dicum, vulnera superiora curavit. Et


bitatis,

si

medcla non deerit Et


erit qui

si

quid

fecimus

mcmor non

semel donavit. Et

gravia deliqui-

mus, magnuin mcdicum invenimus, magnam medicinam graliae ejus accepimus. Magna enim medicina toliit peccata
magna.

LXXVI. Habemus
cata nostra

etiam plura subsidia, quibus pcc-

redimamus. Pecuniam habes, redime pecca-

es.

catum tuum. Non venalis est Dominus, sed lu ipse venalis Peccatis tuis vcnumdatns est, redime te operibus tuis,
te

redime
Et

pecunia tua. Vilis pecunia

sed pretiosa cst miliberat*.


2
.

sericordia.

Eleemosyna

inquit, a peccato
,

alibi dicit

: Redemptio viri
:

divitire

ejus

Et

in

Evangelio Dominus dicit

Facite vobis amicos de

mam-

mona

iniquitatis

s
.

Et veneno frequenter
tu quasi

antidotum

temperatur, hoc

est,
,

mors

repellitur

venenum veneno vita servalur. Fac et

excluditur. A eneno

bonus

dis-

pensator de instrumento avaritiae subsidium misericordiae,


sinceritatis
'

gratiam de corruptionis illecebra.

Tob.

xii, 9.

Pror.

xm,

3.

'

Loc. xti, 9.

l4

AMBROSII

CAPUT XXI.
Prophetis etlam futura pra sentia csso
y

item

mundum

ex Esa icB valic in io n o n inj u r ia dcstr u e n d um,ad<jua rh

rem illuslrandam perelegans adhibclur sladii comparatio. IIujus occasionc non athlelas csse alquc ad
coronam exerceri sedulo oporlcrc sanctus docet ; ac tandem Christum ut adventum suum maturet, ap~
precatur.

LXXVII. Aldisti quid lectum sit hodie Eccc vcnit Dominus dispcrdsre orbem terrarum \ Quasi manu
:

sanctus Prophcla dcmonslrct


videat judicii

quasi oculis advenientcm

diem,

ita dicit

Ecce vcnit Dominus

dis-

perdere orbem terrarum. Imo quia in spiritu Prophetis

etiam quae futura sunt tanquam pra^sentia revelantur,

ideo quae vidcbat, nobis quoque demonstrare cupicbat, ut

nos ad conversionem ab errore revocaret.

dit

LXXVIII. Nec tamen quisquam (rahgl debct, cum auquia disperdet Dominus orbem lcrrarum. Nc forle di:

cat

Eslo, nos gravia pcccata commisimus, quid deliquit


illa

coelum, quid lerra, quid marc, ut ct


peribit

disperdal? Cur
istius-

tam pulcher ornatus


Cseterum
si

Angusli est animi

modi

opinio.

altius spcclcs, invcnics


:

hoc esse

pro nobis, quod putas csse contra nos


esse pro

judicabis hoc
arbitraris.

mundo, quod advcrsum mundum


,

Non
:

semper stadium refertum


certaminibus inquietum
sed quando certamina
*
,

non scmper non semper concretum pulvere


cst spcctatoribus,
in

tunc populus

speclaculo

luc-

Isai. xiii. 5.

DE ELIA ET JEIFNIO. LIBER BXCS.


tator in

3i*

scammate

pulvis in stadio.

Lbi decursa certacorona

mina

convenlus solvitur, discedit unusquisque ant victor


,

ad gratiam

aut victus ad opprobrium

ev*?hit

viclorem, viclum premit verecundia, angit injuria. Si quis


<

fgo postea ingrcdialur stadium, videal


dicat agonolheta1
;
:

talis,

vacuum celebri^ Cur vacat stadium cur silent


,*

certamina
pra?est
tores.
:

cur solemnia feriantur?Respondebit qui agoni


,

Oportet requiescere athletas

rcquiescere specta-

Quis enim laboris

est fruclus, nisi requies post la-

borem?

Similiter et orbis terrarum aliquando solvendus

est, ut sit

requies fatigatis.
Alhlela?

LXXIX.
spirilali.

sumus

in

quodam

stadio

decernimus
curro

Denique bonus athleta dicebat


.

: Facti

spectaculum hujns mundi 1


ut in

Et

alibi : Sic

sumus non
,

incerlum

sic

enitor,
.

non ut aereni caedens; sed


:

ca^tigocorpus rnenm 2 *Etalibi


,

Superiora obliviscens,

et quae sunt priora appetens

ad deslinatnm sequor braest.

vium
parat.

3
.

jAlhletae

ergo sumus, legilime certandum


:

Multa Iuctamina sunt

et qui

hodie victns est

cras se re-

Ante ad bravinm contendilor, postea ad coronam.


,

Numqoid alhlela otio vacat cum semel dederit certnmini nomen unra? Exercetur quotidie, ungitur quolidie. Ipse
cibus
ei

agonisticus datur, discipliiia exigitur, castimonia

custoditur. Et tu dedisti
subscripsisti ad

nomcn luum ad agonem


:

Christi,
,

competitionem coronae
lalitia?
,

meditare

exer-

cere

ungere o!eo

unguento exinanilo. Cibus tnns


habeat intemperaDtiae, nlhil
:

cibus sobrielatis sit,


luxuriae.

nihil

Potus tuus parcior, ne quid ebrielatis obrepat


,

custodi corporis caslimoniam

ut possis esse habilis ad

coronam, ne existimatio lua ofTendat spectatoris afTeclum, ne te faulores tui nogligentem videant et deserant. Spectant te Archangeli, et Potestates, et
' i

Dominationes,
111,

et illa

Cnr.

iv
}

p.

!.

ix, afi.

PSiHp.

3.

3t6

AMRROSII

Angelormn decem
Ingressus sladium

miiiia

decem millium.

Svib tanlis spccsit.

tatoribus erubescerc, consiclera


,

quam dcdccorosum
scamma, neccsse

pulvcre rigorem animac luae cxcita


cst

lacertos cxcutc (61). Progrcssus in

ut cxcipias pulvercm

subeas
:

acstivi solis flagrantiain.

Gra-

visaestus, sed dulcis vicloria

molesla caligo pulveris, sed

speciosa tolcrantia.
tur, sed

Ncmo

stadium pulvcrulenlus ingrediIbi colligilur

pulvcrulentum reddunt certamina.

pulvis, ubi

palma proponilur.

Nemo

iterum nilidus coro-

natur, pulverulentum decet vicloria.

LXXX.
Et
si

Veni ergo, Domine Jesu, exeat corona tua,

admitte victores in requiem, victos ad compunctionem.


diperdis

tua,

quam
cernit,

quas vidimus.

non

orbcm terrarum, plura sunt invisibilia opera Qui angustioris est animi, illa dolet quod disperdas orbem terrarum sed qui
: :

novit spectare qua? invisibilia sunt, gaudot ut venias, et

omncs liberes. Gaudent alhlelac qui possunt diccre Veniat regnum tuum fiat voluntas tua sicut in coelo et in 1 sterra Gaudebit creatura mundi ut a vanitate mundi istius liberetur, quse nunc congemiscit etparturitj quia

,
.

vanitati etiam illa crealura subjecla est,

donec multipli-

cetur adoptio filiorum , et totius corporis redemptio


plealur.

In bono ergo disperdet

etenim ccelum
g-oriam Christi
1

novum
2
.

et

comorbem terrarum. Erit nox non erit amplius. Denique


spectcmus

revelabit, inquit, faciem ejus, ut revelata facie

Maltb.

vi, 10.

Cur.

m,

i3.

DE EJUA ET JBJOMIO. LIBER l.Mi.

01?

CAPLT

XXII.
se

Fugiendas comessationes , ne
Levitis separet, et

a nobis Moyses
veniat.

cum

quomodo adhuc

liem quos-

h&c nondum ad lianc tantam gratiam invitantur, explosis ad exlremum quorumdam excusationibus.
rcscindi jubeat Aposlolus? Post
baplizati

nam

LXXXI. Advertamus
bis sunt,

ergo in stadio constituti quantis

aut delectationi aut dolori erimus, qui nunc fautores no-

Erit

gaudium

ne pro nobis incipiant erubescere. Sicut enim in ccelo super uno peccatore poenitentiam
ita erit

agente*.

moestitia super eo qui

non exorata ve-

nia,

cursum hujus vitx

confecerit. Castigemus ergo cor-

pus noslrum jejuniis, fugiamus indecoras comcssationes. Caveamus ne nobis dicatur Llulate a vino. N*e veniat
:

Moyses, ct Levitasadvocet

et

quicumque paratus ad Do-

minum armatam dexteram


manducando
hodie Ifoyses venit,

gerat, separet se ab his qui et bibendo gravia contraxere peccata. Et

cum Lex

recensetur

Moyses vocat

cum Lex pr.Tecipit. LXXXII. Apostolus


fratre inquiete agente
2
.

docet ut separemus nos ab omni

Percutiamus

eum

gladio spirituali,

qui est

\erbumDci
:

s
.

Noufratris, non propinqui accipiaa Chrisli secer-

mus personam
namus

sed
;

omnem immundum
emundet

altaribus

ut

et corrigat lapsus

suos

quo

ad sacramenta Christi redire mereatur.

LXXXIII.

Si quis

autem non

est baptizatus, securior

convertatur remissionem accipiens peccatorum. Siquidcm


:

Luc. x-,

,,

2 The$.

ui, 6.

E^hcs.

i, 17.

3l8

S.

AMBROSII

haptismus velut ignis quiclam pcccata

consumit;

quia

Christus in igne et spirilu baptizat. Dcnique


legis in

hunc typum

Fiognorum

libris,

uhi Elias supcr altare ligna im-

posnit
dixit
:

et dixit ut milterent

super dc hydriis aquam et

Iterate, et iteraverunt;
1
;

ct dixit

Iteratc lertio

et iteravcrunt tertio
est Elias, et ignis

cum manaret descendit de ccelo. Tu

ct

aqna, precalus
es

homo
,

super

altare, qui ahlueris aqua

cujus cxuritur culpa

ut vita

Lignum enim et slipulam consumit ignis. Noli timerc igncm per quem illuminaris. Ideo tihi dicilur Ac2 Suscipilc jngum Christi. cediteadcum, et illuminamini Nolile timcre,quiajugumcst fcslinatc,quia luve est. Non conlerit colla, sed honeslat. Quid duhitalis; quid procrassed mentem gratia tinatis? Non alligat cervicem vinculis copulat non necessitate conslringit, sed vohmlalem boni
renovelur.
:
. : ,
:

operis dirigit.

LXXXIV. Quid
ram, non mihi
d^cis

ncgas adhuc esse

temporis?
Si

Omne
Au-

tempus opportunum ad indulgentiarn.


:

aurum
jam
:

tihi oflfe-

Cras veniam,

secl

exigis.

rum

acciperc

nemo

differt,

nullus excusal

redemptio
in poeniten
:

animac promitlitur, et

nemo

festinat.

Joannes

tiam haptizahat, ct omnis Judoca conveniehat


baptizat in Spirilu
faslidio
:

Chrislus

Christus gratiam dispensat, et

cum

convenitur.

Typum

baptismalis

demonstravit

Elias, et ccelum apernit

scx mensibus

2
.

quod fuit clausum trihus annis et Quanto majora munera veritatis sunt?

Aperuit utiquc coelum non pluvia descendens, sed asccndens


dit in

gratia.

Nemo cnim nisi pc-r aquarn ct Spiritum ascenregnum coelorum. Clauserat ecclnm hominihus perfiPalehat ct anlehoc coeium hominibus. Deni
est.

dia, sed aperuitfides.

LXXXV.
J

que Enoch raptus ad ccelum


3Reg. xvui, 34.

Iterum clausum

est

Psal.

xxxni,6.

3 Reg. xyiu, 4^.et seqq.

DB

fcllv

KT JKJCXIO. LIBER IXCS.

3 19

sed apernit Elias qui raptus est curru igneo*. Et vos poteslis

ascendere,

si

sacramenti gratiain consequamini.


Instat

Quousquc delcctaliones? quousque comessationes?


judicii dies;

dicat

morsappropinquat. Quis Nunc mihi non vacat, occupatus sum, non mihi
diflers gratiam,
,

dum

demonstres lumen

nolo tam cito


cceleste?

me

redimas

n6n mihi

adhuc opus
Purgaris,

est

regnum

Nonne hoc

dicit qui ex-

cusat se abaptismate? Et quanta gralia renovaris, o


et
: :

homo!

non exureris sanaris, et non doles reformaris, et non dissolveris ictum mortis non excipis, ct resurgis. Et adhuc dissimulas ; adhuc expectas ut
:

vivas sa:cuk>, postea te reservas Deo. Ignoras

quod Cain

propterea displicucrit sacrificium, quoniam non primitiva


oblulit, sed primitivis ipse

perfunctus
:

est,

de sequentibus

munus Deo tentavit offerre Abel autem primitiarum suarum oblatione pr&latus, meruit insigni pietatis laudari
oraculo.

R?g.

11,

1 1

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPI
DE NABITHE JEZRAELITA.
LIBER UNUS
1
.

.\

H. \M..\Hi\\i\M\MMrt\nMH>ttrtW\

V\\\\ \\\ .H\

iw \\\. \ *\\ .\N \\

-\

CAPIT
Quomodo exemplo Nabuthe
tidie

I.

et

Achab pauperes quo;

a divitibus opprimantur
aequales produxcrit
:

cum tamen

natura
di-

omnes
cipia'

el

sepulcrum aequales ac-

qua de

re

Ambrosius fastum ac stultitiam

vitum insectatur.
Nabutiie historia tcmpore velus est, usu quotidiana*.
?

I.

Quis enim divitum non quolidie concupiscit aliena

Quis

opulentissimorum non exturbare contendit agellulo suo

pauperem, atque inopem aviti rnris eliminare finibns ? Quis contcntus cst suoPCujus non inflammet divitis animum vicina possessio ? Non igitnr unus Achab natus est
scd,

quod pejus

est, quotidie

Achab nascitur,
cuii

et

nun-

quam

huic srcculo moritur. Si unus occidit,


:

assurgunt

plurimi

pluresquirapiant
est

quam
:

amittant.

Non unus

Nabuthe pauper occisus

quotidie Nabuthe sternitur,

quotidie pauper occiditur.

Hoc metu percitum humanum

genus cedit jam suis terris, migrat cura parvulis pauper

riptus forte circa an, 09.5.

ViJe D. Guilion, tom.

ix, p.

88-97.

LV.

3au

f *\j/"

\
:

s*

ambrosii

onustns pignore suo

sequltur uxor illacrymans

tanquam

ad hustum prosequatur marilum: Minus tamen dcplorat


illa, quae deflet

suorum fnnara; quia


:

etsi

amisit conjngis
lenet,

praesidium, sepulcrum tcnet


exules non
dolet,

et si fiiios

non

tamen
tenoroe

non ingemit graviora funcribus


divitcs,

prolis jejunia.
II.

Quousque

extenditis

insanas cupiditates?
ejicilis

Numquid
fn

soli inhabilabitis
,

super lerram? Cur

con-

sortem naturae

ct vindicatis vohis possessionem natiuae?

communc omnibus

divilihus atque paupcribus lerra


soli divites arrogatis ?

fundata est, cur vobis jus proprium


Ncscit natura divitcs, quac

omnes paupcres

gencrat.
,

Ne-

qne enim cum veslimentis ascimur, nec cum nuro argenloque generamur. Nudos fudit in luccm, cgcnlcs cibo,
amiclu, poculo: nudos recipit lerra quos edidit
fines
,

ncscit

possessionum sepulcro includcrc. Cespcs angustus


qu.ne viventis

<cque et paupcri ahundat et diviti: ct terra

non cepit affectum, lotum jam divitem

capit. Nescit crgo

nalura discernere quando nascimur, nescil quanclo defici-

mus. Omnessimiles creat, omucs similcs grcmio claudit


sepulcri.

Quis discernat species mortuorum


ct
si

Rctlopcri

tcrram
post

poles, ctivitcm dcprchcndc. Erudcrato paulo


nisi forle

tumulum, et si cogooscis cgcnlem, argue; hoc solo quod cum divite plura percunt.
III.

Sericaj veslcs, ct auro intexta

vclamina, qu'bus

di-

vitis

corpus ambilur,

defunctorum sunt.
es
:

damna vivenlium, non subsidia Lnguenlum accipis dives, ct fcelidus


Haeredibus
relinquis

perdis alienam graliam, nec acquiris tuam. Iiasrcclcs


litigcnt.
,

relinquis qui

dcposilum

magis hscredilarium
qui id

quam commodum
est
,

volunlarium,

quod rclictum
Itaque

minucre ac violare formiderit.


:

Si frugi hajrcdes sunt


riunt.

custodiunt

si

luxuriosi

cxhau-

aut honos haeredcs

pcrpelua condcmnas

PE KABITHE JEZRAELITA. LIBER CSC5.


sollieitudine
:

3a^
con-

aut

innlos

dimitlis

quo tua

facta

deuinent.

CAPLT

II.

Divites quantomagis abundant ccnsu, tanto pauperiorcs


esse afjeclu.
fit.

Id Acliab

et

?iabulkc contcntionc
,

Mox

proposilo Scripturce textu

petitio

c7/<z

ptanum Da
,

mihi,
IV.

quam

abjeclasit , perpenditur.

SEDquiJ
dives
,

arbilraris

quod dum

vivis,
sis
,

abundas omniinops
tibi

bus

nescis

quam paHpcr
!

qnam

Quanto plus habueris, plus rcquiris et quiJquid acqnisieris, tamen libi adhuc indiges. Iudammatur lucro avaritia, non restinguitur. Qua>i gradus quosdam cupidilas habct quo plures acenderit, eo ad alliora feslinat , unde sit gravior ruina lapsuro. Tolcrabilior tamen iste cirn minus haberet cenipse vidcaris, qui tc divilem dicis
:

sus sui contemplalionc mediocria rcquirebat

acccssione
vult esse

patrimonii accessit cupiditatis augraentum.

Non

degener votis, paupcr


simul
jungit,

in desidcriis. Ita

duo

iiilolerabiiia

ut ambitiosam

spem
egcat
et

divilis

augeat

et

non deponat
\.

me

ldicitatis aflcelum.

Denique docct nos


,

Scriplnra divina

quam misere
in
:

mendicet abjecle.
Ille

Rcx Achab

Isroel erat,
iste

pauper Nabuthe.
soli

regni opibns aiHucbat

angusti

cespilem posside:

bat. Nihil paifpcr de possessionibns divitis couenpivit


sibi

rex

egere visus cst


tibi

quia vineam habebat panper vicinus.


est suo,

Quis igitur

pauper videtur, qui eontcnlus


?

an

qui concupiscit uiienum


tur
,

Alter certe pattpcr censa vide-

ajler est

pauper

ciflccta.

AiFectus dives egerc nou


211.

3s>4

AMBBOSII
avari

novil

census abundans nequit

pectus

replere.

Ideoque dives cupidus in invidia


pertatis querela est.

possessionis, et pau-

Sed jam Scripturae verba consideinquit

remus.
VI.

Et factum

est

post haec verba

erat vi-

nea Nabuthe Jezraelita? in Israel juxta


regis Samariae.

domum Achab

Et locutus est Achab ad Nabuthe dicens:

Da mihi vineam tuam, et erit mihi in hortum olerum domui meae et dabo tibi pro ea quoniam propinquat
:

aliam vineam

si

vero placuerit

tibi

dabo

tibi

pecu-

niam pro vinea ista, et erit mihi in hortum olerum. Et 9 dixit Nabulhe ad Achab Non fiat hoc a Dco ut dem tibi hoereditalem patrum meorum. Et tnrbatus est spiritus ejus, et dormivit in lecto suo, et vclavit facicm suam, et non manducavit panem 1
:

VII. Exposuerat supra Scriptura divina, quia Elisasus

cum

essct

pauper,

reliquit

boves suos, et cucurrit

ad

Eliam,

et occidit eos,
.

et erogavit

populo, ct

adhaesit

Prophetae 2
vitis,
iicia
vi
t ,

Ad condemnationem
iste

igitur praemissa sunt di-

quod habens beneAchab, cui Dominus et regnum dona et pluviam Elise vatis orationc concessit, divina mandata
qui in isto rege describitur, eo

Dei , sicut

violaverit.

VIII.

Audiamus ergo quid


vox egentis est
:

dicat

Da

mihi, inquit.

Quae

alia

Quae vox
,

alia
,

stipem publicam
:

postulantis , nisi

Da mihi

hoc est

da mihi , quia egeo

da mihi, quiaaliud vivendisubsidium haberenonpossum: da mihi, quia non est mihi panis ad victum, nummus ad potum sumptus ad alimentum , ad indumentum substantia da mihi, quia tibi Dominus deditunde largiri debeas, mihi non dedit damihi, quia nisi tu dederis, habere non polero da mihi, quia scriptum est Date eleemo,
:
: : : '

;;.

xxi, i-\.

Id. xix, 21,

E NABVTriE JEZRAELITA.

1 svnain . Hacc

I.mF.R vsv*.
\ilia
!

3^>

quam

abjecta,

quam

Nun habent
!
,

eniin

humilitatis

ailectum,

sed cnpiditatis incendium.

In ipsa

inquit,

autem dejectionc quanta impudenlia vincam tuam. ConGtetur alienam


Et dabo, inquit,
tibi

Da mihi,
ut poscat

indebitam.
IX.
*

nro ea aliam vineam. Dives


;

quod suum
X.

est quasi vile fastidit

quod enim alienum


tibi

est,

quasi preliosissimum concupiscit.


Si vero placuerit tibi
, ,

dabo

pecuniam.

Cito

reprehenditerrorem suum
Nihil

pecuniamofierendo pro vinea.


,

enim

vult alterumpossidere

qui totum desiderat suis

possessionibus occupare.

CAPLT

III.

fion latn propter utililatem divilts aliena concupisccre

quam

ut alios

homines excludant.
,

Quam

inanc

sit

illud desidcrium

quod

eos brulis ipsis inferiores

Ute

convincit : quam etiam turpe sit paternam possessionem ob luxuriam divendere : postremo qwim impatienter divites

repulsam ferant!
mihi
inquit
in

XI.

Et

erit

hortum olerum.

Hasc
vi-

erat igitur

omnis insania,hic omnis furor, ut spalium

libus oleribusqurereretur.
utile possidere
;

Non tam ergo

ipsi cupitis

quasi

sed alios vultis excludcre. Major vobis cura

de pauperum spoliis,

quam

de vestris emolumeutis
si

est.

Injuriam vestram putatis,

quid pauper habeat, quod

dignum possessione
creditis
1

divilis aestimetur.
est.

Damnum

vestrum
naturae

quidquid alienum

Quid vos delectant

Luc.

xi, 4i.

$26
dispendia
viles vobis
?

S.

AMBROSII

Universis creatusest

mundus, quem pauci


in

di-

defendere conamini. Non enim lcrrena lantum

possessio,sed ccelum ipsum, aor, m:ire,

usum pauco?

rum di\itum
Angeli divisa

vindicatur. Hic aer,


,

quemlu

diifusis includis

possessionibus

quantos alere populos polest

Numquid

coeli spatia
?

habent, ut tu lerram

posilis dis-

tinguas lerminis

XII. Claraat Propheta

Vac

iis cjui
!

jungunt

domum

ad

domum,
avaritiac.

et villam

ad vlllam 1

Et arguit eos
quia

inefficacis
et idco ex-

Fugiunt cnim eohabilarehomini!)us,


fugcr?,

cludunt vicinos: scd

non possunl
:

cum hos
propul-

excluserint, alios rursum inveniunt

ct

cum

illos

saverint, ad aliorum nccesse cst eos viciniam pervenire.


Soli

se associant,

enim super lcrram habilarc non possunl. Avcs avibus denique ingenlis plerumquc agminis volatu
:

ccelum oblexitur

pecus pecori adjungilur, pisces

pisci,

bus

nec

damnum

ducunt, sed commercium vivendi


,

cum

plurimum comilatum capessunt


solatio frequentioris socictatis

quoddam munimcnlum affeclant. Solus lu homo,


et
,

consortem cxcludis
,

includis fcras

struis habitacula bcs,

tiarum destruis hominum. Inducis mare inlra praedia tua

ne dcsint belhue
finitimum.

producis fincs tcrras

nc possis habcre
audiainquit,

XIII. Audivimus vocemdivitis alicna quasrcnlis

musvocem
Quasi

pauperis propria vindicantis.


tibi

Non

fiat,

hoc aDeo, ut dem


bilratur
;

ha&redilatem patrum
sui

meorum.

quamdam contagioncm
,

pecuniam

eshedivilis arsit in

quasi dicat:

Pccunia tua lccum

perdilio-

nem J ego autem haeredilatem palrum meorum non possum vcndere. Habes qnod sequaris dives si sapias ut nou
,

vendas agrum tuum pro noctemerclricis

non lranfundas

justuum prosumptu comcssationis, deiiciarumque impen

Isai. t, 8.

Act. vni, ao.

DE KABOTHB JEZRIELITA. LIBER VSVS.


sis
:

Z%J
ne jus ha>

non adjudices
Ilis

domum tuam

ad ludum akc

reditaria? pietalis amitlas.

XIV.
t

audilis, turbatus est Spiritus avari rcgis

Et donnivil in

lcclo suo, et vclavit faciem suam, ct non


dtvites,
si

manducawt pancin suum. Lugenl


:

non potuefacultati-

rint alicna diriperc

si

suis

pauper non cesserit

bus, viin lnccrnris legere non possunt. Dormire desiderant,


vcianl faciem

num

vidrant, nc

suam; nc quidmiam in orbe terrarum aliequidquam in hoc mundo non esse suum
,

noverint, ne audiant vicinum juxla se aliquid possidere

ne audiant paupcrem
tgilc
1
.

sibi

contradicentcm.
:

Horum

sunt

animoe, quibus dicit Propheta

Mulieres divites exur-

CAPIT

IV.

Cur dlcatur Achab panem- sutim non manducassc ? Abslincnlici' dicituni ac pauperum elegans compara tio. Quanta sil stultilia hirredibus opes solUcitc comparare; deaue divitis cujuscjUim sordibus.

XV.

Et non manducavit

inquit,

panem suum

quoniam qiucrebat alicnum. Etcnim divites magis alienum


panem, quam suum manducant, qui rapto vivunl, et rapin.is sumplum exercent suum. Aut certe non manducavit

panem suum
negarclur.

volens se morte mulctare

quod

ei

aliquid

XVI. Compara nunc affectum pauperis. Nihil habet,


jejunare voiuutarius nisi
cessilate
1

et

Deo

nescit, jejunare nisi ex ne-

non

novit.

Divites, eripitis

quidem pauperibus

Isai.

xxxix, 9.

328

AMBROSII
:

universa, aufertis omnia, nihil relinquitis

poenam tamen
si

pauperum vos potius, divites, suslinetis. non habeant vos cum habetis. A vobis
,

Uli jejunant,

igilur prius pce-

nam

exigitis,

quam pauperibus

irrogatis.

Vos
,

igitur vestro, et

affectu luitis miserae paupertatis aerumnas

pauperes
ipsi uli-

quidem non habent quo utantur


mini, nec alios uti
sinitis.

vos autern ncc

Eruitis

sed rursum absconditis


foditis

illud.

aurum de metalli venis, Quantorum vitas in illo indivite:


?

auro?
illa

XVII. Cui

servantur,

cum legerilis de avaro


1

Thesauros condit, et ignorat cui congregat eos

Hne-

res otiosus expectat, hagres fastidiosus increpat,

moriamini. Odit incrementa haereditatis suae


festinat.

quod sero ad damna


totis

Quid
,

igitur miserius,

quando nec apud illum


?
,

cui laboratis

gratiam derelinquitis
toleratis
:

Propter illum
quotidiana

moestam
vestrae

diebus

famem
propter

inensae

damna metuentes

iiliim

diurna adornatis

jejunia (62).

XVIII. Novi ergo divitem in agrum proficiscentem, panesbreviores urbedelatosnumeraresolere; utpro numero
panis aestimaretur quot dies in agro futurus esset. Nolebat

obsignatum aperire horreum; ne quid de condito minueretur. Panis

unus

singulis diebus deputabatur, qui tena-

cem vix satiare posset. Comperi etiam veri fide, si quando ei ovum esset appositum, queri quod puilus esset occisus. Hoc ideo scribo, ut cognoscatis vindicem esse Dei juslitiam quae lacrymas pauperum vestro ulciscatur jejunio.
,

Psal.

xxxviu,

7.

PE NABTTHE JF.ZnAKLlTA. LIBKR VHVS.

3^9

CAPIT

V.

Multorum pauperum sanguine ac vila constare divilum mensas; alque inibi de palre quodam, cujus a divite coacti ad vendendum filium dolor ac astus animi
pulcherrime describuntur
:

item

immanem
et

esse divi-

tum

duriliem,

quam sumptu

suo

Luxu

ipstc

quoquo

augent mulieres.

XIX. Qiam religiosum


cujtis

esset jejunium,

si

sumptum

conille,

viwi tui deputares pauperibus! Tolerabilior jam dives

de mensa ea quas cadebant, pauper Lazarus coliigc:

sed etiam ipsius mensa multorum pauperum constabat sanguinc et ipsius pocula, multorura quos ad laqueum coegerat, rorabant cruorera. XX. Quanti necantur, utvobis quod delectat, parctur? Funesta fames vestra funesta luxuries. Ille de summls
bat saturari cupiens
;
,

culminibus

ruit,

ut frumentis ampla vestris receptacula

prnepararet. Ille de sublimi

cacumine
Ille

altae

arboris decidit,

dum

genera uvarum

explorat, quas deferat, quibus digna

convivio tuo vina fundantur.

mari mersus est,


Ille

dum
bru-

veretur ne piscis mensae tuse dcsit, aut oslrea.


mali frigore

dum

lepores investigare

aut laqueis studet


,

avcs captare, diriguit. Ille ante oculos tuos


displicuit, verberatur

si

quid fortc

ad mortem, atque ipsas epulas fuso


sibi

respergit cruore.

Denique dives erat qui


afferri
:

ad

mensam
sal-

caput Prophetae pauperis jussit


tatrici

ct aliud
nisi ut

unde

praemium

solveret,

non invenerat,

pauperem
solvere

juberet occidi.

XXI. Vidi ego pauperem duci , dum cogeretur

330

S.

AMBIV05II

quod non habebat,


ut ad tempus

trahi ad

carccrem, quia vinura deesset


filios

ad mensain polcntis; dednccre in auctioncm

suos

pomam

differre possct.

Invcnto Ibrle aliquo

qui in
suis

illa

nccessitale subveniret, rcdil ad hospitium


,

cum

paupcr
,

direpta speclans omnia, nihil sihi ad

reliclum

ingemisccns fillorum
ei

famem

cibum dolens quod cos


laracn

non polius

qui possct pascere, vendidisset. Rcdit ad con-

silium, vendendi sumit arbitrium.

Compugnabant
:

inopiae injuria, et palernne pietatis gralia

fames urgebat
,

commori filiis paratus quam a filiis separari, saepc gradum prolulit, snepc revoca vil. Vicit tamen in co neccssitas, non volunlas, et ipsa
ad prclium
,

natura ad oflicium

concessit pictas ncccssitati.

XXII.

Consideremus

nnnc

patrinc

mentis procellas

exacstuantes,

qucm de

libcris prius tradcrct.

Quein, inquit,

vendam priorcm? Scio cnim quod non salis est unius pretium ad pastum rcliquorum. Hoc solum divcs fcecunditas

ad aerumnam.

Qucm

offcram?

Quem

fruracnli auc-

tionator libeutcr aspicict ? Priraogenitum offrram?

Scd

primus

me palrem

vocavit. Ilic cst

major cx

fiiiis,

qucm

congrue honoro scniorcm. Scd juniorcm dabo? At istum tencriorc araore complcclor. Illum erubesco, hujus misereor
tit
:

illius

gradum
,

suspiro, hujus cctatcm

illc

jam

scn-

acrumnam

istc

ignorat

flectit

me

illius

dolor, hujus

inscitia.
iste plus

Ad

alios

me confcram?
:

Uie mihi plus blanditur,


:

vcrecundatur

illc

parenti siraiiior, hic utilior


in islo

in illo

iraagincm
!

meam

vcndo,

Ma

miscrura

]\on invcnio quid faciam

spcm mcam prodo. non habeo quid


, ,

eligam.

Circumvailant

me

facies

calamitatum

aerumna-

rum

chorus.
est
,

XXIII. Ferina haec rabies


Fera3 ipsa;

eligerc

qucm

tradas.

cum

pericula iraminere proli ac sibi sentiunt,

solent eligere quos libcrent,

nonquos

offerant.

Quoraodo

DE VABUTHE JEZBAELITA. LIBEB EM<.


igitur

33(

discernam affectum naturnc?

Quomodo

obliviscar,

quomodo exuam patris menlem ? Quomodo filii auclionem ccnslituam ? Quo scrmone paciscar prelium? Quibus tradam manibus in servilutcm filium? Qnibusoculisaspiciani
fervieotem? Quibus osculis discedenli valc dicam? Qui-

bus factum excusem sermonibus


cibo vendidi. Funestior
divilis.
Ille
t

? Fili,

ego

te

pro
,

meo
quaiu

rgo jam paupcris mensa


,

addicit alienos
:

cgo

memu

vcndo
1

ille

nece>-

sitatem imponit

ego aflero voluntatem. 1


:

sit

excusabilior

causa, adjiciam

Fili,

pro fralribus

tuis servies,

ut

illis

qurrrantur alimcnta. El Josc})]i

a fralribus suis in servitu-

tem venumdalus
pondcbit
am,is.sum
nit
,

est
:

poslea et ipsos el palrem pavit. Res-

et
:

ille

Sed non

eum

vendidit patcr

at flevit

sed postea eliam ipse in potc>tateni divitis vepotuit libcrari.

ct vix

Postea genus ejus

divitiis
,

/Egypli mulla aelate servivit.

Vcnde me postremo

pater,

ea condilione, ne divites emant.

XXl\. Haesi lateor verum cjuid. faciam ? Nullutn vendam ? Sed dum unum eonsidero, cmnes videbo famc
,
:

pereuntes. Si unu.m tradam, quibus ocnlis videbo cajteros

de

mea

impietate suspectos, nc alios quoquc

vendam ? Quo

pudorc regrediar
tabo affcctu,
qtti

domum? Quomodo
Qua

intrabo

mihi abnegavi filium,

? Quo habiquem non lnorbus

absumpsit, non mors abstulit?

conscientia conside

rabo

mensam meam, quam


filii

sicut novella olivarttm in cir-

cuilu tot

vcstiebant.
tibi

XX\
tia

Ihec pauper te pncsente deplorat, et


obslruit, nec

avari-

aurem

meus

tua facli miserabilis horrore


et solus
:

mollitur.
flecleris,

Totus populus ingemiscit,

dives

non

nec audis Scripluram dicentem t Perde pecuniam propler fratrem et amicum, ct non abscondas eam sub lapide in mortem 1 . Et quia non audis , ideo
,
1

Eccli. .\\n, 5.

332

S.

AMBROSIl

oxclamat Ecclesiasles dicens : Est languor malus,

vidi

sub sole

divitias

eas

*.

Sed

fortasse

quem malum possidentis redeas donmm et cum uxore conferas


cuslodiri in

illa le

hortetur ut redimas vcnumdatum.

Imo magis hor-

tabilur ut

mundum muliebrem
Illa
;

conferas, unde poles vel


tibi

parvo pauperem liberarc.


necessitalem
lca sponda
nilibus.

imponet sumptuum
cervicem mo-

ut

gemma
,

bibat, inostro dormiat, inargen,

recumbat

auro oneret manus

XXVI.

Delectantur et compedibus mulieres,

dummodo
:

auro ligentur.

Non putant oncra


,

esse,

si

preliosa sint

non existimant vincula csse


Deleclant et vulnera
;

si in

his thesauri coruscent.


,

aurum auribus inscratur ct margaritae dependeant. Habent et gemmae pondera sua, habent et vestimenta frigora sua. Sudatur in gemmis alut
,

gelur in sericis; tamen pretia juvant


salur
,

et

quaenatura aver,

commendat
,

avarilia.
,

Smaragdos

et hyacinthos

bcrvllum
dton,

achatem

topazion, amethystum, jaspin, sar:

petalur,

quaerunt furorc vel si dimidium patrimonii non parcunt dispendio, dumindulgcnt cupiditati. Non abnuo gratum quemdam lapidum istorum esse fulgorcm, scd tamen lapidum. Et ipsi admonent contra naturam cxpoliti, ut saxorum deponerent asperitatem rigorein
,

summo

magis mentis esse expoliendum,


'

quam

lapidum.

Eic'e. v, ia.

DE .NABITDE JEZRAELITA. LIBER IXIS.

333

CAPLT

VI.

Quam

nulla

sit

opum

efficacia

tt

cur

il(a>

divitia? ap~

pellentur! Miseriorem esse div itum quam mancipiorum

servitutem

ubi locus hic Evangelii


,

Quid faciam?...

Dcstruam horrea mea

etc.

pie ac facunde expenditur.

XXVII. Quis
adjungere
?

artifex

unura diem

vitae

hominis potuit
?

Quem

divitiae ejus

ab inferis redemerunt

Cu-

jus aegritudinem pecunia mitigavit?

Non
:

in

abundantia
Merilo

pdiviliarum, inquit, vitaejus

1
.

Et

alibi

Nihilprostrat

thesauri injustis

juslitia

autem
si

liberat a
,

morte \
a

clamat Propheta

Diviline

afiluant
si

nolite cor

appe-

nere\ Quid enim mihi prosunt, non possunt? Quid mihi prosunt,
esse non possunt
?

me
,

morte liberare
relinquunlur.
I

si

mecura post mortera


hic

Hic acquiruntur

Somnium
ait

igitiir

loquimur, non patrimoniura.


:

nde bene

idem Propheta de divitibus suum, et nihil invenerunt omnes


est dicere
:

Dormicrunt

viri

divitiarum in

somnum mcn-

bus suis*; hoc

Nihil inveneiunt in operibrs


:

suis divites, qui nihil

pauperibus contulerunt

nullius jui

verunt inopiam, nihil ad utilitatem suam proficiens


rire potuerunt.

XXVIII. Ipsum nomen considera. Ditem dicunt


les

gcntf-

inferorum praesnlem, arbilrum mortis ditem appcSlant

et divitem,

cui

quod nisi morlem dives infcrre non noverit, regnum de mortuis, cui sedes inferi sunt. Quid est enim dives nisi quidara inexplebilis gurges diviliarum
,

intxplebilis auri fames ac sitis ?

Quo
m,

plus hauserit

plus

Luc. \n, i5.

'

Prov.

t, 2.

Psal.

11.

* Id.

ixxt, 6.

53

S.

AMBROSII
:

inardescit. Sic

Propheta admonet

Qni
Et

diligit, inquit
:

argentum, non satiabitur argento 1


et ahundantia

infra ideni
fuit
,

Et
et

quidem hoc pessimus languor. Sicut enim


ahiit,

ita

e"jus jaborat in

ventum. Et quidem
sit

omnes

dies ejus in tenebris, et lticlu, ct iracundia multa,


ct ira
2
;

etlanguore,

ut tolerahilior

condilio servulo

enim hoininibus serviunt, isle pcccato. Sic inquit servus est pecApostolus Qui cnim facit peccalum
rum.
llli
:

cati

s
.

Scmper
libcr
a

in laqueis

semper

in vinculis est

nun-

quam

compedibus

quia semper iu criminihus.


!

Quam miscra
XXIX.
immune

scrvitus servire peccalis

Naturae ipsius ncscit munia, nec somni ipsius

novit vices, aut cihi fungilur suavitate, cujus nullum est


servitium. Dulcis

enim somnus
,

servi, etsi modi-

cum

vel

multum

cdat

at salialo diviliis

non

cst qui

eum

sinat dormire. Excitat


vigil aliena rapiendi,

eum

cupidilas,

cxagilat cura pcr-

torquet iuvidia,

mora vexat,

slerili-

tasprovenluum infaxunda perlurbat,


cogitavit intra se dicens

sollicilal

abundantia.

Undeillidivili, cujuspossessio ubercs fruclus atlnlit, Qui

quo congregem fructus xlruam horreamca, et majora faciam; illo congregabo Anima omnia quae nala sunt mihi, ct dicain animac meae
:

Quid faciam, quod non habco meos? Et dixit Hoc faciam des:

hahes multa hona

in

annos mullos posita


:

requicsce,

manduca, bibe, epularc. Rcspondit Deus Slulle, hac nocte animam luam rcpelunt a ie qucc aulem parasti, ycujus erunt ? Ne ipse quidem Deus euin dormire pcr:

jniltit.

Interpellat cogitantem

cxcitat dormientcDi.

XXX.

Sed ncc

ipse se

quietum essc patiiur, qui dc


,

abundantia divitiarum suarum soliicilatur et fructuum vocem cgeutis cmillit. Quid faciam

in ubcrlalc
,

inquil^

^lonne haecpauperis voxest, nonhabenlissubsidiavivendi


>

Mich,

v, 9.

Ibid. 16, 17.

Itom.

vi,

16.

Luc. xu, 17-20,

DE XABLTIlE JEfcftAKLlTA. LIBER

CJtCS.

335

Egens omnliun huc atque


tium,
serius
riihil

iiluc rcspicit

scrutatur hcspi-

invcnil ad

usum

alimenli

considerat nihil mi

quam fame
:

confici, et cibi indigcntia


,

mori

quaerit

mortis compendia

et tolerabiliora
,

obeundi
,

s^ipplicia ri-

matur

arripit

gladium suspendit laqueum


et inler hccc
vilac
si

igncni adolet,

cxplorat

vencnnm;
?

quid eligat dubius, dicit:

Quid facram

Deinde

hnjussnavitnte revocatuscu-

pit

rcvocare scntenli.m,

possit vivendi substantinm reet ait


? \
:

perire. Aspicit niula

omnia, vacua omnia,

Quid
sed

Faciam

nde mihi alimenla , unde vestitus

olo viverc,
:

si

habeam quomodo possim vitam hanc

suslinere

quibtis cibis, quibus subsidiis?

XXXI. cQuid faciam, inquit,quod nonhabeo? Clamat


dives

non habcre. Pauperlatis hic sermo

est
,

de inopia
,

quo congregem frnctus meos, Pulares illum dicere : ^on habeo fruclus, ur.de vivendum est mihi. Beatus qui de abundanlia periclilatur imo miserior isle ilecunditainquit

queritur abundans fruclibus.

Non habco

tibus suis,

quam pauper,
:

cui

periculum de egeslale
,

est.

Habet
1
,

ille

unde excuset jcrumnam


iste

habet cerle injupra?ter se

iam non habet culpam

non habet quem

arguat.

XXXII. Et

di\:t

Putes adhuc diccre illum

Hoc faciam ,horrea mea destruam. Aperiam horrea mea ingre:

diantur qui lolerore iaincm non qucunl, veniaut inopes,


inlrcnt pauperes, rcpleant sinus suos, destruam parieles

qui excluduut csurientem.

L't

quid ego abscondan, cui

Dens

? Lt quid repagulis portarum claudam frumeuia, quibus Deus lolum replevit

facit

abundare qnod largiar

caniportira

ambitum

qua;

siue

custoue

naseunlur

et

abuucant.

336

AMBROSII

CAPUT

VII.

Eumdem
avaros
tnitate

locum bealus Doctor prosequilur, oslenditque de bonis bcnefacere deberent malle pecuniasi?icedifieando consumere ; ipsosque magis enor-

cum

preliorum

tari; quos

quam ubertate proventuum delectamen docet quo fructus suos secure possint
,

recondere.

XXXIII. Victa
vavi

est spes avari.

Rumpuntur
,

vetusta hor-

rea messibus novis. Minus, inquit, habui


:

et frustra ser-

plus

natum

est, et cui

congrego

Dum

incrementa

preliorum aucupor, amisi usum beneficiorum. Quantas


anni superiorisfrumento potui animas

pauperum reservare ?
,

Hiec

me

magis servare delectarent pretia quae non nummo

ccslimantur, sed gratia. Imitaborsanctum Josephhumanilalis praedicatione ?

clamabo voce magna


divitis

Venite paupe,

res, edite panes

meos, expandite gremium


,

suscipite iru-

mentum.

Fcecunditas

totius orbis

abundantia
,

omnium
ais
:

debet esse

fertilitas.

Tu

vero non hoc dicis


a

sed

Destruam horrea mea. Recte destruis ea,

quibus

nullus pauper onustus rcvcrtitur. Horrea iniquitatis sunt

receplacula, non pietatis subsidia. Recte deslruit qui sapicnler aedificare


astcrna
:

non

novit. Deslruit sua divcs


,

qui nescit
divi-

destruit horrea

qui

non novit sua frumenta

dere , sed claudere.

XXXIV.
dispensato

Et majora

inquit, faciam. Infelix, vel id


aedificationis

pauperibus, quod pro sumptu

impendis.

Dum liberalitatis gratiam

refugis

damna

aedifi-

cationis exolvis.

Dt NABbTUE JEZBAELITA. LIBEB

VM

5ij

XXXV.
bona.

Et addidit

Illo

congregabo omnia quac hata


:

lsunt mihi, et dicam aniina? m;e

Anima, hahes multa


,

Conficitur avarus sempcr ubertale provcniuum

dum

vililatem alimouix calculatur. Foecunditas


est
,

cnim uni-

vcrsorum

sterilitas soli

avaroestquacsluosa. Dclectatur

jnagisenormilate prttiorum,
et

mavult habere quod solus,

quam abundantia copiarum; quam quod cum omnihus


cumulus frumenloin

vcndat. Vide timcnlem ne superfluat


,

rum ue super horrea rcdundans trausfundatur


peres,
Soli sibi partus
velit,

pau-

et Bflui alicujus occasio indigentibus acquiralur.

terrarum vindicat dives, non quo ipse


denegarc.

uti

scd

aliis

XXXVI*
bona,
nisi

llabes, inquit,

multa bona.

Nescit avarus

ea, quae quaestuosa sunt, nominare. Sed ac-

quiesco ei, ut bona dicantur quae sunt pecuniaria.

Cur

ergo de bonis

facitis

mala

cnm
:

de malis bona facere de-

beatis? Scriplum est

cnim

Facite vobis amicosde


uli sciat,

mam:

mona

inicjuitatis

1
.

Ei ergo qui

bona sunt

ei

qui uti nesciat, recte mala. eDispersit, dedit pauperibus,


Quid hoc melius ? Bona sunt si pauperibus largiaris, in quo tibi debitorem Deum quadam pietatis fceneratione constituas. Bona sunt

justitia ejus

inauet in aeternum

si

aperias horrea justitiae tuae,

ut

sis

panis

pauperum

vita

egentium, oculus caecorum, orbatorum infantium


facias

pater.

XXXVII. Habes unde


et tibi et aliis

quid vercris? Tua

te

vocc

convenio. Hahesmulta bona in annos multosposita, potes


dcslrui- horrea tua ?

abundarc. Habes fcecunditatem publicam, quid Ostendo tibi ubi melius tua frumenta
tibi

cuslodias, ubi bene scpias, ut fures ea


possint. Iuclude ea in

auferrc

non

corde pauperum, ubi ea nullus gur-

gulio
i

consumat, nulla corrumpat vetustas. Habes apothe-

Luc. xw, 9.

Psl,

10, 9.

LV.

a4

, :

338
eas,

S.

AMBROSII

inopum

sinus

habes apolhecas, viduarum domos


,

habes apothecas, ora infantium

ut dicalur tibi
.

Ex

ore

infanlium et lactenlium pcrfccisli laudem 1

IsLc sunt
,

apolhecrc, quae

maneant
non
fucrit

in

acternum

isla

horrea

qnie

foecunditas futura
si

destrnat.

Nam
,

quid ilcrum facias


?

tibi

plus

nalum

anno sequenli
cl

Iterum ergo
facics.

et

illa

destrues,
tibi

quc nunc

faccrc paras

majora

Dat

enim

foccundilatcm Deus; ul aul virical aul condemnet


:

tuam; quo cxcusalioncm habcrc non possis quod pcr te muljis nasci voluit, libi soli rescrvas, Imo et libi adimis; magis enim scrvarcs libi, si dispcrtircris aliis. Bonorum enim fructus munerum m eos ipsos
avariliam
tu vcro
cpii

contulerint, revcrluntur
rcdit.
2
.

et gratia libcralitatis in

auc-

lorcm

Denique scriplnm

cst

Scmiualc vobis ad
libi

jusliliam

Eslo spiritalis agricola, scrc quod

pro-

sit.

Bona

salio in

cordc viduarum. Si lerra


accepcrit
,

libi

rcddit
niiseri?

Iructns nbcriores
cordiaj

quam

quanlo magis
qtfic

remuncralio reddet multiplicaliora

dqdcris

^vVmrtWiVWVWVVWVWrvVVlWvWW)! vfWvwtwWI WVVVWW VV\ WWW^VWWvWlWWVv^ tv

CAPUT
I

VIII.

ncogitanttm avarum mortc urgcri, eumquc jvrt stultum vacitari memorato Evangclii loco : quanlo mctius

pccuniai

distribuantur,

quam

rclincanlur ;

cl

quam

ineptc sesc ab imperlienda clccmosjna divilcs

cxcusenl.

XXXVIII. Deikoe, homo


excludil? Assislunt jam
i

ncscis quia

prrevenit diesmbrtis, misoricordia


qtii

tcrrrc partum aulem incursum morliij

reposcant

animam

tuaui

el lu

Psal. tui, 5.

Qsee. x, is,

DB IfABCTOE JF.ZRAELITA. LIBER

TJJIUS.

^Sp,

adhnc

diffcrs

opcrnm
1
.

fructus tuorum.

Adhuc
;

tu tibi

lem-

pora vivcndilonga mctarib ? Stullc, hac nocle repclunt

sanimam tuam atc


avari reposcilur
\crat.

Bene

ait

nocle
,

nocte enim anima

a tcnebris incipit
,

ct in tenebris pcrse,

A varo semper nox cst


tibi,

dies juslo

cni dicitur

Amen
sicut

amctl dico

hodic

mccum
:

cris in

paradiso

5
.

Stullus

autcm

sicut luna

mutatur s

justi

autem fulgcbunt
ei

sol in regnoPatris sui\ Recte arguitur stultitiae, qui in

manducando etbibcndo
qui gulas serviunt

locarit

spem suam. Et ideo

temipsis

pus mortis urgetur, secundum quod dictum est ab


:

Manducemus

et bibamus,* cras
,

enim

morietur
corporalia
ignorat.

s
.

Recte

dicitur slultus

quia

animoe sua*

subministrat;

quia recondit quxe cui servet,

XXXIX.

Et ideo

ei dicitrr

Quae autem parasti, cujus

erunt

Quid quotidic
trulinas,

mctiris , et

numeras

ct obsigna

Quldaurum

argentum ponderas?Quanto melius

est libcralcm esse

dispensatorem,

quam

soll.icitum custo-

dem? Quantum

tibi

prodesset ad gratiam,

multorum puslateras in
:

pillorum patrem nominari,


sacculo obsignalas habere
gralia
rili

quam innumeras

pecuniaetenim hic rclinquitur

aulem opcrum bonorum nobiscum ad judicem me-

defcrlur.
:

XL. Sed fortasse dicas, quod vulgo soletis dicere Non dcbcmus ei donare, cui Deus ita maledixit, ut eum egere vcllet. Sed non pauperes maledicti, cum scriptum sit Beati pauperes spiritu quoniam ipsorum est regnum ccelorum\ Non dc panpere, sed de divite Scriptura dicit Captans pretia frumenli maledictus erit 8 Deindc non requiras quid unusquisquc mercalur. Miscricordia non de
,
:

merilis judicare consue\it, S3d necessitatibus subveuire;


1

Luc.

xii, ao. ->- Ii).

xxni, 43-

Ecc!i.
*

xxth, u.
t,

Matth. xiu,

43,

* Isai.

xxi;,

i3,

6 L*c.

xu, ao.

Matth.

3,

Pro. xi 6,

$Up

*.

AMBROSll

juvare pauperem, non exaniinare justitiam. Scriptum est

cnim
Quis

Beatus qui

intelligit

super egenumet pauperem 1

est qui intelligit?

consortem esse naturae

Qui compatitur ei, qui advertit qui cognoscit quod et divitem et


,

pauperem
suos,
si

fecit

Dominus qui

scit

quod

sanctificet fructus

de his dclibet aliquam pauperibus portionem.


diifcras dicens
:

Ergo cum habeasunde benefacias, ne


dabo
;

Cras

nc largicndi amitlas copiam. Periculosa cst de alte-

rius salute dilatio. Potest fieri ut


riatur.

dum

lu diflers,

ille

mo-

Magis antc

morlem pracurre, ne

forte avaritia to

et cras impediat, et promissa fraudcntur.

V^VVVvVVVV*VVV*VVVVVVVV%/VVVVVVV\VVVvVVvVYvVV^

CAPUT
Quomodo
sionem
ceatur.

IX.

Jezabel, quce est avaritia, divitibus posscs-

quam

contra juslitiam dcsiderant, polii-

XLI. Sed quid dicam, ne difTeras liberalitatem ? Utinam non appropcres rapinam utinam quod concupieris non
:

utinam alienum non petas, negatum praetcrmitlas, cxcusatum paticnler feras, non audias iliam Jezaextorqueas
:

bel,qua;est avaritia

Ego
non

tibi

quodam profluvio vanitalis diccntem dabo possessionem quam desideras 2 Tu tristis


, . :

es, quia vis


eripias

mensuram considerare justitiae; ut alienum ego habeo mea jura , habeo meas leges; caet ut possessio pauperis eripiatur,

lumniabor utspolicm:
vita pulsabitur.

XLII. Quid cnim aliud


ritia
*

in illa historia, nisi

divitum ava-

describilur, quae est


, i
.

vanum profluvium, quodomnia


7.

T.-al. xi

3 Rpg. xxi

E NABfTHE JEZMET.fT*.* LTBER V?TS.


flnvii

S^I

modo

rnpiat,

et nulli usui

profuluru Iransducat ?
:

H.tc cst Jczabel non una, sed mulliplcx


poris, scd
cit,

sicut

temporum plurimorum illa dixit viro suo Achab


ad
tc
:

ha?c

non unius temomnibus di-

Surgc, manduca
vincani

paucm,
XLIII.

ct redi

cgo dabo

libi

Nabuthe

Jezrar'ilaj*.

Et

scripsit

librum nominc Achab, et signavit

annulo

illius, ct

misit librum ad scniores, ct ad libcros

cos qui morabantur curaNabuthe. Et eratscriptum in H-

bro

Jejunate jejunium, et conslituitc Nabuthc in prin,

cipcm populi
dicentes
,

et constituite

duos viros

filiosiniquitatis

ex

diverso ejus; ut falsum testimonium pcrhibeant adver>us


:

eum

Benedixit

Deum

et

regem;

et producile

illum

et lapidate*.

CAPLT
Divites,

X.

cum aliena rapere non possunt, prm trisiitia cibum non capere : cl inibi quid jejunium aut preces Dco acceptas reddat : deinde quam contraria Deus
prazcipiat, et ipsi faciant.

XLIV. Quam evidenterexpressaest divitum consuetudo


Contristantur
si

alienanon rapiant

renuntiant cibo, je-

junant, non ut peccatum minuant, sed ut crimen admittant. Videas illos tunc convenieutes

ad Ecclesiam. officiosos,

humilcs
tur.

assiduos, ut effectum scelcris impetrare mercaudicit

Sed

flectas ut

Non hoc jejuuium elcgi uec si circulum collum tuum cinerem etiain et ciliillis

Deus

S fcef. xxi, 7.

Ibid. 8-10.

34*

I.

AMBROSII
sic vocabilis
,

cium substernas, nec


I\on lale jejunium

jejunium acccptura.

clegi

dicit

Dominus. Scd solvc om-

nctn coHigalioncm

injuslilin?,
,

dissolveobligationes violcn-

larum commutalionum

dimiltc confractos in remissio:

pem

et

omncm
in

conscriptionem iniquam disrumpc


esuricnli
:

frange

panem luum

egenos non babcntcs lccvideris

tum induc

domum luam

si

domesticos scminis tui non despicies. matulinum lumcn luum, ct sanilas lua matura

nudum, vcsli; ct Tuuc orielur libi


orielur,

ctprrcccdet anle

tc juslilia, ct
,

majcslas Dei circumdabit


le
,

te

tunc clamabis
:

et

Dcus exaudict

adhuc

te lo-

quente, dicet

Ecce adsum*. XLV. Audis , dives quid Dominus Deus dicat ? Et lu ad Ecclcsiam venis, non ut aliquid largiaris pauperi sod ut jejunas, non ut convivii tui sumplus proQciat auferas egenis, scd ul spolium de egcniibus adipiscaris. Quid libi
, ,
:

vis

cum

libro, et charta

ct siguaculo (03)

et conscrip-

tione, et vinculo juris?

Non

audisli : Solve

omnem

col-

ligationem injustitiae, dissolve obligaliones violcntarum


in

commutationum, dimitte confractos

rcmissionem

et
ta-

omnem
,

conscriptionem iniquam disrumpe.


libi recito

Tu mihi

bulas offers, cgo


bis

Dei legcm

tu atramento scri-

ego
:

tibi

Spirilu Dei inscripta rcpeto oracula Prophc-

tarum
ciinare

tu teslimonia falsa componis, ego testimonium

conscientiae tua; posco,

quam judicem

tui

cffugercct de-

non

poteris

cujus teslimonium non polcris recu-

qua rcvclabit Dominus occulla hominum. Tu Destruam horrea mea et Dominus dicit Sine magis quidquid intra horreum est, pauperibus deputari,
sare in die
dicis
:

sine cellas istas egenis prodesse.

Tu dicis

Majora faciam,

et

illo
:

congrcgabo omnia, quce nata sunt mihi;

Dominus

dicit
*

Frange esurienti panem tuum.


tvm,
5-f),

Tu

dicis

Tollam

Ittti

DE SABUTHE
paupcribu

JEZRA.ELITA.,

LIBEn TXES.
dicit
,

$4^

domum

suara;

Dominus aulem

Ut

circnoj no'i habcnles leclum inducas in domum tuam. > r Quomodo \W, divcs, ut Dcus tc cxaudiat, cum tu Dcum

non

piiles

audiendum
:

? Si

non acquicscalur

arbitrio divilis,
si divitis

scena compoaitur
refutclur.

Dci acsliuiatur injuria,

pelilw

~~
XI.

**"*T;**

*~~-.

CAPLT
KaJbuVie a

duohm falsls tcstibus accusattis lapidaiur Achab indt prlmo trisliliam simulat, mox in ejus
invadit possessioncm.

Quam senlentiam in ipsum Dcus pronun'.iaverit;etprctserlimcur meretrices in


sese lavaturce
:

cjusdcm sangiinc dicantur


s

ubi

et

de

upplicio Jczabel.

XLVI.
viilclicct

Deim,

inrjuit,
itt sit

bencdixit ct rcgcm *, aequali*


acqualis conlumclia.
d

pcrsona,

Bencdixit,
of-

ainquil,

Deum

ctregom.

Ne di\ilcm malcdicli uomcn

fcnclt, ct scrmuiis ipso kcdaliir

sono, bcncdictio pro

malediclo vocalnr. Qurcruntur duo lcstes iniquitatis. Duo-

bus lcstibus

cl

Su-anna

cst appelila

duos

lcstes ct

Syna:

0~a invenit, qii advcrsum

Chri>luuj falsa jaclarent


a

duobns huthc

teslibus piuper occiditur.

Prodaxerunt
.

igilur Na-

foras, ct lapidavcrunt

enm 1 sLtinam
,

vcl in suis

ei iicerct

mori! Paupcri ipsam dives invidet sepulturam.

XLVIJ.

Et faclutn est, inquit

cum

audissct

Achab

aquia morluus

c>t Nahtillic, conscidit

veslimenla sua, et

coopentit sc cilicio. Et factum cst post hacc, et surrexit,

seldestendit
.

Achab ad vincam Nabuthe JezraeliUc,

possi-

Ifcg.

xxi, 10.

Ibid. x3.

344
1 dcre eam
.

AMBROSIT
clivites et

Irascuntur

calumniantar, ut no-

ceant

si

non obtineant qued desideravcrinl.


,

Cum autem
tamen

calumniali nocuerint
ct

dolcre se simulant

tristes

tanquam mcesti, non corde, sed vultu, dircptae locum prodcunt, et impressionis
poliuntur.

10 posscssionis

suae iniquitato

XLVIII. IIoc divina mcvetur justilia, et avarum digna severitale condemnat dicens Occidisti, ct posscdisti haesreditatcm? Propler hoc in loco in quo linxerunt canes
:

sanguincm Nabuthe, in eo lingent canes sanguinem luum;


2
.

et meretrices lavabuntur in sanguine tuo

Quam justa,

quam severa sententia;ut quamintulitaforimorlis acerbilalem ,cam ipsemortis suae horrore dissolvereproderetur!
Inhumatum pauperem Deus
tatis

aspicit, et ldeo inscpultum

divitem jacere decernit; et ut mortuus iuat suac iniqui-

aeruinnam, qui nec mortuo putavit csse parcensui cruore

dum. Itaque vulneris

pcrfusum cadavcr

in

speciem funeris vitac suae prodidit crudeltatem. Haec


pertulit pauper, dives arguebatur
:

cum
pau

cum

dives excepit,

per vindicabatur.

XLIX. Quid

sibi
;

autem

vult

quod mtrelrices laverunt


illa

se in sanguine cjus

nisi forte

ut meretrida quaedam in

feritate fuisse regis perfidia proderetur, vel cruenta luxuries


.

qui sic fuit luxuriosus, ut olus desideraret; sic cruen-

tus, ut proptcr olus

hominem

occideret? Digna avarum

digna avariliam pcena consumit. Denique et Jezabel ipsam

comedcrunt canes,
dives,

et volucres coeli; ut ostendcictur

quod
si

spiritalis ncquiliae llat praeda divilis sepultura.

Fige ergo
exituin,

hujusmodi exitum. Sed

fugies

hujusmodi

fugcris

hnjusmodi flagitium. Noli


avarilia
t6.

essc

Achab, utpossescohabitet Jczabel


:

sioncm fmitimam concupiscas. Non


illa feralis
,

tibi

quae tibi cruenta persuadeat


lbid, 19,

qjae cu-

3 Reg. xxi,

DE SABTJTIIE JEZRAELITA. LIBER CKtS.


ptdilatcs tuas

3^5

non rcvocct scd impeltat

qmc
:

te faciat tris-

tiorcm

cliam
,

cum

desidcrala possederis

quae le faciat

nudum

cum

dives fueris.

CAPUT
Avarum egcnum
ril

XII.

ac profasum esse. Quamabjectus fueAchab coram Elia; et quomodo peccator semper deprehendatur? Ad exlrcmum divites ad legitlmum divitiarum usum slimulantur.
rex
L. Pat;perioreu enim se judicat omnis abundans; quia

sibi

dccsse arbilratur quidquid ab


egct, cujus

aliis

possidetur. Toto
:

mundo

mundus cupiditates ejus qui ftdelis est, totus mundus divitiarum est. Toto antem mundo fugit qui considerans conscientiam suam metuit deprehendi. Et ideo Achab ad Eliam sccundum historiam
non
capit
, ,

ait,

avenisti

secundum a?nigmata autem dives ad pauperem Inmc, inimicus meus*. Quam misera conscientia,
:

quae sc proditam doluit


LI. Et dixit Elias

ad

eum

: Inveni,

quoniam
ille, et

fecisti

malum

in

conspectu Domini'*. Rex crat


:

rex Sa-

mari.-e

Achab

Elias panper, ctindigcns panis, cui dcfuis-

set vietus substanlia, nisi corvi

alimoniam ministrassent.
vilis ct

Adco

dejccta erat conscicnlia pcccatoris, ut nec regalis

potenthe fastn attollcretur. Itaquc quasi


Inven^Wi

degencr

me,

inquit, inimicus
:

meus

deprchcndisti in

me

quoc lalere
:

fallunt

invcnisti

nulla menlis meac occulta te credcbam mc, patcnt tibi vulneramea, captivitas

praeslo cst. Invenitur peccator,

cum

iniquitas ejus prodi-

3 Reg, xxi, 0.

Ibid.

3/f6
tur, justns

S.

AMBnOSII

autcm

dicit

Ignc
,

invenla in
est
:

mc

iniquilas

mc examinast! ct non est Adam cum lalcrcl, invcnliis


,

Moysi autcm ncquaquam invcnla

est senujlura

in-

vcnlus cst Achab, non cst invcntus Elias; clSapienlia Dei


dixil:

Quarent mc mali,
s
.

ct

non invcnienl 2 Unde


.

ct in

Evangelio Doininus noster Jcsus quaerebatur, ct non inveniebatur

Cnlpa igilur auclorcm suum prodit. Lndc ct


ait

Thesbyles

:Inveni, quoniam

fccisli

malnm

in

con-

spectu Domijii; quia culpa; rcos tradit


centes autem
rani.

Dominus, inno-

non
Saiil

tradit in potcstatcm

inimicorum suo-

Denique
:

quoerebat sanctum David, etinvcnire


Saiil, quem non eum Dominus in po-

non poterat

David vero sanctus regcm

quarebat, invenit; quoniam tradidit


testatem ipsius.
libera.

Captiva igitur cst opulcntia, paupcrias

LII. Scrvilis, diviles, ac

miseram quidcm scrvitutcm,


insatiabilis, rapidior

qui servitiserrori, servitis cupidiiali, servitis avaritia*, quc


expleri
est,

non

potest.

Gurges quidam
:

cum

illala

demergit

et putei

modo
sibi

cura exundat,

cceno inquinatur, terram adradit nihil

profuturam. Vel
si

hoc cxemplo vos admoneri convenit. Putcuscnim,


exercilus
ita et

nihil
:

haurias, inerli otio et degcneri situ facile corrumpilur

adspcciem, dulcescit ad potum acerbus di\iliarum, cumulo arcnosus spcciosus cst aulem
nllcscit
: ,

usu

olio

aulcm

inutilis

habetur. Derivalo igilur aliquid dc


ct

hoc puteo. Ignem aidentem exlinguitaqua,


rssistil

elecmosyna
facit.

peccalis

aqua autcm staliva

cito

vermes
:

i\on

stet

thesaurus tuus, nec stct ignis tuus

stabit in lc, nisi

eumoperibusluac miserationis
ver.,

averlcris. In quanjis sis, di:

incendiis, considera.
,

Abraham

dic Lazaro

ut

Tua voxest ista diccnlis Patcr extremum digiti sui inlingat in

saqua,

et rcfrigeret

liuguam
i,

meam
Joan.

4
.

Psal. xvi, 6.

Prov.

a8.

viii,

11

Luc. xvi, a4-

DB NABCTIIE JEZBAEtrTA. LIBER CXCS.


LIII. Tibi itiitur proficit

$4j
:

quidquid inopi contnlcris


:

tibi

crescit quidquid minucris

tc illo

quem

pauperi dederis
ij

cibo pascis;

quoniam qni
jam
in liis
:

niiserrlur pauperis
<

se pasci-

tur, ct fructus
lcrra, in puliulat.

>t.

Mivricordia seminatur in
in

cwlo gorminat
<

pluntatur

paupero, an\& Deu.-i


1
.

Nc

dixeris, iuquit

Dcus: Cras dabo

Qui

non,
:

patitur tc diccrc,

Crasd.bo, quomodo
,

patitur diccre

Non daho? Non detuo htfglna pnupeii >ed <!e suo rcdd:?. Quod enim cominune estin omnium usumdatum, tu solus usurpas. Omnium est terra, non divilum sed pauciores qui non uttmtur suo, quam qni utuntur. Debitum igitur
:

reddis

non
et

lar<riris

indobitum. Ideoque

tibi dicit

Scrip

tura : Declina pauperi

animam tuam,
in

et

reddo debitom

tuum

rcspoude pacifica

mansuetudine*.

f.

APLT

XIII.

Divites in prosapia insulse gloriari


cUtlecori sint
tsse.

cuni ipsi non rara


ofjensionis

majoribus

aurum

lignum

Quanta
;

insit divitibus

adversns pauperes

imma?

nitas

et

qualis divitem

commcndatio deceat

LIV. Qiid enim superbias, dives? Quid dicas pauperi


Noti

me

langere? Nonnc sicut ego conceptus et natus ex

utcro cs,

quemadmodum cl

paupercsl nalus? Quid

le jactas

dc

canum vcstrorum originessicut diyturarccenserc: suleis et eqnornm vestrorum


nobilitatis prosapia? Soletis ot
illo

ncbilitatem sicut consulum predicare. IHe ex

palre
:

generatus est, et
itte
'

illa

m;itre editiis

ille

avo

illo

gaudet

se proavis attollit.
Prov. iu. 8.

Sod

nihil islud

currentem juval;

Eccli. t*,

348

S.

AMBROSII

non datur nobililati palma, sed cursni. Dcformfor estvietns, in quo et nobilitas generis periclitalur. Cave, igitur, dives, ne in te erubcscant tuorum merita majorum, nc forlc et illis dicatur Cur talem instiluistis, cur talem ele
:

gistis

haeredem? Non

in auratis laquearibus

nec

in

por-

phyrclicis orbibus hreredis est mcritum. Laus ista non ho-

minum, sed metallorum est, in quibus homines puniuntur. Per egentes aurum qua?ritur, ct egenlibus dencgatur. Laborant ut quscrant, laborant ut inveniant, quod habere
non norunt.
LV. Miror tamen cur eo vos, divites jactandos pulc~ cum aurum materia magis offensionis, quam commendalionis gratia sit. Lignum cnim offensionis est el aurum,
,

tis,

et va)

iis

qui sectanlur illud! Dcnique beoedicitur

Dives

qui invenlus est sine macula, ct qui post anrum non abiit,

nec spcravit
tus csse

in pecuniac thesauris
,

*.

Sed quasi
2

is
:

cogni-

non

possit

cum

sibi desiderat

demonslrari
;

Quis

est hic, inquit, ct laudabimus

mirari magis quasi

eum fecit enim quod novum, quam quasi usitatum rccogdivitiis

nosccre debeamus? Itaquequi in


bari,
is

potucrit

comproet facere

vcre perfcclus et dignus est gloria.

Qui piuit,
,

inquit, transgredi, et

non

est transgressus

mala,

ct

non

fccit*.
,

Aurum

ergo vobis, in quo tanla


gratia
,

illecebra erroris cst

non tam sua

quam hominum

prena commendat.

LVI.

An

vos ampla extolhint atria; quoe magis dcbcnt

compungere, quia cum populos capiant, voccm CKcludnnt


pauperis?

Quanquam

nihil prosit audiri

eam

quao ctiam

audita nihil proficit. Dcindc non ipsa vos pudoris aula admonet, qui aedificando vestras vullis superare divilias, nec

tamen
ante

vincitis. Parietes veslilis,

nudatis homines. Clamat


:

domum tuam nudus,

et negligis
10,

clamal

homo nudus r

Eccli. xxxi, 8.

IbiJ.

9.-3 ibid,

D KABUTllB JZIIAELIYA. LIBER CM.


et tu sollicilus es

quibus marmoribus pavimcnta


:

ttia vcstia*.

Pcouniam pauper quacrit, ct non habet panem postulat homo, et cquus tuus aurum sub dentibus mandit. Scd cum alii irumenta non delectant tc ornamcnta pretiosa habeant. Quantum, o dives, sumis tibi judicium? Populus
,

esurit, et tu

horrea tua claudis

populus deplorat, et tu

gcmtnam
litis

tttam versas. Iniclix,

cujus in polestale est tan-

toriun animas a morte defendere, et

non

esi volnntas.

To-

vilam populi poterat annuli

lui

gcmma

scrvare.
:

LVII.

Liberavi, inquit,

Audi plaue qualis divitem deceat pracdicatio pauperem dc manu potentis et orpha-

num

cui

nou
venit

erat adjutor, adjuvi.


:

Benedictio pcrituri
bcnedixit. Justiiiam

supcr

me

os

aulem

viduac

mc

>iuduebar, oculus eram caccorum, pcs autem claudorum;

cram patcr infirmorum Et infra Antc fores meas non habitavit hospes, oslium aulem meum omni vcnicnti patuit. Siaulcm etpeccaviimprudcns, non celavi culpam meam, nequc reveritussum multitudinem plebis; ut non annunliarcm praesenlibus cis si passus sum infiret ego
.
:

si

mumexire oitium mcum vacuum si cautionem qnoquc qram habui debitoris, scissamsinc debitirecuperatione
:

reddidi sine

mora s

Nam

qttid illa rcplicem,

quod

in

omni infirmo
virum
in

flevisse sc dixit, et ingemuisse,

cum

videret

necessitate, se

mag's- iuisse dies


alios indigere. Si

autem in bonis? Sed lunc siLi malorum, cum sc haberc ccrneret, et


ille dicit,

nunquam viduae oculuin fecit tiib<-scere, qui nunquam panem suum solus manducawt, et non orphano tradidit, quem a juvcntule sua nulrivit, aluit, instituit parenlis aiVectu qni nunquam nudum despext, qui morientem operuit, qui velleribus
hoc
qui
:

o\ ium

suarum infirmorum calefecit humeros, non oppre?sit

pupillum,

nunquam
ii-i 6.

diviliis

delectatus et,

nunquam

gra-

Jol>. xxix,

ld. xxxi, 02-54*

35o
tulatus est lapsu

AMBnosu
si

inimicorum suorum;
si

qui fccii hscc, de

ummis
nisi

eoepil egffd divitiis,

nihil

cx patrimonio tanto,
:

solum fructum misericordiae rcportavil


est, qui

quid dc

te

futurum

luo nescis uti palrimonio, qui

m summis

divit.is dics sustines


f ubvcnis ?

mendicitalis; quia nulli largiris, nuili

CAPLT
Quo
dlvites

XIV.

ducat, varias ralioncs proponit:


sint
,

ad emcndam auro Ubertalem ac satutem inqum verm divilice

docet; necnon quibus Deus innotescat, el ubi

locus ejus in pace fiat, aperit.

LVIII.

CusT03-2rgo es tuarum, non dominus faculta-

tum, qui aurum terrae infodis, mmister ulique ejus, non arbiter. Sed ubi thesaurus tuas, ibi et cor luurn. Ergo in illo auro cor tiium infodisti terrae. Vende potius aurum,
et

eme

salutem
et

vende lapidem
rcdime
tibi

et

eme regnum

Dei

vende agrum,

vitam reternam. Vera allcgo,


vis

quia vcrbo aStruo veritatis. Si

perfectus cssc, inquit,


ct,

j>omnia quaecumque habcs ve-nde; et da pauperibus,


>

babebis thesaurum in ccelo\


;

Et uoli contrislari,
illi

cum

hoec audio

ne dicatur

et tibi, sicut el

adolesccnti diviti

dictum

est:

Quam

diflicil"

qui pccunias habcnt, in reg-

num
quia
lere.

2 Dei iatrabunt : magis

cum

haec legis, considcra

isla tibi

potcst

mors

cripcrc, poieslas superioris lol-

Dcnique quia peteris parva pro magnis, caduca pro


pro thesauris
gratia;. Isti

seternis. thcsauros pccuniac

cor-

rumpunlur,
*

iili

pennancnt.

NLtth. xix, 91,

Ibid. 34

DE NABUTIIE JEZRAEI.ITA. UBER UMs.

$?>1

LIX. ConsiJrra quia hos non solus possides, possidet

cnm
Has
libi
jrralia

linea, possidct arrugo, qua?

consumit pccnniam.

ConsortCS avaritia dedit.


in

idc

nutcm quos
illius

tibi

dct

dobHores: cSpIcndidum
ct

panibus bcnediccnt labia


fiet*.

Juslorum,
tibi

leslimcnium bonitatis

Facit

dnbitorcm Patrem Dcuin, qui pro munere quo paupef


,

ndjntu cst, urr.us exolvit


Facit
libi

quasi boni debilor creditoris.


ait: tEsurivi, ct

dcbilorem Filium Dei, qui


:

de:

dislis

mihi manducarc

silivi
:

ct dedistis mihi bibere


ct operuistisme*.

hospes cram,

cl ccllegislis

me nudns

Qnod cnim unicuiquc minimorum


dicit csse collalum.

collatum fuerit,

sibi

LX.
csto

Nescis, o

homo, struere
ijt sis

divilias. Si vis dives esse,

pauper sreculo,
:

dives Deo. DiVcs fidei, d!vcs est

Deo
tis,

dives iniscricofdufe, divcs est

Dco

divcs simplicita-

divcs cst

Deo: dives

sapieirtiae, divcs scicnlia?, divites


divitiis

Dco. Sunt qui in paupcrta'e abundent, ct qui in


rgcanl.

Abuudant pauperes, quorum profunda paupcvtas abundavit in diviliis simplicitatis suae divitcs autem eguerunl ct csurierunt. Xcque enim otiosc scriptuin cst Di:

vilum paupcres

prcsposili erunt, et proprii servi

uominis

frcncrabunt

s
;

quia diviles et domini supervacua et

mala seminant, ex quibus non fruclum colligaut, sed spinas metnnt. Et idco pauperibus divitcs erunt subditi, et
c

crvi

dominis

spirllaTla

fmnerabunt j

quemadmodum
:

dives

rogabnt, ut sibi stiilam aqure paupcr Lazarus foeneraret.

Potcs el tu, dives, istam implere scntcntiam

elargire

pauperi el

Domino

fcenerasti;

qui enim largitur pauperi,

Domino

fccncrat.

LXl. Pulehre aufem sanclus David inPsalmo sepuiagesimo quinlo,

hymnum Deo

concinens ad Assyrium* scrip-

Ecc

li.

xxsi, 28,

Mattli. xxv, 55, 36.

Piov. xvn,

a.

P*al,

LXXV, 1,3.

35a
, ,

AWBROSII
,

tnm hoc est adversus nequilins spirilalis Assyrinm inanemacvanumprincipem islius mundi, itaccepit Notusin
:

Judaja Deus;

hoc est, non in


inquit,

divitibus,

non in nobilibus, et

in potentibus

sed in anima confitenle notus est Deus.

Et

in Israel

magnum,

nomen

ejus

non

in principi-

bus

ct consulibus,

sed in eo qui
fides

Deum

vidct; ipse est

enim

Israel, in quo profunda

ad cognitioncm Dei poluit


pace locus cjus*

pervenire.

LXII.

Et faclus

cst, inquit, in

libi

quictus affcctus nullis diversurum cupidilulum cxagilatur


fluctibus, nullis avariliaj lurbatur proceliis, nullis quaeren-

daruiudiviliarum igncscit incendiis. Ipseest qui spcculalur


actcrna, et habitat in Sion, confringens

omnia

spiritiiliuni

inslrumcnta bellorum
ignita dirigens jacula,

conterens arcus quibus diubolus


gravcs pccloribus

hominum

solet

inurerepassiones. Scd
cui

illa

jacula justo nocere

non possunt,

Deus lux

est,

tenebrarum, ut adversarius

tantumque abest a caligantium horrore in co locum habere non possit,

qui cliam principibus se consuevit infundcre; sicut infudit


Judoe proditori, concidens tanquam in sylva lignorum fidei

januas; ut in cor ejus haberet ingressum, et terni nominis

tabernaculum possideret, apostolatus


ille

collati

muncro

dedicatum. Ergo

quasi improbus usurpator concidlt


:

Dominus autem quasi pius eorum fulgenlibus mcrilis, ct clarilate illustrat servulos, et virtulum tenebras mundi hujus illuminat. Hanc pacifici
januas, ut violentus introcat

atque mansueti habent apud


suae tranquillitale fundati
:

Deum

gratiam, sobria mcnlis

insipientes

aulem corde turbanquia


salo

tur, ct ipsi sibi sunt propriac exagitationis auctores;

desideriorum suoruin aestu voivunlur, ct


fluctuant.

quodam

Psal. uxxr, 3,

tt ftkttfHt JfiZRAEtlTA, LIBER XVVSi

35$

CAPLT X\.
Qut
ac
divitiis uti

non noverint,

eos illarum servos esse

dormire somnum suum. Quomodo anima

currus
:

dicalur el caro equus vigore mentis agitandus


discriminis expenditur.
,

ubi
si%

quid inter agitatorem , equitem atque ascensorem

LXIII. Qui autem sint


presse dicendo
:

isti,

Propheta significavit ex;

Omnes

viri

divitiarum 1

omnes

dixit,

nullum excepit. Et bene viros divitiarum appellavit, non ut ostenderet eos non possessores dividivitias virorum
;

tiarum esse, sed a

possessoris debet esse,

cumque

igitur

Possessio enim non possessor possessionis. Quipatrimonio suo tanquam possessione non
suis divitiis possideri.

utitur, qui largiri pauperi et dispensare

non

novit,

is

sua-

rum

servulus est, non dominus facultatum, qui alienas

custodit ut famulus,

In hujusmodi ergo affectu dicimus

non

divitiae viri.

non tanquam douiinus ut suis utitur. quod vir divitiarum sit, Intellectus enim bonus utentibus eo qui
:

autem non

intelligit, is
;

utique intellectus

sibi

gratiam non
consopitus

potest vindicare

et ideo

somno
viri

temulentiae

obdormit. Hujusmodi igitur

somnum suum dormiunt,


Christi dormiunt.

hoc

est,

suum somnuin, non


Christi

Et qur

somnum
tem
,

non dormiunt, non habent


Christi resurrectione
;

Christi quieait
:

non surgunt

qui

Ego

dormivi, et quievi, et surrexi;


piet

quoniam Dominus susci,.

me\
saeculo dormitant, digni habiti

LXIV. In hoc quique

Psal. lsxt, 6.

Id.

m,

6.

lv.

a3

,364

gi

|Hlfii<
dicenle Ecclcsia
.

increpatione coelesti, qui ascenderunt cquos, quos refre-

nare non poterant. Legimus

alibi

sivie

anima
currus

Posuit
est,

me

currus Aminadab 1
sit
:

Si ergo

anima

vide ne equus caro

agitator

aulcm vigor

mentis, qui regit carnem, et motus ejus velut quosdam

equos prudentue habenis coercet. Dormitaverunt crgo qui


ascenderunt corporis volupiaies
,

nulio eas

moderamine
disciplina

gubernantes. Undc ct ascenspres eos

quam

equiles vel agi-

tatorcs maluit nuncupare. Agitalor elenim


et arte pro suo
citet,

cum

equos arbitrio

agitat, ut vcl currciffcs in-

vel reflectat indomitos, vel revocet fatigalos, vel

mansuetos pro sua volunlale convertat. Undc cum reclpcre!ur Elias, et curru quasi ad ccelum fcrretur, clamavit
ad

eum
2

Elisaeus
,

Patcr, pater, agitator Israel, et eques


qui

ipsius

hoc

cst,

popuium Domini bono duclu


moderalorem
;

rege-

bas, constantiae merito hos accepisli currus, hos equos ad

divina currentes, quia

te

humanarum mencoronaris.

tium Dominus comprobavit


riga
,

et ideo

lanquam bonus auIn

certaminis

victor

aeterno

pracmio
est,

Habacuc quoque propheta leclum


dictum
salus
! :
:

ad ipsum

Dominum

Ascemles super equos tuos,


Agitavit
,

et cquitatus tuus

enim Apostolos suos quos per diversa ut toto orbe Eyangelium proedicarent. Asccndes, dircxit, ait, quasi rectori equorum, non quasi ascensori. Asccndit enim etiam eques, sed ut regat, non ut tanluin modo seleat eo quod desidiosus et pigcr somnolentai perferre non
:

possit mentis incessum.

LXV. De
lapsu
est,

equite autem lectum est

Et eques cadct

re-

^trorsura, expectans salutem Domini*.

Quia ncmo sine

etiam

si

qujs eques ceciderit, et terrcnis aliquibus


;

viliis fuerit inflexus

si

tamen non

abjiciat

spcm resurgcndi,

fretus miseratione divina, pervenit ad salutem.


? Cant. vi, ii.

De

ascen17.

4 Reg. u,

ia.

Habac.

m, 8.-4 Gen. xux,

DE NABITHE Jfc/BAELITA. LIBER


sore vcro munifestutn est indicium,

UJfUS.

335

quod
in

reprehensibilis

habeatnr

quando Moyses

ipse
in

ail

cantico

Exodi

cEquum

et

ascensorem projccit

mare*.

Et

in

Zacbaria

locutus est

Dominns dicens

Percntiam onincm equum


.

2 in amentia, et ascensorem ejus in insipientia

fton dixit

et in Exodo enim ascensor, qui non potest cquum proprium gubernare, equus quoque
,

solum cquum
habes:

sed et ascensorem
et

quomodo
est

Equum

ascensorem

Lbi

fertur in pra?ceps,

si

indomito furore in praerupta


igitur vobis
.

et peri-

culosa rapiatur.
tes?

Quid
in

iri

equis confiditis, diviin


,

Mendax equus ad salntem 1

Quid

curribus vobis

plauditis?

Hi

curribus, ct hi in eqnis

nos autem in
4

nomine Domini magnificabicuur. Ipsi obligati sunt, et cecidere: uos autcm surrexiinus et erectisumus Nolite
.

amare adhinnieutes
tari. Terribilis est

nolite, divites,

fremitu libidinis exciet

dives resistere

Dominus, et cui ncmo possit potens Judicium cceleste jaculatur 6


.

CAPLT

X\I.

Dlvites ut quicscantajlaghiis, ac
impcllit.

Domino confitcantur,
:

Quomodo

ipsis dicalur

Orate et reddite

quidve orationem ac dona Dco commendet? Denique,

memorata vcrba etiam pauperibus accommodantur et quis a Deo reccdat , ostendilur.


LXVI. Boncm
est ut

rianlcs revereainini

jam quiescatis, et a flagitiis Domini polestatem. Ideo dictum


6
,

feest

parricULe CaTn. Peccasti, quiesce


E\od.
xix, 8, 9.
iv, ii.

ut

modum
UXtt,
17.

peccato

Zach. ui, lj.

<

Ii. tx\y, 9.

6 Gen. if 7.
,

Psal.

Id.

356
suo ponefet,

AMBROSil

Cogitationes vestrae confiteanttir Domino,

Non

dicatis

Non peccavimus.

Dixit Paulus
:

Etsi nihil
in

mihi conscius sum,


justificatus

addidit

tamen
sit

Sed non

hoc

sum*.

Et vos eliamsi nihil estis conscii, con-

fitemini

tamen Domino, ne quid

quod vos

praetereat.

adhibuerit ad confessionem
bit arcano
,

Etcnim qui confitetur Dominum, et reliquias cogitationis 2 diem festum mentis celebra,

et epulabitur

Non

in fermento malitiae et ne3


.

quitiae; sed in

azymis

sinceritatis et veritatis

LXVII. Itaque in conclusione conversus ad vos Propheta dicit


id cst
: :

Orate

et reddite

Domino Deo

veslro

4
,

Nolite dissimulare, divites, dies inslat, orale pro

peccatis vestris, reddite pro beneficiis quae habetis munera.

quod offeralis ipsius cst quod ei solvitis. mea, et data mea, hocest, quae offertis 5 mihi dona, data suntmea ego ea dedi vobis atque donavi 6 DeniqueProphetaait Bonorum meoruni non indiges ideotua tibioffero, quoniam nihil habeoquod non dedisti. Fides est quae dona conciliat, humilitas est quae oblata commendat. Fide Abel plurimam hostiam obtulit Deo super Cain fralris munera placuit munus Abel, quia fide vicit. Nam unde pauperis hostia magis, quam divitis placet?

Ab ipso

accepistis

Dona,

inquit,

Quia pauper

fide

ditior
illis

est,

sobrietate locupletior
:

et

cum

sit

pauper, ex

est

de quibus dicitur

Tibi offe-

rent reges

munera \

sed motus proprios regentibus

Non enim purpuratis offerentibus, Dominus Jesus delectatur,


quod
in

qui corporali lasciviae mentis dominentur imperio. Orate

ergo, diviles

Non

habctis in operibus
flagitiis
,

placeat. Orate

pro peccatis vcstris alque

et reddite
,

Domino Deo
solvite
,

veslro munera. Reddite in paupere


illo
1

egeno

in

inope icenerate,
j

quem

placare propter veslra flagitia

Cor.

jv, 4.

Psal. lxxv, 11.

1
7

Cor.

v, 8.

<

Psal. vxxv, ja.

Paij^l, xxix. 14.

6 Psal.

xv, a.

ld. lxvu, oo^

D NABTTflE JEZRAELITA. LIBES VXV8.


alitcr

35^

non

poteslis.

Quem

ultorem timetis
de domo

facite debitc-

rem.

Nou accipiam,
1 .

injr.it,

tua vilulos,

neque
ferae

de gregibus

tuis bircos;

quoniam meae sunt omnes


obtulerilis, inquit
,

sylvarum

Quidqnid

meum
sunt

est s
:

quia totus orbis

meus

est.

Non

exigo qua?

mea
:

est

quod de
fidei.

vestro mihi possitis offerre, studium devotionis et

Non sacrificioruin ambitione delector tantummodo, homo, immola Deo sacrificium laudis, et redde Altis.

simo vota tua 2


dixit

LXVIII. Autcerte, siplacet,


obdormisse
pra;misit

sic

accipiamus.
divites
,

Quoniam

somnum suum
in eos,

increpationes

Domini

terrorem subtexuit, potentiam

praedicavit, cui nec divites resistant; conversus

ad uni:

versos

ait

Divites dormitent

divites increpentur

vos

Orate, et reddite Domino Deo vestro omnes, qui

in cir-

cuitu ejus affertis

munera

*,

id est

gratias agite, pauIlli

peres, quia

non

est

personarum acceptor Deus.


,

divitias

struant

condant pecuniam
vos orate
,

auri aggerent et argenti the:

sauros

qui aliud non habetis


est

vos orate

quia

hoc solum habetis, quod

auro pretiosius et argento.


reccditis, qui estis

Vos reddite munera qui


in circuitu
;

Domino non

quoniam qui
sibi

eralis longe, facli cslis prope.

Qui autem prope


tiam
,

videntur essc per divilias ac polen-

longe facti sunt propter avaritiam.

est, nisi

quem

culpa excluserit, ut ejecit

Nemo enim foris Adam de paraquem


flagitia

diso, et exclusit

Evam. Nemo longe,

nisi

propria relegaverint.

LXIX. Ergo

vos prope positi orate et rcddite

munera
divilis

Terribili, et ei qni aufert principum spiritum, lerribili

apud rcges terrae*; eo quod nullo redimalur


praemio
,

nullo inflectatur potentium snpercilio, qui culpae


,

pretia discriminat

qui

quo plus

alicui conluleril,
trf, ia.

co plus

Psal. xtTin, o, io.

Ibid ii,

Jd,

<

lMd, 5 f

358

S.

AMBROSII

exigit ab eo. Saiil privato contulit

regnum

sed quia man-

datum non
tos regcs

custodivit, et

regnum

amisit et spiritum. Mul-

gentium propter perfidiam

esse captivos (64). Et ut


ria, qui

fecit e populo patrum jam de proposita loquamur hislo-

Achab regem

coeleslibus

ingratum beneficiis

ita

jussit occidi,

1 ut a canibus ejus vulncra lamberentur .

Etenim quia pauperis vineam concupierat


tantis opibus explctus imperii, infra

nequaquam
inopiam re-

omnem

dactus est a Domino.

Non

qui vulnera ejus lavaret, in-

ventus est, non qui corpus operiret. Dcfecit circa

eum

hominum humanitas, canum

successit asperitas. Dignos

plane sui ministros funeris avarus invenit.

VVv\AA>V\\i*AV*\A,VA%V\VV^VVVV\^VXa'VVVVVVVVVVV\.

CAPUT
Cur Ackab,

XVII.

cui Deus ob pcenitentiam ejus promiserat veniam, tamen viclus atque occisus fuerit : hujus rei duplex ralio : undc concluditur, ctiam indinis pro-

missa sua

Deum servare.
,

LXX. Hoc loco oritur illud quaestionis quomodo leginius dixisse Dominum ad Eliam Vidisti quemadmodum
:

ncommotus

est

Achab

a facie

mea
filii

Non inducam

in die.

inducam mala Aut quomodo dicimus quia valet apud Dominum poeni Et tenlia ? Ecce rex commotus est ante facicm Domini

bus ejus mala, sed

in dicbus

ejus

ibat plorans, et conscidit vestimenta sua, et opcruit se


cilicio et erat indutus sacco ex illo die quo interfecii Nabuthe Jezraelitam ; itautDeum mise ricoidia com# moveret et mutaret sententiam. Ergo aut pccnitcntia
,

>

3 Heg. xix.

Id. xx, 39.

Ibid. 27.

DE NABUTHfi JEZRABtlf .4. LfBER

UJCTJS.

35<)
,

non ralnit , nec oracnlum falsuin


cisus
1
.

inflexit
est.

Dominnm misericordem

aut

Nam Achab

et victus est et oc-

LXXI. Sed

considera quia Jezabel habebat

uxorem %

cujns inflaminabatnr arbitrio, qune convertit cor ejus, ct


et hunc ergo ejus poeDominus autem nou potest mutabilis fleslimari sed confessionis immemori non putavit csseservandum, qnod promiserat confitenti. LXXIl. Accipe aliud verius et indigno servavit Dominus tenorem sententice sua3 , sed beneficia circa se divina ipse non tenuit. Intulerat bcllum rex Syriae (65) : s victus cst, et servatus ad veniam captivus quoque libertale donatus et remissus ad regnnm cst. Quod fuit divinne senlentiae non solum evasit Achab sed etiam triumphaquod ipsius ignaviae, hostem sibi a quo vinceretur, vit

nimiis sacrilegiis cxecrabilom iecit

,*

nitcntiae revoca?it aflectum.


,

armavit. Et certe fucrat monitus a Propheta

dicente

Cognosce

et vide qoid facias

*.

Monitus, inquam, erat,


ccelestis gratiae auxi

eo quod Syriae regis pucris deberetur


li.um

qnoniam dixi^sct Deus montium, Deus Israel, non Dcus Baal propterhoc, inqnit, obtinuerunt pro nobis. Et ideo, inquit, si non plene obtinuerimus eos,
:

et

in locum Syrinc regis satrapas constitue'


illis

ut virtutcm

et

polcntiam regis auferret. Denique primo congressu

vicit, ut fugaret

hostem

secundo

vicit,

quando captum
Prophetarum ad

impcrio suo reddidit.


sultavit

Qua causa

vincendi ejus evidens refiliis

oraculum, dicenle uno ex


:

proximum suum
eum. Et
eo

Occide me. Et noluit

homo

occidere
,

dixit

ecce tu reccdis

Eo quod non obedisti verbo Domini a me, et interficiet te lco. Et recessit ab


lco

et invenit

eum

et interfecit

eum

6
.

Et post hoc

5 Reg. kii, ?5.


*

ld. xxi. 5.

Ibid. >3.

Ibid. ao, ai.

<

Ibid. 3.

Ibid. 55, 36.

6<y
alius

9,t

Ambrosii, etc. anle regem Israel, et


dix.it

Propheta

astilit

ad

eum

Haec dicit Dominus, quoniain dimisisti tu virum exter-

aminationis de

manu

tua, ecce

anima tuapro anima

illius,

et

populus tuus pro populo

illius.

LXXIII. Liquet
tia

igitur his oraculis


;

quod Dominus etiam


sed impios aut stulti-

circa indignos promissa sua servet

sua opprimi, aut alia praevaricationis laqueos evase-

rint.

Sed oportet nos

taliter

agere

ut digni

bono opere

omnipotentis Dei promissa accipere mereamur.


'

3 Reg. xxi, 4a-

S.

AMBROSH
DE TOBIA.
LIBER UNUS
*.

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

CAPUT

I.

Proponilsede Tobice virtulibus, quas liistorice Scriplura

commemorat ,
vitatem,
tulerit
officio
s

brevius dicturum

et

primo qui
,

capli-

et

in ipsa, ob exhibitam sepulturam

exitium

narrat. Deinde

quomodo
et

reversus ab

eodem

non

destiterit

ubi

hoc mortuos sepeliendi

munus
I.

prccdicatur.

LECTOprophetico libroqui inscribitur Tobias

:
,

quam-

vis

plene vobis virtutes sancti Prophetae Scriptura insinua-

verit,

tamen compendiario mihi sermone de ejus mcritis

recensendis et operibus apud vos utendum arbitror; ut ea


quae Scriptura historico

more

digessit latius, nos striclius

comprehendamus
II.

virtutum ejus genera velut

quodam

breviario colligentes.

Fuit vir justus*, misericors, hospitalis, et hoc virpraeditus choro


,

tutum

subiitaerumnam
,

captivitatis,

quam
in-

ferebat humilitcr atque patienter

communem

magis

juriam,

quam privatam
i.etseqq.

dolens; nec sibi

virtutum sufix
,

Scriplui forte circa an. S77,


1,

Vide 0. Guillon, tom.

p. 97.

Tob.

362

'*

s>

AMBBOfll
1

r~\

fragia nihil profuisse deplorans

magis eam sibi con, sed tumeliam minorem peccatorum suorum pretio illatam
arbitratus.
III.

Meruit edictum, ne quis ex


sepulturae daret.

filiis

captivitatis

tuum
magis

At

ille

inlerdicto

mornon revocabatur
pietatis,

quam

incilabatur, ne deserere oflicium

morlis metu viderelur: crat cnim misericordiae prelium mortis pcena. Talis
2
.

flagitii

deprehensus reus

vix

tandem

per amicum potuit direpto patrimonio egenus et exulrestitui suis

IV. Iterum in

his versabatur

ofliciis

et

si

quid

ali-

menti foret
bat. Itaque

peregrinum cum quo cibum sumeret , quaere-

cum

fessus a sepulturac revertisset


,

munere

appositis sibi edendi subsidiis

misso

filio

quaerebat con-

sortem convivii.

Dum
,

conviva acccrsitur, nuntiatis inse-

pulti corporis rcliquiis

convivium deserebat 3 nec putabat


:

pium,ut
ret

ipse

cibum sumeret,cumin publico corpus


quotidianum opus
et

jace-

exanime.
illi
,

V. Hoc

magnum opus ,et mag? Si vianlcs

num

quidem.

Nam

si

viventcs operire nudos Lexpraccipit,

quanto magis debemus opcrirc defunctos

ad

longiora deducere solemus, quanto magis in iilam aeter-

nam domum

profectos, undc

jam non reverlanlur? Ego,


infiralibi
:

inquit Job, supcr

omncm

infirmum flevi\ Quis


:

mior defuncto
6

de quo dicit Scriptura


Ecclcsiastcs
:

tuum plora ? in domo luctus


.

aulem

ait

Super morCor sapientum

cor autem stultoriim in


oflicio praestantius
,

domo
,

cpulanlibi

tium 6 Nihilhoc

ei

confcrrcqui

jam non
a besliis

possit reddere, vindicare a volalilibus

vindicare

consortcm natura?. Fcrae hanc humanitatem decorporibiis detulissc produntur,

functis

homines dene-

gabunt?
'

Tob.

i, a, et

seqq.

Ibid. 22, a3.

vn,

Id.

11, 1,

et seqq.

Job.

xxi, 25.

* Eccli.

xxh,

10.

- 6 Eccle.

5.

DE TOniA.

LIBER USIJ.

i\\

a^wni>vmmwvM\Mmv\t\\>M%\\vniv>vv

*v\ \\\\\v\\.\\\\\\\\v

CAPUT

II.

Qtta ratiom Toblas cacitatem tulerit

ne qttid furti ad-

commodatam Gabelo pecuniam non rcpetierit nisi senio fessus denique quam abhorruerit a ftcnore malo , cum detestalione ejusdem, et
mitieretur cavcrit
,
,

tt

boni conunendalione.

I.

Tam

sancto fessus officio Propheta duni requiescit


,

in cubiculo suo

cadente de passerum nido albuginc

caeci-

tatem incidit 1

nec conquestus ingemuit.nec dixit: Hasc

merces laborum meorum. Fraudari uaagis se doluit obsequiorum quam oculorummunere nec cascitatempoenam,
:

sed impedimentumputabat. Et
ret conjugis,

cum victum mercede leva-

ne quid furtivum
pictati

domum suam

intraret caille

vebat

uxor hcedum pro ntercede acceperat; at

plus
ali-

honestati

quam

consulens, cui suam debebat

moniam. Commendaverat proximo sno pecuniam quamdam

quam

tuto viUe sua?

tempore

in tanta indigentia

non po-

poscit. \ix ubi se

fessum vidit, et depositum senectute

insinuavit iilio,

nontamcupicns commendatum reposcere,


ne fraudaret ha?redem.

quam
\ II.

sollicitus

Quod

igitur

commendavit pecuniam
Malutn
est

et

non

fioene-

ravit, justi servavit oflicium.

enim

fcenus
,

quo

qua?runtur usuras

scd non illnd foenus

malnm

de quo

scriptum est
lis illius
1
.

Foenera proximo tuo in tempore necessitaet

Nam

David

ait

Justus miseretur etcom-

modat
'

s
.

Aliud illud fcenus est jure execrabile, dare in


10, etseqq.

Tob.
,

ii,

Eccli.

xxix, a.

Psal.

xri,ai,et

cxi

5.

364
1

S*

AMBROSlf

usuram pecuniam , quod Lex prohibet. Sed Tobias hoc qui monebat filiuin ne praeceptum Domini refugiebat 2 ut ex substantia sua eleemosynam faceret, praeleriret non pecuniam foenerarct, non averteret faciem suam ab
,
,

ullo paupere. Haec qui


ris,

monet, condemnat usuras fceno,

ex quo multi qurestuui fecerunt


fuit.

et multis

commo-

darc pecunias negotiatio

Et quidem eam prohibueeo laudabilior qui


alii

runt sancti.
VIII.

Quo

gravius

malum

fcenus est
si

illud refugit.

Da pecuniam
quasi

habes

prosit

quae tibi
,

otiosa est.

non recepturus ut lucro cedat si reddita fuerit. Qui non reddit pecuniam reddit gratiam si fraudaris pecunia, acquiris justitiam; justus est enim
, , :

Da

qui miseretur et commodat. Si amittitur pecunia


ralur misericordia. Scriptum est enim
:

compa-

Qui

facit miseri-

cordiam, foenerat proximo

3
.

CAPUT

III.

Ambrosius fceneralorum inhumanitatem in pauperes,et

eorum artes quibus illos


ac

sibi

addicunt , oculis subjicit

demum ineosdem

invekitur.

IX. Multi dispendii metu non fcencrant,

dum fraudem

vercntur. Ethocest quodpetentibus consueverunt referre.

Horum

Perde pecuniam proptcr franon abscondas illam sub lapide in perditionem. Pone thesaurum tuumin praeceptis Altissimi, et proderit tibi magis quam aurum Sed obsurduerunt aures hominum ad tam salutaria praecepta, et maxime di:

unicuique dicilur

trem

et

amicum

et

'

Deut. iii,
,

19.

Tob.

iv, 6,

etseqq.

Eecli. xxix,

i.

Ibid,

10

14.

t>

TOBlA. L18EA TSV9,

36f>

vites <ere Jllo sna? pecuniae aures clausas habent.

Dutn pe-

cuniatn numerant, responsa non audiunt (66). Siraul ut


aliquis necessitate constriclus,

aut pro

suorum redemp-

tionc sollicitus

quos captivos barbarus vendit, rogarecce-

perit,statimdivesvultumavertit, naturam non recognoscit,

humilitatem supplicis non miseretur, necessitatem non


sublevat, fragilitatem
inflexibilis,

communem non
,

considerat, stat

resupinus

non precibus

inclinatur,

non

la-

crymis movetur, non ejulatibus frangitur, jurans quod

non habeat, imo


ritiie tuae

et ipse

fceneralorem requirat, ut ne-

cessitatibus subveniat

snis.
?

Quid addis

duritiae

et
,

avali-

sacramentum

Non

absolveris perjurio

sed

garis.

X. At ubi usurarum mentio facta fuerit, ant pignoris


tnnc dejeclo supercilio foenerator arridet, et

quem

antc sibi

cognitum denegabat,
tatis appellat, flcre

eumdem tanquam paternam


,

amici-

tiam recordatus osculo excipit, haereditariae pignus chariprohibel. Ouaeremus, inquit


,

domi

si

quid nobis pecuniae est

frangam propter
est,

te

argentum pa:

ternum quod fabrefactum


usurae

compensabunt

pretia

plurimum damni erit qu.-e emblematum (67) ? Sed pro


,

amico dispendium non reformidabo


ficiam. Itaquc anteqnam det
,

cum

reddideris, re:

recipere festinat

ct qui in

summa

subvenirc sedicit, usuras exigit. Kalendis, inquit,


:

usuras dabis
restituas,
tat, et

faenus interim (68)

si

non habueris unde

non requiro. Itautsemel det.frequenter exagisemper sibi debere efficit. Hac arte tractat virum.

Itaque prius
nexibus.

eum

chirographis ligat

et astringit vocis suae

Numeratur pccunia, addicitur libertas,absolvitur miser minore debito majore ligatnr. XI. Talia sunt veslra divites, beneficia. Minus datis,
,
,

et plus exigitis. Talis

humanitas

ut spolietis etiam

cum

subvenitis. Fcecundus vobis etiam

pauper

est

ad quaestuin.

, ;

366

AMBROSII

Usurarius est egenus, cogentibus vobis, habet quod reddat quod impendat, non habet. Misericordes plane viri,
:

quem

alii

absolvitis, vobis addicitis.

Usuras solvit, qui

victu indiget.
quccrit, vos

An quidquam
ofFertis
:

gravius
:

? Illc

medicamentum
implorat,
gla-

veneiium

panem

dium
gatis
:

porrigilis

libertatem obsecrat,

servilulem irro-

absolutionem precatur,

informis laquei

nodum

stringitis.

CAPUT
Qua
et

IV.

ratione fameratores Judce

et

diabolo comparentur

quid significeiur nominibus creditoris^ fcenoris

sortis, ac debitoris ?

XII.

Hanc

proecipueinjustitiain deplorat sanctus David


el

dicens:Vidi iniquitatem
et

contradiclionem in civitate;
1
.

non

defecit de plateis ejus usura et dolus

Itaque

cum proditionem Judae


ris

subjecerit
,

hoc praemisit ,

sive

quod

ultra sacrilegii invidiam

conjuratis dominicac necis fceno-

crimen accideret , sive quod tantum sacrilegium satis abundeque usura feenoris ultum iret. Mali fceneralores qui
salutis
iste
:

dederunt pecuniam ut interficerent Auctorem


et isti
,

mali

qui dant ut interficiant innoccntem. Et

quoque
dicto

qui pecuniam acceperit, ut proditor Judas, laqueo se et


ipse suspendit 2 .

Ipsum quoque Judam hoc male


,

putavit esse

damnandum,
s

ut scrutaretur fcencrator ejus

substantiam

aut la; quia quod proscriplio tyrannorum tronum manus operari solet, hoc sola fceneratoris nequitia

consuevit inferre. Doctiores autem ipsum fceneralori pu

Psal,

uv, io

et 12.

Malth. xxvu, 5i.

JPsal,

cvm, u.

DE TOBIA, LIBEH VVV$.


tant

36<J
,

diabolum comparatum

qui rcs animac

et pretiosae

mentis patrimouium iomore


everlit, sic
\it, sic

quodam

usurari.e iniquitatis

sumptu

capit, sic auro illicit, sic rcatu invol-

caput pro thesaoro reposcit.

XIII.

Quid vobis

iuiquius, qui nec sic capitis solutione

estis cpnteuti ?

Quid

vohis iiiii>uius
J
1

qai pecuniam datis , el

vitam obligalis et palrimonituu


qui vobis plas credidit,
tores asseritis
,

Accipitis

aurum argen?

iunique pro pignorect adhuc illum debitorem dicitis,

quam

accepit a vobis
:

Yos credi-

qui amplius debetis

vos, inquam, dicitis


credidistis.

creditores, qui

non bomini, sed pignori


dicitis

Bene

fcenus appellaiurquod datis, itaviie ac ireneam est.

XI\
ferali
cio.

Sortem

quod debetur. Eleuiui


,

velut urna

misera sors vplvilur perituri debiloris luenda supplisic

Stant palientesreiad sortis eventum. .\on

trepidant

de quorum damnatione sors ducitur, uou


suspensi pavitant,
eventus.
dicilur.
Illic

sic dejecti

ac

dequorum

captivilate expectatur sortis

enioi unius caplivitas, hic

plurimorum adpatriet

Et ibrtasse ideo sors, quia iu eventu sunt


sorte volvuntur.
!

mouia quae subhac


bile

Maguum
ore

memora

beneflcium Dei

lloc

specialiter

prophetico

praedicalur,

quod

in patrcs contulit, quia

iniquitale iiberavitcos*.

Et proprie

ait :

Ex usuris et Ex usurislibe-'

raviteos;quia usurae inieruntservitutem. Quasi diceret:

Ex servilulis vinculo ereptos reddiditlibertati. XV. Grave vocabulum debitorum. Debita peccata
cuntur. Debitores quoque criminosi appellantur;
et isti sicut et
ilii

di-

babeui
bita

nominum sucrum,
,

de capite decernunt (69). ut factorum diversitatem. De,

enim Culpte tamen


sic

quamvis
ouus

diversre quaotitalis

unum habent nomen,


in-i

unum

unum

periculum. Nescit ergo quid poscat


:

felix, qui

pecuniam petit mutuam

quidaccipiat, ignorati

Psal. ixxi, 14.

368

unmn

i^'UM^i^4i^W^*4^ii^i^44.vti%4vV4Vi^<%^

CAPUT

V.

Pecunia fo?neratorum mari comparatur


accepit, slatim

kanc ubi quis


se

nebutonum lurbam ad
illa

attrah.il;

ubi

et

de sortibus ulriusque Teslamenti. Consumpta

per intemperantiam

pecunia , miserum ad vcnsequitur

dendam
concedit

supeliectilem fwnerator adigit, aut inducias


,

sed bellicis ipsis tristiores

demum

nimis sera stultitim posnitentia.

XVI. Non
stare
,

novlt pecnnia foeneratoris

uno

diutius loco

solita transire

per plurimos.
:

cit, versari

ac nunierari expetit

rat usuram. Fluctus quidam est

Uno teneri sacculo nesusum requirit, ut acquimaris, non fructus. Pe-

cunia nunquam quiescit. Labitur, velut scopulo illisa, ita gremium debitoris percutit, et continuo relabitureo unde
processit.

Cum murmure

venit,

cum gemitu
mare
,

revertitur.

Frequenter tamen placidum


los exuit,

stat ventis

semper
,

foe-

noris unda jactatur. Mergitnaufragos, expuit nudos

vesti,

insepultos relinquit.
suscipis.

Nummum

ergo petis
,

et

naufragium
vitate in

Hinc Charybdis circumstrepit

hinc

Sirenae, quae voluptatis specie, et canorae dulcedinis sua-

vada deductos caeca, repetendae domus, utferunt


spe et cupiditate fraudabant
'.

fabulae

XVII. Satim venditores unguenti et diversarum specierumirruunt (70) velulquidam canes sagaci praedre vagan,

tis

odore perstricti, venatores, piscatores, aucupes, caunatalem diem vini circumso-

pones quoque miscentes mero aquam, qui nobilitatem


Yetusti generis et patriae, et
*

Homer. Odys'.

TOBIA.

Ltiii

Httt

i&tj

nent

ciicuuistantes repente parasiti

quem

ante solcbant

spernere, salutant, deducunt, ad

laetitiani

provocant, ad

sumptum
leritcr
:

incitant, diccntes

Venite, et fruamur bonis

quae sunt, et utamur creatura tanquam in juventute ce*


vino pretioso etunguentis nos implcamus, et non

Coronemus nos rosis antequam marcescant, nullum pratum sit quod non pertranpraetereat nos flos tcmporis.

seat luxuria nostra, ubique

relinquamus signa
1
.

laetitiae,

quoniam haec

est pars

et haec est sors nostra


est
:

Et vere

sors

omnis illorum facta

tu

autem remanes exsors bo-

norum.
XVIII. Nod tales sortes
inter tales sortes
tibi

Scriptura monstravit.

Non

cens:

David sanctus mcmorat dormiendum di1 Si dormiatis inter medias sortes Nam si in me.

dio illarum dormisscs sortium

id est, \ eteris et

tamenti, non

te pecuniae cupiditas in
,

Novi Tesvoraginem deterrimi

fcenoris demersisset

gratia spiritalis fidei tibi dedisset ardivinae sapientiae institutione

gentum
tnrae

et in

speciem auri
si

formasset. Etenim

nos

unum

testimonium divinas Scrip-

posuimus ,

et

luxuriosum illud Convivium declinavisi

mus, utique
inhaesissel.

potuit et istesalvari,

oraculis cnslestibus

XIX. Revertamur tamen ad convivium, non


gustemus epulas
ratur
,

ut ejus de-

sed cavendas

aliis

demonstremus. One:

mensa

peregrinis et exquisitis cibis

adhibentur ni-

tentes ministri,

magno empti
ille

pretio,

sumptu pascendi

majori

bibitur in noctem, dies convivio claudftur,ebrie-

tati deficit.

Surgit

vini plcnus,

vacuus

opum

dormit

in

lucem,

vigilans

somnium

putat.

Etenim ut
sic

in somniis

sibi vidclur subito dives

ex paupere,

etiam egenus ex

divite.

Dum
ii,

defluit interim

pecunia, usura superfluit


:

tempus minuitur, fcenus augetur

thesaurus exinanitur,

Sap.

6-9.

Psal. Lxrn,

4.

LV.

*4

Zno

8.

AMBROSH

sors accumulatur: paulatim convivas se subtrahunt, spon-

soresconveniunt

manefcenerator pulsatad januas, qucri,

tur dies solutioni transiisse pracscriptos

injuriis vigilan-

tem

adorilur; in somnis

dormientem

excitat.

Non

noctes

quietae,

non

dies suavis est,

non

sol

jucundus. Detrahun-

tur paulatim deauratoe ac scricae vestes, et veneunt dimidio minoris. Ponit


tior,

cum lacrymis ornamenta conjux jam trisvilius.

empta charius, vendcnda

In

auctione pueri

constituuntur mensae ministri, et malc assueli emptorem


avcrtunt (71). Offertur pecunia creditori: Vix, inquit,
haec solvit usuram, caput debes.

Redit exhausto patrimonio capilis reus; et imminulo foenore accipit inducias tristiores bellicis, quasi post

XX.

biduum

praeliaturus.
:

In bello enim incerta victoria, hic

ccrta inopia

illic

se clypeo tegit, hic

nudus occurrit:
:

illic

lorica pectus includit, hic totus carcere includitur

illic

manus
ille

telis

onerat, armat sagitlis, hic aerc vacuas offert

vinculis alligandas. Ducitur

plerumque ulerque captivus

habet

praeptcr
bilius

quem accuset adversum belli eventum, hic se quem accuset, non habct. Nihil est intolerainjuriae.
,

hac miseria, quae excusari non polcst. Acerbat con-

scientia

pondus

XXI. Tunc secum reputat tunc Scripturas recordatur, Nonne mihi scriptum est Bibe aquam de dicit tuis vasis, et de tuorum puteorum fontibus * ? Quid mihi
tunc
: :

cum

puteo fceneratoris , ubi et aqua includitur? Suaviora

erant olera

cum securitate, quam alicnae epulae pastac cum 2 Non oportuit aliena quaercre. Dcinde incisolliciludine
.

derarn debita
rere.

de meis oportuit fontibus reniedium quoe:

Erant domi vasa minutiora

melius erat minislerium

deesse,

quam cibum

Id.

melius Vestem venalemproponere,

quam

libertatem addicere. Quid profuit quod publicare


.

Prov. t, i5.

xr, 17.

DE TOBIA.
paupcrtatcni
cavit.

LIBER VKVS.
?

3^1

meam

verecuudatus sum

Ecce

alius publi-

Ego

nolui nulritores vcndere (72), ecce alius adju-

dicat.

XXIL
tuis
,

Sera haec consideratio. Tunc decuit metuisse


acciperes aliena
:

cum

tunc decuit succurrere,

cum
te-

vulnera prima proserperent. Melius fuerat in principio

nuare sumptum,
gestiu allevare
,

et necessitatem debiti rei familiaris an-

quam

ut ad

horam

ditatus alicnis

postea

exuereris et propriU.

CAPLT

VI.

Quanta moliantur fceneratores ;

ut incautos adolescentes

deprmdentur.

XXIII. Accusami:s debitorem quod imprudentius se gesscrit


:

sed tamen nihil nequius fceneratoribus


lucra sua arbilrantur
aliis
;

qui aliena

damna

et dispcndio

suo depulant

quidquid nb

possidetur.

Aucupanlur h.Tredes novos


adjunguntse,
voltmt domes-

adolescenlulos divites explorant per suos,

simulanles palcrnam et avilam amiciliam


ticas

eorum cognoscere
se

necessitales. Si

vcnerint, accusant verccundiam,

quam causam inpudorcm arguunt, quod


prcesumplum. Sin
in-

non ante de

speratnm

fuerit atque

rero nullos laqucos alicujus necessitatis offenderint,


texunt tabulas, aiunt nobile praidium esse vcnale,

amplam

domum

accumulant provcntus fructuum, annnos reditus


et monilia nobilia praedicantes.
:

exaggerant, hortanlur ut coemant. Similitcr faciunt prcliosas veslcs


,

Neganli se
:

habcre pecuniam, ingerunt suam dieentes

L terc ut tua

*4

: ,

de

fruclil)tis

empi&

possessionis pretium multiplicabis, de-

bitam reddes.

XXIV.

Praetendunt alienos fundos adolescenti


:

ut

eum

suis expolient

lendunt retia, simul ut indaginc cincta


,

spatia fuerit ingressus

cogunt

eum
:

in rctia
sibi

cautionum,

laqucos usurarum

petunt obligari

avilum prarto-

rium
tioni
,

(73),

palernum sepulcrum

praestiluitur dies solu-

dissimulatur convenlio, quando polest solutio sus-

tineri; ubi satis

securum reddiderint, repente ingruunt,


:

et instant

vehementius, causanti incumbunt dicentes

Tu
:

possides tua praedia, nos nostram pecuniam non

aurum dcdimus, lignum lenemus


lumenta procedunt, nobis

(74)

libi

habemus fructuum emo-

nihil accrescit pecuniae. Otiosa

causatio est, saltem renovetur chirographum.

CAPLiT

VII.

Quam

solUcite fceneratorem
sit

fugiat debitor, et cujus:

modi

utriusque occursus

quomodo
et

hi>;

dilatione

accepta magis irretilus ad vendenda prcedia adigalur

ac tandem omnibus destitulus in desperationem incidat?

ad vincula paratus

XXV.

Itaque

dum primum

adolescens nihil putat de

vcstibus suis, aut cliam possessionibus esse

vendendum,

ad haec facicnda poscit dilalionern. Usurae applicantur ad sortem, accumuiatur cenlesima. Jam suspirare incip.it ,

jam malum suum agnoscere. Dieac nocte usuram


quidquid occurrerit, fneneratorem putat
puerit
,
:

cogitat

quidquid cre-

voccm

sibi vidctur fceneratoris audire. Si

habes

cur non

solvis? Si

non habes, cur malum malo adjungis,

,,

DE TOpiA. LIBER INUS.


et

%$$

de vulnere reinedium quaeris? Cur qnotidie obsidionem


Focneratoris et debitoris sibi occurrenlium
facit

pateris foeneratoris, expue;nationem times? Yctus sententia e>t


:

pros-

pcctum amborum
qaasi leo quaerit
pracdonis

Dominus

'.

Alter quasi canis


:

praxlam rcquirit, ailerquasi fera praedonem declinat

ille

quem

devoret,
:

isle
ille

quasi bos juvenculus

impelum reformidat
in

quasi accipiter ungui-

bus olorem quacril invadere,

iste

quasi anser aut fulica


,

mavult se vel
nere.

pracrupta dejicere

vel iu profunda de-

mergere, quam istum humani corporis accipitrein sustioccurrit tibi inopia


videt

Quid quotidie fugis?Et si non occurrat foenerator, lanquam bonus cursor. Ambos ergo Dominus, foeneratorem , et debitorem occurrentcs
:

sibi spectat

ambos,

testis alterius iniquitatis, allerius in,

juriae

illius

avariliam condemnat

hujus stullitiam.

Ille
:

gressus debitoris singulos numcrat

aucupalur deflexus

istecontinuo postcolumnas caput obumbrat. Nullam enim

habet debitor auctoritatem.

Ambobus

in digitis

usurarum

repelitur saepius calcululio. Par cura, sed dispar affectus.

Alter betatur incremento foenoris, alter cumulo dcbitionis


afiligilur. Ille

qiuestus numerat, hic aerumnas.


et

XXVI. Quid fugis hominem quem poteras mere? Quid fugis aut quousquc fugies ? Si quis
,

non

ti-

pulsaverit

nocte, foeneratorem putas, sub lectum

illico

si

quem
,

su-

bito intrare senseris,tu foras exiiis. Canis latrat

et cor
:

tuum

palpitat, sudor effunditur, anhelitus quatit artus


,

qnasris quid mentiaris

ut foeneratorem differas; et
,

cum

diialionem impetraveris

gaudes. Fcenore tuo simulat foe-

nerator gravari

sed libenter impertit, quasi venator qui


securus est praedae.

feram cinxerit

Tu

oscularis caput
,

amplecteris genua, et quasi cervus sagitta toxicata ictus

paululum procedens
'

tandem

victu*

veneno procumbis

Prov, xxix

i3.

3y4

*'

AMBROSIf

aut qnasi piscis qui fuscina fuerit infixus,


gerit
,

vulnus vehit. Et vcre piscis


ille

illc

in esca

quocumque mortem

fude-

vorat,

hamum
vidit,

glulit,

dum cibum
tcgit prscda
:

quasrit; sed

tamen

hamum non
et glulis.

qucm

lu

Hamus
libi

tuus frenus est creditoris

hamum cernis, hamum voras,


hamus
vulneri.
si

scd vermis tc semper ohrodit. Ipsa est esca qua3 dccipit.


Ilaque et
foenorisnec cibus usui est
illa
,

et

An

ignoras quia semel

queatus nodo, se magis,

fu-

giat, ipsc conslringit; et intra retia posilus


dejicit

fngiendo magis
intra paricles

supcr se relia? In plaleas fugis,

cum

tutus esse non possis. Invcniet tc

cum

volucrit fnenerator.

Denique ubi tcmpus implevcris,


dormire non
sinit, expectato die

sicut lupus nocle irruit,

ad publicum trahit, aut

tabulis venditionis cogit subscribere.

Ut

fureris pudoris

dispendium

subscribis illico, venditurus avitum sepul:

crum

palernae sane ut prastexatur aliquid verecundiae

emitur jejunum solum, jactatur quod infoecunda vendiderit, dispendiis


ris

oneraverit debitorem, et superioris tempo-

ascribuntur dispendiis
et

data venduntur,
vincula.

damna praesentis. Mox et lauinferunlur jam non instrumenta, sed


fidejussores.

XXVII. Tamen adhuc quaerendi

Tribuun-

tur inducias non ut pracdam libertalis inveniat, sed ut con-

sorlem servitutis adjungat, qui se societ aerumnoso. At quid juvare polestalicnoecalamitatis accessio? Jam etamici
fugiunt, convivae non recognoscunt
tus
ita
:

ipse

quoquc conspecconcertantium,

omnium refugit,
iste

et ut pugil ictus varios


vitat

honestorum
redit

occursus

et sollicitus, ubi in

aliquem offenderit, vigilanli exit obtutu. Redit paratus ad


vincula
,

mortem optans

cogitans

cam
,

sibi

si

more,

retur, quietem inferre. Redit misere se ipse

condemnans

quod alienam pccuniam non


aere devinxerit.

refugerit

et fceneratoris se

DE TOBIV. LIBBR CM'S.

3~S

XXVIII.

O quantos miseros
?

aliena feccrunt
1

bona Qnid,
!

inquit, tibi ut bibas

aquam Gcon

Quid, inquam
,

tibi

ut

biberes calicem fceneraloris

Multi, inquit

mutuati ad

tempus,

et nccessilalibus consuluerunt suis,

etpccuniam

rcddiderunt. Et quanli se propler foenus strangulavcrunt?

Ulos considcras
aliquos,

hos non enumeras nou reminisceris oppetisse


,

reminisceris cvasisse

nummos

reddilosim-

putas, laqueos appetitos non computas, quos deformitati

tam dedccoros.ne convcntionis plerique verecundiores ad. conlumeliam , fragiliores ad injuriam, expetito intcritu
praetulerunt
,

opprobrium

vitae

amplius quani mortis sup

plicium pertimescentes.
ivvnw."*vvvwvrtWW>\vvv\wvvMvwiwiwmm\\\HMvomw>i\v

CAPLT

VIII.

Liberos pro palernis debitis per

summam

indignitatem

sub hasta venire: sed huic malo subvenire posse nemi-

nem, cum expleri nequeat faineratoris avaritia;quam


in

tur

rem Scriplurce locus explicatur, simulque ostendimateriam prcevaricationis essc fctncrationem.


Vidi ego miscrabile spectaculum
,

XXIX.

liberos pro

palcrno dcbho in

auctioncm deduci,

et leneri calamitatis

haeredes, qui non essenl participes successionis; et hoc

tam immanc flogilium non erubescere creditorem.


urgct, addicit. Mea, inquit
scrvilium recognoscant, pro
,

Instat,

nutriti pecunia,

pro alimonia

sumptu

licitationem subeant.

Agitetur hasta de preliis singulorum.


agitatur, ubi caput quajritur
:

Non immerito

hasta

non immerito ad auctionem

pervenitur, ubi $ors poscitur. Hasc est fceneratoris inhu

Jerem. n,

18.

%j(y

8.

AMBROSII
ut
filiis

manitas, ha?c debiloris


linquit

stullitia;

quibus non

re-*

pecuniam

libcrtalem

auferat, pro

testamento

chyrographum dimitlat, pro emolumenlo hocreditatis syngrapham obligalionis. Quis sibi vult paterni in liberos
scriptura maledicli, ubi nulla est iinpii oflensa pcccati?

An

potest durius aliquod esse malcdictum, graviusque servi-

tium? Et
dia
,

illa

snepc post

mortem habet defunctus compen-

quod non

spectat miserias filiorum.

XXX.

Vendit plcrumque et pater liberos auctoritate


,
:

generationis

sed non voce pielatis ad auctionem pudibundo vultu miseros trahit dicens Solvitc filii gulae rneaj sumptum, solvile palernae mensa3 pretium vomite quod non devorastis, reddite quod non acccpistis; hoc meliores, quod vestro pretio rcdimilis patrem vestra scrvitute pa: :

ternam emitis libertatem.

XXXI.
ris

Esto ut aliquis qui subvenire possit

accedat.

Quis tantam expleat Chyaribdim; quis rationes foeneratoagnoscat; quis avaritiam satiet; quae non
iste prelia

exaggeret,

cum

viderit

redemptores? INon enim suo magis

lucro

quam

alieno detrimento pascitur.


,

Vera profecto vera

est, ntpote Dei, divina sententia

qui

cum

iratus esset

propter impielatem populi Judaeorum, quod post deos


abiret alienos
:

Cui

inquit, vendidi vos foeneratori* ?


,

Venditur enim qui obligatus fceneratori fuerit

ct venditur

non uno prelio


nitione,

sed quotidiano

venditur non

cum

defi-

sed

cum

accessionc diuturna.

Nova usurarum

auctio per

tione venditio.
addicitur,

menses singulos, nova sub quotidiana licitaQui plus obtulerit, trahit semper, vcnalis
quasi venditus aistimatur.

nunquam

tur vis ccelestis sentenliae.

Non

satis judicavit

Magna igl? Dominus di

cere : Cui vendidi vos; sed addidit,

Fameratori?

Oftensus nihil potuit gravius invenire, quo vindicaret in


>

IsaV.

(,,

i,

DE TOBIA. LIBEB l.MS.


|>erfidos.

3"7

Dereliclus expostulat

cur

ita 1'ugerint salutis

auclorem, quasi loeneralori eos


digna poena.

alicui

Dominus

vendidisset

amplius

Dominum relinquentes habent servi quod quam carceris poenas et vincula reformident ha:

hent

liberi

quod paveant pro

libertatis incuria.

XXXII. Simul
mino, qui

illud adverte,
sit
:

cationis materia judicata

quod fcenaralio pravariquod is facile recedat a Doest.

foeneratori se potuerit obligare. Fcenus enioi


,

radix mendacii

causa perfidiae

Ego

inquit
1
.

vos

non veudidi
vendit se

sed peccatis vestris venditi

estis

Ergo

qui se foeneratori obligat, ipse se vendit; et


est
,

quod pejus

non

aere

sed culpa.

CAPLT

IX.

Peccati fccncratorem diabolum esse, qui Salvatori eliam


tiivitias

suas ostentaril

ei

fceneratorem haud absinii-

lem; atque ibidem de centesima usurai , ac centcsima ove; deque creditoris nomine quodsibi imponit verus
exactor.

XXXIII. Qfis
a

iste

peccati est foenerator, nisi diabolus,

quo Eva mutuata peccatum obnoxiae successionis, usuris

defceneravit

omne genus humanum

Denique quasimalus

foeneratorchirographum tenuit, quod postea Dominus suo


cruore delevit. Etenim quodmortis erat scriptura apicibus,
debuit morte dissolvi. Foenerator ergo diabolus. Denique

ostendebat Salvatori divitias suas dicens

Haec omnia

tibi

dabo,
1

si

procidens adoraveris

me
i

2
.

At vero Dominus

Isai. t, i. ii 9.

Vide S. August,

lib.

contra Jul, Pelag, cap, ui.

Mattb,

: ,

3y8
acris

8.

AMBUOSII

solutor alieni, nihil ipsi debebat, qni poterat dicere


ct in

Ecce vcnit hujus mundi princeps,


invenit nihil
1
.

me suum non
,

JNihil

debebat, sed solvebat pro omnibus,


:

sicut ipse teslatur dicens

Quoc non rapui

tunc exol-

vebam 2

XXXIV. Quid
sorte ducit.

distat malilia

hujus principis mundi


,

Foenerator pecuniae caput obligat

manum

tenet (75)

nomen
:

triste

de dulci! Dominus ovem censalulis, haec


iis

tesimam

liberavit

illa

centesima

moriis est;
qui dicunt
!

etterrabona centuplumfructumreddit. Voe

quod amarum
amarius usura

est
,

dulce; et quod dulce


?

amarum

Quid

quid dulcius gratia

Nonne hoc

ipso ser-

mone quo centesimam appellant, rcvocare deberent in memoriam Redemptorem, qui venit centesimam ovem salvare
,

non perdere ?

Quis gravior exactor est ? Et hoc triste nomen. Denique Dominus ait Populus meus, exactores vestri
:

XXXV.

circumscribunt vos 3

Et

in

Evangelio habes

Dum valibeet

dis

cum

adversario tuo ad magistratum, da


illo
;

operam
,

rari ab

ne

forle

pcrducat

te

ad judiccm

judex
4
.

tradat te exactori, et exactor miltat te in carccrem

Quis

iste sit

exaclor agnosce, qui etiam novissimum qua-

dranlem
etiarn
illinit

exigit, et

idem se crcdilorem vocat, alque


facit
:

in

hoc

nomine fraudcm
,

ut qui vcncni pocula mclle


illita

ut sub gralo odorc morslaleat, atque

calicis

ora vim fraudit abscondant. Credilor proelexiturquasifidelis; et


1

quasi incredulus

ad quem
lxviii

fidelis
s

oppignorat.
111
,

Joan. xiv, 5o.

Psal.

,5.

Isai',

i4-

Luc.

xii, 58.

DE TOBIA. LIBER CKCS.

Zjg

CAPLT

X.

Fceneratoris ne debilorls cadaver

ad scpulluram

effer-

relur, prohibentis historia.

XXXVI. Quoties

vidi a foeneratoribus teneri defunctos


,

pro pignore, et negari tumulum

dum

foenus exposcitur

Quibus ego acquievi libentcr, ut suum constringerent debitorem, ut elcclo co, fidcjussor evadcret; hoe sunt enim
fceneratoris leges. Dixi itaque
:

Tenelc reum vestrum

et

ne vobis possitelabi,

domum

ducite, clauditc in cubiculo

vestro, carnificibus duriores;

carcer non suscipit, exactor absolvit


post

mortem carcer

emittit,

quoniam quem vos tenetis, peccatorum reos clauditis legum severivos


: :

tate defunctus absolvitur, vobis tenetur. Ccrte hic

sortem
,

suam jam memoratur implesse


nihil intcr

non invideo tamcn pigpersonat, personat


capite

nus vestrum rcscrvate. Nihil interest inter funus et fcenus,

mortem

distat et

sortem

funebrem ululatum
tus
cst

frenoris usura.
;

Nunc vere

minu-

quem

convenitis (76)

vehementioribus tamcn
:

nexibus alligate, ne vincula vestra non sentiat


rigidus est debitor
,

durus et

Lnum

sane est

non jam noverit erubescerc. quod non timerc possilis, quia poscere non
et qui

novit alimenta.

XXXVII.

Jussi igitur lcvari corpus, et ad foeneratoris


:

domum

exequiarum ordinem duci


talia

sed etiam inde clauso-

rum mugitu
credercs
tia, nisi
,

personabant

(77). Ibi
:

quoque funus esse

ibi

mortuos plangi putares


illic

nec fallebat sentenalibi suscipi pig-

quod plures constabat

esse raorituros. \ ictus

religionis

consuetudine fcenerator

(nam

38o
nora etiam
ista

s.

ambrosii
(

dicunlur
:

rogat ut ad tumuli locum reli-

quia3 deferantur

tunc tantum vidi humanos fomeratores

gravari

me; tamen ego eorum humanitatem memorabam


defunctum ad sepulcra dedu-

prospicere, ne postea se quererentur fraudatos esse, donec


ferctro colJa subjccti, ipsi

cerent, graviori mcerore deflenles pccunias suae funus.

CAPUT

XI.

Usura eliam ab aleatoribus exigitur, quorum in lusu


variafortuna
in
illcs

est,

sed lucrumcedit fceneralori. Ilujus


,

quanta lyrannis et quce leges aleatorum ? Postremo barbarorum quorumdam furor in cdeam
describitur.

XXXVIII. Aliud non minoris


commoditatem suam judicant
rios
:

acerbitatis accipite.

servantisli aleatorum conventicula, etperdentis

sportdent

Obscrnmnam pro singulis. Va-

primo sors
,

ludit eventus

ad diversos saepe transfer-

tur victoria

stipendiaque ejus vicissim atque aerumna


et vincunt, fneneraior solus

mutantur
acquirit
:

omncs vincuntur

penes ahos inane

nomen quod
est,

viccrint

penes

fnencratorem solum fructus


tarius
illis
:

non annuus, sed momenin

illi

soli faciunt

lucrum

omnium

detrimento

solis est

usura

victoria?.
,

Videas reliquos subito egensta:

tes, repente divites

deinde nudos, singulis jaclibus


vita
,

tum mutantes. Versatur enim eorum


volvitur census in tabula,
fit

ut tessura

ludus de periculo, et de ludo


tot proscriptiones. Cla,

periculum

quot propositioneSj

mor

plaudentiura, fletus despoliatorum

gemitus deplo,

rantiura, Sedet inter hos creditor ut tyrannus

daranans

tfdBi.4/
iuiiiin.i

liirh vits.

i&i
insti-

ainque sorte capitali, agitai hastas, feralem


:

tuit

de singulorum exuviis auctionem


,

alios proscriptioni

addicit
sunt. \

alios

servituti

itie

igitur

sub tvrannis hanc aleam rectius dixerim, quam pecu:

non

tanti

occisi

nia

sub momcnto fertur, quod valeat in aelernum. Ebrie-

tas judicat, et nullus appellat.

Habet
et

et alea suas legcs

quas

fori

jura non solvant. Nolatur,


,

si

credipotest, infa-

mia

qui putaverit renitendum

infamium scntentia

gravius

quam censura judicialis inurit opprobrium ; quoniam qui apud judiccm damnantur, apud illos gloriosi sunt qui apud illos damnantur, apud judicem criminosi
:

sunl. jsobile constituit

Moyses seniorum judicium


;

hi ta-

men

de levioribus judicabant

verbum grave

hoc

est

m de

potioribus negotiis Moysi judicio rcservare consueverant*.

Hic dicilur

Aleonum consilium
,

judicavit, et plus

corum

timetur potentia

quam leonum.

Inter has feras vivis fce-

nerator atque versaris. His besliis cibum eripis, histetrior


aestimaris, his crudelior plus timeris.

XXXIX.
tos
;

Ferunt Chunorum populos omnibns bellum


,

inferre rationibus (78)


ct

fceneratoribus
,

tamen esse subjecobe-

cum

sine legibus vivant

alesc sclius legibus


,

dire, in procinctu ludere (79)

tesseras simul et

arma
:

portare, ct plures suis

quam
:

hostilibus jactibus interire

in victoria sua captivos fieri, et spolia

suorum

perpeti, quae

pati ab hoste

deponere

non noverint ideo nunqnam belli studia quod victus alere ludo cum tctius praedae mu,

nus amiscrit

iudendi subsidia requirat bellandi periculo


,

iVequenler aulem tanto ardore rapi

ut

cum

ea qnae sola

magni aestimant, victus arma tradiderit, ad unum aleae jactuin vitam suam potest;ti vel victoris vel fcencratoris addicat. Denique constitit quod quidam eorum et imperatori

romano cognitns

in fule,

pretium servitutis qnara

Esod. xviu.

382
sibi

AMBROSII
,

talc sorte

superatus intulerat

suppJiciis imperatoe

mortis exolverit.

Premit ergo fcenerator etiam colla Chu'

norum,
rore

ct eos

urget in ferrum, premit barbaros suae ter-

saevitiae.

CAPUT
De
fceneratorum exaclione
,

XII.
variis vocabulis quibus

et

utuntur.

Eorum

pecunia comparatur

cum echidna

aliisque serpentibus ; ubi cur usuras Grccci toxou; dixerint, explicatur.

XL. Quid enim

tetrius eo qui

hodie foenerat

et cras

expetit ? Et odibilis, inquit,

dem

blanda, sed

homo hujusmodi. Oblatio quiimmanis exactio. Verum ipsa oblationis


:

humanitas

facit et exactionis saevitiam protulit pecuniam, hypothecas cxigit (80), et in suis apolhecis rccondit. Una pecunia a foeneratoribus datur, et quam mulla a debitori-

bus exiguntur? Quanta


datur, foenus appellatur

sibi
:

fecerunt vocabula?

Nummus
:

sors dicitur, caput vocatur

aes

multorum hoc capitum immane prodigium numerosam exactionem efficit syngrapham nun:
:

alienum scribitur

cupat, chirographum nominal, hypolhecas flagitat, pignus

usurpat, fiducias vocat, obligationem asserit, usuras pracdicat, centesimas laudat.

XLI. Echidna quaedam


tanta mala parturit.

est fcencratoris

pscunia

quoe

Echidna tamen (81) fcecunda pcenis viscera trahcns, partu suo rumpitur. Et morte matcrna
docet sobolcm non csse degenerem in malrem. Igilur inci-

piunt esse serpentes


ubi nascitur

iilam morsibus suis scindunt. Illic


,

venenum primuin probatur. Pecunia

autem.

DE TOBIA. LIBER UMs.


ffleneratoris

383
,

omnia mala sna concipit


,

parit

nntrit

atque

ipsa

magis in sobolc sua crescit

trisli

prole numcrosior.
in

fton

minus flexuosa quam serpens, atquc


:

orbem

tota se

colligens, ut caput servet

reliquo flagellat corpore, illud


:

solum producit ad vulnera


prehenderit
,

spiris ingentibus
:

quos com-

ligat

sole capite interlicit


,

salvo capite

etiam

si

reliqua pars cjus diiapidata iuerit

rcviviscit.

XLII. Diversa quoque serpentibus sunt conveniendi et


parturiendi tempora
:

pecunia foenebris a die


,

initae

con-

ventionis crescentibus serpit usuris

quae parturire

non

novit; quia dolores magis ipsa in alios transfundit. Ibi do-

loresutparturientis; unde etiam ToxoyjGneci appellaverunt

usuras

eo quod dolores partus animae debitoris excitare


,

videantur. ^ eniunt kalendae

parit sors

centesimam

ve-

niunt menses singuli

generantur usurae, malorum paren-

tum mala

prolcs.

Haec est generatio viperarum. Crevit

centesima, petiturnec solvitur, applicutur ad sortem, Fit

maledictum prophelicum
pit esse

dolus in dolo

usura improbi

scminis foetura dcterior*. Itaque non jam centesima inci,

sed

summa, hoc

est,

non

fueuoris centesima, sed

fcenus centesimoe.
'

Psal.

LIV, 12.

**

itefaidsii

CAPUT

XIII.

Vsurce ethymologiam prosequens oslendit illam leporibus ipsis , ac planlis quibuslibet fcecundiorem esse
,

fceneratorisque aviditate

ad instilutam usurai parationem redit.

omnem aliam superari dcin cum animalibus ac planlis com:

XLIII. Usuram quoque ab usu arbitror dictam, quod ut


vestes usu, ita usuris patrimonia scindantur.
rse

Lugubre ce:

prima

litlera

sonat (82). Parturit vox doloris est


,

quid

libi

potest esse boni

quod

a dolore incipit el

ab obliga-

tione? Leporcs ferunt generare simul et educare, et con-

tinuc parturire (83)

islisquoque anaglyphariis (84),usu,

rarum generatur
nascitur, et nata

et supergencratur usura

enutritur ac

jam

parlurit. Piadiccs
;

quoque arborum
pecunia fcene-

primo planlantur ut prendant


bris vixplantala

cum
:

prenderint, tunc viat vero

rescere incipiunt, poslea pullulare

jam pullulat. Semina temporc erumpunt, animalia tempore pariunt Tempus cnim pariendi, et
:

tempus moriendi
:

lendi plantatum

sempus planlandi, ct tempus eveltcmpus occidendi, et tempussanandi.


:

Et

infra

Tempus

acquirendi, et tcmpus rcddendi

tem-

pus custodiendi,
ait
:

et lernpus expellendi 1 ,

ut Ecclesiastes
:

pecunia fcencbris hodie seminatur, cras fruclificat


parit
,

semper
dere
lere

et

nunquam

interit

sempcr plantatur, vix

evellitur.
:

Vult semper fcenerator acquirere, nunquam pernunquam custodire pecuuiam suam semper expclnunquam sanare semper occidere.
,
,

Ecole.

iii,

a-8.

ik toiu.

Uith

tftfa
teagister
Ecclesiastes,
:

\LlVi t quia bonus ad omnla


bber
est

Salomonis, paulisper

ipsi

inhaereamus
et

?son

satiabitur oculus,

inquit, videudo,

non

satiabitur

auris auditu

'

affectus ejus quotidiano


llt

nec foenerator expletar accipiendo, nec numerandi aeris satiatur auditu.


fuit
,

iterum

Omne quod
inquit
1
:

ipsum

est

quod

erit*

crescit
ferias.

semper pecunia, otium

nescit avaritia, nescit usura

Omnes,

torrentes vadunt in raare, et


istud foenerator est;

mare

non adimpletur

mare

omnium nemo
esl,

patrimonia tanquam fluctus absorbet, et ipse nescitexpleri.

Mari tamen plerique utuntur ad quaestum, foeneratore


utitur nisi ad dispendium
:

illic

multorum commodum

hic universorum naufragium.

XL\

Multa sunt animantia quaecito generare incipiunt,


:

^ed cito etiam generarc desistunt

sors cito generat

et

imo cum exordium crescendi acceperit, in inflnitum extendit augmentum. Omne deinde quod crescit, cum ad naturae suae formam atque mensuram magnitudinemque pervenerit, vacat incremento sed foeneratorum pecunia tempore semper augetur, et ultra fordesinit
;
:

nunquam

mam maternae sortis excedens modum


etiam animantium
generare, tanquam
tunt
:

non

tenet.

Pleraque

cum

coeperint ea quae ex his orta sunt

effoetis viribus

usum

generationis amit-

sorsaulem

foenoris

cum

fueritcrescentibus exaequata

centesimis, et vetustatem sui renovat, et partus solitosad-

junctione multiplicat.
Ecde.
i,

8.

Ibid. 9.

Ibid. 7.

i->.

a5

Z6b

s.

ambrosii

CAPUT
Usuram

XIV.

prohiberi lege divina s unde


est

et

sumptum

est

illud Calonis: Fcenerare

hominem

occidcre. Vesti-

mentum
esse;

plsnprl acceptum ante noclem reddendum


,

nomine intellt gendum quidquid prmter sortem exigitur : post qua> sequilur extorsionum divitihus familiarium reprehensio.
ac famoris

XLVI. Non novnm nec perfunclorium hoc malum est quod veteris atque divinae praiscripto legis inhibetur. Populus qui despoliaverat TEgyptum, qui pcde transierat mare, monetur a fosnoris pecunia caverc naufragia. Et cum de aliis peccatis semcl aut multum itcrata admonitione praescripserit
,

de foenore saepius intimavit. Habes in


fceneraveris pupillo, orphano,

Exodo

Quod
.

si

pecuniam

eum, non imponcs illi usuram 1 Ostendit quid sit suffocare, id est, usuram imponere; strangulat eniro, et quod pcjus cst, animam laqueus creditoris quo sermone et praedonis violentiam
pauperi, apud te non suffocabis
:

et deformis

nodum

mortis expressit.

Quod

si

pignus ac-

ante solis occasum enim hoc coopertorium ejus lantum, hoc vestimentum turpitudinis ejus in quo dormiet. Quod 2 Ausi itaque proclamaverit ad me, exandiam euin distis foeneratores quidLcx dicat, dc qua dixit Dominus
ceperis vestimentum propinqui tui
restitues illud; est

Non
Aiinus

veni

Legem

solvcre, scd adimplcre

Quarn Do-

non

solvit, vos solvitis?

Usuram, inquit, peterc,


dictum a quibus-

suffocare est.

Hoc quoque

foris sero cst

Exod. xxn, a5.

Ibid. a6, j.

Matth. v, 17.

DE TOBiA. UBF.H CXUS.

^87

dam eorum prudentibus Quid


:

est, fcenerare?

Homiuem,

inquit

occidere*.

Sed utique non Cato prior quani Moyilie

ses, qui

Legem
t

accepit. Multo

postcrior.
tui,

\L\ II.

Si pignus acceperis

vestimentum propinqui

antc solis occasuui reslilues iiiud, ne uudati appareat

turpitudo.iNos vero cxuitis atque uudatis, et non reddi-

tis.

\idete ne sol occidat supcr avaritiam vesirani, ne Sol


vobis occidat; quia justitiam non tcnetis, aut sol

justitiaj

iniquitatis super llagitia vestra condatur. Dies


rit

quoque pecl iacta est

invito

nox

irruit sicut

Juda*

qui

cum

diabolus emi,

sisset in

cor ejus, surrexit ad proditionem


justitue occiderat ei, ct

nox; Sol enim

reeubuerat super

eum. Qui iu cor cjus intravit, fecit ilii tenebra, ut iucis non videret Auctorem. Ibi miser periit in iiio convivio in quo alii salvantur. Reddite igitur vestim entum debitori in
,

quo dormiat

ct quietus sit.

Si nolucritis reddere
.

exau-

diain, inquit,

eum; quia misericors sum 2

Si vos

non

exauditis, cgo exaudiam, cgo miserebor, cgo

non despie

ciam inopis precem.


XLVIII. In Deuteronomio quoque scriptumest
iet usuram
;

Non

exigcs a fratre tuo usuram pecuniae, et usuram cscarum

omnium rerum quascumque


.

fceneraveris fratri
:

tuo. Si alienigenac crcdideris,

usuram exiges ab eo a J ^ides quantum pondus fratre autem tuo non exiges in verbis sit. Noli, inquit, exigcrc usuram a iratrc tuo,
hoc
tu
est,

cum quo habcrc

dcbcs omoia communia, ab eo

usuram

exigis? Frater luus consors nalura?, et cohaercs

gralia?, noli

ab eo exigcrc amolius, a quo durum cst renisi

petcre

quod dederis,

cum

hahuerit undc solvat.

XLIX.

Et quia plerique rciugientes praccepta Legis,

cum
>

dederint pccuniam ncgolialoribus, non in pccunia

usuras exigunt, sed de mcrcibus


Cicero.
lib.

corum tanquam usurarum


3

u. ODic. in fine.

xod. xxu, j.

Deut, uin, 19, 30.

5.

molumenia percipidnt; ideo audiaiit quid Lex dicat Neque usurain, inquit, escarum accipies, neque omnium rerum quascumque fceneraveris fratri tuo. Fraus enim ista et circumscriptio Legis est, non custodia. Et putas te
i

pie facere
ille

quia a negotiatore velut


facit in

munus
unde

suscipis

Inde usu-

fraudem

mercium

pretio,

tibi solvit

ram. Fraudis illius tu auctor, tu parliceps, tibi proficit quidquid ille fraudaverit. Et esca usura est , et veslis usura

quodcumque sorti acccdit usura est quod velis ei nomen imponas, usura est. Si licitum est, cur vocabulum refugis? cur velamen obtexis? Si illicitum est, cur
est
,

et

incrementum

requiris ?
et Si

L. Quod pejus est, hoc vitium plurimorum cst, maxime divilum, quibus hoc nomine slruuntur cellaria, quis instaurandum convivium putat
tit,
,

ad negotiatorcm mit:

ut absynlhiati (85), cupellam sibi gratis deferat


dirigit, ut

ad

cauponem
quirat
:

Picenum vinum, aut Tyriacum read lanium, ut vulvam sibi procuret ad alium, ut
:

pomasibiadornet. Itaquehumanitatcmjudicant quaealieno


periculo constant.
epularis
lectaris
, ,

Tu

bibis

et alius diflluit lacrymis


:

tu

et alios cibo tuo strangulas

tu

symphonia de:

et alius miserabili dcplorat ululalu

tu

poma

de-

gnslas, et alius spinam vorat.

Numquid
urit.

colligunt de spinis

uvas, aut de tribulis ficus? Spina usura est, spina cente-

sima est, tribulus


nascitur,

est fcenus,

male

Quomodo

ergo po-

tes fructum habere de spinis? Si iste fructus de spinis


ille

non
la-

nascetur aeternus.

De aerumnis

ditaris

de

crymis lucrum quaeris, de fame aliena pasceris, decxuviis


despoliatorum

hominum

cudis argenlum; etjudicaste


a

di-

vitem, qui stipem poscis


Salvator
:

paupere? Sed audi quid dicat

Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem

jivestram*?
,|

Luc.

vi, 4.

r>l

T0BIA.

I.IBER

l.Mv

3&J

CAPIT XV.
ALcnigcnam, aquo usuras
licct

exigcre , solum esse eum,

quem

licet

occiderc

:
:

veljuris consortcm

fratrcm vero ejusdem vel fulci quamlibet usuram proscribi,'6l


ilia

dc benedictionibus ejus qui ab


exhorlatlone ad misericordiam
LI.

abslinucrit

cum

et

veritatem.

Sed

fortc dices quia scriptum est

Alienigenae

non

fcenerabis ; et non consideras quid Evangelium dicat quodest plenius. Sed hoc interim sequestremus, Legis ipsius verba considera
:

Fratri tuo

inquit
1
.

non

fcenerabis

ad usuram
Ibi, inquit

sed alienigenam exiges

Quis erat tunc


,

Amalech, nisi Amorrhwus nisi hostcs? usuram exige. Cui merito nocere desideras, cui jure inferuntur arma, huic legitimcindicantur usurae. Quem bello non potes facile vincere, de hoc cilo potes
alienigena, oisi
,

cenlesima vindicare
sit

te.

Ad hoc usuram

exige,

quem non
flagi-

crimen occidere. Sinc ferro dimicat qui usuram


:

tat

sinc gladio se

de hosle ulciscitur, qui


ibi

fuerit usurarius

cxactor inimici. Ergo ubi jus belli,

ctiam jus usurae.

Frater autem tuus omnis, fidei


juris est

populus

primum, deinde romani Narrabo nomen tuum fratribus meis,


1
.

in

medio

Ecclesiac laudabo le

Lex usurara a enim habes Et vivetfrafratre non ter tuus tecum, pecuniam tuam non dabis illi in usuram, et in amplius recipiendum non dabis illi escas tuas*.
LII.

Denique etiam

iu Levitico praescribit

esse poscendam. Sic

Generaliter ha>c sententia Dei


<

omne

sortis exclusit

aug-

Deut. xxiu, 19, ao.

Psal. xxi, a5.

Levit. xxv, 56.

390

k AMBROSII
ct

mcntum Undc

David

cl

bcncdictum nestimavit,

et digin

num

habitalionc cmlcsli,
'. Si

Qui pecuniam non dedit


;

usuram

crgo qui non dcdit, benediclus

sine dubio

lnaledictus, qui ad

usuram

dedit.

Cur crgo malcdiclionem


justus

potius cligis, quambcncdictioncm?Potcstisbenedicliessc,


si velitis,

poteslis justi cssc.

Homo enim

Ezcchicl, qui pignus debilori rcddet, et pecuniam

sccundum suam in

usuram non dabit%


ab
injustilia avertet

et

supcrabundantiam non
:

accipiet, et
isle, inquil,

manum suam
3
.

Justus cst

vita vivet, dicit

Dominus

Qui autem pignus non red-

didit, ct in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem


fecit,
vita

cum
:

usufa dedit, et superabundantiam accepit, hic

non

vivet.

Omncs

iniquilales istas fecit


erit.

morte mofce-

rietur

sanguis ejus super ipsuin

Vide quomodo

neratorem
Elige ergo
LIII.

cum idololatra

copulavit, quasi crimen aequaret.

quod dulce est. Cur semper tristes? cur semper amarissimi? cur
Procedat aliquando a vobis misericordia,
:

semper
cuistis

solliciti?

procedat vcritas

obligetur
:

mendacium,

fraus odio

sit.

Do-

perjurium feneratorium sacramenlum dicitur, ubi

paratur perjurium. Parastis frequenter


pecunia, quod syngrapha non appareat

cum
:

reddita fuerit

pejeratis postea

quod non recepcritis pecuniam. Nolite ergo semper miseri semper avari scinper mo?sti. Leones sunt, et fcrilatem suam mutant: De manducante, inquit, exivit esca, ct
esse,
,

de ibrte

et trisli exivi

dulce 4

gr.-ecus,

Et

tristi

habet

sic

invenimus.

Tamen
:

de

forti

hoc

inlelligitur, quia leo

fortis est feritate

et qui fcrus, tristis.

Et de vobis qui pe;

cuniam

et avaritiam devoratis, exeat misericordia


est
:

hrec

enim csca
mittatis ei

egenorum et de tristi exeat dulce, ut diqui non habet unde dissolvat. Quid trahitis pec,

cata ut fune longo


'

et jugi loro
7.

vitube?
*

Quod
4

fit

utique,

Psal. xiv, 5.

Ezech. xviu,

Ibid. 9.

Judic, xiv. 4-

DB TOBIA. LIBEl

tTirtTS.

3<^f

cum

fcenus produciti. Tenctis paupereni debitorem, vel

ibi sit aliqua gralia,

ubi nulia spes commodi. Et hoc secun-

dum

avariliam vestraiii loquor.

CAPLT

XVI.

Ex

cvingelico prcBcepto fcenerandum his, a quibus nikil

expecletur,
lius esse,

imo etiam inimicis

uberrimus fcenus
:

tV-

qui

Domino

fceneravit

nec diffidendum

ipsius paupertati, quce veras largitur divitias.

LIV.

C.eterum Dominus in Evangelio talibus magis

exislimat foenerandum, a quibus redhibitio Sic

non speretur.

enim

ait

Et

si

mutuum
:

dederitis, a quibus speratis

recipere, qiue vobis est gratia?

Nam

peccatores peccato-

ribus fcenerant, ut recipiant

verumtamen amate inimi-

cos vestros, et benefacite

eis, et

mutuum

date nihil spefilii

rantes; et erit

merces vestra multa

in ccelo, eteritis

>Altissimi, quia ipse benignus super ingratos et malos.

Estotemisericordes, icutetPater vester misericors est

1
.

Advertilis

quod uomen

Domino

fcenerator acceperit

quod nomen etiam qui

fcenori

vestro fuerit obligatus.


:

Peccalore, inquil, peccatoribus foenerant, ut recipiant

uterquepeccalor, etfoenerator, et debitor.


quit, amateinimicosvestro.

\ os

autem,

in-

Nondiscutiatisquidnierean-

tur inimici, sed quid vos facere oporteat. Date


a

mutuum iis,

quibus non sperastis vo, quod datum


est,
:

fuerit, recepturos.

Nullum hic damnum


tis,

sed compendium. Miniraum da

multum
:

recipietis

iu terra datis, et id vobis solvetur

in ccelo
>

fcenus amittitis,
54-36.

mercedem magnam

habebitis:

Luc.

vi,

: ;

3g2

AMBHOSil
filii

fceneratores esse desinitis,

eritis Altissimi

eritis mise*'

ricordes, qui vos Patris aiterni probetis hseredes.

LV. Sed fceneratorum vos delectat et usurarum vocabulum. Id quoque non invideo. Docebo quomodo boni fceneratores esse possitis, quomodo bonas quaeratis usuras.
dicit
j

Salomon Fcenerat Domino qui miseretur pauperi 1 secundum dalum autem ejus retribuet ei Ecce bonum
:

fcenus de

malo factum

est

ecce irreprchensibilis fcenera-

tor

ecce usura laudabilis. Nolite ergo jam invidentem

me

vestris

commodis

cestimare. Putatis

quod hominem subtranon


possit.

ham vobis
ergo

debitorem?

Deum

provideo, Christum subrogo,

illum demonstro qui vos fraudare

Fceneratc

Domino pecuniam vestram


:

in

manu

pauperis. Ille

astringitur et tenelur
perit
:

ille scribit

quidquid egenus acce:

Evangelium ejus cautio


ille dicit

est

ille
;

promittit pro

om-

nibus indigentibus,

fidem

quid dubitatis dare?

Si quis vobis dives hujus saeculi ofteratur, qui fide promiltat

sua pro aliquo debitore, statim numeratis pecuniam


est vobis

pauper
et

Dominus

cceli, et

conditor

mundi hujus
fidejusso-

adhuc deliberatis quem ditiorem


LVI. Sed
allegatis,

quaeralis

rem.
quia pauper est factus,

cum

dives

esset. Vidistis

ergo quia fides ejus dives


est factus,

est, fides ejus

ido-

nea est

pauper

cum

pro nobis solveret, et

adhuc pauperlas
factus est

ipsa

non

decipit; nos

enim

divites fecit,
:

quos pauperes putabatis. Dicit enim Apostolus

Pauper
ergo

cum

dives esset, ut in illius inopia vos ditaredivitias. Nolite

mini 2 . Bona inopia, quas largitur


vos paupertatem timere, ut

sitis divites.

Date otiosam pe-

cuniam,

et recipietis

fructuosam gratiam, et pauperum

subvenietis necessitatibus, et vobis custodiae sollicitudo

minuetur.

Non

peribit

quod pauper
vm,
9.

acceperit

et vobis

Prov. xix, 17.

3 Cor.

6E TOBU. LIBEH

<.

3<)3

quod

dederitis inopi, sine custode servabitur.


iu

Quod

si
,

inin

creineutum usuraruui quxritis,

Lege benedictio

Evangelio caelestis est merces: quid suavius benedictione;

quid majus cst ccelo? Si cscarum desideratur usura, ea

quoque

praesto est

sicut legimus

Is

enim qui miseretur

pauperis, ipse pascetur*.

CAPLT

XVII.

Occurritur objectioni, qua nonnulli negant generaiiter

prohibitum ne pignus retineatur, sed ad pauperum

pignora Legem restringunt.

quoniam tidejussorem idoneum reperislis. Sed obmurmurant adhuc dicentes, quia licet tenerc pignora, et se Lege defendunt. Aiunt enim Scriptum est in Deuteronomio Si fuerit tibi debitum a proximo tuo quodcumque non introibis
L\
II.

Reddite ergo pignora quae

tenctis,

in

domum

ipsius pignerare pignus

sed foris stabis

et

homo apud quem est debitum tuum, proferet tibi foris pignus. Si autem homo ille pauper fuerit, non dormies in
pignore ipsius
;

sed redditione reddes

ei

pignus ipsius ad

occasum

solis, et

dormiet in vestimento suo, etbenedicet

coram Domino Deo tuo \ Et Non pignerabis molam, neque lapidem superiorem molae; quoniam hic pignerat*.
te, et erit in te

misericordia

alibi,

inquiunt, scriptum est

Et

alibi

Non
est,

accipies pignus vestimenti viduae

1
.

argumentantur quia specialia pignora


omnia, id
pauperis et viduae.

sint intcrdicla,
et

Lnde non

Molam quoque

lapidcm

superiorem molae prohibitum pignerari.

Prov.

u, 9.

Deul. vat, io-i3.

Ibid. 6.

lbid. 17.

3g4
LVIII.

AMBROSII
ipse

Scd cum pcr Ezechiciem prophetam

Domi-

nus dicat justum csse qui pignus rcddidit, injuslum qui


tcnuit
1 ,

utique non spcciale aliquod, sed gencraliter

omne

pignus suadct cssc rcddendum ;

cum

dicat

Job

Gonscrip-

tionem quam habui adversus aliqucm juramento concep

tam, imponens coronam legebam, et


reddidi, nihii accipicns a debitore
iis
2
.

si

non scindens eam


nihil

Cum Dominus

ab

quibus

mutuum

dederimus, spcrandum esse prneci-

piat,

quod recipere debeamus, quomodo pignus secundum

legem putant esse retinendum?

CAPUT

XVIII.

Ut objicientibus nos divina lege ad fmncrandum incitari fiat satis


,

inquiritur quid juslus , verbi gratia,


illi

Petrus, foenori dare valcat; ostenditurque suos

sermones

csse,

quos foeneret.
(86), et dicant

LIX. At ne pari recrudescant modo

etiam se ad foenerandum incitari Legis oraculo; quia scrip-

tum

est

Fcenerabis gentibus uiultis, tu autem non


;

mu-

tuaberis

tempus

est plenius et expressius disputare et

docere quid fcenerandum, et quibus Legis statuta praescri-

bant

pracedit

onim

foenoris

causa pignoris causam.


:

Mutuabitar, inquit, peccalor, et non solvet


et tribuet*.

Justus au-

tem miseretur,
declinare

:

Audis, debitor, qoid debeas

audis, creditor, quid debeas im'tari. Et infra:


fui, et senui, et

Juvenis

semen
1

ejus quaerens

non vidi justumderelictum, nec panem. Tota die miseretur et foeneLuc.


.

Job. xxxi, 26, 27.

vi,

34.

'

Deut. xxviu, 12.

Psal.

xxxvi, 21.

DE TOBIA.
ral
1
.

LIBEli UXES.

3()5

Undc hnir

jnsto

quod

tota dic frcncrct ?

Ergo divcs
,

jnstns est; et quanto dilior unusquisqiie fucrit


tior: qni plus In.bucrit
dillicilc

lanto jus-

divcs intrat in

nndc foeneret, ipsc rcgnum ccelormn.


nisi

erit juslior.

Scd

LX. Quid

crs;o fccncrct, dic

mihi, sanctcDavid?Contra

me protuli
justu<?

testimonium,
et

raihisubvenis.Pctrusdicebat:

Argentum

aurum non hnbco 2 ,

numquid non

erat
:

Tu mihi

crgo cxpone quid foencrel. Dixisti enim

Bcatus vir qui miscretur et commodat, disponct scrmo1

nes suos in judicio*. Inveni qui

foenerat

sstus.

Petrus

quoque

me

docsat et ipse quid foencret, qui dixit inopi at-

tendenti ad se et ad

Joannem
:

Argentum
alii

et

aurum non

habeo.

Nihil crgo dabis paupcri, Apostole?

et plus das

quam

alii

das inopi, quod

Das tamen, dare non pos:

sunt

das inopi, post

quod cgere uon

possit
:

das inopi,

quod etiam
ii

divites accipere

concupiscunt

das inopi, quod

qui istnd argentum et

aurum habeut, con rcrre non no:

verint, quia avaritia eos impedit

das inopi, qui

eis divi-

tibus facias ditiorem. Incitasti

animum mcum, concupisco

hoc donum tuum.

Dicito, rogo, quid des. Noli

me

diu

suspensum reddere, cupio petere, si cito solvas. Sed solnon distulisli inopem, non despexisli precem visli cito pauperis, non diutius eum dcsperare fecisti, non vacuus ad lemplum ascendisli dicens Argentum ct nurum non
: :

Non illi soli plenis manibus ascendunt qui argentum et aurum habent asceudit et pauper non vacuus: ascendit et ille non vacuus quia aurum et argentum non habet. Audiamus quid det istc pauper Sed quod habeo, inquit, do tibi. In nomine Jesu Nazareni surge et amhabeo.

,
:

bula

4
.

optanda paupertas; o ditior inopia


:

Claudica-

bat, cui divites dabant

unus pauper dedit,

et statim qui

claudus erat, sanus est factus.


J

Psal.

xixn ,

2i.

Act.

m,

6.

Psal.

m,

5.

Act. ui, 6.

3c)6

S.

AMBROSII
foeneret,

LXI. Habet ergo justus quod

habet
:

et argen-

tum quod

foeneret,

sermones suos foenerat

hoc

est

Justi

argenlum; eloquia enim Domini, eloquia casta, argentum


igneexaminatum,probatumterra3,purgatumseptuplo. Hoc
lbenerat qui

Legcm

accipit, qui

Legem meditatur,

qui Le-

gem

exercet: hocfoeneravitPetrus, hoc foeneravit Paulus,

quibus dicitur ut ad viros nationum pergerent.

Ad

Corne1
.

lium cenlurionem Petro, cui dicitur


dubitans, quoniam ego misi

Surge, vade nihil

illos; et

surrexit ct ivit

Et infra dixit: Numquid aquam vetare possumus, ne bap

tizenlur

ii,

qui Spiritum sanctum acceperunt

Jussit-

que eos

baptizari.

Hoc

est

Foenerabis genlibus, ut pec:

cata dimittas, debita auferas

tu

autem nonmutuaberis.
;

Mutuatur enim pcccalor, etnon solvet peccata sua


peccator
est.

quia

Paulo dicitur
3

Fcenerabis gentibus qui


:

missus est ad gentes

Joanni dicitur
:

Fcenerabis genti:

bus

Jacobo, et

caetcris dicitur
:

Fcenerabitis gentibus
4
.

quibus dictum est

Ite, baptizate gentes


:

LXII. Dicitur populo patrum

Si custodicris

mandata

Dei, benedictus eris, et fcenerabis gentibus verbum 5

Denique non de pecunia



dici significant sequenlia:


:

Prin-

tibi autem nemo dominabitur. Dominus Deus tuus caput, et non in caudam et eris tunc supra, et non subter, si exaudieris vocem Domini Dei tui. Et sequitur Si autem non audieris,

ceps cris gentibus multis


Constituet te
,

malcdictus tuin civitate, et nialedictus in agro.


Maledicta progenies ventris lui
facit,
6
.

Et

infra

Non pecunia

ulique
:

benedictum

sed cognitio Dei, prsedicalio Verbi


si

si

gratiam Domini fceneremus,

indigentibuseloquiaDomini

conferamus, si observemus mandata ccelestia. Et contra maledictum non facit, si desit pecunia quae fceneretur
'

Act. x

20.

13.

Ibid. 47. -

Id. ix

15.

Matth. xxviu

19.

DeuL xxTiu.

e Ibid.

i3-i8.

sed

si

desit studiuni,
eris.

si

desit ODservatio coelestitim statuto-

rum, raaledictus

V\\W>V\V\\.W wvvw \v\v> \w\vv \v\ tw %v

CAPLT XIX.
JucLeos primo gentibus fosnerasse,

postmodam gentesin

Christum credentes vicem illis reddidisse, quod pecuniam suam amisissenl : ejusdem pecunias laus,atque

ad illam fanerandam exhortatio

el

quo pacto in ea

relsratlitis antepositw fuerinl nationes.

tur.

Demque mysterium Ecclesiae evidenter exprimiPrimum enim dixil ad discipulum Legis Si audieris Legem et custodieris fcenerabisgentibus quodfactum
LXIII.
: ,

'

est a patribus nostris.

Foeneravit Moyses gentibus,

qui

proselyloi acquisivit;foencravit Jesus Nave, fceneravit

Geeos

dcon, foeneravit Samuel


et
si

David, Salomon, Elias,

Elisaeus;
:

quis volebat

verbum cognoscere, pergebat ad

regiua Austii venit audire sapicutiam Salomonis.

LXI\ Lbi ccepit populus Judneorura non custodire Legem, cecperunt advenae hoc est, ex populo nalionum qui in Dominum Jesum crediderunt, interpretationem Scripturarum fcenerare illi vetusto populo. Foeneravit Timotheus
. ,

patre Graeco ortus


pisset
:

verbum Judaus, cum sacerdotium rece-

fteneramus hodieque sacerdotes in Ecclesia verbum


:

Judaeis, qui de

raraus et

Synagoga ad Ecclesiara transierunt fceneet vctustam pecuniam; etenim quam habuerunt, jam non habent: oculos habent, et non videnl aures habent et non audiunt pecuniam habent et non

novam
,

habent; quia usum ejus ignorant, pretium ejus nesciunt,


i

Deut. xv, 6.

3g8

S.

AMBROSII

figuram ejus et formam non cognovcrunt.


vissent

Nam

si

cogno-

nunquam auctorem pecuniae denegassent dicenles


.

Nolumus hunc regnarc super nos 1

Qui quidem rediens,

accepto regno, jussit vocari servos suos quibus dedit pecuniam, Ct eos qui fcenerassent pccuniam, praedicavit ei
:

autem qui pecuniam tcnuit oliosam domini sui respondit: Sciebas quod ego homo austerus sum tollo quod non posul, mclo quod non seminavi ct quare non dedisti
, :

pecuniam

meam admcnsam,
2

ct

cgo veniens

cum

usuris

utique exegissem illam

LXV.

Audistis quas pecunia boni fceneratoris sit, quae

pccunia bonas acquirat usuras, quae pecunia non infamet foeneratorem , non opprimat debitorcm , quam pecuniam
aerugo

non

uossit

obducere, non penetrr.re iinea, quae pe-

cunia non de tcrrcno thcsauro

sit , sodde aeterno , qusepecunia divitem faciat accipientem, nec aliquid imminuat fceneranli. Haec pccunia usuram habct : non centesimam

ejus

quod dederit portionem scd ccntuplum


,

ferl

fructum.

Expande

igitur

sinummentis,ut hujuspecuniae numeratam


:

tibi suscipias

quantilatem

intende cordis obtutum,

ut

agnoscas pecuniac hujus imaginem et inscriptionem: certe

hanc pccuniamexcule
quae stabilis

labulam supra mcnsam animae tuae virtulibus sit, quadralam constitue, conde in
,

thesauro pectoris tui, dc quo doctus scriba depromit nova


et vetera.

Yides qualis haec pecunia

sit,

quemadmodum

creditorcm, dcbitorcmque invisa in sc conjungat nomina.

Qui invchcbar
vos,

in fcencralores,

jam provoco debitorem.


festinent

Ilujuscrgo icencratores pccuni;e vos cssc desidero; ut ad

quiinuluum sumant, sponte


quaerajlis

per pcr

nuinmum, scd rcgnuin


maledicta
,

possilis acquirorc

quam non quam non

sed benedictionis graliam.


fcenerat populus

LXVI. Hanc pccuniam


>

nalionum, qui

Luc. xix, i4>

i lbid. aa, uh.

, :

DE TOBIA. LIBER
scivit
vit

U5IJS.

3gg
sci-

acciperc fineneratum, qui scivit cernere, qui


Recusasti indiga foenoris spiritalis
,

excutere.

egere

ccepisti.

De

te

ergo a Dei Filio dictum est


. :

Mutuabitur
est

peccator, et non solvet 1 Tibi dicitur


in te,

Advena qui
:

ascendet super te : tu autem descendes in

imum 2 .

ISescit

in infemo uon ascendit ad Christum in summo autem populus qui verbum recipit, hic habet fidei patrimoniumomne. De hoc dicitLex Ilic tibi ftenerabit, tuantem
,

enim

summum

qui Christum ignorat


:

semper

est, qui

non
tus.

feenerabis ei
,

hic tibi erit caput,

tu

dutem

eris

cauda 5

hoc

est, ille erit

primus, tu ultimus
et

et abjec:

Auferam a Judaea caput


,

caudam
4
:

initium et finem
,

initium Chri^lum

qui interrogatus quis esset

respondit

Initium quod et loquorvobis


:

finem quoque Christum

dicit

omni creErgo qui non credit ad justitiam , nec initium uec finemhabetjSed ipsc finis sui cst.

Ipse est

enim

finis

Legis ad justitiam

dcnti*.

PsaL xxxti, at.

Deut. xxvm,

43.

Ibid.

44.

Joan.

vm,

20.

Rom.

x, 14.

viiwv wvvw wv wvwvtw *w w w nx wi vw /wvWvw vvvwx WV/vUvv wv wl >w wvivvvVSvv vvtf

CAPUT XX.
Prcemisso pignoris , commendati, ac deposili discrimine
ostendit spirituale pignus esse

beatur, corporeum

quod reddi Lege j u, tamen etiam reddi oportere : qui


,

verbum Dei audierit debitorem esse nec ab eo pig7ius tollendum. De cvangelicis vestimentis et de tunica quam omnes jubemur induere. Bonum amictum esse Dei verbum; esse pignus dominica* sorlis , esse sapientiai vestimentum; tandem esse verbum coan,

gustandum.
LXVII. Cognovimus f<Enus legitimiim, cognoscamus pignus quod Lex reddi jubet ante solis occasum. Quid
istud audi dicentem

et
sit

Apostolum
.

Dedit Deus pignus

Spiritum in cordibus nostris 1

Tripliciter

autem

et pig-

nus, et

commendatum, et depositum dicitur. Pignus dicunt quod pro mutuo aere susceptum est commendatum aulem et dcpositum quod nos custodiae causa alicui com: :

misimus. Undeait Apostolus

Scio cui credidi, et certus

sum quia potens est commendatum meum servare in il lum diem 2 Depositum quoque idem docuit quod esset,
.

dicens

Bonum

depositum custodi per Spiritum sanctum


8
.

qui habitat in nobis

Numquid
igitur

Spiritus

commendati
sanctum pe-

auri argentique custos est, aut per Spiritum

cunia custodilur

Spiritale

pignus custoditur ab

Spiritu: ne aves cceliveniant, et auferant illud de cordibus


nostris.

LXVIII. Petamusergo, ut custodiatin nobis Christus hoc


*

a Cor,

i,

aa,

Tina.

i,

ia.

Ibid. i4.

fiE

TOBIA.

I.F&F.B

tSt.

fot

pignus quod ipse donavit, et dcpositmn siuim commenda-

Juinque conservct.
nobis credidit

cnim accepit a nobis, sed ipse quod nostrum non erat. Et ideo detrimento
Niliil

honestatis afficitur,

qui

depositom
nulla

violarit alienum.

Si
,

commcndatum hominis
quanto magis divinum
vare nos congruit,

dchemus fraude

violare

et spiritale

dcpositum bonafide serutilitatis

ne existimationis et

gravia

damna subeamus. LXIX. Hoc igitur pignus


rari,etviolenter auferri. Sic

est

qnod Lex prohibet pigneenim habet Scriptnra tSide:

bitum
bis in

tibi fuerit a

proximo tuo quodcumque, non

introi-

domum
est

ipsius pignerare pignus; et


,

homo apud
in pignore

quem
ipsius
,

debitum tuum
ille

proferet tibi foras pignus. Si


,

autem homo
solis; et
erit in te

pauper

fuerit

non dormies

sed redditione reddes eipignus ipsius ad occasum

dormiet in vestimento suo, et benedicet te, et


misericordia 1 .

LXX.
hibuit,
nibus.

Dices itaque mihi


suscipi
:

Ecce Lex

auferri

pignuspro-

non

pauperi autem jussit reddi, non

om-

At de corporalibus quidem pignoribus sanctus etiam Esdras docuit nos , quod jam, foeneratores adversus
,

patrum vestrorum non

possitis venire professionem.


,

Nam

cum

juberentur qui focneraverant


2
.

et
:

acceperant aliena

pignora, ut restituerent ea, dixerunt


ipsis nihil

quaerimus

Reddimus, et ab Boni patres, qui statuerunt pig:

nora debitorum esse


qui responderunt

reddenda

boni etiam foeneratores

quod

et pignora redderent, et

pecuniam

nonrequirerent,

quam

dedissent. Etsententiavos patern?e

censionis bis astringit, etprofessio creditorum.

LXXI.
occasum
.

Est autem et aliud pignus


si

quod Lex

spiritalis

prohibet aufeiri; et
:

datum

fuerit

reddi jubet ante solis


,

quod homo debitor reddit

et ipse protulit. De-

Deut. xiiv, io-i3.


J.Y.

a Esdr. v,

1 1,

26

/JOS

s-

AMBROSIl
et

bitor est
ligit
:

venit malus, et rapit

autem omnisqui audit verbum regni quod seminalum

non

intel-

est in

corde

ipsius.

Noli ergo introirc in<