You are on page 1of 534

i

52/

y^

COLLECTIO
SLCTA

SS.

ECCLESItE
LVI.

patrum

PATRS QUARTI ECCLESIAE SiEGULl.


S.

AMBROSIUS.
III.

o^
'"
'i

PROSTAT INSUPER VENALE


MO^TiS PESSULANL
ApUD VIREIVQITE
,

BIBMOPOLAU

PAIUSUS
Apud
SOCl7i:

BIBLIOPOLAM ,

cui noaie.n gallice

VOVR LA

P1IBX.SCATlOsr

DES BONS LIVRES,


,

Piue des Saints-Pferes

15.

611

?34

t3

PARISIIS.

TYPOGRAPHEO BOURGOGNE ET MARTINET


VIV VULGO DICTA DV C0T.01UBIEr.
,

N" 3o.

COLLECTIO
SELECTA

'sS.

ECCLESIiE PATRUM,
COMPLECTENS

EXQUISITISSIMA OPERA
TVU DOGMATICA ET MOBALIA, TUM APOLOGETICA ET OBATOBIA
AGCOBARTIBOS
;

D. A. B.

CAILLAU,
,

n cidiiices$i NONNULLISQDE CLERI GALLICAHI PRESBYTERIS


ciaosico Hoiriuiiio ctsontaisu

LNA COM

D. M. N.
riSCOrO MAIOCBIBHSI,
Iir
,

S.

GUILLON,
CDI IITCLOS

FACCLTATB THEOLOGI^ PABISIBHSI UOQUBHTliS

8ACBS PBOFBSSOBB

ACCTOBB LIBBI

CALLICB

BIBUOTBEQUE CEOISJE VES PERES 6RECS ET LJTISS

OPUS REGI DICATIJM.

TOMUS QUINQUAGESIMUS SEXTUS.

<
.i'-

t^'
PARISIIS,
APUD PARENT-DESBARRES
,

EDITOREM

VIA VDLGO DICTA DB SEINE, 48.


M. Dooc. xzxyi.

^^if^'

S.

AMBROSII
OPERUM
PARS
I.

xMEDIOLANENSIS EPISCOPI

TRACTATUS DE SCRIPTURA.

APOLOGL^ DAYID

IL

EISARRATIONES IN XII PSALMOS DAYIDICOS.

J.TI,

, ,

S.

AMBROSII
II

MEDIOLANENSIS EPISGOPI
APOLOGI^
PROPHETyE DAYID.

APOLOGIA

*.

AD THEODOSIVM AVGVSTUH.

CAPUT

I.

Quare apologtam Davtd scribere aggrediatur AmbrO' sius. Ilistoria facti pra^miltitur, Deinde judicandu

non

esse ostenditur

quem
,

Deusjustificaverit: contra
poteslate

vero etiam laudandus

quod in tanta

non

plura peccaverit.
I.

Apologiam prophetse Dayld

praesenll arripuimus stylo

scrlbere*, non

quod

Ule Indlgeat

hoc munere, qul tantH


;

merllis cnitult, vlrtutibusque efllorult

sed quiaplerique

gestorum ejus

lecta serie,

non

introsplcientes

vim Scripta-

rarum, vel occulta mysteriorum, mirantur quomodo lantus Prophela adulterii

primo, deinde homicldii contagia


fult

non

dcclinaverit.

II.

Ideo nobis studio

ipsam recenscre historiaoi

qune patuisse peccato videtur.


rura legimus libro,

sua regla
illi

Namque in secundo Regnoquoniam deambulans David in domo prospexcrit lavantem se mullerem ( nomenque
)

Belhsabee

formne egregiae et gralia et vultu decora


facle
,

prajstanllque

admodum

quibus illecebris dehnitum


ix, p.
i

Scripla forle circa an. 384.

^ide D. Guillon, lom.

lo-

u6.

I.

4
viro nupla, tinae

8'

AMnnosii
*.

potiendi ejus sximpsisse afleclum

Erat autem muller

nomen

marllo, cui mandalls reglis

com-

posita est scena necis.


cupidltatis,

Nam

etsi niliil

ad impedimenluai
adulterii ob-

plurimum tamen ad vcrecundiam

stare vita ejus oestlmabatur.


III.

Itaque ut a planioribus exordlamur

quem Dcus
est, inquFf
:

justlficavit,

ne

tu dijudlces.

Pro mlnlmo mihi

Paulus, ut a vobls dijudlcer, aut ab


>

humano

dle

sed nesllus,

que

me Ipsum
splritalls a
:

dijudico^.

Et adhuc erat in corpore

adhuc
qula

tentatloni obnoxius

sed ideo se non dijudicabat,,


nlsl a solo

nemine dljudlcatur,

Deo. Denlest.

que subdidit

Qui dljudicat

me Domlnus

Itaquc

nollte anle lempus quld judicare'. Sed Davld jam tem-

pus implevit, et graliam meruit,


est
;

et justificatus a Christo

quandoquidem Davld

se dlcl fillum Ipse

Dominus

gra-

tulabatur, et qui

cum

ita

confitcbantur, illuminabantur.

Cur hominem Dei a prajmio in judicium vocas ? Judicavit jam de eo Dominus, de quo dixit ad Salomoncm Si arabulaveris in conspectu meo, sicut ambulavit David paler
:

tuus in sanctltale cordls

et justltla,
ei
*.

ad hoc ut faceret se

cundum omnia

quae
est,

mandavi
qui fecit

Hic crgo judicio'

dignus an prcemio
coeleslia,

secundum omnia mandata


Ubi

ambulans

in sanclilate et juslitla cordls ?

aliorum

vilia et

peccala delitescunt, Ibl David vhtulls ct

glorlac suai

divlnum acceplt lestimonlum. Et de cjus pcc-

cato disputamus otlosi, pro cujus merito et gratla

ahorum

peccala rcvclata sunt.

Nam cum ofTcndlsset

Salomon, quod

non

cuslodissct

sulssct

mandata Domini, et rcgnum ejus dlspoDcus scindere In plurimas parlcs, ait ad eum Vc:

srumtamen

in diebqs tuls

*patrem tuum. De manu

filli

non faciam hoc proptcr David tui acclplam illud. Verumir, 3.

2 Re;j. XI, a, et seqq.

Cor.

Ibid. 1. 5,

5 Reg,

'

.-!

APOLOGU DtriD

I.

ilamonnonlotiimrcgnum accipiam, sceptrumunum dabo jei proplerDavidscrvum meum*. Justincantc i^itur Doxnino, qnis est qui tantum dijudicet
jinqiiit, niundiivit, tu

virum?
dixcris

Quod Deus,
ipse

couHnune ne
coelesti
,

*.

IV Salvo tnmen judicio


IVon miraris

quo etiam

tantnm

honorificcsProphclani, in cjns actus moresque ini^rcdcrc.

homincm

et Angclis

adxquandum

judicas

plurimum
iuipcriis

vitie suaj, inio a

pueritia iu diviliis, honoribus,

mukis tentalionibus positum, soquo etiam Angelico)!ornm, ntScriptura commemorat, de suavirtulc etgralia dejecti sunt '. Sane et alter legilur crror ipsius , 4]uod numerari fecerit populum.
deniorantem,
in

mcl tanlum locum

crrori dcdisse, et ei crrori

CAPLT

II.

Laudaliir David ab liumlltlate confesslonls


causa;
,

ac
,

tres

cur sanclis peccalum obrepeve


,

utile sit

id<]Ufi

Deus permiilat afferunlur.

quam multa lamen unusquisque de plcbe peccalum suum confilendum non putat. Ille rex tantus ac poleos ne cxiguo quidcm momcnlo manere penes se dehcli passus est consV. Unlsquisque nostrura per slngulas horas
delinquit, el

cienliam
Jore
,

sed prrcmatura conressione atque imnienso do-

reddidit

facile rcperlas

pcccatum suum Domino. Quem raihl nunc honoralum ac divitem, qui si arguatur aliille

^njus culpre rcus, non molesle ferat? At


impcrio, tot divinis probntus oraculls,

regio clarus

mine

corripcrelur,

hoquod graviter dehquisset, non indignaa privalo

cum

3 Rpg. XI, 13.

Ac'.. X, i5.

Gtn.

vi, a.

t^

S.

AMBROSII

tns infremult, sed confcssus ingcmuit culpaG dolore. Deni-

que Dominura dolor intimi movit affoclus


djceret
:

iit

INalbara

Quoniam

jjconiluit

le

ct

Dominus

Iransltilft

pcccatum tuum*.
fensam traduxorit. VL Alii homines

Maturltas itaquc reniac, proftindam

regis fuisse pflenilentiam declaravit, qute tanti crroris of-

cum

a sacerdotibus corrlpiuntur, pec-

calum suura ingravant, dmii negare cupiunt aut defendere; iblque eorum lapsns est major ubi spcratur corrcclio,
,

Sancti
tiunt,

aulemDomini qui consimimarepium certamen geset currere cursum salutls, sicubi forle ut homines

corruerintnaturae magisfragllllatequara pcccandilihldine,

currendum resurgunt, pudoris stimulo majora reparantes certamlna ; ut non solum nulhim atlullsse lap-f sus impedimentum, sed etiam vclocitatls incentiva cumti'lasse. Ergo si currentium non solvilur cursus, cum fortc ahqui ceciderint, non hictantiura contentio, sed inofTcnsa manent ccrtamina ; quinctlara plerlque post unum aut
acriores ad

alterum hipsum, gratia majorc viccrunt

quanlo magis

agonera pletatis ingressi non debent unius prolapsionis


offcnsione censeri, cura beatus
sit

qui se potuerlt rcparare

post lapsum

quoniam post mortcm quoque resurgerc munus beatorum est. VII. Alias quoquc prodesse peccalum possumus com;
,

prehenderc

et

providentla

dcllcta. Proposili

Domini sanctls obrepsissc enim ad imitandum nobis sunl; et idoa


ahquando laberenlur.
hujus

curatum
fensum

est ut et ipsi

Nam

si

inof-

a vlliis inter tot hibrica

saecull

currlculum
aesti;

pereglssent, dcdissent noblsoccasionem infirmioribus

mandl cujusdam
sent.
'

superioris eos naturae ac dlvinae fuisse

ut

dch*ctum rcclpcre, ct culpac consortlum haberc non pos-

Quae oplnio utique


'

ut cxortes hos inius subslanllae,

i Reg. xn, i3.

APOLOCU DAYIP

I.

Ift

ab imposslblli imltatlone reTocaret. Praeterlt Igitur paulis]>or illos

Dci gratia^ ut n(^is ad imitationem


;

vita

eorum
lap-

fieret disciplina

et sicut Innocentine

ita

et poenitentlse

maglsteriura de
sus

eorum actibus sumeremus. Ergo dum

eorum

lego, consortes etiam illos infirmitati agnosco

dum

credo consortes, imitandos esse pResumo.

VIII.

Admonet etiam

apostolus Paulus prospexisse

Do-

minum Deum
vel secnndo

nostrum, ne Tel revelatlonum sublimitate,


nec
slbi

operum continuante processu, humanus etiam


deputarent, vir-

in sanclls extollerctur affectus*,

tutique attribuerenl suae,

quod divlua

sibi operatione focet

colktum. Ergo ne
in perfidiae

in

tantum praejudicium ruerent, atque


est

foveam deciderent, passus


j

Dominus

illis

subiotrare culpam
liis

ut et ipsi

adverterent divinis se anxi-

iudlgerCj

ducemquc

salutis suae

quoerendum esse cogsibi profuisse les-

noscerenL Denique Paulus inrmltatem


tatur dicente

Domino
:

roganti slbl, ut a se stlmulus carnls

suae discederet

Sufficit libi gratia

mea

nam

virtus in

consummatur '. Meritoque gloriatur iu infirmilatibus ; sciebat eoim virtutis abundantla pluriraosetiam sanclos sine reniedio corruisse- Quanto igitur coramodlus uoi aut duabus reprelwnsionibus locum dedisse, quam
infirmitalc
traxisse in
' a

perpetuum

Divioitatis offensam,.''

Cor.

XII, 7.

- Ibld. 9.

S.

AMBROSII

CAPUT
**

III.

Davidem
Deus

eo tentatloni expositum fuisse,


et

quod athletas

suos variis certaminibus excrceri,


velil
:

nobis exemplo esse

pra^Aerea

ejusdcm adalterium in figuram


,

faclum, adduclis variis allegoriis


IX. QuiD etlam
illa

declaratur.

adjiciam quoe ex ipso

usii

mundi
in

conjicero possumus, quia plerosque


aliquo officio
alio
,

cum probaverimus

eosdem quasi induslrios atque impigros iu munere volumus experiri? Quam multi athlelae cum
?

isto

certandigenere pra^valuerint, ad aliud genus vocantur

certamlnis

Quid

si

et te

Domlnus Deus tuus cum aliquod


virtutum genere vult

specimen

virlulis dederis tu<e, in alio

probare? Job sanclum currenlem inoffense, tentari tamen


filiorum interitu, et corporis lotius ulceribus passus est;

ut in hoc quoque ejus virtutem probaret,

si

nec injuriis,

nec acerbilalibus coactus devotionem sui minueret affectus.

Num

llquct

quod eliam sanctum David

fide

nobilem,

praestantlssimum mansuetudine,
luerit,

ut nos

manu fortem probare voquemadmodum vilium legcret, lapsum emendaret; doceret quemadmodum amissum possimus operire

peccatum ?
X. NIsI forte vifis causa aficui vldetur, ut propter nostram correctionem tantus erraret Propheta cum propter omnlum redemptlonem infirmltales nostras Chrislus sus,

peccatum pro nobis faclus est, cum peccatum Et ndlgnum aeslimatur nec verlsimile creditur, quod David propler posleritatis profcctum in
ceperit, qui

non

cogiioverlt.

unius lapsus opprobrium inciderit

cum

ipse

Dominus

sit

APOLOGIA. D\'ID

I.

pro nobis factns opprobrium, sicnt ipse ait: * Ego antem sum vcrmis , ct non homo , opprobrium bominum et abflibi ccciderunt super

cEt opprobria exprobranlium Ergo ruturae dispensalionis pra^misit. Et servuli quidem conmystcrium in suis anle dilionis suae peccata porlarunt, ideo non poluerunt etiam

jeclio plobis*.

Et abbi

me

*.

ct ipsiexortes esse peccati

Dominus aulem onussuscepit


consorlio deliclorum.

alienum, ideo solus


XI.

fuit sine

Adsummam, Aposlolo

i|noque docentc, cognovimas

in figura gesta esse complura, quoe temporibus gcsla supe-

rioribus sunt,

Nam cum dixisset in


non
,

deserto palres a serpen-

libus vulneratos

aliter potuisse sanari, nisi

Moyses
illi

8erpenlem suspendisset aereum


sus infusionesque

quo viso ,
^

letales
,

mor:

veneni noxiae curabantur


illis

subjecit

Hjcc aulcm in flgura facta sunt


figura aereus

ad nostram cor-

reclionem. In

serpens lanquam confixus

cruci; quia verus crucifigendus generi annuntiabalur hu-

mano,

qui serpenlis diaboli venena vacuaret, in figura

maledictus, in veritate autem qui totius


deleret. Alibi
> filios

mundi maledicta
ail
,
:

quoque,

id est,
,

adGalatas
ancilla

Quia duos
de
li-

habuit

Abraham unum de
:

el

unum

Sed quidem qui de ancilla, secunbera. Et subdidit dum camem natus est qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt per allegoriam dicla *. Qnid sit per

is

allcgoriam, in sequentibus exposuit evidenler, dicens duas


illas

generationes,
:

esse Teslamenta

unamde anciila, alteram de unnm quideui a monte Sina

libera,

duo

in servitu-

tem generans, in quo monle Legem Moyses accepil a Domino altcrum autem ab Hierusalera, quje est libera, quae JQ Isaac filios, hoc est, in liberlate gratiae, non liller.T? servitute generavit. Servis enim ptena decernitur, liberis
:

* Psal. XXI, 7.

Id. txTUi,

10.

iCor,

x, 6.

<

Galat. it.

a3.

10
confertur gratia.

S.

AUBROSII

Nonne

in typo geniinae plebis

Jacob dua&

accepit uxores, ex quibus diversani sobolcra procreavit ?

Cur patriarcha Judas


legitur expetisse

propriae nurus post filii sui mortem concubitum, quo gcminorum partus est

cditus

nisi
:

ut figura utroque Jcsu Domini praecederet

Testamcnto

quorum alterum
quorum

in

lypo futurae morlis

ejus^

estconditum, allerum
esse generandos,

in Evangelii vcrilate,

duos populos

poslerior in crucis signo

scpem

omnem
est

ac munilionem popuii superioris iucidcret? Hic

populus

manu

prior, ortu posterior. Vel quia ipse

Do-

minus Jesus natus ex tribu Juda opcra sua ante

pracmisit^

quam nobis ex

Virgine nasceretur.
,

XII. Quid de Josepb loquar, qui a fratribus appetitus

exutus patrio vestimcnto, in lacummissus, in servilutem


venditus evidens dominicrc incarnalionis exprcssit indi-

cium; eo quod illc dilectus Patri cum esset in Dei forma, non rapinam arbitraretur esse acqualem Deo, sed ipsc se exinauiret
,

ut

formam

servi accipiens vcniret, ct se usquc


:

ad

morlem

crucis humiliaret

cujus pretio et emptus ct vea

ditus a suis fratribus genus redemit

humannm.

In cujus

typo David minor electus cx fratribus, unctus in rcgnum,


solus belli gravis periculo
,

singulari cerlamine universuni


ita

populum
puellie

liberavil

triumphavit in decem millibus;


psallcrent
:

ut

cum tympanis

Saiil

triumphavit

millibus, David in
juvenculis, nisi

decem millibus ^. Qusc figura in illis animarum quae triumphalem Psalmum conGenuit ex se
fdios,

cinunt Christo
parrlcidara
;

uuum

Inccstum, alium
afli-

co quod incestus et parricidalis populus

xam
ris.

patibulo crucis caraera proprii violaturus esset aucta*


in tertio

Deniquc

Psalmo Abesalon liluluspraeaawttilur

etpasslo Domimprophetatur.
XIII.

Quld dc Salomone sancto loquar, cujus postei6.

Gen. xxxvin,

Rcg. xviii, 7,

APOI.OGIA DAVID
riora

I.

cum gravi errore non careant, vulgus tamen judaicum ipsum cxislimal venisse pro Chrislo? Etquam multos gravis erroris oflbnsa revocavit ? Major itaquc culpa plus proffuit, ne supra bominem crederelur, qui villo non caruis*'
set

humano. Fuit igitur in eo invidiosa sapicntia, ct culp suasoria, quaehominem comprobarel. XIV. Quid igitur obslat quominus eliam Belhsabee
sancto David in figura sociata inhie credatur, ut
signifi-^

caretur congregatio nalionum, quae non erat Christo lcgi-

timo quodam

fidei

copuluta conuubio, quod traosversarik

quibusdam

lorct vestibulis in ejus gratiam praeter Legis

ingrcssura pr.xscriptum, in qua

nuda menlis

siucerilas, ct

aperta simplicitas lavacri justificante myslcrio, vcri David


et rcgis cTlerni

mentem

traducerel, laccsseret charitalem?

Merilo venit occultus, et qui falleret principcm

mundi

lanquam Lriam illum qui inlerpretatione

dicitur

Lumcn

meum
quam,

transfiguranlem se in

Angelum

lucis.

\cnit, in-

in

bunc mundum,

et venitoccultus,

tanquam adul-

lcr inlra\it, ut jus

legitimum vindicaret.

CAPLT
DavidU p(enitUa paulo
a lapsu

IV.

fasius comtnendaia^

nemtnem

immuTum

inveniri sanctissimorutn viraraU^

iudiLciione palam facit,


DiiTixxiMii& allegaliones validas, ut arbitramur, e

XV.

in figura fuissc lextum buju* hisloiiae

comprobavimus

Dunc superiora repetamus, et tanquam exutum spirilaliba^ ^dmaenti* ialrospiciamus erroreni, Peccavil David, quod
solent rcges
:

sed pcenitentiam gessit,

flevit

ingemuit

ts

s.

AMunosii

quod non

solent regcs. Confessns cst cnlpam, obsccravlt


,

indulgenliam

humi

siralus deploravit

(crumnam
in

jejnnasae-

Tit, oravit, coufcsslonis suae

lestimonium

perpelua

cula vulgato dolore Iransmisit.


prlvall, rcx

Quod erubcscunt

faccre

non erubuit confilerl. Qui lcncntur lcgibus, audcnt suum negare peccalum, detlignanlur rogare in,

dulgentiam

quam

petebat qul nullis lcgibus tcnebatur


cst
:

humanis. Quod pcccavit, condilionis


vit, correclionis.
sio.

quod

supplica-

Lapsus communis.. sedspeclalis confes:

Culpam

ilaque Incidisse, natura3est


,

dilulsse, virlulis.

Quis gloriatur, inquit


diel inlans

caslum

se

habere cor*? Nec

nius

mundus

esse Scrlpturae lesllmonio de-

"Claratur*.

XVI. Da mihl allqucm

sine prolapslonc dellcli. Valldls-

simus omnlum Samson lcgitur, qul leoncm etiam suis

manlbus strangulavlt

sed ulluam amorera

suum

sufTo-

carc potuisset. Messes Incendlt Allophylorum,

et Ipse

muest

lierlsunias arsit Ignlculo^ Jephte viclor ab hoste remcavit


:

sed vexllla refcrens

trlumphalla

suo victus
parricldio

sacramento, ut pietatem occurrcntis

fillae

remu-

nerandam

Primum omnium quid opus fult tam faclle jurare, el incerta vovere pro certis, quorum nesciret eventum? Deinde adquld sacramcnta Iristia Domino Deo
pularet.

reddit, ut crucntis solvat sua vota funeribus

XVII. Nec de sacerdotlbus sllendum arbllror, ne nostra


videar dissimulare delicta. Aaron Ipse

summus

sacerdos

Moyse, Rubrum pedes mare Iransivit populus Hcbroeorum) rogatus a plebe ut deos slbi faceret quos adorarent aurum poposclt, in ignem mlsit,
pariter ac
,

(quo duce

et caput vituli figuralum est, cui sunt oblata sacrlficla.

Quo
*

indiclo clarult aurl cupitlltatem

maleriam esse

perfi-

diae, et avarillae studio sacrilegia solcre generari.


ProT. XX, 9.

Iterum

Job. XIV, 5.

Judlc. xiv, et seqq.

^ ,

APOLOGIA DAVID
tantus sjccrdos

I.

l5

locum

incidit oiTensionis

cum

sorore sua

Maria.

Nam dum fratri


uxorem ,

ulercjue oblrectat

quod alienigenan)

accepisset
eflloriiit.

illico

Maria contagio maculosae carois

XVIII.

Quo
ille

loci evidentis fuit figura mysterii,

qnod

sacerdotalis

populus palrum fraterno populo posterio-'


,

ribus temporibus derogaret

.Ethiopissae illius nesciens


,

Nam si cognovisset non rrprehendisset quod cum veleri mystcrlo convenirct. Itaque cum Judaeus eum, qui ex Gcntibus credidit, dicit esse communem, efc
sacramentum.
Tult a

Lege secernere, lepram habot, quam non poterit evanisi spiritalis ei legis agnitio

dere

ad veniam fuerit suf

fragata.

XIX. Ergo
lapsui,

et

David qui
:

sciret

hominem

se csse,

natum

veniam postulavit

Domini autem non desperavit

misericordiam.

V\MlVl%\V%V\\V'Vt%%\\%V\\\\VkVW\V\\V\%v\.\VV\\\\VV%V\\VWVV%\WV\V>A%\\\\VV\VWVMW

CAPLT
Parabola

V.

quam Davidl

proposuit Nathan^ exponitur

et Christo^ susceptcequc

ab eo cami humance accoin-

modatur.

XX. Nec
enim
ablit

parabola videtur a rayslerio discrepare. Quis


ait,

dlves, nisi

hodie leclum esl


in

Domiuus nosler Jesus , qui de se quod Homo quidam cum dives regionem longlnquam acclpere regnum
,

ut

essct,
et re-

verli*.

Et verc dives erat majestatis


plenlludine
,

suoe opibus, et Divi-

nitatis proprlae

cui Angeli et Archangeli,

Virtutcs ct Potestateset Principatus, Turoniet Dominatio*

Lur. xiz, i3.

t4

S.

AMBROSir

nes, Gherabim et Seraphim indcfesso obseqnio serviebanl, Sed lamen cnm dives esset, reliquit nonaginta novem in monlibns oves, etunam ovem qufe lassa remanserat, requisivit. Hanc princeps istins mundi, contemplalionc illius
divilis

egenns

et

pauper, tjuasi filiam alimentis propriis

nulriebat. Merito ilaque defecerat, cui subslantia erat ci-

bus

sseculi.

Erraverat haec ovis in

Adam,

insidiis sollicitata

serpcntis.

XXI. Et non mala


raiionabilis

ovis, quaj erat Verbi plena, utpote


fllia
,

hebdomadis

et sancti
,

munus

auctoris

tamcn non

preliosis aliquibus

sed vih'bus pauperis diu


inquit,

opibus alebatur. Denlque

Depaneejus,

mandu-

cabat, et de caHce ejus bibcbat, et in sinu ejus dormiebat*.

Non bona

esca iEthiopum, noxius calix aureus


:

non utilis somnus est dormientibus, malo vigilare. Denique turbali sunt omnes insipientcs corde obdormierunt somnujn suum, et nihil
Babylonis, qui gentcs incbriat
,

invenerunt. Ilospitii igitur gralia, qula susceperat hospi-

lem, ut

ei

epulas cxhlberet, illam pauperis


vel gregibus vel armentls

De

suis

enim

si

ovem abstulit. quod animal


nisi

immolaret, nobis prodessc non poterat, quos


lasset,

immo-

non rcdemisset. XXII. Infirmitates igitur

nostrse fragllltatis in sua carne

hospitaH

quodam

suscepit affectu, cujus levandaj causa vel

poliiis reficlenda?,

sloni, ut ct

carnem suam salulari illi obtuh*t pascibum nobis vita; praeberet aGternoe. Et bcne
^
,

Agnam

dixlt Scrlptura

quia erat Virglnls parlus.


iste judiclo
;

Bcnc-dignus morte pronunliatur dives

prophe-

tico; quia et Caiphas prophetavit dlccns

Expedit

unum

homlnem moripro

populo'.

Solus autem Domlnus Je-

5^-;s lali dlgnus elcctos cst morte, qua tolleret peccatum mimdi. Pulciire quoqiie addidit Agnam restltuet',
; '

a Rug. XII, 3.

Ibid.

Joan.

xi, 5o.

4 a

Reg. xn, 6.

APOLOCIA DATli)

I.

Y^
ait

quia carnem proprlam resuscilavit, carnem illam virginalis

inlcgrilalis redditlit.

Nec

illud

otiosum quod

In

quadruplum restituet. Quadruplatur enim resurrectio mortuorum, sicut docet Apostolus dicens Seminatur in
:

>

corruptione, surgit in incorruptione


:

seminatur in igno-

bilitatc, snrgit in gloria

seminatur in infirmitate, sur-

gil

in virtutc
*.

seminalur corpus animale, surgit corpus

quadruplum agnam etiam jam homo dicere Si cui aliquid abstuli , rcddo quaJruplum ^. Conyenienler cliam illud adjecit Quia non pepercit' non enim pepercit sibi Chrislus ut omnibus subveniret. XXIII. Ideoque dictum est a Domino Jesu Chrlsto ad servum suum David, ut mysterium declararet Quoniam tu hoc fecisti in occullo, et ego faciam hoc verbum coram omni Israel, et in conspectu solis hujus*. Elprimo quidem nescicns sacramcntum, commotus est David iudlgnationc, sed non erravit affectu. Postea vero ubi co2:novit mysterium magnum, magnum enim sacramentum Christi
spiritale

Restituet plane in

illo

modo quo
:

potest

ct Ecclesiae, ridens
^

remissionem futuram
gratire

torum, prrevidcns fulgorem


rationis, et

omnium peccaper lavacrum regeneait

infusioncm Spiritus sancti,


;

securus veniae

Peccavi Domino*

ut et ipse in

eorum

veniret consor-

tium, quibusculpae reroissio proveniret. Advertis qucmad-

modum peccatum proprium


miretur
1

deploraverit ? Quis igitor

ei esse

dimissum?

u.

sibil.

Cor. XV, 4a, el seqq.


i3.

Luc. xix, 8.

'

a Reg. wi, 6.

Ibid.

Jl6

AMBnOSII

vvvvvvvvvwvvvvvvvvvvvvwvvvvvv\vvvv\^vvvvvvv\\vvvvvvv^vvvvvvvv\vvvv\\vv\vvv\\*v*l(l^;

CAPUT
Bonos

VI.

et malos hoe inter se differre, qtiod illos peceatct sequantur, hos prcecedant; etquibus operibus David

peccatum suum

texerit.

XXIV. NuNC consideremus opera


humana
fragilitas,

ejns qulbus potult

tegere pcccatum. Etenim quia non polcst sinc pecato css9

cavcndum ne plura peccata

sint,

quam

opera virtutum.

Paulus exprcsslt

Quod magna vi saplcntiae suoc dlcens Quorumdam hominum


:

sanctus

pcccata

manlfesta suntpra^cedentia ad judicium, quosdam autena et subscquuntur*,


iUIbatus a

hoc

est,

non Invenitur quisquam


vilia

culpa

habet quis bona merila, habet et


itaque nostra quasi in trutina

atque peccata.

Omnia

pon-

derantur

si

bonis igltur factispeccata pracpondcrant, prein

cedunt ad judiclum ; vergunt enim pcccala quasi

profun^

dum

vergunt quac manifcsla sunt vel pondcre alquo

acerbitate, vel mullltudine.

Quosdam autem,

inquit^

et subsequuntur, hoc

est, eos qui se cgerlnt sobrie, sed

fragilitate conditionis dcderlnt

allquando etlam errori lo-

cum, bona
tiores, sed

facta praecedunt,

mala sequuntur. Hi honcs.-

tamen homlnes

lapsi levioribus vitiis et erratis,

Ergo

justos sequuntur peccata

non prceeunt

injustos

praecednnt. Pra;ponderant peccata quae vergunt


tur autem
si

sequuivproejudi-

qute recte facta sunt, quasi

quodam

cio peccatorum praeeuntium pra3gravata. Slmllitercl facta bona manifesta sunt. Lucent enim opere virtutum, efc

spleudorc meritorum
/ I Tim. T, 34

et quae aiiter se habent, abscoBdi:

APOLOGIl DAVn)
fion

I.

ty
,

possnhlTErgo

talia

non

tegiintur

charilas quae opcrit multitudinem peccatorum,

non oLumbrat ea non operlt

non abscondit virtulum multituo, scd quasi nudaet intecta produntiu'. Non enim est in Sub umbra alarum tuarum protege me*. iis qui dicat

honorum operum
;

gralia,

Crux enim Domini omnes abolct atque abscondit

errores,

XXV.
1

Quis

igitur

magis operuit et
:

lexit

quam

sanctus

David, qui ct
ravi,

alibi ait

Et

in

umbra alarum tuarum spc:

donec transeat iniquilas'

et sic dilexit

Dominum,

ut nimia charilale pcccatum


deret.

omnc
,

tegeret atque abscon-

Elenim

si

sanclus aposlolus Petrus lapsum


et
ille

coufcssione charilalis abolevit


:

interrogalus

suum Do-

mino dicenle ei tertio Simon Joannis amas me*; ut quem terlio negaveral, tertio fateretur, atque ita trino quodam dilectionis velamine lapsum trinae negatlonis abscouderet
:

si

quia semel Pctrus

flevlt,

veniam reporlavit,
rigabat
cui erant

quanlo magls David, qul lavabat per singulas noctes Icc-

lum suum,

et lacrymis stratum

suum
:

lacrymae sute panis die ac nocle

qiii

clnerem tanquam
fletu

panem manducabat,
Etenim
sl
sl

et

potum suum cum

miscebat

?
:

cjus qui conversus ingemuerit, miseretur Jesus

Pelrum

aspexlt

ct

ille flevit

quanto magis qui diu

fle,

vll, a

conspectu Dominl non recessit? Megavit Petrus


:

et

non flevlt; qula non respexerat Jesus negavlt secundo, el non flevit; quia non respexerat Dominus negavit lef;
;

tlo, respexlt Jesus, et slatim flcvlt, et flevlt


:

amarissime.

Ideo Davld qui semperflebat, dicebat Oculi mei semper ad Domlnum*. Qui semper videbatur a Chrislo
,

Per exitus aquarum descenderunt oculi mei*. XXVI. Sed jam etiam facta ejus conslderemus. Quis non tantarum laude virtulum unius crlminis obumbraret
a

dicebat:

Pial. XV,

8.

Id. ivi, 7.

Joau. xr, iS.

Psal.

xut, i5.-

Id. cxviii, i36.

LVI.

l8

S.

AMBROSII
,

invidiam ? Dlvino electus examine

statim pFohavit ia4i,g-

niim se tanto iion esse judicio. Processit in praeliuin, et


trepidantibus caeteris, solus Allophylum Gollam
jactanlla
,

el

verhorum immanls corporls mole tcrrlhilem concurvlctorla.

rente slmul fide ac virtutc prostravlt. Unlus fortitudo facta


est

unlvcrsorum

Couferatur,
;

si

placet, prlvatuni

crimen, et triuraphus
quos liberavlt
a

omnlum mors
vita
alla.

unius, et tantorum

morte,

populorum.
Insidlas patiebatur a rege,

XXVII. Veniamus ad

vitam ejus quserebat exlinguere; sed dispositione divlna


in ejus rcx poteslatem tradltus,

cum

totus pateret ad vulet a

nus,

ferituris socils

Davld sanctus occurrit,


rctorslt dicens
:

corpore

periturl vuhius letale

NoIItc tangere
illlus

sChristum Dominl*.

Quinetiam inimici

ullus est

mortem, fleblliter satls deploravlt Interltum, ct debitum slbi imperlum diu distullt quod sciebat Deo auctore deberi. Quo solo docuit omnes homlnes ad non pneripiendum regnum, etlamsl debeatur; sed expectandura ut suo tcmpore deferatur. Utinam hunc vlrum imltatl esscntposteri, non tantas bellorum pertulissemus acerbltates! Arguis qnod unum occlderit, non consideras quod docuerit
,

quemadmodum pax

Quam

gravi

totlus orbls

romano perpetua servaretiwv quam puMIco quodam adhuc funcre appellti necem regls exolvlmus ? IIcii
orbl
lulnius vastitate,

dlra supplicla? Inde

adhuc nobls barbarus


sic

hostis Insultat^

dum

parata adversum se In nos arma vertuntur. Sic vlrt^

ccclderunt publlcae,

romana

vlrtus suis

molibus fracta|
prfflca-I

consenuit, dura publico rapitur parrlcldio, quod palernieJ


^ollicltudinis rellglone suscipitur.
vit, ut

Idque eo usquo
slbi

cum Adoniam

fillum

regnum

usurpare cam-|
proDriper'

perisset, et sercre convcntus,

non eum qul

gestiebat, sed

eum

qui expectaret, eligeret,

Peg. xsiT, 7.

AP0L06IA iXATJD

I.

|^'

XXVIII. Saitabat aiUe arcam Dominl potentissimns


rcguni, et cuni a proprla reprehenderelur uxore
,
:

denudatos esset ante faciem puellarum, respondit

quod Copro

ram Domino nudabor


palrctuo
potenlioe
ascivit in

adliuc

et ero
,

nugax an!e oculcs

>tuos; ut honoriHcetur, inquit

Dominus, qui

me

regnum

* ,

docens contuitum rega-

lis

quimn. Honeslum

non hiibendum , ubi rehgioni exhibetur obseest enim pro rcligione facere, etsi id
poteslatl
sit.

incongruum

XXIX.

Specta aliud memorablle. Parrlclda


,

fillus

reg-

nnm

patrium violenter invaserat


,

cedebat primo pater

ejus furori

et

locum

praelii

declinabat; nt rel sic impius a


,

furorc resipisceret. Bello quoquc interesse noiult

rogavit

ad prajlium profecturos ut parcerent


Tictoria, qui rogabat ut parcerent
:

fdio,

Securus erat de
pietatis alienus,

nec

qui perire debere etiam


vit,

impium

filium

non pntabat. Fle-

et

Filius

> lilius

magno luctu deploravit exitum parrlcidae dicens meus Abessalon quis dabit mihl morlem pro te, meus AbessaloD* ? V indicandum putabat eura qui
,

pro palernae viudicta

pietatis occiderat.

XXX. Quam
ut dlxl,
filil siii

vero injurlae patiens ct dolorls! Cedebat,

Abes^lon

furorl, vallatus dcxlra


ei vir coi

kcvaqoe

validis bcilatoribus.

Malcdicebat

nomen SemM:

cruentum appellans, et virum sanguinis, dignoque judicio Domini dejectum esse de regno sed ne talibus quidem movebatur conviclis; movebanlur autem comites
:

ejus.

Denique unus ex

sociis

Abessa nomen vlro) minlta:

tus est

quod

Injurlaj

prelium caput ejus auferret


:

sedrex

Quld mihi, ait, et tibi est, fili Sarvia?? Ideo maledicit mihi quoniam Domlnus dlvit illi, ut maledlcat \ Quam morallter docult quod injuriarum
conversus ad Abessa
,

Tel
*

perlculorum nostrorum tempora


a

tenlatlouum certa-

Reg.

Ti, ai.

Id. xtim, 55.

Id. xti, lo.

S.

%0
mina,
et

8<

AMBROSII
sint,-

examina probalionum
?

et ideo

non

sine di-

vhio ea irrogari solere judicio


conviciis
,

Excrcetur bonus alhleta


,

exercelur laboribus et pcriculis

ut dignus

sit

cui deferalur corona justitia"; et ideo ferenda patientcr

smit quae putantur adversa. Denique et aUbi id


Scriptura diviiia, dicente Justo
:

te

docet

manu Domini XXXI. Et addidit


,

bona accepimus de qu;c mala sunt cur non sustineamus ?

Si

sanctus Prophetadicens; Eccc fiHus

meus qui exivit de venlre meo, quajrit animam meam. Si tautem Jemineus malcdicit mihi dimilte illum iit maledicat; quoniam dixil ilH Dominus, utvideat humiHtatem
,

meam

et rctribuet

mihi Domiuus pro maledicto hoc

*.

altiludo

prudcntiae! o insignc patientiac! o devorand^e


!

contumehas grande inventum

Moveris, inquit, Abessa,


parricidlo
pelit

quod mihi malcdicat extraneus, quem


fiiius
:

Dominusdixitei ul maledicat mihi. Sed non ledicus Dominus, nec delectatur contumehis.
accusat

est

ma-

XXXII. Yide quam singula diligenter custodiat. Non Dominum quisi auctorem injuriaB sed magis laiidat quod paliatur nosminora perpeti, nt majorum veniam
;

ricidii levavit

peccatorum adipiscamur. Ecce verborum conlumelia paricrumnam absolvit procaeem cujus male,
,

dicta plusprosint,

quoe divina remunoratione donantur,

Quis secuQi talcm non compenset injuriam; ut quein


liomo

loesit,

eum Deus

melioruni retributione soletur.

Job. u, 10.

a Rej. xti, ii,

u.

APOLOGIA SATIO

I.

tX

CAPLT vn.
De pugnis David contra
tici

gif^ftntes

et

aqu(B Bethlehemi-'

lacus tibatione; ew quibus alilsque praiclare factis

concluditur

suum ab
illud

eo peccatuni teclum fuisse

prcc,

serlim

cum

non cruento
dimissum

afjcrtu patraverit

et

posteaseDeo,
'i>r.

quam hominibus
sibi

maliierit committere;

nec non crimen

ipse docuerit.

XXXIII. Alia qnoqne ejus gesta considercmns. Pngnavit


adversns progenlem gigantnm, qnando nnus ex
illis

ver-

sanlem

in praelio

rrgcm pene percnsserat

quos ausus ta-

men adversarins exceptne prelio morlis exolvit. XXXIV. Hoc quoque percepto viclae genlis
Iriumpho
pit,
,

ferocis

iternm in valle Titanum bellum


,

immane

susce-

non minus adversus hostem

quam
,

adversus naluraro,

Sitiens

habebat

enim cum versaretur in bello , qnod bibcret non Quis mihi potum inquit dabit de lacu, quiest *?Erat autem inter lacum et in Bethlehem ad portas sanctum David inlerfusus hostis et media hoslilium septa
:

castrorum. Praeciderunt tres

viri

multitudinem adversa
sed rex noluit bibere,
tanto

riorum

et

impleverunl aquam de lacu qui erat in Beth


:

lehem, etobtulerunt regi bibcndara


et profudit illam Domino.
fuit
,

Dignum etenim

munere

ut quae erat vividae virtutis insigne ,

fieret pietatis sa

crificium. Dixitque
t

Non

contingat mihi hoc facere

dignam prophetico spirita sententiam: ; ne sanguinem virorum,


et

qui abierunt, ex animis illorum bibam'. Vicit ergo natnrara, ut sitlens


*

non biberet;

exemplumdesepraebuit^

Hg. xxixi, i5.

Ibjd, 17.

jJJt

.'

AMBROSII
disceret. Exercult

quo omnis exercitas tolerare sitim


subdilos ad virtutis officium
,

etiam

ut eliam per pericula regaK

imperlo voluntarii milites obtemperarent.

Quod autem
:

noluil bibere, declaravlt probandorura militum se imperasse gratla,

non

silis

victum necessitale

prospexlsse
qua;re-

etiam ne cui regum blbehdi usus aliems


i^tur.

jTerlculift

Postremo
tot

plae

vulnus conscicntia; deprccatum, eo


quae propositae mortis horrore

^wod aqua
constaret.

vlrorum qunesita sangulnc, suavitatem bi


,

bcndi babere non posset

XXXV. Quod
mysterlum,

si

altius velis spcctare

et

intro^picere
est in

sitiebat

Davld non aquam de lacu qui

Belhlehem

sed oriundum ex Virglne Christum in spiritu

prcevidebat. Volebat ergo

bibcrenon aquam fluminis, scd


hoc
,

potum

est non aquarum sitlebat elcmentum, sed sanguinem Christi; Denique' nbn bibit oblalam aquam, sed Domino fudifc, slgnillcansisilire se
gratiae splrltalis
,

non natunc fluentum ilkid sacrifipeccatorum, ilhim sitire se fontem aelernum, non qm pcricidis quaercretur aheiais;
Ghrisli sacrificium,
in
:

cmm

quo

esset remissi<i>

sed pericula ahena depelleret.

XXXVI.
justi

Tot

igitur operlbusi
?

tam

niirandis unius san-

guinem tectum non credlmus


clamabat ad

Merito vox sanguinis Abel


quia nullis Caia irapius

Dominum

S*

febnis

operibus tegebatur, quia parricidahs erat, quia non

cttnfitebatur flagitium, sed negabat.


:

David vero occiderat

quidem virum minime reum sed occiderat non studio ^rudelitatls impulsus; sed utobumbraret pudorem, lege:*ft verecundlam concnpiscentIa3. Non audeo dicerc quod riminis fuerit ppresstis ( neqiio enlm oppressus est

-^j>SS(3ivit'quen>admodum
<iht^')'

rnina

iiki

pO'ccati'se possel le
sit.

dlco tiamori:gjod^vi>ttntntionis'infl 'xus


IV,

Dixerat
/i

Gea.

10.

ti .tiai

.'

eftwj supra
t

m>s

et cor metiirt

Proba mc', I^niih<f', ef^ iffiW me': ,nrc rpnes *". El alitii* : 'aiitcWi dixi in roea

E^

'

moTeLor in aetehittin '. F.t TgDe me examinnsli, et ntm est iifreWta ttf ni^ihiquitas *. Volulf CHUJ sirbjacere Domiuus lcnlaltaftfr, nc suprahomiiiem sibi
ibundantia, non
:

alionid arro^aroljwafAif^hidlli ftififmitatd cOB^uthiifaiurr*

^eque

mm

crtt^nto iecif
,

'

afifecltt

Prophelie ascribi potest

qui ellam vlta decedens


;

voce convenit Salomonem fiHum


nem: a se tolleret,

minus sanctd suprema ut innocentem sangui:

uihil

qnem faderat dux ejo exercitns Joab quando Abenner, cum deineunda societale IrSclaret, dux
licet advcrsarii

agminis, insidiis appetilns occnbuit; queni'

llcvit, et post luctiim ejns ansabtiJans, d^-posr^is inffrlls


ieslalis,

po-

exeqniarum justa curavit.

Quo

facto docuifetiam
,

advcrsariis

Cdem

promissjwi esse servandara

hbnorandam

cjuoqae et in hoste virtulcra.

N%hne lam
,

miti snae hasredf-

tatefi^tatis, etiam hujusT&ajVnm detersit errorts ?

XXXVII. Quam

praeclaruroJautom

quod
,

tribus obla-

ils&ibi^oaditionibus quamveliei^elig^ret

qtrande

nume-

ralo populo conLraxit oflfensam^ (! proporftun* esset

utrum

Iriennio

famem super
fieri

ternnplJil*^riMefr, out tf4bu3

menpibtts fugcae a Tacio iniinjcqraim%f*reflj perseqnen-

tium se,.aut triduo

oxortemin

tertrafjliWtjnin clegit,

quod Dioaiiai^. mallet., qnaiqfiominum committere poteslatiJ DbminusemittcilQ mlbpalas%aosceret; ftaquesic


ait
:

Angustia} sunl mihi valde in hi^iribns?: sed


in

magb

iBcidam

manus Donilnii(quoniaia.mag*ia*os'nSscrH"

pcordiaejus valde)

qoamia

raanus hortirtrtmincMam*.

Ilac huraiUta^e, prudeutia-v man^nPtuflim; fccit, nt verbis

Scripturae ular, habcrc

Dominum

propriae commotionis
:

poenitcnliam. Denlque sic scriptum est

Quia pccniten-

tiam habuil

Dominus super malitiam

^.

Pja'. xxT. a.

Id. xxis, 7.

Id. xi, 3.

<

a Ueg.

xxu,

i4.

JercRi. xTi, 19.

ak
plebem
iua

S.

AMBROSII
illud cliam

XXXVIII. Quam vero


Angclo
7>

admirabilc,
:

quod
quid
*. ^

ferienti

se obtulit diccns

Grex

iste

fcclt ? Fiat

mauus

inme

et in

domum

palris

mci

Quo

facto slatim dignus sacrificio judicalus est, qui abso-

lullonc oeslimabatur indignvis.


tione pro populo,

Ncc mirum

si iali

sua obla-

peccati
se

siii

adeptus csl veniam,

cum

Moyses offercndo

Domino pro

plcbis errorc, etiam ple-

bis peccata deleverit.

XXXIX.
,

Texit igltur peccata

sua,
,

hoc neget, cumipse docuerit Prophcla iniqultatcs tegantur pcccata non impulcntur a Domino ? Pcccatum rcmissum sibi ipse docuit, sicut scriptum cst Dclictum meum agnosco, et injustitiam meam non operur,
,

annon? Scd qiiis quod reraitlantur

::

Dixi

Pronuntiabo adversum
,

mc

injuslitiam

mcam Do

mino

et tu dimislsti impietatem cordis

mei

^.

Si dixit

::

Pronuntiabo, et veniam meruit antequam pronuntiaret

quanto magls nbi de se pronuntiavit dicens

Inlquitatcm

mcam

ego agnosco

* ,

sremissum

est ci

omno pcccatum?

Licct specialiler de hoc ct Nathan propheta rcsponderit l

EtDominus traduxlt peccatum tuum \ XL. Ergo et remisslonem meruit iniqultatis,


,

et

icxh

charitate atque operult peccata sua

et texit
,

operibus

bonis.

Nec imputdtum

est ei

peccatum

quia

non

fuit

in co dohjs malilioe, sed lapsus erroris; delnde qula noit


fuit improbltatls aestus
,

sed
,

umbra

mysterll.

Et tameiv
,

confessus est dellctum

suum

agnovlt iniquitatem

vidit

lavacrum

ct vidlt

et credidlt. Dllexit

multum

ut nimi

charitatc tcgcre
'

quemvls posset errorem.

a Ufg. XXIV, j;.

>

Psa'. xxxi, 5.

Id. l,

5.

<

Reg.

xii,

i3.

APOLOGU DATID

I.

CAPUT

VIII.

Ciir I^satmus quinqufl^geslniu^, alitS quibusdcim in res

anleriQres coriiposUls prwmissus

et tjuce

mysteria in

qumqua^esimo numero comprehcnsa ? Quomodo Davidis excmptum agcndam panitentiam doceat;quamvc muUipliciter mundetur quis ab iniquitate?
XLl. Sed jam
se ipse defendat; scripsit

Psalmum ad eam
Doech

historiam.

nam quinquagcsimum, Et cum priorum

gestorum suorum hisloriam subjecerit, ut de prodilione


Syri, cujus est litulus in Psalmo quinquagesimo

{)f|ino^:t

Zyphoeorum, qnae comprehendi


terlii;

litulo

videlnt

Psalmi quinquagesimi
praemisit historiam
phaei,
,

istara

quae posterior est,

cum Doech anle prodiderit, vel Zyquam rcgnum David Propheta susciperet. QuandoSaiil fugiens,
:

quidcm regem
exul
errabat
accepit.

Bethsabee

adhuc per diversa sccreta aulem cum jam regnarct

XLII. Cur ergo secundum gestorum ordinem Psalmo-

rum quoque ordo non quadrat? Quia non tam ordinem ordini, quam mysterium gcslis voluit convenire; ideoque numerum remissionis aptarc huic voluit historiae. Quinquagcsimus enim numerus remissionis
in Evangelio
est numerus sicut Dominus ipse nos docuit diccns Duo debl tores erant cuidam foeneratori unus debebat denarios quingcntos, alius quinquaginta non habenlibus illis unde redderent donavit ulrisque. Quis crgo eum plus
,
:

idiligit

Et

in

Lege habes, quia

jubilacus dicilur

na-

6.

AMBROSII
celebrabilis ad-

roenas qulnquagJDta

annorum recursus,

modum
rum
la3li

*
,

quo dcbita vacuantur, confirmanlur, Hebraeo,

libertalcs

possessioBum refusiones. Hunc

numerum

celebramus post Domini passioncm, remisso culp


,

lotius debito
iiberi
;

cbirographo quoque vacuato

ab omni nexu

et suscipimus

adveuientem
:

in nos

gratiam Spiritus

vacant jejunia (i), laus dicitur Deo, alleiuia cantatur. Deniquect puelbe pater illius quae
sancti, die Pentecostes

per vim

concubitug nulli desponsata pertulerit quinqua-

ginta didrachmata argentea accipiet; ipsa

autem

in

con-

jugio permanebit*.
iii

graliam.

Hoc ergo numero etiam vitiavcrtuntur Magnus igitur Psallnus, quo docemur qUeniadpoeriitenlia
,

niodum agenda

"^

sit.

XLIIT. Mlserere , fnquit

mei, Domine , secuudum mag-

snam misericordiam tuam. Et secundum mullitudinem


miscralionum tuarum dele iniquitatem moam. In mulj)tum Liva

me

ab

injustia

mea,

et a delicto

meo munda
:

me. Quoniam iniquitatem

meam

ego agnosco

et delic,

tum meum coutra me est semper. Tibi soli peccavi et malum coramte feci; ut jusllficeris in sermonibus tuis,

et vincas cuin'judlcaris. Ecce enim in ihiquitatibus cot^ceptus sum , et in delictis pcpcrlt me mater mea^ Quis

noslviLmi, etiamsi confitealur delictum

suum,non

perstrin-

endu|i} piotius, quanr repeteriduin.putet?'Quis secundo


rejietat',

aut terlio ? Vide quot verslbus tantus Propheta'


,

peccatum suum rcsonet


sionc delicti
slt.

quam

nullus versus sine confes-

Congesslt omnla slmul, iniquitales suas


:

etinjustitiam personando, jungens delictapeccatfiS atque ea snepe repetendo merito magriam misericbrdraria poscit nec solum magnam misericordiam , sed etiam multltudi
,

non diluat deploratio, quam ciilpam precatio hujusmodi non emiinergo peccatum
talis

nem

miserationum.

Quod

Levit. XXV, 10, elseiq.

'

Deut. xxii, 29.

Psal.

t.j-j.

-7,-.

-111

. I.

cfi

APOLOGIl DATID
ct(rt
?'

nie pro rmo peccalo ipiserationum multrtudioem-,


:

nos pro plurlbus pcccatrs VIx semel ejus mtswicordiam ci^ddimRS obsccrandam. Deinde legimus quia
d6prccatBr

&

Tirtule sua

mngna,

cl

brachlo suo excelso populum


,

quando traduxltcum per mane Rubrum in quo luit figura baplismatis. Si efgo virIns magna in figura fult sacramentorum, quanto magis ia verilate eorum magna mlsericordia esl ? Recte quoque ilUc
sninn de terra iiLgvpli Irbcravit
,

poscitur miserationum multitudo. ul>i multitudo peccan-

Immcst.

XLTV. In mullam
Kcto

lava

me

abjnjiistitla
saeplus
,

mea, cta de-

mco munda me.


ut

Non tam

quam

plenius

letvari petit,

conceptam sordem possit eluere: Noverat secunduLvLegem pleraque mundandiesse subsfdfa ', sed
plcnura atqueperfeclum.
,

nuUum
est

Ad

illud

ergo pcrfectum

totaintenlioncfcstlnat

quod justllia omnisimplelur, quod baptlsmatis sacramcntum sicut ipse docet Dominus
,

Jesus.

Nam cum

venlsset ad
,

>a tedebeo baptlzari

et

minus:a Sine modo; sic fnsiltiam *. Sed posteaquam baptizatas.est Chrlstiis, et l^lnlds sanctus super eum tanquam.columba descen4it,
ct Pater Filium slgnavit e coelo
,

Joannem, ait Baplista Ego tu venis ad me* ?ResponditDoenlm decet jjos imnlere omnem
:

justitia

omnisimpleta

est.

Ideo Propheta

dicit

In

multum

lava

me

ab.^injustltia

mea.

Grandis enim squaloret macula non e^Iguo^ ^ed multo aufertur lavacro.

XLV. Quod si
;

quis allter acclpere vult, potest ita


:

suum
:

formare intellectum

muudat nostra conlessio ille dum audltur ista dum promitur mundatbonacogltalio.mundathonestaoperatlo.bonae quoque
divinus
,

mundat sermo
,

iisus conversj^tlonis.

HIs mundatus unusquisque facilius

4Ibid.

Psal.

cxxxT* 11
i5.

1.

Levi.

xi et xui.

Malth. jin^i|4r

a8
hauritf et
lis,

s.

ambrosii

tanquam

In se raplt

splendorcm
vellcris

grallae spirita-

Denique non una infusione


.:

slatiiii

pretiosu*.

8UCCUS irradlat
tur: deinde

sed

primum succo
aliis

ignobili vellus mficr--

alils

atque

succis naluralis. ejus speciea

frequcnter eluitur, et diverso socpius coiore mulatur;ac


sic postea velut plenioris lavacri

adtnbctur infectio, ut

purpurge verior atqueperfeclior fiiigorirrutilet. Slcutigitur

muricum plurlmorum
Tit

in purpursc infeclione

ila in

lava-

cro regenerationis miserationum est multitudo coelestium


inlquilas deleatur. Itaque qul In

multum
et

lavatur

ab in-

justitla

mundatur

ct

delicto,

peccandi

qnamdam

inolitam studils ac morlbus deponlt habitudlnem, et obliviscitur qualitatem.

Et bene lavatur ab
est:

injustllia vel inir

quitate, quae

major

mundlaturet a delicto, quodmi-

nus

est.

CAPUT
Paucos
res de
ciiin
illis

IX.

Davtd pecccia sua agnoscere; imo plugtoriari


:

sapicntem
; et

delicti sui
sit

nunquam

dfiponere

memoriam
et

quanta

conscientim vis?

Inter peccatum

iniquitatem discrimen esse; quovc

pacto

illa

baptismate acpcenitentia charitaii conjuncta

deleantur ?

XLVI. Ideoque

addldit

Quonlam

inlquitatem

meam

ego agnosco: etdelictum

meum
:

contra meest semper*.

Non medlocre

est,

ut agnoscat unusqulsque peccatum


alt

suum. Ideoque ct supra

Lapsus quls

intelliget^ ? id

est, quls est tantus ut intelllgat?


i Psal. L, 5.

Quomodo illud:Quis

Id, xYui, i3.

, ,

iPoiOGiA DAviD

r.

ap

iliabllaLIt In tabernaculo tuo, aut quls ascendct in


>

mon-

lem Domini

Non uliquc nuUus


,

sed rarus. Qui enioi

potest agnoscere , potest dcclinare


ligore.

potest quid sequalur


,

Plerique in suls lapsibus gloriantur

et

putant ca

laudi esse quae crlmlui suut. Si allenum coinquinavit to-

l^um^et pudicae fceminaeexpugnavit affectum,


|>ositum aliqua fraude mutavit
:

si

vlduaeprolatro-

allus

nece hominls,
:

cinli insidlis, et raplo vivere pulat esse virtulis

nonnulU

circumvenire ac

fallere arbitrantur esse sapientia?.


:

Ex

his

nullus polest dicere

Quoniam

Iniqultalem

meam

ego

agnosco: sed

illc

qui polest dolere quod fccerit, con,

demnare quod

deliquerit
ait
:

quem

sua

villa

compungunt.

Unde

et Propheta

Quae

dlcilis in

cordibus vestris, et

>in cubilibus veslHs compungimini^. Plerlque equorum

Cum

cecldcrint, se jaclare consuerunt; et quos casus


,

non

laBserlt

jaclando se debllitant et frangunt


)

alli

qnalis

graccorum equorum fertur natura


Curuli {2)
elisi

cum

vel in cerlamine

fuerint vel fortuito ccclderlnt,


et

nequaquam
quies

se movere consuerunt,
patienliae

quamdam
si

lenent quielis et

disclplinam.

His

casus non nocuit,

prodcst; cerle non acerbalur offenslo. Nonne mulis ani-

mahbus
tant,

dclerlores acstimandi, qui sc in flagitiis suis jacesse virtulis, ubi lapsus est cri:

et putant Inslgne
?

mlnis

Ideo quasi muto dicilur jumento

Peccasti

quicsce*.

^ XLVII. Unde pulchre


tra
suis,

addidit

Et delictum

meum con-

me

est

scmper. Inslplens enim delectatur errorlbus

et novis vetera

obumbrando,

peccatis se existimat

adjuvari; ideoque exultat in crimine. At vero sapiens ad-

Tersum

se judicat esse delictum

tilesacies, italapsus
ihi arbitratur

suum, et tanquam hosculparumsuarumadversantiummodo obsistere. Quidquid personuerit, quidquid

Psal. xiT, i.

Id. iT, 5.

Gen.

it, 7.

"So

AMBROSII

increpuerlt, culpa ei propria semper occurrit: cpjiidquid


fucrit

dictum aut lectum, in se dictum putat

quidquid

insi

tenderlt,
cogitet,

se nutu, se oculls slgnari putat. Si epulelur,


si

oret ac deprecetur, anle oculos ejus

scmper

esterror proprius , etmomentls omnlbus culpa pulsat cons-

clentiam, nec quiescere, nec oLlivIsci slnit, velut gravis

censor exagltat se terrore perpetuo.

Omnla

Igltur adversa

habet, qui ipse sibi displlcet


testis est,

ipse sui accusator, ipsesui

nec Invenlt quo fuglat, qul Ipse se perurget, et

stlmulat.

Sed hoc bonae mentlsest, vulnus senllre peccati,

Nam

quiexpertesdolorls sunt, non sentiuntvulnerls accr,

bitatem

quod

est immedicabllls acgrltudlnls


slcxit

aliquo dolore punguntur,


ita

dolorls sensu

qul autem non carent,

ctiam non carent sanltatls profectu. Ubi cnim doloris


ac munerls

sensus, ibi etlam sensus est vitre; sentlre enim vilalis


vigorls
est.
,

Unde
furlt,

et ille qul

errorem suum

non agnosclt,
se

Insanit

deslpit; qui

autem agnos;

cit, utique resiplscit,

non

respult remedla sanltatls

sed

semper cogltat et cogitando se Ipse condemnat. Justus enlm in primordio sermonls accusator est sul. Qui se accusat, jusipse restrlngit,
,

pccnitet

eum

culpaj, de Ipsa

tus est

qui justus est, sobrlus est, sanns est. Justus fa-

vere slbl nesclt, rigorem judicil etiam clrca se non novit


infleclere
,

recordationem lapsus propril perhorrescit


erubesclt errorem,
:

ei

commissum

omnem
slbi

ejus

memoriam

pavet, metult, reformidat

gravem

se judicat, se

ipsum arbitrum refuglt, nec sese sibl audet committere; quod nullum putat sibl esse graviorem, quam eum quena
latere

non
;

posslt, fallere

non queat, fugcre ac

vitare n-oa
tollai;.

reperiat

nisi ut se slbi

abneget,et Domlni crucem

XLVIII. Magna vis obnoxla; conscientiic , magnasupplicia. Timebant Adam et Eva ; et cum Domini vocem iu paradiso ambulantis audierunt, cupiebant se abscondere.

APOLOGIA DAVID

I.

3t

quos Demo quaerebat. Cain quoque meluebatne omnls eum quicumqnc inveniret, occideret: iia in se ipsc fercbat
sentenliam

bene

ait

quod dignus esset cui nulliis Et deliclummeum contra me


,

ignoscerel.
cst

Unde
mei

semper, hoc
ipsa

est, sine intervallo aliquo recordalio et spccies

mc crroris impugnant. Considera quomodo nos confundat cum aliquid deliquimus quomodo incurset oculos quomodo in memoriam sempcr recurrat. Quem commissi pu, ,

det, nescit postea aliquid tale commiltere

unde

similiter

eruLcscat.

XLIX.

Prajcedit

autem

iniquitas

peccatum

sequitur.

Radixest iniquitas, fructus autem radicis cst culpa. Lnde


videtur iniqullas ad mentis Improbltatem referrl, pecca-

tum ad prolapsionem

corporis. Gravlor iniqullas

tanquam

materia peccatorum, levlus peccatum. Denique iniqulLas

per lavacrumremittitur, peccatum tcgltur bonis faclls, et

tauquam
ipse alt
:

aliis
o

operibus obumbratur.

Lnde bene supra hic

Beall

quorum

rum
rorem,

tecta sunt peccata*. Charllas


et operlt

quoenlm abscondit ermultitudiuem peccatorum. Multa quoremlssae sunt iniquitates, et

v,que charltas remlttit

cliam ipsa peccata, sicut scriptHm

est

de muliere, quai &upcr

Dominum

fudit

Remissa sunt peccata ejus mulla, quoniam


tnm^.

unguentqm : dilexit mul-

L. Sunt ctiam qui acclpiant prlorem verslculum de la-

Tacro csse, secundum dc pcenllenlia.

Qua cliam

gralla

jPelrusquI antefuerat hapllzatus, Inlerrogatur, poslquam


yisus est

Domluum
:
:

Bcgasse

Slmon Joannis
diligis

diligls
le.

aie?
ItcIle-

iDixItcI

Ltiquc tu scls, Domine, qula djligo


a

rum nim

interrogatur

Simon Joannls,
scls

me

Et ? Et

respondit

Tu
Luc.

quia

amo

te.

Et

tertio Inlcrro-

gatur:

Slmoa Joannls, amas

me

Et contristatus est,
f
j

? Psal. XXXI ,1.

Tii,

^j,

32

8.

AMBROSII
;

quia dlxlt

ei

tcrtio

omnia

lu scis,
:

tu nosti quia

Amas me; ct dixit ei Domine,' amo te. Et dictum est ei


texissct.

trina vicc

Pasce ovcs mcas; sequere me*, quasi qui

peccatum suum nimia charitate


etiam turbatus non amiserat,
gcret
?

Nec

oliose post

confessionem nimia3 charitatis jubetur plebem regere, qui

quemadmodum

ipse se re,

Haec propler graliam diximus charitatis


tegat.

eo quod

peccatum
tionem

Denique nonnulii ideo trinam inlerrogafactam esse dixerunt, quia trina fuerat

dileclionis

negalio; ultrinne lapsum negationis professio charilatis toties rcpelita deleret.

CAPUT X.
Vavld
llcel

legtbus

jecissef cul soli peccavit, et

humanis llberum, setamen Deosubquotmodis ultimum lioc


Deopeccare:

inteltigendum?

Magnum scelus prcesente

qui peccatoremseneget j mendaciiab eo accusariipsum

Deum, cuj us paticntia et moderatio commendatur: ad


ha^c

Deum

ab

illo

etiam justificari, qui pcenitentiam

agat erroris.
LT. SEQuiTUR,Tibi soli
nullis ipse legibus tenebatur
,

peccavi*.

Rex utique

erat,

quia Hberi sunt reges a vin-

legibus

ullis ad pcenam vocantur sub imperii potestate. Homini ergo non peccavit, cui non tenebatur obnoxius. Sedquamvis tutus im;
,

culis

dehctorum
tuli

nequc enim

perio, devotione

tamenac

fide eral

ejus subjectum se esse cognoscens

Deo subditus: et legi , peccatum suum nefaleba-

gare non poterat; sed quasi reus

cum amaritudine

Joan. XXI, i5-i8.

Psal. t, 6.

apologia: DAriD

i.

33

majora quoniam plus ab eo exigilur, cui plus commissam est. Possumus ctiam et ila accipere. Quis oie dijudicat, cum omnes sub peccato sint? Denique Dominus de iUa adultera ;Qui sine peccato, inquit, est, prior lapidet ecTm*.Et nemo eam lapidavit. Hoc igilur ait Propheta : t Tibi solipeccavi, qui solus sine peccato es. Qui autem peccalo obnoxius cst, quasi peccalorem non potest judicare. Inexcusabilis cst eoim omnis homo qui in alio ca quac agit ipsc. condcmnat; in qno enim alium judicat, scmclipsum adjndicat. Tibi, inquit, pcccavi, ct malam coram le feci ut juslificeris in sermonibus luis ct viudebei*et;
;

tur, qni sciret majoribns vinculis se teoeri, qoia

cas

cum

judicaris

*.

Tibi pcccavi

qui

me ad virtulis stu

dia provocasli,

quime

erudisti in Icge taa.

Tibi soli pec-

ca\i,

>quem solum
<t

abscondita cogilalionum, et mentis

occulta non fallunt.


LII.

malum coram

te feci,

>quem solum

sanctifi-

catio decet.

Hominis testimonium declinamus,


flagilia.

et in

conesse

spectu tuo ea quae simt indigna committimus. Injuria est

bomini spectare
ficatur

Dcum

arbitrum
:

omnium

scimus, ct eo ipso teste, peccamus

et

tamen

in his justi-

magis Dominus Ueus noster; qula

iujustilia nostra

Dci juslitiam commpndal, et mendacium nostrum concelebrat verilatcm Dei. Sit

enim Deus verax, omnis autem


sermonibus
tuis.

homo mcndax.
LIII.

Lt

justificeris in

Scrmones Dei

plrni veritatis sunt atque justitiac, idooque vera sunt quse-

Dominus de fragilitate humana quia eorum ad nequitiam, propendet ad frandcm; et quia definivil co quod non sit homo qui non peccet Omnes enira decliuavcrunt, et inutiles facli sunt*. Idco vincit dum judicatur, quoniam prolapsione universolocutus est
;

cumque

inclinatum est cor

Joan.

V4I. -.

paf.

6.

'

li. xni. 3,

LVI.

34

S.

AMfiROSIt

rum
Ergo

probavit quaecumque
si

de nostra judlcavit

fallacia.

Deum

dixcrimus quia iniquitaleni fccimus, juslificamus in sermonibus suis; si autcm dixerimus quia non

peccavimus, mendacem facimus


est menliri

Dcum

sed impossibile

cum

nos igilur omnes sub peccato esse ma-

nifestum

est.

LIV.
ncgct?

Quantum igitur crimen, ut homo peccatorera se Quoniam quantum in ipso est, summi Dei videtur

arguere ac refutare mcndacium, qui tam moderatus ct paliens est, ut vincat cum judicatur. Venit enim ad judicium

Deus

et dicit

Popule meus, quid


quid molestus

fcci libi,

aut quid conte

tristavi te, aut

fui tibi?

Qjia eduxi

de

wterra ^Egypti, et de

domo

servitutis llberavi te, et

mist

ante faciem tuani Moysen, Aaron, ct Mariam. Plebs mea, in mente habeto quid cogltavcrit dc te Balach'. Singula

in conspcclu tuo locat beneficia sua, ut

judices quaj servare debueras

tanquam de hi quo magis reus fias, qui , divinis non potueris stare beneficils. Quid fcci, inquit, tibi?Tanquam reum se conslltult, ct te judiccm. Aut
quid contristavi te? OITensi vultus non abnuit crimen, si tu Deo es contrlstalus auctoro. Aut quid molestus tibi
fui? Interpellationls injuriam confitetur,
aestlmala est
:

si

molestior

addidit bencficia

quorum

gralia

non

cru-

buit, qui exlslcbat ingratus. In hac

quoque causa considcra quomodo Dominus se Ipsi Davld judlcandum prtcbult, ut dicit enim Nothan llacc dlclt Domlnus Deus vinceret
;
:

Israel:

Ego unxi

te in

te

de

manu

Saiil, ct

rcgem super Israel, et ego liberavi dcdi libl omnla qux erant domini
sinum tuum dcdi, ct dcdi si pauca sunt, adjiclam
tibl
libi.

tui, et uxores illius in

do-

mum

ipsius Israel;

ct

Et

quare pro nlhilo duxistl Domlnum,

ut faceres nequller in

nconspectu ejus^^PsHorum commemoratione conventus,


>

Mich.

Ti, 3-5.

Reg.

%xi, 7-9.

APOLOGIA. DAYID

cum

videret inferiorcm se essc,

cavi

Domino*. >Ita

99 cum judlcarct, ait o PccjusliHcavit Dominum, qni peccatujD


I.
:

suum negarc

ausus non cst. LV. Possumus et ita acciperc: jnslificatDominum qa pcccalum suum fatelur. Deniquc in Evangelio hahps qui
publicani juslificavernnt

Dcum,

ba^lizati baplismo

Joan-

nis'. Baptisla aatcui Joanncs baplismum fecitpccnileulla;. Qui autem aglt poenilenliam delicta non abnuit. Crgo quia David contra se habebat scmper delictum suum utlque non ncgabat quod ct erubesccbat, nou negabat quod ct agnoscebat. Non ncgando autcm utiquc commissi pceDi-^
,

tentlam gercbat erroris; atquc


justlficabat

ita

confilendo deliclum

Justificatur

et

Dominum, Domino. enim Dominus, dum cjus prwdicatur juslitia, ab co venia postulatur. Simulctipse justificat confilcact ipsc juslificabalur a
suls, sicut

tem, el jusllficatur in sermonlbus

scriptum ^t^

tDic inlquitates tuas, ut

jaslificeris*.

CAPLT

XI.

Prophela verbts docerif qui in iniquilate non concipiatur, esse

iniquitas

neminem. Ulrum parcnlum an proUs ea sit a qua solus Christus immunis fuisse oslcnr
^

ditur?

L\l. SEQUiTrR

Ecce cnim

in iniqujtatlbus

>sum,

et iu deliclis peperit

me

conccptus malcr mea*. Quis lanto

aflcctu aglt poenitentlam? llumi slratus jacult fusus ia la-

crymas, clbum non gustavit, lavacro sc abdicavit. Quid jam refiqua dicam, quod abstinucrit ornalu ct comptu

a Reg. XII, i3,

Luc T",

ag.

' Isiii. xliii, aC.

* Psal. l, 7.
3.

36

8.

AMBROSIl

reglo? Adjnnxlt confessloncm iniquitalls suae, et in perpetua sEecula loto

canendam orbe

Iransmlslt. Ecce, inqult,

in iniquitatibus conceptus sum, et in dclictls pcperit

me

maler mea. Averte faciem tuam

a peccatis

meis

ct ora-

ncs inlquitates meas iele.

Ne

projicias

mc

a facle tua, et

Spirltum sanctum

luum ne

auferas a me. Llbera

mc

dc

Anlequam nascamur, maculamur contagio; ct ante usuram lucls, origlnis ipslus exclplmus injurlam, in Inlquilate concipimur non t!xpressit utrum parentum, an nostra. Et in dcliclis geneiat imumquemque maler sua nec hlc declaravit utrum in dcllclis suis malcr pariat; an jam sint ct allqua delicta nascenlis. Sed vlde nc utrumquc intenigendum slt. Ncc conccplus iniquilalls cxors est, quoniam et parcnlcs non
sangulnlbus Deus, Deus salutis mcae'.
:

carent lapsu. Et
inulto magis nec
sunt.

si

nec unius

dlci infans sine

pcccalo est,

illi

materni conceptus dies sinc peccalo


in

Concipimur ergo

peccalo parentum, ct in dellctls

corum nascimur. Scd et Ipsc partus habet coutagla sua, ncc unum tanlummodo liabet ipsa natnra contnglum. Bonum quidem ccnjuglum sancla copula sed tamcn qui habent uxorcs ila slnt, ac si non habcnles. Ipse torus
:

incoinqulnatus

et

nemo allerum

fraudarc dcbet co, nisi

forle ad teaipus, ut vacent oralioni.

Apostokmi non vacat


corporeaj
iilius

oralioni quls eo tem|>ore,

Tamen secundum quo usum


diebus purgatlo-

convcnlionisexercct, et mulieris nienslruala;


illis

coinquinalus est pannus, ncc potcst


nis suae

onbrre sacrilicium. Et nuillcris, qua; generaverit,

dies parlus et plcrique ahi a sacrificio feriati sunt,

donec

lcgitimo ritu foeta mundetur.

LVII. Ideo in quo vohiit Dominus nuUa hujusmodi


ginis esse contagia, dlclt
illi

orl-

Dominus

: Prius
:

7)formarem in utero matris tuae, novi te

et

quam te prius quam

APOLOGIA DAVID

I.

^
Prophela

cxlrcs de vulva, sanctificavi tc, et Prophetaai in gentibns

posul

lc'.

iQuis lanlus, cui tam niagna dclala sunt?Numille

quid llicremias? Sed


p.^opo^ilu.s;

non utique

in gentibus

scdinJudaca tunctemporis, nunc autem etiam

in natlouibus, quac in

runt. Vidc

tameu ne

illi

Jesum Christum Dominum credidedlcatur, qui antequam nasceretup


sanclus erat, ut

cx V irglne, jamdtidum erat, ct crat scmper, et operabatur eliam in utoro


Mari.-c conslilutus; ct ita
:

sanclificaret Piophelas snos

in

quo
qiii

so!o et conccptu

virginalis el parlus sine ullo fuit mortalis originis inqiiina-

nicnlo.

Di^niim elcnim

fuii,

ut

non crat habilurus


flebiiiler in

corporene peccatum prolapsionls, nulluin scnlirct gencralionls naturale

conlaglum. Merllo crgo David

sc dcploravlt ipsa inqulnameula naluroc, ret iu

quod prius incipe-

homiue macula quam

vita.

*-"-^

CAPLT

XII.

Conjitenti peccatum coelestia sacramenla divinitus patc^


fieri
:

cum

licec inr.erta

in

Psalmo dicuntur,

signi/i"

ciri non csse manifesla; sed prcecipue hoc loco baptis^

matis lavacrum prcefigurari.


LVIII. DuM haec dlclt, ct pcccatorum speclallum atque communlum colluviem confitetur, subilo ci splcndor vcritatls, ct

candor

gratlai spiritalls afTuIsit.

Supergressus enim

umbram,

spiritu prophelico ipsa vidit

mysteriorum sacrapricfiguravit ia

menla ccelcstlum, quorum typum Moyses

Lcge'. Vuhicratus igltnr charitatis vulncrc, et indagandas

captus veritatis cupiditate, in superiora suae mentis exten-

Jern.

r, 5.

Exod. sir,

7,

seqq.

88

8.

AMBBOSII

dit intnitnm, ct in futnra prospiciens, thesauros sapientiae


ct scicnliic^ vitllt in Chrlsto, procvldit baptismatis sacra-

mcnlum,
tiaj Innc

et miralus gratiam cxclamavit subito diccns


dilcxisli
:

Ecce cnim vcrilalcm


manifcslasli

inccrta ct occulta sapien-

mIhi'.Non inccrla mysteria, qula


significat, quia

cerla sunl; ncc inccrla sccrcla ct arcana saplcntiae, scd

non manircslo.
andivlt, ncc in

IIoc

cnlm

nuUis adhuc esvidit,

scnt manlfcslala.
J)

Quod cnim ocukis non


:

nec auris

corhomlnis ascendlt, hoc pracparavlt Deus sdiligcnlibuscnm. Vidons igitureadicit Ecce jam non ia

mbra, noc

in figura,
:

nec in typo, sed in vcritate lux

apcrla resplendct

ecce nunc vcrllatem aspicio, splendo:

rem
ter,

vcrltalis

agnosco

vencror aflectu.
in

nunc te majori, Domine Deus nosEcce enim vcritatem dllexisli, non


in tuls tc invenlo sacramenlis. IIocc

per spccuhim, non


sunt

rcnlgmalc, scd facic ad facicm tc mlhi,


:

Chrisle, dcmonslrastl
tuaj

vcra sacramcnla sapienlia;, qulbus mcnlis occulta

mundanlur.

LIX. Itaqnc jam


pcrges

la;lus

atquc sccurus, quod vibrasset

(radios) ei sapientlas plcnitudo, dlcit ad

Dominum
me,

As-

mc

hyssopo, ct mundabor

lavabis

et super

nlvem
renda

dealbabor''.

Bcne

ct Vcteris

Tcstamenli sacra-

inenla non cvacuat, ct evangcllca docct mystcrla pracfe:

hyssopo mundaii secundum

Lcgem

poslulat*

avari sccunduni Evangcllum concuplscit; et supra nivera


cxlsllmat,
si

lolus fucril,

dcalbandum. Pcr hyssopi

fas-

cicuhmi'aspergebalur agni sanguine", qui mundari volebat


typico baptismate. Lavatur aulem qui dlluilur aeterni fontis
irrlgiio; et

supra nivem dcalbatur, cui culpa dimlttitur.


ipsa

Denlque de

anima dicllur Qua;


:

est hajc, quae ascen-

dit dealbata*.

Antequam
Ibid. 9.

baptizaretur, ipa est qua) diceGsod.


xii, aa.

Psal.

i,,

8
5.

Levit.

xir, 6.

'

Cant. viu

,1

POLOGIA DAriD
bat : Nigra
nigra
,

I.

Sp

som

et decora,

filiae

Jerusalem*. Erat enim


:

pcccatorum horrorc deformis scd abluta per bnptismum remissionem meruit posleaquam deliclorum, dealbata asccndit ad Christum. Indo et per
tcncbrosa,

Esaiam Dominus locutus est dicens Si fucrint peccata ivcstra sicut phcenicium, ut nivem dealbabo'',!^ est, si
:

si tetra, mundabo. Ilaec est nix intelligibilis, de quod Domini Jesu in Erangelio refulserint veslimcnla sicut nix* co quod pcccatum non cognoverit. Caro enim qna sc induit , ab omni fucrat munda delicto. Quid

cruenta,

qna

ait

miraris

si

vidit baptismatis

sacramenta;
:

cum

supra dixcrit,

ubi descripsil passionem Domini


nihil

Dorainus pascit me, et

mihi deerit

in loco viridi ibi

mc

coUocavit, super
:

feaquam refectionis cducavit me*. Et

alibi

Vox

Doraini

supcr aquas, Deus majcstatis iutonuit*.El de ipso sacradixit: cParasli in

mcnto plenius
>

conspectu
et

simpinguasti in olco caput


brians,

meum,
?

meo mcnsam, poculum tuumine-

quam

pracclarnm est '

CAPLT
David
solo

XIII.

futurw remistonis auditu recreatuSt fore ut


,

ossa humiliala exuUent

pra^dicit; et quas sint illa?

Rogandum Deum
et

ut faciem avertat a peccatis nostris,

iltamvero ad nos cotcvertat: item sicut peccatum, ita


iniquitatem
,

quce ejus origo est, triplici ratione

tolli,

qucB aperilur,

LX. Meeito ergo

istic
i8.

quoqne exultans

ait
*

Auditai

Gant.

I,

4.

Isai. i,

MaUb. xni,

Psal. xxii, j.

* Id. xxTiii, 5.

46

S.

AMBROSII

meo

dabis

liala'.

gaudium ct lactitlam et exultabunt ossa humiProbaslijDomine Jesn, quia nunquam verbalua


^.

praelereunt

Probasti iilud
jnsli

evangellcum quod

dixisti
,

Multi ProphetJC et

voluerunt viderequT vidctis

ct

audire qu;c auditls^

Ecce David

solo la^talur auditu,


,

qnia futiira esset peccaloriun^rcmissio


cxiillabunt ossa huniiliala. Sicut

et prophelat quia
justi ossa

omnia

dlcent:

Douilncquis

siniilis

tibi;sic, Exallabunt ossa

humi-

liata'',

humlllanlis scilicet

animam suam

justi.

Dicunlur

ergo ossa virtutes; dicuntur ossa vchitquidamaniml motus,


vel anlmoB

molus hnmilianturpeccalis,etexultant gratiic ccplestis munere: dicunlur et ossapopulIEcclesIarum; unde habes dicluni el inPsalmo :Nonest abscondiliim os
,

qui

meuiu, quod

feclsliln abscondllo^.

dlxitjCt plebls dcvolaj conventns sacros;

Os suuniEcclesiam quonlam sumus


ejus.
di-

membracorporlsChristi de carneipsius,etde ossibus


lloc
igitur dicit,

quia Ecclesia Domiui omnia opera

vina ccgnoscet, et fidem resurrcctlonls accipiet.

LXI. Scqultur

Averlc faclcm tuam

peccatismcis, ct

omnes

iniquilatcs

mcas dclc^

Lsitata cstdeprccatio,ut

eos quos la?simus, obllvlsci ofTcnsionis proprlre postulcmus.

MoralilerergoDcum rogatProphcta,utavcrtalfaciemsuam
apcccalisejus.cttanquamoblivlapcccatorumcjusassumat.

Scd quia omnia spcclat, ct nihil cum pn-elerit, obllvisci non potest, sicut nos, quos brevi inlervallo tcmporis eo-

mcmoria subtcrfugit. Idco benc non ab ipso, ne deficiat dcslilulus sed a peccatis, ut vires uon possint habere peccata ipsius. Quos enim aspicit Dominus, illuminat, et in vultu Domini pictas alque indulgenlia est. Idcoque hic ipse ait:
qujc cognoverimus,
ait ut fiiciem
:

rum

suam

avcrlat

De
'

vultu tuo judicium


I,,

meumprodeat^;de
1.

vultu

enim

Psal.

10.

Matth. xiiv, 35.

* 1(1.

cvxxviir, 5.

Id.

t,

Id. xiii, 17.

Id. xxxiv, 10'

Id. XVI, a.

APOlOGIA SAyiD
Doininl ven!a
,

I.

4^

non poena proceclit. Rogandus cst ergo ut iios aspiciat , averlat aulem facicm suam a poccalis nosIris, ul dcleat ea. Qua; cnim non aspicit^ delet; ct quas deleverit, ea memoria scpelientnr, sicutipseDominusait: Ego sum, ego sum qui deleo iniquilates luas, et memor
:

non cro
lcgitur

lu

aulem memor csto,

cl

judicemur*.
,

LXII. Peccalum autcm aut donatur


:

aut delelur, aut

doualur per gtatiam, delclurper sanguinem crupcr charilalem. Siuiilitcret iniquilas, quaj
injusta?. Licet
,

cis, tegttur
iiialur

aesti-

habiludo menlis

Joanncs

in Episiola

eiim qui fecerit pcccalum


sicul

et iniquitatcm fecissc dixcrlt,


,

hubcmus scriplum a Omnis qui fr.cit peccalum et iiiiquitatcm facit', Dpeccalum csl iniquilas, quia in pec:

caloipso iniquitas cst

tamcn- ut nobis vidctur, peccatum

opus

cst iniquitalis, iniquitasautcm opcratrix culpa; atque

delicti.

Plus cst ergo ut ipsa iniquitas deleatur, cxcidalur


:

rudix ft scmiuarium peccatorum

mala

tollatur radix,

ne

malos fructus

faciat: abolcaturerroris oranis aiTectoSjUni-

vcrsa iuiquilatem gencra tollanlur.

LXIII. Itatjue
tia^disciplina
sic

quemadmodum
,

intrans

inanimamsapien-

imprudcntiam

tollit,

etscientia ignorantiam

pcrrecla virtus iniquitatem

et rcmissio

peccatorum
:

delet on)ne pcccatum.

Lnde pncclarc Apostolus ait Quia donavit nobis peccata Dominus Jesus, delens chirogra])hum decrcti, quod crat conlrarium nobis, et ipsum,

inquit

de medio

tulit,

affigens

illud cruci*.

Delevit

sanguinesuo atramenlumEvie, delevit obligalionem hxrcdilatis obnoxioc. Fides igitur peccatnmminuit. Et ideo Dominus dimiltens peccata dicebat: Fiat tibi secundum fi-

dem tuam\
'

Isai.

Tuu,

a5.

Joan. iu, 4*

' Colo&s.

n, i4>

'

Blatth.

>i

I,

3.

4a

ft.

AMBSOSII

CAPUT
Cor

XIV.

mundum solls tnesserenovatis; atque inibi qucenam


,

sint viscera

quisve spiritus, quorumfioc loci sanctus Propkcta meininit ? Adversum Domini vultum, gravis supplicii loco esse; et

projiciat? Atrocissimce

liuic poence

quomodo idem a facie sua quinam obnoxii ?

Post quce nonniliilpcrstringitur de Ubertate ac unitate voluntatis in Trinitate.

LXIV. Sequitlr

Cor

mundnm
:

crea in

me

Deus

et

Dspiritum rcctum innova in Tisceribus meis*." Supcrius mundari ab occullis sc pclit^ hic postulat cor mundum
crearisibi,

quod ei proveuitqui renovatur spiritu; innovo enim homine cor mundum cst, in qao velerum delictorum
fuerit delcta colluvies,
quitalis effigles.

nec inscripta remanserit aliquaini-

Grande autem munus est, cordis esse muodi. Unde pulchre Saiomon Quis gloriabitur castum
:

schabcre cor' ? EtDominus


ipsi

in

Evangclio

'Beati

mundo

acorde;
cor

enimDeumvidcbuut^ Prophcta ctiamDavid


habere cupiebat, nc a facie-Domini projice-

mundum

relur.

LXV.

In quo autem

cormundum
enim

est, innovatur in ejus

interioribus spirilus. Viscera

velut inleriora sunt cor-

poris: ita sunlet intclligibilia viscera animaj, ut sunt vis-

cera misericordice^, ut sunt interiora qua; benedicunt Do-

minum, de
omnia

quibusait: Bencdic anima

meaDominum,
ejus*.

et

interiora
t, la.

mea nomen sanctum


Id. xvni, i3.
cii, 1.

Viscera auMaUh.
v, 8.

Psal.

.Coloss.

iii,

la.

< Psal.

Prov. xx, 9.

: ;

APOLOGIA DATID L

if
illa;

lcm animae adlnventiones sensuiimsunl,bonaBcogitationis


studia, virlulum perseverantia, postrcmo
vjyojxiat

qua; gracce

dlcunlur.
splrltns qul

LXVI. Rectus autem

bene

dlrlglt

qui de-

ducil in viam recldm, hic cst spiritus verilatis; vel cerle


rccla Lominls consclcnlia nullis innexa peccalis, vel spiririlus qui in tiant
;

homlnc

csl.

Non

pra;lermislmus quid aliiscn-

tamen nobis vi Jelur quohia^m dcmysterlisdlcil leclio

ctruluraigralia rcnovationis exprimitur. Splritusque sancto


lorusio poslolatur.

f et

LXVII. Delnde scqultur t Nc projicias me afacie taa ; Spiritum sanclum tuum ne auferas a me*. Si quis nos
:

offcnderit scrvulorum

avcriere ab eo vullum solemus.

Plerique aulem divilum amandare consuevcrunt mancipia

sua , et per agellulos relegare , et haec poena gravior


ihalur.

aesti-

Denique solent magis

se oflerre vcrberibus. SI

apud

tiomiues hoc grave ducilur, quanto magis

apudDominum
(

Deum

nostrum. Quasi non hinc dolor parricldalls


,

repri-

mendus quldera
erupcrit
lit
,

si

qua

eum

pielas temperare potnisset)

;respexlt

quod faciem suam Deus a Cain muneribus averautem super munera Abel. Ilaquetacito vulta,
et quasl in peccato

alterum innoccnlem pronunliavi,t, allerum peccatorcm.

Ergo quasi ullimns servus humiliatse;

deprehensus, et ofTensaB reus, obsecrat ut flagelletur potius,

quam

projlclatur a facie Domini.

LXVIII. QuomodoprojIcIatDeusafacIesua, audidicen-

tem Tolliteeum
:

in

tenebras exlcriores,

ibi erlt flelus et

stridor dentium'.

Qui non emendatur,

a facle

ejusin
ait

tenebrls constituilur. Ideojustus netcnebras patiatur,

\ultum tuura, Domine, requiram*. Lbi enlm Domini vultus , ibi lumen est sicut scriptum est c Faciem tuam
,

'

Psal. &, i3.

>

Matth. xxii, i3.

Psal. xxti.

8.

44
i]liimma snper
tuitus

AUBItOSII

semim tuum'. Denique


,

ucl

primum

in-

Pelrum

vidit

ct illuminavit.

LXIX. Grandc
Projeclusest
ipsc

igitur

supplicium, projici a facle Dei.


,

paradlsoexiret necimmerito; cnim antc sc absconderat a facic Dei. Exivit et Cain facie Dci, non solutn post parricidale commissum; scd

Adam cumdc

eliam post(|uam

Dcum

pulavit cssc fallendtim


a

nt crinien

ncgarot. Peccalori^iliirexcludltnr
dicit:
rirc

facicDei

jiistusautem

Eccee^o^. Denif[uc
,

ipsc

David cum vidcret inlc:

populum

semptipsum ohlullt dicens

peccavi, et cgo paslor malcfcci^


tigala est, etvcnia donata.

: ct sic

Ego sum cgo ira Domlni mi,

LXX. Simul

ostendlt quia sancti

permancnt
a nobis.

criminosi

projicinntur. Ideoquc servanda est nobis gralia spirilalis,

ne propler peccala noslraauferatur


jicitur in

Nonenimpromuneris

quo Splritus sanctus

est: sed inoffcnso

sni friictu studct se

Domino sempcr olTerrc, sicut iile qui Domino Numquid et vos vultis discedere, respondit: Dominc, ad qiicm ibimus ? Verba vitae acternaB
dicenli
:

/habes, et nos

crfdimus\
illud

LXXI. Simul
Spiritusnisi

conslderandum, quia non aurerlur

Domlni

volunlate,* sicut

non dalurnisi Douiini


slcul scriptumest,

voluntale

qui utique

cum

dalur, non quasi coaclus ope,

ratur, sed pro sna voluntalc dlvidil-ir

dlcente Aposlolo: Haccautem omnla operiitiir unusatquc

idem Spiritus dividens


,

singulis prout vult*.

Cum

igllur

non aufcralur

nisi

Domini volunlate, apparetquiaunaTri-

nitatis voluntas est.

Psal. cxviit, i35

Isai.

vi, 8.

68, 69.

4 Reg. xxiv,

x;.

<

Joan. vi,

' i

Cor. xn, 11.

APOLOGIA DATID

I.

4^

C.\PUT XV.

Ratlonahm naturam
esse;

tatitlm salutaris solam capacem eamqut principali Spiriluconfirmari : elquisilU

Spiritus P

LXXII. TiEDDE mihi

laclillam

salularls lui: et spirilu

principali confirn.a me*. Cui dcLelur, clrcddilur: red-

ditur ralicnali nalura; ladilia salularis. La>lilia autcm et

gaudium fruclus cst Spirilus. Firmamenlum quoque nostrum fpirilusprir.cipalisesjt. Dcciqueis, quiprincipalicon firmalur spiritu, non cst obnoxius serviluti, ncscit servire

pcccato, ncscit fluitare,


:

nescit errare, nec studio

Dutat incertus
vesligio.

sed flrmatus in petra, solido stabilitur

LXXIII.

Quem putamnsdici

spirilum principalemPPle
rcferunt

Tiquo spiritum reclum ad

Dominum

Jesum

qui

pcccalum numdi
sangiiinis

cbslulit, et onuie

hominum

{;cnus sni

cfi"iisioiie

rcnovavit; ct idcodicluiii est : Spiii-

luiu rectuminnova in visceribus meis: Spirilum aulciTi

anctum
fcras a

dc quo

dicit

Spii

ilum sanctuni luum nc au-

me, Spiritum
.

inlclligunt verilalis: Spirltum vero

prliicipalem

Deum

Paliem arbilranlur.

Quam

morallter

'aulem ail: Ne projicias


auferrisibi

mc

a facic tua.
;

Fide!iler timet
allbi ail
:

quam acccpit graliam idcoque


atl

Oculi

mci sempcr

Doipinum*. El

iii

poslcrioribiis:

Eccc
et

sslcul oculi scrvorum iu

mauibusdomluorum suoriim,
ila

>sicul oculi ancilio? in manibus douiin.x sux:


noslri ad
*

ocult

Dominum Dcum

noslruai, doucc misercatur

Psa].

JL,

i4.

Id. xxir. i5.

46
nobis*.
J)

>

A.MBROSII

Certehic est SpirituS doctor et princeps, qui


,

regat

mentem

coQfirmct aJDTectum
dirigat.

quo

velit trahat

etin

superiorem vitam

LXXIV. Sunt

ct qui acceperint spiritum


:

hominis

qui

in ipso est. Idco ait Aposlolus

Quis enlm

scit

hominum,

qua3 hominissunt.
test scire

nisi splrilus

qui in ipsocst^PwQuipo-

omnia, quem hominis occulla non falluut, po-

test in

hominc habere princlpatum.

CAPUT XVI.
Peritl doctoris essc inlquos vias

Domini

edooere.

Quo-

modo

id

tum

Christi,

tum Davidis

pcrsonce accom-

modeturi quidvc libcrari scdc sanguinibus oretPro


pheta P

LXXV.
ad
te

Sequitur

Docebo iniquos

vias tuas

et impii

convertenlur'. Ille prajcipuus est gubcrnator, qui


:

scopuloso in llttorc navim gubernat

illc

doctor bonus,
:

qui duriora acuit ingenia ad eruditionis profectum


bellator egrcgius
,

ille

dux

mirabilis, qui limidiores accendit

in prajlium, expioratisquc

locorum ingenils,
fidci zelalor

fulcit; ut in-

firma vlrium

commoda
ait
:

stalionis

oppoilunllatecompensct
,

illesimlUlermagnus cliam

quilnlquos docet.
:

Docebo iniquos. Non dixit Docebo justos; noverunt cnim justi vias Domlni sed, Iniquos, inquit, docebo. Denique auctor prudenllaj et magislcr omnlum dicit Non veni juslos vocare, sed pcccatores^
Undepulchre

: :

Et Mcdicus illc ccelcslis mcdlcus, sed inlirmis^

JNon opus est sanls, inquit,

Psal.

cxxu, a.

a i

Goi'.

ii,

ii.

Psal. i, i5.

4 Mallh.

ix, i3,

< Ibid. la.

APOLOGIA Dirn)

I.

Jff

LXXVIsirc

Si?e igitur ex persona


:

illius

qni gentes Tocavit,


vias tuas;

ex sua, benc posuil

Docebo iniquos

quia commulare viliosos afleclns polesl, proposilumque converlere doclrina ccelestis, et opcralio divina sacrilegis
pectoribus studia pictatis infunderc; ut hi qui sine lege vi-

vebant, convertantur ad
tcbantur
:

Dominum vcrum,

qui anle aver,

regalis

quoquc exemplo

pcenitentiaj

hl qui

iniquitales et acerba excrcent flagilia, corrigantur, et fide

atque opere conversi, doctrinae


piant, ingrediantur

remedium

salutaris acci-

Domini
vitae

vias, in

quibus nullos erroris

anfractus, nulla diverlicula praccipitis prolapsionis oflendant. Slcut


ip
iis
:

enim bona;

specimen, et virtutis exemplar

viris est, qui inoflcnsa vitaj suie


ila

lempora percurre-

rint
lalis

qui anteactis renuntiaotes


,

flagiliis, vel increduli-

erroribus

emcndavcrint cursum posterioris

aitatis,

his

ad imitandum propositi sunt, qui vel operc vel cogitaScquitur

lione labuntur.
.

LXX\ II.

Libera

me dc sangainibns Dcns,
mortem
polest referri

iPeus salutis meaj *. qnod mandatx necis


sit

Et ad

Lria;

ejus conscius, veniam tanli poscat

admissi, ct quamvis rex legibus absolutus, suae

tamcn reus

conscicnlix'; quibus vinculis se cnodari desidcrans, disibi

vinum
pelrati

precalur auxiliiun

ut ab

omni

criminis pcret

labe mundelur. Et rcvera

cum
ita

niilis

corde
suae

mansuelus cgregia semper dederit sanctus Propheta


mansuetudiuis ct pietalis insignia ,
frcquentcr ignoverit, atque ab

ut adversariis sais
putaverit abs-

eorum nece

tlnendum, non

est

mirum quod taw


sibi

gravitcr doleat funli-

dcndi simguinis innoxil

obrepsisse peccatum. Ideo

berari se a sanguinibus,
postulavit.
Psal. t. 16,

hoc est,

a peccalis mortalibus,

Laudavit

Domlnum Deum suum,

justitiam

'

4^
Domini

s.

AMBnosn
:

praedicavit

ideoque addidit

Exulttibit lingtia

mea

justiliam tuam.

VVWVVVVVVvVVVVkVVVl^VvViVVVVVVVMlVMVVkVVVVVVtVVVVVVMVVVVVVVVVkWtt^VVV^VVVVVVVVVVVVVVV

CAPUT

XVII.

Davidem verbts siils peccatum vare, cum Deus pcccatorl os

sibl

dimissum

signifi-

occludat.

Eadem verba

etiam Christo convenire, quippe qui verus sit David, a quo fulura s^entium congregaiio, tt Ecclesiarum
fundatio prtesignetur
ficio Chrisli atque
:

poslremo nonnuHis de sacripropositis opus clau-

Martjrum

ditur.

LXXVIII.

DoMiNE

labia

mea

aperics

et os

mcum
,

sannunliabit laudem luam*.

Qui laudat Dominum

ab

inimicis suis critsalvus^, ut scriptum est. Et ccrtc supra

dixcrat in qnadragesimo-nono
dixit

Dcus

Psalmo Pcccalori antcm Qnare tu enarras justitias mcas*? Cum


:

ergo pcr os

snum

dlxcrit

qnod peccatorem

proliibncrit
jnsli-

Dcns suas cnarrare


tiam Dci
,

jnslilias, ntique ipsc

cnarrando

declaravit

commissnm hoc ncqnaqnam


:

sibi im-

putatinn csse peccatnm.

LXXIX.
ne loqnatur
crgo hibia

Et addidit

Labia

mea

aperics, el os

menm
Cnjus

annnnliabit landem luam*.


juslilias
a|)rrit,

Os peccaloris Dens

clandit,

Dci

jnsti apcrit, nt loqnalur.

tem

apcrit labia

hnnc pcccali Domlnus qni


,

absolvil realn. Illins auacclpit

vcrbnm

in aj)cr-

tionc oris sni.

Lndcct Aposlolns
sibi

pclil sc adjnvari oratio-

nibus plcbis, ut aperialur


I

oslium vcrbi ad loquenduui


'

Psal. t, a, 17.

>

Jd. XVII, 4.

Id. \li\, 17.

<

Id. l, 17.

APOLOGIA DAVID

I.

.^

mysteriuiD CbristiS Lioguam >ero pro sermoDe accipiinus


tur
:

qui cxultat in Dei laudibus. (Jnde et illud sic aestimac

Lingua mea calamus

scribae yelociter scribenli',

sermo infusus Prophetaj.

LXXX. Quod
vide ne scriba

si

ex persona Christi dictum accipimus,

sit

velociter scriheos

Ycrbum
sit

Dei, quod

animae viscera percurrat et penelret, et inscribat in ea vel


naturae dona vel graliae
:

lingua autem

.anctum illud

corpus orlum ex Virginc, quo vacuala sunt venena serpcntis, et Evangelii opera toto orbe celebranda decursa
sunt. Acccdit ad

lem suscepit

evacuandum peccalum, quod humiiilaconlrivit cor suum, quod magis sacriiicium


,

Dominus
p

clcgit

quam

holocausta pro peccatis,

qux
:

se-

cundum Legcm
venlo
,

oflerri solebant.

Denique supra

ait

Iccausla et pro pcccato nou poslulasti, lunc dixi

tHoEcce

non rapinam arbilratus esse me aequalcm Deo venio iormam servi accipieos : veoio iu spccie susceplionis humanae, in veritale crucis, mortis humiiitate

Ji

id est,

obedicutiam probaturus, ut iuobcdicntia delealur.

LXXXL

Merilo ergo et hic dicit


,

Quooiam

si

voluis-

ses

sacriCcium

dtdissem utique

bolocaustis

non de:

lectaheris.

Sacrificium

Deo

piritus conlribulatus

cor

'

coolrilum et humiliatum Deus noa spernit*.

Et sicut

>npra dixi, certum cst ravsterio convenire quod ipse Domb-

nus Jesus videtur hic quoque ex sua pefsoDa loqui, qui


^upcrius illud pcrsonae suae cvidenti tcstiiicatiooe deprompsit.

Ipse

enim verus David, manu

fortis,

verus humiJis,

i.iquc

mansuetus, primns
hamilllate ultimus
:

ct novissimus, aeternitate pri-

uiu

per cQJus obedieuliam humani

geueris culpa dcleta, refusa jcslilia est. Ipse,^

iuquam,

Jusus umhrae

iiuis et

Legis, adveoit humiiiUttiis m?gist6r


a.

Colosv iT,,^ --i^jFsaL xuT,


"

Id.

xswx, 7

8.

fiai. l,
;

18, 15.

L\I.

, :

5o

t.

AMBROSII

docere superbos sensu, et tumore eordls inflatos ad man-

suetndinem et simplicitatem esse migrandum.


igitar in typo cjus mysterii

Quomodo

cum

In Ipso

mysterio

sit

peccalum impulari potest, remlssio peccatorum? Nisi forte

ideo David iniquilalem suawi, jitccatumque confessus est


ejns admlssl
;

ut ot ipse ad remissionem peccati, et graliani

mysteril perlincret.

LXXXII. Nam quld


confitcns
,

sibi vult

quod

vir

pcccalum suum
:

de Sion et Hicrusalcra
in

psallit

dicens

Benefac,

Domine,

bona voluntate tua Sion,


;

et ocdlficentur

muri

Jerusalera*

nisi

qula accelerari

ei

placct Eccleslae con-

gregatlonem per vocationera gentium; qua; non ancillce fdli, sed libera; Hierusalem illius , quae in coelo est, fidei
suae

prosapiam toto orbe diffunderet

et

spiritualium

septa

murorum doctrinie apostolicae fundaret asserlione? LXXXIII. Muri itaque Hierusalem fidel propugnacnla
:

disputationum munimenta, virtutum culmina sunt muri Hierusalem Ecclcsiarum conventus sunt toto orbefundati.

enim dicit: Ego murus et ubera mea turrls^ Et bene muri Hierusalem Ecclesiarum conventicula sunt; quoniam qulsquis bona fide atque opere ingreditur EccleEcclesia
,

siam

fit

supernae

illius civis et

incola civitatis qune des-

cendit de coelo. Hos muros lapidum aedificat struclura

vivorum.

LXXXI V.
Cum

Videns igltur Hierusalem veram ct Sion dixit benedlxeris inbonavoluntate tua Jerusalemet Sion,
justitlaB*,

tunc acceplabis sacrificium

hocest,

sacrifi-

cinm corporis
loquerctnr
:

Christi, qui ait, cura de propria passione

Aperlle mlhi portas

justitiie, et ingressus in

eas confitebor Domlno*.

Et

in

Evangelio

alt

ad Joan-

nem
1

Sine
t
,

modo
-

sic

enim oportet nos implere omnem


viii
,

Psal.

ao.

Cant.

lo.

Psal.

t, ai.

Id.

AP0LOaii.:]ATn

I.

5i

justUiam*.

Et

infra

Bcati

qiii

pcrsecntionem paliunChristus est. SacriG-

lur propter justiliam

*.

Juslilin

cium crgo
est crgo
tili.T, et

Chrisli acceplabilc fiilurum Palri as^j^it^ lloc


<Hl

dc cfi/o

snpi^a atl

SaCrificale sacrThciuin ju^

spcrale in

Domino*.
dicit

Hnec esl

juslilicc spirilalis

oblalio, et holocaustumiCrvciiiis tlevolionis, cl infusiouis


Spiritus sancli,
tale

quod

fulnrum,

cum

qd illud

spirir

Domini

allnrc ca?pcrint

admoTcri animnc crcdcnlium,

quae rennntiantes voluplalibus alquc dcliciis,

tpnquam

aratrum
picTB

in visceribus suis

ducant, ul fruclus possint ferre

cuUurac.

LXXXV.

Vel certe

ita

Cum

benedlxerls Ecclesiam

cx gcnlibns acqmsilam, el spirllalc sacrlficiuni juslllls


cceperit frequenlari, tunc

etMartyres sancti, qui

suum pro
Jpanais

Christo corpus obtulerint exarandum, tanquam vlluli sacris

altarlbus

offirentur; sicut in Apocalvpsi


,

scriptum invenimus

qtiia

sub

altarl erant

animaj coruin,
iiiar-

qui pro Doraini Jesu nomlne corpora sua obtnlerunt


tyrio
,

ot Chrisli sibi gratiam mcrcarcniur*


,

cui

esthonor

el gloria, laus

perpetuitas

cum Deo

Palrc et Spirilu

sancto a sa?cuHs, et nunt et seniper, cl in omnia saccula


sacculorum.

Amen.
i5.

Matth.

iii,

Id. t, lo.

Psal. it, 6.

Apoc. vi,

9.

5a

S.

AMBAOSII

APOLOGIA

II

PROPHETiE DAVID
CAPUT
I.

(3).

(Juosdam offendi posse quod in adulterium ineideril David, et Christus oblatam sibi adulleram absolverit: maxime vero quod idem Propheta peccatum evulgavcrit suum. Sed, ut David erraverit, Chrisiumerrare

non
ij

ui

potuisse ostendilur; proindeque explodendos eos Dei potcntim, vel providcntias dctrahunt,
,

I.

FoRTASSE plerosque
;

Psaluii lilulus ofleDcIerit*,

quem
,

quod \enerit ad David JNalhan prophela cum inlravit ad Belhsabee simulque eliam non niecliocrem scrupulum movere poluit imperilis Evfmgelii lectio,
audislls legi
:

quui dccursa est, in qijo adverlistis adulleram Chrislo ob-

lalam, camdemque' sine damnatione dimissam^ iNamproieclo si quis ea aurlbus accipiat oliosis, incenlivum erroris
incurrit,

cum

leget sancli vlri adullerium, et adullerui ab-

solutionem:humanopropemodum divinoque lapteuscxemplo, quod et hcmo pulaverit adullerium esse faciendum et Deus censuerit aduilerium non esse damnandum. Lu,

brlca igitur ad lapsum via vel venia?, vel concupiscenlicc.

IL Accedit

illud
;

quod

ipsas laces juvenilis lascivlse

vidclur accendere

quia aduilcrium

suum non

erubuerit,

non

celaverit

sed

quadam

divini carmlnis pradicalione

vulgarit. Quid ergo tam impudens, tam Improvidus sanctusDavIdluit, ut Ipsesuumcanlaretopprobi-ium maxlme
:

cum
'

ipse in alio quoque, qul hodie decursusest,


D. Guillon,

Psalmo

\i(]t

Um. 0,

p. 117.

Joan. yjm,

h.

, :

APOMNilJ^ D\TII>
dlxcril
f
:

II.

55

Usqiieqiio jiecratopes,
'

Domine, squeqno pcc-

catores gloriabunlnr
,

Alios de peccato gloriari prohi-

bet

et ipse etiam sacrato

carmine gloriatnr.

Quomodo
,

igitur ista
III.

dislinguimus?

Esto tamen David petulanter erraverit

numquid

et Christus erravit, ut

putemus eum non rectum habuissc


aliquando sa?

judicium? Bene ergo quasi ad eos David hodie prophetavil

dlcens

Intelligite insipientes, et stulti

pite'.
sCst,

Quomodo enim
:

Christus potuit errare

Fas non

ut hoc veniat in sensus nostros.

pnon audit

aut qui finxit

Qui plantavit aurem oculum, non considerat? Qui


scien-

corripit gentes,

non arguet, qui docet hominem

tiam'

? Christusergo inlerrogare

culpam, et accusalio-

nem

justam audire nescivit? Christus petulantiam poluit

approbare? Christus qui corripit gentes, arguendam adul-

teram non putavit? Christus qui novit uniuscujusque cordis interna, et scientiam docet legis aut falli potuit erralo
,

aut conlra legis seriem judicare

Et quomodo ipse dixil

NoQ

veni legem solvcre, sed adimplere* ? Christus qui

qui

condemnat occulla, potuit dissimulare vulgala? Christus polest ncscire tempora ? Qui novit fecit lempora cogilationes hominum vanas, non novit etiam criminosas? IV^. Et ideo satis illis responsum sit, quicum Creatorem negare non possint negant tamen potentiam Creatoris :
,
,

qui

cum

sapienliam fateantur, insipientiam asserunt, objiei

ciendo

imprudentiam futurorum. De quo possemus


:

lalius dicere

sed alius proposilus nobis videlur esse trac-

talus.

Et

licet

dlversarum serles dccursa

sit

lectionum

in

eamdem tamen asserlionem proficiunt, et maxime Psalmi


Sed quamvis cooveniat una
sit

litukis et evangelica lectio.

assertlo,

tamenjuxta ordlncm lcctlonum

ordo tractatus;

et ideo de tltulo Psalmi prius tractandum videtur.

Psal. xciii, 3.

Ibid. 8.

Ibid. 9. 10.

<

Malth.

17,

,54

AMBROSn

VMVVWVviM^vtv^vti^yvy^^^iMio>VVvvvvvvv\\vvvvvvv\uv\vvvvvvswVM.vvvv%vvvv^^
''

'U

'

'

'

'

CAPUT

II.

Proposito argumento auctor htc


scribit.

Tutn quo ordine,

et

non factle judicandum apud quos homincs David

errantis

cdusam

sil

dcfensurus, expUcat,
quie adulterium habeat et
fn

y, Proposita cst historia

Jiomicidium.
Picgftorum
;

Nam

ila

reperimus

libro

scriplum csse

quia David rex

cUm deambularet in domo stia,


,

lavantem
accersiri

se Lriae vidit
*.

uxorem amavitque

illico, et jussit

Deindc virum ejus innocenlem, ut Scriptura


Haec facta sunt
?

inducit, bellatoribus objici jussit acerrimis, ut vi opprime-

rctur
igitur

hoiitiii.

nec negantur

quomodo
,

Benc admonet evangelica leclio ' ctiam cum peccatum appareat subreptum (4); tamcn dedefenduntur
:

bere esse judicis judicium

ac

memorem unumquemque
enim etiam
,

esse oporlere suno condilionis et merili. Sa;pe


in jndican Jo
ipsius de

majus pcccatum

judicii est

quam peccatum

quo fucrit judicalum. Naih si pnescriptum est a quibusdam sapientibus mundi, ut in judicando cavealur, ne major |)ct,na quam culpa sit, idque servatur quanto
:

magis

id

scrvanduin videtur, ut unusquisquo de

alio judi-

caturus, de se ipso prius judicet,

necminora in alio errata condcmnct, cum ipsc graviora commiserit? Quisesigitur tu, qui David sanclum virum judicas? Gcnlilidico, Judffio
dico, Christiano dico; el ideo Iripertito mihi dislinguen-

dus cssc videlur traclatus, unus advcrsus gcntiles


adversus Judaeos, tertius apud Christianos.
'

alius

Reg. XI,

2, et

seqq.

Joan. tiu,

i.

APOLOI4

S4V9

II.

St

CAPUT
Gentiles monet
,

IIl.

ne tam errantem,

quam

pcenttentem
proclivc

David mune,
sit

rcspiciant; quia sicut


ila

illudest hominibus com-

hoc

rarum

in regibus:
et

tum quam

vinci libidine, declarat,

adductis sanctorum vi-

rorum exempli confirmat.


VI.

Primus ergo adversus gentiles mihi serrao est ,


:

qtii

pleruinque objectare consueverunt


tiani

Ecce quomodo Chris-

innocentiam sequuntur, fidem prseferunt, religionem venerantiir, castltatem docent, quoruvi principes et homicidia et adulteria fecisse

produntur? Ipse David, de cnjus


elegit,

genere, ut dicitis, nasci Chrislus

homicidia sua et
,

aduheria decantavit. Et quales possunt esse discipuli

quorum
VII.

tales magistri

sunt?

Quid

igitur ?

Negamus

factian

an rcpudiamus

magistrum? Nlhil horum. Sed qui speciem ohjicit, communitatem consideret. Species facti est communitas na:

mirum si inlra generalitatem species est. Agnosco enim hominem fuisse David et nihil mirum iagnosco commune, ut homo peccet. Nec enim nova infirmiias conditionis humauae, magisque mirum videtur si faomo peccato careat, quam si peccatum aliquod affectet.
turac. Nihil

ergo

Igitur pcccavit sanclus David, nullo


fecit

ambiguo vos tcnebo,

commentus est homicidium, et commensed pccnitus est et peregit. Peccavit , quod solent reges tentiam gessil et flevit, quod non solent reges. Rogavit veniam non arrogans poteslatis , scd iiifirmitatis suac
adulterium,
:

56
consciiis
:

'

s,

AnrRROsiriot*

prostratas in terram cilicio se opernit, oMiliis

impcrii, et
VIII.

memor cnlpae. Qucm mihi tu hujuscemodi


:

in potestatc constitutus

rcperias virnm qui non magls peccata sua diligat ,


,

culpam

praedicet, crimina defendat


Ilcere
:

qui putet sibi

qnod
;

non decet, non

qui se legibus obstrlngat suis


Ilcet
,

et

qtiod per justltiam

non

nec per potestalem licerc

agnoscat? Non enlm solvit potestas justitiam, sod justllla potestatem; nec legibus rex solutus cst, sedlegessuo sol-

vitexomplo.
sit

An

ficri

potest, utqui dealiis judicat, suo ipse

Vibpr judicio, ctinse suscipiat,

inquoet

allos astringat?

IX. Bonus ergo David, et multo admirabilior qui potestatom vicit, quam qul amorem. Castltas enim corpori

nonnunquam
potestate
est, iu

defertur, frequenter errori

potcstas

subdltnr; et facilius quls se in amore cohibeat,


raoderetur.

Dco quam in

Non ergo
?

quo mnjora miraris


et

quod minus Lubrica enim in omnibus


ignoscis
:

Iiomlnlbus

prona natura peccandi


,

lubrlca eliam in

bonis moribus Ilcentla potestatls

et oblatio faculiatis.
:

Non enim
ne slimulet

dlstat ira regls

ab

ira leonis

sed qui stlmulat

illum et admlscctur, peccat in


aliquls potestatem,

animam suam. Caveat ergo


ne casslbus anima
irrctita
si

corporels, vitio se

non

posslt exuere.

Non ergo mirum


:

etiam Davld specie lapsus est potestatls


plins

scd multo

am-

X. Vldelis
ter

admirandum, quod fidei contemplatione revocatur. igitur quod potestas haec saecularls frequcnnlliil prosit, et plcrumque obsit; saepe cnim culpae
quicumque
cor enim regis

exltus iu auctoritate est potestatis. Noli igltur


es rox, de potentla et faculate praesumere
in
;

manu
;

Doraiui. Noli tibi de populorura subjectlone blan-

diri

quia non salvabitur rex per multitudinem virtutls

suas,

nec gigas salvus


in altis

erit in

multitudine virtutis
fastigiis
,

su.-e.

Non

enim

tabernaculorum

pretiosoque tecto-

;:

APOLOfiU DATID
ruta ciUuuDP, sed snpcr timentibns

If.

Sy
beneplacitiim es|

eum

nomtno, ct hls qui sperant supcr misericordia ejus. XI. Lubricam igitur vldemus ad vitia polestalem , nec raen scmper inflcxam dlxerim ; quoninm regali potcstate
ublimem
XII.
et

David legimus cullus auxisse divinos,

et Sa-

Inmonera tcmplura Dco consecrasse.

Nunc

illud

quod perstrinximus

asseramus facnl;

latem imperandl iucentivum esse peccandi


bi>toria;

el

secundum

seriem
,

prosequamnr. Noa adulterasset David


,

alienl jiis tori

ct foederali pacta coojugii

nisi

nudam

et

lavantem mulierem dc domus sua; interioribus


idco bene scriplnm est
:

vidisset.

Et

Non

intendas In mulicris spe>

cave^ Nihil de continenliae tuae virlute prwsumas. Elenim Fornicallo mullerls in extol lentia oculorum, et in palpcbrls Illius agnoscctur^; et idco causam primo peccali fuge. Nemoenimdiu fortlsest. Ncque fragili tnntnm , sed omnl bomini dicilur Non le
irrcvercnli oculo
:

ciem "omnl

ct

non concuplscas mullerem*.

Alt alibi

Ab

>

vincat concupiscentla formnc

* :

>

si

non

vis vincl

congrediare peccatis; ne de te

vltia

coronenlur;
>

non Neque
,

^capiaris oculis, neque abriplaris palpebris'.

Vllis libi
;

mulier videtur ad prctlum, sed

forlis

ad vlllum

quia

Mulier vlrorum pretiosas anlmas caplt*.

XIII. DifilcIIe est Ilaque ut quisquam libidlnis irretltns

Ulccebris

immunis evadat. Ncc mea tantum hoc senleajudicalur


:

tia difficlle

sedetiam sancli Saloraonis Proverait

bils impossibile

judicatumest, qul suoductos exemplo


In sinu, vestimenta
qtiis

Llgablt quis

Ignem

autem non com-

>buret? Vcl ambulabit

super carbones ignls, pedes

>autem non comburet' ? Cave crgo et tu ne inlra sinum luae menlis ignem libldinis ct amorem accendas ne cor;

Ecdi. x*T, a8.

ibjH.

Ibid.

Id. x\ti.
T

14.

Ibid.

j.

<

Prov,

vf, aS.

Ibid. 3-, 8.

68

S.

AMBROSII

poreum Testimentum
tua3

illo

animi consumatur incendio


:

ac

perpetnitatcm resurrectionis amiltas

vel certe vcstigium

mentis uratur,

si

perlibidinumfaceslibiputaverisesse
,

gradiendum.
occursus

Nam

qui urilur corde


igitur

comburilur corpore.

XIV. Omnibus
est.

modis

lascivae mulicris vitandus


tibi,
;

Et ideo

Prudentiam disclpulam acquire


ab uxore aliena etfornicaria*

inquit, ut te custodiat

ne

te laqiieis

labiorum suorum teneat obligatum, et criniculis


Itaque unde debeas cavere merelricem
:

erroris involvat.

Propheta

te docuit

ut a fenestra caveas hujus ingressus'.

enim domus sua; intrat. Fenestra ejus est oculus et ideo ab omni irreverenti oculo cave ; ne per feneslram introeat amor h'bido penelret. Elenim mulier fornicaria illicit visu amatorem ct nisi pctulantem obtufenestra
; ,

tum mentis animiqiie compescas mors ingreditur perfenestram. Non est desidiosa petulanlia meretricis non otiosa lascivia, qua; facit juvenum volare corda ut pro, , ;

pricTB

menlis nequeant tenere conslantiam, et huc alquc

il-

luc fervido amore rapianlur. Cave ergo hujuscemodi

mu-

liercm, quce pedlbus non quiesclt, forls errat, insldiatur

per ungulos
inlexit

ocuIJs Hgat
,

verbis

iiliclt

institis
;

lectum

suum
:

et tapclis

ob /Egypto

stralls'

neque enim

de cogitatlone divina, sed de saeculari iJlecebra assumit

ornalum quae merito virum suum dicit absentem* quoniam non potest adultera omnis Christum habere prae;

sentcm.

XV.

Vides igltur quantis rebus etiam sanctorum corda


si

capiantur; ct ideo ne mirerls,


tus cst. Vir

eliam sanctus David cap-

quldem magnus, etqui AUophylumimmanem armis quoque bcUicIs inhorrentem fide vlccrlt corpore,
:

sed utinam se ipse vicisset! ulinam sicut iJlum adversarium


stravit, sic interiorem

adversarium suum sternere ac

su-

Prov.

VII, 5.

Ibid. 6.

* Ibid. lo, et seqq.

<

Ibid. 19.

&P0U6IA BAVID
perare potuisset
illius
!

II.

"S^
,

Gravior cst pogna ejus qni inlns

quam

qui ibris diniicat.

XVI. Sed quid de solo Darid loquor? Acceramus ctiam alios ad tractalura hujusmodi , ne imbecillitatem David magis, unius scilicet hominis putemus, quam corporcae
condilionis fuisse iDfirmitatem; Sainson validus et fortb

leonem
dilatum

sufiocavil, sed

vincula solvit
:

amorftm suum suffocare non poluit hostium, sed suarum non solvit nexus cupi-

mcsses incendit alicnas, et unius ipse mulieris accensus ig:nieulo niessem sua? virtutb amlsit. Salomon

templum Deo condidit, sed ulinam corporis sui templum ipse servasset Verum ad ipsum aquo discessit, revertalur oratio. Triumphavit Davld in deeem millibus sed erravit in viginti et amplius millibus; etquia crravit, hominem se
!

csse cognovit
est dicens

confcssus est cnlpam, veniam deprecatus


:

ad Dominirai

Domine ne
,

in ira tua arg:uas

me, neque in furore tuo eorripias me. Miserere mei,


*.

Do-

mine quoniam infirmus sum forlis es? Si Salomon lapsus est, tn immobilis ? Si Paulus primus peccatorum tu poles primos esse sanclorum ? Ergo si erraverunt jusli erraverwnt tanqnam homines
Si David infirmus, tu
, ,

ed peccatum suum tanquam


pren.-e atrocioris
til>i

jusli

agnoverunt. Si jnsli

excepervntscntentiara, tu

quemadmodum
dicat
:

spem imptmilatisproponis, cum Scriplura


fit,
filii

Si

justus vix^salvus

pecatoret impins ubi parebit*?


, ,

XVII. Advertilis ergo

quam plerumquc etiam


;

bonum propositum
sas

subrnat causa mobchandi


debetis.

et ideo can-

ipsas

primo

fiij^cre et vitare

i\on vis

amore
et jaces

capi ? iSoli in

speciem mulieris inlendere; quia oculi tui

cnm

viderint
in

ahenam, os tuum loquctur perversa,

tanquam
turbine.

corde maris, et sicut gubemator in

magno

Magnam enim

taciant tempestatem multitndines

Psal. Ti, a, 3.

Petr. i, 18.

6o
cupidltatuni
,

S.

AMBROSII

qiiae velutqaodam in frcto corporls navlgantem hinc atque Indc pcrturbant, ul gubernator sul animus csse non posslt, dlem ac noclem caliglne amoris ignoran^.

XVIII. Oculis
succenditur.
fiet.

igitur

excltatur

llbido

sed cbrietale

Omnis enim cbriosus

et fornlcalor,

paupcr

Nec
ilie

tibi

de potentia blandlaris polandi. Noe ebriatu

est, et qui

Sed

non Incbriatus est diluvio, Incbriatus est vino. naturam vinl ignorabat, non enlm ante potaverat
didicisti

tu in

illo

cavere quid debeas. Lot per

somnum
tuae pie-

deceptus

cst, et tu si

non

vls decipl

somnum
illic,

mentls

discute; ne ebrlo illadat


tas illic,

fillus
:

aut

filla

dormlenti.

Non

sed ebrletas rldetur

nec pater

sed dormicns

circumscribltur, Vis

non aduri? Nofi ad igncm accedere.

y\s nonpraeclpltari? Nutantia fuge, praerupla cave, caduca


declina et labantia.

XIX. Vides

igitur in

illls

qui justi esse meruerunt,

non
Post
in

ylleram fulsse naturam, sed alteram dlsclplinam.


prlml hominis lapsum
,

justamque sentenliam

cum

uno

carnls

damnatus

sit
:

appetitus, vilium traxlt conditlo,

infeclt

culpa

naturam

sed naturae Ipsius vllium fides

temperavit, et devotlonls intenlio mlllgavlt ofTensam.

XX.

Convertiminl Igitur ad

Dominum

gentes

scitotc
Sci-

quoniamDomInusDeusest:ipsefccitnosetnonipsi nos.
toleqaoniam caro sumus
et pulvis.

Relinquamus ergo quae

feclmus, et ipsum nostrl vencremur Auctorem, qui vitam


dedlt, peccata donavit, qnl solus potest dicere

Ego sum,

ego sum

qui deleo iniquitates vestras


et mlserlcors

et

mcmor non

ero'.

wMagnus plane
fccerit,

Deus, qul beneficium


Sic

confert, ncc bcneficii

muuus

exprobrat. Mrraminl quod


?

David regem

vlctoremque nmltarum gentlum

servulos suos consuevlt evehcre.

Non

avarus

munerum,
:

nec beneficii parcus, nec


'

gratiae

angustus et frugi

sed

Isai. xLiii

5.

AP0L06IA DAVIi)

II.

6t

opulens

largitatis,

quos redemit a peccato, auget io prxmio.

Ilxc advcrsuni gcnliles.

CAPLT

IV.

Judccos perperam credentes David, qui obnoxius fuit


peccalo
,

vel
,

conveniunt

esse

Salomoncm, cui dicta de Christo non fUium Dei, redarguit : et pravam


de Fiiio Dei interpretatio-

quorumdam hiBrelicorum nem confulat.

hujus

XXI. Sed quonlGm Iriparlilam divisionem pollicili suraus, unam adversus genliles,
:

tractatus

aliam ad-

vcrsus Judaeos, terliam apud Ecclcsii.m

nunc contra

Jndacos videlur esse traclandum. Quid igllur nobis pro-

posilum

>

sit

rccenseamus.

Tilulus, inquit, Psalmi David


:

inlclleclus,

cum

venit

ad

inlravit ad Bclhsabee*.

cum Nalhan prophela cum Nempe historia haec et adulte,

rum David
dicilis esse

homicidam, el hunc vos Juda?i , Sed Deus virtulum est, uon criuiinum. Et de hoc dicit Deus Paler Thronus ejus sicut dlcs cceH * ; qui dolum fecerit, peccata non viccril ? Et
inducit ct

Dci

filiiim?

qucmodo scriplum
I)

est :

Ncmo

sine peccato, nisl

uuus

Deus
,

'

? Si igltur

non polcst non

esse Deus, qui Dei fiHus

cst

ullque Dei

filius

arhiter justitiac cst,

non obnoxius

culpac.

vel

XXII. QuaautcmopinionevclDavidDeifiliumjudicali>, Salomonem putalis? Anquia scrlplum est Deus judicium tuum rcgi da, el jusllliam luam filioregls*; ctquia
:

tllulus
'

PsalmiinSalomoncmPsalmumseptuagesimum
a.
>

prip

Pal. i^ 1,

Id.

uiXXMii, 3o.

> i^uc.

xyiUf

i^

4 Psal t.xx\, i.

6a

6.

AMBROSII

mnmdicitesse compositum? Sed quem Salomonem dicat, adverlile. Salomon enim pacificus cst, Iioc habet interprctatio.

eum dicitiir, cjuemvere scimus esse pacis Quomodo autem Salomon pacificus? Non hoc Joab sangnis oslondit, qucm inler altaria tcmph jussit ocnon Adoniie poena, quem affitiitatis rogiie reum percidi
Psalmiis in

auctorcm.

cuht, ncc malris obsecratione ab indignalione revocalus.

Qnomodo autem
etante lnnam,
vilae

in

Salomonem David

filium existimas

convcnire quodscriptum est, quiaa Permancbit


in saecula sacculorum *,
,

cum

sole

cum

ille

brevis

adeptus usuram

anguslis terminis vivcndi spalium

transegerit?

Quomodo aulcm

de co dicitur : Dominabi-

mari usquead mare^; cumille intra Syriam constitutus hoc est, intra unius rrgionis provinciam circumsohis aulem Christus scriplos fines habuerit impcrii
lur
a
, ,
:

usque
quia

in orbis totius
iste est
,

terminos

suum

propagaritiinperiuui ?

Solus enim

'dfe

Picgcs

Arabum

et

quo bene Psahni series prophelavit, Saba dona adducrnt, et adoralcrnc


:

bunt

cum omncsreges
,

omncs gcntesservient

ei*.

Hunc enim novimus gcnlibus universis et nationibus imperanlem incircumscriplo imperio interminata potestale. Non ergo Salomon Dei fiHus.
,

XXIII. Sed qua ratione

eum

Dei fihum putavistis

An

quia sapiensfait? Sed hic sapientiam postulavit, ut quam nonhabebat, acciperel Christus ipse sapientia est, na
:

turahter in universum habens, quod in rebus humanis Salomon accepit per gratiam. Denique quod accipitur ex tcmpore , in tempore possidetur. Salomon enim sapien-

liam nec in principio sui habuit, nec in fine possedit. Neque enim habere se credidit quod poposcit; et postea
^Versus a Dei cultu
Tapsus est ,
I

noii quasisapiens

sed quasi insipiens

ut offenderet. Offendit in tantum, ut etiam quod

Psal. txxi, 5.

Ibid.

8.

'

Ibid. lo,

n.

APOLOGIA DA.VI9

II.

63

meruerat, amitleret. Cav igitur hunc Dei filium credi-

An quia lemplum Deo condidil? Sed hinc DomiDeum non essc credcre dehuislis, quia scriplum ^st : Nisi Dominus aedincavcrit sihi domum in vanum slahoravcrunt qui scdificant eam *. in vaiuim lahoravit,
distis?

mim

et

qui rcdificavit id

lemplum

quod suhjcclus
:

ignis exussit.

An

quia David patri ipsius diclum est

J\on tu a^dificiihis

mihi doumm... sed

cum

tu dormieris, cxcilaho

semea
^.

luum

post te; et ipse aedificahit


ihi

domum

nomini mco

Verum

quoquc templum non corporale, non maleriale

promiltilur, neque

enim Deus
,

in manufaclis hahitat, sed

temphim

est soncta Ecclesia

quae ulique

non humana, sed


humanas tamen

calesli virtule fundatur.

XXIV. I\am
\irlutis

si

praeslantioris licct, sed

opera miremur, muilos hujuscemodi reperimus,


et

quos

ideo ubi operis aequalitas est

Salomone compararc possumus. Et uon est excellentia potestatis. Nec plures possumus dicere Dei filios, cum unum Dei filium h g rimus sed non ex hcneficiis suis quae in
,

cum David

parentes nostros contulit, facienda est injuria Dei


Multi enim praeclari viri
inquit, sol contra
:

filio,

sed per
'.

Gahaon

unum Jesum Nave sletit, Yidclis eum uhra David regis

processisse virlutem; terrenis

enim David, non sideiihus non dominum qui etiam voci servierit humanae. Stetit tamen quia in Jesu et typum futuri agnoscebat, et nomen. Neque enim in sua virtutc Jesus Nave , sed Christi mysterio cceimperavit. Videtis etiam solcm ministrumesse,
, ,

leslihus

luminihus imperahat

designahatur enim Dei


,

filium in

hoc saeculum cssc vcnlurum

qui

mundani lumi-

nis occidentis et
diflerret

jam vcrgentis

in tcnehras, virlule divina

occasum, lucem reddcret, inveherct claritatem. Enoch quoque raptus est ad ccElum sed tamen ilieraptiis
:
'

Psal. cxxvi, I,

2 Reg.

vii,

5 et i3,

Josue. x, i3.

64
rst, hic regressus.

S.

AMBftOSir
est ille,

Raptus

ne malitia mutaret cor


hujus abolevit.
:

ejus

hic ipsam malitiam sacculi

Elias

curru atqueequis ascendit ad coelum


cendit e
cffilo,

Christus autem desille

nec curru
:

et equis, ut

conscendil;

quia

ille

ahtcr nequivisset

hic autem propria virtute re-

meavit. Elisoeus in Jordane leprosum lavare proeccpit, ut

ab omni contagionc mundaretur hic in Jordane lotuni diluit mundum. Moyses ipse, cui credili sunt popuh Judaeo:

rum, aquam divisit ct ille quidcm divisit elementa, quia non divisitpotenliam Trinitalis separavit moles aquarum quia Patrem non separavit a Filio. XXV. V idetis quanli viri et quahum documenta operum dereliquerunt. Quemadmodumigitur quosparesDavid
: : ,

resji

vel

Salomoni virtute cognoscitis, conditione imparcs

iudicalis, ut

SaiomonemDavid filiumpulelisad Deisedere

dexteram? Prajserlim cuui ipse David evidmter de quo dictum esset expresserit; neque enim de fdio suo diceret:
,

DixitDominus Domino mco

Sedead dcxteram meam '.

Quomodo enim
prohibet
,

filium

suum Dominum nominaret? Lex


,

repugnatreh'gio

abhorretfides, utad dexleram

Dei omnipolcntis mortalem hominem loccs. Alius est ille qui sedet ad dexteram , qui corpus suscepit non qui coepit
,

corpore

qui ante Luciferum genitus cst

id est

ante

quoniam ipse creavit varionam Salomon utique postLucirum luniinumdignitates lerum est. Salomon sacerdos non fuit; et ideo dici ei a Domino omnipotenle non potuit Ex utero ante Lucifcrum genui lc ^ dici ci non potuit Tu es sacerdos in affitcrnum secundum ordinem Melchisedech '; maxime cum iilo tempore, quo Salomon fuit, secundum ordinem Aaron non secundum ordinem Melchisedech, fuerintsacerdotes. Adhuc enim sacerdotes sanguinem hircorum
cLiritatem
:

omnium hnninum

Psal. cjx,

Ibid.

3.-3 Ihid.

4.

APOLOGIA DAVJD
.Iqiie

II.

65

taurorum pro pcccalisplebis elerrorlbusofrereBanE

.postea vero

quam

salute oblullt raundi

Christus advenit, qui semelipsum pro ( utqnos taurorura sanguis lavare non

poterat, Christi sanguis abhieret)


offerre pro
hostiis sacerdotes.

semetlpsos cocpcrunt

XXVI.
Christus
cluslt.

Itaque una quaestione Domlnns nosfer Jesos


ora sepslt
,
,

omnium hacreticorum Non sohim enim Judseos

sacrllegla con,

sed etiam Photinianos

et

Arrianos et Sabellianos hac redarguit quaestione; et ideo iiobis (quoniam Juda?os defecisse jam cernimus, et illam

xecrabilem perfidiam Immlnutam) jam de Arrlanis, qni

uon muItumaJudtxis diffcrunt,PhotInianisque

et Sabellia-

nis aliqua in isllus quaestionls Iractatu perstringcnda snnf.

Taceat ergo Pholinus, qui Chrislum Davld fillum, non


Deidiclt;ettaceat, damnalus voce
diclt
coelestl.

Quomodo cnfm
David dixerit
:

Christum filium David esse


:

cum

ipse

in libro

j>

Psalmorum Dlxit Domlnus Domlno meo Sede a dextris meis; donec ponam inimlcos tuos scabcllum pedum tuorum * ? Si David, inquit Dominum illum vo,

.cat,

quomodo
filius

ejus fdius est

^?Non

ergo David fdius,


;

sed Dei
lcgit

Christus. Taceat etlam Sabelllanus


dlxlsse, intelligat

et

cum

Dominum Domino
, ,
:

ipsum esse qui dicit et cui dicitur. dixlt Sede a dextris mcis nec sibi
;

non eumdcm el Nec enim slbi Pater


dlxit
:

j>micostuos; et aliquando intelligant omnes


esse
,

Ponam inieum Filium


inter

qui a dextris sedet

et

hanc dlstinctionem
sit

Pa-

trem Fillumque custodiant, ut

dlstlnctio Patrls et Fflii,

quod ahusPater,
jestate potluntur
tatis
,

allus
:

FiUus; qula una in sede,una


,

ma:

et sedent

non pro discernlculo dlgni,

nec pro ordine potestatis


Patris et
Fllli

sed pro copula charltairs


,

unam

Intelligant potestatem

in

quo et

Arrius conticescat, qui contraria Sabelllo erroris urget


Psal. cix
,

1.

Luc, XX, i3, 14.

LVI.

-*;

6d

S.

i.MBnOSII

XXIX.

Conclusi itaque uiidique, eo perfidiae suoe tea-

tamenta derivant, ut incrediblle esse asserant,


susceperlt carneni
;

quod Dcus

qua ratione auteni non

poliierit susci-

perc, explicarc non possunt. Quacro cnlm utrum impossibilitalis,

an injuriae causa existiment carnem

Deo

suscipi

nequivisse? Si impossibilitalis,

aliquid ergo Impossibilc

Dco
tur.

nihil

enlm

cst

quod facerc

volucrlt

ct facerc nequi-

verit.

Superest ergo ut aut volulssc, aut nolulsse doceavolunlatls,

Quod autem majus indlcium


:

quam quod
Exct

ipse dlxit

j)pandi
j>

tPalam apparui non quccrcnlibus mc manus meas ad populum non crcdcntcm,


*

con-

tradicentem

? Si

crgo volull et potuit

an piitamus

eum
injit-

causa Injurlce noluisse? Et

quam

Dlvinltas sui scntlt

riam

Expcrs enlm
;

est contiimellse,

nequc subjecta

noslrls

neque enim caro vel detrimcntumDivinir tati afTcrre potuit, vel augmenlum. XXX. Qul tamcn hoc objiciunt, quod Del Fiiius carest passionibus

nem

suscipcrc non potuit? Si gcoliles, qui dcos suos (quoniam homines fulsse negarc non possunt) humana

spccie vlsos esse teslantur?


dils

An rex eorum, qucm lUi suis omnibus anteponunt, prodlglalcs formas potuit pro amore susciperc Christus ,arnem hominis quem ad Ima: ,

ginem

sui fecit, atque illud praGslantissImum

opus suum

suscipere pro

mundi

sakitc

non

potuit,- et pulchrius lUis

videtur propter adulterium alleni torl.^quam propter re-

demptlonem omnium hominum speclem carnis assumptam? Quod si Judacus hoc objlcit, quomodo leglt Ecce
:

Virgo acclpiet

In

utero, et parict fillum; ct vocabltur

snomen

ejus

Emmanuel^

quod
:

cst interpretatum,

no-

biscum Deus? Quomodo

Ecce qui loqucbar ad sum'? Quomodo autcm leclum asserlt Ecce sIcuL panthera ct sicut ursus aporiatus occurram cisM'.
leglt
:

'

Isai. Lxv, 1, a.

Id.

tii, 14.

3Id.

tiii,

6,

Osee.

xm, 7,8.

APOLOCli^DAViD
Dcl crgo
Filiiis

ir.

carnem

siiscipcre

tlone omniuni,

cum

ipsi

non poluit pro redempnogate non possint quod pro nos,

trorum suppliclo peccatorum


scricors,

aflectum

quemdam Deus

fcrina; crudelit.ills indupril; ut qui

nattua pius est et mi-

noslrornm lamcn scclerum atroCilale commolus,


in

assumat

nos

quamdam
arbilror,

saevlllambcstiarum?
ct superiore die et hodic Judaeis

XXXI. Sed jam quia


salls

responsum
,

apud vos mihi,

fratres dilectis-

simi

prophelici facti ratio prjcstanda


lcgeretur hic Psalmi litnlus,

est.

Etcnim cum
Nathaa
as-

primum

quod
,

veneril

ad David,

cum

iutravil

ad Bethsabee
:

diximus plurimos

serie hlslorla^ hujus confimdi

et ideo

tractatum ejus
ita

sumpsimus

Iripcrlitum; divisionpmque tractatus

pulavi-

mus

csse faciendam; ut

apud

genliles lapsus
:

condilionis

non ucgaretur, correctio crroris astrueretur apud Juda^os aulem idco lapsum esse sanctum David doccrcmus; ue amplius Juda^orum pcrfidia claudicaret, eumque vel Dei
filium desincrent crederc,
dilionc

quem

viderent

communi con-

obnoxium

fuisse pcccalo; Chrlsliani vero surgentis

EcclesIaBmystcriapossintadvertere. Triperlita ergo divisio


Jaclaest, uua
lcrtia

ct

secundum naturam, aliasecundum iidem secundum graliam nec infirmllas excludlt a vcnia, fides excusat a culpa gratiam quoque promissam jam:

dudum sacramenta

concifiant.

,[

vl

58

S.

AMBROSII
teii-

XXIX.
susccpcrit

Conclusi itaque undique, eo pcrfidiae sune

tamenta derivant, ut incredibile esse asserant,


;

quod Dcus

carnem qua ratione autem non poluerit susciperc, explicarc non possunt. Qua;ro enim utrum impossibilitalis, an injuriae causa existiment carnem a Deo suscipi
nequivisse? Si impossibililatis,
aliquid crgo impossibile

Deo
tur.

nihil

enim

cst

quod facere
iit

volucrit

ct facere nequi-

verit.

Superest ergo

aut voluisse, aut noluisse docca-

ipse dixit

indicium volunlatis, quam quod Palam apparui non quccrculibus mc Expandi manus meas ad populum non crcdcntcm, et contradicentem ? Si ergo voluil et poluit an putamus eum

Quod autem majus


:

causa injuriae noluisse? Et

quam

Divinilas sui scntit inja-

riam

Expcrs enim
;

est contumcliae,

ncquc subjecta

noslris

est passionibus
tati afferre

nequc enim caro vel detrimcntum Divinir

augmenlum. Qui tamen hoc objiciunt, quod Dei Filius car nem suscipcrc non potuit? Si gcnliles, qui dcos suos (quoniam homines fuisse negarc non possunt) humana specie visos esse testantur? An rex eorum, qucm illi suis prodigialcs formas potuit pro diis omnibus anteponunt
potuit, vel

XXX.

amorc suscipcrc
gincm
suscipere pro

Ghristus <;arnem hominis

sui fecit, atque illud proeslantissimum

qucm ad imaopus suum


illis

mundi

sakite

non potuit;

et pulchrius

vidclur propter adulteriura aheni tori,[quam propter re-

demptionem omnium hominum spcciem carnis assumptam? Quod si Judaeus hoc objicit, quomodo lcgit Ecce
:

Virgo accipiet

in utero,

et parict filium;

ct vocabitur-

snomen

ejus

Emmanuel*,

quod
:

est inlerpretatum, no

biscum Deus? Quomodo


spanthera
>

leglt

Eccc qui loqucbaradasscrit


:

sum'? Quomodo autcm leclum


Isj). Lxv,

Ecce sicuL

et sicut ursus aporiatus


1,3.

occurram eis*?

Id. Yu, 14.

'

Id.

tiii,

6.

Osee.

xm,

7, 8.

Dcl crgo Filius carnem snsclpcre non potult pro redemptlone

omnium, cum

ipsl

nogaie non possint quod pro nos-

trorum suppliclo peccatorum, affeclum quemdam Deus


fcrina; crudelil.ills Inducrll; ut qui

natura pius est et mi-

scrlcors,

noslrornm lanicn sccierum alroCilale commolus, assumat In nos quamdam saeviliam bcsllarum ?

XXXI. Scd jam


satis

quia cl superlore die et hodie Judaeis

responsum
,

arbilror,

apud vos mihl

fratres dileclis-

siml

propheticl facti ratio praestanda


lcgeretur hic Psalmi titulus,
inlravil

est.

Etenim

cum

primum

quod
,

venerit Nathan

ad David, cum

ad Bethsabee
:

diximus phniinos

serle hislorlaB hujus confnndi

et Ideo

tractalum ejus asIla

jsumpsimus Iripcrlltum; divi.sioncmque tractatus

pulavi-

mus

csse faciendam; ut

apud

genliles lapsus
:

condillonis

non ncgarelur, correctio erroris aslruerelur apud Judaos autcm ideo lapsum esse sanctum David doccremus; ne
amplius Judaeorum perfidia claudicaret
fillum desincrent credere,
dilionc
,

eumqire vel Dei

quem

viderent

communl con-

obnoxium

fulsse pcccalo; Christiani vero surgentis

Ecclesiacmystcriapossintadverlere. Tripertita ergo divisio


faclaest, uua
lcrtia
,

et

secundum naturam, alla secundum fidem, secundum graliam nec lofirmilas excludlt a vcnia, fides excusat a culpa gratiam quoque promissam jam:

dudum

sacramcDta conciiiant.

.^

:,

^P

S.

AMSROSII

CAPtJT
Ecclcsiam docet y
ciir

VI.

Davld ac plertque
,

alil

Dominici
:

generis auctorcs in errorem labi permissi sint

el

ut
et

inde facilius mysleria eruat

hisloriam liomicidii

aduUerii ipsius David recenset.

XXXTI. Peccaverit Davld, ne


peccaverlt in corpus

totus

mundus
:

erraret

peccaverlt sibi, ut nobis omnibus emendaret

postremo

suum
;

qui enim fornicatur, In corpus

suum

pcccat

peccaverit in corpus

suum

ut in Christi

ecce quem vix defendendum putabamus, jam cernimus prnedicandum. Qnis enim est qui iiolit divina magis in sc munera quam humana opcra praedicari? Arbitramur enim sccundum Apostolum justiflcari

corporc redimeretur

homincm

per fidem, sine operibus Legls*

justificelur

ergo ex fide David, qui

perLcgem peccatum
:

agnovit; sed

peccali venlam per fidem credidit

justificelur

David,
reful-

quia in peccalo ejus subrepto Ecclcslaj mysteria


serunt.

XXXIII. Dicit aliquis, qua ratione et adulterium el homlcidium commiserit Dominici generis auclor electus a Deo? Allud dlco TiiIIs auctor Domlnici fuit corporis eligendus. Quid est enim corporatio, nisi remissio peccato:

rum? Et

ideo exors peccali esse non potuit, ut divlnam

gratlam et exemplo praeferrct et nuntlo. Denique ea disposilione Bethsabee et

generls
altera
.

Thamar inter auclores Domlnlci quarum altera adulterium fecit commisit incestum. Ea dispositionc et Achab et Jccomputantur
:

Ilom. in, 28.

APOIiMIA. 9AVIB

II.

^f

ohonias,, glcnt Mnttha3u evan^Iista descripsit, anniime^

raniur majoribns QiriMi


rus beneficiam a
se subjecit
eitis

ut

omncs homines redemptii:

majotibtts inchoaret

simul ne

([tif

usqne dd copporis passionem

nobilitaleni

captasse immr.ciiiata3 originis viderctur. Iloniinnm eniosi


ista |actan(ia el,. alicftam

gloriam, non suam qua?rere


virtutis
,

et

tamen

inler ipsos

homiaes major

quam

nobi-

litatis est gratia.

ligercnt

Simul edendum cxemplum fuit, ut intclomnes luajorum probra non posse posteris essi^ dedecori; quod unusquisque successionis maculam pPOmcrito
possit

priae

aholere

virtutis.

Vides quantos et

quafla graviter criminoses

Dominicas generationis series

comprehendat
tus

de quorum origine propter tc nasci Chris,

non crubuit? Et hoBCsi credas divinae miserationis in et hoc coelestis iusigne est potestatis. te munera sunt buperabundavit enmi peccatum nt superabundarel ^a*
,

tia.

Non

fuerit igilnr.David eatceplus a cnlpa

ut esset ekc-

tus ad gratiam.

XXXIV. Sed jam


nm,
lit

mysteria ipsius recenseamus histo-

ct ex ipscs Scrrplurarum feniibus

hannamus

atque

omnem

scriem mrslepioinm Lntrospicere possimus,


re^p^tamue histoHce. Sic enim in libro Reg-

li^fcnoi ipsius

norum meminEmtrs exprossum, e&quod David


tem
ris^

ciun iavan:

vidisset

Bethsabee Lfias uxorem


,

adamarerit

deinde

dinin Yonire proQceporit


:

cmii abseos csset vir multe-

non BiiKho
belii,

post^marltiiei e]us rcrersum esse nuQ-

tium

religiosnmisaBe et devotum vit>um, qui belii


piilaverit silM ingredienctam

tempore non
Sicios

domam, cum
in tabernacti:

beUo Tkkretintciitos, nec dmnesticis


pnsciiiariknis

Us

sed in

tentoDiis

oxbantes

poslea jusstt
,

Davidin

bella TOVK^catfHii, sub e* prieceptione

ut 4))io-

Oetwradversaatisibe&LlAcibAs^iilao
*

moHe

riri

iiberam co

MaUh.

I,

et II.

a Beg. xi, a, el seqq.

8.

AMBROSIl

piam policndoc mulieris rex haberet. Et hic nonrmlla esf peccati verecundia, etpudor culpae, quod latebram quae^ivit erroris
;

ct injustae necis

non auctoritatem

sibi

jure

regiac potcstalls assumpsit, sed invidiam declinavit.

Cul-

pam fatelur, scd lolerabilior est qua; premitur vercCundia, guam quae insolcntia praedicatur. Mortuus est igltur Urias,
belJaloribus objectus sed postea iidem qui eum peremcrnot, jussu David, expugnata urbe, sunt perempti. Haec
,

est historias series


teria.

in

qua profunda

licet spcctare

mys-

,t,V*VVVVVVVVVVVVVVrV%IVkVVVVVV4VlA^\V\^VVVVVVWVVVVVVVVV\V\Xvv\VVVl*\VVVVVVVtVVVVVVVVV

CAPLT

VII.

Dlvino invocato Spiritu, inaipit detegere mysteria, qua? ub David ac Belksabee adulterio, necnonsub ipsiui parlu vclabantur.
quoniam David non defendendum neque cnim meo eget auxlllo, sed excusandum reclpimus, vel polius pradlcandum ne in tanto mysteriorum profundo
, ;

XXXV. Et

Tacillem, juslum est ut ejus ore utar, cujus utor historia.

Utar igllur responsorlo prophetico dicens

Cor

mundum

creain me, Deus,


jbus meis*.

et

Splritum rectum innova in viscerisine Spirilus sancti infusione,


si

Nemo enim
,

tanta divlni recessus potest spectare mysteria. Etenlm


ille

ianlus Propheta

Spiritus sanctl petlt slbi


,

munus

in-

fundi , quid facere infirmus debeat

cum

praesertim etiam

Apostolus sanctus populi quoque se putet preclbus adjuv^ri, ut aperiatur ei ostium


Tei'bi?
si

ad loquendum mysterlum

mihi ostium

illud Christus dignetur aperirel

APOLOGIA. DAVID H.

^3

Pulseiuus tameu ;
dixlt
:

solet cuioi cxaiidire pulsantes, quia ipse

Pulsale, et apericlur vobis*.


:

si

luihi se ipse

reseraret, quia Christus est janua


ipse via quae ducit
venire.
,

ipse intus, ipse exlra,

ipse vita ad quiim

conteudimus peiv
et aperi nobis fon-

XXXVI.
lcs iuos
,

Veni ergo, Domiue Jesu


,

ut

in

ajternum^ Vcl
dijpiare

bibamus dc aqua quom qui bibit, non siliet si defonle adliuc luo haurire non possaconccdcre ut de puleo saltem haurire pos-

mus,

uode potum Samaritanae illi dubitanti adhuc ma-" licri polliccris. Et tu quidem de fonte omnibus poUiceris, sed dubilantibus, ut illi Samarilanac, fons tuus adhuc altus est puteus. Bibamus et oos aqnam crelestium se crctornm. Et quouiam ad fontem tuum meruimus pervesipius,

nire, liceat nobis


coeleslium.

imaginem saltem mysleriorum vidcre

XXXVII.
sanclum
fbrnicaliones

Itaque, nisi fallor, per


:

Prophelam Splritum

inlelli^imus

j>er

adulleram auteni licet Synagogse

varias aeslimarc.

Et ideo

muho

ante cer-

nimus revelatuui ex Spirilu sancto, et ex familia Judaeorum (quorOm patres, et ex quibus Chrislus secundum carnem) Domiuum Jesum esse generandum*, qui quidem quasi Judaeus ex adullera familia natus est, sed quasi immaculatus ex Virglue. Erat sub Lege; erat quasi sub viro

^milia Judxorum

abolenda

fuit

Legis observantia, ut

veritas substituerelur et gralia.

XXXVIII. Uabemus uoum mysterium


aliud; ila

accipite et

tameu

ut meminerilis ex

prima couceptione
est, postea

Belhsabce uatum esse parvulum qui mortuus

uatum
jugii.
*

esse

furtiva; istum vero

Salomonem illum parvulum ex conceplione Salomonem jam ex professione con:

Liquet igitur per David


XI, 9.

inteliigi

Prophetam

per

Luc,

>

Joas. iT, i.

pei).

xui, 10.

,,

p4

'*

*VBRCWfF

Prophelam |w)plum prophelicwtii, ex qTioct eit Synng^ga prinius iile qui naltts est (quOniam degeneraveryt a msjtsribus suis per flagitia form^altts
piilus
,

et per Titia conci*etos

"ptt-

Judaeopum ) ad
in

rdsurrcclioriis feiemftaiem perVeriirc

nonpotuit, ncc

virum perfcclnm cxcrcsccrc; scd

exigua sonsuum parvitatc, el


lia.

quadam
illc

vifiuirs dcfccit in<^n-

At vero

ill

qui poslea ex Icgilimti eoiiicq^tus est C5sapiens

pula, popnlus Ghrisiiamvs,

aiquc pacificusi
incanafior
illutf

bocenimSailom^onrs irtferprct^lionc rescratur, ad


longaevae resiurrectionFS clatem,
ceeleste p^ervenit.

atquc ad rcgtium

Pcr iHum awtetn populnm Lex: soklta,


et.

pcr istum gratia ^eformala

XXXIX.
tantur.

Accipite ctiam terliMm mystefiirm.


,

Quod D*a^QuriKjYr

vid Hebri oxcelsum dicont

Latini humilia',ttm intcrpne^^


,

Qi8it*utem Tre humiliatus


est esse se

ntsi ille
:

rapinam arbilratus

acqualcm I)co

sed formtrta

aservi acci^jews hHtniliarvit semdtipsum, faclas obedfcns

usque ad mortem* ? Hicigilw


,
,

ost qui sigfiificaliTr

Dan^
r

cxeelsus pcr Hatorffm

sed hflmilratws pcr misfericordiafm


sed
niitis

s^blimis in IHv inilate

ia

c^orpol**. 'Ifatjire

tAf

bnmiltatus,

ibi

obediens.
,

Ex ao

cftim uascitur obeiieiYttJr,

ex quo humililas

et in
a<i

co dcsinit.

um

'e*wi obcdict!'

dicilor foctusutsquc
fcatis,

sed eorporis
,

mortew ( mops autetontm' Divini-^ fuit) non IrcpTc obedientra I>rviit^i*^


sttseepLronem'<?orporis spectat,

Ibit.iUa

sed corporis; ncc humihtas majestatis ilb, 8^

carnis. Itaque

quantum ad

apostolica leclio in quo Cbristi fucrit hwmilitas, deekpaTit

quod

vefro

ad nattiram spectat DivinitatrM


:

cYangelrc^

kctione ifescriatum est

qr>am pio proseculi

^stis a^stserfSU

cmn

aodirciis legi
D

dicentc D<ei'FJlkr

Ego

ci Patcr Mttt^tt*

4uiBUS^

IJMum enim Ditioitate sunt Pater et

FiTkis

t'

S'ed.,rK)0nui|vsnt corporrssacramentttm, et DiYfnrtAili^


1

Philip.

II,

6-8. .i9*a^^Ky'0JO*

APOLOCIA Davio
jrlermlos.
esse

ir.

W5
dlxlt

Nec
,

sotns

tamcn AposloTus hnnilllalum

Domlnum
:

sed ipse quoque se

humllcm
.

csse

memc-

ravit diccns

tToHitc jngum

mcnm

qula lere est; <\uc

iniam

mitls

sum

ct

humilis corde*.

Et lameu non sola

interprctalionc, sed ellam manifcsla appellallonc slgna-

tum
9

csl; qula

scrlplnm cst

Inveni Davld servum

olco sancto
;

meo

unxl cum'.

Et Inrra
:

dlclt

Palcr

mcum, mcQs

cs tn*
Ihivid,

spcclc,

Ego dlcam Itll FIKus meus es tu. Ergo qncm quaTcbamns invenlmus : servum quidcm sci. I>omInum veiilalc.

et,

CAPUT
Qitid domfis
,

vin.
qtiid hii-

repa tn qua deambulat DaviH :


sit
,

datio
r>isa

et

Utvmio Bttksnbec; qahtve qtxod tHliin nuda


sizni^cetP

ttmnla

XL. HKjergoBaritJintta domnm deamfeuTaTitsnam. Qux>


lique domus eslChrlsli,
nisl illa

de qua

dicit

Quia apad
crgo rc-

alrem
situs

meum

mnltaj mansioncs sunl* ?In

illa

htimanaTn conditioncm nndamTrdll, cl mrserStirs

ama-vit. Erjrt enirti

adhmc imda vlrtntum, qnia pcr

Ihsi-

sei*penlis genilalibns crat nalnrac sune cxuviis dc^ti-

tata(o).

Neque entm

vcrisfmile vidctnr, ut anlc doffltfm

Tcgis mtJ^Ticrnndarctur, ante


ret
:

domnm

npgis

qui?i

locns hivacro opportuno allm essc

foemma sclavanon possdf.

Non quadrdt, non

cum fide convenit: distat Yero, afbhorret a sensn. Taldth'^. lirin petiTlanfPtt^, flon tam procacean horrere potnlt non araarc. An ii!a,
congrnit, non
,

feT

TffO'
>

Terectmdari, nec regtos saitem vcret^ potats^et aspteC-

Mallb. XI, ag.

Psal.

lxxsvih, ai.

Ibid.

7.*il

Jban. xiV,

a.

I
^6
tus
?
S.

AMBROSII
ministri ejus

An

illain

priusqnam rex videret, nec


?

arccrcpolucrunt

XLl. Ergo si hoc cum ramus quae isla sit nuda


iiil)us

fidc

nonpotest convenire

quae^
,

videlicct

humana

condilio

omr

veslimenlis exuta nalurae, carens amictu immortax


,

litalis

ct innocentiae spoiiata velamine.

Nudus
ille

est enir
nostri

qui peccato nudatur et culpa. Dcnique

primus

generis peccalor, alque utinam sohis, anlequampeccoret,

nudum

se esse

non

senslt,

posteaquampeccavit, nuduni
ibliis

se esse vidit; et ideo

tegendum

putavit, quia

nndum

se esse cognovit. Faclus cst igitur

ille sibi

nudus, postea-

quam factus est reus culpce. In illo nudata est omnis hu mana conditio, persuccessionem naturae; nonsohim culpae sed etiam aerumnae obnoxia. Ergo ille se nudum sensit e
vidit
:

unde

ita est

omnis nostra conditio


et videat et sentiat.
:

ut qui se

nudua
divji

putaverit,
tias

nudum

Deniquc qui
,

concupiscit, nudus est

quicontemnit

opulentus est

Adeo suus cuique sensus aerumnaest,


expers injuriae
est.

et sua cuique virtu


pe

Ergo

humanam
:

conditionem primo

Legem

sibi

Chrlstus in coujugium vindicavit,

quam repa

/diavit postea.

Unde et ait Quis liber repudii matris vestrae quo dimisi eam* ? Hoc igilur genere Christus familiam suam nudam vidit, etamavit; amat enim sanctam Christus animam. Denique amabat Jesus Lazarum et Mariam amabat Christus Ecclesiam suam, quamvis nudam quamyis nullo adhuc virtutum decore vestitam.
:

XLII. Denique ut sciamus propositae disputalioni Scrip-

turarum seriem convenire

dlscamus Ecclesiam nudam,


et

discamus quaerentem, festinantem,

domum
dicens
:

Christi

lavantem se ante Joannes in Jordane quando baptizabat

Ego quidem baptizo vos in aqua in pcenitentiam qui autem venit post me fortior me est , cujus non sum.
,

Isai.

u, i.

APOLOGIA DAVID

11.

mj

vdignus calceaoicnla porlare


ritu sancto*.

ipse vos baplizabit in Spi-

Ergo quando baplizabalur plebs in pcenitentiam, Christuni ulique domui ejus jam vicina quaerebat, ut pcrveniret ad graliam. Quaercbat ergo a Joanne

Christum Ecclesia dicens


>

Annuntia mihi quem


desiderii
sicut
,

dllexit

anima mea

ipsum causam

vacri sibi esse

commemorans,

ipsum causam lahabes:Fusca sum

ctdecora,
]|Ie$

filia

Jerusalem, ut tabernacula Cedar, ut pel-

gesliat

Salomonis^ Habes caasam qua ratione se lavare quia fuscam se esse commemorat. Nam quasi in,

terroganti Joanni, qua


gesliret lavari

ralione
:

plebs multa concurrens


et

respondit

Fusca sura

decora
:

fih'a

Je-

rusaiem. Quia fusca est, lavari dcsiderat


videri

quia decora
,

est,

nuda non metuit.


offuscala

Nolite, inquil

aspicere

me, quia

Ergo fuscamur , quaudo videmur albescimus. Viditergo eam ille cui nuda suntomnia, et inlerna pectoris occultaessc non possunt;
;
,

sum, quia non est intuitus me sol*. quando non videmur a Christo sed

quia scrutator est cordis et


hil est

rcnum

nihil huic

tectum, ni,

involutum. \

idit

Ecclesiam suam

nudam

et vidit,

el amavit. Vidit

nudam

dilectam, et quasi

filius charitalis

adamavit.

XLIII. Videte

modum

vocet.

quemadmodum Non hic adulterii

videat, videte

quemad-

opprobria

sed mvsteria

caslitatis sunt.

sproxima mea,

Totaes, inquit, formosa, amica mea, et reprehensio non est in te. Ades hnc a Libano sponsa, ades huc a Libano transibis et pertran,

ssibis a principio fidei'.

Et bene a principio

fidei.

Ergo

ubi fidemhabes, adulterium timerenondebes; fides enim


conjugiiest, fraus adulterii.

ante praemisit dicens


'

Sed ut adesse posslt aLibano, Exurge, veni proxima mea , fori ,

Mallh.
7, 8.

III,

ji,

Cant.

6.

'

Ibid. 4.

<

Ibid. 5.

2d.

JT

^B

AMBBOafl

BDiosa niea

columba mea, perfecta mea*.Ppoxima,!iti:

gue fidei desidGrio


gralla spiritali.

formosa

dccore

virtulis

columba>
volalw*

Pcnn enim columbic

deargenlataj reler-

am
eam

illam sigaificant potestalcm; et columbas

aaeti Spiritus praesentiam declaravit.

Vocat

igitur

ad 0
pretii

Chrislus, ut veniat; quoniara spiritalibus


:

jam

dotata veniebat

Quia ccce, inquit, hyems

pra^teriit,

imbcr

abiit, discessit sibi

dcle

quemadmodum

, ilores visi sunt in lerra ^. Visancla inviletur Ecclesia. Ifycms,

))inquit, discessit sibi

ne

hyemcm nuda

formidel, hye-

meai non temporis, sed

infirmitatis, quae

agrum

anim.'B

fflBcundum omniflore dispoliat. Est cnim hyems non terreni solis, est hyems mentis, quando animo frigus ilhibilur, quando vapor afuimi evanescit,

quando
et

solvilJir vi"-or

seusus, quando nimius

humor cxundat
hyeme

mentem
ait
*.

giavat
:

quando

inlerior caliginat aspectas.


fiat

Et ideo

l>ominus

Videte ne

fuga vestra

vel sabbalo

cnim

ut lunc dles judicii vel morlis

advcniat,

Bonum cum vi"-et


Tunc

animi blaada lemperics,


lucc resplendet,

cum

C(Eleste

mysterium serena

cum

cor nostrum ardot in nobls.

enimChristus estprajsens, sicul testantur inEvan^elio Animaon et Cleophas dicentes Nonne cor noslrum ardens
:

izerat in

nobis in via

cum

aperiret nobis Scriptiiras

''P

Viget aulem animus, quando eliam llos videtur in terris, Quis cst isle flos boni odoris, nisi ille qui dixit: E"-o flos
et liliura convallium ^ ? De quoet in Esaia scrip campi laincst:Et exiet virga de radice Jesse, et vir^-a ex radiceasccndet, et flos ex virga exiet^ Radix ulique familia Judaeorum est, virga Maria, ilos Marice Ghristus,
,

qui qaando nostra resplendet in terra


rcdolct, vel in Ecclesia sua vernat,
C.nt. n, 10.
52.

ct in agro

anima

nec frigus |)ossu-

I.

'

Ibiil.

Cjllt.

II,

et 12

Matlh. xxtv,

^.

Luc, xxir,

5 Isaj, x,^ 3^

APOIA>GIJL JlAViD
jlftus

II.

<^
etxpectare judkii

lluiere,

nec pluviaDQ vercri, sed


ideo Ecclesia ut

j^iem.
,

XLIV. Et

Uudc florem videret, omni


:

jrtodio fcslinabat, sicut ipsa toslalur diccos


^.iioctibus quxsivi

In cubili

in

quein

dilex.it
,

anima mea:
in

quacsivi

eum,

%t non iuveni

vocavi

oum

et

nou exaudtv it me. Exurforum, et plaleas,


,

jigam itaque

ct iulroiboin

domum,

ACtquo^iam quem
iMritatem
Yidelis
jot

dilexit aninia

mea. Qua*8i?i

et

non

in-

ivcni eum... Invenerunt


,

me

cuslodes qui circumeunt ci-

me pcrcusseiunt, et tulerunt palliuni a me'. qucmadmodum qua^ral quem de^iderat inveoire,


vuluerari.

non timcat
,

Sed

hiec vuluera

non mctitenda

sunt
dicit

scd optanda; quia vulner.i charitalis sunt; sicut ipsa

Vuhierata charilate ego simi


uiiliora

Bonacharil;itis vul-

nera. Denique

voluera amici,

quam

volunlaria

oscula inimici.

CAPLT

IX.

Eamdem materiamprosequiiur
Christo
,

ostcnditque Ecclesiam
despexcril ,

qui velalam

Syna^o^am

nudam

pLacuisse:

tum ejusdem ad itlum inquirendum ardo^

rem
7UC6

dcscriiit; ac

demum
explicai.

Legis solulionem in LricB

adumbratam

XLV. Merito ergo nuda,

quia pallium perdidit

aut for-

tassis ideo nuda, quia nonnunquam virlutis est opertuna non liabere pectus , cor nou habere velatum. Dcnique ve^ latam iilani, hoc est, Synagogam, quoehabcbat velamenia

ieclione Veteris Testamenti


'

quod modo revelatur, quo-

Cant.

III,

1-3, el t, 7.

Ibid. 8.

8o

S.

AMBROSir

niam in Christo evacuatur* ; velatam, inquam, Synjrgogam Christus despexlt et sprevit; unde hodicquc velamen super cor Judaeorumest positum. At vero ea quae tota ad Dominum mentc convertitur nuda est atque perspicua. Cum enim quis conversus fuerit ad Dominum vela, ,

mcn

auferctur , utgloriam Dci speculantes viderc possimns.


alibi

Dcnique eliam
scrlptum est
:

nudam

esse virtutis indicium est, quia

meam, quomodo induam eam ? Lavi pcdes meos, quomodo inquinabo illos ^ ? XLVI. Quam igitur tunicam cxucrit. et non invenerft
Exui tunicam

qucmadmodum

induat eam, de Scripturis,

si

possumus,

revelemus. Est cnlm quaedam tunica corporalis, sunt cit-

piditatum quccdam intexta velamlna; et ideo intcrdummelius est

nudum
,

esse corpore,

quam corde
:

velatum.

Unde

etiamPaulusnos admonet expoliarimultoessemelius


supcrvestiri

quam

diccnsetiam

alibi

Expolianles vos vetcrcm

shomincm cum actibus suis, induile novum qui rcnovalur inagnitione, secundum imaglnemcjusquicrcavit eum'.
lavit,nescit

Ergo quaj expoliata est, etpedes lotos habct ; et ideo quas quemadmodumlnquinari possint. Obliviscilur enim pcr gratlam, quod hauscrat pcr naturam. Magnus
igitur hic et justus

amor muHeris ante David regiam


solum

se la-

vantls.

XLVIL Verum non

lavit, sed etlam vocavit; ut

ineodemaccepimusllbro, dicente sancta Ecclesia: Veni, fratermeus, exeamus in agrum, requiescamus in castellis,dIluculosurgamusinvincas, vidcamussi floruitvitis*.

Non solum

igitur lavat

sed ctiam Christum ad se venire


:

provocat et invltat dlcens

Tibi dabo ubera mea. Nec suatantum, sed etiam nova ac vetera polllcctur, sicut ha:

bes

Nova etvelcra,
12.

frater

meus,
3,

scrvavi tibiS Et quasi


J

2 Cor. VI, i5, el


*

seqq,

Cant. Y,

Coloss. ui, 9, lo.

<

Cant.

11, 11,

Ibid. iS.

APOLOUIA DAVID
junoris impaliens
quaerit

11.

8^
a

adminiculum alicujus,

quo

Chrislus rogctur ut veniat. Videte aestuantcm, videle de-

siderantem. Quisdabit, inquit, te


a

fratermeus, lactan,

lem

ubera matris mete*


,

Et qua ratione quccrat


,

et

qua

gratia invilet et quemadmodum possit tenere Irat: qucmadmodum foris morantem expectet,
et ut

deraonsostcndit:
:

domum suam

ingrcdialur, implorat dicens

Invele

j^uiens te foris osculaborte,

assumam

te, et

adducam

f in

domum

matris meoe, ct insecretum ejus quae coucepit

j>me\ \'ides quemadmodum nuda sit, quaj non potest tectumhabcresecretum intemeralac; utique naturae, secretum intima) conscientia; nou designatumaliqua temcrilate
,

vitiorum. Horlus enim clausus cst Ecclcsia sancta, et im-

maculata

virginitas; qua; ideo

haiic gratiam

merclur a
Beatus

Christo, quia

Verbum Dei
me,
et

qu^sivit, desideravit, invenit,


,

advigilans ante oslia sapieatioe


f vir

sicut ipsa dicit

qui audierit

homo
,

qui vias meas

custodierit,

advigilans

meis

ostiis

quolidie

custodiens postes mei invitae


'.

Iroitus.

Exilusmei, exitus sunt

XLV 111.

Sic Ecclesiae sua? Christus speciem concupivit,

et paravit sibi

eam uxorem

acciscere.

Scd quia erat sub

Lege (sub Lege enim Pelrus, Joannes, caeterique Aposto-.


liciviri) prius

nos observantiae corporalis vinculis rclaxan-

dos putavit. Quamvisenim Lexrcligiosa, Lcxjusta, sicut

irix persona inducitur, qui tam


ut regressus e bello
ret ad

religiosus et castus fuit,


intra-

uxorem non recognosccret, nec


in

eam; tamen quia Lrias

David, hoc est, viro hu-

mili,

a Synagogai conjunclocum futuris uuptiis prajparavit. Unde et Joanncs typum accepit Legls, qui quamvis esset ex

copulam cognovit Ecclesiae,

tione discedens,

Palribus, parari vias Doraini nunliavit et Ecclesiffi copu-

lam prophetabat;

et ideo occisus inducilur, ut


Ibid. a.

defeclum

Cant.

VIII, i.

'

ProT.

vil!,

34,

LTI.

8i
iisque ad

8.

AMBROSII

legltimne observationis ostcnderel.

Lex enim

et

Prophet
typo

Joannem. Ergo jam Urias occisus

est in

Legis , ut Synagoga Lcgis laqueis solveretur ; quoniam qua

sub viro cst mulier

viventc viro, ligata est legi


viri.

si

aulem
sL

iuortuus fuerit vir, soluta est a lege


viro, vocabltur adullera
,

Igitur vivenle
:

si

juncta fuerlt alteri viro

autem mortuus
iitnon
lera
sit

fuerlt vir cjus, liberala est a legc viri; ila

adultera sifuoritcum alio vlro. Ergo non adiillicet

humanae condilioni, quae

sub Lcgefuerit, tamen

abolita

quodam modo

obscrvantia Legis, in gratiam vindi-

cata cst.

XLIX.
vit.

Logis autem observanliam non Christus abole'


et

Unde

Uriam non David occidit, sed occidi

a bella-

toribus passus est; hoc est, profanari rltum obscrvanllaD ex

Lege venienlis per incurslonem barbarorum et capllvitatem Judseorum passus est Christus. Denlque Urias lux
,

mea

Lcx ct Evangeenim crederetis Moysi crederelis et mihi ; de mecnlmlilescrlpsit\ Qula lux Chrlsli In Lcge praecesslt,
dlcltur.
?

Qax autem

Gluisti lux, nisi


,

lium

Si

cujus poslea in Evangelil gratla quasl in heptamyxo Splrilu

imivcrsa mundihujus implevlt (6). Hinc ergo Legi carncni


sustullt vel

Ecclesiam et

slbi junxit

cujiis Legis

lumert

populus

hostllls

immlnnit, quando Lcgis sancta


cst in

violavit

Immlnuta crgo lux Dci


citas

populo Judacorum

quia

cae-

ex parte in Israel contigit, donec plenltudo gontium


,

intraret

ct sic

omnis

Israel salvus fieret.

Joan. V, \6,

APOLOGIA DATrD

II.

fj

GAPUT X.
Renorata atUnii&ney
vidico latens,
altius mysttrium in adulterio Danimirum Ferbi divini cum humana

natura conjunctionem scrutatur.


L. ScPEREST adhucet quarlum mysterium, quod, quaeso,

mentem nostram, non verba pendatis; non enim in Terbo est regnum Dei sed in ?irtute. Adullerium factum est et homicidium factum. Hoc Sumc tibi baculuux est quod dictum cst ad Prophetam
placidis accipiatis auribus, ct
,
,
:

>

nucinum

*.

Et

alibi

virgam nncinam legimus, per quaof


et

iuteliigimus jus

quoddam

summam
,

propheLice

quos

more

nucis foris amara in corllce

dura in niedio tcsta

tcnera iutusest et fructuosa. Elsi igitur iu histona amariora


auditis, in lypo
terio fructuosa.

dura cognoscitis; sperate tamen ta my

Adulterium

inquam

in

typo salutis esl

non enim adulterium omue damnandum est. Denique ad Prophetam dictum est \ ade accipc tibi uxorem foniicariam *. Domiuus hoc jubet cum ca qnas
factum
;
:

fornicala fuerit, esse

conjugium

cujus conjugii, utsupra

diximus^
calione

Namque lllio qui ex forniest natus, a Domino nomen impositum est Jezrahel,
,

partus est Christus.

quod divioa
rioB,
illa

est geoeratio. Si ergo pia ilia copiila fornlca-

etiam

ista

utiqn pia societas adulterae copula

est.

de Judaeis. De diviois
;

autem non audco,

licet

Sed pium,

adulierium nominare

ne quera vel sonus sermonisoften-

dat, licet seosus vencralionis in prompla sit: quod potest

tamen cautius
'Iefm.
1, 1 1.

dici,

etsinoa expressius, ex disparibus co1,

Osce.

a.

Supra

cht. ixi

bojaslibrr.

'

6.

84
pulis

S-

AMnROSlI
est
,

contubernium pium factum


est.
:

cum Verbum
,

caro

factum
carnis

Non

sunt cnim legitima consortia Divinitatls et


caro

nec ut quodam fojdere conveniunt naturae


ita

anima; et anima carni,

etiam Divinitas et caro

justi ser,

vant

quodam modo

tori

legem. Suscepit carnem Deus

assumpsit animam, per inusitatam nec legitimam incarna-

tionem consortlum
in

fecit esse

legitimum, ut

sit

Deus omnia

omnibus.
LI.

Denique ut

scias essc

mysterium

interpretare vofilia

cabula. David

enim

acclpis in typo Christi, Bethsabee

sabbali, ant filiaplena, vel puteus dicilur juramenli.


igitur expressius,

Quid

quia mlsit Deus Filium

sub Lege

quam quod filia sabbaticaro Christi est; suum factum ex muliere, factum Eadem plena quia in passione ejus Lcgis est
,

pleniludo, vel quia plena graiia Spiritus sancti. Jesus

enim

plenus Spirilu sancto regressus est a Jordane. Eademetiam

puteus juramenli, hoc


tcus
:

est, religionis et fidei.

Et bene puvivae.

quia flumlua de ventre cjus fluent aquae


sibi

Ilanc
legiqiiai

ergo assumens

timam

Deus Verbum, copulam fecit esse quod myslerinm illae nuptiae deslgnarunt,

sunt in Canticis Canticorum, quibus Christo Ecclesia, et


Spiritui caro nublt. Et ideo eircumcursabat et quajrcbat

ubique Dei Verbum, quia vulnerata, quia nuda, quia adultera in

omnibus

etsi

iramaculata in Christo, quaerebat

caro mlsera redemptorem,


Lll.

Hanc

sibi

Christus junxit, ut

immaculatam reddeEt quia sub

ret

hanc
erat,

sociavit, ut auferret adulterium.

Lege
iilam

moriendura
velut

fuit,

ut liberaretur a Lege, ut per


legis et carnis

mortem

quoddam

solveretur.
tificati legi

Mortua

est igitur in Christo caro, ut

matrimonium nos mordixit, esse-

per corpus Christi, sicut Apostolus

laus alterius qui ex mortuis resurrexit, et passiones cupi-

4italesque carnis,

et cogitationes

peccatorum quaj per

IPOIOCIA DATID

II.

IJS

Lcgem

erant in

membris

noslrls, in

illamortemorerentar

nos aiitem soluli a lege mortis, qnasi nova Cbristi copula^


in novilate Spiritus
LIII.

resurgeremus

*.

Et tamcn qui legem in Christi carne solverunt^


esse violandam
,

eamque pulaverunt

omnes

jussu David a

bellatoribus ioterempti sunt.

Quo

indicio ostenditnr id,

quod posteriora docuerunt

esse signalum,

quod eorum qui

Christum inlerfecerunt, nullus evascrit; idqne evidenlisslme revelatur, eos quos ante mortem assumpserat Jesus,
sicut Judaeos, perisse parvulos et informes
:

eos vero, quos

post

mortem ascivit in numerum fUiorum, regno esse servatos. Lnde juxta boc mysterium convenit quod primus
in Judacis fuerit partus infirmus
;

ut postea in Cbristianis

fieretfructus acternus.

*V* \>iv> .>|U%V^W

CAPUT XL
Parabola Nathan proponilur, atque adsensummoralem,^ moxque ad allegoricum traducitur.
LIV. Sed jam ad nnntium transeamus.

Nam

superiori-

bus diebus tractatus nobis de


bomicidio David prophetie
fuit,

illo

invidioso adultcrio et

decursisque mysteriis

non

solumnihilquod condemnaretur; sed etiam quodlaudaretur, invenimus. Nunc tractatus incipit esse denuntio,* quen
decursi Psalmi titulus
est
:

jam saepe

repetitus ostendit. Sic


,

enim

Psalmus David

intellectus

cum

venisset ad
*.

eum
hu-

>Natbanpropbeta,

cum
,

intrasset ad

Bethsabee

LV. Itaque et
^jusmodi

boBC pars bistoriae relexenda est, quae

est.

Dives

inquit, et pauper intra

unam

erant ci-

Rom. Tn,

4-6.

Psal. t. .

,,
;

86

S.

AMDBO&II
rnultae oves
:

viUlem. Dlvlti mulla armenta,


ovis
,

paoperi una'
,

qua) de pane et vino paupcris alebalur

et in sinu

ejus requiescebat. Venit hoapes

ad divitem

dives

neque

do armento suo
sod

neque de greglbus

suis ali<{uid abstulit

unam ovem
illi

pauperis occidii*. lioc ubl co^ovil David


ilie,

Morietur, inquit, vir


Nallian
,
:

et a?estlluet qtiadruplum.
^,

Res-

poiidit

Tu

os

Ekjinde aperuit ei coBleste

maudatum
bona
,

dicens mandasse

Dominum

qiiod multa

illi

id est,
,

opcs reglas, sublato de pastorum numero

contulisset
disset
;

quodque in eum suam misericordlam profuquonium peccato exasperasset Dominum abducenda e)usomnia, rapienda ab hostibus, depopulaa-dam domum. Tunc alt Ille Peccavl. Et respondlt Nact ideo
:

than

Quoniam pccasse
:

tc confitcris,

remittct tibi
est

Domi-

nus pcccatum

sed

filius

tuusqul nalus

cx Bethsabce,
,

j>morIetur

Hoc

fdio aegrotanle,
:

David
ubi

jacuit, cilicio se operuit, jejunavlt


vit, surrexlt, lavlt, cnenavit, alios

humi flevit morluum cognoest.

consolalus

LVI. Vldete quam mulla. Primo omnium, quod Deiis

^ius

ot miserlcors est

et quae nobis adversa contingunt,

pro pretio nostri errorls excipimus. Didicirous Igltur captivltalcm pretium esse peccati; haec

enim decernilur pcena


,

pro crimine. Deinde illud advertlmus quod regum iapsus


poina populorum
!!iita

-nvA,

enim eorum virtute servamur, eliam errorc perlclltamur. Unde optandum est nobis regem gloriosMm atque perfeclum habere possimus.
sit.

Sicut

riMos ergo qui regem volumus haberc perfectum ,


Dtolumus habere perfeclum?

minem
jmus,

esse perfectum

qui

Dominum An vero illi possunt velle hoDeum noluntesse perfcctum?


sit.

IUud etiam breviter

itextras

peratur historiai, ut advarta-

quam cito
i,

veniae s^pes seeuia


ei
,

Non
,

naediocre aulem,

'qd Nathan ^enuntiavlt

h&c

est

infcrior

Propheta

Reg. xn,

etseqq.

Jbid. 5-f.

Ibid. i5, i4.

APOLOCIA. DATfD

11.

8^
ab inferiorc re-

Gravlsenlm verecuntlia pudorquo


prehciidi.
\ idelis

delicti,

quod culpa gratiam minuat. Sciebat


;

JNalhau

quod David nesciebat

adeo caligabat animus


est

ibumbratus quadam nube vitiorum. Deinde hic

Na-

than, quiin superioribus David acccptran Douiino prophetavit; ut doleret

eodem

redargiiente peccatum, quo pro-

phetantc meritiun fucrat praedicalum.

L\II. Sed jam mystcrium requiramns.


)

Duo,

inquit,
*. >

viri

eranl in una ci\ilalc, imus dives, el alter paupcr


,

Quis est hic dives aut pauper

nisi forle
Ille

unus populus
dives in Legc,

Jud%orum
culis
:

et aJler

populus chrislianus?

dives eloquiis Dei sibi credilis, dives prophe^iis, dives ora-

latcm

Scd uolile hanc refugere paupciv regnum ccelorum. Scriptura est "nim Bcati paupercs spiritu, quoniam ipsorum cstregnum ccelorum ^. Bona paupcrtas, quaj quod habuerit,
hic vero pauper.
,

quam

sequilur

nou

amillit.

Bona paupertas

quse

si

thesauros

non babet

jiccunia?,

habet lamen thesauros

scienti.Tj

atque sapientia?.
Isle

Noiile,

filii,

quasi vilem despicere paupertalem.

pau-

pcr clamavit, et Dominus exaudivit eum*.

Nolile quasi
a

magnis invideredivitiis: Sed


tcs
si

Divites eguerunt et esurierunt.

vullis

habcre bona,

Dominum

quaeritc

Inquirca*.

cnim Dominum, nou deficiunt omni bono


donarct,

Ergo

uolite rccusare

quem

omnem pau{>ercm. Pauper cral Pelrus, et nummulum nou habeat sed preliosiorem
:

omni pecuiya donabat salutem. Pauper


Evangelio
'^

illeerat

Lazarus ia
pauperis

sed

ille

qui ante in oslro dives Jaccbat ct purvitae


,

pura, optabat post exitum


refrigerari.

stillante digito

Quamvis

ille

ostro superbus rcgio et

purpu-

ratis vestibus

vulnera pauperis divcs fastidiosus horruerit,

iamen

ia iuicruis locatus optabat eo loci fuisse


i.

quo Laza4

Rrg. xn,

Matlh.

t, ".

pjat.

xxxin,

7.

Ibid. 11.

Luc. XVI, ig. et stqq.

^8
rus.

S.

AMBROSII
I

Quo

locolectlo

peremque

descriljere; sed

non videtur pecunlarnm divitem paaeum pauperem, qui pro fidc et


,

devotione vulnera corporis non horruerit

famem

jeju-

niumqiie toleravcrit.
LVIII.

Cum

igltur haberet

populus Judncorum
,

in suls

greglbus plurimas copias hostiarum

tamen unam ovicu,

lam,

quam populus

ille

pauper habcbat, eripult glorios

illam subjiciens passioni. Yis scirc

quam ovem

Slcut

sovis ad viclimam ductus est*,

qui pane pauperis ale-

batur, et potu pauperis utebatur, et in sinu paupcris dorjriiebal.

Noslrlsenim utebatur aHmentis,in noslri pectoris gremio quiescebat. Nam in Judoeorum sinu quiescere se

non posse mcmoravlt dlcens

Filius

hominis non habet

ubi caput

suum

recllnet

^.

LIX. Et vcnit hospes, inquit, ad virum illum divitem. est isle hospes, nlsi miserabilc peccalum ? Elenlm culpa in hunc mundum tanquam hospcs intravit, allena nostrse,
Quls
et peregrina naturae. Itaque

non de

suis gregibus

hosliam

obtulltj sed accepit oviculam pauperls, et occidit illam,

Cujus quidem passio


tare profecerlt;

licet qulbusdam ad sacrlficlum salutamen videtur illis sui fuisse furoris ali-

mentum, et cibus culpae, incentivumquc peccali. Denique Judas panem accepit a Christo, et lunc magis repletus est
diabolo ; quia non accepit ex mino proditlonem parabat.
fide
,

qui tam hospitali

Do-

LX. Et

iralus est

David ad illum virum. Diximus quod

pcr Prophetam Judaeorum populus declaratur, et ideo sub

hac figura se ipse condemnat. Dignus est morte vir ille qui fecit hoc, et oviculam restituet in quadruplum, hoe est perilurum populum Judaeorum, sed cumulalioribus
bonis fruiturum

populum christianum

quia praestabilio?

est praesenlibus slalus qui


>

ex resurrectione debelur.

Isaif.

uii, 7.

Luc. IX, 58.

APOLOGIA DAVIB

II.

Sp

LXl. Proposltum mihi

fuit,

ut mcminisse dignamini,

advorsus eos qui homicidiiun adulteriumque sancli David

ai^uendum putant, qualicumque meo respondere sermone


et ila favore veslroe unanimitatis tractatus nostri cursus

evasit; ut praedicandus ore

omnium

videretur,

qucm pu-

tabamus non posse defendi. Sedquoniam nostro virsanctus


auxilio

non indiget, jam ipse vobis pro tnm suum ipsius dicta defendant.

se loquatur, ct fac-

CAPLT XIL
David peccatum suum Deo
confitetuf, composito

Psalmo

quinquagesimo cujus hic versus aliquot explicantur : imprimis quce sit magna misericordia, qua^e multitudo miserationum inquiritur : tum docetur solum
,

Deum

iniquitates nostras delere, quce

cum

latere non^

possint,

exemplo David sunt confitendcB.

Demum Ar^

rianos in Manichceorum impietatem recidere plu'-

num fit.
LXIL maguam
c

MiSERERE

inquit

mei

Domine

secundum
misericoret ideo quae

misericordiam tuam*. Nova,

nisi fallor, fratres

charissimi, conjunctio ista sermonis, ut

magna
:

dia diceretur.
sit

Non

facile alibi
,

lcctum memini

magoa misericordia non facile dixerimus. Legimus tamen magnam Dei virtutem. Et ideo considerantes qua&
slt

magna
remia
:

vlrtus, conjlcerepoterimus,

quam miserlcordlam
in sancto Hie-

magnam

voluerit deslgoare.

Legimus enim
fecisti

Quis

es,

Domine? Tu

coelum et terram ,ia

smagna
'

virlute tua, et

brachlo excelso*.

Yirtus ergo

PmI.

l, 3.

Jerem. xxxii, 17.

ijgO

S.

AMBROSII

magna coelum feclt. QusBestvirtus magna; Patris, an Fllii? Magna uliquc Palris virlus cst; ipse enim pcr Filium ccb-

lum
est.

fecit et

terram

sicul habes

In principio fecit Deus

Bcoelum et lcrram*. Sed tamen et Filius magna virtus

Nam cum

virtutem Palris Filium legeris

sicut

hnbes

Xhristum Dei sapientiam atque virtutem^, sutique cum virtus Palris Filius sit, magna virtus est Filius. Quemadmodum igilur omnipotens denegatur, quem fatemur magnam Dei esse virlulcm ? Haec igitur magna virtus coelum fecit quia cffilum fecit et Filius, sicut habes Omnia per
;
:

ipsum

facla sunt'.

Ergo

si

et

Paler

fecit et Filius,

utique

facli unilas operationis iudicat


tio Palris

unitatcm.

Non ergo operaoperatio,

et Filii discrepat.

Si

autcm una

una
est.

lique operationis potestas, et majestas una factorum

Haec dc Patre et

Filio.

LXUI. Quid ergo silemus de

Splritu, pracserlim

cum

Scriplura nos divina non patiatur silcre? Dat enim locus

opportunissimum lcstimonium ad sancti Spiritus unitatem

um

Patre et Filio

comprobandam

ut ejus quoque opera-

tloncm ab opere Patris et

Filii dissociare

gimus enim
fecit
:

magnam virlutem Patris magnam virtutem eliam Fiiium


nec solum
coeli

esse,
esse,

nequeamus. Lequod coelum

quoniam
:

coe-

lum

fecit;

fecit,

sed etlam firmavlt

V^erbo

enim Domlni

firmali sunt*.

Ergo

sl

et fecissc et

firmasse C(elum magnaj virtutis est, etiam Spirilum sanctum

a majestate magna)

virtutis separare

non possumus; quia


snperfcrebatur Splri:

scriptum est: Et Splritu ori^ ejus omnis virtus eorum*.

Namque cum coehim


tus; de

fieret et terra,

qno

alibl

ait

propheta David

Emitte Spirilum

Dtuum
jftniatn
'

et creabunlur*.

De quo eliam

alibi

dixil:Quo-

videbo ccelos tuos, opera digitorum tuorum^


I,

Non

Gen.

I.

Ibid.

Cor.

i,
1

24.

Joan.

i,

3.

6 Id. ciii, i3.

<

Psal. xxxii, 6.

Id. Tii,4.

APOLOI& BiriD

II.

^
etterram
;

enim corporalibus
bes in Evangelio

dlgitis

Dens

crelirm ferit

sed

Spirilus gralia soptirormls, illo TideHcet drpto


:

dc quo ha-

Quod si in "dtgjto Dei ejicto dnemonia*. Uuncenim digitumalibiSpiritam dixit, sicut habes Quod
:

jsi

in Spiritu

Dei ejicio dacnionia^ Si igitur Spiritus Dei

4ig:ilusest, quottiam
ritiis

brachium Dei

Filius cst, utique Spi-

cooperalus Patri et Filio p"r unitalem operationrs


fecit et lerram.

ccelum

pavit, ut

Ideo enim digilum Filius nuncutanquam unius corporis, ita Divinitalis expriraeret
si

aoiiatcm. Itaque

ma^na

virtus coelum condidit, uliqne


:

m^na sapientia

coelum condidil; quia scriptum est

Om-

nia in sapientia fecisti'.

fttus

LXIV. Didicimus igitur qiKE magna sit virtus, colligaaunc quae magna sit misericordia. Si maj^na virtus
juslilia

ecelos fecit, ct magiia misericordia debet esse de ccelo, ct

magna

debct essc de ccelo

justitia

prospeiat, et misericordia venit e ccelo.


Diiscricordia;

cnim de Mngua ergo

ccelo

facta

in nobis*.

Quia Verbum caro faclum est, et habitavit Ergo magna virtus ccelos fecit, magna virtos

eelos inclinavit, sicut legimus

:t

inclioavit ccelos et

descendit^

exors fuisse

Quo ostendilw nunquam Divinilatis suae Dei Filius, ncc cum inlcr homincs versaretur;

^aoniam elsi suscepit qood non erat, non dcatitit tamen ese quod crat. Itaque cum dicilur Et inclinavit ccelos, ct descendit non tam vidctur de ccelo descendisse,
,

quaon ipso desccndisse

cum

ccelo.

Nam cum Pater


quam

Filium

alloqneretur in terris situm, Angeli minislrarenl, non tam


fiQutassc videtur

sedem Dei

Filius,

transtulisse.

Ergo

didicimus

magnam
Itaqne
sit
si

esse misericordiam.

LXV.
Cffik),
'

ntagna miscricordia est descendisse de

quae

multitndo miseratioaum distinguere alqae

Luc.

XI, ao.

10.

Malth.

xii, 8.

Psal.

ciii,

^.

<

Joan.

u |i

* PsJll. XTII,

^<2

S.

AMDR09II
:

iiitelllgere

debemns. Sequilur cnira


significat

Et secundum multi
sed illud ad

tudinem miseraiionum tuarum dele iniquitatem mcam*.


uterque versiculus
:

Non enim idem

Incarnalionem refertur, hoc vero quod sequitur, ad eas

referendum videtur quas Dei Filius

in carne suscepit inju-

rias; quia jejunavit, quiaesuriit, quia flevit, quia vapulavit,

quia crucifixus, quia mortuus, quia sepultus

est.

Haec

enim carnis, non Divinitatis insignia sunt. Et neccssarium fuit, utierumnarum mullitudinem miseralionum mullitudo
depelleret, profutura nobis dominicae ccrtamine passionis.

LXVI. Non enim sua peccata


:

delebat, quia

peccatum
erant

nullum fecerat sed quia peccatum factus


delenda peccata, sicut David dixit
:

est, nostra

Dele iniquitatem

meam.

Quid est Dele? Videamus hoc verbum; non enim otiosum cst. Denique et alibi ait Ego sum qui deleo
:

Iniquitates tuas, et

memor non

ero'^.

Sunt profecto

alte

impressa quaedam conscientiae nostrac ulcera delictorum,


et

quaedam mentium nostrarum animorumque vibices, quae errorum nostrorum obducuntur ulceribus. Habet ergo
culpa characleres suos et apices, quibus proditur: quod

non ingenio nostro

aflinglmus, sed prophetica auctoritate


slt

signamus. Scripta est ergo; et ubi scrlpta


;

vide:In
sed

pectore, inquit, cordis tui*.

Hoc

est, ibi scrlpta est culpae

serles,ubi etiam forma virtutis;


in tabulis cordis carnalibus.

non

in tabulis lapideis,

Sed qnae bona sunt non atramento scribimtur, sed Spiritu Dei vivi qua3 autem vitiosa, graphio ferreo et ungue adamantino. Talis propcmodum
:

Scriptura, qualis est pcena peccati. Scribitur

illa

graphio

ferreo, hoc virga ferrea coercetur, sicut scriptum est

Reges eos in virga ferrea*.


virga regni tui*
"

Alia est

illa

virga recta^
illa
4

hcec supplicio coercet noxios,

innoxios
ii,

Psal.

I.,

3.

Isai". xuit, a5,

Jerem,

xtii, i.

Psal.

9.

Id. XllY, 7.

APOLOGIA. DAVID

II.

^3
:

gubcrnat imperio. Ergo scripta cst culpa

videamus

ubi.'

Non

foris,

sed intus in corde tuo et in peclore tuo. Sicut


est

euim prope

verbum

iu ore tuo, et in corde tuo

ic
et

inndelibus iu ipso corde exprimitur

fignra peccali,

erroris efligies. Intus igitur est culpa, intus el virlus.

Et
;

idco Douiinus
ut oslenderet

Seatio, inquit, de

me

virtulem exissc*
;

qu bona

sunt, de interiore procedere

et

conlra quie mala sunt, de interiore prodire.

Noa cnim
:

quod

inlrat, inquit, in os,

coinquinat

hominem

sed

qnod

exit de ore'.
et ideo cave

De corde enim

tuo cogilationes procedunt;

nc de corde tuo malae cogitationes prodeant, lempore arguant


et accusent. iSon

quK

tc posteriore

enim

Deus teslimoniis ad revinccndum te argumenlisque


tua te ipsa culpa accusat et prodit.

indiget

LX\ II. Deinde bcne


delictura

in

hoc Psalmo Davld


est

meum

contra

me

semper*.
!

quod latere cupio,

et iatere

non possum

Et enim mihi Quomodo enim

dicit

Vae

latebo, qui inscripta in pectore

meo

gero

meorum

indicia

delictorum? Nudabilur in

illo

judicii die

uniuscujusque

peclus, testimonium rcddente omnibus conscientia sua, et

invicem accusantibus cogitalionibus, aut eliam defendentibus


,

in dic

qua judicabit Dominus occulta hominum.

Quis pudor

iUe,

cum

prodi omnibus ca?perit quod pulaaperire se cceperit uniuscujusque


sui criminis scrie revinca-

bamus occultum; cum


imago
delicti, ut

unusquisque

tur? Quis pudor

cum

illum

quem

despicabilem in hoc

sxculo judicabas, videris esse praelatum; illum servum

tuum, iUum qucm juxta saculi hujus

astutias
divitiis

ineptum et
cognoveris

inhabilem arbitrabaris, simpUeitatis suae

honoratum? Ergo dum vivimus, confugiamus ad eum qui potest delere peccatum. Nec vereare quod graphio ferreo ^criptum est, et ungue adamaotino (7); hic enim porI

Luc.

Tiii, 46.

MalUi. XT, XI.

J Psa!. l, 5.

^^
fateri.

;.

Aur.Rosii
:

tas ferreas aclamantiaasque confregit

nec limeas culpaiBi

LVIII. Confessus est David, agnovit iniqnitatera suam,

Quoniam iniquilatcm meaoi et tu non agnoscis? David fatetur, ct tu ncgas? Paulus se nocentem clamal% et tu innocentem le asseris? Non est igitur maximus erubescendi locus, quando cum plurimis peccati mixta consortia sunt; si sequamur tamen studium corrlgendi. Neque ruragnovit errorem
;

et ideoait

ego agnosco*. David agnoscit,

sus paveas, ne culpse confessio teneatur ad poenam.

enim

et misericors

Bonus Deus non solum culpas ignoscere conconsibi

fitentibus, sed eliam pra^mia corrigenlibus impertire

suevit;
ligll

si

lamen unusquisque

donari petat, quod inleljustificeris'.


ista est

non

laterc.

Dic ergo Iniquilates tuas, ut


ignoscere
:

Dei vox

ista est volentis

Dei vox

pro-

mittenlis,

quod tuum

velit delere

peccatum.

feci\

LXIX. Tibi peccavi, David dicit, ct malum coram te Hoc es\, ctsi homines non vident, sed tu vides etsi
:

horainesmedijudicare nonpossunt, quiapartlcipes doiicto-

rum

sunt; tu

tamen judex
in
te

es singulorum, quia expers es

delictorum.
laleant,

Quamhbet

corde inlimo cogltationes noxf


sunt, qui potes dicere
ve&lris^ ? in
:

coram

tamen

Qmd

D cogitalis

mala in cordibus

Nempe
sit

Christus hoc

dicit.

Qui ergo novit quid

corde

scrlptum, potest

dclere quidquid in corde conscriptum

est.

Cui se fateatur

noster David non solum in se ipso, sed etiam iu primo ho-

mine peccasse, dum praDcepta divioa temerantur.

LXX. Quo licet advertere, fratres dilectisslml, quemadmodum omneshacreses, dum se impugnant, inse recurrant. Itaque Arriani dum Patris et Filii separant potcstatem, ia cum furiese exittun dlsputationis incurrimt, ut cum Mani

Pial. i, 5.
IX, 4,

a 1

T\va.

i,

i5.

3 Isai.

xlhi

26.

psal. l, 6.

f Malth.

APOLQGIA DAYU)
chaeis

II.

^'
Quam prounum

eorum coucDrrat

assertio;

illl

enim dieunt altercm

Denm

esse Veteris, alteroni Novi Testamenti.

fanam asserlioncm Ecclesia sancta condcmnat, quae Deum legit; Quia unus Deus Palcr ex quo omnia,
>in ipsum
:

et nos unus Dominus Jesus per quem omnia, el nos per ipsum^ Ulique omnipolens potestas et una Pa~

et

tris et Filii

declaraiur; ut nec Palrem a Novi Teslamenfi

gratia secernamus,

nec rursus ab inslauralione mundi Fiutrius-

lium separemus.

LXXI. Deuique consideremus utrum idem Deus


que
sil

ho mine peccavimus, et per naturac successionem culpje quoque ab uno in omnes transfusa successio est. In quess ergo peccaTi, in Patrem an in Filium? Ltique in eutn qui mihi creJidit, quod non servando peccavi. Mandalum esfc homini, ut ab omnibus guslaret quae erant in paradiso, sed llgnum scicntlaj boni et maii non tangeret'. Adam ei^oin singulis nobis est. In illo enim conditio humana deliquit, quia per unum in omnes pertransivit peccatum. \ ideo
in priino
,

conditor Testamenti. iNempe

omnes

summam
commissae

mihi credilam; video quae praevaricalionls

aera

contraxerim,

dum vetlta

ct interdicta degusto. Ilinc

debeo
cce-

sortls

usuram; quia creditum mandatorum

leslium foenus intemerata fidcs ssrvare

non

potuit.

LXXII. Agaovimus
lorem. Credltoris
ideo

creditura, agnoscamus etiam credijus est ut exigat et relaxet; et

nempc

idem

relaxal, qul jus habet exigendi.

Cum

igitur in

EvangelloChristus dixerltmlhi: aPicmissa sunt

tibi

peccala

Btua%nonne eumdem
IIus relaxavit,

intelilgo

dominum
si

sortls,

quem
sed, ut

arbitrum veniae recognosco?' Aut

Pater credidit, et Fi;

non per unitatem, ut nos dicimus

Arrianl asserunt, per distantiam potestatis: alius ergoDcus


credidit, aliusreluxavit? Likle Incurruut, ut
,'

Manicha^orum

Cor. Tiii, G.

Gen,

ii,

7.

Inc. t, 20.

^6

S.

AMBROSII

perfidiam non evadant.

Deinde

unum

diccndo

bonum

Deum,
bonus
laxavit?

advertant quos laqaeos demenliae suaB incidant. Si


est,

qui credidit,
illis

quomodo non

est

bonus, qui re-

Ergo cum

pailcm habeant Arriani, in quorum

asserlioncm pcrvcniunt. Ncc

mlrum

si is

qui scmel dcviare

ccepit a vero, nexibus se alieni erroris involvat.

LXXIII. Et ideo una

cst sentcntia, qua;


vit

hiereticorum

omnium machinas
quod
Filius fecit,

destruat,

unius potestatis, majcstatis

atque virtutis Trinitatem essc credamus; et ideo ab eo

non separemus Patrem

nec ab eo quod
fiet,

Pater mandavit, Fillum segrcgemus. Ita enim

ut non

alterum

Deum

Veterls, altcrum Novi Testamcnti induca-

mus

scd per unitatem potestatis et Filius in Patre, et


;

Patcr intclligatur in Filio


Patcr relaxet in Filio.

et Filius fcencrctur in Patre, et

Nam

et Pater dimittit

peccatum

Filium dimisisse jam diximus.

LXXIV.
quit,

Accipite qnla dimittit et Pater. Dimitte, in-

nobis deblla nostra, sicut et nos dimittimus debito

ribus nostrIs\

Ulique ex persona nostra hoc Filius Patri


quasi dimltterc ipse

dicit.

Nec ideo
diclt,

diclt,

non

possit

sed

ideo

ut tu unitatem potestatis intelllgas.


si

LXXV. Dcnique

auctoritatem qu^ris in Filio

Jam

vos, inquit,

mundi

estis

propler sermonem

quem
:

locutus

sum vobls^ Dimittitscrmone,


:

dimittlt imperio
,

sed

cum

ralione dlmitlit dicens

Vade

et

posthac vide nec pec:

ces'.Habcs auctoritatem , quia vetera donavit


judicium, quia futura praiscripsit.
'

habes

Matlb.

VI,

13.

Joan. xy,

i.

Id. v, i4.

S.

AMBROSII
ENARRATIONES

MED10LA.NENSIS EPISGOPI

PR.EFATIO
IN

PSALMI

ENARRATIONEM.
incentivum proposuit Deus
:

I.

QuoNiAM

summnm

vlrliiti

futurjc bealiludlnisdelectationcm^

veliemensquoquc cal-

car errorls delectationem esse diabolus excogltavit. Ltrius-

que

senlentiac praestat indicium


a

primus liumani gcneris

Adam,

Domino Deo

in

paradlso voluptatis positus; ut

oeterna dclectatione frueretur, ad virtutem futurac sobolis

provocandam. Neque enim erat incognitum Deo locum

eum

errori

daturum
,

et ca?teris propositara

spem

salutis

esse debere

qua

in pra?reptam

humano scdem generi con-

tenderent reformari. Et idera per speciem serpenlis quae


praefiguravit delectallonis illecebram, uxoria persuaslone

deceptus. Occasioneigltur accepta, adversarius per delec-

tationem mihi operatus est mortem. Itaque quod divina


gratia

tributum erat ad vitam

factam

est

mihi

in

mortem,

eoqne faciliorem inlmicus assensum homlnls habult; ad

lapsum enim speciem praetendit


opera sna

naturae. Delectarunt

enim
,

Dominum
Domlnus

delectarunt prima naturae exordia


ait
:

quae videns

Bona valde
>

*.

Scripti forle circa ao. 38i.


>

Vide D. Guillon, tom. ix, p.

u8-n.

Gen.

I,

3i.

gS
II.

S.

AMAiROfrll

Landant AngcIL Dotnintn^, psallnnt


,

ei Poleslates

coeloruin (8)

ct antc ipsnrn inilinm ranndi

Chrrubim
:

et

Serophrm cnn>
)>tns,

snavilalc canorjB voci sii dicnnt


*.

Sancinillia

Sanclns, Sanclns

Innnraera Angclornm

assislunt, ct scniorcs ct tnrbaii>agna sicnt voces arpiarnm

multarnm concinnntw
expressior scrmo
talc vcrsari;

Allchiia

^.

Ipsmn a\cm

c(cli 1'ert

cnm

fpiadam perpelni concenlns snavicjtis

nt sonns

exlremis tcrrarnm parlibus

andirctur, ubi sunt qiuTdam scci^edi nalnra*.

Ncc

id

ab usu

naturrc alienum videlnr; (|uandoqnidcm vox missa gratiore plansn c

ncmoribns rcsnltct, ant nionlibus,


In scopulis

ct sua-

vioro sono roddant qnod accepcrint.


ipsis ct lapidibns rcj)crit

natnra quod dclcctar^ct.

qnoquc Aliorum

spccnla

aliornm

nsns

delcclat aut gratia. Fcrie ipsre,

atque avcs Joci amnenioris aut modnlatioris vocis dclectatione mnlcentur. Lact^Snlibus

qnoquo parvulis ant seve-

rilas terrori est, ant blunditice vohiplati. Naturalis igitur

deloctaiio cst.
III.

Lnde

et

David

sanctiis

qni advertcret
si

unde homo,

et

qna

essct frandc dcJGClns;

nam

tcnnisset infnsamsibi

Domino

lelcrnne illins cadeslisqno dclectationisgraliiim,

nec

sa?cnlaribii8

captus

aniisisset

illecebris,

nunqnam

tam
rare

miserabilis aGrnmno} subiisset injnrias. Itaqae repa"

oam

studcns ac rerurmare psallendi munere, ccelesti*


instituil

nobis instar coiiverfiationis

IV. Elenim licet omnis Scriptura divina Dei gratiam

lamen dnlcis Psalinorum libcr; quandoquidem ipse Moyses qni plano gesta majorum scrnBone descripsit (9) ubi tanion per mare llirbrnm popnlum
spiret, prascipue
,

patrnin nieniorahili admiratiorie


aspicicns

ti^ansdnxit,
suis copiis,

deinersnin
in

regcm Pharaonem cum


,

majora

ingenium altoUens suum

quia majoi^a viiibus suis fucrat


seqq.

Isai.

VI5 3.

Apoc. XIX,

1, el

Pn.EFATIO IN PS\LMDM

r.

i^
:

asscculns, canlicnm Doinino cccinit Iriumphnlc. Marla

quoquc lympimum sumens cactoras horlabatnr dicens c Cantcmus Domino; gloriose cnim honorinca^tus est
,

equuiu

et <scensoreiji jrojccit in

mare

*.

Ipse cliam

Moyses cimj lejrem Domiui


peclorjbus
aflij;crpl

lcgissct,
,

quo ejus meraorlam

auclientium
,

per canlicum locutuscst


:

dicens

Audi ctelum

el loquar

Expeclelur sicul pluvia

clofiuium

mcum,

et

dcscendant sicut ros vcrba'


,

mea

*sicut imbcr supcr

^ramen

siculnix supcr ftenum

*.

V. Deleclalur
scd
tico usus est

igilur canlico

Dcus non solum laudari,


Moyscs lunc niaxime can;

cli.m rcconciliari.
,

Inde

ct

quando cajlnm
cncleslis
,

lesllficabalur et terram
gralinc

iit

alulcm snam

souo

concinenlem avidlns
.Tternum

mundus

audirel

et sacrie suaYilalc dulcedinis in

lcgis observanlia

menlibus inolcrct humanis. Denique Lecanlico nrmarenlur, per indignalio-

gis labulne prius

quam

nem

Moysis

Iracla; et

comminulac sunt.

l/bi
ira

vcro

tali

sig-

naculo consccralaj sunt,

humma

locum

non babuit;.
ct

qnia sanclincatio eara sacrai suavilalis exclusit. Canticum


itaquc Domini sicul ros moUior descenditc cado
,

fidem

horaiiuun sicut gramen imbre


iofudiL

quodam

gralire

spiritalis

Duo

igilur Iktc canlica in libris

Moysis tanquam

duo mundi
YI.

oculi, ccelique lumina, lolum corpus operis

cjus illuslrant.

At vcro Davld principaliler

nus

elcclus.esl; ut

quod

in aliis

pere vidclur in hoc juge el canlicum lcgimus in hhro Judicum

a Domino ad hoc murarum prajeminercrchquo conlinuum refulgcrel. Lnum


'

reUqua,

hisloriae

more, dccursa, quibus expressa sunt gesta majornm. iinum Esauis canticum scripsii, quo legcnlium corda
mulceret*

in reliquis terribili luba correplionis infremuit


I.

Esod. XV,
1, et

Deut. ixxii,

i, a.

> Jadlc.

y, a, el seqq.

itsai. XII,

seqq.

XOO
Canllcum
[ui

^ S.

AMllRCSil

ci

nc

ipsi

qiiidem inimici objlccrc poliierunt

CLUii

propter

alia dicla
*

usque

acl
^.

culi.

Unum

Daniel

unum Habacuc

nccem sunt pcrseSalomon ipse Da-

Tid

filius licet

innumera canlica ceclnissc dicalur, unum


advertcrc
licet.

tamcnquod
Vll.

EcCiCsia rcceperit, Canlicorum Canlicum de-

reliquit. In alils igilur singula Ilisloria inslrult,

Lex docct, prophelia annuntiat,


:

correplio casllgat, moralilas suadct

in libro

Psaltnorum
saliills

profectus estomniuni,
inanae.

ct

medicina quncdam

hu-

Quicumque

lcgcrlt,

habct quo proprlac vulnera

passionis speciali possit curare rcmedlo.

nere voiuerit, tanquam


et

in

Quicumque cercommuni auimarum gyainaslo,^

quodam

stadio

vlrtutum diversa gcnera cerlamlnum

reperiens pncparala, id sibi cligat, cui se intclligit ap-

liorcm, quo facUius pcrvcniat ad coronam. SI quis gcsla


recensere

majorum
' ;

sludcat,

atquc imitarl
hisloriaa

vclit

inlra

iinum Psahuum totam patcrnaa

scrlcm acclpit

comprehensam
explicanlur.

ut thesaurum niemoriic coirpcndio lec-

tionis acquirat. Faciliora

quoquc videntur, quaj brcvius


allitudinis,

IUud eliam quantic

quod brevi

intervallo oirensionum adversadistinxlt, ct reconcliiatlonis

secunda sublexuit; ut slmul cognoscercs quld Incredulitatis

obesset olTensa

quid fides prompta confcrrct? Si


vinculo charilatls esl;
implcvit
;

quis

vim

legis explorat, quae tota in


dillgit

qui enim

proximum, Legem

in

Psalmls

lcgat quanto dilcctlonis affcctu pro totius plcbis opprobrio

rcpellcndo, pcriculls se gravibus solus objccerit

in

qua

non imparem

charitalis gloriam

triumpho virtutls agnoscet.


audiat dicentcm
:

Si quis correplionum sajva formidat,

Domine

ne

in ira tua
* ;

arguas

corripias

me

et discat

me neque in furorc tuo quemadmodum debeat irati


,

Dan. m, Sa.et seqq.

<

Ilabac.

w,

a,

cl^eqq.

Psal. lxxtii, 8,

elseqq.

Id. vi, 2.

PR.EFATIO IN PSALMrW
jnclicis

ti

^Wf
cog;noscere

tcmporare censuram. Si
,

fjuis palicnlinc
:

gcstil

c\emp'um

lcgat in Psalmis
* ;

Si reddidi relribuen-

libus mihi mala

et advcrlat qnia pr.TCoptnm evange-

licum spirilu prievidit, virlnte pnevenit.


illnd proverbiale :

Habes
,

ilat]uc

Qnia manstictus homo

cordis est

DU e

licns

*.

Si qni pra'lerca ;;dvcrsns neqnilix spirilalis


cssc mnnilns, quid magis

incur^ns
sibi essc

viill

qnam psallendum
;

noveril? Psallcbat David adolcscenlior

ct Saiilis

ncqnam
VIII.
alii

spirilum fngabal, qui

enm

anlea slringcbal.

De

viriule auleii) propheliae quid loqnar? \)ub*d


soli

annnnliavcrnnl pcr acnigmaJa, hnic

palam atqae
cjiis

a]\erte vidclur esse

proniissum, ut Dominns Jcsns ex


sicut dixit

semine nasccrclnr,
iifrutlu tentris lui

ad

enm

Doralnus :
*.

De

pooam super

sedcra

fuam
;

1n Psal-

inis ilaquc nobis

non solum nascilur Jesus


,

scd eliam s^,

lularcm illam suscipit corporis passioncm


git,

quiescit

reisnr-

ascendit ad crelum

sedet ad dexteram Palris, Id


solus hic

qnod ncmo priesdnipscrat honiinum dicerc, hoc


Prophcla
IX.
scriptis

annuntiavit, poslea ipse Doininus in Evangclio


*.

'praidicavit

Omncs

pra^terea

scriptorcs

Psahnornm

in

suis
:

exempla posucrnnl, ant aliqua dicta snperiornm


nihil pr.Tler

Psahni

qnod snnm

esl, habent.
:

Quid

igitur
iir-

Tsalmo

gralius? tJnde pulchre ipse David


:

Laudate,

quil,quoniam bonusesl psahnus

Deo

nostrosit jucunda,

dccoraquc laudalio \ Et verc; Psalmus enim bcnediclio


'popnliest, Dei laus, plebis laudatio
,

plausus

omnium,

scrmo nnivcrsornm, vox


cunditatis,
laelitiie

Ecclesiae, fidci canora confcssio,


liberlalis
helilia
;

auctorilalis plena devotio,

clamor ju,

resnltatio.

Ab

iracnndia mitigal

sollicitudioe abdicat, a

mcerore
,

allevat.
Psal. cxxxi,

Nocturna arma
13.

Psal. vn, 5.

ProT. iiT
t.

3a.

Luc.

xxir
^

44>

F*^. CSLTI.

102

S.

AMBROSII
in sanclltate^
,

diurna maglsterla; scutum intimore, fcstum

imago
tharae

Iranquillilalls

plgnus pacis atquc concordiye

ci-

modo ex

diver.^is et

disparlbus vocibus unain ej^pri-

mens
juhct
^

c.intilcnam. Dlei ortus l^salmum rcsultal,

Psalmum
hio

resor.at

occasus.
(lo)
:

Mullercs Aposlolus in Ecclcsia taccre


ctliim

Psalmum

benc clamant

omni

dulclstclali, hlc utriquc aplus ost scxui.

Hunc

sencs rlgorc

sencctulis deposilo canunl

cui juctuidilale respondcnt

hunc velorani Irlsles in cordis hunc juvones sinc invidia


slne lubricnc. a'tatis

cantanl lascivlje

hunc adolcsccnlcs

periculo et tenlamcnlo conclnimt


ipsac slnc
jsinc

voluptalls, juvcnctiiae

dispondio malronalis psallunt pndorls, puellujaj


verecundlaj

prolapslonc

cum

sobrictato

gravilaiis

hyranvim Dco,
tcnpre

inflcxnc vocis suavilate


,

modulantnr. IJunc

(i i) gcstit ,piicrllia

quaE aliadcclinat ediscere.


iMajoris profcctus,

hunc meclilari gaudet inCanlia, Ludus quidam cst iste doclrinae


seria

quam cum
ijn

Iradilur
fiat

dlsciplina.

Quantum

laboratur
?

Ecclesla ut

sihntium,

cum

lecllones logunlur

Si

unus loqualur, obslrcpunt

univcrsir:

cum Psahnus

logitur, Ipse sibl est efleclor silenlil.

Omnes

loquuntur, et nuUus obstrepit.


testatis supercillo

Psalmum
hoc

rcges sinc po-

rcsultant. hi

sc minlslerlo Dtivid

.gaudcbat vldcri. I^ahpu cantalur ab Imperaloribus Jbilatur a populis. Cortant clamare sii)guli quod omnibns
proficit.

,^ore perclpltur,

Domi Psalmws canllur, forls rcccnselur. Sine Jacum ^ohiplatc scrval-tir Psalmus dlssi:

4enles

copulat,

discorfles

soclat,

offonsos reconciUat.

el, cum quo unam ad Deum voMagnum plawc unilalis vinculum, In unum chorum to.ius numerum plebU coirc D\sj);>res citharaB

Quls cnlm non rcmilCat

cem

cmiccril?

ncrvi

suijj^,

sM

una 'Symphonia. Inj.paucissunis chopdis


:

saspe orrant diglll arllficis


'

scd in populo splrilus arlifcx

Cor.

.\iv,

34.

, :

PR.t:VA'nO t|K
T^o-.* it

PSALMUM

I.

>03
commcrciiini

'PrTare.

Psahnus

noclnrni
,

opcris

diin-n.r ncqnici j>lipcndinni

inslituliu incipienlium,
,

per-

reoliornni

cotiftrniatio.

iAngclonim mini^lcriuin

uniitia

ccpleslis, hoslia spirilah's.

Psahnum

ct saxa resj)oudcol

P^mus oanitur,
X. CcHal
in

ct ipsa

etiam saxosa pcclora moliinntur.

'dieaias ilore>pnxiduros, flecliimmiscricorclcs.

Psaimodoctrina

cum
:

^ratia siinul. Canta-

^tnrafl <Jcle<:lationcm, discitur atl eruflilioncm.

Mam

vi-

quod ankMn cimi suav*ilalefpercopepisyid infusnm: semcl praccordiis non consuev i labi. Quid est rpiod nonlibi occiirrat PsalmoskgeniiPiln
lcnliorapTaecopla non pcrmanent
bis lcgo CantiGiun proidilecto
tatis/infianKffior
: * ,

ct sacrac desideiio: chari-

iin^his torcnlaria.divifiiiaiysilortti

rc^g-

nosco
vilare

:in

his

rovielalionam gitaliam
,

rcsurrcctionis
:

rccensco tcsllmonia

rcpromissionis ajunera

in Uis-idise^

peccalum
*.

dedisco crubcscere pffinilcnliam dcllcrex, lanlus Propheia suo

toruni

Tantus

meprovocavit

excmplo, ut ant commlj^suinTS.Uidcaiu cxlcnuarepcccalum,


aut non

commissnm

cavere.
,

XI. Quid igllur J^s^intis

<'mst

uirtulum

cst

organum,
vcr.erabilis,

quod

sancll Spirilus plcclro

pangcns Prophcta

CcelfiStisfioniiM&ifecit-in terris

dulc&iincm rtisullrare?8nnul
.in rclicjuiis

eum

iUe, in fidibtts^ et

chordis, iioc cst,

nspr-

tuis diveirsarirai

voguui modnlalus discrimina, divinac lau;

dationis ad ccplestla dirigejet -canlilcnam


^ljriusnoliis pecca-lo essc

docuit uliqu.e

morlcwdum

ct tunc

dcnumi in

^hoccorpotre div6rsa^operadiscrImiuanda virlulum, quibus

odrDominum
.ct){valls

devolioais 'uostrse gralia |>crvenlret; ut oc-

lixjnliDnc coblesiium nulla irrcperet

lerrcnorum

-libido vitioDfiBa, imuU^tjimus^GtElcstis.g^^alioisaavikaleJii


i-tescoret. M<;i;iko igitur

taAli^ministrum 'mnncris DomiuMS

laudans ait; Inveni David secundum cor

meum.
et-eq3.j

Tsal.

lUT ,1.

Id. Tiii,

!,

el alibi.

.id. j^-S^

io4
,

Ambrosii
qui cllhara cannnt pcrillores

Xn. Aiunl etlam corum


causas (juoque

intus cancre (12), nl fcrunt labulae dc

Aspcndio cilharista
Docuit crgoDavid

modulaminum,

et

quo^dam claustra rhylh-

monmi

in superioie parle esse psallerii.

iotus noscancrc oporterc, intus psallcre,


fonehat ct Paukis dlccns
:

quemadmodum

psallam splritu

Orabo splritu, orabc cl nicnte: psallam et menle ; et ad supcriorucQ

*
,

intuitum vilam noslram actusque formarc

ne dclcclatio

dulcedinis cxcitot corporis passiones, qiiibus


tur nostra anima, scd gravalur
:

non redimi-

cum

ad redemplionem

animac suae psallcrc se sanclus Prophela memoravcrit di-

cens

Psallam

tibl in cltliara

sanctus Israel
;

gaudebunt
,

labla

mea cum cantavcro


\

tibi

et

anlma mea

quam re-

demfsli

Scd jam Psalmi

istius

qui propositus est nobis,

ingrediamur exordia.

ENARRATIO

m
XIII.

PSALMUM

I.

Beatus

ii

*,

inqult, vir qui

non

abilt in consih*o

im!

piorum''.

Quam

aptum, quam oporlunum princij)ium

Namquc

ut

qui agonis aliquam sotemnllatem rcccperint

exhibendam, proponcre pncmium solent, jaclare coronae nobililatem, quo cerlaluri studio majore conveniant, nisu

quoque propensiore decertent


regni cneleslis glorlam
aeternaj
suit.
,

ita

Dominus nostcr Jesus


,

perpeluae quletis gratiam

vitae

beatitudinem ad virlutis humanae incentiva propo-

Imperator quoque
milili (10)
,

cum

progreditur ad bellum, dona-

tivum

et

promotiones dignitatum in numeris

Cor. XIV. i5.

p. iaa-nj7.

Psal. tix, aa, a3.


1,

Vide D. Guillon, tom.

ix,

4 Psal.

1,

ENARRATIO IR PSAUIUM
militaribus pollicelur
et iiiclmi)
;

f.

I0:>

ut spcs comniodi fnreliir hibores,

abscondat periculi.

Vchit praeco igilur niagoi

iinpei-atoris sanctus David hortatur militcs, athleias Tocat


praciniiini

cxprimit dicens

Beatus

vir qui

vcon^iho impiorum.
ccrlaminis elcvaret
:

A pncmio

coepit, ut

non abiit in pondus fuluri


unusquisque

mercedem

prcemisit, ut

prxscntium rerum solhcitudines ac labores corde transilicns,

ad cnierendam bealiludinem futurorum avida

(csti-

nalione contenderet.
potuit homini dari
,

Bealus, inquit,

vir.

Quid plus

quam quo

nihil amplius potuiL

Deo

aposlohca auctorilate defcrri *?Beatus cnim, et sohis potens, et rexregiun,


est. lile solus polens, ille rex

elDominus dominautium Deus dictus regum ille donjinns domi,

nanlinm, bcalitudinislamen nonsupergrcditur potestalcm.


Donavit nobis appcllationis cjus

commune

consortium

quaj digna ffisiimata est honore divino.

dixerit; et

XIV. Consideremus nunc quarationc, Beatusvir, non njagis, beali liomines cum ulerque sexus
:

vocetur ad graliam. JNumquida cousorlio bcaliludinis exclusit

muheres, qnia virum solum bcatum nuncupavit?


;

Absit

quia nec a consortio creaturie exclusit Dcus foemi-

nas, quia prius virum condidit. Dixit

enim Deus

Facia-

^mushominemsecundumimaginem nostram,etsecundum simihludincm nostram... t fecit, inquit, Deus hominem:


j>

ad imaginem Dei
^.

fecit

illum

masculum
:

et

fueminam

fecit

eos

lu liomine ulerque sigoatur

iu viro sexus expri,

mitur. Sed

comprehenditur

qucmadmodum cum homo dicitur uterque ita cum vir nominatur, et muHer cujus
:

vir iile sit, inlelligitur.

Denique,

Ilaec

vocabilur, inquit,

muHer, quoniam de viro suo sumpla est\ Acccdit illud, quoniam quorum natura eadem, eorum opcrationes utique non possunt esse discretae et quorum opus acquale, eorum
;

'

Tim.

Ti, i5, i6.

Gen.

i,

a6, a/.

Ud.

u, a3.

V66

AMBivesn

tftfffnc.Tcrptaiis ct nfiicrc^^.

Virnm

igilur Scriplnra dicpriflo,


;

comorlicin copuiOD

mn pr;ptcrini>iit

<|iiia

ot hoiirirrem 'di-

iCcndo, coft-iorlcrttium liactiitntHiini'. Ilaqiicrjncmtultnddutri


fllic

hominciirri<f;t(irr>^egimns,elcu(n situna nalnrai

'principalcni
'>ita

soxnm

|yi'tns

tamen creatam negare non pwsnmos :


porltonc scxnn
'^titdiavir-

ct hic

cnm

legiiiins riirnoi.dc princ ipali

"<|ttoqnc MTptparcni reco-rnnsfcinius.


%rtHs, qMia'^fir prnprogaliva
efst

iPam%?lnr

ci^eatnKc. \)nid aiTlem sc-

:xnm

disciHias

nbi iion corpm^rs a tc, "sed anini:c ecrta,

wTnintipoilidianlnr

qn.^c
,

scxtrm tton

hitlvet
,

?'Non crgoflHc

d^iscferna^ honortHii
tM r
'

mrrcedem
n lc la
ir i

dividas
si

tibi

non

di^ccTivi-

ees ws

.
'

No

ti

iin ea

en

pr

or v oc e l r
'

ad

excrci

iiutti.qni Init poWterior

d lapsnm. Qniemalc

cc3[)Tt,

seqni
rctt-

dbbct,

non prnjccdcres ntvOl postrxperimenlnm sh

lOnndiior.iMAlcBva nUtviraj'ordirH3m piTciermi^it, cxppdttrre


debniL prascedentom. A>inio serpens apostcriorc ccepit

deo

d^^ojrffeta udxsupoifi^M^tfnV^revcft^tittl^rjMerum iiliq&e


oss^pt poslerlorcyfiTiscCttlns.

qui

-lapsnsniolroSsctvnisi

'XV.
titiatn

l')<cniqo

p^iusnos rcvocavit a tapsn,'qnam ad pol

^iciori.tj pirOvccavit.

&eatns,

inffuit, Vir'qni woli

-vtibiil

inconsiJfointpi^M^am.-Ji-Vide
:

iibi be^rtins

appelleri

-0

homo non
in

in diviliis,

ncn

polosltitibnset honoribns,

non

nobHilalcgeneris, aut dccore cl ptilchrrlndinc,' tton

'itt^corporisisal^ib^^itate, in qibusriihil

niilonc-cstbontrm

'denique non isolum''{bciIem commnlatibncm habcnt


conlraria
,

iti

veruiryeiianr minislcirinm adctilpani cxhibtit^t

'^iqui' tiUi tMSneiici^ct."Qilis


<5Snis

enfm

juslns 'projiterpecnhiaitf

hnmiHstn'pol^lalibus? Quis uiijericors proplcrno-

<bilitaiem ? Quts cai^lus


<inagis smit'

proplerdccorenr? Hicccbrosa hfcc


'^P
:

ad pccdaftum jqtiam-lrucluosa ad virtutfspto"i^M^^'-* <*i'

fctMmV'"><^''''T'

^?GVI.''<rj^ia 'sffbTdi^^tWfViilt qitod maltlit aiccre

^f^iht

abiit, ct

nan Jilctit

quui ,dc ptJocleriio

cwni 'potuferit

ENARR.VTtO 1 .PS4LMUM
'

I.

tQJ

iUcere

Bcatiis vir qui

non

al>il

in consilio impioruiu, ^l

ia via |)CCcaloiuQi non


sedcL?> Vidc ktguia
;

slat,

clin calhodra peslilcnli.-eaon


staiiiu

non cniia

bealus qui non 6t


cxiliis.

iuipius at j)cccalor, |>ro|>lcr incerta


otios4^

iNon enicB
ali-

!&criplum o>t
*.

Anlc jDorlem ne lauduvcris


in liac
vila

>quo{n

>

rgo

dum
auicin

qnf{>quam

est, inao

polest dofink^ pra^d^c^ione lauidari., cuin patcrc odhac


posslt crrorj
scrii
,
:

ilic

qiii

vilam

siiic

oilrnsionc conoin-

jiHC bcili appcllalione conscluc,

qui uLilur con-

sorlio bcaloruiaik.

X\'II.

Sed

forlc dicas

Qua

ralione ergo alibi dixit


^

Bcalns qui

inloHij^it

super e^cnum et pnupcrem

rVoD

eoini dixitbealum-qnitinicUexcrit, scd

oum

qui inloiligitT

quoniam qoi bonnm operanlui

in

ipsoiopcre ct qHOipre^

bcnlur inveiiiunt, rcifluneralioncin ui in ipso operccon*equtates. Siffuidcm bcat.x rructus osl conscionli;e boniun
dactiim.

Qui anlcm ainaio tcmpcrant noni iscmelaut


,
:

bis dcclinavcrint cu1|iam., stRliin .l>eati

scd

si poluei'int

culpa? contagiiim
:tX.VBII.

ppromnovilaisufc tcuipus ovadcrc.

Nunc ilhid occurrit, eunboatom diccre maloerh, nontonm qiii fpiciatis aliqno sit funclns oflicio, sed
uuu{iii<th impioruin Ci^milio tcmperjwrit. Vidclurim

Aa^is

ioudaft^ius qiii ^irlnlis fUttniisimpicvcrit^quam qmi

|)t'rcaian vaserit.. Siqutdein^nrcibtH,

noc e{niis,(nec

ia^

^h

inijjcctalo 0S3C conMic^crunt

anl seiicpeiwtsillwdra
liabenl froctum, qai
pcrvcfoiur.t ai

|esiiionliic,
liplubis

Scd

ilia

bcalilndiiiis

non

f>on;lKibmt>8cnsitm. ISam
qtfac

qumimdo

-l^is pnapmtnm,

non habcnt scqncnthclr^'!?

affeciuni ?
'lioc

3) rulionaiibus e^?o propo>itam sonlentiam Tideo,


^'Tlist,

dc nubis. Nobis autmninitinm boncviim,


;

al*slinontia

'^oeaU>rttm?ost,njqnoaiam.icjtius

ii^eietiwa.tt

Bibltv^^

fac

bonum

^.

liicenim ordo

cst dlsciplina*, ul abxinfeII. xvxvi. 27.

Eccli. XI, 3o.

Psdl. XL, 1.

lo8
rloribus
joriim
,

S.

AMBROSII

acl

perfccliora conlendas; ne tcrrearls


levioriim cxordio debeas provocari.

qiii

nimsimilem
pcr qnas
vidil

esse Scriptiira nos docel pielalis

molc maScalarum asccnsnm,

Angclos Domlni asccndenles


*,

ct

desccnden-

les sanctus

Jacob

vir exercilalionis (i^)

qui nobis provirtulis

po^ilns cst, ut per illum cognosceremus

gradum

paulutim nos

roferre dcbere
si

et iia

posse ab imis ad

sunnna conlendcre,

per prucessus gradiamur cxij^uos ad


tibi scalas

ea quic videntur human.- ailiora natur.T. Has

sempcr habclo proposilas. Ne limeas, o homo, gradus hos nscendcre disciplinae. Primus gradus vicinns es^t lerrse,
sequcns
similis est priorls.

Sic per aequales gpadiis ad

summa
separat

consccndilur. Mcfastidias, o
lile

homo, primum illum


te a terris

velut vihssimum gradum.


:

primus ascensus

aerem

calcas, ubi ab

humo

elevaveris vestigium.
:

In virlule positus surgcndo hquisti lcrram


quis
si

tcrram reliav
aid
i

culpam dcchnas. Exordium ergo processionis


a peccato.

virtulem cst abstinere

XIX. IJl sciamus anlem hancdisciplinam esse doctrina&, audi Lcgcm dicentcm Non adulterabis i\on houiicidium facles ^ impcrrcctis enim isla praeccpta convenienlia videbanlur. Denique ipse Dominus Jesus sciens
:
:

/>

imperrcclum,

quo inlerrogabatur quibus ad vitam


:

aeter:

nam operibus

pcrvenirel, respondlt ei
facics
:

Non

adulterabls

Non homicidium

Non furlum
,

facies% elc.

Delnde

quod fccissel illa omnia, adjecitperfectiora diccns: Vendc omnia quae habes et da pauperibus et habebis thesaurum in ccrIo*. Tantumque abesse docuit inter malorum dcclinationcm, ct imilationem bonorum, ut liaec abnueret, qui illa sibi faciha judicabat. Sed quia nec ilia ascenderat, ideo ad iioec se aptare non poluit. Nam si didiccnli

Gen. xxvin, x.

Exod. xx,

i4,

i5.

Mallli.

xix, i8.

Ibid. ai.

ENARRATIO IN PSALUUM
lexissct

T.

10^^

proximum

poluisset pauporibus

subsidia

sui

patrimonii non ncgare. Ideoque

gradum primum Lcgis


positus,

as

cende, ut possis ad Evangelii ccelesle fasligium pcrvenire.

Lndc

arbilror

quod quasi sub Lcge

morcm

Legis

in priuio

Psalmo seculus, ex sua pcrsona sanctus Prophela

magis cavcnda denunliet, quam sequenda proponat. In

quadragesimo autcmPsahiio, qui ex persona inscribitur


Salvaloris*, adhortalio magis virtutis
fiat
,

quam

erroris

dcpressio

de passione enim Salvaloris loqnilur'. Et ideo


,

Evangelii dispensator ctiam

sicut

possumus sestimare,
;

cum audivimus diccntcm


corouavit.

Beati miscricordes'

et in

Psalmo propria; passionis,

et in Evangclio misericordiam
,

Sed adoriamur jam Psalmi cxplunalionem


vir qui

et virtutem inspiciamus prophelicam.

XX.

Beatus, inquit
,

uon

abiit in consilio

im-

jpiorum
cics

et ib via

peccatorum non

stelit, et in

calhedra

peslilcntioB

non

sedit*.

Possumus dicere

tres esse spe-

peccalorum, quas hic putamus expressas, cogitalionis,

operalionis, permansionis;
ct

non

cogitaverit
,

bcatumque eum significari, qui quod malum est. Nam quomodo potest

beatus esse
judicii

qui suis cogilationibus accusanlibus in die

revinccndus est? Etiamsi

hominem

refellit,

lestem

refugit,

accusatorem evasit
poterit
,

se

tamen

sui accusatorem vi;

tare

non

quem maxime
,

debct timere

quia et

accusalorem habebit
est qui ct

et confitcnlem

rcum. Bealus ergo

cogitaverit quod malum cst, et non operapcccatum (quia intcrdum et sine cogitalionc definqulmus ex multiloqulo enlm non cffugimus pcccatum) ct uou perseveravcrit in peccato. ^cl sic qui et non cogltaverlt quod esset erroris, vel in ea cogitatione non stetcrit , vel cerle non perseveraverit in iis cogitalic-

non

tus fuerit

Psal. xt,

1,

et leqq.

Ibid. 6, et seqq.

Mallh. T,

7.

.-iPsal. I, 1.

: ,

jjo

Si

Awmiosn

nibus, quas plenas crroris advcrlerlt.

Scd hfcc nlrnm

rectc convcniant, qni lcgerit, Jcslimabit.

Nam

qui semcl

malc

cogitavif,

ncc slare

in

eo debnit

nec perseveraro.'

Sed

etsi

stclit

non perscveraverit, beatns esse non polnit; qnia inco quod improbc coj:itavil. Et sl non stelit, tameri
coj;ilavit nialc
,

eo ipso quod

nlrnm habeat

bcaliludinis

frnclnm , Poslrcmo qula ncmo potest dicere


eslo nt vcniai)ills cogilatio
sit,

clenicntem aliqncm quaercrc dcbct inlorprctcm.

mundnm

sc

baberc cor,

numquid

veniabilis opcratio

peccatorum? Postremo si vcniabilis stJ^tio, numquid eliani plcna bcatitudlnis, co quod non pcrscvcraverit in crimine?
Dclndc qui non
coj!;IlavIt

qunc

improba sunt
ordo dlvcrsus
:

quomodo
est.

in

peccalo slarsG poluit, ant persevcrare? Lt bcalus sit, qui


Iria haoc jure servaverit, ccrte

Primum

cst enim,

ntnon

perscv3raverlt in pcccalo
:

sectuidum, ut

non

stclcrit in

errorls.

co tcrlinm. ut non cogitavcrit quod cssct Qnl enlm non pcrsevcravcrit, potnit tamcn stare
:

qni non

stclit, potuit cogitarc


est.

qui autem ncc cogilavlt

vere bealus

XXI. Unde alleram quoqnc Iraditionem non


miltendam putavi, quo
implorum, hoc
deinde non
cathedra
est, in

praeler-'

tres

gradus rccto ordlnc faclos


,

as-

scramus; nt qul bcalus vult csse

non abeat in consilio eorum cogilalionibus non ambulet


peccatorum
:

stct in via

tcrtio

non scdeat

in

pcstilenliac.
,

Tu

igitur qul in Ecclcsia faclus cs


,

Chrlstlanus

vel qui ad gratiam tendis


,

abstine ab impioimpiis
,

rum

consiliis

ut possls dicere

Ne perdas cnm
virls

Dcus, anlmam

mcam,

et

cum

sangulnnm vitam
Quac snnt iHa
,

mram'.

Ncc

cogitcs cpia? sunt impla.


?

nisi quce In

Del excogltantnr Injuriam


in parchtes.

Pletas

enlm prlma
caute I^o-^

inDcum, sccunda
freqiR'flter diversa
'

Et quidcm ihlmlcus Inserit


et idao

mntibHs

nosli^Is;

r.sal.

xxr, 9.

'

ENiir.RATia IN, P5AUIDM

I.

II

phela cogllalioncs magis


coDsIUis

qnam

infusiones

improvlsas

piUaTlt ad criuica tincitJas. Abstinnlsli rrgo ab iuipioruux


?

Kecte

uon tamcu
stcteris.

slaliia bealiii.

Cave

eliauwi

nc

in via

pcccalorum

XXII. Quaulo cxamine Scriptura;dlvin<c veiba poRUQT** tur? Elcuitu quia ouiues sub pcccato sumus, non a l)
cxigit

quod

ullra

naluram

cst,

nl peccalun
:

non

faciiis;

quia

r.cc

uuius dici iufans sinc jieccalo

scd ut non uja-

nea iu pcccato
impii suut
;

quadam

stalione diuturna.

Non omocs
ctti
;

ideo revocaris ab omuibus cogilatlouiJjus


:

coujuialiouibus impiorum

scd

omues peccalorcs

ideo

admoncris ut desiuas pcccarc. Fueril adolescentioris lapsusajlalis, debct eum malurilatis emendare proccssns.

Ergo ingravlora non abeas, in levioribus non stes. Habes! hoc ct iu Esaia dictum a Domino Exi a Babvlone fu:

giens a Chaldais*

Jioc cst

Et

si inlrasrli in
:

confusio-

nefti

viliorum,

exi.

Non

oporlult inlrarc

sed ingrcssus

e^, carnls ]ege cogenle, ct caplivanle le in legc peccaii,


exi,

cgrederc vcl serlus, exue te scrvitiogravi.


iulrolre in

^ou

potuisti

nen

peccatum per fragiillalom


o

dator

tibi

exire

pcccalo pcr sobrielalem.

Exi ergo a Babylone, fugicns a

Cbaida^is.

Babylon conrusioest, qnx virlutum ordiiieni

non

tcnct; c^nfusa

eulm

Illecebris

menlc, delinquimns.

ChaldaBis snnt qui slderum cursus vanaj studio stupert.titionis explorant,


ct implae

seruut gcnlllilalis errores.

Ah

hisfuge, ne
nectant.
ct anle

le

capiant, ne le gravi laqneo captiviliitis in,

Abraham Chaldxus fuit sed fugit a Chaldccis,. Lcgem tu sub Lcge natus es, fuge ab implis. Ille
:

ha^reditatem patrum respuit, ut fidei possidcret

tu suc-

cessionem corporls dereiiuque


acquirc.

haeredkatem devoiionisi
bear

XXIIL

Si autem in peccato nea steteris, nec

sic

Isai. XLTIil, 20.

112
tus
:

S.

AMBROSII
illecebracr,

adhiic habes

quo carere debeas. Multre sunt


:

multi a virtule dcflexus

gravia Irritamenta sunt volupta-

tum, gravis fomes

avariliic, cupiditas

potestatum, honoris

ambitio, quaj vehit vcneno quodani mcntes

hominum,

et

quadam animas

peslilenti viliorum lal)e contamlnant. Hacc

est cathedra pestllentioc super

quam

scderunt Scribas et

Pharisrei, qui imponunt homlnlbus onera gravia, ipsi au-

tem

diglto nolunt ca

moycrc. Has cathedras dc tcmplo


qui se de honore jaclarent, priinalus
:

Salvator ejccit

eorum

quffircrcnt dignitatum

corura qui sacerdotlo vel primalu


:

honoris utercntur ad qua^slum


gulae
,

eorum qui indulgentes nequaquam debitam contincntke pracstarcnt cuslovera est pestilentia. Dcnique Heli
filll

diam.
lil

Hkc

crant

li-

pestllentla). In

hac quadam

scdc vlllorum prohlbct Scrip

tura

nos cervicem

inflcclere,

viresque lotius corpori*

recllnare, Adverte igitur proprlelates.

XXIV.

Et in via peccatorum non

sletlt, et In

cathe-

dra pestllentlae non sedit.

Vlain dlci vltne hujus cursuip,


:

dublum non venit; cum ipsa Scriptura dicat In vla qua ambulabam , absconderunt laqueum mihl*. Et :
in

Esto consentiens adversarlo tuo

clto,

dum

es

cum

illo

In
,

quonlam cursum vll^e hujus currlmus habeiiius semitam per quam ambulamus quotidie , donec perveniamus ad finem. Etsi non videmur corporaliter irc,
svia^.

Etcnira

progredimur.

Nam

slcut In

navibus dormlentes vcntls

aguntur^n porlus,
tvigandl,

ctsi

nullus qulesccntibiis sensus cst na

tamen cursus eosurget ad finem,


defluente
,
,

et impellit igna-

ros

sic vltae nostrae spatlo


,

ad proprlum unus-

quisque fmera

cursu latcnte
;

deducltur.

Lndc

dlcltur

Surge, qui dormis*

tu enim dormis, et

tempus tuum
ferletur
t

ambulat

et vide nc,

dum
tuum

diu dormis, practcreat tempus;


vigilet,

ideo etsi dormls, cor


f Psal. cxLi, 4-

cor

tuum non
v,

Matlh.

t, a5.

Ephes.

i4-

ENARRATIO IN PSALMU.M
^i cor oliosum

I.

It3

via cs

non sit, non sunt otiosa tcmpora tna. In ambula ut pervcnias ne te nox in via occupct, ne consumalur dies vil, antcquam progrcssum omnia transeunt, virtutis acceleres. Yiator es vit.TC hujus
,

homo

omnia

post te fiunt.

Omnia

in

hac via cernis,

et transis.

Vidisti amoenitatcm

arborum, herbarum viridilatem, puri-

tatem fonlium
tur oculi
:

juvit

quodcumque hujusmodi quo delcctanspectare, delcctavit parumper altendere


cl
:

dum

attendis, pertransisti. Itcrum


et

dum

ambulas,

incidisti
,

scopulosum

confragosum

iter,

concava nipium

prae-

rupla monlium, densa sylvarum. Tasdiasli panim, itcrum


transi;?t!.

Talis hiec vita cst, cujus ncc prospera

pcrma-

ncnl, nec adversa diuturnasunt. Ergo quasi in via locatum


Tiequc secunda cxlollant
plausibilia rcmorentur,
, nequc adversa te frangant nec nec moesta detineant. Feslinasem,

per ad fincm,

fcslina ut pervenias. Elige

tamen viam anpeccatorum


Prophela

iequam

curras.

XXV.

Dua;

viae
,

sunl

una justorum,
,

altera

Tina aequitatis

altera iniquitatis

dc qua

dixit

Et vide

si

via iniquitatis in

meest*.

Non sohim ergo

rita noslra via est, sed cliam in ipsa vila nostra aut virtutis

via est

aut iniquitatis. Cave igilur ne in te gressus suos


sis

collocet avaritia, et
libido
,

via criminis;

ne improbitas, ne

et sis via iniquitatis itineruntibus detrita flagitiis.

Licel

tibi eligere

quos scquaris, aut justos, aut injustos.


:

Justorum

via anguslior est, injustorum latior


,

illa

sobrie

tatis angustior

haec ebrietalis latior

ut possit capere
illa

fluclnantes

haec habet sacculi hujus illecebras,


islis

habet
spes

futurorum prajmia. In
xpcctalionem

fructus praeseatior, in

illis

tardior; quse enim suavia sunt,


,

non

differunt

diuturnam
:

sed habent pnesentem perfunclionem


est,

quod autcm serium


* Ps&l. CXXXTlll, j4.

labore quaeritur, eo quod a beata

H4

S.

^MBBOSII
yidit,

cogUatione vix capltur; quia oculus noji


audivit, qure pncparavit

necAurls

Dcus diligentibus se. Diflicilesolemus credcrc qua! non vidcmus et idco anima aestuat , et huc alque illuc vclut oculos quodam circumfert cogitationcs suas. Tunc illi occurrunt diversa? rerum specics ,
:

git

seque offundunt. Si ad sempiterna intendat, virtutem voluplatem pneponit. Grave et si ad pr.esentia


:

eliiui-

quum cerlamen

adversus delectaliones praGsentium. Hic


iilic

libertas est cupiditatum,

servitus injuriarum, fucere,

quae non vis, et ab

iis

qunc desideravcris
:

abstinere

hic

convivium,
illic

illic

jejuniuni

hic intemperaDtia gaudior.um,,


:

perscveranlia lacrymarum
illic

hic sallatio

illic

oratio

hic cantus dulces,


:

gemitus graves. Scriplum

est qui-

dem Gor sapientium in domo hictus, et cor sluUorum in domo epuhuHuii. Mehus est audire increpalioncm saBpienlis, magis quam virum audicnlem canticum stuUoAlliclt

rum*. Sed pauci hcec audiunt pauciores sequuntur homines magis didce pcccati^ quod ad prtesens in,

fluit et

impinguat audienlis affectum,

quam

trisle virlulis,

quaj fidci
vit.

spem

velut

quodam

corlice amari laboris imol-

Beatus ergo atque rairabihs, qui tahum viarum posi-

ius in electione,

non

fuerit iUecebris voluptalis infle?:us

ut gradum suiun super vadosa et prava constituat. Noii


dicitur ei
:

Voe qui dereUquisti semitas directas


!

abeundo

in vias ienebrarum'

XXVI. Gognovimus

igilur qua; sit via

peccatorom

qua slandum non esse Propheta nos admonet; sed etiam Ecclesiasles docet, qui ait NoU stare in sermonc malo*,
:

hoc

est

non

persistere in sermonibus malis

similitcr ct

operibus improbandis.

Quomodo
,

in

bonis
:

sit

slandum

sanctus idem Propheta praecipit dlcens

Stantcs erant
In Jcrusalem

pedes nostri in

atriis tuis

Jerusalem*.

Eccle. vji, 5, 6.

Id. tiii, 16.

'

Ibid. 3.

Pfal. cxxi, 2.

:; ,

ENARRA.TIO IK PSALUVM

I.

Jl(
:

Staodiun est, dc Babylone fugieDduiii. t Moysi dicitur

Tu

auteoi sla mecuiu

*,

qui de /Egjpto fugit, et


io

cum

Douiino stans perseverabat. t

Evengclio, qui sloterunt

usque ad horara undcciiuain, aequaleiu mercedcm opcrantibus acccperunt ". t quae stelerunt virgtnes usquc ad

advcutam spon&i, ad nuptia& simul inlroire meruerant qiue autem di.^ceseFunt, et postea reverlerunt, dominicos
excluduulur auctocilale sentenliae*. Didicimus
Btare in via peccatocum
,

erjjo

non
;

slare

autem

in virtulis officio
>

quia scriplum et

Tu autem

fide

stas^
:

ipeslilcntiae

XXVII. Nunc considoremus quid sit Et in cathedra non sedit. t quidem pncmisimus, quod
siroplex consessus in

non

hujusmodi quod

in

nsu

est solio

reprehcndalur. Quid euim invidiae haberet ad culpam ?

Scd cum oculi Domini semper super fideles terrae sint lanquam sub conspectu in^peraloris locati, et veluli in
ministerio

quodam

positi, stare
:

deJBemm. Miles in prearmis non se


reflectit,

cinctu slat, non sedct

mkks

io

sed excitat atque erlgit. Ideoque militibus Cbrisli dicitur:


>

cce nimc benedicite Domioum omnes


statls

<9er-vi

Domini,

qui
lento

in

domo Domini'.

At contra
fixa in

ini({oilas in ta-

plumbeo sedet, o quod

peccato, se ab eo

separare nonpossit. lenim inveteratiin errore, ctstudiose


flagiliis inhajrentes,

sedere dicuntur, qulnolunt assnrgere,


:

nec audlre dicenleai


et advernm

Surgite pestqaam sedci4lis\


:

Dc-

niqi>e hic ipse Propheia alibi ait

(cSederunt prinoipes

me

de4rabebant

'^

An ignommus qnod
,

tantam

vlni

habeat inveterata consuetiido peccandl

ot

excludat

nai.uraffi, qua)

cnm

sit

medicabilis ad saintera,

tamen corroboratis tempore passionibus immcdicabilis iaiTenitur ? ^on ergo penuancamusia iritiis sedunusqoisque
:
-

eut. r,^i.
*

MaUh. \x,

i-i6.

a.

"J

Id.

Psal. r&XKiii, 1.

Id. cvxvi,

Id.

w, i-ia. cxMUy^

Rom.
8.

xi,

ao.

il6
merctricc

S.

AMBROSII
,

etiamsi fuit, exiliat a culpa


:

sicut scriptum est de mulierc

Ne

intendas in

eam oculum tuum,


te

sed

exili,

.ne morcris

cxili,

anlcrjuam

anni

juvenlulis

inve-

niant^ Sed, quod gravius


a*is

est,

pleriqueluxuriam corpo*

nec albenli erubuorc canitie, et usque ad senectutis

aclalem vilam produxerc maculosam. Intimis enim con-ccpta visccribus biesculpa?, processu temporis coacerva<tur,

Cavc

igitur

ab impiorum consiliis, non

penetrent
te^:

Jiujusmodi consilia
ligavil quis

menlem luam
in sinu,

ne dicatur de

Al-

ignem

vestimenta autem non


flagilii

comflam-

a>iuret*? Etcniin qui scmel in sinu mentis

jna.m rervenlis adolcvcrit, cito corporis sui vestimenta

comburct. Et ut
exigna
cilata,

in slipulam ignis exilicns, inhajrct


:

ac
ex-

permanet, doncc pmne quod corripuit, absumat


scintilla pcccati
,

ita vel

si

quo vitiorum fomite


excitat.

fuerit

incendium grandc

Noli crgo stare in pec-

^alo. Poslrcmo posuisti vestigium supra voraginem culpae,


4:ilo aufcr

pedem

ne supra planlam
,

tibi

asccndat pollutio,

t lapsa faciliore deccplus

supra lutum resideas.

XXVIII. Cavenda crgo prima sunt vitia, ne in plufa Etenim sicut ii qui se in luto wersant, quo magis volnlantur, eo amplius inquinantur
^dcinde graviora proscrpant.
ita

qni semel se luto iinprobitatis asperserit, nisi ab eo

y^lociter exiiiat, gravius sibi dedecoris sui

coBnum per

ingulos dics lutulcnto! conversationis obducit. Itaquegravi

odore

letra; illius

ac flagiliosK voraginis contrahilur qua:-

A&m

animarum

pestilenlia, corruptoque salubrium cogita-

.tionum spiramine, lues aistuantium passionum miscranda


grassatur.
Ilinc letalo so mentibus virus infundit, hinc

-^Subrepit a^gritudo
jaaaalus
i)ilis

corporibus, languores animls. Est enim

languor, erroris languor, avaritine languor, inexplc-

cupiditalis languor. Islae dmiicc sunt, ut ait EccleV, a-5,

' Pror.

Id. yr, 2.

BRARRATIO IN PSALMCM
l^astcs
:

I.

PXJdivilias^

<

Esl languor malus

quem

vidi

sub soln,

acuslodiri io nialuni possidcnlis cas*.

Dic milit, o Ec-

desiaslcs, qua causa mulus hic lanj!;uorsil? Rcspondebil^

quia mullos arara spcs dcvorat. Insatiabilis edacitas cupiditaiis osl. Nrscil saliari

argenlo, qui concupiscit argea-

>lum'. sDI^lcndunt

divilice,

non expient :Etsi quis


est,

sar-

non dormirc. Et quidem omnes


lialus

fuerit divitiis,

inquil,

qui sinat ciuxi

dies cjus in lenebris, ct luctUy


'.

ct iracundia mulla, et languore, et ira


,

Quomodo-

enim polest dormire qui soliicilam auri excrccl custo diam, qui damna lormidat, qui lucra cogilat. qui usuras compulat, qui apolhecas numcrat (i5)? Malus crgo languor
qiii

bonam
,

aufert mcnlis quiclcm. Est languor malus^

luxuria, libido
bilio
,

concupiscenlia, dclectalio, s.xcularis

am

quac cilo corrumpit salulem sobrictalis. Oinni<ipospeslilcnlia est.


cst
,

tremo mundi hujus corruptcla


letigerilis,

Me ergo
contaou.

ne attaminaveritis eam. Lues


est, polluit,

nat

morbus

Ne

gustaverilis quac sunt


*,

omqui
:

nia ad corruplelam ipso usu


et alibi

ut Aposlolus dixit,

clamat

Radix omnium malorum

est avarilia*

morbos

excilat, dolores inserit.

Dcniquc qui cam appctie-

runt.^nserueruntsc multis doloribus*. Istacst pcsliicitlia quae plerumquc ncque calidos, neque frigidos sed^
, ,

ut quod gravia pecevomanlurex ore Domini Jesu, quos proplcr cata rcjecerit. Isla est qua; non paucorum scd omnium.
ct calidis est deterius et frigidis,

lcpidos facit;

excilat aegritudines.

Omne caput

in dolorc

omne cor

moeslilia'.
cera.

pedibus usquc ad caput peccalorum ul-

Omne

caput in doiore,

timanlur, dolore crucianlur avaritiae


lis

quaudo qui sapicnlcs xs~ scnsus cnim sapien;

in capite ejus.

Quod
Ibid.
9.

referri potest eliam

ad

Ecclesiac^
11,

Eccle. ,
aa.

II.

Ibid. 11-16.
1

Cotoss.

ZH

Tim.

ti, 10.

* Ibid.

Isai.

i,

5, 6.

I.r8

Si

AMBHOSIl
mcestilik, qiiando sa^*

pneeminenles
Bfosiri cordis

Orane corin'

pimns qurc sunt carnalisr, el-corporeis voluptatibus' aciem


infodimus.
illis

Unde

ait

l>ominus adhujusmodi,

qaod

dederit

cor carntMim*.

XXIX- A
liunlar
aiiis
,

pedibus usque ad caput serpit lues dira


qua;ndo

morborum, quando laborant contagio,


si

compaet aegre

quis cffeclu libidinis defraudelur, viduae


:

pudorem expugnare nonpotuit, agrum invadere


seniorcs

cuncti invicem languores transfernnl. Quolies ingemiscunt

quod diu potare non possint? Quoties dolent quod

scorlari desierint,

cum

scortandi habeant voluntatem?


virtutes

Quolies inter fabulas

ebriomm

probro sunt, pec^


ristii
,

catalandi, honestas ludibrio, continentia


cordia vanitati.
transferunt.
Isti

miseri-

sunt morbi qui mala sua in multos

paucis corruptela ad

omnes

pervenit. Se:

dent in consiliis derogaiites sobriis, ructantes crapulam


sedcnt in tabernis de cbrietate certantcs. Inter
trix plena vino,huic arridens, illum aduiiens', et
faos

mere* omnes ar^

dore inflammans
crt,

libidinis.

Verecundus

si

transeat, erubes-

a singulis carpitur: siflagitiosus,

omnium

ore laudatur;

cttanquam morbus transitinanimas singulorum; qui enim


in flagiliis celebris, plurimos ad imitationem adducit crroris.

Ilaque dumpeccalumimitantur alienum,

suum

faciunt

inaKim. Nonsedeas inter eos, qnos saTrctns Propheta fugielyat.

Ifliim imitaire,

fugientem utique, non- sedentem

qui

ait

Non

sedi in consilio

malignanlium ,

et

cum

iniqua

gerentibus non introibo


Dtivid, explica nobis.
ftigcre possimus,

Qtiar ratibne eos' fiigiebas,

Demonstra haspartcs, nt etnoseas ne inficiamur earum contagib? Cbrrupti


facti

sunt, inquit, et abominabiles

sunt

non

est qui fa^

ciat

bonitatem, non est 'usque ad unum^.


:

(Seneraliter
speciali-

ergo ad.omnes flagitiosos potcst rcferri

deowm

Ezech. XI, 19

Psal. \xv, 4.

P^a^. xiii, \, et tii, 2.

BKARRATlif I# P%ALS|UM
til>

I.

it^^

a^

irri?ores

bonopnm
,

<jnos Afjnifa yXnnKjrhi; dfxit,

qnod'

plnrimnm animis |>erantHr errorem mentesqne cormmpnnt Qnanta dixit a^ qaibus beatm yir debeat abstteere! Et adhnc adjicit
irtivcre morbisnnt, qui irrideudo bonos,

aiNK

XXX.
ritgft ejos
ille

Sed

ifi

lege

Domini

fnit

Tolontas ejus
;

et

inr

meditabitur die ac nocle*

hoc
;

est, bealus

qui h^cc lacial consilio, rationc,prudentia

potest

cnim

ot parvulus

non per virtntem, sed per impossibilitatem et


ii

inscientiam delinquendi ab

qujc dicta sattt, abstinere.

Potest et irrationabili pecudi coffTenire, cuhnulla vis consilii


,

nullus sensus erroris est.

Hm est er^ fjuartum quod'


pecude discernilur;

sequitur, in
fAfhi^Tir

quo

definitio beati viri a

sapiens subditus legi est voluntftte,

non necessiIta

tnle.

Plurimura enim refert; qnia in voluntate, mercedis


;

e^t tVuctus
etttia

in necessiiate, dispensatioiiis
:

obsequium.

docuit nos Apostolus diccns


:

Si voleos

hoc ago,

Bmercedem habeo si iuvitns, dispensHtio mibi credita eet*. Ordo autem conveniens, ut primo diIigas-l^s?eno,
secuodo ut mediterb. Qui
daia legis
:

diligit

ex roluntate

focit

man-

qui timet

invitus obserrat. Hanc discipUnam

di^cndi eliam Dei


scriptimi est
:

jiistitiam iu

Lege aeceptaas. Sic enim

Audi
,

Israel,

vunus esL

Et

Diliges

Domim Dfe* twus, Deus Domimmi Deom tnum ex toto


,

iCQscb tno, et ex toia aiiffiaa.tDa, ot ex tola virtirte tua.

EfceruBt rerba haee quae


itU0r

e^ pracipio tibi hodie


et

in

corde

et in aniitta tua

demovstrabis^ea

filiis

tnis, et

Aiipiem ms

sedeats in douK, et
vigilid,

ambulans

in itinere, et

MMpiuste, et.iu

t alii^bisea in sis:tium ia
:

manu

MhMK, eteruirt mottiliaaate ocoiias tuos


ifittisa
itt:

et scribesea sujier

domiciltis tuis et.ia januis tuis^.

t- iulra

-*.Bi
'

mjnc^ Iscacilrv qoid


1,

ahs> te postulat Doaiiaus Deus

Paal.

1.

-k

Coc

is,

.7*

^UcaL.rt.i-^.

120
tuus,
))in

6.

AMBROSII
,

nisi ut dillgas
viis

Dominum Deuui tuum


?

et

ambules
:

omnibus

ejus*

Sapientia quoque dicit

Con-

cupiscite ergo sermoncs meos, diligile

illos, et hiibcbili&

disciplinam

^.

Clara est, ct quae


iis

nunquam marcescat

sapienlia, et facile videlur ab

qui diligunt illam, et in-

venilur ab
a sancto

iis

qui qnaerunt illam. Legilime ergo doccmm'


in

Propheta voluntalem

Loge habere, meditalio^


in

nem secuudum Legem.


operatio.

Voluntas

Legc non solum

iii

studio, sed eliam in facto est. Prior voluntas, sccunda

Denique

el

Dominus
:

diccntisibi:

Si vis, potes
;

me mundare,

respondit

Volo, mundare'

quo os-

tenderct operationibus nostris voluntalem praiviam csse


debere. Deniquc lex volunlarios quacrit; quia lex Domini
irrcprehcnsibilis cst, converlens

anlmam
laboris.

hemo aulem

converlitur, nisi qui volunlale convertilur. Volunlarius,

aulem abscondit

et

sensum furatur

XXXI. Ideoquedie et nocle in Lege nicditatur in qua non tam conlinua legendi postulatur Inlentio, quam servandae Legis aHcclus. Ille enim plcnc medilatur, qui sibi
;

ipse lexest, scriptum in cordc suo lcgis intendens. Aquila

tamen, diem tantummodo posuit, non etiam noclem, Quod non tam a c.Ttcris discrepans, quam alio referens
posuil; quoniam qui Legem meditatur, semper in luceest, noctem non habet. Etenim cujus lucent opera, non potest

ulique in lcnebris ambularc; quia justitia cjus sicut


cITulget.

lumcn

Mcditetur ergo Legera vita noslra

mediimibra

telur conversalio, meditelur actus, meditetur intellectus

mysthriorum ccelestium. Lcxenim exemplar


ccelcstium
in
,

est et
is

umbra futurum bonorum

quaj

qui credit

Lege,

in

Evangelio recognoscit. Meditetur in lene-

bris, ct die, id est, et in adversis positus, et.prosperis.

Lex enim

prsecipit ut diligas

Domlnum tuum. Qui

dilJ-

Dcut.

VI, 10-13,

Sap.

VI, la.

Mallh. tim,

a, 3.

ENAnRATlO
:;il,
iii

IN

PSALMUM

I.

ISI^

omni
cliam

stalu siio debet servare diuturnro charitalb

aHecluu). Paler diligit filium, diligit cliam


diligil

cum

arguit,

cum

verberat baculo; qui eniiu parcit baculo

Dominus castigat, et diligit. Itaquc eliam cum digna coerlione commiltimus, ille tamen diligit, qui cliain recipil ofTensum. Castigat coim Dominus omnem filium quem recipit. t tu cum
siio, odil fillum

suum.

ISos cjuoquc

casligaris, dilige, quia ideo casligaris, ut recipiaris.

Nam Deum tuum, quid grande est, si tunc diligas Dominum cum tibi abundant omnia, cum frueris optatis, cum ho-^
facullalibus,
liberis gaudes.
,

iioribns,

Et homini, a qno

actoperimus beneficlum

graliam referre consuevimus.


cctlesti,

Deniquc cnm laudaretur Job judicio


diabolus
:

hoc
,

relulit

Minime mirum

si

gratus esset
:

suppetercl aflluentia prosperorum


si illa

Deo cui tanta sed lunc probandum ,


,

amlKat universa,
prima
vlrtus

et pii culloris praestet officium*.


,

llaec igitur

cxlollaiis secnndis. Id te

non frangaris adversis non Lex docet, ut in aftUclIone non


iit

relaxesinlentlonem
dicas : Virlus

necdesperalionem induas; victornon


et fortitudo

mea

mea

haec tribuitmihi' :

sed omnia noveris divinae miscricordiae deputanda.

XXXIl. ClamalEsaias: Nonconfiindeturqui inanguslla In tempus. Hoc prlmumbibc\ Quidest Hoc prlmum bibe? Ssquestremus mystica ,persequamur mo

estusquc

ralia, quac

docet

littera.

Propter errorum gravia graves

contritioncs et vcxationcs populi dicit futuras; et oporlnit

eas praccedere, ut sequeretur misericordia. Bibe crgo pri-

mum

tribulationem; per multas enlm tribulaliones opor:

tetnos introirein regnumDei

bibe, utsensustribulalionls
:

pectoris tuiinfundalurinternis

bibc

cum

palienlis aflectu

mcerentisdolorem.

Dominum
>

libi

enim conversus Ingemueris, tunc reconciliabis ofiensum. Hoc ergo primum

Dum

iah.

1,

g-ii.

Deut. \iu. 17.

' Isai. viii, aa, el ix, 1.

vMbe; ut
clfcrt;
,

sis in

dolore et angm^iis; Citb

lartiti^a

infundit

crf^rcm. Pihguis faclus etincrassatiispopulus surrexit luet recessit a

Domino. Prodest

trbi

cor hebiBre conlri-

ttrai. IT6c primnm bibe-, nt sacrificium tuiwn accipratur a Domino. Doceat tcApostohisqnidsit Hoc primum bibc,
:

hoc

cst tribidationispoculum. Trlbulalio

enim palientiam

operatur.
bulatio.

Non

potest csse palienlia

nisi ante fueribtri-

Tribnlatio, inquit, patientiam operatur, patien:

tia

autem probalionem, probatio vcro spcm spes autem HOnconfundit*. Bibe primum tribulalionem, utpostea tibi-totvirtutum pocula ministrentur. Etutscias quia bitribulatio
,

Hdir
slasti

audisli dieenlera bodie


in

Prophetam

Po-

nos vino compunclionis^. Et

posterioribus ait:

Et potumdabis nobisinlacrymis, in men&ura^ Inuaeiir

sura pelitpoinm, non supra mcnsuram; ne ferre nonpossit.

Denique quam bono hoc precaretur aftectu, suo pro-

habatexemplo, quipolum suiun

cum

fletu miseel)at*,>ut

Domini in se incHnarct misericordiam. XXXIIl. Bibeergo Imjc primum, ut


(

bibas et

secundum

hoc cnim tempusest ut iuseramiis mystico) bibe primum

Aelus Testamentum, ut bibas Nosyum Tfeiiilamentum. Nisi

secundum bibere uon poteris. Bibe primum ut sitim mitiges bibe secundum ut bibendi sar tietatemhaurias InVeteriTeslaiia&ntQ coaiapuflGtio, inNovo laititia est. Vide quemadia>dum Dominus arlibus diaboli

primum
,

biberis

po suisscrvulisobviaverit.
nt
in

lllc

cibo fraudisdccepitunum),
:

uno omnes circumvcniret Jesus aulera cibo

salutis

oimes redemit , ut inomnibuset' iilum qui deceptus fuerat,


reformaret. Ille calicem auceumBabylonis excogitavit, ut quicumque pius biberent plus sitirent: et qniapotus plac&ee non poterat, auri pretio illicecct ad bibendum. Pro,

pinavit de vinosuo, cui etiam metaili suffragia requisivit.

Ro;n.,v 3, 4.

Id..

MX,

5.

I(Llxxix,,6.

Id.

ci,.

10.

ENARRATTO im PJtLMUM

I.

IflS

At Tr Dominu Jesm aquam. de petr effudit, et omnes


faiberunU.Quiibibcriint in tTpo, sali^li sunt: quiibibernnt
iaiveriiate, iaebrialt sunt.

Bona

ebnielas, qum-infunderet
:

Imtiliam, non adcrret conrusionem

bona ebrictas, qnas


bona cbrielas quae

aobrkB
vilsc

stabiliret

mentis inccssum:

Hoc ergo poculum tmira inebrians, quam- prjeclarum esl*^? Nec te moreat qaod Bftbyk)nis aureum poculum est; quia cfc tubibis poculum
rigarct ajternae;
apienli<, ^uae sit auro

nmnus

argentoque pr-ctiosiop; ljtrumqa.e ergo poculum bibe Veleris et Noti Testamentii; qalaiin

utroque Christum
biie'

bibis.

Bibe Christum
est quae

quia

vitis est

vomuit aquam: bibe Cibftstum , quiafons vitteest: bibe Chrisluin, quiaflumen tyCujuslmpelusL-etincat civitatem D^izbibe Christumi
Christum, quia pelra
qma.pftx est: bibe Ghristum, qula flumina de ventre ejus
llaettt aquae

vlva: bibo Ghrlstum, utbibas sanguiaem quo


bibe Christuni,. ut blbas sermoaes ejusi
Bibitur Scriplnra diviaa, et devoratur

i!edeai|itus es:

Kmo
MifB

ejusTeslamenfcumest Vetus, senno ejus Testamen<-

est'

Ndvum^

Scriptura divina^

cumia

vcnas mentis ac viresanimre suc-

cus-Yerbi descenditi
Tivit

homo, sed

in

Denique< oon in solo paoe omnl verboDei. Hoc verbum bibe, sed
ajterni.

ordiuc suo bibe.

Primum

bibe in Vcteri Tcsiamentt)

cit

fac ut blbas et in-Novo Tcstamjentet, Et tanquamiipse festinet, dicit


:

Galilwa gentiimi ct paples- Judacae , ^populus


tcacbris, videle lncem
Iiik.

iqui ambulatis in

magoam
a

qm

^abitatis
,

io'

rcgioaemortis,

fulgebit superTOS^.
;

Bibc

1^0 cito ul lux

tibi clTulgeat

magna
:

lux non qnotidiana^

Bon

dioi,

non soHs, non lunaB

sed.

lux iUa quae umbrain

mortis exGludat,
fit)nque solis

Nam

qui

in;

umbra mortissuat, lucem

diei videre non.possant. Etquasi reqaicenti

tihi

unde taolus splendor, tantagratiastt, re^ondet:.*QttOPsal, XXII, 5.

Isai> ix^

\y.

t%4

^-

AMBROSIl

sniam

piep naliisestnobis, filiisdalus cst nobis'.


:

Puerii
qui

quia orlus ox Virginc esl


tan(oe auclor est lucis.

Filius;

quia cx
cst
:

Dco natus
nobis
,

Puer nobis nalus

crcdimus; non Judjcis, qui nonrrcdideninl iNobis,non


hoercticis
:

Nobis,

non Manicb.Tis

Nobis nalus est,


:

quia Vcrbum caro r;ictnni est, ct h.ibiiavit in nobis


> bis

No-

nalus est,

quia carnem snscepil cx Virgine , qnia

homo
datnn.

natns est ex Maria. Caro nascilnr nobis,

Vorbum

Quod noslrum
est. nobis

est, inler nos


cst.

nalum

cst:

quodsupra nos

donatum

XXXIV.

Salisexcurrimus, nl putamhs,sed non otiose,


el in Iribulalionibus diligcre

ut docercmus qnia

Dominum
trr-

debenms, ncc recedere ab eo, qnoniam


latiosaepe succedit, et
laetilia IriLuialioni.

ct Ictiliae Iribu-

Dcniquequi
,

bulalione non frangitur, et legt^m

scquilur

bcalus

est.

XXXV.

Et

crit

lanquam bgnuni qnod planlatum


non deflnct,

est

secus decursus aquariun, quod rrnctnm suuni dabit in


sno. El rolium ejns
laciet,

temporc

el

omnia quaebealiludo

scumquc
est,

prosperabunlur^.

Qurc
nisi
vil-jc

isla

quae ligno arboris comparalur,


illo

intclligamus in
in

paradiso,

beatorum loco, lignum


?

rum

aliorum de terra productnm


,

Inler mulla

medio lignoenim ligna


,

quae erant speciosa ad aspcclu-.n

et

bona ad escam ctiam


paradisi erat; ut

hoc lignum

terra produxit, et in

medio

caetera ligna ejus viriditale florerent.

Quod

esse
?

hoc

lig-

num
hoc
terra
:

dicimus,
terra

nisi

per quod nobis salus venit

Et rccte

produxit, quia

eum

Virgo generavit, quae erat


,

secundum Auctoris sententiam quae in eum dicta est Terra cs et in terram ibis \ Pulchre quoque in medio legitur lignorum aliorum quia erat in medio
, ;

iAposlolorum dicentium; vel quia in medio erat mentis


et cordis,

sicut ipse ait

Medius veslrum
19.

stat,

quem

Isai. IX, 6.

Psal.

i,

3.

'

Gen. in,

ENARRATIO
b

IN
;

PSALMVM
t

I.

IS5

vos ncscitis*.
truni suai*.

Deniquc

>num
Hgnum
lum

vitae est
,

Ego autem in mecllo veset tle ipso Salomon dixit Ligomnibus pcrcipientibus eum'. Qui ergo
El
alibi
ait
:

beatus est

luiitalor erit

Dnmini Jesu cjuiestlignum


,

vitte,

sapienlite,

plantalnm

in utero Virginis, voluntate

Patris: a

quo

in

perpeluum mansurum plantatur, utfruc-

daret in tempore suo.

Non enim

potuit arescere ista

planlatio, qure habebat uberlatera in sc


spirltalls.

manenlem
,

gralise

Denique plenus Spirllu sancto Jesus rcgressus

est ab Jordane. HI sunt decursus

aquarum

de quibus

di-

citur in Evangello
viv.T.

Flumlna de ventre ejus fluent aquae

Hoc aulem
r.

diccbat de Spirltu

quem

incipiebant

accipere qul credlturi erant in eum*.

XXXV

Est et

alla tradltlo,

quia sunt aquac de quibus


:

prohibct nos blbere Hleremlas dicens iEg) ptl


,

Quld

tlbi

et vlae

ut bibas

aquam Geon* ?

Est et Tygris fluvius

Assyrlos praelerflucns. Est et Euphrates in Babylonlam tendens. Est et Phison, qui latlna interprelatione orls dlcitur

commutatlo, circumiens terram Evllalh, ubi


et

est

aurum,

aurum

terrse illlus

bonum;
Illlc

et lapis carbunculus, ctla-

pis prasinus. Mcrlto os

commutatur,

ut

non teneatur

promlssorum

fides

scd

slt

in ore dokis, ubi est

aurum

tonum;

enim fidem franglt, nec tenet verborum simplicltatem. Ornamenta quoque pretlosa mentem anlmumque commutant,utalIudinpectore, alludln sermone slt. In illis crgo reglonlbus flumlnum fuerunt Judaei capavarllia
tivi
,

abducti in ^^Egyptum

et

ad Assyrlos, et ad BabyloPropheta tcstatur,

nios, ublsuper flumiua Babylonls sedebant, et flebant suae


calamltalis
illic

oerumnam

et ut hlc ipse

deposucre laetitiam, ubi graviora tolerarunt. Denique rellquas decemTri

suspenderunt organa sua*, et

umuem

Joan.

I,

26.
II,

Luc. xxn, 27.


Psal.

Pror.

iii,

18.

<

Joan.

tii,

58.

^*Jcrem.

18,

cwwu

S^

fi.

AMBRO&II
;

hus ad AssyFios duclae simt duae autem Juda et Benjamin ianquom grav.ioris reoe flagitli in Babyloniam Iransierunt. lAtrocius enlm ^accrdotis ifilia adultera quam caiterae.puniuntur; quia sacerdotalis gcncris gratiam turpi oppFO,l)irio

decolorayit.

XXXVII.
runt
,ut
:

Sicut

illi

ergo ,in tcntationlbus gravissimis fue-

ita

multis tentationibus se Sidvator nostcr objecit;

nulla tentatlonis nostrae certamina prasteriret. Plantafcus

ergo recte dicitur secus decursus


in ipsis dccursibus; ut flnitimum,
gas. Fuit
illl

horum fluminum non non demersum intolll, :

congressio prima carnis et sanguinis. Dcni-

:queait: Pater, transfer a

me

calicem istum

sed non

quodegovolo, sed quod tuvis^Fuit divitiarum objecta cum omnia regna terrae ei inlmicni ofierret si tentalio
,

procidens Dominus adoraret eum. Habes duorum

flurai-

mum

decupsus Geon et Phison. Fuit


:

illi

colluctalio advcr-

sus principes
ientalorcs
tio (iG)
.qui
, ,

mundi fuitinipsapassione certamen adversus


quos
Persas
hebraea
appellat

interpreta-

qui falsa teslimonia deferebant. Adversus eos


:

dicebant

Desceiidat nunc de cruce

et

credimus

ei^:

quaj diaboius suggerebat. Habes

Tygrim etEuplira-

tem flumina. XXXVill. Quadriparlitum autem nobis certamcn esse eliam ApGstokis CQmprehendit dicens; Quia non ost nobis Uiclatio adversus carnem etsanguinem, sed adversus prlncipalus et pote&tates , adversus mundi hujus rcclorcs tenebrarum, adversus spiritualia nequltia;, qna sunt in ccelestlbus*. Hi sunt fluvii qui de paradlso exeunl. Unde puto quod is qui in paradlsum gestlt redlre, hos debeat translre dccursus aqaarum. Quodnonotlose eTcpressIt idbem
apse sanctus Propheta, demonstrans his qui tentatloues

omnes sublrcnt, dcberi slbijam

paradisi requiem. Itaque

Mallh. XXVI, 59.

Marc

xt,

.5a.

E^hts. m, 12.

BKARRATIO
i(ip ait
:

17i

P&ALMUM

I.

H-J

tBecursus

aquariiixi

desccnderuut ocali mci'.

Si(]ui

cut enim romphaEa ost in ingre5s.u paradiii iguea ; ut


redit, por

iguem revertatur, urat peccala sua, probet


:

aurum suum
ritoque

ita

qui redit, per bcs dccursus redit.


saucli
:

Mcet

dicunt

Transiviuius

per
:

igiieui

De istis dccursibus el Esalas dicit Si trauseas per aquam flumlua nontc coacludent*. Quaeiluuxina ?
,

aquacu ^

}4udi dicentem David dc

iis

qui feslinabant ad paradisujii:

Forsilan pertransbset anima nostra

aquam

iutoleca-

;bilem*.

XXXIX, Quamvis
:1)U8

nonnulli de
:

islis

quatuor teutalioniet basiliscum

eliamillud acoipiiMit

Supcr aspideui

zambuiabis; et oonculcabis Iconom et draconem*.


Tel in traditione regni conculcet,

Vt

ambulaverit in incarnatlone, conculcaverit in passione,

quod

Patri Iradet, ciun

opmcm
jprimo

eyacuayerit principatum. Pulchre autem Aquila


,

TofiTa7C^Tejf*Yivov dixit
sit

hcc

est,

transplantatum, eo quod

plantatum in Vir^ne, postea iransplautatum ia


dixit

paradisum; sicut
tibi
:

ad lalronem :o

Amcn amen
in

dlco

hodie

mecum

eris in paradiso*.
igi-tur

XL. Hoc lignum


lignum
vilaj

fructum dabit

lempore suo.
:

Ligna terrena fruclum non dare, sod ferre dicuntur


donat. Rursus illud occurrit
in tempore 4abit, et

scd

ac sapientiac dalfrucLiun, hoc est, lacgilurct


:

Sibgnum

cst sapiealiiC,
slt

cur

non scmper? Ne ibrle^rave


:

nobis

hoc

sentire de Chrislo

sed tu qul

legisli

quia dispcusato-

rem

fldelem et pradcniomconstltuct DoQinu supra famiut dct


,

Ham suam,

illls

in toojporc tritici

mcusttram', ia

tempore utique
est

non

sefieper, turhaii ulique

uea debes.

Potest sapiectia semper fruclum dare: scdquia sapieotia


,

dcbet sapienter dare

dispensare prudeater ^ sI<piaado

cxiiii, 5.

Id. xc, i3.

* Luc.

xsin, 45.

Id.

xii,

4'-

I2l8

S.

AMBROSII

nos plenam mcnsuram aut mereamur, aut possimusi^^addlperc. Sicut hlc extremum tempus fruclum ita et illicda,

bit

fructumbonumin gentibus; ut

rcsurrectionis ejus Con-

Nuncnon possumus, non sustincmus. Hic enim corruplela est, et cavendum fuit ne corrumperemus bonos fructus, quos lignum vita3 daret; quia nunc corrupli illic autem incorsortium capcre, acservarepossimus.
odioso sseculo
,

rupti

Qnando

et mortiii, inquit, resnrgent incorrupti,

et nos commutabimur.

Oportct enim corruptibile hoc

inducrc incorruptelam,

mortalitatem*.

et mortale hoc inducre imQuid ergo proderat morituro acciperc,

bits
sui.

quod ei mors habebat auferre ? Novit ergo sapicntia quiquando dare debeat, quoe nec folium amiltit ligni
Et ideo qui fructus
sit

sapientia^,

quod

foliura consi-

deremus.

XLl. Fructus interior


fides,

est

follum

quo fructus vel

sole torrenti, vel a frigore defenditur. Fructus videtur esse

pax, doclrina, exceHentia vera; cognitionls, intentio


ratio.

bona, mysteriorum

Hos fructus bona


:

vlta custodit

mala etiam si perceperit, amlltit Peccatori autem dixit Quare tu enarras justitias m.eas ^ ? In mysDeus fructus est , in morahbus folium contemplatione ticis
:

mysteriorum ccelestium

(17).

Nam

virtutes slne fide, folia

sunt: videntur virere, sed prodesse non possunt. Agltantur

Yento,quia nonhabent fundamentum. Quanti gentllcs habent misericordiam, habent sobrietatem sed fructum non
:

Labuntur cito folia ubi ventus flaverit. Et allqui Juda^i habent castlmoniam, sedu litatem in lectione mullam, et dihgentiam sed sine fructu
?
,
:

habent ; quia fidem non habent

sunt

et vcrsantur ut folia. Haec forte sunt folia quffi Salilla

vator In

ficu rcperit, sed

fruclum non invenit


:

'.

XLH.
1 1

Mystica salvant, et a morte hberant

moraha au-

Cor. XY, 5a, 53.

Psal. xtix,

16.

Matth. xxr, ij.

KNABItAtlO' IN PSALMVIf

li-

r'^^

lem ornaraenta decoHs


PraBstare

siint

non subsidla re^cnipilonis.


ipse

autem mystica moralibus ctiam


siio

Dominiis

docct in Evangelio

dicens de ^laria, quae sedens secus


illius

pedes Domini audicbat verbum

Hiinisterium feslinnret, et quererelur


pria circa mcnsa^ ministerium

cum Marlha circa quod soror eam pro, :

non juraret

Marlba

tMarlha, Maria optimam parlem


feretur
illi*.
>

sibi elegit, quae

non au-

Si illa qurc Christo ministrabat


ei

sam, non conferebatur


lerimus?
jtis

quae

ad menvcrbum cupiebat audire


:

qiicm operanlem studioso cognilionis aeternae conferrc poIta

tamen,

iit

nec

illius
,

operationi fides, nec hu;

cognitioni, sicut Mariae


fruclu sint
,

desit operatio

ne tcI

folia

oe

vel fructus sine

munimentis naturalibus
se

it intectus, et

pateat injuriae.
folils

XLIII. Possumus etiam illud intelligere, qnia

texenmt
tes,

Adam

atque Eva

corporca vesllmenla quaeren-

eo quod resurrectio dominici corporis prophclaretur;

qnia nec caro,

qux antea

vlce foliorum interire consucve:

rat, perltura esset in Christo

jusforumquc omnium, qui secundum Evangelium ad Imltatloiiem ligni sapientije nati ex Virgine vitam snam aclusque formarent. Nam Graecus ila dixit otov xapTrov ocjxrj ii^c; quod potest ad beaium regraccc laline autcm sic tllferri fxTxaffo? xajjrov SifTzt
: ,
: ;

citor, ut

sit

tione scilicet
sic,

Quia beatus dabit fructam, > In resurrccsua, quando pblest perpeluum dare. Potesl et
t
;

tov xofOTTov avTov vrref ?y).ov

ut refcratur

ad lignura
teslifi-

cujus facta omnia prosperabuntur. In quo evidens


catio, quia

de Salvatore dlctum
Dirigentur

est.

Cujos enim

nisi ipsius

fpcta possunt universa laudari, et prosperos

habere exitus?
ad

Aquila aTitem,

ait

quod

et

que hominem referendura videtor


-favore ccelesti.
'

qoem

diriglt

quemcumDominus
',

Lar.

A Domino enim X, 4,4a. Pja!. r.M.z.

dirlguntur gressus viri

et

LVI.

l3o

S.

AMBROSII
duu|^t
,

oralloncm snani iu conspeclu Del Davld prophcla


postulavit.

Sed

et

ipse

Dominus

direxit

opcra sua

ut

niillo errorls

curvarentur anfractu.

XLIV. Seqnilur:
jpulvis

Non

sic impii,

non

sic

sed lanquam
;

quem

projicit ventus a facle lerrnp.

'

hoc

est

nonsic ut beatus vir, qul ideo beatus, quia nou abilt iur quia In pcccato non stclit, in consiiio consillo impiorum
,

pestilcntium

non

sedlt,
:

voienlium vcl credentes pic, vel vi-

ventes pervertere
ditabltur in ea
:

qui voluntalem babuit in Lcge, et nae

aut sicut Aquila piosuit,

Resonabiti

Lege;

ut praicepta Lcgls resonet vila ejus, mores resuJr-

quorum in omnem terram exivit sonus,. homlnum excat illic auLem uln, facie ad faclem dabitur videre plenior qudam verbi liecL videatur cxpresslo. Nou crgo sicut bcatus iste qul Iwec fecerlt, qui erit tanquam lignum plantatum, cu]Hs.gG&ta omtent sicut illorum,

Forte hic sonus doctrinas

iiia

prosperabuntur,

ita erit

et impius. Ideo repctivit vej.

quiscripsit, vcl qui postea addidit

(utquldam putant)
:

quo-

confirmatior fierct rcpetila sententla dicendo


.^mpiit

Non

aic

nan

sic, qui

erunt tanquam pulvis; suul enliD

lerreni, et sicut pulvis projlcltur a facie vcnti, ita et isli

projiclentur et dlsslpabuntur a Splritu sancto, qui


fcrtili

terrae'

atque fa^cundae animae salutaris sicutventus Auster

avSpIrare consuevit.

XLV.

Iluic vento dlcltur in Canticis

Veni, Ausler,

nt clementia aeris mollioris cordis nostri arva laxentur


quae brumali gelu stricta recipiendis

gremlum

seralnibus,

denegabant. Bonura est nobis ut hic ventus asplret


iiaves Tharsis ferentes vero

qui

Salomoni, quaj ad templum

ejus necessaria vldentur, tutos deducat in portus.


isle

Sed tunc

ventus aspirat

si

Boreas
,

ille

gravis ventus stare dedicit


;

iierit.
.'

Ideo vel Ecclesia


I,

vel

anima pla

Exurge

Psal.

4.

S^a,et veMj
:

Auster'

hoc est

Tn, Borea,
flores

ivcetie,

>eni, Ausler

aapu'a iiortuin

ineum, ul

non disentiM^

sed reserm.

AMHaa

>;itiu*
,

pWoa

florlbus, pietatl^
:

hortnm

liabet, rel ipsu hortus est


luipielali patet
,

qui fruclus ferat


,

palvcrem habet

qui est
fecit

qu9 Inra;cundu* a^
aniuia

iVuctuni. FrucliltTam

quldem illam

Dorainus^; sJ

ipsa sihi colle^t inipietalis

puWerem.
?

XLVL
uoriribus es

Quidl to jiictas, o plene impielalis

An

tpiia

he-

potcus
.

ot

abmidas

divitiis ?

Nan

advertis quia^
,

piilFis es et tu dispergeris et dissipaberis^

Yidi

inquit

impiumstiperexsdtatumetelevalumsicnt cedro$Libani:e
Iransivi et etce

noo

erat

'.

Quid

glorlaris, quia mitltat

to servitia
te

ambiunt, multi amici teguntlatera tua, plurimf

equi scqunntur, quorum nobis enarras prosapiara, ct

tanquam ma}orum tuorum genus. Praefers divitias, qwtr ooavivii& pascis sodales. Ltinam egcnos pasceres utiuao' non jocorum miuistros, sed votorum adjutores. Jactas quiB^ ])rodeunti iiiico ceditnr, et homines te tanqua n feimm de^
:

Ciinaot aot hestiam.


(|iiia

Mumhaic

esse aliquld pulas

Non aa^

ea K>nta taiiquaai umbra pr^tereant ? Quid ]q~ dis vant consiUares prajlcxtae, aut nitontos auro triumphalc'
pahnatx (i8)?
iioscet.

Nudus exibis nemo iUic cousulem recoj- Quid prosuut innumerae possessioues ? Pubhcfip
:

snnt,

non

tuse.

Hodie tu tenes, cras


,

aiius.

Com

tu cxieri9r

alius intrat.

Vix movisti pedem

alius

gressum intoKt^

Qnanti ante

te iJiic fuerunt, quanti post te

dominabuntwr,

et^hoc putas esse privatum?


tiae

Qoem unquam a
revocarunt opes?

morte

divi-

redemernnt? Imo quera non ad mortem


?

divitiae

coegcp-

runt

Quem

ab

iuferis soae

Quem

po*^

tcntia excusavit a pa?na? Pulvis est impielas, sicut


est

pali^

impiorum potcntia

caliginem infert, dare sahitem

bmt

potest.

Simul ut vehemeus

flare ca?perit SpirilU'*, spargiflt.

? Cant. iT, 16.

Psal.

xsxvi, S5, 3

l3%

S.

AMBROSII
;

eam

atque dissolvit

aerem turbat, solum nudat

ut pulvis

projicilur, deficlt ut fumus, liquescit ut ccra.

XLVII. Hinc plcrique non mediocrcm moverunt quaestionem,ulrum perituram naturam videalur assercre Scriptura divina
;

maxime
* ;

qnia alibi dixit


,

Comminuam

eos

ut pulverem anle faciem venti

delebo eos

et alibi

lutum plalearum Eccc confundentur ct revercet ut

bunturoinnesadversarii; eruntenimtanquamnonsint^.
ergo inlerrogo, ulrum impietatem secnndum naturam putent esse, an praeter naturam? Si secundum naturam asserant errare eorum opinionem cerlum esl. Denique dicant, ulrum natur.e peccatum convcniat annon ? Sed ccrlum est peccare, deviare esse ab eo quod cst
,
,

Primum

secundum naluram. Quid igilur taai incptum quam ul dicant minus videri, impium esse, quam peccatorcm cum
,
:

omnium acerbissimum sit quidquid in Dei fieri videlur injnriam ? Quod si impie agere, non esl praeter naturara
,

secundum naturam est, nec peccati habendum, nec dignum reprcbensionecxistlmaudum nemo enim reprehenditur, qui operatur secundum naturam. Unde concludilur, qula impietas proeter naturam cst.
vivere ergo impie
,

loco

Quomodo
(ievoe? ^uffft?,

igltur

cum

perdltione consuctudinis

a^rsXXvjcro-

hoc

est, pcrlluras naturas Inducit Scriplura,

cum implclas non utique naluralls sit, sedprater naturara? Quodcnlm non habet, non amiltlt nec potest ca subslantiaperlre, quae non fuit. Namet pulvls commotus aut In
:

aquae substanliam transfertur, aut in aerem, autin ignem,

hoc

est, in

aliam videtur ssepe Iransire naturam. ]\on ergo


deficit,

in nlhllum

sed in allud translt.


Igltur

XLVIII. Quid obstat


et ratlone
tur, sed
1

quin et

ille

qui verbi vlrtute

comminultur ut pulvls, non

in

nlhilum dlssipefiat spiiltalia

commulelur In mclius; ut ex terreno


'

Fsal.

xyu, 4^ *

Isat. zts, ii.

ENARRATIO

IN

PSALyVU
sic

I.

l35

hotno, el ut lutum platcaram


quid planum ac
liierusalem
:

deleatur, nt tollatm*

quldquid asperum ac sordidum videtur, remaneat quid-

mundum

esl ?

Et quod

ait
;

de adversariis
uliqne potuit

Sunt sicut qui non sunt

dicere
I

Nou

erunt.
;

Sed cum

dixerit

Confundentur et

reverebunlur
,

ulique intelligis quia erunt per substan-

ijam

et
,

prorectum conversionis, ?ed non erunt quasi ad-

vei^sarii

quod

fuerunt. Itaque per improbilatis defectum


fide ac devolione mutati.
:

uon erunt, erunt


-'X

Deuique

ct alibi

peccatoris persona dicitur

Et iram Dci sustinebo

iquia peccavi, donec justificct judicium


verlere

meum*.

Con-

cnim Deus cnpiens peccalorem, punit enm el urit, ut purgel. l ndc ait Et educet me in lucem *. Nam ct ceram urit ignis el liquescit ul purgetur : el nos per ignem probamur et fumns consumpto omni mfiteriali cxpurgatur, ct neque natura transic. Itaque ct anima purl^ala ab onini labc , in id quod esl deficit, non in id quod
:

noo

est

unde

ait
^
;

Balaam

Morialur auima

mea

ut

anima justorum

ut morcretnr lapsus ejus, et

quidam
vi-

improbitatis usus

transirel

aulem

in

consuetudinem,

et

omnia enim Deus saiva vuit esse. Deus morlem non fecit nec Ijelatur in creavit ho|erdilione vivorum '. Fccit animam ut sit minem in incorruplionem , quem ad imaginem sui fecit sed homines a naturae munerc deviantes obnoxios fecere .>c morli, ut quasi terreui corrumpantur. Scd Dcus per tri;

tamque justorum

Lnde

Salomon

ait

bulationes ad pcenitenliam cogit, ut per poenilenliam uratur et

consumatur

iliud accidens

malum

improbitatis, et

pereat; et locus iUe animae, qui erat accidenlis impietatis


possessio, pateat
esi

ad receptionem virtutis et gratiae. Certum aulem animae naturam esse preliosam qux ad similitudinem Dci facla receptionem omnis virtutis admittit ;
,

Mi<h.

Tii, o.

Ibid.

Num.

xxiii, lo.

Sap.

i,

i5.

1 ,

.d^
ysipote

S.

AMffROSil

qux cognilionissupernaBnonsitiiaudata consortio. XLIX. Nunc illud snpcresse arbltramtrr, quod in mulversatiir,

torum orc

qua ralione Deus, cujus sine voluntate


,

asec passer villssimus cadit

et

apud quem
:

capilli capltis

aiainerali sunt, dlxcrlt per


*

Esaiam

Sic

omnes gentes

ut

stillicidium

de urcco,

et sicut

momentum

statcrae aesti-

#Biata3 sunt,ctut

sputum

aesllmabuntiir*. Ita ergo perl-

bunt omncs gcntes

sicut stiillcidium
proficit.

de urceo

et

utspu-

tum

pcrlt, et

ad nullos usus

Scd

tu qui nostiquia
1

gentes non eo usquc pro nihilo habuit Dcus noster, l

Abrah-e dlxerlt

Benedicentur in
sit

per Davld locutus

omnes gentes^ et ad Fihum diccns Dabo tlbl gentes


te
;
:

ohajredilalem luam^
ei
*
;

et infra

Omnes

gentes scrvlent

qui legisli

Qnla obtulit Deus Fih*um suum pro


;

somnl genle, ut loco vim divlnac

salvos faccret peccatores*


sentenliac

debcs hoc

considerarc. Contemplallonc
,

elcnim crcalurarum cttlcsllum

quac mullae sunt


est,

sicot

CCBlam quod mulllplicltcr majus quam terra

ut a plc-

cisquc punclum con)paralionc ccrll terra sit apslimata) An^elorum Archangelorum Princlpatuum Potestatum (Thronorum Dominationnm miHium ct decem mll,

lium, ct innumcrahlllum milllum contemplationc ergo lirum gcntcs ut stillicidium de urcco rcstlmaloe sunt cujuscst omnisplcniludo. Ex illa igitur plenltudine coelesli
:

lanquam guUa cadcns


^Cfrtcs,

aestimatae sunt gentes.

Quomodo
qua sunt

iMen potcrant maximac videri,

cum

ipsa terra in

minima mundi portlo sit, et omniuni qua) operatus st Deus, tanquam slatcrae cxigua inclinatio gentes sinl ? Simul cognoscc per hanc slalcram omnia Deum cum justitia

condidisse, ct in ipsis gentibus incssc qnlddiim natu-

ralitcr, In
'

quo
5,

justllirc

vidcrctur vel exlguum esse


xu
,

momcn,

U;{L

xt.,

-'-

n.

_ iVs^\.
.

11,8.
,i-,.

IJ.

ljixi

ii.

Sjni.

VIII, o-.

'f

,...

EXARRATTO
toin
,

SllMUM

t.

tH
lotiu

ct spntiim ipsura

tanqnam ex

aniversftafc

orporis iDtoriorem exislcrc portionem.


L. Magis ergo hic misericordia priedicatur
<jui
;

qnonlani

Tenit qua?rcre

quod

perierat, nec sliUicidiumi illud

quasi vile contempsit, et allevavit

raomentum

stalerie

et

sputo

illi

subslanliam boni corporis donans, dignatus est


in

omnes gentes

unnm

corpus Ecclesise congregari. Inter

gentes antem et Israel annumerari potest

nequaquam exmagna*.

pers divinfc ejus juslitise; quia ipse Moysesdixit de Israel:

Ecce populus sapiens

et disciplinae tenax, gens

Et wt scias quia snpra merilum nostruni Dei bonilas redundavit, Apostolus hunc prophelicum iocum interprelatus
ait
:

Conchisit Dcus omnia in incredulilate

ut

om-

nium misereatur; etsubjunxil :


sapientiae et scienlije

altitudo diviliarum

Dei

quam
I

inscrulabilia sunt judicia

ejus, et investigabiles viai ejus

Quis enim cognovit senprremitleus

^ som Domini ? aut consiliarius ejus fuil? aul quls prior dedit
ilh
,

et relribuetur ei* ?
ait
;

Hunc autem locum


,

Propheta
istum

Sic
*
,

omnes gentes

ut sliilicidlum de urcco

sestimatse sunt

et reliqua

iit

cognoscas intellectuui

com

interprclatione apcslolica convcnire.

LI. Sed quid cvidcnlius eo quod perituras naturas nou ^deatur inducere cum ipsc subjecerit sanctus Prophela
,

Quoniara non resurgunt impii

-dtxit :

Non resurganl; sed


in judicio.

ait

Non enim in judicio Resurgunt quidem,


*.
:

sed non
:

sOni antem resurgit,


,

est ulique, el

inaoet

scd quia non credidit in Chrislum

^t;

el ideo

non venit
judicii.

rn

judicium

quem

]am judicatus peracli jam

manet poena
'ttuimos

Et dc resurreclione quidem plurima

divinarum Scriptnrarmn sunt testimonia, quaenon praeterra Hbris consolationis


ait
:

et resurrectionis.

De o
i,

autem quod
Dcul.
iT, C.

^ion resurgunt impii in judicio; secmi-'


32-55.

Uo.-n. \i,

'

Isai. \t, i3.

<

Psl.

5.

|56

S.

AMBROSII

dum
>no5

Evangelium

absoliita scntentia est, quia


:

non oninc3

juclicabunlur. Aposlolus anlem ait


stare anle tribunal Chrisli
,

Ouines enim oporlet

ut recipial unusquisquo
p-

jpropriacorporis, prout j|;cssIl,sivcbonum, sivemaium*.

Hscc putant plerique esse conlraria; ncc advertunt quia


Salvator de pcrfidls dixit atqueimpiis, qui non credide-

runt

in

Dominum Jesum.
:

Sic

enim

ait

Qui creditinme,

jnon judicatur qai autem non credit, jam judiciitus est; jquia non credit in nomine unigenili Filii Dci. lloc autem
est

judicium

quia venit lux in liunc

mundum

et di;

jloxcrunt magis homines tenebras

quam hicem

erant

senim mala ipsorum opera

".

Liquct igitur de quibus

dlctum sit, hoc est, dc iis qui non credidcrunt iu Dominum Jesum. Apostolus quoque etsi dixit onincs, de iis
utique
dixit,

qui crediderunt, sed

actuum suorum

ralio-

jiem in die judicii reddituri sunl. Denique ipse

alibi ait

quia testimonium conscienline noslrae in die judicii revelabitur,


Tit

cuminvicem
,

cogilaliones noslric aut accusabunt se,

scriptum cst
'.

aut derendent, et palcbunt cordis oc:

Quid aulem hoc evidentius quod ait alibi Om nes quidem resurgemus sed non omncs immutabimur * ? Immutabuntur enim justi in incorruptionem manente corpcris verilate. Danicl quoque dicit Judicium sedit, set libri aperli sunl ^ Oslendit ergo judicium futurum., maxime curn alibi idcm dicat Mulli qui sedent in tiv mulo terrae exurgcnt isti in vilam aUernam et isti in opprobrium et confusionem aeternam; ct inlelligenles
culta
,

>

splendebunt sicut splendor

coeli

et

de

justis

multi sicut

sstellsc

lucebunt

".

LII.

Quod

islud est judicium sedcntium

judicum,

et

qui
'

libri aperti, nisi conscientioe nostra;, velut libri


a

peci

Cor. V, lo.
'

Joaii.

m,
'

i8, 19.

'

Rom.

11,

i5, 16.

<

Cor.

xv,

5i.

Dan. vm,

jo.

Id. \u, a,5.

,,

ENARRATIO

IN

PSAIMUM

I.

iS^

catoniui nostronnn scriem continentcs?

Qnanqnam hoc

ipsum
latere

vile sit icslimare quasi

humani

similc judicii. Aliud

est Chrisli

judicium

bi conscienlia ipsa se prodit, quae

non potest ocultorum arbitrum; ubi cogiiationes^ lucent apud cum qui adhiic coijitanlibus dicebat Quid D cogitalis mahi in cordibus vestris* ? Caim Judacisdiceret,
;
:

dicebnt omnibus; ne quis putaret quod occulta possent


e^sc quoe

eum

rallerent,

ne quis pularet quod parietibus

clausis teslem occulli erroris ciVugeret.


gelista leslalur dicens
:

Ideoque et Evan-

Jesus autem sciebat cogilationes

orum *. Quomodo ergo ait : Libri aperli sunt *? Non uti(jue atramento scripti, scd vestii;iis dehctorum
el

ilagiliorum inquinamento. Aperietur liber conscienlia&

li-ic,

aperielur liber cordis lui, culpa nostra recilabltur.


,

Est

ibi liber

ubi est tabula


,

irao sunt libri inscripti

ubi

.sunt inscriptic tabulac

quas inscribit Spiritu sanclo apos-

toiica doctrina,
>

sicut iegimus, dicente Paulo : Epistola

nostra vos cstis.... inscripta


:

non atramento, sed Spirilu


,

l)ei viiri

non

in labuiis lapideis

sed in tabulis cordis

scarnaiibus \ Sunt crgo tabulas cordis inscriplae Spiritu

auclo
lura.

istse

recitabunlur. Si bene egeris


tollas Spirilus sancli

manebit Scrip:

\ide ne

gratiam
tua,

vlde ne de-

Icas,

et scribas

atramento

flagilia

nc veniat dies

judicii, ct dicat

Judcx

Recitcnlur
tibi
:

libri, recitenlur ta-

bul^e

gestorum ejus; et dicat

Ego

scripsi tabulas

luas,

cur delesli apices meos? Ego


delesti

scripsi

dona mca

quomodo
mei
:

munera

raea

et scripsisti opprobria tua ?


tibi

i\on legisti quia scribo?

Non

dixi

per os Prophetae
'
:

Linguamea caiamus judicium autem Verbi est.

scriba) veiociter scribentis

LIIL Muili ergo dormicntium intumuio


'

terrae surgent,
<

MaUh.
*

IX, 4-

^'nc,

ti, 8.

Apoc. x, 13.

Cor.

iir.

, 5

..

Psa'. XLi\, 2.

|J8

S.

AMBROSri
:

qui bene egerunt

iu resurrectionem vitfe
*.

qui mSle ege-

nrunt, in resurrectlonem judicii

Quod

Daniel ait:In

vitamaE;ternam,hoc Salvator, InresurrectionemvittC,


dixit.

Item quod
,

ait

Daniel,
:

In opprobrium et confusio Unde non cxpedit non

nem
venire

Salvator dixit

In resurrcctionem judicii.
et

non expedlt nobls ad judiclum venlre,


;

ne aut praedamnati vldeamur, aot


tanli

in

bac labe vi-

tiorum subeamus
intret

pondus

judlcii.

Propheta rogat ne
;

Dominus

gis nos

in jndicium cum servo suo * quanto majudlclum Domlni tlmere debemusi' Pone quia mi:

sericors

Dominus ignoscet quanla prodentur qufe latere credebam? Qulspudor, quie confusio erlt mlhl cum is
,

qui allos profilebar docere, Ipse ineo deprehendar, in quo


alios

arguebam?
et

LIV. Et ideo quoniam et Salvator duo gencra resurrectionis posult (19)

Joannes
in

In

Apocalypsi dixit
^ ;

Bea-

tus qui habet

partem

prlma resurreclione
:

isti

enim

fiitie

judlcio veniunt ad graliam


,

qnl aulem non veniunL

ad primam rcsurrcctlonem
isti

sed ad sccundam reservantur,

urentur, donec impleant tempora intcr


resurrectionera
:

primam

et se-

non impleverlnt, diutius in snppliclo pcrmanebunt. Idco ergo rogemus ut in prima resurreclione partem habeie mercamur. Sunt qui resuraut
si

cundam

rexerunt in passione Christi

et

isti

plane beati, quia acce-

perunt Ghristi gratiam, et audicrunt vocem ejus, de qua scriptum est Venlt hora quando audient mortui vocem
:

Filii Dei, et qul audlerlnt, vivent

'^

Et,

Ingressi sunt

^ Puto quodmagis illam signlficel upernam, quam istam Jtllerusalem quam reliquit, quam
,

in sanctam civltalem

4ncusavit,

quod

In istam

pcdibus, in illam autem super-

iiam meritis intraverint.


'

Joan.
s

V. 9.8, 29.

Psal. cxt.u,

->.

Apoc. ix

6.

<

Joan. r,

^5.

Mallli. XXVII, 53,

: , ,

ENARBATIO IN PSALMl^r

r.

t%^

LV. Sed
lumulo

et illud

cavcaimis, ut hic positi stfrgamus 4f

tcrrnc.

Sunt qui virentes sepulcro sunt circum-'


,

dati et repleti mortuis

quorum gnttur epulcmm


,

est

,'

Bon loquentium vcrba


rimus
a

vitaj

sed mortis. Si hic resnrrexesi

mortuis, et
;

illic

resnrgcrous:

hic
,

nou fuerimus
I^i-

ossa arida
irilus

sed acceperimus rorem Verbi


illic
,

hranorem

sancti, et

viveraus

si

hic dos excitaverit Jesus


,

voce sua mag:na

ut excitavit

Lazarum

et pcr Discipulos

suossolverit a vinculis morlis, etinduxerit iu

Belhaniam,

ubi erat Lazarus, hoc est, In


adhibueril hic convivio sno
;

domnm

obeditionis, et

et illic

cum eodem rccumbeillic

mus,

el

iliic

cum

eo sempcr epulabimur, et

uobis reefliisum.

dolcbit

unguentum, quod solus prodilor dolebat


,
;

L\ L Ergo Impii non resurgunt in judicio m porlionem eornm qui judicium subituri sunt
Bcatores resurguut iu consilio jiistornm
*.

hoc

est

nec pec-

Vides quia

sargunt impii

uou surgunt in judicio justorum; qnia peccatores etsi non resurgunt in consilio juslorum resurgnnt tainen in judicio. Lnde videntur qui bene crediderunt, et iidem suam etiam operibus executi sunt, ipsi non judicari, sedsurgere in consilio justorum pcccalore? autcm qui non possunt inler justos surgcre, surgent iii
,

ct

}udicio.

Habes duos ordines. Tertius superesl impiorum


in judicio

qui quoniam non crediderunt, jam judicati sunt; et ideo

non snrgunt

sed adpopnam
- ;

Dilexcruut enim

Bmagis tenebras

quam luccm

et ideo Judiclum

eorum

pcena est, et forte poena tenebrarum. Et poterat quidem


iDtelligi

qnod ii qui mala opera habent, credentes tamen Chrislum, volenles quidem reclc vivere; sed victi ille, ,

dilexcruiit plus tenebras quam lucem utrumque dilexerunt sed magis tenebras. Sed qula de illis proemisit qui non crediderunt, sic [iccipien.

cebris peccalorum
id est

'

Psal.

?,

5.

Joan.

:ii,

19,

l4o

S.

AMBROSII

dani piito quod dllcxcrunt tcnebras, el nonlucem; lux enim Chrislus est. Qui ergo non credidernnt luci, absur" dum estut lucem vel dilexisse crcdantur, quam nescierunt, Nescierunt enim , neque intellexerunt, in tenebris am

bulant

' ,

sicut scriptum est.


:

LVII. Sequltur
Tf

Quonlam
perlblt
;

novit
'.

Dominus vlam
:

juslo

rum

et Iter

implorum
Vlas

Adverle sensum

Non

resurgunt impli
>juslorum.

In judicio

qnoniam novit Dominus viam


novit,

quorum dirlgit gressus ; sunt enim gressus Iiomlnum, qui a Domlno dlriguntur. Dirlgunlur a Domlno ct vicC virl. Has novlt Domimis vias, quoe sunl rectac, quiB ad illam vitam lendunt dicentls
via
:

eorum utlque

Ego sum via veritas, et vila *. Haec bona est autcm est via sscculi. Non dignalur illam viam nosse. IIlos enim agnosclt qui sunt ipsius, qui operanlur opera ejus qui autem operantur iniquitatom bis diclt Dominus Discedite a me, omncs operarii inlquiatalls, non novl vos ^. Non pcr ignornntlam, scd per id quod Indignl sint scientiaDci, nesciuntur. LVIII. Pulchre autcm alt Et itcr implorum pcrlbit. Separavit latlnus, ut iter dicerct, et tanquam discrcvit ilcr a vla gra^cus autem In utroque viam dixit. Non otiose tamen lallnus qula et Dominus Ego sum vla, dixit; non dixlt Ego stmi iter. Perire autem iter impiorum dixlt, non impios. Servut eorum substantiam, qui si convertantur solum ilcr Impiclalls amlUent quod nec ab inltio fuit, nec erit. Quod accidens igitur est pcrit quod substantivum manet. Pereunt autem ifa Impli, quomodo dicitur Anima quae peccal, ipsa morietur^ ut peccati aculeo, non orani substantue suas dissolulione moriantur.
:

torluosa

'

Psal.
'

Lxxxi, 5.

Id.

I,

6.

Joan. %iv,6.

Luc. tiiu

ar.

lizecb. XVI n, j.

FR^FATIO
i**^ VV^

IM

FSALMVM XXXV.

t)ft

>*\**\* VX w l*\ VW>.V%V /W W Vt VW \% A%-A\ \VVW %wvv%\ vw v\%

PRJiFATIO*
IN
I.

PSALMLM XXXV.
iu Psaluio sequcuti

DiCTURis Propheta
jusli
' ,

quae

esset

forma

anle roruiam expres^it iujusti.


slt

Ncque enim
cognos
sibi adversac

possumus cognoscere quae

forma
;

juslitiae, nisi

camus
turx

quae

sit

iniquitalis enigies

sunt cnim

alquc contrariae.
,

Namque
,

in allera

simplex Imbiludo na:

in altera fallax versutia


alia

ncquitio)

alia

\irlutuiu

Imagines praefert

viliorum cpmmercia prxtendit.


et ipsa ratio
,

Convenire auleni hunc ordlnem


losophia; confessi sunt
titct longe antcriorcm

docet

et

si

de contrariis sumenda sunt testimonia


,

ipsi

doclores phi-

dum

sequuntur. Quis autem duPlatonis fuisse tempori-

Davidem

bus,

quem non solum

maglster ejus; sed nec avi quidem


:

avorum

ejus vidcrc potuerunl

cum

ille

in principio regni

fuerit Juda.*orum

propagatum

cst)

(quod per innumera annorum curricula quibus iste post tempora caplivitatls
,

regnum
tcnet in
ceret

gentis ejus

jam fuerat dissolulum. Ergo


saplenlia^
jusliliae

ipse qui

omnes saicularis non posse formam


injustitI;TG
ii

princlpatum,
,

cum
nisi

di^

comprehendi
,

ante

dlsculiendam
attulit

serlem putavlssent

exemplum

quod

qui velint

aurum

quaerere

prius se luto

oblinlant.

a nostris

Aurura Itaque justllla, iniqultas lutum est. Quod quoque prius dictum esse non dubium est cum
,

scrlptum

sil

Ut lutum platearum delebo ue

eos*.

Et vere

lutum

quia eos inquiuat qui slbi appropinquaverint.


,

Fu,

giamus ergo injustitiam

lutels sordibus

inquinemur

atque in ejus voraginem non pes noster exterior, sed,

Scriplacirca an. 38i,


XTii, 45,
*

>
.

Vide D. Guillon, lom.

ix, p. i7, ia8,

sal.

r4t
qiiocl est

'^rm
gravius,

^^^'

A-MBBSiOSII

mens
inr

iiostra

mergalur. Et phllosophia

quidein

aurum

se qujercrc diclt; sed


statuis
.

hitum versat, qu.e

Divinltatem quaerit
iVInget.

sed vasa flguli vlrga con,

Nos aurum qu.erimus


,

(|uo

corpora nostra
in

mun-

demus

morlificationem Jesu Christi


;

corpore nostra

circumfcrentes

ut et vita J.esu Christi in corpore no&lra

manHestclur.

Bomim aurum,

sanguis est Chrlstl, dives ad

pretium, proiluus ad lavandum

omne peccatum. Ordlnem"

diximus, tilulum conslderemus.


II.

In fmem inquit, servo Domini Psalmus David*.


,

In tolo Psaltcrli corpore solushlc tituhis esl

quo Psalmuni
cul dic:

servo Domini sc scrlpslsse testetur. Quis islc est servus.

Domini, vidcamus
tus hlc

quid Psalmi scries signlficet

Psalmus

sit?

Audiamus ad quem loqualur


montes Dei

Do-

mlne,

iufjuit, in

ccelo misericordla
Justilia tua slciit

lua, cl verltas tua


,

ausque ad nubes.

judicia

tua abyssus multa ".

Cui hoc ,

nisi Filio

Dei dlcitur l

ilvcc

enim non humana), sed

divinas snnt poleslalis.

Sed

quidsibi vult quodservoDomlnidlciPsalmum himc tltulu*


dcclaravit
,.

cum oratlonem Moysi


Domini

hominls Dei' malucrit,

quam
ipsius

servi

in posterlore tltulo

nuncupare? Quodf
,

ergo consilium Prophetae fuerlt non intelllgo

vel polius,

Domlnl

Salvatoris, quilocutus estinPropheta.

Vere

judicia ejus sicut ahyssus multa, ut servo honorificeuliam

reservaret, sibi condltionem servitutis ascrlberet. Videor


inihi intelllgere, videorhauslsse aliquld dc gratia spiritali.

Adversus injuslitiam, ut diximus, Psalmus hlc scriptus est; etideoplus gravatur injustitla perfidorum, qui Christum

Jesum Dominum

recipere noluerunt,

cum
tara

ille

propter

ip-

sos susceperit servitutem.

Quid enim

iniquum,
ille

quam

ingratos fuisse tantis beneficiis; ut quibus

salutera daalibi

m,
i

hi

sanguinem ejus effunderent? Denique


sxxv

cum de

Psal.

Jbid. vi

;.

J I J.

lxxxix,

i.

PBJBFATIO
stia {>es8tone
t4<>

IJf

PSALiRM XXXT.

l^
tQam a
pocqro

IixfMretur, ad acenraudam judaicx tmpieta-'


atli
:

invidiiu sic
:

cNe

arci-las taciena

tuo

(|(ioniaiu triiwlor, velocitrr

exaudi me... Panper et

Metis ego
III,

sam\

Veai, Paule, interpretare nobis, qua ratJone

D^mfsif

uus
isla

coeli

atque terrarum se pauperem dixerit, et que

paupertas.

Tu

certe iiium divitcm dixisti

quoHiodo

idem dives

et paujier est ?

Scitis, inquit,

Audiamus testimoniiim Pawli. gratiam Domini nostri Jesu Cbristt qnia


;

yropter vos pauper factus est,

cum

dives esset

nt y9

jus inopia ditaremioi*. >\eni et to, Esaia, interpretare Bobis

quomodo

se dolentem dixerit Cfarislus, qui dolores

vuloerum
a^ggiis-:

fiaoare consuevit.

Medicws VimH
inquit

',

ut ctiraret

quid ipsc habuit quod dolerel? AndKtmti etiBY


<

Esnue testimonium.

Pro

nobi:$

dolet

et

nos

assUmavimus
\&kX

eum

esse in doloribns'.

Expressit me^icf

aifectum, qui etiamsi ipse nullum vulnus habuit qnod do>

tameu compassus est vulueratis. Hoc igitur in Psalmo Dominus exprobrat Judaeis Ego propter vos^pa,
:

per ego pro vobis dolens et ves mibi


liitis

manus impias
>
,

iniu-

diceutes

ToUaraus justuin, qura inutiHs


in

est nobis**

'iBJiciamus lignum

panem

ejus^.

Bcne panem
isti

dinti

pro carne ejus.

Ille

alimieutum detulit

pro beuefici

retulerc supplicium.

Nou mirum ergo si esuriunt, qui sibr vilae SEternoe aUmoniam dene^arunt. Pulcbre etiam dua ista juuxerunt lujiciamus iignum in panem ejus. i Nes:

ciebaut quid loquerentur Judsei, et mysterium loqncbantur.

Paradisum uobis crux reddidit Ciiristi. Hoc


,

esl lignuoir

quod Adao Dominus dcmoustruvit diccns de ligno vit^ quod esset iu medio paradisi , edendum : de ligno autem Kientiae boni ct mali, noa edendum. rravit Adam, maiK

Psal. Lxvni,

i8et 3o.

Ji, la.

j"

Cout.

tih, 9.

Is.

i/n, 4*

Sap

JereBn, xi,"!^.

l44

^'

AMBROSIl

data nonlenult, iulerdictum gustavit. Per lignum coeplinus esurire; quia

suum

caro accepit alimentum. Ideo


et

Dominus
tiqua

in Chrislo

carncm junxit
gratia

lignum, ut fames an-

ccssaret,

vite

reddcrctiir.
:

Domini, qnod omnium

peccata crucifixit

Beatum lignum beata caro Do,

mini, quae victam omnibus minislravit


IV.

De

paupertate igitur et dolore Dominl idonea

iit

arbitror, sanctorum protulimus lestimonia,


vidlt et dlxit, alter est clcctus ut dicerct.

quorum

alter

Ipsorum

igltur

de servltute Domini testlmonia iterum imo sua quae de se ipse locutus in ntroque Sic dlcit Dominus, qui est. Audiamus ergo quid dicat finxit me ex utero servum sibi ad congregandum Jacob et Israel ad eum*. Adverlimus ergo quod propter congregationem populi, formam susceperit servitutis. Audis, Judaie, et de gratia contumeliam refcrs; et hoc ad perfidiam derivas, propter quod magis crcdere dcbuisti. Ad tc
qui probuti sunt
,

proferamus

vocandum
Audi
,

venit, ct conviciaris.
,

Arriane
,

ex quo utero
,

inquit matris Ex utero meum*. Quod nomen

Ex ulero servum se dixit. paukdum supra recurrc meae, vocavit Dominus nomen
: :

cjus slt, audiamus,


in utero acclpiet
,

quo eum
interFilius
et

Pater vocavlt.

Ecce virgo

et parlet fi-

lium,

ct vocab.tur

nomen

ejus

prelatur: nobiscum Deus".

Emmanuel quod Quodenlm aliud nlsi


:

Dei nomen

est Chrlsli?

Accipe
:

allud. Dixerat

quidem

Gabriel ad Joseph dcMarla

Pariet filium, et vocavlt no-

Jesum *. Accipe Dei voccm. Et tuBelhlehem Judaeoe, non es mlnima inter principes Juda; ex te enim exiet Princeps qui regat populura meum*. Adverte mysex utero Yirginls idem et servus exivit et domiterium ims servus ad opcrandum, dominus ad imperandum; ut

mcn

ejus

'

IsaT.
4

XMX,

5.

Ibid.

i. 2,

J Isai.

tij,

i4, et Matlh.

i, aS.

Ibid. 21.

Micli. V,

FR.EF*TIO
i^egnuin

l>

PSALMUM XXXV.
radicarel.
;

45
Llrincjuc

Deo

in

hominum mentibus

unus, non

altcr

exPatre, et alterex Virgine

sedidem qui

ante saccula ex Palre, ipse postea carncm suscepit ex Virgine.

Idco ergo et scrvus vocatur, et dominus

propter nos ser-

vus

scd unilate divinne subslanlit Dcus


;

cx Principe, aeqnalis ex aequali


genuit, in

cxDeo, Princeps nequc enim degenercm

quo se

ipse

complacerc memoravil*.

V.

Magnum,

inquit, tibi cst vocari

puerum meura,

ul

statuas tribus Jacob. Servat ubiquc suae vocabula diguincc in came magnilalis. Magnus Dcus, et magnus pucr
:

Indinis sune
linis.

nomen
dicit,

amittit, cujus magnitudinis nullus est


,

Meriloque securus

Cum

in

forma Dci esset, ut

Apostolus
:

non rapinam

arbitratus est esse se aequa

lem Deo
lus ut

sed semetipsum exinanivit, formara servi acci-

>piens, in simililudincm

hominum

factus, et spccie inven,

homo

humiliavit scmctipsum

factus obediens

usque ad mortem, niortem autem crucis*. Hic est ergo nequalis quasi Dei Filius, hic servi formam in carne suscepit, bic
;

mortem

gustavit, cujus

magniludo non habct

fi-

omni crenem quia dcnti ut in ipsum omnes credamus, hunc intimo adoremus bona quai omnes liberos fecit affectu. Bona servitus bona servilus, quae nomen super omne nomen acquisivit humilitas, qua? fecit, ut in nomine ejus omne genu figant,
finis legis est

Christus ad justitiam

ccelestium, terrestrium, et infernorum

et

omnis lingua
ut et nos

confileatur quoniam Dominus Jcsus in gloria cst Dei Patris.

In hunc ergo finem dirigltur hic[^Psalmus

servi simus ad justitiam,

non superbi ad arrogantiam. Scrlibertatis


est.

Tilus

enim stipendium

cst (20)

stipcndium

autemmortls arrogantia
adoriamur.
r Matlb.
III,

Sed jam ipsamPsaltni seriem

17.

'

Phi

ip. '>

6-8.

X.T1,

JO

46

s.

AMnnosn

ENARRATIO
IN
DixiT

PSALMUIM XXXV.
dellnquat slbi
'.

\l.

injnstiis, ut

Quifl dixerll
t

twn
lltla,

expressit, et ideo slc Inlelligendum arbilror, qui


dlcit injustiis,

qaidquld

peccatuui

est.

Omnls

enira injus

peccatum; quoniam ubi organuin vitlosum, quomodo

^otest canlus non essc vlllosus? Degeneris malerioe deco


lor partus est.
^i^t,

Quidquid ergo loquitur

iiijustus, iniquitas

qui

suum refertur auctorem, sicut viperie partuj., prlmo suam sclndlt parcntem, ut frcquens sermo esl.
quae in

Sibi ergo delinqult. Nihil hac sententia sublimlus dlctuisi


arhilror.

In

illls

qul sihi sapientiam saeculi vindicarunl

mlhil talc

legl, nlhil talc

cognovi. Ncc

mlrum, quandoquisibi

dem

illi

humano

ingenio locuti sunt, hoc iufudit^phitus


:

Dei, Spirltus vcritatls

qula injustus

dohnquat,

siiu

generet vuhiera, se ipse confodlat. Nani sicut spinae nas-

cuntur

in

manu

ebriosi

ut Scriptura asserit

itu elinjusSi

sermone nascuntur, quae compungant loquentera. Loqui


iar Injustus, et interior ejas conscientia vuhicraturj
in
quiii

omni scrmonc quem loquitur, non cst fraudis immuni>. (iujus cnim gravior est pccna, quam proprla, cum pro mni sermone del poenas? Serpcns aliis iufundit venenum
injustus sibi
;

in

cum enlm
aliis
,

refunditur quidquld eiruderll.


justi autem enim Salomon
;
:

Injuslus igitur et

inutihs, et slbi noxius

vita fructuosa allis

et sibi dulcis. Dicit

FiH,

Jem
^

sapiens eris, tibi sapiens eris, et proximis malus evaseris , sohis hauries mala *.
si

si

au-

i^ial.

XXXV,

2.

Pro". xxvi, 5.

Id. ix, la

; ;

KARB1TI0
VII.

I>

PALUIJH XXXV.
aliis est

t^^
potiusnatf,

Advcrtiuaus ergo quia justitia


sibi
:

i^uam

non suum expectat ct ajjeuum booum pro suo ducit emolumento. Beaia prxclara justiiia, cujus boaum omuibus proficit cx uno
cummiuie comnioduui
,
:

plerumque ad plures proGcisciiur, utquc ad omues pervcnit.

Justus David, qui parcebal iuimico

et

malebat

iu-

uoceiitiam suam,

quam

vitam tueri; nc malo publico

vifidicaretur, atque appetendi principis iu malis

quoque

causls

aliis

exemplum

cderet

cum

ipse viudictam de insi-

^liatorc sumpsisset. Justus Abel, qui

de ovibus suis quas ei


putaverit oilerendas;
fecit,

D(Muiiius dederat, primilias

Domino

t ideo plus placuit Deo, quia

moram non
ferre
;

devotiojustitias

oem

probafit.
,

Sed boc impius


radix iniquiLatis

non potuit,

prfcvaricator

ct ideo fratrem occidit.

Deo magis, quam oblatio sua fuerat comprobrata. Sed illc occisus Deo loquebatur in voce sanguiais, sui bic yIvus a facie Domini repellebatiu' ; et cuui adbuc a Domino pa^uae cessarent, torquebat eum suorum
quia hostia ejus
Cpuscientia peccatorum. Latebat miser tremens et timens
et

cum adbuc
vilae

pcrcussor deesset, ipsa sese iojasti vita cru-

ciabat. Acceperat signum,

ue
,

eum

aliquis occidcret

non

suavilate frucretur

sed ne mors auferret aerumquotidie timendo pateretur,


:

nam;

ut percussorcm

suum

Merueral quidem ut percussor inbiberetur

ed sine uila

intermissione ipse sibi suus carnifex erat, ipse percussor,


VIII.
|iasis
,

Quaj pcena major, quam timei*e quod vitare nou ncc quod timueris, evadere ? Lndc praeclare David

iCxprimens conventionem gravissimam conscicntiae peccatricis ait

Quoniam iulquitatcm meam ego aguosco,


contra

et

semper ^ Oflunditur enim nobis ultrix nostri imago peccati ; nec quietum re^m -suuai essc pcrmitlit iuferens miscram servilutcm atque
delictmu
est
, :

meum

me

xo.

: ,

^i^iS
In

s.

AMBnosn

^na viucula trahil, ut cnodfirc sc iion quoal; quonlam

Tolens ipse sc vendldit, cui liberum erat deHclorum aera


Tion caperc
,

ct libcrtalcm innocentia; rcscrvare.


:

Itaque

*'Amoramus, peccatum ofTunditur


lur nostcr
'

ubi

rorpopis relaxaverit, peccalum rccurrit.

somno sensus se Semper nobls ervel

tanquam malus cxactor occurrit,

tanquam

improbus fccnerator convcnicns dcbitorem. Unde Dominus ait Qui facit pcccatum, scrvus est pcccati*. Sed
:

jnstus

novit

qucmadmodum peccatorum suorum


suum
allevct

vln-

<ula dissolvat, nec expectat accusatorem,


ut confilendo

scd prajvcnit
;

omne delictum

ne habeat
tibi dicii

quod adversarius criminetur. Idcoquc Scriptura


^^

Justus in prlnclplo sermonis accusator est sui'.

Vo-

om enim

eripit adversario, et quasl dentes


infcstoe,

quosdam pa-

latos

ad prwdam criminalionis
confessione
slbi.

peccatorum suo-

rimi
(

constrlngit.
:

Dixit Judas Iscariotcs ut

Quid dixit Qucm osculatus fuero tenele eum^. Hoc dixlt, ot se ipse proprro Ipse esl ore cgit in mortem. Quantos putamus In ipso fulsse toriorcs; ut slbi Ipse tam gravls poenae exactor Incumberet,
elinqucret
:
)>

semet ipse laqueo strangularct


IX.

Dixit injuslus ut delinquat

sibi.

Locutus est
Iste

'jusltis

Ecce ego peccator male


et sibi profult. Dlxlt

feci, et

grex

quid

fecit*? Et rCflaissum est


justus

omne peccatum. Dixit ergo Cain Numquid cgo custos


:

sum fratrls mei* ? Et sibi ipse mentitus est. Dixit Ananias omne se venditi sui ruris pretium protulisse et mei>
,
,

titus est sibi

qui potuit mlnus ofTerre sine fraude. Ideoque


Etracntltacstinlqultassibi''.
in

prseclarealt

Sibicnim antc
:

meptltur,

cum

suum mcntltur exltium

sibi

delinqult^

qui sibi innocentiae cripit suavitatem. Quis enim puritatc et


'

Joan. vni, 34-

iv,

P'Ov. xviii,

17.

Mallh. x\vi,

/jS.

<

a Ilcg^

XXIV, 17.

Gen.

9,

^'

P>al. xxvi, 12,

EHARBATIQ

IN

rfALMVM XXXT,
?

t^p

ImpUcitate pectoris dulcior fruclus

Quis cibus suavior^j


,

quam
lento,

tisepulatur? At Tero iniquitas velut

et mens ianoceiiK quodam plumbeo tautScriptura testificatur, conscientiam gravatS Mer%,


is

quem aoimus bene

sibi couscii

toque David

ait

Sicut onus grave gravataj sunt super


:

me*. Et Salomou
oculis
:

Sicut uva acerba denlibus, et furaiui

ita iniquitas

omnibus utenlibus ea \

Gravi^,,
c.st

poena quac cibum impedit, aspectum obducit; et, quod

amplius, oculis meutis iuternac tenebrosam olTundil caii-

glnem, ut quod verum


Ideoque delinqult
sibi
,

est, videre

non

possit injustu:*.
,

qui sibi quae pretiosa sunt


sibi. >

eripitr^j

X.

Dixit ergo injustus ut delinquat


aliis

Justus auleu

loquitur, ut

et sibi prosit

ille

loquitur ad pernicicni,

hic loquitur ad salulem.


st
f fit
:

De

justis

vero et fidelibus dictuni


confc:<>io

Corde credilur ad justitiam, ore aulcm


>

ad salulem^.

IUius liugua vulnerat, lingua auteiu

prudentum sanat. Lnde cum expostularet David cum ve-pSaiil , quod oblilus beneficii salutis iogratus eum pei^st-:queretur ad mortem, a quo tolies jam videret se esse serTatum; et vitam ejus appeteret, qui yitam suam pro regis salute periculis obtnlisset, ait sibi fructum non perire jutitlse, qul insidiatorem suum iu manus suas a Domino siM tradituni non peremisset. Ab injuslls iniquitas prodivil^, renenum a serpentibus elTusum est, venenum et iniquitatis arma perierunt. ^,
,

XI. Ideo scriptum est


sibi.
>

Dixit injustus ut delinqaat

Quld

dixit?

<

Ponam thronum meum super nubo.

et ero

similis

Altlssimo^

Effectum non habent vcrbu

sed peccatum habent. Inanis quideni pompa jaclanlia};


ed superbia; spirltus crimlnosus nou timet convicio n>a}estatem violare diviaam. Elenim
Zach.
T. 7.

si

nllus Dei timor cju^

Pial. x^xrii, 5.
isai. xiir, 14.

Reg. i\iT, 14.

ProT. x, a6.

<

Rom.

z, lo.

--

jaes^et affctttti,
sibi

non

in

conspectuDci pfena jotr

geirett^^"

aosu t^crario crcdidlsset, quasi Dcus non possit oc-*


,

cnlta cognoscerc

qai scrutator est internorum. SpeCtat

otnnia Dcus
lat
:

nihil est

quod eum
sol iste

praetcreat,
,

nemo

qui fal-

cui

omnia

prajsentia qucc futura sunt


si

et manifesla

mundanus, clausis plerutoqtie domiciliorum habitaculis Suuin lumen interserit y qnanlo magis Deus summus aeternus etiam secreta penequnclatent.
,

Etenim

tralia

mcntis humanaj, atque

omne Angelorum
Quid crgo
cst

consilium
aliud agit

scientia sua scrutatur, ct praevenit?

injustus

nisi

ut iniquitalcm sibi quxrat et


:

odium?

XII. Sic enim scriplum est


K

Non

timor Dei antc

oculos ejus; quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut

invenirct inlquitatem suam, ctodium*.


tenirct ?

Quid cnim
crgo
si

IJi

ift-

Omnis enim qui


qui

qua^rit

(uaeritur, agitur ut inveniatur.


bilis est ille
,

malum Sed qucmadmodumlauda,

invcnit

niabilis qui laboravit ut

bonum quod quaesivit invenit ita inf emalum quod quasicrat, inveniret;'
,
:

bonis enim rebus, non

flagitlis

atque criminibus laborenl


igitur nisi

nostrum nos oporlct impenderc. Quid


vstultiliae

summa?

atqne dcmenliae est, odium quaercre, iniquitatem

inalis arlibus invcnlrc,

quam bonus nemo

quaesivit.

XIII.

Quomodo

igilur

improbi iniquitatem suam et


erat teregiae abundani;

odium qunerant , Consideremus. Ncmpe Herodias


trarchae Philippi legitimo nexa conjugio
(Opibus potestatis
:

quae

Herodem Romam adusque tendcn-

lem quasi germanum marili, hospilit et affinilatis jure susccpitl (Jnm quo dcpacta suam copulam, non multo post
reliclO viro, consortii sul jura mutavit.

Nonne

ea quoeslvit

jKiquitatem et odium, quae conjvigium deserult, ut inve'niret

adultcrium? Et quia sanctus Baptlsta nuptias


:

illicita^

Hconstanier increpuit diccns Herodi


*

Non

licet tihi

eant

Psal. XXXV, 7, 3.

ENABRATiai^MHHMVU
>
>

XXXV.

fi

i\or'>ai habei*e*,

rquvt

iiiariUini

cohtra lHigiiili^i|ril|^
c oimnatatiggfcajkiiw-

iiMlri iiiarilt <}ua.4


i-a,

ex Loge convcuit;

Hk cuoi voUet occidere. Sed co^iilo quod Ucrodeui


Jusli

snA.

OMera

non

facile

possct iuneclerc, excogilavit


.

jua via islud edlcerot. JNutali eral lierodis

""11

'>><

nj.

uiio, ut pleri^juc

'^jiibus

nu)S cst

telebiu.

A-

Vdoraa^it
!

liliaui,

at in convivio rv^is {)i^uus i-egaiesa^-

::2\

Et ciun placuisset Herodi, quod displiccre deboit


obluUl
ei, ut

iu

quod

vcllet prieiuium
ilia

pro saiialionih

<<iii)iobrio po^tularet.

Malrem

con^uluit, cuftss ap--

tput Bapliitae poposcil. ^ ictus ?Icrode, quia sa....;.;.nto se


|>ria petisjset,

couslrinxerat datunjui quidq-iid nrptiii prti^


jtis^t occidi

Joanueni
ilia

ctcojiit

<

ju?

aUen^

Ouod aliatum pueilcc dedit, et Venim e^t ergo qnod ioiquilas


quaudoquitleni a muiier, quod

mutri so^e

pcrtulit]^

et odiuin
iiacili

requirautar;

pctilione impetrareelicuit.
>f

uon poterat, pravis artibus excogitat;e iVaudis

XI V.
I

Qiiid de fJuda proditore ioquar qui qujesivit avaet inveuit sacriiegium


,

itiam

dice ns
?

Quid

miiii dabi-

tb, et

egoeum

TolMiit

tradani^

s-poliis,

ad |)l<'nitudiucm

Nec ex])iet& pauperuin criminum gravisHmorum


<

Msreado pervenit, pia mi.^cens


liis

clvarit;t4.is

sacrameula

ilu^t
:

eum diccrcl nete eum ; ut


,

Quem

osculatus fuero, ipsc esl

t-

vcre de eo dictum dubiiart

non queabr
'

V^rba
,

oris c|us ini<(uitaj; et dolus*.


:

Oscula

'

'

'

bat

oiVundebat veiunut jjectoribus


,

medilabj
Noluit

supplicia

gratke pignns alFcrebat.


propiietia addi tbclt
,

XV. Bene de eo

inteltf-

non enim per naUiram deliquil jied per voluntatem. Deniquo Apostolus erat, aitdiebal (faoiMiie dtvitta mandata dieelMa caleste my-iterittt r

gere ut benc ageret"

Marr.'v^, *8.

M;)'!-!.

5vi,

i5.

tiMtJ.

\\\r, i.

48.

Psal
*

'

ll>id.

139
potint Inlclligerc
narl paralytlcos
tari
:

s.

AMnnosii
si

iit

bene ageret,

volnisset.
,

Videbat sa-

caecls ref iindi

mim

dehuit inlclligere
?

iumen morluos resusciqnod Deus esset , qui talia

posset operari

Scd

intelligere noluit; qula avarus

homo

et

pecuniac intcnlus a cognltlone Divinitatls vlgorcm

sua^

mentis
averlt

avertlt.
,

Unusquisque enlm qui


vult Intclligere

se flagillis ingurgi-

non

quaj ccelestium

mandato-

um

sunt, ne rcvocotur a
:

villls.

Vlde Ilhim fugientem in-

lelligere, qui ait

Tcnebra; opcrlunt me, et clrcumdant

parletes

quls scit an videat

Dominus'

Non

vult

enlm

quaerere et invenlrc, quod Dcus omnla videat atquecognoscatj ne

metu relrahatur
a

a crimine.

Yidc regem Achab

petenlem aNabulhc vlneamcjus; cognosce respondenlem

ccdam haredltalcm palrum meorum ^. Non debuit intcUigerc quod justa rererebal? Scd ]Nohn'l *intelligere ul bene agcret, et alicna non quaereret. Nou debuit inlelllgerc quod vcro Eiias Deo servlebat, cum viillum
:

Absit ut

derel in vcrbo Eliae clausum ccelum tribus annls et tribus

mensibus;

et

ad prcccs ejus pluvias esse demissas, ut arida


,

omnia rigarenlur? Sed noluit intelligcrc ne perfidlam condemnaret, scquerclur fidem. XVI. Qulnellam Iniquitatem medltatus est in cul)ili ^suo', ubi verum qtuerere debulssct. In cubilibus enim compungere nos debcnt nostra peccala, non ipsis delinquendo commllll, dicente Propheta Qua3 dicltis in cor:

dibus vestris, et

in

cubihbus

vestrls

compungimini*.
:

XVII.

Aslitlt, inquit,

autemodIo non habult".


medltatur, qui In via

omni viae non bonae malltiam Non enim immerito injusta crroris assistlt, et mahtiam diliglt,
Plus dixlt,

^uam odisse debcrel. dum in via nequlliic,

Aslilit

quasi jamduIlle

diuturna slalione, permaneat.

Eccle. xsiii, a6.

3 Reg. xxi, 5.

Psal. x\xt, 5.

<

Id. it,

5.

1(1.

XI\T,

: ,

ERARBATIO

Ilf

MALMVM

XXXt.
,

t^S

cnlm beatus, qui in via peccatorum non sletit* non h qui in ea stare non desinat. Et ideo prima praecepta sunt
sancli prophetae Dayid, impietatem

fugere,

in

pcccato

non

stare

in

Lege meditari

ut inlelligas quoe

bona sunt
igitur radix

et justa, atque injusta secernas. In

omnibus

st spectanda gignendi; ne

eam inulilis ab exordio succus inficiat gravioraque multo sunt animorum vitia quam virgultorum. Cavendum ergo pra caeteris ne humano ingc,
,

nio malitiae usus inolescat,

atquc omnis

netas

secuturu

degeneret; arbor enim mala fructus malos

facit.

Nam

si

plerumque quod nolnmus hoc agimus, et vitare non possumus; ct quod odio habemus, hoc facimus, vincti qua-

dam

aut delectatione

flagitii,

aut obreptione peccati

quoraodo possumus vitare quod amamus? Astringimur et inviti quomodo possnmus voluntarii non teneri? \ix se
,

exolvit Paulus erroribus quotidiana decertatione luclando,

ut vinculis captivitatis exulus


retur; et tu putas

per Christi gratiam servadelictis possis adcceles?

quod assistendo

tium repromissionum merita pervenire

Luctando corona

quseritur,non reluctando; studio, non refragio comparatur.

Ccrtantibusquoque divinae misericordite suffragia postulanda


unt, ut corone justitiae pro

laborum meritis deferatur.


sicut

XVIII. Denique quid scqualurconsideremus. Domine,

inquit

in coelo misericoruia Ina

montes Dei

jo-

dicia tua sicut abyssus mulla*.


:

iNonne hunc locum se-

cutus est Paulus ut diceret

Infelix

ego

homo

quis

me

liberabit de corpore mortis hujus ? Gralia Dei per

Jesum

Chrislum

Dominum

noslrura

Lbi enim mens humana

turbatur, et ccrtaminum dura alque aspera nos fatigant, Domini auxilinm poslulandum est. Ideoque conversus ad

Dominuffi
adjutor
*

ipsuui invocat et implorat, ut laborantibus ad-

assislat.
I,

Misericordia ergo petenda de ccbIo cst,

P'.

f.

!d. xxxT, 6, 7.

Rom.

xxit, 5.

et verilas Dei ex

Prophetarum oraculis colli^cnda

qui

quasi nubes

inysleria diviiuc cogiiitionis oblfcxuut. Posuit

enim tcnebras

Detis latibulum

suum
,

ul priurio phuiatM

mvsticaj iierliUtalis accipias, ct tnc intusos roic ca;lesti

rulgorem reseratae lucis agnoscas


pleniludine ejus accepimus \

ut possis diccie

Ex

Qnis enim polest secrel


a

Dei

faciie

comprehendere , cujus

Justitia sicut moulefi

>Dei,

vel (sicut Aquila posult)

Utmoules
:

validi

64

[uodvalidae virtutis plena praccepla sint. IJnde et Apostojtus


.

videns esse sublimia quae audivit, dicit


:

O
!

aUitudo

divitiarum sapientiae ct scicntioc Dci

quam
cjus

inscrntabilia

suut judicia ejus et invcsligabiles


)Cognovit sensum
Douiini? Aut

viac

Quis enim
ejHi

quis

consiliarius

Bfuit^? Altiludinem

iloque divitiarum sapienliaj reluJlt

Audi quorum moutium. Ipstenim Dei Filius mons magnus est; et ideo ascende lu bunc montem qui evangelizas Sion*, ut stes radicalus el
ad aititudinem monlium.
plantalus iu Christo.

Est

mons

quasi scientia Dei

e\

,mous quasi sanctihcatio, est mons quasi redemptio,

esl

mons

quasi rcsurrectio. Dcmonstravit nobis hos monJias


,

Scriptura

qux

dixit

In ipso autem vos estis in Chrislit

Jcsu

qui factus est sapienlia uobis a

Deo

et justilia

el

sanctilicatio, et rcdemptio'*.

Vel qnia Angclis ABgehis


:

iactus esi Dei FiHus, Prophetis Propheta


sicut abyssiis multa.

cujus judieia

Audi bona

Abyssus abyssum inv;

cat iu voce cataraclarum tuarum^

id est, SeripluEa

Veteris Testamenli Novi advocat seriem Testamenli ad

consummalionem
sonilu

sanctificationis ct plenitudinem gpate,

quodam alquo prolluvio redundantite spiritahs. XIX. Homines et jumcnta salvos facies, Domine; bt
cut

si-

EDultiplicasli
1,

misericordiam iuam, Deus.


xi, uS, aj.

Filii
Cnr.

autem
i,

Joan.

16.

Rom.

* ls;ti. y.h, 9.

Tto.

Psal. XI.T, 8.

E^ARB&TIO

IN

NALMVM

XXXV.

iSSt

>houimiun

In

protectione alarum tnarura sperabunt. Ine-

briabiintur ab ubertate

domus tux

ct torreule voluptati

tiue potabis ete*. >Qi<l est, Hooiines et )utnenta?

Rationabiles utiquc
rj
y

etirrntionabilcs. Kationabilibus )udialii

irratiouabilibus uiisericordia. Alii re^untur,

nu~

irioDtiir.

Idcoquc addidit:

cFilii auteni

hominum

ia pro-

alurumtuarum sperabnnt; > id est ,non generati^ filii iiominum, qui ad imaginem et simililudinem Dcivivunt : non in pa&cuis, scd iu conviviis collocantur; nlii enim in loco pascuorum, alii in privilegia sacramentoi*um. Imporlectis succns laclis perfectis mensa
tectione

\iperarnm; sed

i^feclionis,

de qua

dixit

Parasti in conspectu
,

meo menr
:

sam ^ oleum

>

in qtia panis vivus

id est

Yerbum

Dei

in

qu

quo impinguatur caput Justi, et sensus ilnuatur interior, ut aboleatur oleum peccatoris: in qua etiamPoculumincbrians ,quam pr.-eclarum^ tel, quam validum! > xMriaTev enim dixit grecus, vel potens, vel fortc vel validum; validnm eniui, quo abIoutnr
sanclincatiouis,
,

Hagitia vel delentur.

Bona ergo

ebrietas poculi saiutaris.

Sed

est alia ebrietas

de rednndantia Scripturartun. Est et


iili

a]ia cbriotas

per infusioncni Spiritus sancti. Deoique

qui diversis iinguis in Apostolorum Aclibus ioquebantnr\

musto pleni audientibus videbuntor. Domus ei^goEccksia


6t: ubertas

domus redundanlia gratiarum


,

torreos voiup-

tatis, Spiritus sauctus.

XX. Nec

te

nomen

aot

mos

torrentis oirendat,

quod

aliquando aridior aut exiliorsit, ut e)ns soicant

iiticBtt

cessare. Cessavit et hic noster, cessavit aliquando torrens


iproiiuvii spiritaiis iu

populo Jud;corum. Quid dic.im, torcessarerit, sicut lcctio hodieraa


:

ns cessavit ;

cum mare

aos docuit , dicentc Domino

>

Ecce ego incrcpationc mea

desolabo marc, et ponamiiumiuadcserta, et arerieutpiscc^


1

Psal. xjxT, 8, 9.

Id. XXII, 5.

Ibid.

At'.

i,

5.

l56

S.

AMBROSIt

eoruin*, iitlque Judaeorum suae ariditate perfidlae, ul


cnatare non possint
gogae sacrilegia
;

Cessavit crgo torrens propter Synailla

quia erat

plebs fide arida


flueret

slerilis

ope-

ribus, captivapeccatls.

non bibentibus, sed contaminantibus sacros meatus, cum ipsum fontcm necarint ? Bonus torrens qui illis cessavit ut nobis abundaret, et silim humanae cupiditalis averterct, sicut tor, ,

Qnid enim

pcns in austro,

Unde
,

et Scriptura dicit

Surge

Aquilo

et veni

Austcr^

qui arbusculas paradisi perflare con1

suevit.

XXI. Diximus sensum; etiam elocutionem conslderemus,curTorrentem voluptatis, dlxerlt, potabis eos el
,

nontorrenle, quasl de torrente

nisi

quia aviditatcm bi-

bentlum
ebiberc ,

vohiit exprlmerc, qiiasl torrentem


si

ipsum vellent

possent ? HIc est forsltan lorrens vohiptatis


abluit

quem

in Genesi

leglmus% fontem qul


,

paradisum, et divi-

ditur in quatuor flumlna

quae clrcumeunt totam terrara.


,

Ex hoc cnlm
tia,

fonlc virtutcs profluunt splritales


juslitia.

prudengraliaeet

temperantla, forlitudo,

Bonus fons

splendorls ejusdem atque natursc, cujus et illud flumen

de quo

in poterloribus dlcltur

Fluminis impetus

laetificat

Bcivilatcm Dcl*.

XXII. Aptissime itaque


9

subslituit

Quonlam apud

l<-

est fons vitae

et in

lumine tuo vldebimus lumen. Pra>

tende miserlcordlam tuam sclcntlbus te ; et jnslitiam tnani

iis qul recto sunt

corde^

Elenim post commemoratiovitai

nem
tori

cceleslium beneficiorum, jure graliaereferunturauc-

Domlno

noslro Jesu Chrlsto, qul fons

irriguus

aeterna; descendit In tcrras, ut ariditalem noslri pectoris


irrlgarct.

Idem

est

splcndor gloriic Dei Patris, et imago

substantlaj cjus; et ideo in luraine ejus


'

vero.quod

ilhi-

Isai. L, a.

Cant.

iv.

i6.

Gcn.

ii

lo.

4 P.-.n'.

xtv, 5,

s Id.

ixxv, 10 II.

EK4BRATIO IM PSALMUM XXXV.


miuat omnera homineni vonicnlem
;

'liTfJ

In

hunc mundum,

vi-

deblmus, inquit, Palrem quia Deus hix csl. Rcctc etiam dicitur:* In lumiue tuo videbimus lumcn; secundumiilud: Qui
crgo, Fons
lu
le

me
vitae

videt, videt et
,

Palrem meum*. Ajmd

lc

prascntem videbimus Patrem. Sicut cnim


in principio

apud Patrem cras


,

in

semper est Pater qui in te quo est. Prophelatur autem adventus Domini Salvatoris
:

Deus verbiun ita apud est. Est cnim apud ipsum ,


:

qui venturus ia tcrram diccret

Ego

et Pater

unum

su-

mus';Bid
Jmo
ficat

est,

unum

siunus lumen, sicutunum nomen.

Per luminis et nominis unitatem


Trinitas

ambo uuum sumus

unum

in unitate

substantia^,

sed distinc-

lionc uniuscujusquepersonae. Trinitas distinctionem signi-

personarum , unltas potestatem. Potest


:

et
,

ad Patrem

Quoniam apud lc es fons vitae > id est in te ex quo et semper erat; quia apud vita processit, erat Vcrbum te crat Omnia per ipsum et in ipso facta sunt et ipse
dici

, ,

est vila

universorum; et ipse te nobis manifestavit


tuje

ut

corda

homiuum ad cognitionem

majcstatis illumi-

nentur.

XXIII.
le
:

Praetende ergo misericordiam tnam scientibus

Prcerogativa praetcnditur, ut mereantur raisericor-

diam quibus cognitionisluae mcritumsulTragatur. Denique


io poslerioribusetiam viHoribus personis

studium
:

scientiae

agnoscimus suirragatum.dicenteDomiuo

Mcmor eroRaillius

hab

et
,

Babylonis scientibus
et confusionis illius

me
illa

^ ;

id est

meretricis

Kahab
non

memor

cro apud scientes

me,

Tel inter ipsos ; quia meretrix

agnovil. Inter iilos ergo qui

me agnovit, quem populus me sciverunt, commcmoadipiscatur. L nde


:

Tabitur

Rahab

ut

dignum fldei prajmium

l in Evangelio dictum advertimus

Meretrices et publi-

>cani pracedent vos in regno coelorum\ Scd quia iuva>

Joan. xiy, 9.

Id. x. 00.

Psal. xxxvi, 4-

<

Mallb. x^i, 3i,

i58
iidi

'

s.

A^ioftosii
,

8umus ad cxequendum

licet devoti

ad crediidain

tu jmeiende mi.sericordiam tuam in

te

credenlibus, qu<.
:

devotioni ek fidei facta quoque nostra conveniaat

nw
:

sludium mcnlis noslrae destituat corporis hnjus iniirmitas


sed in
ipsis tentationibus et infirmitatibus
:

gioriemur,

iji

quibus gloriabatur Apostolus dicens

3)

Libentlssimeitaqiw
,

magis gloriabor
virtus Christi*.

in infirmitalibas

mels ut prietcndat inmr

XXIV. Pulcherrime
3)ps guperbias, et

itaquc addidit Non veniat mibi manus })cccatorum non moveant m%


:

Ibi ceciderunt operantes iniqoitatem, cxpulsi sunt,

ne<-,

potuerunt slare". Snpcrius quidam accipiunl torrentem


voluptatis lua; in tentationibusfortitudincm; sicut est Mar-

tyrum,

in

quibus placuit Deoexhibere

sibi suavis,

etgrali

hyemes pro tentationibus accipiunlnr, unde ct orandum Dominus admonel, nc fial fuga nostrahyemeaut sabbato', hoc est, velintentatione. hyemc autem crescit torrens et adimpletur vel otio
certaminis voluptalcm. Etenimsi
:

atque

inlumescit

lorrcns

utiquc pro graviore tenta-

tione potest accipi,

quoc est in pcrsecutionibus. El idco

benc torrcns voluptatis dicitur; quia ubi snperabundaviL

peccatum persccutiouis, superabundavil


sionis.
^

et gralia confes

XXV.

Vide virtnlem propl^tica;


,

dislinctionis.
,

Primo

injustum exposuit
grsecus codex

qui vel in corde suo

vel in

sermonc

dicit, ut sibi delinquat, vel in se delinquat;


,

habet enini

taurw

id est

in se ipso

sed non omnes,

Et fbrte ideo

quia

Insipiens in cordc suo dixit quia

non

est

Deus

'.

Ne

forte et injustus intra se dicat , et intra

^
,

delinquat, licet

Deum palam negare

dementissit

injusti-

tiam autcm plerique pro laude profilentur. Rapere enira


^

1
;

Cor, XII, 9
i.

Psui. x^ixv, la, i3.

Ma
'

tli.

xxiv, ao.

Psal.

Xlll

EMARRATIO Ui PSALMUM XXKV.


occre ctiam
iis

iS^

qui Bon laeserint, ct CMtrmuTCDire plcri-

^e

sibi

cxislimant gloriosuui. Ergo primo iojusti vitam

expo^uil , postca sacrameutum divinae cognitlouis adjunxit;


ul tiuientcs

Deum,

iniquitatem et injustitiam declinemus.

Prcccra nddidit, ut ab iujustorum cousortlo justos suos


libcrarc dlgnctur; ul in
iis

quoque quimundo siml corde

)usiiUa diviiia preetcndat, quasi speculatrix pia;

ne nobis

peccatoi'um velut hostium incursus obrepat, et capial


dormienles. Ideo vigllandum est, scmper castra Domini

muoicnda sunt, quia nocte advenit inimicus et adversaquando somno sensus tenelur , cibo corpns disrius
.

tenditur.

Orandum
iufirmltate

ut justltia Dei praelendat in nobis


posltos
:

quae

in

faciat lortiores
t

ut possil
,

uuusquisque nostrum dicere


ieus

Cum

infirmor

tunc po-

smn'.

XXVI. Deinde etiam speciallter pro se orat;ut nosdoceat quemadmodum orare debeamus ad Dominum Nob
, :

ffveniat, inqult,

mibi pes superbiac,


et aiibi in

id est,

non

ia

su:

perbiam incidam. Dsnique


Si

meminlt

sui dicens
ibi
,

non ambulavi

magnis^. Hic oravit,

implevit;

non implcsset,
diso cecidit

nisiorasset.

Cavenda superbia

quae eliaoi
in para-

in prosperis supplanlat.
,

Denique gravius

Adam

quam

si

cecidisset in terra.
:

De

altlssimis

ca

dere

pra?cipilliun cst

in planis lapsus vocatur. Idco pes


tcuet,- oculi

rrat supcrbi , quia caput non


capitecjus.

enlm

sapientis in

Non mirum

ergosi errat vestigium, ubi oculus

jion habetur. Praecedat oculus,ut pes sequatur.

Quomodo

nim
nocle
tret.

in tenebris viator incedcret ?


,

Cito pes oIFendit hi

si

quasl

quldam mundl oculus viam luna non monses saeculi , monstret tibi Ecclesiaviam:

Ettu innocte

allo te justitiae.

Sol illuminet, ut lapsum timere noo.

f ossis.

a Cor. XII, 10,

Psal. cxst, t%

'

l6o

.rXXK

W-i.

AMBROSII
,
:

XXVII. Et quia pedem dixerat superblcTB addidit Ei manns peccatorum nonmoveant me. Etenim sicnt Sanctr

xnembra suntChristi, ita impii mcmbra sunt diaboli. Manus peccatorum non moveant me, id cst, actus eorun
qui peccant, non

me de justitiaB statione dimoveant. Plerumque enim dum videmuspeccatores prosperis abundare


successibus ,nutamus affectu
,

et quasi

quadam peccatorum

manu deradice virtutis avellimur. Cavendumergo ne quos jn domo Dei manus divlna plantavit, manus adversa suptamen hoc dicit, qui a pcrsecutoribus verberatur. Qui autem movenlur de radice sua, qua jam
planlct. Pulchre

Chrislo inha3serant, cadunt.

iniquitatem.

XXVIII. Unde addidit Ibi ceciderunt qui operanlur Quid est, Ibi? Utrum ubi est superbia estmanus pcccatorum? An ubi stabant ubi crant antc ubi
:

plantati, ibi cccidcrunt ?

An

in vicino.

an in continenti,

quasi in ipso tempore

inipso loco? Et vidcturambiguum.


,
:

Sed ahbi docemur quid sit Ibi ubi dicilur Ibi dolorcs sicut parturientis*. Bonus dolor ei cui partus est fidei
quo Christus
cit:

in Ecclesia forinatur

et nascitur.

Et

alibi di-

MemoreroRahab, nim alienigenae et Tyrus


et
,

Babylonis scientibus me. Eteet

populus /Ethiopum , hi fuc-

runtibi';
in

id

cst, ubi scientes

me,

ubi fundamenta

montibus

sanctis, ibi et alienlgenae; quia et ipsi in


,

taverunt esse credendum. Ibi ergo cecidcrunt


gis

ubi

starc debucrunt; quia et

in

paradiso cecidit

me puma Adam
,
,

et Christus in

ruinam venit,
:

et in

resurrectlonem

ul

ruina
rectlo.

sit

perfidorum

justorum aulcm

et fidelium rcsur-

XXIX. DenIqueExpuIsi
sancto stare non poterant.

sunt; quia injusliviri in loco


et Apostolus dixit
:

Unde

Et ta

jqui stas, vide ne cadas".


.

Et utiqueeidlxitqui non cor^

Psal. wu,
8.

IJ. Lxxxvi, 4-

'

Cor, x, 12,

FR.PATIO 1 rSALMOM XXXfl.

l(Sc

pore, sed fide slabal. Possumus ct


t Ibi
,

in

futurum

iutclllgere
;

ut est

Ibi erit fletus

et stridor

dentium*

el

Nodus ibipcrgam*. Quam brevls In exitu et quanta Non sini inquit superbus ut peccem non peccem nemovcar: non movear, necadam: noncadam,

conclusio
,

necxpcllar
ipo

sicut

Adam

de paradiso cxpulsus est; quia In

primum

pes supcrbiae stare


si

non

potuit. Ncscit stare

superbia; et

ceciderit, nonnovit resurg^ere. Et idco pul-

chre

iste et in

superioribus locutus est de superbis

HI

*in curribus, ct hi in equis: nos autem lu nomine Dei


nostrimagnificabimur^
;

shocenim

slabile, illud infidum.


:

subjecit.

Ipsi
,

obligali sunt et ceciderunt

nos vero

surreximus

et erecli
:

sumus\

Et

in libro MichaeaB pro,

phetae scriptum est

Noli superbe gaudere mihi

ioimica

mea,quia cecidi; sed resurgam*. Cecidimus cnlm in hoc mundo, scd in Christo rcsurrcximus cui est honor, gloria virlus perpeluitasct a saeculis, el nunc et semper, et in omnia secula saeculorum. Amen.
: ,
,

PR^FATIO
IN

PSALMUM XXXVI.

I.

Omkis Scrlptura divina*, vel naturalis, vel roystica,

Tel moralis est. Naluralis in Genesi, in qua exprimitur

quomodo facta sunt coelum, maria terrae, et quemadmodum mundus isle sit constitulus. Mystica In Levitico, in
,

quo comprehcnditur sacerdolale myslerium. Moralis


.'

In

Maltb.

XIII, i4.

Job.

i,

au

Psal. xit, lo.


ix, pi

Ibid. 9,

Micb. f it, 8.

>J

Vide D. GuiUn, tonu

uS^iiS^
1 1

LTI.

vSs
Deuteronomio,
videntur clecli
in

&

A!BROII

quo^ecuudum

Legis pnuceptum vilaLttlibri

iBana formatur. Liide ct Salomonis tres


:

ex plupimis

Ecclesiasles de naturalibus, Cantica


nioralijjus.

Cau-

ticonim dc myslicis, Proverbia de


11.

Sed quia omniuni Psalmotiini corpus unum


niliil in his

est,

i<l-

circo

divisum

esl at(jU43

distiueium

sed priOUt

se obtuHtralio, nuila intormissa doctrinoe itiiism<li diseit plina est.


dit,

ISamque et natnralcm cvitientissime comprehen'


et sole, et iuoa,

dicendo de Angciis alquc Virlnlibus,

et stcllis, et lumine cmli ca;lorm)(j>,ek>aqua quai upei; a<liM>


esfc

Qiiia ipse dixit, et facta

sunt, ipse matndavilj.iet

creaia sunt. Statnit ea in sajcuhun saecnli, prnGceplum po,

>suit

et

non

prajteribit

*.

Et de myjiticis loculusest,
^, et

cum

de occultis,^ et sacrae unctionis unguenlo


~\

de con-

Quorum mulliplex summatione scripserit labernaculi quoniam umltirariam et muitis modis locutus est Bominus in Prophetis. INam et venturum praifatufr esj^ Dei Fiiium principem sacerdotum ct passurum esse pro nogratia;
,

bis, et sanguine suo

mundaturum
*

nostra peccata

tituli

Pro lorcuhiribus

*,

declararunt; et resurrecturum Psal

mus

Resurrectionis

expressit, et alius poslea titulus


,

indicavit, in

quo

Terra ejus est restituta


fidei

commutalio-

ncm quoque universorum futuram

sacramentis. Et

demoralibus plura contexuit, diversaque virtutum genera


demonstravit, et dedit praecepta vivendi, quibus ulcera nos-

trorum sanavit errorum


Mmus-tertius,

moresque renovavit humanos


Petrus sanctus in Epistola sua
:

atque intimos mutavit alTectus ;'sicut docet Psalmus trige-

qucm ctiam

lauquam medicamenlum

nostris pectoribus affixit


est.

atque
isti

iste qul nobis hodierna lectione propositus

Nam

prae cselcris ethici reperiuntur


*"

sed

iste diffusior,

qui Irl5.

Psd. xxxii
Y"', ct

9, el cxLTMi, 6.

Id. txixviii, 21.

1 id.

alijs,

W. wv.

^ Jd, xcvi,

Pelr.

'Id, xtr, W ^ m, lo,

PRiEPATIO^IJI^I^UfVM XXXVI.
gcslmus- sextus inscribilur.

Nam

etsi

ille

pradulcis et lumedocdit*<?6bi-

ridus esl

i*tc totnen

dulcior; quoniam
islc

ille

bere linguam

malo;

desinere ab ira, indignalioneiu


;

relinqucre. Ille praccepil sine delo loqui

isle iiisliluit

essc

mansuelum, quipra?mia mansueludinisdemouslravit. Quae majora fomenla sunt cordis humani, qudiu mansuetudo atque simplicitas quibus et dolor omnis acceptae leyatar .injuria?, et labcs crlmiiiis omni cxcludiUtt? III. Ad liaQC igiiur mauuui mcdicamcuta mitlaintt!^i|(
;

yulnera uostra curem^s; ne

si
:

velimui

diccrequod $iim
te ipsno'.

curare possimus, dicalur uobis

Medice, cura

Ergo quod cliam non medicis, scd vuJgo quoque solet^e

commuue;
rum

ut

mcdiciuam pauci profiteanlur, plurimi


aliqua sciresc dicant
:

ta-

.men.ren^dia

vel quod medicomedicdmento remodium indigentlbusproferauius. Dives magislrum adhibeat, paupcc minislrum. Qui perfecti altitudiaem capit, sumat cxipso: qui planiora dcsidcrat, iu valle pascalur, utparvulus. Quilluvimu metuit, de rivulo bibat': et qui prelaildum pavot, ad lillus cnatet. Pulchrc aulem sanctus Daivid
cjiiA

pucri faciunt uos quoque alieno

m sup^iprc Psalmo injusti vitam describit', hic


.

jusii

Ai

iDJustu^ ec^ponitur, hic justus iuslituilur

illo sibi

delsi-

quit, hic toilit cliam aliena peccala. El ideo

quod primaM
<t

medicamentum

sit justitia&
Psal. XXXT.

considercmus.^

Lnc. !, 1?.

7**

^^i

|64

'

4UBB0SII

ENARRATIO
IN

PSALMUM XXXVI.
:

IV.

Noli, inquit, malignari inter malignantcs


*.

neqiie

*aemulalus fueris facientes iniqnitatem

Primum

disca-

mus quid

sit

yEmulari

licct

minor
et in

vis

sermonis hujus

sit in latino,

quam

in graeco.

Nam
^.

bono aemulalionem
:

legimus, et in malo. Denique Apostolus dicit


jest acmulari in bono semper

Bonum
:

Et supra ipsc dixit

;Emulantur vos non bcnc


a3mulemini
*.

sed excludere vos volunt, ut


ait
:

illos

Et iterum ipse
*.

iEmulamini
:

meliora charisraala
n

Et ad Romanos habcs
?

I>ico
;

ergo

Numquid
:

sic

ofienderunl , ut caderent
illos

Absit

sed

illorum delictum salus cst gentibus, ut

.Tmuleutur.

Et infra

Quandiu cgo sum B gentium Aposlolus, ministerium meum illustrabo, si quo modo scmuler carnem meam, et salvos faciam aliquos ex sipsis^ hoc est, afliciam carncm meam. Deniquc TropaVobis enim dico gentibus
:

CvjXwjw graccus habet.


fiYjvoej

Nam

et hic

(xr,

rrapat^riXou ev Trovyipfuotyiv
;

habet

fx^i^e

^yi\w tou? mioZ^Tcxi;

avoixtav

hoc
illi

CSt

noli malignos in asmulationem excilare

quoniam

non

de bono, sed de malo certant.


V. Quid cst, in acmulationcm excitare ? Exemplo si possumus aperiamus. Intempcranles mulieres quaedam sunt, quae aliorum conjugum corda soUicitant quos cum con:

suetudini sua5, probroque subdidcrint, non contentae erroris sui

habere secretum

student coram jugalibus

eorum

Psal. Gxxvi, 1.
si,

Galat. jt, i8.

Ibid. 17,

4 i

Cor. xu,3c

-* Rom.

ii-iS,

ENARBATIO IN KALMUlf XXXVI.

l^

scam

jactare flagilium; ul eas in

zelum

sui excitent et in-

flammeut, triumphum quemclam dedolore probarum mentium et commolione caplantes (\ux oemulalione fceminea
:

tori proprii
cili

conturaellam non ferenles, solvnnt compla-

vincla conjugli, aut quolidiana rixa deccrtant; fitque

ex wmulalione discordia, ex dissensione dissidium, quo

domus

lot.1

turbelur.

Exemplo

igitur protervae malieris

cognosce qui
versuliie
,

logis, parles esse

ncquissimae detestabilisque
altcrius

improba acmulalione

animam commo:

vere

aliudque esse zelum, aliud parazelum. Hncc est enim

prava nemulalio, quae bonorum subinlrat aflcclura

qua
dese

etiam Judaeus erravit qui a vero

ct

bono evangelicas

disci-

plinac itinere, devia Legls aemulallone, deflexlt; sicut

Aposlolusalt, quod sccundum aemulationem Legls perse-

quebatur Ecclesiam Christi

'.

VL

Ergo quamvis Deus noster


et

ingratis

Judfeornm of-

fenderetur frequenler afl*eclibus et qnerelis , tamen assurap

tum scmel

electum

sibi

populum mlnlme rcllnquebat:

sed Sjnagoga tanlura mereirix procax Irrllare cuni coepil


in neniulalionis
sacrilegiis.

amariludincm, praevaricationls scmiscendo


:

Denique dlxit ad sacerdotera Aaron


;

Fac nobis
ore ipsiu

deos quos adorcraus-

et vltulicaput

adorare cceperunt.
in

L'nde per canlicura raagnuni Moysi


resullavit dicens
:

Dominus

Ipsi excitaverunt

me

in eraulationem
:

non Deo, irritaverunt me in slraulacris suis ego auB tem excifabo cos in aeraulatloncui in non gente, in natlone tinslpiente irritabo eos*. En quoraodo Dominus condcmin
navit Svnagogae mcretricios versutlara relorquerct
;

morcs

quo ipsoruni

in eos
,

et suo aflicerenlur ingcnio

qui

Domlnum Deum suum


acrileglis refularunt
,

quo assumpti fueranl


sibi

gravibus
:

deos

quos colercnt eligentes


dc profanis
,

assmnens e contrario

sibi Ecclesiara
i.

quam

Pbilip. ni, 6.

E\od. xixii,

'

Deul. sx\ii. ai.

itSSx

S.

AMIfROSir

praclafeam

sll)i
,

slne Lege, sinc gratia

Judaeornm populus

fn-

gemisceret

atque eo amplius in aemulationem illorum ex,

citaretur affectus

quo viliorum
ille

facta esset electio.

Nam

ante quo afficeretur


se a

populns non habebal;

cum solum

Domino

consideraret elcctum. Lbi vero adverlit asci-l.

XBini,

lam ex nationibus convenam plebem qnae sibi logdm Do Prophetarum oracuLi, Teslamentum NovumDomiia

Tindicaret, tunc

dcmum

excruciari nimio cajplt affeclUj


si

posteaquam

se

repudlatum esse cognovit. Deniquc


:

videal

gentilium cteremonlas, non movetur


Ectlcsiae, cruciatnr

si

audiat profcclum
invidia.

miseraque torquetur

Complo-

tur crgo in Judaca


in

Et ego

in

aGmulationcm eos excrtabo

non genle.

V!L Accedit ad
tis

crucialus gravioris
sibl

xrumnam, quod ck
altollant.

gentibus pcccatorcs

vidcutur csse praclali, qui ne gcn-

qnidem, ah*cujusve nationis nomen


ut .Egyptii

Nam om-

nis congregatio cujusque rcgionis

nomen

sibi vindicarc

consuevit

j^lhlopcs, Syri, Judael, Arabcs,

provinciae sure

terrurumquesuarum vocabukun praefcrunt:


et ideo quia

nos dediversispopulls, congFcgall, vocabuhjm nobisunius


gentt?

non possnmus usurpare;


in tcrris,

nomcn non

liabebamus

de ccelo acceplmus, ut Chrlstl popugentllls stultillam putat, Juda^us

lus dlccrcmur.

Scd hoc

"pprobrlum.
est

quod scrlplum est, quia ullus Deus propriam contumcliam Ecclesiam sibi ex non
est ergo
,

Verum
;

genlc qnaercndo

ct

eam cx

genle insiplente, vetusto


sll

illi

atque regali populo pr.xffrendo. QatK


qoae praclala

sit
,

gens inslpiens

elegit

Dcus, ul

Quoniam stulta mundl confundat saplcnles \ Et ilorum o Si


audi dicentem
:

quis videlur inter vos saplens esse in hoc sacculo


fiat, ('it saplens*.

slnllus

Roddidlt ergo, non inlulit Dominus


i".

Cor

I,

27,

1(K

m,

BHABRAT

W YSAIJIUIf
,

XXXJt.

Wtf

smiilationis commnnioneii}i

ut esset

non

in fonna imita-'

tionis, sed in poona iniquitntis.

VIII.

Deniqne latinus iBterpres volens distinclioneni


Nnuiquid .Tmulamur Domino

facere inleriemulalionera virtulis, et amiilalioncm offensionis, ail


:

? n

Hoc

est,
,

numquid Domino oiFcosionem

icmulationis inferimus

nf;

iis

edamus, qua> immolata simulacris sunt; sicot Judiei,


sacrificando simulacris exasperaverunt?

cum

Quod si

inter

homines oxcilandac
toria semidalionis
est

.Tniulalionis offendit intentio et fre-

quenter persona exasjMjratisuperior invenitur, quod incenfraudi esse consuevit; cujus sUiltitia;

majestatcm

irritare

divinam, et offendiculo scmolatie-

nis tflcescere, ubi nulla ultionis est difficoltas?

IX. Non debemns igilur malignis o^mnlandi adversnra nos aculeos minislrare, q^ui ctiam non lacessiti, invidis;
slimnlis excitantnr, ul noceant
;

sicnt Cain fratrem occidit,

qnia magis

illins

sacrificium acceptiun esset,

qnam qnod

ipse pulaverat offerendum. In

quo non aemnlatus Abel


volnit

sed invidus Cain prselationis jrratiam scelesto parricidio


persecutus
cst.

Non enim

ille fratris

cbumbrare
;

sa-

crificiom, sed servare sacrificii disciplinam

ut primitias

nnlla desidia moraretur, nec aliqua in usns proprios deri-

vata usurpalione violaret. Saiil

quoqne triumphatorem Pa,

laestinorum David prophetam


sahitis,

et propriaj

conscrvalorem
tentavit in-

juvencularum

sibi

sermone prailatnm
;

sidiis, teli

jacido paravit occidere


,

ac penc sangruinem geille


,

Beri fuderat innoccnlis

nisi

vnhins

sinuati corpcris

inflectionc ehisissct. Quae ibi malitia

si

juvencnlne dixt*

runt

Sniil in miilibns

Da\ id

in

dccem miUibos

f'

Qoam

atrox autem invidia regts Saiil, qoi sermonis ervO'


derivavit.

rem in innocentis exitinm X> < Neque aemulatus,


'

inquit, faeris facieotes iniquita'

Cor. X, jo.

1 Reg.

xtiii, j.

'l68
B *.

S.

AMBROSII
aliird

est

Non repetivit quod dlxerat, scd mutavrt; tem enim suboemularl aliud scmulari sub;emulatio
,
:

astu-

tiam habet, aimulatio


qnid cavendum

simplicitatem.

Sed tamen etiam


est

ipsa caula debet esse simplicltas et provida, ut noverit


sit.

Ncque enimotiose diclum

Estote
*.

astuti sicut serpenles, et simplices sicut


,

columbae
,

Spirilalis erge debet esse astulia

quae servct saliilem

do--

lum

nescial. Spirilalis debet esse simplicilas.

Videtnrau-

tem etiam

alio loco dislinctlonem subaimulationls Scrip-

tura fcclsse,

cum

dicit

Et auferetur zelus Ephraem, ct


erit

inimlcl Juche pcribunt.

Non

aemnlus Epbroem Judi-e,


:

et Judas non vexabit Ephra?m

Sic et vos,

\ AHbl autem habes quoniam aimulatores estis spiritallum ad


,

fedlficatlonem Ecclesia^

quocrilc ut abundetis

\ /Emu,

hitores pro bonis, el bonaa rci imilatoribns posuit

asmu-

him pro obliquo


XI.

et invido.

Primum

hgnitatem lacessas

tem
et

facientcs.

mahgnos ad acmulationls masecundum ut non aemuleris iniquitaPlerumque enim vldentes piifraude ahquos
estergo, ne
:

'

astutla

quaeslsse

dlvitias, et

pcrvcnisse ad honores,
sequi gesfiunt; ut ad dl,

.emulatlone dcformi, vlas


vlllas

eorum

ethonorcs

slmlli arle

pervenlant

vel iu

contrahendo

conjiiglo circumscribant adolescenluhis.

dest,

cum

ipsae divitiaj et

omnis glorla
olera
*

sa^cularls

foenum

clto arescat, et

tanquam
?

Quid enim pretanquam herbarum in ipsa


,

specie sui floris intercidant

omnls

glorla

hominls ut

flos

Omnis caro frenum et fceni \ Noli ergo magno:

perc affectare quod perpetuum esse non possit noli esse aemulus et obhquus noh esse conteuliosus et decertator
;

in zelo.

Unde

et Aquila dlxit
1.

NoH concertare

in

mahg*
1

Psal. XXXVI,
12.
1,

MaUh.
,

16.

Isai.

iir,

a3.

xiv,

Cor.

'

XIV.
)

a4.

Psal.

xxxvi

3.-6

IsaV.

\LV,

6;

Eccii.

18, et

Pi'{r.

: .

ENARRATIO IN PSALMUM XXXVI.


Dftntibns.

iSg
cliam

Symmachus

: Noli contendcre. Noli


:

esse imitator

iniquilalis cl fraudis

scd esto apostolicae


vlrtulis imi-

doctrinae, propheticaj gratiaj,


lator, ut fruclum feras, ot

sanclornmque

mcsscm

bonitatls recondas, si-

cut Joscph, qui mnltiludine frumenti


rilitalis exchisit
:

famem

diulurnie ste-

nt liabacuc

qui prandiuoi messoribus


aerii Iramilis iler carpsit,

dcfercndo, clevatus ab Anjrclo


et reddilus terris
,

inter

swvos leonum strepitus pio Pro*.

phctaj dnlcc convivium minlstravit

XII. Recle crgo dicit Prophcta


B

Spera
,

in

Domlno,

et

fac

bonilatem

et inhabita

terram

et pasceris In divltiis
,

ejus

*. Quai est terra quam suadet inhabltandam nisi anima lua, qnam bene debes excolere, frequenterspirita-

libus inarare

vomeribus, nelongo inhorrescat sllu? Bonus

enim

agricola quolidlana operjlionc et pcrvigili sollicit-

dine excrcet agrum

suum

et propria rura custodit

ne

devaslet ea aper de STlva,et fmctus maturos raptor eripiat.

Ara ergo

terrara

tuam, ut cum vencrit, qui semlnat verinvcnlat pra^paratam


;

bum, animam tuam


dirlpiant

ne supra in-

culta cordis lui decldat

semen,

et veniant aves cceli, et

quod
:

fucrit seniinaUim.
cxlit qui

Qune
,

slt

ergo tcrra, audi

Ucentem
et

Ecce

seminat seminare agrum

suum

dum

seminat, aliud cecidit sccns viam, aliud supra

petram, aliud supra tcrram bonam... Quod autem supra sterram bonam, ii sunt qni in corde bono audienles ver

bum

retinent
slt

ct

fructum aflerunt per palientiara


,

'.
,

Mundura

ergo cor tunm

munda
,

sit
,

anima tua

nt

fructum bonilatis possis


est :t Fractns

offerre

hoc

est

graliae spiritalis.

Bonllas enlm fructus est Spirilus sancli, sicut scriptnm

autem
,

Splrilus

est

charitas,
,

gaudlum
modestia,
pasciaa^

pax, pallentia

beolgnitas, bonitas

fides

continentia
>

\ Hi sunt fruclus, quorum


> Psal.

divitiis

Daa. xiv, 3>-d6.

mx7,5.-.<W. tiii.SiS.

4 Gatat.r,

170

S.

AMDROSIt

mur,

et ubertale satiamur. In

tiferam justus

Noe

plantavit, et
est
;

hac terra \item illam fracde frnctu ejus bibit,

atque iutimo corde solutus

quando eum laudabili

pie-

tatisamictu induit virtutum suarum geminala posteritas.


Aiio quoque loco nobis istas Prophela sanctus divilias de-

monstravit, quibus erat dives in Ghristo, et omnibnsquat

ad vitam sBternam conducerent


quis ditior,

abundabal, Et revera
est, ut possit di-

quam

qui dives in

Domino

cerc : In via tcstlmoniorum luorum delcctatus sum,


rwquasi in

omnibus

diviliis

'

Quid cnim poterat decsse


et

viro, qui ccelestibus ditabatur

oracuhs? Etideo suadet hoc

Psaimo, ut thesaurum ilkim nobis qnteramus octernum,


delectalionem ojus acquisilione capiamus.
XIII.

Ideoque

ait

Deleclare in

Domino

ct dabit tibi

wpetitiones cordis tui


4ui j>ctitiones?

".

Quare non

dixit tuas; sed cordis

Etenim pctitiones

exlerioris hominis inte-

riorisque

communes non

sunt, nec

omnes probantur

Chrislo; quia lcx carnis legi mentis frcquenler repugnal.

Quae autem interioris sunt hominis, qui renovatus


Spiritu
,

est

Dominus petitori donat effectu. Unde et alibi ait Tribuat libi Dominus secundum cor tuum, et omnes petiliones tuas confirmet ^ Secundum cor nit, non secundum appetcntiam carnis et illas
illas

petitiones
:

petitiones. inquit, qua; prodeunt ex inlimo corde, con-

firmet

non qua? cx

carnis hujus illecebra et voluptalibus

diriguntur.

XIV. Revela ad Dominum viam tuam et sperain eum, Et educet sicut lumcn justitiam tuam et Jtjudicium tuum sicut meridicm Hoc solo versiculo qualis esse debcas, declaravit. Quis enim revelat via) suam nisi qui Deo occultorum suorum arbitro intrna
,

et ipse faciet.

'^.

sui pectoris confitetur?


'

Bcneait,

Revela ,bocest, aperl

Pal. cxvin, 14.

Id.-xqtxvi,

4.

J Id. txf\,5.

<

Id. <, 6, 6.

ESABRATIO IN PSALMIJM XXXTI.


COBScIentlam lunin
carnls.
,

lyjL

ne

eam

sjecuIi isllus gravet


si

umbravei,
scmlnibus

Prorumpenlla enlm scmiua


:

iuerinl

obumbrata,

tenuanlur

soli

objecta pinguescuot.

Quid

ile

loquor? Ipsas arbusculas, quorainus sese iu altum subjiciant, umbra s)lvcstris inlernccal, et probibet bracblara-

mosa

dilTunderc. Pulcbre

aulem

dixit :

Rcvela ad Domi-

>aum

vlam tuam

quia nafura

bominum prona

peccato

vekit quoddam mcnti uostrae Domiuo peccala fateamur, qui

velamen obducit, ue nostra


potesl vulnera noslra &a,

nare

utcrubescat quls ore proprio postulare medlcinam

ne coram bominibus sna prodantur opprobria. Premit


igitur se intra

et landiu

diflert

bominem consclcnlia, cumlalerenonpossit, quoad vuhms efferveat; ut jam non fidei


, ,

salubritate, sed immedicabili atrocilatculceris dctcgatur.


f

Revela, inquit

ad

Dominum viam tuam; boc


abscondere,
sicut

est,

aperi viam

tuam,

noli

abscondebat

Gain, qui latere cupiebat; omnis cnlm qui male agit,


odit hicem. Re\elabat David vlam

suam

qui

ait

DIco
ait

ego opera mea Regi

*.

Aperi sensum tuum, ut aibil

quod

timeas reprebcndl. Revelavlt et Paulus, qui prse:

Mhil mibi conscius sum^. Is actus, ea coramPatre tuo luceat, qui in coelis est. JX.V. Sed quia obnoxia iragliilati omois iiumana coaditio est ct non nostrae est potestatis iter nostrum ex vosumpsit diccre
vita sit
,

ut via tua

lunlate dirigere
1

ideo tibi dlcit : Spera in


est
,

Domiuo
,

et.

ipse laclet

hoc

ut aperiat viam

tuam

nec talem te.


et di:

esse permlttat, ut fugias


ligas
fi

luccm,

dum
si

times prodi

lenebras, ut possis tua occultare flagitia, dicens

Tenebra; operlunt

mc,

quis scit

videt Allissimus*?

Quomodo enim potest tem suis accommodam

qui adulterium molitur, non docqnncrere tentamentis? Qui falsum


,

cogitat teslem suaj fraudl adhibere


Psal. itiv, 2.

qui corruptelam j[u4i.


;

'

Cor.

iv. 4-

^EccU. xxm. 6.

'.'i

.!/y

,'

w^^

AMBROSII
,

cis captat; ut

opprlmat innocentem

iniqnltalis

non explo-

rare secretum? Latro in solitndine subsidet, noctis tene-

bras opperitur, ut sceleiM cedat effectus. Iniquitas ergo


tenebrac sunt
juslitiam,

tuam occultare Deus eam cducet in lucem; nec patitur latere judicium quo ea quje bona sunt, elegisti quae improba , refutasti. Nec solum facit tuum lucere jndicium scd lu:

Deus lux

esl.

Et

si

tu velis

cere sicut meridicm.

Quando
non

sc

sol iste

in

splendorem

totus efFundit, meridies cst. Meridies crat

quando Joseph
,

cum

fratribus eptilabatur,

XVI.

sed oblitus. Subditus esto Domino, et obsecra eum'. Non


sis

ultus injuriam

solum ut subjectus

Deo, moneris; sed etiam

ut obse-

cresDominum, quo
et spera in eum.
venit;
jectio
ille
,

possis tua;

studium subjcctionis im-

plere, sicut et supra ait : Revela

Domino viam tuam Non solum rcvelarc viam tuamte consed etiam sperare in Dominnm. Bona aulem sub, ,

non abjecta non vilis sed gloriosa alque sublimis; enim Deo est subditus, qui facit Domini volunlalem.
sapienlia menlis prjcslantior,

Denique quis ignorat quod

quam

carnis sapienlia sit? Sapientia


:

autem mentis subest subdila.

jecta est Dei legi


didit Apostolus
:

sapienlia carnis

non
^.

Et ad-

Nec cnim polcst

Esto crgo subditus,

hoc

est,

proximus Christo, ut Legem impleas. Denique

Christus laciendo vokmtatem Palris,


ideo fmis est Legis
,

Lcgem

implevit. Et

et plenitudo est charitatis; quia dili-

gens Palrem

aflectum

omncm
dixit

cjus adhibuit voluntati.


:

Dnde pro
illi

Cum autem subjecta omnia tunc et ipsc subjectus erit illi, qui sibi Bsubjecit omnia; ut sit Deus omnia in omnibus *. Ei

gloria Apostohis
,

fuerint

ipse de se ait

Nonne Deo subdita

est

anima mea

ab
,

ipso enim sahitare


'

meum
Rom.

^'

Deniquc pro pictate erat


7.

Psal. XXXVI
,

7.

viii

Cor. xv.

18.

Psal.

Lxt

a.

ENAttRATIO

Ilf

PSALWM
et
,

XXXTI.

Ij3

Qon pro innrmitale, Joseph


Gloria auteui Christi

Marixparentibus subditus.
ut se universoruin homi-

maxima

num
los.

pecloribus infundat, et
,

omnes revocet ab impietate


,

perfiditc

et geulililalis aflectu
sibi subjecerit
,

ut sibi faciat esse subjec-

Cuui aulem

omnia, cum

inlravcrit pleIsrael, et

^piludo gcnlium
tole orbe

ct salvus faclus luerit

omnis
,

unum

fuerit

corpus in Christo

tunc erit et ip$

munus suum Deo Palri oflerens, ctquasi Prin^eps omnium sacerdoluni, ct ca-leslibus corpus altaribus, Qtsit sacrificium fides omnium. Pietalis ergo est ista subjectio,quodcril subjectus incorporc Dominus Jesus, cujus nos snmus corpus ct membra. Esto ergo homo subjeclus
^ubjectus,
Christo
,

hoc cst, subditus sapientiaB Dei


juslilicf,

subditus verbo,

subditus
est.

subditus virluti

quia haec omnia Christus


;

Oranis

homo Deo

omnes docct

ut subjiciant cor

suam, subjiciant
pit

non enim unum , sed suum, subjiciant animam carnem suam, quo sit Deus omnia in omse subjiciat

nibus. Subjectus ergo est qui plenus est gratia^, et susci-

jugum

Chrisli, et
:

tanter exe(juilur
extollit,

mandata Domini strenue et in^uncsine subjcctione autem, qui se frustra


servitutis,

sensu propriaj carnis inflatus, insolens devotionis

Ct pia;

decHnans observanliam

quam

ipso jure

naturx Auctori debcmus


catoest, subjectus est

Poslremo qui sine pecChristc, quoniam redemptus a Dolelcrno.

minoest; qui aulem


scd servus,

in

peccalo est, non potestdici liber;

quem

gravia tenent vincula peccati.


:

XVII. Sequitur

Ne aemulatus

fueris

eum. qui pros' .

pere dirigitur in via sua , faciens ioiquitatem


intimavit
:

Evidenter

hic quid superius senserlt,

non excitandos aimulatlone ad malignltatem, neque imitandos mallgnos facientes ioiqultatem. Non enim iniqultas, sed prosperae
res quie provenlunt iniqua gcrentibus nos soepc sollicitant,
.

Psal, *xx*i, 7.

;,

V%'4
Jyit

AMBROSIl

cos putemiis imitandos/qao: ad

eoimm posslmus peripsi

fenire

succcssus

dicftnlcs
,

Ecce

peccatoros, cl

abundanles in saeculo

oblinucrunt

divilias.

Et

dixi

Ergo

sioe causa juslificavi cor

meum,

et iavi inter inno*.

cenles

manus mcas

etfui fla^ellaliis tota die

Si igitn^

flagellatus* est

David, cavere dcbemus nc

ct nos flagefle-

inur, ct dicalur nobis quia dlvitioe, honores, polentiap,


generatiotii liuic videaritiir esse disposila
,

qiiasi vaga: et
,

incorta

pecimise

opera',

iniqiiitotisque

quasi prncmia ullavirlutis; ideoque velnt

non somnium vcniant,


atlilbtdS'

compendia

t'cum somnib

te

resurgcnle dolicranl. Ipsos


est

CTim

non anlequam vlncant. 'viccrint, cerlum T^obis lucta cimi saeculo est. Vince antc sxculum, ut c6ronam petas. Nemo antc coronatur, nisi cerlamen impfecoronari
,

verit.

Quistadium currunt

numquid anle bravium


frandantnr?

accicxitti

piunt,

quam stadium

percurrorint? Qnahli prinres in

cadunt, et cursus

sui celerllatc

Nmnquid
ille

tu

0eo, quam

Paulus. acccptiorPIlIc vas electionis,

gen-

tium doctor nunquam sibi in Iioc sa3culo coronam ausm est poslulare. Denique audi diccntem Ccrlamcn bonum
:

certavi

cursum consummavi
in illa dic
*.

fidem servavi. Qtiod

reli-

quum
Ccelum

est, reposita est mihi corona jnstitire,

quamreddct

>mihi Dominus
,

Paulus

iile

raptus in tcrlitim

qui audivit arcana qua3

non

licet liomini loqui

litrum in corpore esset raptus, an sine corporc, nescit, sicut ipse testatus est '. Paulus crgo dicit in illa die co-

ronam
latur,

sibi essc

reddendam tubic
:

tibi ut

reddatnr

insistis?

Imple ergo

ccrtaminis tui

tempus.

Non emel

athleta luc-

nec semcl praelialur miles, ut stipendia sua possit implere et tibi non cum una passione luctamen est.
;

XVin.
"^etideo
*

Superlores

si

evaseris passioncs

ira succedit

tibi diclt

Scriptura: Desine ab ira, et relincjae

Psal. wxii,

u-jj.

? 1

Tim,

iv, 7, 8.

a Cor, x",

a.^

ENARRATM.

lli<

VSALHIJH XXXVI.
vitia ({luc

'^^

>4BdlgnatioDem *.>Suut mulla


pk}ntibu&. Ira j^ravis jiassio est
:

oLnepunt insK

pleruimjuc acccudit iavi-

UiiD^.etvoleuleiu milius vindicare, ut furorem >apit, ut

perimat

quem

putaverit coercendum.

Commotuii, giadio
et fralres pcr
:

saepe transvrberat iimocentcm.

Amico&

iii-

Uigualiouem piiu*imi percmeruut. Ideo Sapieasdicit


{iifcrdit

<clra

non
-

eliam sapientes*. > Salomonis diclom est,. quia solamqiioscumquede medio bomines, sed etiam ipsos ^urdat iia sapienles. El Daud sapicntem monet dicens
iila oon dcsinak flamma conumat. Reliaque inquit., f.indigualionem ; boc cst , naLiira te rapit , mavet aiiectus ,
f'

JDesiue ab ira;

>

ne cuia accenderis eam ,

prius

quam

te ejus

cidpate aiicujusoxcitat vel oiTcnsa, ut iudignerls

sediiou

Jksqaequaque, ut

modum
,

nescias

rcliuque

unpoue, oe
ilixit:

tc ia

peccatum

trahat.

eam, iineiD Uocest, quod supra


a

Irascimini
,

et uoiite peccare'.

Nou

cuiai boiUatur

ut irascaris

sed ad lempus ccdit ailectui: dat tamea mcvis ulceris scrpat.

dicauientum, de diutius

Irascimiai,

>

quod

ait

tua3 est passiouis.

Medicus euim aou statim adsi

bibet medicamenta lauguori:


bibet, utmitescat dolor
:

dolor fervet^fomenta adt

si

fcbris excestuat, remedii

temr

pus expectat, ipsum potum sitieutibui negarc coasuevit.

Non
cit
:

dicit

^iolilebrire,
,

cum
,

vapor fcrvet regroti; sed didigeratur commotio. Sic et


,

Expecla

desiaat febris

Propbeta non potuit dicere homini


iXK>j-borum
,

cujus caro ut variis

ita

commolionum
:

passionibus excitatur

:Noq

ira5cere;seddicit

Desiue ab ira, etindlgaationem reiin-

que, ne pccces; Ira enim gravis est magistra peccati Alius quoque medicus dicit < Sol non occidat super iracuudiam vestram ^ ; uc dum diu diiTers , veniat ilie qai
:

Calefactum corporis soumo excitarc consucv)t , et stimulet

Psal. xxxTi, S.
*

froT, xr,

j,

et xxy, i5.

"

fial, iT; 5|
'

Ei)hes. jv, 6,

'^

'

1^6
te, inseral
libi

S.

AMBROSII
,

cogilationes
:

et in secreta se tui pectoris

immcrgat diccus
cognoscc
:

Vindica injuriam tuam, virum te esse

fccminenc infirmilatiscstjnon capcre vindictam.


tc

Ergo conlemnere
liam
?

debuit servus, fraler decipere, ami-

cusilludere; ct tu adhuc tuam non ulcisceris contumeProscribas neccsse est


,

gladio oporlet insurgas


solvas. Vir fuit
;

et

dolorem tunm advcrsarii morte

ilie,

qui

8uum

occidit ininiicum, merilo prajdicatur


,

quia

ita se

vindicavit

utalius ignorans audlretinjuriam. His slimulis

plus acccnditur, plns movclur; ut complealur quodscrip-

tum est Ira perdit etiam sapienles. XIX. Ergo tune audias eum; Neaemulcris ut nequiter sfacias. Quoniamquinequiler agunt, exlerminabuntur*.B Exlerminanlur qui radlces non habent, sicutolera vel fcenum. Olcra infirmus manducct tu autem vitem insere in agro tuo, vincam instiluc. Etsi vencril Achab, qul tlbi di: :

cat:Da mihi \ineam tuam, ut


ei

olera mlhi seram

^*

noli

acquiesccre

ne ex consensu tuo caduca serat, abscin-

dat acterna. Ideo Nabulhe intcr sanctos habctur, quia majorum suorum haeredilatem ne regl quidcm pulavit esse cedendam ; ct lapidari maluit , ut vineam suam non daret in dcreplionem. II.Teredilas majorum fidcs vera est. Extiterunt Arrlani regalisubnixl polenlia, qui lemplumDomini putarent slbi esse tradendum, suppllcia acerba minitan,

tes

sed absit, ut

apudmentem Domino

servicnlem praepielatis.

ponderaretmagispcenacformido, quamforma
vinea in pecloribus fidelium

Non

praevaluit perfidia, quia fides restitit. Est eliam


,

qusedam
:

de qua

dicit Esaias

Vinea

facla est dilectoin cornu uberi*. Ilanc vineam


plantavit in cordibus nostris; et

Dominus

ideo legimus dicentem

Deum:
'

Egoteplantavi vitemfructiferamjtotamveram'.
xxwi,
,

Psal.
ii

g,

Reg. xxi, 3, et seqq.

Isai,

v,

4 Jerem.

ai.

Nemocrgo de agro auimu;


benedicta est ea vitis.

nostrte

Ideoque dictum
,

banc aureratvitem, qaic cst de sanctis t A


:

fruclufmmenti, vini.etolei
ergo habere intra

mulliplicalisunt*.

BBonam.
,

est

le lorcularia vino

redundantia
,

ui

(luat tibi

vinum

in vas

tuum de
I

vinea Sorcch

poculum

iUud inebrians
principii est

quam praclarum Sorech enim


et novae a?quitatis.

vinea novi

Cantate Domino vestro

Lnde et dicitur nobis ; caoticam novum^ principium.


ejus ab extremo terrae'. iHaec
relicta estvi-

ejus, magnificate

nomen
,

orgo vinea uvas faciat

non iniquitalem. Ideo


,

uea Judreorum
et

quia iniquitalem fecit

nt scriplum est^

non judicium*. Nos ergo frnctum feramus in Christo^ ut perpetui esse mereamur. XX. Suslinentes enim Dominumpossidebunt terram*
:

illam utiqae viventium lerram. Est quaedara terra Cflelestis,

qusc fructum ccElestibus ferat, de qua

ait

Credo vi-

dere bona Domini in terra viventium*.

Hscc terra multo

hominum sudore
Domini sine

ventri ministrat alimenta:


,

ullo labore fructificat


pise

in

illa terra bona qua justorum diu

turna possessio, et

racntis hnereditas est. Et


,

bene aitr

Sustinenles aulem

Dominum
:

hrereditate possidebunt

iterram.

Haec est enim terra

qaae non prjetcrit; nani

coelum

et terra praeteribunt
illa

verba autem Domini non prae-

teribunt. Et ideo nec


rire paradisi
,

intelligibiHs terra poterit praete-

qua sunl qui Domini verba conservant. Ii>. collocalus est Adam ut fructum aeternaB cape hac tcrra sed quia verba Domini servare non voluit , ideo^ i-et vilae
in
,
:

in possessione,

quam acceperat, manere non meruit. Qui autemverba Domini custodit, confidenter dicit; Expectans expectavi

Dominum

et respexit
(

me'. 'Adam autcn^

quoniam non expcctavit Dominum


* Psal. iT, 8. Id. xxTi iS.

quomodo enim ex7.

TmI. XLii, 10.

Id. t,

4 PiaJ.

xut],^..

-'

I<J.

wii,

a.

ir^S

S.

AMBRO^II

pectavit qui refugit ct offerrc setimuit) ideonec

Domiuu&<

eum yidcre dignalus est; oculi cnim Domini super j^islos. Hunc aureitieo usque videre nolebat, ut quaererct dicens Adam ubi es* ? Qui qu.critur, proabseiilehabetur. Fi:

dies est

quce nos repraisentat

Deo,

perfidia quse facit, iui-

pios exulare.

NuUus

itaque absens est Deo, nisi qui se abdicit


:

sentem

fecerit.

Et ideo

Fiat tibi sccunduin fidei^.

cnim ignorat, ignorabilur. Ergo Adaiu peccator locum suum servare non potuit, De paraquasi diso ejectns, in caslenum est reb'gatus, ut ageret p.o^nlr

jtuam^;

qui

tenliam. Accepit dilatloncm, ne continuo pcnitus inlcrirct


;

ut salva ficret

Eva pergenerationemfiliorumi

fideui

sancli

Abel, Propbetarum gratiam, Ecclesiae


per

posteri-

tatem.

XXI. Sed
,

qiiia

hac redimi
:

nohierit, et in peccato
:

perseAcrandum duclt, de co dicit Propheta Et adhiic et non crit p.eccator et quacres locum ejus,,,^t pusilhim

non invenies'.

Quomodo enim
suum
,

esse poteritiu futunim,:

cum

peccali locus dluturnusesse nonpossitpjlascest enJA^


ut

terra qua3 aperult os

sanguinem

suscip.erct

iua^
?

centis. Et idco in hac terra locus est pcccalorum. Praefcerft lcrra


,

quomodo

peccatoris locus potcrit inveniri


inter

Ego

arbitror

quod ideo firmamcntum


aqua
quffi

aquam

et aquaai

Dcus

esse praeccperlt^.uta virlutibuspeccatadiscernere.t

et superior

laudat

Dominum,

quleta mancret

erroris

infcrior peccato esset obnoxia.


;

Denlque illaDcuiUi
est est
,

videt

hajc
,

abysso

non videt quae super coelos non videt. Unde ctiam dictum

videt; quae

isf^

Yiderunt te

aquae, Deus, videruntte aquac, ct tlmuerunt:lurbatse sunt

abyssi, multitudo sonitus

aquarum^

Merito turban-

tur abyssi super quas tenebrae sunt deformes, etidi^o pa-r,

Gen.

iii,

9.

Mallh.

ix, ag,

3 Psal.

xxxvi, 10.

jGen.

i|

Sky;
'

*Psal, Lxvi, 17,

E>AftaATIO

Ilf

PSAl.tftM XXXVI.
ro5:avit leg^io

I^^
dsemoniornnt

non possnnt. Inde


cipilavit in

flTm^alfVssinn initteretur, et se cuoi

magno tnmullu pracflnctus*;ntporcorum <;rejrem qucm repcrerat


abyssnm
|>etuat,

slransrularel. Peccatores itacpie


listo

ubica-

tenehrarom.

XXII.
j

Monsneti autcm possidebunt terram, et dclec-

Wi(i<>Hii iffinnllitudine pacis'. Merifof^rram possident

in quibus

Deus

ipse requicscil
:

siritavit oraetilo tiicens

pep bnmilem el Qoi smrt mansuetij


exa*r;!
"^

sicul divino per EsaTam reSuper qucm reqniescam nisisuqiretum, el tpementem verba mea'?
: ,

uisi

qnos nullus stimnKis dissensionis


,

ira

perlurbat

non

sjcvitia

cxaspernt

rabie-

iatis
,

iiiflammal? Et ideo quia non vina,

non non
cnr-

epiibs

norfdivilias, sed
illa

pacemDoraini

dilexcrirat

\tt

porecoiistituti ;pro

delectatione corporalium vohipta-

tum, qna

se patarunt es*e iVaudandos,


,

utgratinm adipispacfs",

cerentnr npternam

Delcctabuntnr in muHilcdine

iqnamDominns noster Jesns In diebns suis generi donavit humano; sictrt prophelia, qu.-e con menlita est, compretitCT<k)
, et mulQikb igltm: et pax qua CHnclie Ecclesije ifinltipncalus esl populns nisi

hendit

asscrens

Orietur in diebus ejns


*.

juslitia

pacis,

donec extoUalur Inna


dixit

Pacom meam rclinquo vobis, pacem meam do vobis*?Dedil pacem qtri aniraorum
illa

de qua Dominus

bcHa

sedavit.

XXni.
*4BClin;

Scqnitnr

Observabit peccatcr jnstum


suis.

et fre-

4net super

enm

denlibus

Dominos antem

irridebit

qooniam prospicit quod veniat dies ejus*. Ibdiguantis quidem et effervescentis in iracundiamconsnetndo
t?st,

dentibus fremere
sttos,

sed habet ctiam cor maligni den-

tm

qui

non resonare, sed lacerare consneverunt.

Malll). Tiii, 3i.


7.

Ps.ll.

xxivT,

II.
1

a,
1

txUf

ijai, 1,-vt, i.

<

Joan. XIV, 7.

Psal. xmti,

pjai^

5,

j8o
lusldiai, coinnicnla
,

s.

ambrosu
,

nequilias

dcnles sunl pcccaloiis. lu-

hidiatur ergo peccalor juslo, quia invidet; jusli

enim

vila

rcdarguit pcccalorem

quera tacita majore

anctorilate
ti-

condeninat,
niere

quam

si

clara voce loqucretur.

Sed justus

nondehel fremitum peccaloris, quia improbilas non potest cssepcrpclua. Insidiae temporales sunt; munimenta ajteni virtulis aeterna. Morspeccatoris omncra ejus potenliam fraudemque dissolvit.

XXIV.

Plus adjicit

Ecce, inquit, gladiuni evaginave-

runt peccatores, extenderunt arcum


et

suum,

ut dejiciant
nisi

spaupcrcm

inopem*.

Quis est gladius peccatoris,


?

contrarius gladio Spiritus sancti

Docuit hunc Scriptura


,

me gladium
<)ricam

docuit Apostolus dicens


et

quia

habemus Lo-

justitise,

tgladium Spiritus,
spiritus nequissimi

scutum iidei, et galeam salutis, et quod est Yerbum Dei^ Ergo verbum
est.

Dei gladius Spiritus sancti


,

contrario utique gladiu$

verbum
et
;

iipostolus

Ananiam

malum. IIoc gladio Pctrus Sapphiram sermonissui quasi quoest

dam

ense percussit

hoc gladio Paulus Elimae adversanti

disputationibus suis
cjecitatis

oculorum lumcn eripuit

et

noctem-

infudit,

Considcra nunc mihi jurgantes pccca-

lores,

atque acerba jactantes insolentiae, et criminationun>


si

opprobria profercntes; nonne

eos audias dices

Gla-

dium cvaginaverunt peccatorcs ; quando sermo turpis tanquam de vagina pelulanli ex ore profertur, quem cohiberipar fuitet recondi? Similiter ut gladius vcrbum Dei dicitur , et idem sermo est peccatoris ita et arcus quem extendunt pcccatores, mens eorum est; et sagitta, quam
:

jaciunt, sermo est venenatus. Sicutenim sagitta estChristus, qui est

Verbum Dei

cui dicitur

Posui tc sicut sa;

giltam clectam%

quae profertur ex pharetra Dei quae arcu


vi,

ita

sa-

gittsDSunt perfidorum

quodam iniquitatis emissae-

Psal.

xwi,

1.

? Bphes.

i4i etseqq,

i Isal.

xlix, ,

F.:;&iiiiATiO

iifMAtiitnu xxxvr.
nisi igaita

If

incatitnai vulnernnt

iunocentem ,

eorum

jacular

scutofidei repcllanlur. El ideo soUicitus esse debes miles


in prxlio
;

quia pugna
,

tibi

non

solura adversns

carnem

et

anguinemesl
tales qu<T

sed adversus ipsas quoqne nequitiasspirilibi

non videnlur. Abundent

arma

fortia

Deo, nt
le

faciie possis qiiw volueris tcla

depromerc; ne pauperem

inermem
iil

hostis possit opprimere. Esto


:

Deo

fortis

Deo

dives,

dicatur de le

Redemplio animae
sapientiae
,

viri,

diviti.f

ejus*.

Abnndato thesauro

esto dives in verbo

et operibns bonis, ul possis esse munitus.

Fnge

divilia*

peccaloris, nc invcniat nbi vulnerare le possit. Esto misericors, nt invulnerabilis


si

mancas ; vel curare te possis, pauper qnem volunt adversarii volnerare, ex illo nnmero de quo Salvator dixil Beati panperes spiritu quoniam ipsorum est regnum
foeris vulncratus. Est

et

ccelorum*.

XXV.

Et ideoFramea pcccatornm

intret in

corda^-

sornro, et

arcuseorum conlVingatur *.
pax
in

Ltquemadmodnm
qui

reverlltur

Dei servulos ab
:

eis

non receperint
revertatar;

beoedicentium pacem

ita

eliam malitia peccalorum, qua

justo nocere conantur,

in

eorum perniciem

quo

suia telis ct

vulneribus trncidenlur. Saipe cnim jacula

in ipsos qui ea jecerint, refunduntur.

Quod cliam proximo


regnum
ejus ereptum
-

accidit bello (as),

cum

infideles et sacrilegl lacesserent


et

aliqnem
ire

in

Domino confidenlem,

contenderent, Ecclesiis Domini pcrseculionum saeva

minitantes; nt subito ventus oriretur, qui infidelibus excuteret scuta de manibns, ac tela

peccatoris (50) exercilum retorqneret.


et jara
illi

omniom, atque missilia in Adhuc hostls deerat,

cpiculis sternebantur. Et

non poteranl, suisque quod pejus est, non erant Corporura graviora vulnera itla, quam mcntium; deficiebant
praelia fcrre

ventorum

ProT.

xm,

8.

MaUh.T,

5.

pjai.

xwri,

5.

: !

T?^2

S.

AMBROSII

eniiH corde, ciim


reirt.

Deum

adversum
,

se

pugnare cognosieeperlidiae jacula

Exieraut

Ilaqiie

provocantes

et dc pharetra cordis

suiadver&uspopulum chrisllauum veucnala

profcrebaut: sed in eaput eorum sua revertebilur impietas.

Denique

ipsi inter se

sua perndla sunt soluti, paratas-

que
piis

lidelibus insldias disslpavit

Domiuus;

ut

non soliun
nudarenlur,

nocere non possent, scd propriis

auxiiiis

atque ad hoslem arma sua transirent. Quanlo melius non


protullssent gladium de vagina, hoc est, impia

nequaquam
sacrilegii

verba prompsissenl
est

Nam

si
,

pro olioso sermone redditurus

unusquisque rationem

quanto magis verba

gravibns suppHcils explablt?

XXVI.

Igne nos examlnastlS dlcit David. Ergo


:

om-

nes igne examinablmur. Et Ezechiel dicit (24) Ecce Bvenlt Dominus omnlpotens; ct quls sustincbit diem innlroltus ejus; aut quis sustinebit
j

cum

apj)aruerit nobis?

Quoniam

ipse introihlt sicut ignls conllatorii, et sicut alet sedebit conflans et


:

sveus lavanlium;
D

purgans sicut au-

rum
sicut

et

argenlum

et purgabit lihos Levi, et efTundet eos

aurum,

et sicut

argentum,

et crunt

Domlno

oflereufilii

les

sacrificium in aequltate''. Igne ergo purgabuntur


,

Levi,

igne Ezechlcl, igne Daniel. Sed hi etsi per igneni


:

examinabuntur, dicenl tamen Transivimus per Ignem et

aquam^AhI

in igne

remanebunt:

illls

rorabit ignis; ut

Hebraeis pueris, qui incendlo fornacis ardentis objecti sunt

minislros autem implelatis ultor ignis exuret. Vae mihi

si

opus
Etsi

meum
salvos
sic

arserit
fjaciet

et laboris

hujus patiar detrimentum

Dominus

servos -suos, salvi erimus per

lidem,

tamen

salvi quasi

per ignem
alii

et sl

non cxurimur,
in igne,

lamen uremur. Quomodo tamen


alii

remaneant

pcrtranseant
in

alio loco

nos docet Scriptura divina.


est i^Egypkio-^

jNempe

mare Rubrum demersus populus

Psal. XYi, 5.

'

Malacb. ui,

t-5.

'

Psal. h\v, 2.

KKARRATIO

PSAUMVM XXXVI.
:

l83
^

mm,

transiTit aiitem

populus Hcbraeorum'

Moyses per-

Iransivit, prrecipilalus est

Pharao; quoniaiu graviora


superba iu

eum

peccata merserunt. Eo

modo

jyrrecipitabuntur sacrilegi in

lacnm
\icia.

ignis ard*nlis, qui

Deum

jactavere conignis, qnae

Scquamur crgo

hic posiit

columnam
:

nos
in

in

hoc corpore posilos

illimiinet, et

viam monslret; ut

fntimmi nobis uebula refrigeret noclis


rolevare possimus.

quo

saeva incondia

XXVII. Vide autem Scriptura quiddicat


in
I

Arcum pec-

catorum Dominns confringat. Arcum autem suum posoit


mibe, quo dituvia cessarcnt, tranquiilitas reiunderetur.
et n)aliguus .'ircum ex-

nde credendum, quia adversarius

tcmfil
flatns.

suum,

ut quietis animis

moveat tempeslalcs, excitct


qui propter

Orcraus ergo ut arcum malignilatis dissolvat Domi:

nus Dens nostcr

adsit pauperi suo ot inopi

Dei timorcm duxit non allectandas esse

divilias,

non occuhaE>-

panda minorum

preedia,

non viduas

relicti

majoruai

rpHitatibus exuomias.

XXVIII.

Mciins est

''^catonmi muitas',

parum justo, super divitias pecNon rgo divrtiac accusanlur, sed


quia j>eccalor dixit
:

'Hni<L peccalorum

nisi forte

Oronia

^IVjW: mfhi tradita sunf, et cui volo,

do illa\

Deinde
diverti-

qnolMam

divitia^

magis facem cupiuitatis innauimantj et


niajora desiderat,

unnsquisque

dum

non dccliuat
:

cmI pcccatorum.
w

lude

et

Salvator dixit

Facile vobis

amicm de mammona
4*5t,

iQiquitalis\

luiquilalis

enim cenvoloerit,

^m

qni in diaboli potestate est, ut qui


Potest et illud iuteliigi
:

ille

^ilMlilefjrtnr.

Melius est

parum
sa-

*#^KRrto,

super divitias peccatorum mnUas;quia est qui


iit

#1 Mives in verbis,

sunt philosophi islius

muudi de
steila Jovis

^rite^iis dispotanles, de

motu sideram, de
=

ac

ftHB*.
*

'tiT,

a. *t ?eqq.

P^al,

\HM,

16.

Luc. t, 6.

Id. XVI, ^,

Jl84

AMBROijll

Saturni, de generationibus liominum, de siiuulucrorum


-cultu,

de geomelrla, de dialeclica. Pliilosophl ergo in serdlvltes sunt, fidei inopes, veritatis exortes.

mone

Et sunt

plerique simplices Domini sacerdoles, in sermone pauperes, obstinentia et virtnte sublimes.


Illi
:

mullls loquunlur
illi

perfidiam,

istl

paucls fidem asserunt


:

suos amittunt

quotldic sacerdotes

hlc paiipcr populos acqulrit Eceleslae,


et videril

numeroque credentium. Qul ergo hos audierlt, operum qualitatem, diclt. Mehus est modicum

justo, su-

per dlvillas pcccatorum multas.

Ilinc
*

Salomon
divitlis

derivavit

illud,

quod quasi sunm


peccalum*.

ipse posuit:

Ex muillloquio non
verborum
verl vcrba

aefliigies

)Dialcclica

ergo

flult, pielas

tlmorem Dci

servat. Ideo hic parcus In verbls,

dlves In spiritu, magis vult timcrc,


jaclarc; tlmor

quam vana
:

cnim

dlsclplina sapienliaj est

loquacilas

innocentlae virtutlsque naufragium, atque iucentlvum projapsionis et culpoe.

XXIX.
*

Quonlam

brachia, inqnit, pcccatorum contejusto

rentur*.

Utactuscorum
ait

Impediuicntum afferrenon

possint; ne derelinqualur virga

peccatorum supcr sortem

justorum. Et Paulus
9

Conlerat Deus Salanam sub pe-

dlbus vestris'.Si cnini brachium ejus coutrltum fuerit,

totus ipse conteretur; ut conculcenlur cjus


iiicut

commenta,

venena serpcutis.

XXX.

Confirmat autem justos Dominus''*, brachlo


:

adversarli dissoluto. Et ideo justus dicit

Et confirmasti

asuper me manum tuam^.Et Job alt Manus Domlui ntetiglt me^ i)MIsIt ergo Domlnus manum suam In servum suum; et manum pcccalorls quam in eum accepta miserat
:

potestate,

brachiumque contrivit.
:

lla dlabolus

suo sermone
in cuui, el
<

ideceptus est, qul dlxit


'

Mitte
17.

manum tuam
3

Prov. X, 19,

Psal. xxxvi,

7.

Rom.

xvi, 20.

Ps.ii.

xxxf 1,

li.

xxxTii,

5.-6

Job. XIX, ai.

EXARRATIO

IS

PSALMIM XXXTI.

l85

vldeamns

si

in facieni te

sus cst diccre,


Misit

uon bcne^icat*. Non enim auMaledicat; sed hoc iulelligcndum reliquit.


et confirmatus cst Job. Coepit

Dcus uianuni suam,


langit maiuis

beuedicere, qui maledicere credebaUn-; sanat enim justos,

cum

divina

$uau), et leprosi macula

non vulnerat. Misit manum omnis abscessit: leligit caecorum


,

lumen retiilsit oculorum. Pete ergo semper ut confumeris quoniam et tu qui stas, vide ne cadas. Nos slare debemus, ut conllrmemur a Domino. Lubricum cst sJECulum, cilo labimur. Ideo rogemus utnos
oculos, et cacitate depu)i&
;

Domiuus

slabilirc et

confirmare digneUir.

XXXI.
njis

Noli putare quia viam luam ncsciat Dominus.

Si juslus es, novit. Crede diccnli Propbelae: Novit


vias

Domi-

immaculatorum

et hareditas eorura

immaculata
novit Doinjustos;

eril. Non confuudenUir in lempore malo^. Qui minum, scitur a Domiuo. Novit justos, oescit

ideo injustis dicet

Disccdite a

me omncs
me
ipsi

qui operamini

iniquilatem

nescio

vos^;hoc

est, quia estis indigni

cognitione divina. Nescio vos; quia


lis.

nescire voluis-

Opera vestra

tsi dicatis, quia

me nesciunt, facta vestra me nesciunt; me scitis, redarguunt vos peccata veslra,

Omncpeccatum amalo est: qui autem non peccat, inme manel%hoc scripsit Joanij s. Quid de Domiuo dicam,
quiadedignolur impium scirePPaulusdedignatur, qui dixit:

Si quis in vobis prophela est, aut spirilalis, cognoscat


:

quae scribo vobis

qui

auiem ignorat, ignorabitur^

Et

ahbi scriptum est

Cognovit Dominus qui sunt ejus*.

.5imus crgo Domioi, ut cognoscat uos Dominus, et discedat ab iuiquilate omnis qui nouiinat

nomen Domini.

XXXII.
-*

Gra?cus habet
Siuit

Novit Dominus dies immaca-

latoruui.

enim dies it.-e, sunt die Nabuchodonosor


PmI. xxxti,
i8. 19.

..

.ritib. I, 5.

Mallb.

vii

90. - 4

Joao.

41:, 6.

'1

Cur.xiv, 7, 58.

' 2 Tinu

u,

i^

1^6

S.

AMBHOSII

ideo Evan^eliurn habet: In dicbus Eli, qnando clansum

est GOilutn*.

Ncx

erat perlidis, scd Eliae

lumen
:

crat

clausum erat
perfidis,

perfidis ccelum, sed Eiia3 patebat

lames erat
cai

sed

Eliac

ubertas

neque cnim esurirc polerat,


:

cibum^coBlcstia ministrabant (aS)


ipse pascebat.

necesuricbat, qni alios


quia et

Ego

sibi dies est justus in tcnebris;

lux in tenebris lucet. Et JoscjjHl in yEgyplo erat, et lucebat


ei

meridies; sicut infra dixit


:

Peccalori autem dixit

Deus
est,

Quare tu enarras
:

justitias

mcas^?

Justitia

lumcn

quia supra habes

Et cducet sicut hunen justitiam


in te luceat,
si

tuam^

llabes ergo

quod

justitiam sefideii et

quaris. Splendcl libi dies, lucct tibi

nox; quia

nox

sicut dics illuminabitur. Dies igitur justi novit

Dominws;
in hiinc

Quia

ipse illumiuat

omncm hominem

venientem

mundum^whoc est, nem Dei vivil iUuni


:

ilhim qui ad imagincm ct similitudiqui se liominem esse cognoscit; t


ra-

rcfugiat

cquorum llbidinem adhinnienlem, lerarum


iilum

bicm, lepusculorum formidinem, vulpium fraudem, rapi-

nam luporum
luundum

hominem
:

qui sic agit, quasi in


,

hnnc

supervenerit

qui

non ex sangnine
sit.

neque x

volunlate carnis; sed cx

Deo nalus

Venisti ergo,

hoU
dies

remanere, noli adhaererc lerrenis.


honi sunl, audi dicentem
et gavisus est
.
:

iJt

scias

autem quia

Abraham.... diem

meum

vidit,

Bonum habet diem, qui Dei Filium bonum Deum novit, et Dominum confilctur. Et rursus ipse
,

nos admonet cavcre debere


jiialifiunt diesi'

Quia dics mali sunt'. Qni

In quibus ulique
forle dies sa^cuH
est.

est a malo.

Aut

malum cognoscitur, qovd mah simt; quia s.neculum

in

mahgno positum
:

Sed legimus etiam post saeculum

diem mahim

In die mala iiberabit

est, in die judicii,


;,IiUC.

cum Dominus', hoc mala quidem propter multorum suppli-

v, 25.

Psal. xlix, i6.

Id. v)ii,

56.

Epljcfc T, 16.

'

IcJ.

xxxvi, 6.
,

Joan.

t,

9.

P,sal. xi

3.

B!f AltRATlO

>l}f

VftAUirvl XXXVI.

l^
conipaliantrtr

MMtu JJBgCMO ot en i

m ut torqneanlnr injusti,

insli; <piia et Angoli gaudent,

^tar
y

nnns.

cum pcGcator a morte serCompatiuntur igitur cum pnnitur; etsi alibi


La;tabitur justtis, cinn vidcrit vindictani
;

36gerimus:
cur laetetur

im-

piorum*. > qnod sno loco resorvo


:

etsi

frequenler audrcris

sed occupalionos occnpationibus non inseraNovit Dominus dies immaculatorum

tam.

XXXIII.
Don

quia

Mumacnlatns innocentiae pratia ejus et plenitudo miseretur^


misei-etur errantibus.
Isli

non habent diem, quia lo-

cem
est,

ssicul

eorum umbra prastorcunt*. Cognitio ergo Dci, dignationis non visionts. Oculi ejus Inx sunt quos aspicit, iQufugiunt, de quibus pulchre dlctum est rtDies
:

minat;

et ideo oculi e}us, dies

justorum sunt.

XXXIV.
quac^ierunt.

Lnde

et haereditas

eorum

in

aBtemum

eritr*

quia acterna bona, non temporalis ho^rcditatis com(>endili

t non habebunt de qno erubescant,


et in

fai

jtempore maio.id est, judicii ccclestis:


9

diebus lamis
,

saturabuulur

quia non in solo pane vivil horoo


^.

sed in
in

jioniui

verbo Dei

Sed quis homo? Scio hominem


in corjKsrc

Christo ante aunos quatuordccim, sive


,

nescio,

sive cxtra corpus, nescio


>

Dcus
b

scit,

raptuui ejusmocli
qui in Cbristo
in

usquc ad tertium coelum\

IUe ergo

homo

esty-qui se in carne esse

non novit, qui non


qni rapilur

carne

amcoe;

bulat, sed in spiritu


iuia, scd

ilie

non solum ad
homini loqui

ctiam ad tcrtium co^ium, rapiturad paradisum

et audit .arcana verba quae

non

licet

qni
ipe

non

in virtutibus suis, sed in infirmitatibiis gloriatnr

n/sm iu solo pane, sed in

omni verbo Dci

vivit.

VerbuiB

enim Dei
>

vita est,

Qoia Verbumcaro
4.

factanftesl^.s^lJiide

Psal. Lii, II,

CfOr.<&u,3.

Id. cxLiii, Joan. .


1

"

Malth. iv,4i et Deut.

tiii, 5.

'

i,

l88

S.

AMBROSII
:

j)rseclare dixit Evangelista


jest.

Quod

ftictiim est in ipso, ?Ita

XXXV.

Alexandrini quidem et ^gyplii legunt

Om;

nia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil

;quod factum est*, et interposita distinclione subjiciunt

In ipso vila est^


legerc
:

Salva

sit

fidelibus

illa

distinctio

ego
:

non vereor

Quod factum

esl in ipso, vita est


illius

etnihil habet

quod teneat Arrianus; quia non

venena

considcro, sed lectlonis sacrae consuetudinem recognosco.

Nonenim dixit Factum est Verbum ante omne principium. Non dixit : Factum cst Verbum; sed si quod Verbum dixerit audire desideras inquit crat apud Deum*. Erat apud Deum, quod cum ipso operabatur cum ipso dominubatur. Non dixit Factum cst Vcrbum
:

sed dixit
tura,

Deus erat Verbum*

Deus autem non


,

fac:

sed factor est et crealor.

Aperi aures

et audi

Omnia per ipsum

facta svmt, et sine ipso

factum est
dicentem

snihil.

Discls esse Filium, in

quo

Divinllatis est pleni,

tudo? Aperi aures adhuc paululum

et audi

Quod factum est in ipso, vila est. In ipso, inqult, factum cst non Dei Verbum factum esl. Aut si hoc movet le
:

Jidcalumnlam, quia

dixit

In ipso factum esl;numquld


dixit
:

'CtDeo Palri calumniaris, quia Dei Fillus

Qui au-

tem

facit

vcritalem

venit ad

luccm

ut manifestentur

jjopera ejus, quia in


dixit

Confilebor

tlbi

Deo sunt facta^? Aut qula David Domlnc quoniam exaudistl me


,

et factus es mihi In sakitem

* ;

hoc

est,

conversus es mlhi

in sahilem, operatus es mihi ad sahitem ?

Possem

allis iiti,

sed nolo uiihi credas

ne putes argumenta esse ingenii,

non teslimonia

veritatis.

XXXVI.
'

Ipse tonilrui fdius, ipse qui in Christi pec-

Joan.

3.

Ihkl. 4.

Ibid.

i.

<

Ibid.

Id.

Iir,

ii.

* Psal. cxvii, 11.

>ABR&TIO IK PSALUVM XXXTI.


lorc recumbebat, Ipse cui secreta sua

tS^
tace-

Dominusnon
,

bat

cui Petrus innuit

irt

Dominum
:

intcrrogaret

et ille

iuterrogavit, et
erit

Dominus
ait
:

revelavit

ipse cxponat qnid senest in ipso, vita est. i

de eo qnod

Quod factum
,

Audi crgo intcrpretantcm

quia tuas, Arriane, cahimnias

jam cavebat

Quod

el vidimHS oculis noslris


nostrae scrutattB siint
est quae

; et quod audivimus, quod perspexiraus, et manus ; de Verbo vitae, et vita apparuit*.

erat ab initio

Caro ergo

in Christo apparuit, vel

Christus in

came

ipse nostra in
:

omnibus
nde
et

vita est.
:

Ipsius Divinitas,
:

vita est

ipsius aEternitas, vita est

ipsius caro, vita est


ait
:

Ipsius passio, vita est L

Hieremias

ejusvivemus

*.

Lmbra
mors,
:

alarum,
:

umbra crucis,

nmbra umbra est


In
:
:

passionis. Ipsius

vita est

ipsius vulnus, vita est

ipsins sanguis, vita est

ipsius sepultura, vita est

ipsius

resarrcctio vita est universorum. Vis scire


ipsius vlta est?

quoniam mors

In morte, inquit, ipsius baptizati sumas...

>ut

cum

ipso in novitale vitce

ambulemus*.

Et ipse

ait

granum frumenti cadens \n Amen, amen si autem morlnum > terram moriatur, ipsum solum manet fuerit, multum fructum affert*. Ipse granum pro nobis corpore solulus et mortuus est ut fructum multum afferdico vobis, nisi
: ;

ret in

nobis.

Mors itaque ejus fructus

est vitae.

Quod

factum
vita est
:

est ergo in ipso, vita est

Caro facta
:

est in ipso,

iufanlia facta cst in ipso, vita est


:

judicium fac,

tam

est in ipso, vita cst

mors

facta est in ipso


,

vila est
:

remissio peccatorum facta est in ipso

vita est

vuliias
,

factum
est
:

est in ipso, vita est

illusio facta est in ipso


:

vita

divisio facta est in ipso, vita est


,

sepultura facta est


,

in ipso

vita esl

resurrectio facta est in ipso

vita est.

Vide quanta

in ipso facta sunt,

quibus

vitae nostras
ti, S, 4<

facla

Joan.

I,

1,1.

Thren.

ir,

ao,

'

Bom.

</oD|

Igpl

S.

AMItUOSlI

<:ionversio est, ut qna3 perierat, redrlerctnr.

Ad

postrctnitin'
es^t

vendilio faola est in ipso, vita est

redemptio Jacta
a

in

ipso, vita esij.Ad, inortcm vendilus est


Juclaeis

Juda, eraptns

admrtem,

ut pretioso ejus sanguine m>s rediftiecst vila rpiac iacta est, ha:;c est vita

romur ad vitam. Haec

quae apparuit, hajc cst vita

quam audivimns,

hacc csl

vi(f<
,

quaj erat apud Patrem

quia ipse qui crat in principio

ipse postea est nalus ex Yirgine, ut essct vita morituris.

XXXVII. Ipsum hnnc propositnm nobis locum inlerrogemus? Quidest, Hominemin Christo? Hoc est',fac tum in Christo, In quo iacta sunt omnia, sive Scdeiit
siveDominaliones, stvePrincipatus, sive Potestatesj, omh
snia per ipsum et in ipso creata sunt
,

et ipse est mie^


virtirtc

omnes,
ejus.

et OBinia in ipso constaiil* ,>

hocest, in

Homo

ergo in Ghrislo, qni factus cst ad imaginen


:

ejus ctsimihludinem
s|t.

homoinChristo, quilotns inChrisio


in

Sicut cntm Deus per unitatcm et pleniludiaera Divi-

nitatis Pater

Deus totns

Fiho

est, et Filius in Patre\: ili

per intentionem et pietalis aiFeclum (ut exempli vicc, liou

comparalionis ulamm-;) horaio totus in Chrislo est; qui

enim adhaerel Domino uira spirilus est. Homo ergo iit non ille terrenus non ilie peccati sed hotiKi Ghristo Clu-isli. Quid ergo movet, a Quod faclum est in ipso, vila
,
,

t)est<jsi et

homo

praecipue interior, in ipso factus est, in

ipso crucilixus, iu ipso renovatns, in ipso sepultus,

ctcum
ut

ipso consepullus, in ipso resuscitatus?


dixi, quia scriptum est

Quid movet,

Quod factum

est in ipso, vita

est;

cum homo
Nempe

dixerit
sit
,

Si quxris quae vita


accipe.

si

Deo iaclemus virtutem' ? moveat quod factum sit in ipso*


In In ipso facla est, in eju&

viia, Ecclesia est.

costa,in ipso resuscitata Eva. Eva autem vita, hoc est, q^iiod faclum est; quia Eva quaj pericrat, salva facta ^st
f

Coloss.

I,

i6, 17.

Psal,

ux, 14

BVrARRATlOH^-MAiLliVtf XXtVI.

S^

pcf Eccbiam, hoc cst, per fiiiorum suornm generalionem*^,


sicut scriplum est
ci$ sebria
;

quia delictum superioris praevaricalrih.xTedita.s. l

emendavil

nde

et ipse Panlus raplus,

ej^tad vitam, qui antoorat porseculor ad

XXXMII.

Prolixitis evagali

qui non io selo pane, sed in

morlcm. sumus, ut de eo horain#r omni vcrbo Dei virerct, dice-'


:

remus. Ilevertamnr ad Psaimnm


-confundenlur in die jadicii

Et ideo immacnlati

now

et

<

In diebus famis salura'*'

^untur.

>
'

XXiXJX.

Doficicnt5s sicnt

famus

deficienl'.

*-Gns^
ju-

cosi^ihTzn habel, bocest, defccernnt. Videssubilo aliquem

ad potestatcm ycnisse,
dicas. Vides
Ijbi
illi

ct

honoris insignia

subirmem

alium esse successuni ; nonuedicis deeo t


iste ? Dcfecit.

honoratus et exaltatns est


;

Ideo plas

dixit grnccus
ibi

quia ubi honorari et exaltari quis creditur,


;

defectu proprio pra?Tenitur

ut

meatus fluminum
:

prjB-

terisse ciliiis

quam venisse comprehendas


adhuc expectante,

et dura venturaf

opperiris fluenta, tc

fluxerunl.

Contra^
elt

humilfs alqnc mansiieli duni subjiciuntur a divitibus

opprimuntur,
fulserunt.

exaltati sunt a sna humiiitatc, ct sobito reio inftrmitatibus sibi placait


J.

Ideoqne Paulus

non

in virtutibus.
,

}-

XL. Sed considcremus ne qois


nibus gloriatnm
militalis
:

pntet einn in

revelatioiJi
hu"*!

et

repetamus ea, ut se ipse defendat

magislrum. Scio, inqnit, hominem in Christ<F


,

>ante annos quatuordccim

sive in

corpore nescio, sive

extra corpns nescio, Dens scit, raptum ejusmodi usqae?

ad tertium coelum

*.

Ante annos quatuordccim rcvelan


nisi utile

tum

sibi dicit

et
:

tamen revelationem tandiu apud se te4


nec
dixisset
,

Quit et repressit

nobis judicassefi
inf

utdiceret; ne nos revelationibus cxtolleremur. Si enim


tanta gratia
i

non

est gloriatus

Paulus, nec nos gloriaEK


^

lim.

II,

i5.

Psal.

xxwi,

ao.

a Cor, xu, a%

tg2

S.

AMBROSII

oportet. Juvenls ipse iion gloriatus est, senex glorlaretur?

Deinde raptum
potuit; et tamen
tus esset
,

se

utrum

usque ad tertium coelum negare non in corpore, an extra corpusrap-

se ignorare testatus est.

Non

ergo de scientia

sed de ignorantia gloriatur, et Dei circa se graliam praedicat.

Quod

scientiiB est,

negat

quod

charitalis est, confi-

tetur; scientia

enim

inflat, charitas vero aedificat.


dixit
:

Et

ite

rum, raplum ejusmodi hominem


sibi esse

quemadmodum
Constituit

raptus essot, iitrum in corpore, an extra corpus, incertum

memoravit. Vide staleram

sapientifE.
:

unum

in Christo, et se alterum, qui ait

Nescio.

Quod

aliemim est,
sinquil,

quodsuum, verba ineflahilia*. Non


attollit
:

humiliat.
dixit
:

Et audivit,
;

Audivi

sed

non negavit. Verecunde itaque testem semaUiit significare quam vatem, et refugit videri calestium arbiter secretorum. Testiraonium enim dicere, verimeritum elationis (27) non refugere, gloriantis. tatis est Ideoque ait Pro hujusmodi gloriabor pro me autem
alter audierit,
:
: :

quod

ait audisse hominem et hominem illum in Christo quae non licet homini loqui ? Quomodo hoc convenit, ut non licuerit homini loqui, quae
,
,

non gloriabor '. XLI. Quid est autem quod

licuerit

homini audire
est loqui

? Si ipsi

homini, qui audivit


est audire,

uon
per-

licet loqui,

quomodo ei creditum
;

quod non

missum

quae isla distantia est

? Si alteri

homini

qui esset exterior,

quomodo
?

potuit

homo cognoscere quod


videtur non gratia loin Christo, cui

homini non licebat audire


quendi
illi

Unde

homini defuisse qui esset

defuit; sed eis qui audirent, locum, tempus,


fuisse.

IUe cnim in coelo audivit


est, ut id loquerelur in

judicalum
ccelo

non meritum de et ideo non competere terris quod audisset iik


,

cum

in ipsa terra sit ista discretio, ut

quod

in altera

a Cor. XU| 4

; Ibid. 5.

l5RARRATIO''l#

WALyOM

XXXVI.

rpS'

rogione caniliir, iu allera non canaltir, sccnnflmn quod

scripUim csl

Qiioniodo canlabinins canliciim Domini

in lcrra aliena* ?
,

Dcnique

Ilebr.X'i

non cancbant

in lerr*

caplivitalis

quod

in

sna palria canere consueverant. Hcec


:

terra c;tpiivilalis esi, alia lerra libcrlatis est


illa

ista

peccati,

qtiielis icternaB
illa

vallestris ista, iila ccelestis.

Ergo

in

cobIo

nuoc prjcdicabat Paulus, quie


;

terrls ante

prxdi-

care non polerat

inter perfeclos

enim

sccreta sapientiar

sunt loqucnda.

XLII. Attamen quid commemoratio


operalur,
nisi ut

istlus revelationiy

doceal quod

in revelationfbns

minirar

glorinudum

sit, sed in inflrmitatibus;

quia innrmilas, el

remedium
autcm

revelalionls, et virtutis exercitium est? Contra

revclatio, elationis

lubricum

esl

namque ne

reve-

lationis sublimitale extolleretur ipsePauIus, qui raptus iu

lertium cceliim cst,

stimulum carnis accepit. Subvenit


gralia.

crgo innrmilas, ncgratiain periculum verleretur. Ulilior


er^o innrmitas,

quam

Eadem quoque

inflrmitas

oflicina virtutis est; sicut ipsi


,

Apostolo testiflcatus est Do-

minns quia c Virtus in inflrmitatibus consummatur^. Denique iste post rcvelationem rogavit remedium sanitalis, et

qnaesivit; sed

non impctravit ininflrmitate autem remediurn noa cursum consummavit et coronam invenit^
:

XLIII.

Mtituatur, inquit, peccator, ct non solvlt


,

jus-

tos aiitem uiiscrctur


personce
Pauli
,

et tribuit*.
t

Hoc quoqtie conveurt


tribuit.

quia

Justus miseretur et
,

Vide illum Domini eloquia dividentem

vide argenlom
,

Pomini fucnerantem. Lnam


dit
:

mnam

acceplt
:

duas reddi^.

duas acceplt
reddidit.

qualuor reddidit

qainqtie accepit

decem

Non

ligavit in sudario
;

quod acceperat
liberavit

sed nummulariis erogavit

et

quod erogaverat, cum usurtv*

rcccpit. Itaet accipienlem a peccato

maximo

ne^

Psal. cxxiTi, 4.

a Cor. xn, 9,

'

Psa'. xxxi, ai.

LTI.

iS

tgi
apiicl

8.

AMBROSII

cuui pecunla Domiui dcpcriret; ct ipse ut

vitallbus pra^nccrelifr, cmcruil. Quic sint


in.

decem cideccm eivitales,


ApostoU pra;

Epislolis recognosce quas scrijjsit

etsi

scripto

numcro non tcneautur

quibu^ dictiun est

Itc

per orbeui univcrsum, ct prccdicate Evang;eliura


Cfcatupaj*. Iiic ergo ab liierusalem per

univer.<;<.*

Orientem

et II-

lyricum ct Italiam Domlni pecuniam dispensavit. Et nr


quis

pularctquod suam
:

fcenerarei, Domi-ni esse pecuniaHi

testabaiur dicens
,

liis
,

sunt denuntio non ego non discedere^. nEtalibi


tis cjiis

autem qui matrimonio uxorem sed Dominus


,
:

jancli
a viro

Quid cxpcrimentum

quaeri-

qui in
,

me

loquitur Chrislus'.
cst
:

Dcnique

ipse re\
te

ita

dixit

in

quo figura

niam

meam
,

Domini Oportuit Mcam commitlere nummulariis


''.

pecu,

inquil

non luam. Justus ergo miscretur


tribuat

et tribuit.

Quomodo

audi dicentem

Per omnes Ecclesias doceo.

nPeccalor aulem mutuatur, et nou solvit^.

Vide divitem

mutuaitim,
ct

nou reddcnlem pauperem accipienteui continuo remuncrautem ne diulius in oere alieno sil.
et
:

iixc

moralla.
-

XLIV. Yide uunc pauperem myslicum, id est, simpU cem ct tiuientcm Del nomen, audieutem verbum de castitate, ct

solveatem, audieutera de misericordia

et soj:

ventjem

audienlem de placidilate
se rejicientem

divltem vero ilium arrogantem et

non irascentem superbum audienteui


,

et

quldem, scd post


Ecclesia solvit

sermones Dei

audienteui

de condemnatione luxuriae, ctmagisluxuriantem. Deniquc

quod accepit
:

Synagoga non
.

solvit.

Cog

nosce Ecclesiam solvere


dedisti, et

Tui, inquit, erant, et mihi eos

verbum tuum servaveruot


diligit

Et

alibt

Ipse

enlm Pater
'

vos; quia vos


i

mc

diligitis^

Reddidit

Marc.

XVI, i5.
5
1

Cor. tii

lo.

'

a Cor. xiir, 3.
f Itl.

MaUFi,

XXV, 27.

Cor.

vii, 17.

Joan. xvn, 6.

xvi, 27.

.1

ENAr.RATIO t^ PSiLmJSI XXXVI.

i^

rgo Ecclesia quam accepit a Domino pecuniam charitair$, scd Synagoga non reddidit. Ideoque de Judacis dlcilur :
et locutusnon fuissem his peccatum f St non vcBissem non haberent: nnnc autcm excusallonem non habent de peccalo suo * quia audierunt utique et non credide,
,

onl.

Probatum

est ergo qnia mutuati sunt peccatores

non

solverunl. Peccator i^ilur eget


et tribuit,

abundat

semper: justus autem cujus dives est conscientia. Ideoque


:

Judaci in suis divitlis egnerunt

Divltes eguerunt et esrf-

jMierunl-

Christianr

autem

In divitlis simpHcitatis sua6

on

defecerunt.

XLV. Bonus

ergo jnstMS

et idco
,

addlt Scriptura
:

Quonjam beneiicenles enm

possidebunf terram
*.

ma

led!centes autem eura, dlsperibunt


possidet terram, aut

Quomodo
*

juslus

qnam

terram,

cum

Scrlptura dicaf
?

Numquid

soli habltabitis

super terram
,

Et

alibi

habitanllbus super terram^

quod

incrcpationis est ver-

bum
est?

atque maledictl. Cujus ergo terrae benedicta possessib

Non

istlus qna? tenebris


:

abscondilur et amarltudinlbrs

impletur

sed

illius

qure

fluit

mel

et lac, id est, habet gr:,


asternac.

tiani suavitalls, et

fuTgorem lucis
:

Acclpe mellls

boni suavitalem
rins et
tristitia

imo supra mcl

Fugiet dolor et gerai-

* ;

quia stiavltas gratlse amaritudlnem hualibi


:

mors non cnt amplius, neque luctus^ a Accipe eliam lactis nitorem. Ef non aindigebunt lucerna, et lamkie solis; ipse enim Dominus
;

mannp fragilltatls excludet. Et slacrTmam de oculis eorum

Et deleblt

omnem

ct

inuminabit super IHos, et regnabunt in saecula saeculorunu'


'.

Amen

XLVI. Est etlam mystlcus justns, qulmisereturet tribult,


qni omniar verba quae accepit a Patre dedit nobis, et pec

Jaao. XV, %\.


*

Psal. xxxrii, ii.


<

Apoc. Yui, 10,

hn.

xxxT, 10.

Id. xxsvi

ai.

<

Isai. v,

8,

''

Apoc.

XXI, i-

1(1.

x\tv, 5,

i3.

ig6

8.

ASmROSIl

calornm noslrornin nobis.Tra dlmlsit, el sangnincm snHiU; pro Doslris debilis solvit; nt non in frcnore essemns alicno^
sed in sno acre bonns credllor nos baberet. Est ct peccalor ille qui congregavit qnac non peperlt et mnluatns est qnod noR tenebat, ncc vult rcstiluere quod accepit. Audi quia mutuatus esldiabohis Tibi, inquit, dabo poteslatem
,
:

Iianc
suiit,

nnivcrsam,

et

gloriam iiloruni
illa
)

qnla mlhi tradita

elcui volo, do

si

procldcns adoraveris
,

me *.

Ncquisslme, acceplsti ad tenlationem

boc
lur

est, accopisli ut
:

non ad morlem ; probarcnlur Dcl servuli, non utextlnDeus adoraretnr, non ut ncgarecur eripis quaB aBterna sunl
?

Jiuercnlur
:

acceplsti ut

accepisti sa?cularla,

ac-

ccpi.li

quae

mundl
,

snnt, cur vls auferre qnre Chrlsli snnt?

Da
ipsa

illa

cui vis

volumus, invidentur ? Tu adorari

non invidemus. Cur nobis a te quae no^ vis, qui omnibus neqnior,.
es servitute.

quoque Indignus

XLVII.

A Domino
hoc

gressus

virl

corrigcntur

^.

Gr.Tcu&
:

A^a^rlpaTot dixit,
D

cst, iransilus.

Et Ideo dlcitur

tibi

Si

aqnam, flumina te non concludent '. Transi ergo, noli cessare sicut bonns viator cum venerlt ad aliquod et tu in via vlae slgnum (27 bls), non stat, sed pertransit
transeas per
; :

es

hoc cursu es constitutn*. Paulus si stetissct, cursum suum non consummassct. Vide ne ideo dicat: Et
,

quandiu

in

)tu

qui stas, vide ne cadas

'.

lcst

tlmere ne cadat.

Vidi, inqult,

Non cnlm qui transivlt, paImpium supercxalla:

tum,

et elevatum super cedros Libanl


^.

et transivi, et

ecce non erat

Videns ergo impium superexaltalura


:

qui non sletit, non ofiendlt

si

slctlssct, et

miratns Hlom

fuisset, et secutus esset, ofTenderat. et ceciderat slcut ini-

pius. Idco
ait
:

Moyscs videns rubum relucere

et

Transiens videbo hoc visum


IV,

magnum
xun,
5,

*.

non ardere, Qui transit


Cor. x,

Luc.

6.-3

P^al. xxxvi, >5. -


6

^-

IsaTi

< i

n.

'

rsa'. ixxvi, 35.

Kxod. m,

5.

E5ARRATI0 IN HiLUU.VI XXXVI.


de hoc
islius
s.neculo
,

tpj

raagnura vlsum videt

qui sol?it viacula

noxus qno ligamurhtilc corpori,


In

det.

Moyses

Exodo

ul legilur',

ma^num visum vimuUa videt mlracula


:

non

lanla alius vidot qui


:

non

est In

Exodo. Idem Moyscs

translvlt

transivitet populus Palrum, qula deierra capli-

Titatis exibat.

Dirigobantur itaque a

Domino gressusrorum.

qulbus per noclem ignis columna lucebat, per diem nnbls;


ut nec diei ardor afficcrel

commeantes, nec impedimeavotlsqne deposce ut grestui


;

lum

vianlibus lenebrac noctls afferrcnl.


tu

XLVIII. Et
sus tui a

merere

faclls,

Domlno
:

dlrigantur, ne
^lei

moveanlur pedes

qnia

scriptum est

aulem pene moli sunt pedcs,

pa.ilo

>minus

effusl

sunt gressus mei*.


,

Cavendnm
:

est quo^jue

nc rectam semltom dprcllnquas


torlnosarum declpiant

et dlvertlcula le

vfarum

Domlno reclas facltc semilas ejns '. Paremus ergo viaui Domlno Deo noslro in mentlbus noslris rectas faclanius anlmorum semitas, ne labamur non effundantur gressus
;

fdeo dicitur

Paratc viam

Dostri sicut uxorls

Lot, qute post

se respexlt

et

gressus

tenrre non potiiit; sed effusi siml,

cum

in

salem esset re-

prnte conversa

noh effundaTitnr

sicut /Egyptlorum,

qno

rum gressum

uiaris fluctus effudlt. Ipsls Hebraels qui

cum

Moyse tigia pedum, ne


^

erant, quia peccaverunt in deserlo, ceciderunt vesin

lerram resurrccliouis Intrarent (28).

XLIX.

Noniie etiam de his piilchre dlcllur qula effusi

sunt processus eorum,

quorum

spcs lapsne, in

vanum
,

effu-

sus labor, vota sunt destltuta.

Consldera enlm aliquem


caslitatis

per aliquot annos habursse sludinm probitatis


custodiam,
vlloe artentloris

affectum, pias propositum ser;

Titutis, sedulae obscrvationis officium

subitoque

eum

esse

Itnutatum

discesslsse de monasterlo

valedlxlsse Jejuniis,
,

CDntlnentia? renuntlasse, Indulgere delicil>


'

studere luxu-

Psal. uxn', t.

i Isai. Si., 5.

"

'"^ ^"

'

"^'

1^8
riae.

5.

AMBROSII

Dudum

de monasterii? exieriint, et nnnc luxurise snt

magistri, disseminatores incontinentiie,inccnlorcspetulanliae,

obUcctalGres pudoris. Nonne de his pulchre dixeris

:.

Effusi unt gressus

eorum

quos bene direxisse poemluit ?

Egerunt ilaque novi generis pflenilenliam pro virtulibus


ct

non agunt pro

delictis.

Scd

hi ex nobis exierunt, dicit


si

j)Joannes, sed non erant ex nobis;

sent, nobiscum perseverassent

'.

Ili

enim exnobis fuisergo viam suam


:

condemnaverunt, quibus convenit


quistis semitas rectas,

dlci

qui dereli-

abeundo

in vias

tcnebrarum; et
sicul

;quilaetamini in malis, et gaudetis in evcrsione mala, quo-

rum
tis

semitae pravaj, cl flcxuose cursus

Itibricus et flexuosus auctor

ipsorum

corum ^ , Cur odisse


Dominus,

ccepis

viam rectam,

et
:

justum consilium deseruistis?

Noa

vos direxit Dominus


j)ejus cupiet, ))sicut

quem aulem
scriptum

dirigit

Viam

est, et ipsius semitis deiep.(;

tabitur.

][!^,,,ytrumque

iamen

intelligi polost, ila est

medium,

quod

et ipse qui a

Domino

dirigitur,
,

viam Domini cupiet;

quia duce ipso, omnis levatur labor

omnia impcdimenta removentur, incenliva subministrantur et ipse Dominus non aspernatur, sed llbenter accipit viam viri quem ad
:

virlutem ipse direxerit. Pulchre autem


dicuntur a

viri

gressus dirigi

Domino

quia non volenlis neque currentis, sed

miserentis est Dei, sine oflensione servare vestigium. Qui

cnim plantat et rigat, nihil sunt sed qui dat incrcmentum Deus ipsi soli gloria virtutum jure defertur. LI. Denique etiam justus cadit interdum; sed si justus est, Cum ceciderit, non conturbabitur % Quod conditionis est, cadit quod justitiae, resurgit; quoniam justum
;
:

Deus oon derellnquit, ed Confirmat manura ejas. Qua Xj^tiooe non pedem, sed manum dixit ? Nisi Ibrte ca, quo*

Joan.

iij

ig.

ProY.

11,

i3-i5.

Psal.

xxxvijaj.

EHABBATIO

TSALWUM XXXVI.
;

'igp

niam qni
justi

cadit,

non magis pede labitur

sd mnrmns la:

brico spe

decipitur, vel offendit in pelra


inlelligc, id est, fortioris.
si
:

hic

autem

casum

fjui Ittctatur,

fenu

fixcrit, vcl

Denique de populo pedc lapsns fuerit, pro


ad
'

victo habetur

athleta qui luclandi periliam habet, et

coronam

lucfatur, etiam volens

genu

figit,

nl viiicat; elsi

iapsns fuerit,
pi"emalnr,

non exeludilur;
se

et si ali <i6''qui superior

sUp

manibus tamen

sustmens, jure decertat; nec

aufertnr bravium, nisi fnerit ftisus in vcntrem, aut di^ten

tn$ vinculo lacertorum. Inde oriuntur crebra certamina;


jina

multa et incognita plerisque sunt genera ruiuarum.


casns

Nam

eorum proprie appellanlur ruina


Ergo

,'gra;cc

enim
supe-

itnouarm nuncupautur.
sippe se volvit
, fit

cum
:

slringitur et

urgetor,
,

fil

snpra qni inferior habebatur

rioremque
nificare,

dom surgit, elidil quodvidelur Scriplura sigcum dicit L niversnm stratum ver^asli iu infir:
,

milale-'cjus*. Ilaque de eo dicitoF: *Ciim ceciderit

Bonus athlcta non lurbabitur pjfeiflqne^ enim voluni tcncri, quo malurlus vincant, qui de drle pra'sumunt. Sed Hiamsi assignatus, ut ipso verbo utar, et primo et sccundo
c
;

Inerit ,
lel

non excluditur

licet ei

interdum reparare luctamen,

vinccre sappe contingit, et cedere

enm

qui secunda con

tentioDesuperaverit. Itaergoeliam justusetsi oflencliculum


incnrrerit et ceciJerit
votionis et fidei
,
,

non relinquat tamen sludium

d^

sobrietatem teneat, puinilentiam gerat


:

jjpe se reparet. Ideo inlerrogat Pelnis

Si peccaverit in

"mefrater

meus

qootiesremittam
:

ei

usque septies? Et
,

respondit Domintis

Non solum
,

septies

sed etiam sep-

tuagiessepties

^.

l!t scias

autem quia

athletaj

sumus

et

impellimur

el aUi

ruunt

et plerique eliduutur audi di-

ceutem

SoffuUit

cmoes
'

eliso'.

Dominus omnes qui ruont, et corrigit Lnde et ipse de se dicit David, vel ille
xii, jj, 22.

Pjal. xtj 4.

Mallh.

'

p<al. cxliv. i4.

-:aOO
v"

S.

AMBROSII
:

qui locutus

est iu

Prophcla

Impulsus subvcrsus sum ut


;

ncadercm
sos,

et

Domiruis susceplt me*


csl.

Jesus enliu noa

ecidit, sed impulsus

Elenim cum
clidi ?

Ipso converlal cU-

quouiodo ipse poluit


,

Juslum aulem, cnm ccclScrlplura,


(juae
;

derit

possc

resurgcre lcslalur
,

dlcit

^umquld

qui cadlt

uon

adjiciel ut rcsurgat

aut qtd

saversusrucrll, non rcverleturPVauis, quiavertuuluraver-

asione iuipudenll, dlcll Domlnus


LII.

'.

Ltiuam quidem
Ille alt

Ineluctabliis et insuperabllls sit


aRlate, in cunni

Chrisli alhlcta, et In

omni
:

virlulum g'ncrc

glorlosus, sicut

Scd
'.
,

in

ter

cum
,

qui nos dllcxlt

oumibus supcranuis propQuid cst lu omulbus ? Siuil


,

athlctre qul
zfYi^oi

voccntur pueri

ej)hcbl

vlri

lu>c est

TzoTiSt;^

v:\)x.roL'.

Ellaui Scrlplura has in hiclalorlbus novit

ictales, dlccute
rsTtuo
-

Davld:
ful
,

INe averlas

iaclem tuaiu a pucro

'

el,

Juvculs

et senui

*.

Lnde

et

Joauues
:

ait:

Scrlbo vobis, pucri

qula cognovislls palrem

scribo vo-

bis, juvcnes, quia vlcislls


* qula coguovistis

maium

scribo vobis, |talres,


*.

eum

qui esl ab inllio

Maturlor Ilaque

ad

palres scribcns, maturos dcsiguat (Idci devoliouisquc


ilalis aeiales

processu. Virlutum ergo IsUe, non infiru

suul;

ueque enim

sine virLule puer est, qui cognovlt

Palrcm

Deum
quam
nobis,

virlutum.
sclrct
et

Ex illo pucro isli sunt vocue palrem aut matrem


,

jnicri

qui prlus

accepll vlrlutem

Damasci,
-humeros

spoha Samariic. Ipse est puer qui nalus est


qui datus est nobls, cujus prlncipalus supe-r

fillus

ejus. Ipse

nos docuit pueritlam esse virlulcm


,

di-

cens

Slnlte pueros

el

nohte eos prohibere ad

me

ve-

jnire'.

El

alibl

Ameu, amen,

dlco vobis, ulsl conversi

ffueritis, et efllciamini sicut puer iste,


Jtjyfi-Psal. cxvii,

non

inlrabitis in

i5.
5

Jerem.

^iii^
TIII
,

i8.

tii, 4, 5.

'

Rom.

yni,
i-,

S;.'

<

Psal.

If'.

XXXVI .25.

Joan.

n,

i^.

hrG

i6.

ENARRATIO

I!f

PSAUniU XXXTL

94!

re^nnm cocloium
tine

*.

Ipsa qnoque corporls fortltudine


si

pucri pleruuiquc viros vincunl. Ct utique


coiisidcreuuis,

aetalem pueri'

non potest

piier aut

usum omnemscire,

aut viin subirc luclimdi.

pueri qiios non poterant portare


aninii iiifiruiitatem exclndit

Novimus tainen quod rrcqnenter vicerunt. Adeo vlgor


,

.'Btalls.

LIII.

Quales antem pucri

tales

et

ephebi, hoc est,

splrltales.

Novit Scrlptnra adolescentem'.


novlt et

proximum conversioni:
de

Paulum jam Euthycum adolescentem,


novlt et

qui ciim sermonibus Pauli intentus haereret,somuo victns


trilecto cecidit et rcsnrrexit
'
:

Joannem adovinceret. Hic

lesceiitemin Christi peclore recunibenlem% quitam Ibrtis


fuit.ul pcrsecutionem

non timeret

malum

est pner qni palrem ^enitalem reliquii*, sccutus Patrem

eum qncm cognovitaeternum


dcreliqucrat
ipso
:

adolescens amictus sindone*


,

Doniinnni sequebalur tempore passionis

qui sua omnla


'

matnriur,

Deum Verbum
et

Ln princlpio

semper fmsse alquc esse cognovit,


\

manere

in se

probavlt.

Ll V.

irosquoque Scriplnra nos dociiit


:

spiritales,

Agabo
,

Propheta dicente
>

Virum hunc cujus


*.

est

zona haec
ait
:

sic

alli^abunt Judasi in Jerusalein

Et Feslus

\ ir qui-

>dam

estrclittus a Felice in cuslodia*.


,

Ante passionera

suani Pauhis adolescens dicltur


ficalur, qui cursu

ia

passione sua vir slgoi-

consummato,

esset

jam proximus ad

coronam.

L\ Cognovimus aetates pro fideet devotioae certantes, co^noscamus etiam gencra certaminum singulorum. HaBC
.

qiioque Scrij

tur.T:

nos doceat tenor. In hoc it^que saecu-

Jari iigone alli sunt,. qui simplici

qnodam

et legitimo geVi^rr
5.

nere^i>ctaiitur, et ligaluris

tanlum corporls certant ,


57.

M-il
'

t>.

Kvir, S. -^ *'Aff.
iv-

*ii.
1.

Marc.

ji.

Joan.

i, a.

'

Id.

ss-9-ia.

Joan.
id.

xiii,

Act. xv.

r.

i|.

8.

AMBROSU
:

berare non norunt, qui Palestritje vocantur


ni pulveris jactum
sibi

alii

qui cajdem

memLrorum
;

nexibus miscent, omni

veberandi jurc prrmisso

quos Pammacharios vo

caut, eo quod

omnis
:

litis

et pugnae a^versura se bacaesiihus


,

heant potestatem

alii

qui

adversum
;

se decer-

nunt

et

dilaceratis

capitihus

cruciantur

hi

ituxtok

Xaruntur.

LVI.
.vicTit

Hffic

omnia certamina

suhiit
:

Pauhi aposlolus,

ipse demonslrat. Itaque dicit

Quoniam non
;

esl

nohis pale adversus carnera et sanguinem

sed advci^sus
)

principes et potestates, et( ut compendioutar


nequilias spiritales*.
pcrilur,
in
,

adversus

In latinis plcrisque colUictatio reTtaAy;

graecis

omnibus

scribitur

-TraXrj

enim

Graecorutn
sanguls,

lucta estLalinorum. Et vere pale


patieniia t

quia caro et
conlincntia
Ira, furor

ct nequiiiae spiritales

corporis, et animi moderaiione superantur.


caedes,

arma sunt
in

diaholi. Alibi

quoque
:

plagi^ supra

mbmo-

dum

csesum se csse significat dicens

In plagis eiipra

:dum,
bus

morlibus frequenter ^

Hierosolymis autem
intervcnicntibus mili,

puguis se esse percussum; ubi


t
,

cum

ah*quando ccssassent Judaeiperculer^e Paulum

ipse

ponlifex Ananias circuriistanlibus jussitpcrcutere os ejus,


cui responditApostoIus

Percuierc le incipiel Deus

pa-

Ties dealbale.

Et tu sedens jndicas

me secUndumLegeni,
*

61 extra Legem jubes


ferire
,

me

percuti

Scivit prtofecio re;

pugno pontiricem repercussit ipse nira corporaliter cassus est illi reiulit quod in animam pertuleretur a Christo. In prima quoque Epislola ad Coqui graviore
:

rinlhios scribens ait

))cerlum

sic cnltor,
:

Ego igitur sic curro non ut non ut aera caedens\ Quod


,

in in-

latine

l^St s ^ Enitop

grasce ait

ituxteuw.

Et vere quasi bonus

pycta, non aerem, sed aerias potestales et


l" Ephes.
VI,

Judsorum
< i

13.

Cor. %,

ao.

Acl. xxin, 5.

Cor.

ix,

i6.

EJIARBATIO IN PSiLl\I XXXV!.


capita
TPrberftbat
,

50.^

qiiia

caput omiifnm Jesiim Domi-

mim

mm
l

linbobaiU.
,

In

las est probattfs

<pii

accepJl.

rdeet

ipsc

omni ilaqiie certamine Aposloetim coronam tnrrsus consmmati it : Omnla po^nm in eo qm me


ptiteritiai

coi*foPlai*. *

LVlf. Habett Christus, qoi in


tnros ic*int
;

sua ven tnaillos

xxl

Daniei puer spiTitu valrdo seniores

redar:iiit Judaeornm, et de vlctoriie jure dejecit in

mor-

lem. Habetet

alios

qui

ventre h^tati Snnt.


Esati
,

priusquam nascerentur, m matris Deftiqne Jacob fratrem suppIaiitiVit


;

et

ma^tnn

vicit

afqnc

ita

dc utcro matris cxivit , ut

victorKe insigne monslraret, et

pedem

senioris degeneris

victor inverteret. Hiereraias in vulva matris sanclificatus


pst et probalu^.

Joannes Baptista Prrncipem agonis hu,

mani , pra;miatoremqae luclanlium necdum


icognovit
,

natiis venisse

atqH> in utero matris cxiliens pije

bravium con-

lessionis^iemit. Recte jam tunc designatns est ad coro-

nam
ad

qui aiite -omnes ad Christi

prjeco ^iiHutis siinm

nomen
,

certnwiefi alios excilabat.

agonem fidei testis et Bonus prreco, qni EtTerebonnsprscco qui lam


oblulerat.
,

magna voce

souum secrela ccclestia resuharont. Qmd multaPTorram movit, calnm implevit. Ideocjue vocis nomen accepit qttia Vcrbum Dei vox saclamavit
ut ad ejns
;

crata praecessil

qnemadmodum
in deserto.

ipse nos docuit dicens r

E^
:

vox clamantis
<Je
:

Dixit

hoc Esaias proejus*.

pbeta
prfeco

se (lictHra iste firmarit. Audivimus quid dixit

P*i'ate

viam Domini rectas


,

fatitfe sismitas
,

Haec est vox singularis et so!a

lam sonofa

ui ah

Qibus audirelur
ceret.
Is*os

tam

dulcis, ut universorum corda

ommulut

vincerent;

ergo athletas suos Dominns confirmayit nuuqnam enim sos deserit el relinquit.
:

LV III. t ideo addidit Propheta


>

Juvenisiui
,

et seami

Pbilip.

iT, i3.

Isai. XL, 5, el

Joan.

a 3.

8o4
sic Latini
:

AMBROSII

aliqni

autem juxlaGra^cos habent: Juvenisfni,

teleniin senui,etnon vidi jiislum dejelicium, nec

semeu
vidoilt
el in-

ejus qngerens panem*. Simpliciler qui vnlt intellig<Te,


j)atet sensus
,

quod

vlta;

siie

lempore David non


et brcvis

juslum derellclum. Sed hoc


crediblle
;

lemporis est,

slquicicm niultos vldemns in sjccuIo justos


alicjnl

ab

hominlbus dcrelinqui , quando ros


quuntur;
cl

polentinm perse

nullus ad cos audet accedcre,

cum
dicit

in
:

limore
Fralrcs
:

aut in Injuria vidcrll conslitutos.

Unde Job

tmei discesserunt, agnoveruntexlrancos ma<;isquam me

amici meilmmisericordcs

facli

sunl;ctqui

me

noverant,
des-

oblili sunl

nomcn mcum\ Davidqiioquenonsolum


impugnalum
mci
ct
Inqiiil,

titulum, sed eliam

se ab amicls et proximis

clamat: Aujici,

proximi mei adversum ine

appropinquaverunl\ Er^o
justi

si in

hoc

sicciilo rej)eriunlur

derelicli,

quomodo

sibi coiitraria

dixit

David;

nisi

inlelligas

quod justus etsi In s.-ncuio dercllnquilur, a Domino tamen non derelinqnilur ? iNeque enlm Job cuin csquem in Angesct in slercorc^a Domino derclictus est lorum concilio Dominus ipse sua voce laudabat quem
,
,

tentari passus est, ul

coronaret

tenlalionem

aiilem in

corpus dedit, in animam dencgavit. INcc


cui

d<'relictus
:

David
par
,

regnum

dodit, ut poj)ulo imperaret electo


,

qnem

ricldalibus pr;ellis appetitum


viclorlic jure reslllult. Ipsi

rcgni suldcpulsum (Inibus


,

quoqae Jacob

Eiias et Eilsajus,

et

Juannes Baplista. ct

cajteri qui in caprinis pellibus cir-

cumeuntcs errabant
plicia

in soliludinibus et

montibus

el spe-

luncis et fovcis terraj, licet ludibria multa ct acerba suptolerasse videanlur ; tamcn non derellcti sunt. Siquidem.iCum fralrem iugeret Jacob, et pep deserta iu

comitatuserraret, obdormivit, et surgens vidit

ibi niulti-

Psal. XXXVI. a5.


3.

'

Job, xix, i3.

Psal. txxvii,

is.

<

Jol...

: 1: ,

ENARRATIO

11

1>$ALVdV XXXVI.
("^f)) fiiil

2o5

Uidincm

ccclestis militi.T, cl ait


salis

Hic locns vocatur

sCastra Aiig'lornm'. tNon


castra ,qu<x>taiit.T

Caslrnm vocare; scd mnltiludini convenirent. Vidcscrgoquia


,

solum se pulabat
quebantnr; sicnt

et

castra etim coelestis exercitus se-

et patrcs noslros
(

Moysis lempore
)

nc in

desorto silirent , petra

nt scrij>tnni est

scquebatur'.

Nam
'

cum

in

Exodo

legcrimr.s
,

quod

sitienle
,

popnlo

percussit

Moyses virga petram


iterum

et

aqua

fluxit

el bibit popnliis Dei

in Levilico legerinius, vel in

Numeris quod rnrsns


aqua Patri-

Moyses

tctigcrit petrara virga


;

et scalnrivcrit

bus ad bibendnm*
csl diccns:

pr.-eclare

Aposlolus hoc inlerpretatus


:

Bibebant antcm de consequenti eos polra


i Ilios

pe-

mnrmurantes, illos prsevaricantcs, tamcn non deserebat Dcminns, sed sequebalur. Qnid de Elia et Elisjpo dicam
lra autcmeral Cbrislns'.

igiturquerulos.illos

quibus per deserta gradienlibus equi de coelo, ct igneus

currus occnrrit
tus a Chrislo* ?

Qnomodo dcrelictus Elias qui esl Quomodo derclictns in terris qui


, ,
,

invita-

raptns

ad coclum; qnomodo egenus ct nudiis et inanis

qui gemi-

naii Sj)iritusha?reditatcra discipulo dcrcliquit, ut

lolide hsercs
in

donatus

fluvios sisteret,

una meJordanem rcvocaret


in deserto
,

fontem

rcgnnm cxcrcitus pasccret

et

po-

tum

silientibns minislraret ?

Ad

cjns arbitrium de cceIo

proflncbant pocula, inlerrismorlui resnrgebanl.


derelictusest EIis<cus,qnicum
,

Quomodo

Syrornm vallatnscssct exercito ut captivus raperelnr adrcgem dicente Giczi servo t Domine uid faciemus ? ait Noli timere ; quoniam pla* >res nobiscum sunt, quam cum itlis. t dixit Domine
,
,

aperioculos ejus, ut vid?at. Et aperli sunt oculi ejus,et

sviditmontcm ctomnia

in circuitu eqnis

innumeris

et coe-

slestibus replela legionlbns^.


=

Paulos quoque qui

dixil
ii,
1

6^o. sxxii,
1

a.

Cor. x, 4-

"-

Cof. 5,

(j.

Malib. XVII,

3.

' Eiofl.
:

mi, 6.
<5j

Num.

4 Rcg.v,

2?66

t^X'
,

S.

AMUBOSir

periculis in mari

periculls in dcsetto se esse jactatnm',

tamen

ipse lcstificatus est dicens:

Si

Dens pro nobis


Nsmi
ei

qiiis conlra

nos^?
,

Er^i;

si

illc

dcrelictus, et deslitutn.s
et profluit.

ab homiuibus

a])ud

Deuna abundat
<(

Eiias deslilulus rat, ila ut diceret:

Doniine

accipe ani,

mam mcam'

ct

tamen vigebat apud

Deum

ut ipfs

esset regibus virtute teeribilis.

<lere ? Juvenis

LIX. Quomodo juvenis hoc David potuit comprehenenim magis temporalia, quam aeterua cousiderat; quia aetas ea propendet adTilia. Scd sunt quidam
iajuventute seocs
,

et

alii

juvenes

in senectule.

Sunt,

iu-

quam,
quibus

viri

quorum animisenihum
:

gravilate censenbur,'iw>
vi-
s<!

aitas seneclutis sit vita

immaculata, in quibus

geat iocana prudeotia

qnalis erat Uicremtas

qiMcnm

juvenem conluilu memoraret nelatis, et per juventuleui excusaret, quod pra^dicandi impar officio videretur, ait
Noli dicere Quia juvenis ego sum; qtujilli Dominus niamad omncs ad quoscumquc miserote, abibi* illa juvencm non putavit, qucm aptum prophelica; gratke jn: :

dicabat. Talis ergojuvenisluit David, qui renovatus essel,

t refloruisset, ut ipse dixit, vekit aquilie javentus sua*.


Sic ergo inleliigi oportct
:

Juvenisfui;

sed sanctificatus^

scd propheta
ccelestis

in

gentibns positus, qui jam possem rcgni

sacramcnta cognoscere, et vera praemia const:

derare

jnstitiaj

sed

Non

vidi

justum derelictum.

Postea
incregratiu

quoque aHbi et usu roboratus el munere , acquisivi menta sapientiffi. Eadera circa Justum visa est mihi
permanere.

LX. Explauavimus ut potulmus, quomodo dixerit Jit sed quomodo addiderit Etenim senui, consideremus. Bona juvenlus, sedmcliorsenectus; o QuicQina
, ;

yenis fui;

4 Cor. XI, a6.

Rom. vu,

5i.

3 Reg. xix, 4,

<

Jerem.
.s

7.

^ * Psal. cii, 5.

-*

ENARn.VTI^

1?I

M4L\ft XXXVt.
erit*.

O^
LiDde

usqne

iii

finem perseveraverit, hic salvus

DOD perfuDClorie (le patriarcha Abrahamdictum


scribere Evangelium, vel Epistolas
qtii
:

est,

qnod

oulritus esset iu seuectule booa'. Et JoaoDes senex ccepit


,

cum

refugeret

AposloUim
ae^jliaDalus
,

se scribere*, seniorem scripit

nec minor est

cni CTgoea

tis(5o). Ipso

Vas

electioiiis
sis lalis
,

qu<Tdam suppeteret gratia senectndominicx scribens ad Phileut Pauhis senex,

moneui
sgenui

ait

Cum

nunc autem
fiiio,
illi

et viitetus Ckristi Jesu, obsecix) le pro


in

meo

quem
pluri-

vinculis,

Onesimo*.

Volens itaque
,

mum

deferre,seniori Paulo

cum non
:

juTeni comparavit;

el ibi se seueni esse gloriatus est, ubi jara in vincuKs te-

nebatur. t videte distantiam


in alterius passione,

adolesceDs significatus est


Ifci

senex in sua.
:

ut adolescens , qiiia

Judaeorum vestimenta servabat'


poris

hic senex, ubi sui cor-

exuvias exuebal. Denique et Pelrus ibt senexdici

tur, ubi ccrtamen estpassionis:


e

Cum

junior, inquit, es:

ses

cingebas

te

et

ambulabas ubi volebas

cum autem

enueris, extendes
cet quo tu

non

vis^

manus tuas ,et aliiis te cingel, et duHoc autesfi dixit significans qua merte
,

aclarificaturus esset

Deuui

*.

Ante certamen junior dlci-

tur , in certamine senex, qui omoe certamen impleverit.

Hoc

ergo

dicit

DavidiUe iD)uventutebellator
,

senectute pacifiadhiic

CHS

JuvcDis

inquit, fui
,

sed nolo
vidi
>

me

juvenem
,

Eltenim senui etnon justum derelictum nec semen ejus qmerens panem LXI. Quod est semen justi? Abrahae dictae sunt proI imissiones, etsemioiejus; non dicit Et seminibus, tan > quam in multis sed sicut in ubo: Et semioi tuo, quod est > Christus^ Audi Justi semeo. Filioli mei, quos ego par-

putes:

'

Mallh. X. aa, et xxxr, |5.

Gen. x\r,
5j.

5.

'

Joan. in Epist.

ii

et

iir.

Philem. 9, la

Act.

Joan. x\t. iS, ig.

Psd*

xxsvi, iS.

Galat.

m,

16.

ao8
liirio,

AMBROSII
in

doncc fornielur Chrlslus

vobis^

>/

Et nunc
,

si

quis goniibus veniens

scrmonem

audiat noslrum

cl

Do-

minus juvaredi^nelur,uli'ormelurChrislus inanimoejus, qno partus fidei ferat: semcnei Chrislus erit. Illic in ulroque.

Abraham
,

ilaque et generalionis pater erat

carnem primus

el

is

qui

infuderit.

secundum Verbum Domini in pecloribus justorum Et idco hoc semen Abrahae panes istos
,

quibus pricbealur corporalis ahmonia


habet panem

non

rcquirit

quia

justiliae, qui disccndit de cqjIo*. Sicut

enim
:

negantur

filii

Abrahae qui opera AbraliaB non fecerint


ct inter filios recipiuntur
,

ila

semen AbrahcC sunt,


ejus rffecerint.

qui opus

Vcrum Abrahae semen

Elias, cui Angclus


illius

alimenta praibebat, et in virlulc cscre

quadraglnta

dierum curriculis ambulabat. Non requirebat istam corporis hujus alimoniam

verum semen AbrahrR,


ei

cui panes

deferebantur dc ccelo. Denique corvi

quotidianum con,

vivium ministrabant.

Ita indigus erat

omninm

ut nihil

haberetsuum,

ct mittebatur ut

victum aliislargirctnr. Ve-

rum semen
tur.
sic

Danicl, cui intcr leones posito aerea fcrcula

per Habacuc prophetam referta messorum epulis vchebanEst ergo panis Angelorum,

enim scriptum

est

quem manducavit homo; Panem Angelorum manducavit


de quo
:

phomo'.
>pascit

liic est

panis

dixit

Davit

Dominus

me,

et nihil

mihi dccrit

in

loco

viridi ibi

me

coIlocavit.

Supcr aquam refectionis educavit me^. Bo-

nus David docuit

mc pancm Angelorum,

etipsc

me docuit
peccatum

aquam
lio

refcctionis. Haec refectio spiritalis est, haec refcc-

requies est mentis internae.

Bona aqua,

quae

lavat,

mundat
,

inlerna. Quac sitaqua haec, audiamus. Si


,

quis

inquit

silit

veniat ad

me

el bibat.

Qui credil io

me,

sicut dicit Scrlptura, ilumina de ventre cjus fluent


vivae.

waquce

Hoc autem

dicebat de Spiritu,

quem
<

inci-

Ga!8l. IV,

19.

Joan.

viji,

05,

rsal. tsxrii,

xS,

Id. sxii, ,

; :

B.^VABBATIO IK
piebant

PSALMIM XXWI.
>

SO^
Ergo

accipere

qui credituri erant in euai'.


refectlonis indigct justus
,

oec hoc pane,necaqua

cuiSpi-

rilus sanctus est requies et refectio.

LXII. Quonio aulem polerit iudigere, qul

Tota dic

mUeretur et fcenerat ' ? Quid est quod foenerat justus ? Mon .TS, non ferruu non plumbuiu sed argentum igni
, :

examinalum. lloc defert ad mensam Domini, et


requirenlibus
:

dividit

unam, cui duas, cui quinque mnas et nunquam deficit. Sed fueneratiouera quolidie dividit, audivimus in Lege reprehcnsam, dicente Moyse Non
cui
:

f(Enerabis*.
gratiae.

Duplex

est foeueratio

una pecuniae, altera


esl
:

Divideutramque, qula scriplum


:

Si recte offc

>ras, non recte dividas. peccasli


divide
,

quiescc*.

Et tu recle

ne pecces.

Ipse Moyses doceat te diridere, qui


egil,

admonuit recte dividendum; ut sequaris quod Abel


qui recte divisit
:

fuglas

quod

CaJin parricida fecit,

qui

recte dividere nesciebal. Dividit ergo Spiritus sanctus dl-

isiones
ille

qui operalur omnia divldens singuiis prout vult

prout vult, tu prout poles, prout ingenlo vales. Divide


dical,

quando Lex de pecunia


tibi
:

quando de

gratia. Dixit

enim

Foenerabis genllbus, cujus

Dominus usuras

exlglt

>ta aiitem non mutuaberis*.


et gratia, cujus
aes

Est et pecunia fcenoris, est


exigit
:

Dominus usuras

pecunla fcenoris

habet

gratia fidem confert. Fcenerato ergo fidcm gea:

tibus, ut tibi abundet gratia

tu autem noli mutuari quasi

indigus

sed quasi dives et locuples fcenerato. Foeneravit


,

Petrus, fceneravit Paulus


Tel uterque (3
1)
,

fceneravlt
;

Joannes evangellsta
,

et

pccuniam
iSrcriplura:

Christi,
, (

non indlguit hoc est foeneraruut non foenerarunt pecunlas ad usuram.


Audis quld dicat

Fcenera crgo

noli deslstere fcenerare.

Toti die miseretur


37-59.

et foenerat.

Juslus per

Juan.

VII,

PsaL x\sTi, 96.

,7.

Oeut.

xx:ii, 19.

l4

<

Gen.

Deut. IV, 6.

LVI.

210

S.

AMBROSII

diem foenerat, avarus innocle; gratia enim lucis est, avaritia aulem usura tenebrarum est. El ideo scmen foeneranlis fidem in benedictione crit, habcns ulique praemium
benedictionis.

LXIH.

Declina

malo,

ct fac

bonum

et inhabita

iii

ssecula saeculorum.
et

Quoniam Dominus amat


:

judicium^^

non derclinquet sanclos suos in aelernum conservabuntur. Injusli autom punientur, et semen impiorum
peribit. Justi ha3reditalc possidel)unl terram et inhabita-

bunt

in sa;cuhim saeculi supcr

eam*.

llls

versiculis

dect
sit^

monstrat Propheta quod pertincamus ad


ipse arbitcr cogilationum
,

Dominum,

operationumquc noslrarum

spectans merila singulorum, qui nihii sine judlcio agit;

scd malos et bonos aclus judlcio discernit. Declinandui

ergo est a malo,

et

facicndum
est ut

est

bonum. Ne bona mala:

queconfundas, prius
putare quod

crimlne careas

postea ut

in-

nocentiae fruclum deferas,


INolI

quo

possis

esse

perpetuus.

Deum

tua peccala prastereant; sic

enim

plerique labuntur. Ipse unlversa cernit et damnat, et im-

piorum semen exterminat; semen utlque non corporalis


generationis, sed mcntis intcrn* et impietatis successio-

nem.
in

Nam

utique Job dc semine Esaii genitus Scripturae

Quomodo ergo semen Esaii periit cum tantus iste vir fuerit, ut venturum in terras Dominum proevideret, qui cetum istius saeculi diabolum
testificalione signatur''^.

Job,

subjugaret? Ergo hoc quaeritur,


in posteros.

iie

malllia transfundatur

Hoc per
:

baptismatis sacramentum Christus

cperatur, ut exuat unusqulsque quod natus est, induat

quodrenatus fiat non fainiliae haeres, sed gratiae; utperpetuum domicilium habltationis aeternae sibi possit acquirere. Qui autem habilare meruerit in saeculum saeculi, et
i])se

honorificabit

Deum
-^

in srecula sajculorumt
1,

* Psai. \\\\i, 37-29.

Job,

1.

04BBAT10
LXIV. Ibi
i|aalts

l^

PSALMTM XXXVI.

2U
vtl

HMNraHbits jnstain instihvft dicipHiii$


te

deberct esse,
jisliliap;

docercl

[u.tTC essel
(5j)
,

perfectae

forma

ad sapientiam et theoreinata
:

mentcin
ut spec-

\ull ejus assurgerc

cl excitat ejns

intentionem

l^

intento corde coelestia, el diTina intra se rolvat oracnhry

alqiie

ad ca,
sit

cjniP

complaceant Deo. suum iufbrmct


,

afiipc-

tum
data

meditatns in Le;e
;

nec ulla euin Domini man-

pnttereant
91I::kc

motus

dcvini

Sacramenti cognoscaf.

1(1 (i

\ico in praeceplis

sandnm Prophetam
:

assor^re: Os

jn^ti

meditabilur sapienti?m, et lin^acjrts

in corde ipsins nec damnabit, inquit, eum Domiiras, cum jndicabitnr iffi, Expecta Dominum et costodi viam ejns ; ct exaltabit te
,

loquetur judicium.

Lex Dei ejus

ut hapreditate possideas terram


videbis. Vidi

cum

perierrnt pcccatores
et

impium superexaltalum
:

elevalnm nltra
:

cedros Libani

et transiTi

cl ecce

non eral

et quaesivi

^enm, et non esl inventus locus ejus*. Superiora moralia, hc intcliigibilia. Qnod esl justi os quod meditabitnr sapientiam nisi iuterioris hominis? Dno sunt enim homines
,

in singulis

unus
,

interior, alter exterior

interior cog;itat
:

quae mentis sunl

sunt corporis.

qus mentis sunt loquitnr exlerior qtra Tamen adveniens Dominns utrnmque conuno homiue condidit, ne
,

jnnxit, et duos in

diversis

sesc

impngnenl motibns sed invicem sibi Toluntatum suamm unilate socienlur. Ideo Os justi meditabitur sapientiam. i

Jam enim

et ipse exlcrior
:

homo justi

in interioris

hominfs

Iransfusns est disciplinam el in ejus conformatns naluranr^


ipsins exercet oflicia
;

ut caro meditetur

qnod mentis

in*^

lernae est.

Sed ne hoc incredibUe

tibi Tideator,

audi Apos-

tolum dicentem quia Dominus Jesus transfignraTit corpns


homilitatis nostrte, ut conibrme fleret corpori glorias suac*.

Qois andeat dicere


'

camem
*

sine peccalo,
UI, 31.

carnem assninp-

J^ lUTI, M>-35.

f Ltlip.

j4

3IS

S.

AMBROSII

lam ex

Virgine, carncin Spirilu Dei in Mariara supcrvcquoe in

iilente generatain,

nuUo

discrepavlt a sa|)ienlia-

disciplinis, interioris

hominis cxorlem luisse viriutum,

ncc

in

usus ejus transire potuissc;

cum

supra honiinem

fucrit

quod taclu Os
justi

ejus sanabantur a'groti,ca3cis reruudeba?

tur aspeclus, mortui resurgebant

Compelenlerergo scrip;

lum est

medilabitur sapienliam

eo quod tolus

homo
tes.

sit spirilalis,

non utique terrenus;


:

qualis

enim

ter-

rcnus, tales et terreni

et qualis coelestis, lales (t cojles-

Abiit ergo terrcnus,

remansit

cteleslis.
,

Ideoque

in

tempora Picdemptoris refercns Propheta Meditabitur, dixit llcet unus e pluribus, Meditalur, scripscrit. Nec
:

abhorret a scnsu

quia Prophetarum spiritui lulura pro

mcnle dictum. Pulchre autem istud exposuit nobis Salomon dicens (35) Narralio justi sempcr sapientia stultus autem sicul luna id esl quod sajpe vari(!tur, ncc in sua per mutalur* severct seutentia et tanquam iu tencbris knuen vidcatur
pracsenlibus sunt. Alii pulaut os pro
: :

oiTundere

nec tenere.

LXV.
pientiie
,

Slt ergo tibi

semper

in

corde et ore mcdilallo


judlclum, b;x Dei
:

sain

et lingua tua loquutur


sit.

lui

corde tuo

Ideo

libl dicit

Scriptura
,

Loqueris in

illis

domo, ambulans in via dormilans, resurLoquamur crgo Donu*nnm Jesum; quia ipsc cst Sapieulla ipse est Verbum ct Vcrbum Dei. Naui et hoc scriptum est Aperi os tuum verbo Dei. Ipsum spirat, qui
sedens in

gens^.

sermones ejus rcsonat,


loquamur.

et

verba mcditalur. Ipsum semper


ij)sc est
:

Cum

de sapienlla loquimur,
,

cum

de

virtute loqulmur
est:

ipe; est

cum

de

justlli.i

loquimur, ipse

cum depace

loquimur, ipse est:

cum

deverilalcelvita

et redemptioneloqulmur.lpsccst. Aperios

tuumDei vcrbo,
.

rriptum est: Tu aperi,


Eccli.

ille

loquelurt Ideo dixil David

xxTu,

13.

Deul,

ti, 7,

E5ABR\TI0
Aucllamqnidloqiialiirin
dicil
:

I!

PSiLUru XXXTI.

Sl5

meDomlnns*. El ipseDeiFiliug

Aporiosluam.eladlmplcboillud'. Sed non omne


:

nl SaloiDonpossunl percipcrcsapicntinBperfcclIoncm

non

omnos

ul Dnnlcl.

Omnibiis lamcn pro po?sibiIilalo infundi->

lursplritussaplenline^sedomnibas qui fideiessunl. Si credas, habes spirltum sapieutia;; ideo Sapiensolcll: Credidi

propter quod loculus sum*.


qu( ndl grallam. Et
qiii

Cnm credlderis,

accipics lo-

credit, redimltur : cl qui oral^ redimi-

lur;si pie intendal orationlbus et in orallone assiduus sit*

dicmpr.'PTeniat,noclemfiequenlet,solimalulInusoccurrat;

ntante ipse illumiuetur aChristo,


ct qui psaliit, redimltiir
:

quam

terra solls cxorlu

et qui

compungllur, redimilur.

LXM.
Del sunt,

Ideo sempcr

medltare,

sempcr loqucre quae


inleriorem iu noin

Sedeos

in

domo.

Doraura possumus accipere

Ecclesinm

possumus accipere
>

domum

bis, ul iiilru nosloqnamtir.


>)

Sedent jndices

Jerusalem
Et tu

sederunt scd
,

s in

judicio*

sediteiiam judlcnm conci:

lium

et libri aperli suut.

Propbelia dlcil

cam

omnla fac*. Cum consilio de fiiclls tuis judlca^ cnm consiiio vinum bibe, cum consIHo loquere; ut elTagias peccatum, ne incidas per niuUIioqiiium. o Sedens
consiiio

loquere tccum

quasi qui judices

<t

In vla
in

loqucrc, ne

unquam

vaces.

lu via loquerls,
est.

si

Christo loquarls,
,

quia via Chrlstus

In via loquere

tibi

loquere Christo.

Audi quomodo

illi

loquaris.

Voio, luqult, viros iu oranf

loco orare, Icvantes piiras

monus sine Ira ct disceptatione*.


libl

Loquere, ohomo, Dormilaus, ne


pat.

somnusmorlis obrc
:

Audi quomodo dormitans loquaris

Si

dedero

sonii-

num

oculis meis el palpebrls meis dormltationem;

donec
*.

inveniam locum Domino, tabernaculum Dco Jacob

Vince oaturam dlligeulia, cxclude corporls somnum. Na

P>ai. Ltx\iT, 9-

Id. txii, II.

* liJ.

cx, 10.

Id. cx\i, S.

Evdi. x\xn, a4.

Tiin.

ii.

8.

P>al. c\x\i, 4, 5.

ai4

s.

AMBnosii
diligen
-

tnram nobis formarc non possumus, possumus


liam.

Homo
;

erat

David

indulgebat aliquid

somno per

noctem
Ideo

sed excludebat

somnum

lavans

per singulas

noctes lectum

suum

et

lacrymis irrigans slratum suum.

memor

erat iu slralu suo

semper Domini

sui, et in

ipso meditabatur; ut diluculum praaveniret, ct in tcne-<


Lris ei iliuccsceret Christus, dicens
:

Surge qui

dor-

mis*.

Non

in

omnibus

haec gratia est, sed potest esse


INe igitur

et in phiribus diligentia.

expectes ut excilet tc

(Ihristus; sed potius Christumexcila. Excitat

eum

qui dc

ipso dormitans cogitat.


te excitabit a

Si tu illura cxcitaveris, ct ipse

somno,

resuscilabit a

morte dicens

libi

Exurge

morluis".
,

Gum

surges ergo vel resurges, ipjuberis.


:

sum

loquere

ut impleas

quod

Audi quomodo
fralris
,

tc

Chrislus excitet.

Anima

tua dicil
:

Vox

mei pulsat
soror

ad januam

el Christus ait

Aperi mihi

xsponsa^ Audi qtiomodo


dicit

tu cxsuscites Christura.

mea Anima
est.

Adjuravi vos,

fihae

Jerusalem,
''.

si

suscitaveritis et

resuscitaveritis

charitaiem

Charitas
:

Christus

Audi etiam quomodo dormiens loquaris Ego dormio, et cor meum vigilat''. Hoec comrauniler attolle nunc
:

paulo allius

mcntem luam.
,

LXVII. Loquere Scdens iu domo in hac terresti'i domo hujus habilalionis, quic dissolvilur, in qua peregrimimur a Doniiuo. In corpore cnim isto positi, dum supervestirc magis quam nos cxpoliarc volumus, cxulamus a
Christo, et graviler ingcmiscimus. In hac sedens ergo
confitcro peccata tua
dixisti
:

quia sedisti

et

non

stetisti

et

non
lo-

Stantes erant pedes nostri in


,

atriis tuis,

Jerusa:

lem^ Loquere magis


<[uece sedens. ut audias
'

et noli

occultare delicta
:

dicentera

Surgite postquam
2.

Eplie?.

V.

i4,
p.^a!.

Ihiii.

Cant. v

<

Id.

m, 5,

'S

Id. V,

3.-6

cxxi, 2.

EXARRATIO
sederitis, qiii

IX

PSALMIM XXXVf.

1.5

manducatis panem doloris *. Loquere in ?ia ambulans, lid est, carpens vil^e istius cursum. Hic loquerc, ne ilHc obmutescas ; sicut ilic obmutuit qui Angelo Cbrisli anle non crcdidit poslea tamen cum credidisset,
:

vocem

recepit.

Loqueret Dormicns

et quiesccus, conse-

pultus in Christo; ut

cum

ipso in novitatc vilaj resurgas.

Loquere eliam sepultus


animae sanctorum

in

lumulo; sicut loquebantnr


, non judicas et Loquere postremo t Cum

petcntcs de mortls auclore vindictam.


,

Usquequo

Domine

sanctus et verus
*

vindicas sangiiinem nostrura


surgis; sicut docuit
;

ille

qui dixit :t

quievi, et resurrexi

quoniam Dominus

Ego dormivi, ct suscipict me*.


plena

Et

illic

ergo : Os jusli medilabiUir sapieutiam *,donec


ccelestis, ac sacrre

ad sublimiora tabernacnli sgcreta


Scriptura nos docuit

jucnnditatis atque leliliae ipse perveniat;


,

quemadmodum
Ilaec

dicente David

recordatus
ingre-

sum,

et effudi super

me

aniniam

meam; quoniam
,

diar |n locum tabernaculi admirabilis

usque ad

domum
hinc
,

Dei. Invoceexultationisetconfessionissonusepulantis^.

Ergo

et sedcntes in

hac corporca domo


,

et egressi
si

alque ambulanles in via

cum

rapiemur,

raeremur, ob-

viam Chrislo,

ct

dormienlesloquemur.
ivay&7r,y,

LXVIII. Accipe tertiam


justi.

qua

se

anima

eleTaift

Est entm quidam spiritalis somnus intelligendus,


ait :t

da
:

quo Salomon
si

Si

euim sedeas,
,

sine timore sedebis

dormias , suaviter requiesces


libi
,

et

non timebis pavorem


pavorem,
,

qui supcrveniet
nientes
libi
*.

neque impetus irapiorum supcrvesuavitate requiesces, et

Cum

et supervenientes

impioruui impetusnon timebis

si

lingua

tua loquatur judicium Dei, et scmper illud aote oculo:

habeas; ut peccato locum nullum relinquas, et noveris

Psat.

cxwi ,7.
.5.

3o.

Id. XLi,

Apoc. Prov. m. a4,

Ti,

lo.

Pial. ni

,6.

<

Id. xxxit

aa.

3l6

S,

AMBROSII

quod dclicli prelium supplicii rctributione solvetur. Ipse enim hoc in nonagesimo interprclatus est Psalmo, dicens et a sagllta volante per Non timebis a timore nocturno
;
,

f1iem, a negotioperambnlantc in tencbris, ab occursu et

jd.nRmonio meridiano. Cadenl a lateretuo mille, et decetn


niillia a dextris tuis
:

ad

le

autem non appropinquahit^


,

\'erumtamen oculis

tuis considcrabis
*.

et

retributionem

Dpeccatorum vldebis

Juslus enim cura loquitur judi-

rium Dei

vel

cum

loquitur ipse quac justa sunt, et veri

plena judicii, non

cum

iracundia loquilur, non ex anirai

mrerentis aflliclione, non ex dolore, non ex aliqna possione


:

sed loquitur ex veritate, loquitur ex aequitate


afiectu
,

ut

non propendat

sed quac loquitnr, vero pendat


sint,

examinej judicat enim qua? dicenda


:

vcl

non pro-

menda. Cui simile est illud t Labia sapientium alligata suntsensu^ eo quod omnia.quae loquunlur, vero sensui
;

convenire videantur, et scnsus sui prudenlia intelligant

qure loqui dcbeant vel taccre; ut qua; silenda sunt, cohi-

heant clauslro qucdam ncxuquc labiorum


ergo pr.TmisIt
tallo

in

iis

autem

qusc oporleat dici, lablorum vlncula resolvantur. Merllo


O^ jusli medilabllur saplenliara; smcdienim diuturnaplcnum poterlthabere judicium qubd
:

loquetur juslus in tcmpore;


facie

cum

ca

qu.-e

perfccta sunt,

ad iaciem

viderlt.

Nunc enim de

iis qr.sc

non cora-

prehendImus,Ior|ui vcra non possumus. Dcnlquc ncc Paulus

])riTsumpsit direre, qui raptus in paradlsura audlvlt


:

secrela creleslla
ait :

scd volens non In

ils

errare quae dlccrct,


,

Quam

inscrutabilla sunt judicia Dci


!

et investiga,

biles vije ejus*

Nnnc autem

absolutus corpore
,

forsltan

investigablllnm vlarum genora

et judicia ejus quae sicut

abyssus multa sunt, comprehendlt.

LXIX. Adhuc

justltiae

forma describltur ct augetur

Psal xc

5-8.

Prov. xv, 17.

Bom. u,

33.

E!IARRATIO
dicente Scriptnra
:

I.\

PSALMUM XXXfl.
ejiis in
'.

I^

Lex Dci

cordc ip&ius; et doit

supplantabuntur grcssnsejus

In cordcjusli lexDeiest.

Quae lcx? Non scripta


lex positd
,

sed naturalis; justo eniiu non est


,

scd injusto. In cordc cjus lex est

non porfjnc-

torie, sicut in labiis

Judfcorum

Corde enim credilur ad


:

justitiam
lur,

*.

Qui credit,
crcdit.
:

et loquitur

qui autem loqui-

non conlinuo

Deniquc non crcdidit populus,


labiis

de quo dictum est

Populus bic
est a

me

honorat

cor
ea

autem eorum longc

mc

*.

Si igilur gentes

cum

quae Icgis sunt faciunt, ipsi sibi sunt lex, cognoscentes quae sequi dcbeant vel cavcre; quanto magis fidelis et
justus, qui

adimaginem

et simililudinem Dei vivit, decora

novit et honesta decernere, et uli legilimo

quodam

natu-

ralissapienliicgubeinaculo
sicut Esaii,
lavit ut

neejussnpplanlcnlurvesligia;

quem
,

propler gulie avidilatem frater suppian

cadcret

alque in mortem vestigia ejus effudit.


,

LXX. Quo
-

magis juslus est quisquc


:

eo magis

illi

in-

sidiatur inimicus; et idfo ait Scriptura

Considerat pec-

acator justum, et quaerit perdcrc eum. Dominus autcm^

non dcrclinquot- eum in niauibus cjus nec daninabit eum, cum jtidicabitur illi *. \ idcns ergo peccalor quia
:

juslus in ore suo loquitur, et in cordc mcdilalur sapien,

tiam

quia in lingua sua judicium loquitur, quia in cordeJ


ei

suo legcm Domini cuslodit; mortera peccali


iurerre
.

conatnr

scd Doniinus tuelur eum. Et ideo non limcamus

insidias peccatoris; quoniam Deus pro nobis est. Si ergo Deus pronobis, quis contra nos? Propterca non dcrelinquet ju.^^tum suum Deus , nec damnabit eum cum habue rit de ipso judicium. Verus enim judex est ; el ideo justitia oon potcst periclitari. Lndc et Aquila dixit Nec damna, :

Psal.xxxTi, 3i.
)

Rom.

x. lo.

* Isai.

\xu.

i3.

4 Psal.

5x\ti

3a

55.

ai8
bit

s.

AMBRosn

eum

in

judicando eo.

Symmachus
viri sic

Nec damnabit,

cum

judicalur justus.

LXXl. Sed
judlcabitur
:

quia Scptuglnta

posuerunt

Cnm

pulamus quod ad aliud respexerlt, quia scriptumest QuoniamipseDominus vcnietinjudiciura*. Sed in quod judicium? Audi dicentem Tihi soli peccavi, etmakim coram te feci; ut juslificeris in sermonibus tuls,
illi;
:

et vlncas

cum

judicarls
,

^.

Ideo ergo praibet se Domimagls vlncat.


feci tibi;
;

nus audlendum
aut in

ut dc se judicetur, quo

Quomodo sepraibeat,

audl
;

Popukisraeus, quid

quo

conlristavi te

aut quld molestus tlbi fui

res-

ponde mihi? Quia ex /Egypto eduxi te, et de domo servitutis liberavi te \ Et ahbi Ego sum, ego sum qui deleo Inlquilales tuas et memor non ero tu autem me:

mor eslo

et

judicemur \

LXXII. Grave hoc judicium, cum Domlnus de^e postulat contra homlnem judicarl. Quid enim respondeas ei qui universa tlbi contullt, omnibus te praefeclt subjeclt
;

tibi

yEgyptlos

ad quos hospes
Ille

adveneras
,

inseclantes

postea mari merslt.


tlt, ille te

tuos delevit hostes


ille

atqae subver-

creavltet condidit,
,

suosangulneteredcmlt;
? Ille llbi

et tu tradls te

ut servlas ejus inimlco

omnla pec-

cata dlmisit, et tu graviora commlttls? Vocatle, in judi-

cium vcnles, qnid respensurus

es el, qui nlsi iterum tibi

donet, pcristi? Ideoque vldens sanctus David hac quadam


nioralltate Dei ampllus se gravarl (34), judicium rcfuglt,

niisericordiam posclt dlcens : Et ne intres in judicium


cum

servo tuo; quoniam non justificabitur In conspectu

tuo omnls vivens


saeculi

Confiletur se in tenebris sicut mor-

tuum
dixit,

collocatura.

Caute sicut mortuum

snecnll

non mortuum; non enim mortui sreculisunt, qui

"

Isai. III, i4.


'

Psal. l, 6.

Mich.

vi, o,

4.

<

Isai.

xLin, aS, a6.

Psal. cxLiij a.

EKARRATIO IX PS\LMUM XXXVI.


UQOriunUir in Chrislo
:

qtg
s<TCuli, qui
,

illi

autem sunt morlni


vlxerunt in sa^culo

omnem
diam

vitam suam

quam
:

in interltu

et niorle consllluunt. Et ideo cpiasi desperalus ad

reme-

confugit diccns

Cito exaudi

me, Domine; quia


jndicii proposita sibi

defecit spirilus

meus*. Talisenim

oblatione defecit, in qno exaniinanda veritas foret potius,

quam

misericordia conferenda.
est

LXXIII. Tamon tam pius


justus

jusiificclur in conspcctu ejus vivens; quis

Dominus, ut etsi nemo cnlm quamvis


aut cnjus
talis est vita

non obnoxius

est

peccalo

nt digna judicetur Dei similitudinc? Ltique ad iinagineni


et similitudinem Dci factus debet
,

sicut

Deus qui
,

slne pec-

catocst,
essc.

ila ei is

qui ad imaginem ejus est

sine peccaio

Qua

ergo dignus est poena qui gratiam tantam domi,

nicae opcrationis

et similitudinem divini decoris amisit ?

Sed quia misericors est, ctiamsi ipse sc judicio subjiciat; justum lamen non judicat, sed injustum. Justo parcil,
quasi conditionis
fragilitate

peccanti

injustum punit

quasi qui dcteslctnr ingratum. Deinde etiamsi niulta ha-

beas opera

justiliae,

noli esse impatiens atque arrogans

quopraemia
aut indigne

tibi juslili.^ in

hoc saRCulo existimes flagitanda


accidisse
tibi

tibi

adversa

aliqua

conqucraris.

Quandiu enim

vivis,

ccrtamen

debetur, nonpraemium.

LXXIV. Expecta
torem Dominura
tareelejus
Etsi conteraris
:

ergo vel auxiliatorem vel remunera-

Et custodi vias e)ns'; hoc est expecconservare.

quem expectandum,pntas,mandata
,

etsi aflligaris, etsi aegritudine deficias, ta-

men

expecta

LXXV.
noB istam
'

non te confundet spes. Veniet Dominus, Et exaltabit te ut


et
,

Dominum,

baeredi-

tate possideas terram'. Liquet superiorem esseterram.


in valle

tcrrenam
I(i.

sed illam qnae est repromis

Psrl. c\Lif, r.

>

xxwi, 34.

IbiJ.

230
sionis aelernaj
:

S.

AMBnOSlI

iii

qua quicainque consliluilur, exaltalnr a

Domino.

LXXVI.

Videbis autcm

cum

pcricnnt peccatores*;r

lunc cnlm juslorum remunoralio crit,

cum

judicium fue-

ritde merilisimpioruui. Sed non uno gencre pcrcunl peccatores. Ante tibi pereunt, si eorum polentiam etdivilias non mireris si non tc moveat cum eos honoribus, liberis^
:

amicis abundare cognoveris. Iloec cnim sacculi sunt, et

soe-

culum
iis

sncculari subjacet malignilali

et piinceps
illud
:

qui sibi serviunt, fyvet;


si

secundum

muudi Omnia tibi

dabo,
libi

procidcns adoraveris

me

^.

Quid

quajris ut ea

denlur,

cum

ipse impius qui dat, in eis diulius esse


,

nonpossit? Transit ctiam ipse


sire quae contulit?

justiliam tene,

quomodo possunt non IranTu modo constantem animum gere, nemo te movcat et videbis nihil esse
,

impium.

LXXVII. Denique
et ecce non erat
corporis
:

audi dicentom

Vidi

impium supervidi oculis

Dcxallalum, et elevalam super codros Libani. Et Iransivi


'.

\idi

eum

in sacculo

hoc,

vidi

etiam jaclanlem se, ctsuperexaltanlcm ser-

monibus

suis,

aestimanlcm se aliquid esse, qui nihil


superexaitat?
:

est.

Quomodo

se

Ponam,

inquit

thronum
Exaltat
:

meum
se
,

super nubcs

et ero similis Allissimo

*.

ut videas

eum
,

sicut cedros Libani superexaltalas

el

ipsa3 alt;e

sunt

et in
,

monto sunt

altissimo. Morito crgO'

supcrexaltatae sunt
se in illo

ct superexallatus videtur

Impius,qui
est : Si ha-

monle

constituit, de

quo scriptum
lluic.

bueritis lidem sicut

granum

sinaj)is, dicetis

huic monti
iu-

ToUcre,

et jaclare in
iste

mare*.

Cui? Daemonio,

quit, a

quo

invasus fuorat et oppressus,

quem mira-

minicssesanatum. Ideocharitatem magishabetin Chrlsto,


'

Psal. XXXVI. 54.


'

Mntlh.

lY, 9.

Psal.

xxwi, 35, 36.

Isai.

XIV, 4.-

Mallh. xvii, 19.

ENABRATIO

PSALMVM XXXTI.

t2t

quam
ritur,

potcstatem in diabolo. Vides cedruni in monte al-

tisiiimo

snperexahalam

sed venlo frangilur, scd igni exu:

sed vetu^lale dissolvitur

ita cst

dives in saeculo.

Fulgct quidem spiendore

quodam
,

grati.e soceularis ut Li-

banus, nixus
tat.

est uuindi potcntia, opibus et divitiis exul-

Videtur

tibi

aliquid esse

antequam dicas
tu

cTransiens

xTidrbo*. Sicut enim Moyscs animo et mcnle Iransivit


materialia
,

et

Deum

vidit

ila et

si

transeas hinc

ad

Dei graliam vesligium


Dihil csse qui in

luae u:entis attollens, videbis


sibi

eum
:

hac terra

potentissimns videbatur.
tutc dicit
a

Ideo animae

tuae
a

dicit, menti

Dcus Tcrbum
Libano
:

Ades huc

Libano sponsa, ades huc


'.

transi-

biset pertransibis

Si transeas saecularia, pertransibis


,

ad paradisum. Audi transeunlem.

mine, cum veneris


pcrlranseuntem
:

*.

Memento mei Doregnum tuum '. Audi ilcrum Amen amen dico libi , hodie mecum

in

eris in paradiso

LXXVIIL Quid
que Verbum
el
erat.

esl

Ecce non
quia
est

eral.

InprIncipio

uti-

Et qui Verbum videt, qui particeps


;

Verbiest, utique elipse est

Verbum Dei semperest,


:

sermo qui de ipso


est; quia

est,

non

Est el non

sed

Est;

et nianet in eo qui scqiiitur

Deum. Qui autem

nescit V er:

bum non
,

qui

sum
:

*.

non adhret ei qui dixit Ego sum Qui autem adhneret ei , unus spiritus est. Lbi
,

autem

spiritus

ibi

et vita.

Ideo

tibi dicil

Scriptura de

Deo Qui vivificat mortuos, et vocat ea quae nou sunt, tanquam ea quae sunt * hoc est, vocat gentes quae non erant lanquam populura suum qui erat erant enim pa; , ;

tresjnostri, qui erant electi Dei. Et alibi dicitur : Cog

novit

Domiuus qui sunt


ait
:

ipsius

'
;

>non cognoscit eos qui


iis

Qon sunt. Et Estber


* Exod. III, 3. Exd. III, 14. *

Non

des virgam regni tui


^

qui

Cant. * Rom.

it, 4.

"

Luc. xsiii, 4*>

I?, 17.

Ibid, 43<

Tim.

11,

19.

aata

s.

a^ierosii
jiistns dicit :

Biion sunt

'.

Recle ergo

El Iransivi

et

ecce non erat; xhoc est, vidi cum supcrexaltatnm in saeculo , anleqnam considerarem quia nihil cst scecnkmi.
Ubi autem transivi mentc supra

mnndum

vidi qnia

jam

non

orat, qui anle erat superexialtatus in

hoc mundo.

LXXIX.

Et

tn, si juslus es, transi a

pnesentibus ad ea

quai futura sunt, et transibunt tibi proesentia.


>)tcrra Iransibunt
:

Caelum

et

verba autem

mea non

praeteribunt*.

Juslo ergo omnia transeunt. Transit impius, similis vanitali est,

et dies ejus sicut urabra praetcreunt.

Nec sohim
qu,'c

praetereunt justo praesentia; scd eliam


lutura, inlenderit, jamistapr.Tetereunt.

cum

adea,

sunt
justo

Videquomodo
non erat
:

prcesenlia pr.Tctericre. Ulique temporibns David prophetaj

Synagoga erat, Ecclesia ex


noslrum'.
))

g-entibus
:

ct

idem

futuris qnasi pra^sentibus dicit

Benedicite gentes

Deum
aetate
,

Deinde supra
et

ait

Ascendit Deus

in jubila-

tione\ Transivit perfidiae ventura tempora, non


:

sed mente

resnrrcctionem Domini multo post sjccuIo iuturam, pia fidei devotione cefebravit diccns Psallite
:

Deo

noslro, psaUite

psallitercgi nostro, psallite^

Quasi

mteresset
mentis,

ipsis Christi et Ecclesiae nuptialis

copnlae sacracelebritatis

ita

Iripudiat et gaudet.
:

Causam quoque
,

expressit dicens

Regnavit Dominus super

omncm

ter-

ram^ Ergo

si

nos praetereamus

et iila pra3teriisse quas


si

futura sunt, nobis vidcntur; ut


praetereas, illam

in

navigando tcrram
fugiunt

quoque vldcas

proetcrire, et quasi a le
in tempestale,

discedere.

Saepe nautae,

maxime

terram; et tamen

cum eam
:

fugiunt navigantes, ipsa potius

fugere videtur a navigantibus.

Et tu

si

fugias

mundum

Imac,

et ipse te eflugiet

si

praetereas terram hanc, et ipsa


et in

te praeteribit.

Et tu

in

mari hoc navigas,


35,
3

hoc seeculo
4

Eslher. iv, la.

ibid. j.

Maltli. xxiv,

Psgi. lxv,

8.

Id. xlvi, 6,

li

IbiJ. 8.

ENARRATIO IM
iluctuas
:

PSALUtJ.U XXXTI.

^aS
per

fugc terram, saxa habet, lapides habct; sicut


:

scriptuui est

Lapides de via projicile

'.

Si lestines

aerium hoc protundum ad portum diviu^e voluntutis, vide>


bis tibi haec

omnia
an

prscterilsse.

Quid enim

interest

uirum

praeterierinl,

tibi

ea judices praeleriisse?

LXXX.

Est et alius impius qui videtur exallatus el


:

clevatus super cedros Libani

et si trauseas, non erit, nec locum ejus invenles. Vide mihi scribam judaicum reddentem seriem veterum Scripturarum, sed non sequentem
:

audis quia labiis reddit, miraris ut doctum. Interrogas

quid sentiat

respondet sccundum lilteram, percurrit hislibi

toriam. Superexaltatus videtur


cogites. Transi
ritalis est;

etelevatus,

si

lltleram
spi-

ad intelllgeutiam spiritalem, quia Lex

vides illum nihil esse,


.

tum

dicis

Vidi
:

Impium
([uaesivi

superexaltatum.
,

..

et transivi, ct

ecce non erat et

eum

et

non

est inventus locus ejus^. Quaesivi


:

eum

ubi

nou illum inveni. Non erat ibi ubi vita erat; quia mortuus erat, et ideo nec locus ejus inveutus est. Quis euim mortui locus, qui noa erat, nec ftiit unquam? Non enim fuit, qui in littera erat; littera euim occidit: spiritus aulem vivificat. Qujesivi ergo eum, ut invenirem ille se uon praebuit, ut inveniretur hoc est,
esse debuerat, ubi vita cst
:

ego

eum

volui convertere

ille

se mihi praebere noiuit, ut


:

converteretur. Feci quae erant quaerentis

ilie

refugit ea,

quae esse debuerant revertentis. Denique anima quae con-

Verbum requirit et cum invenerit, dlcit Tenui eum, et non dimittam eum*; hoc est, Dei Filium, Dei Verbum. Injustum autem qui sanari nolutt, qu^esivi enm et non inveni et ideo non illum imiteris.
verti vull,
;
:

LXXXl.
Qui

Custodi innocentiam, et vide aequitatem*.^

custodit innoccntlam, aequitatem videt;


est,

quoniam qni
^sal, MXTp 3y,

mundus
/

Deum

vidct, cujus virga recLa esl, et rccta


ixxvi, 56.

Isai. Lxii, 0.

f sal.

'

Cant.

m, 4

24
;

^'

AMBROSII

juslitia
vitalis.

ut aversclur eos qui declinaverint

ad sludia pra-

Bona innocenlia
:

cjuae

Deum
;

videt.

Denique

alii

posuerunt

Custodi perfectioneui

p.Tfectus est enim

qui malitiiim ncscil, nec dolum novit. Ideo inquit:

Cus-

todi perfectionem; quia siuit reliquiic homini pacifico.


ReliquiaG

dicuntur hominis de corpore mortui, de ejus

exuviis. Idco reliquire, quia post

mortcm hominis videntur

superesse; supersunt enim quaj servanlur ad resurrectio-

nem. Oportct enim hoc corruplibile induere incorruptio-^ nem, et hoc mortale induere immorlalitatem. Ergo magis
reliqulae sunt

hominis spcs resurrcctionis, et fides conver-

sionis, et grulia dilcclionis;

in judicium

vita

quoniam impii non resurgunt autein Justorum nota est Deo, et judicio
:

Domini comprobalur. lldic loco pulchre illud convcnit secundum elcctionem graliae salvae factae ReliquioD
tsunt'.

Injusli aulem disperibunt simul reliquia? impiorum inlcribimt^. Jusloriun rcliquiag virlutes sunt

LXXXU.

impiorum reliquia;, improbitas atque perfidiac peccatum. Ea delebuntur, ul non sint. LXXXIII. Sulus aulcm juslorum a Domino*. non a saeculo, non ab elemenlo. Cfelum et terra praeteribunt.

Noncommillo salulem meam


quia de pluribus

co^lo; quia
est
:

etipsum

pra^terit,

ccclis

dictum
soli

I|)si

peribunt, tu au-

tem permanes*.

Dco
;

commillo, qui permanet, qui

potest peccala doiiarc

ut prolcclor

meus

sit

in

lempore

tribulalionis, et adjuvet

mc, etiiberct me,

et eripiat

me

peccatoribus judicii sui tempore, et salvum

me

faciat,

quoniam speravi
vult
liberatur

in

eum. In ipsum solum spcravi; non


alii

enim nos et sibi et quoniam ipsi


;

servire.

Qui

ipsi soli servit,

est laus, gloria, perpetuitas a et in orania scecula saecu-

saeculis, et

nunc et scmpcr,

lorum.

Rom.

XI, 5.

Psal. xixvi, 38.

Ibid. 3g.-.

Id,

ci,

a;.

PR.EFATIO IN PSILMIJM XXXVII.

rasi

PR.EFATIO
IN

PSALMLM XXXVII.
jam dudum
scripsi libellos*, et
ulile est vel

I.

De

pcenitenlia duos

ilerum scribendum arbilror. Primum, quia


quolidie veniam delictorum precari
illis
:

deinde quoniam in

duohus
:

libcllis

adhortatio pcenitcntiic vel profectus est,

nunc aulem qucmadmodum agi pcenitentiii debeat, exprimendum est; Dihil enim prodest agere, nisi ita agatur ut oportet. In quo sanctus David sequendum
si

geratur

nobis proposuit magisterium, qui ideo mihi videtur gustasse

peccatum, ut doceret

quemadmodum pcccatum posnisi

set aboleri.

Lnde enim medicina,

de vulnere sumpsit

exordium?

Dum

prima

quod

sibi profuit, et

humani docet alios qucmadmodum vuhius suum sanavecTetas

generis

rit, *aliis

ostendit; usus artem fecit, et aegritudo magiste-

rium. Ipsa est enim prlma et vallda secta medlcina),


cxperieulia,
rientia

quam
-

non conjectura formavit. Ideoque ab expe


prlmo medici sunt vocatl
atque ab ea
,

i^izetpixot

et

ex ea secta
suae

cjEterae derivatae sunt,

usum quemdam

sumpsere

vlrtutis.

Quld autem est ad cohortationem poe-

nitentiae validius,

quam quod

sauctus propheta David pec?

calorum nostrorum nos docult pcenilere


dlgnetur humiliare se Deo,
quis dubitet afiligere
alllixerlt,

Quis enim do?

cum

rex se humillaverit

Aut

anlmam suam, cum Propheta

tantus

solvens pretium

lacrjmarum pro redemptlone


cnim
ejuf

peccati? Et quamvis toto scrlptorum suorum corpore gercndae


>

poenitenliae

pra^cepta diirudcrlt; (quis


ix, p.

Vide D. Guilion, lom.


LVI.

129- ica.
l!>

226

S.

AMBROSII
est consclentiae peccalricis;
sil*
;

Psalmns non mccllcanicntum

cum

alibl

qncmadmocliim Impulsiis
,

allbi

dum conturbalus^

oslenderit; ut non solum

quemadmoquemadmo-

dum
autem

slnt

sananda; sed etlam

quemadmodum cavenda
tamen

vulnera, demonstraret, ct suo nos doceret exemplo? Quis


stare se credat, ubi lapsus est etiam fortior,)

in trigesimo-seplimo

Psalmo majorem vlm

doloris interni,

et lamentabllls deplorationis expresslt.


II.

Denique

in

exordlo Ipse nos tltulus admonet huJMS-

modi enim

praeccplg^ formari; slc

moratIonem,

inqult, diei sabbati

est pflenitentiae

enim legimus In comme Psalmus Davld*. Plcna dcrinltlo, commemoratlo delictorum;


:

ut unusquisfiue peccata sua velut

quodam
:

quotldiani ser-

monls

castlgel flageJlo, et

commissa

slbi flagltia

ccndemne!.

Sic enim docemur, dlcente


ut justificeris".

Domino
ait

Dic iniquitales tuas,

Et Apostolus
forte
;

Ore confessio
dixit

fil atl

salutem^

Sed

moveat, qula non

peccatorum
nlsi re-

commemorationem

Sed

diei

sabbatl^

aut (sicut alius

habel) Sabbatorum.

Quld

est

autem sabbatum,

quies futurorum, levamen praesentium, quo

Lex jubet ho-

minum
onera,

opera

ferlari,

oncra deponi? Quae sunt graviera


lempore. Septem enim

nlsi

nostra peccata? H;ec deponantur in sabbatorum


vita) Islius

diebus, hoc est, in hoc

diebus hebdomas omnis concluditur, sex diebus


ille

formatus

est,

septimo

clle

requievit

mundus Domlnus ab opere

suo', qui in nostra mansuetudine requiescit, sicut ipsc


nisi supra humilem ct Super quem requiescam mansuetum*? Absolve te ergo omni sabbato et alleva pondus errorum ut securus ad illius futuri, sabbati requicm

dixit

pervenire merearis.
illic

Nam

si

hinc peccata gravia portaveris,


igitur
i.
8

requiem non habebis. Exonera

tuam mentem

>

Psal. cxvn, i3.


*

''

Id. xxix, 8

liom.

X, 10.

* Ifl.

xxxvii,
11

Isai. xliii, 26.

L'xad.

xx

Sc

Gen.

2.

ijai. lxvi, 2.

PR.EFAT* IK ySAitSUU XXXVII.


Tejicc

a7
rc
e^,

omnia quibns conscicntia gravaUir


lua hyonie vcl sabbalo
;

et prcailtur;

fiat fuga
iila

vila haec in labore

in rcquie. Leviocem te sceculi hujus reperiat <:onsuaipossis.

matio; ne oneratus peccatis fugerc non


-ut prxvcnias.

Ante fuge,
fulu-

Fugit sivcuhmi, qui swculi illecebris non

lenetur, qni se

omni cura
enim

e)us absolvit.

Fuge etiam

ram

iram, hoc est, }udicii diem. Fugit


;

eam

qui egerit pce-

nitentiam

sic

dcfluivit Baptista

Joanncs dicens

cGcneratio viperarum, quis vobis demonstravit fugere ab


<i

ira

vcntura ? Facile crgo fructus dignos pcenitentiaE


Audislis

^.

III.

hodie

legi

quiu Joannes baptizabat in

^Enon, juxta Salim*. .^uon dicilur oculus suppliciorum;


Salim ipse ascendens ; hoc habel inlerpretatio. Qui ergo
faaptizari eligit, supplicia praevidet;

et ideo confugit

ad

baptismatis sacramentum, ut peccatum

omne

deponat, nc

-obnoxius incipiat esse suppliciis. Et forte supplicia prjevideL

qui baptizatur baptismo poenilenlias


spectat
,

at vero

ille

gratiam

qui baptizatur in Christo. Baptismus ergo Joan:

nis, oculus suppliciorum est

baptismus Christi, oculus

gratiarum. Tamelsi in .rEnon baptizabat Joannes, juxla

ascendentem baptizabat ; hoc enim


latio, ut
Cihristo,

et ista

habet interpre-

Salim dicatur ipse ascendens. Proximus ergo erat


qui ejus nuntiabat adventum. Etenim Fiiius ho-

ininis qui descendit

de coelo, ipse est et qui ascendit

iii

coelum, ut irapleret omnia.Sed quia qnalis


consepelilur in Christo; ut
peccati ad novitatem
liat, sicut

cnBlestis, tales

et cceleslcs; etille ascendit inccelum, qui terrena

deponeps

cum

Christo resurgat a morlo

vitae,
:

hsereditatisque consortium; ut

scriptum cst

Dei haeres, Chrisli cohaercs^


:

IV. \'era ego raedicina est gerere pcenitcntiam

quas

Aunc legilime praedicata


<ini
*

csl, quando Medicus venit c ccelo, non exasperarct vulncra, sed sauaret. Bonus mcJicus,
ui, 7, 8.

jaaUb.

Joan. lu, a3.

Rom.

Tnr, i^.

13.

228

S.

AMBROSII

qui docLiIt qucmadiiioilum in hac lerra corporls nostri

remedia quasreremus; cuui ilos nobls herbae sakitaris orirelur, Qui de peccato damnavit peccatum in carne*.

Antidotum crgo

facla est caro, quae erat

venenuni anie pec-

cali; quia erat illeccbra

peccatorum. Audi
;

quemadmodum
est caro^
:

anlldotum caro Dei


niisit

fit

Verbum

fiiictum

cavernam aspidum, vencnum evacuavit, peccatum abslulit; id est, Dc peccato damnavit peccatum

manum

in

in carne.

V. Et ut hoc possit plenius conslderari, ipsum Apostoli capitukun rccenseamus. Namque Ita scrlptum est :Deus

mittcns Filium

suum

in

simiHtudlnem carnis peccali, de

peccato damnavit peccatum in carne; ut juslificatio Le o-Is implcretur in nobls, ut non secundura carnem ambu-

nlcmus, sed secundum spiritum'. Venlt ergo Dci P'iHu& in slmilltudine carnis peccati: non ulique in slmllitudlne
carnls venlt, qui

veram carnem suscepit; sed

in simih'tu-

dlne carnls peccati, id est, carnis peccatrlcis. Facta cnlm erat fraude et veneno infusa serpentis caro nostra , caro
peccali.

Postquam

cst

obnoxla facta peccato, facta crat

caro morlls; quia erat morti debita. Hujus carnis jam reaj^ iam prsejudicatcc sinilhtudinem Chrislus in sua carne suscepit; quia elsi naturalem substantiam carnis hujus suscenec in inlquipcrat, non tamen contagla uUa susceperat
:

talibus conceptus,

et nalus est in deilclis. qui

non ex

nequeex voiuntate Spiritu sancto natus ex Virglne est. Quid ergo viri; sed de de est De peccalo damnavit peccatum in carne? Utrum
sangulnibus, neque ex voluntale
carnis,
:

slmilitudine carnis peccati; an quia peccata nostra Chrissua& tus non nsu, sed qualitate suscepit non crimine, sed
:

inisericordiae
est
1
,

sacramcnto; et peccatum pro nobis factus qui peccatum Ipse non fecit ? An vero quia etiara de
viii,

Rom.

17.

'

Joan.

1,

i4i

^0"' ^'"'j ^5 4

PR^FATIO IW PSALWUfl XXXVII.


i*ta

229
et praeju-

carne peccati, hoc

est, -nostra

hac obnoxia

dicata damnaTit peccatum in carne, docendo

quemadmo-

dum

in

cnrne positi non secundum carnem ambulemns,

scd secundum spiritum ? Peccatum quippe est secunduni carnem ambulare; quia luxui, et voluptatibus, et lasciviis,
et carnis cupiditatibus vivit, qui

secundum

carnis sapicn:

tiam conversalur; sapicntia enim carnis inimica esl Deo

unde qui in carnc sunt, Deo placere non possunt. Ideoqno peccatum damnat de pcccato qui se a carnis vitiis abluendo, secundum spiritum vivit, totus Deo dedilus, et ccelestilns
iutentns oraculis
:

propter quod Christus advenit, ut non

suam,
ergo
suae

id est, carnis, sed

Dei faceret voluntatem. Si quis

illuui

sequatur, ut taciat qure placent Deo, et caruis


est Christi. legis,

comprimat appetenliam, imitalor


I.

Quidsenserimus,expressimus. Qui

eligeqnid

sequaris. ^ulluserror; ubi simplex pietatis affcctus, atque

omnis fidelis est sensus. Damnavit peccatum Christus , suscipiendo slmililudinem carnis peccati, ut delicta. nostrae
carnis aboleret. Damnavife peccatum, ut pcccata noslra
iu sua carnc crucifigeret
;

tactus pro nobis ipse

peccatum

utnos iu ipso essemus

justitia

Dei, qui eramns cbptivitas

mortis.cl praeda serpentis. Ergo pietatisest suscepliopec-

tatorum

ista,

non

crimiuis,

Per hoc peccatum nos Deus

ieternus absolvit, qui Fiho suo proprio

non pepercit, et peccatum cum fccit esse pro nobis. Deindedamnavit peccatum Christus in carne de ipsa carne peccati, qua3 judicabili

quodam

vigore et auclorilatecensoria,odit vitiaqux'


et horret

amareconsueverat,

impudicitiam

quam vokip-

tatem pulabat. Segregat

se alasciviis, abdicat a cupidita-

tibus, renunliat criminibus atqueflagitiis; propulsat avaritiam, quae virilitalem quamdam carnis cftwminat. En tibi

iilum Chrisli imilal6rem


in carne

et ipsuni
,

de peccato peccatum

damnantcm.

Sic curro

inquil,

nou ut

in in-

abo
cerkviaa
,

S.

AMBROSII
vit

slc liiclor
,

non

aera caedens

scd castlgo eoPpracdicaverimy.

7)pusmiim etservituli redigo ; ne


ipse reprol)us efTiciar*.
YII.

cum

aliis

superilue, ut arbitror, evagall sumus ; quia et mcdicinam hominis pertinebat cui medicin.e proshoc ad plcicns Deus slcut terram istam salubres herbarum atque
:

Non

arbornm succos
rarentur
;

ferre praecepit, quibus carnis vulnera

co-

ila

etiam praeceplis saKitaribus replevit


,

di vinaruni-

seriem Scripturarum
itaqu

quibus infirmitas animac sanaretur.


,

quam

grave est

ut

mnta animalia medicarl


indnslria

sibf

novcrint, ct vulneribus suis herbassalubres rcquirant, deligcre

non refulent:

et

hominum

non requirat,
et

quibus etiam mcdicus


in veleribus ipse deferret

est missus, qui medicinac salutaris

Scripturis
?

semina demonstraret
multa itaque
?

nova

Quam

salubria sunt, qua&


ipsa terra

noxia pcrrunclorie judicanlur

De

sumamus'

oxempla.
VIII. Serpcns alit

venenum

morsus noxios habet, vul-

ncrat carnem
rcperies,
si

scd in ipso quoque ejus veneno antidotiim

requiras.

Dcnique caro ejus exurllur, cujuS


vis

pulvere iheriaca coniicllur, qua veneni


hetari
,

consuevit he,

ut nocere non posit.


ille

Non

tcrra ergo in vilio

quas

scrpcntem gcnerat; sed


Ipse serpens potest
ynedicl praicepta
las esse

qui nescit caverc serpentem.


si

tlbl

prodesse,

Intelllgas;

imo

si

non spernas. Imitandum

disce

quem pu-

fugicndum.

Estote , inquit

astuti sicut serpcntes

etsimplices sicut columbae^

Serva caput tuum sicutser-

pens;

et sl laceratus toto

eorpore fueris, revlvisces. Caput


vlri
:

tuum
iidem

Chrislus est, quia caput Ipse est


,

sl

servaverls

etsi

mortuus

fueris sicut serpens, et tu resurges.

Imitare scrpentera, qui cxteriorem


:

suum

exuit

ut reno-

vctur Interior imitare serpentem , qui yenenum

suum evo-

Gcr.

IX, a6, 27.

Mallli. x, 6.

PR.EFATIO IN PSA.LMUM XXXVII.


uiit.

T^Hr
et.

Beatns ot tu

si

cogltationes tuas malas eyomas,

midiliaB tuaB

vcnona dcpoiias. Celebris seroio cst, ct scrip

torum aactoritate robustus, scrpentem aquis appropiasibi lceminae anguis sponsai'C concubHus illam propiix consiilcntem saluti ea spouJero legQ, )>etitos coitus sui usas , si serpenS' Yencaum, evomat; cap^ tumque obedire jussis , arma deponere ubi' atque
(|uanlom sibilo
:
:
:

caiescere cceperit consuetudo,


tia,,

scuuatursequadam violenT.
,

sen libidJnis ardore foeminam slrlngere ora


libidinis osculis

morsusrH

que

premere, atque

ita

capai serpentis

abscindi.

IX. Nonne ia nalura serpentis mystcrium Cdei recognosces


?

S^pcns

ille

paradisi prior foeminam ad


:

culpae^

axiulterium provocavit
in

sed ubi venenum


illius

ejns cffusumest

hunc mundum, soboles


capnt
illius

foeminaj circuaiventione.

piuneaUs, et fraude multa.serpeatis. armis

eum suis exait


;

et

amputavit.

Quod

si

vcneoa praevaluerint^

c et fcccatum in quo est aculeus mortis Irrcpserit utec^ lyedicorum cxemplo , ut tibi scrpens vel sero moriatur^
Couleras ejus vencnum
,

corpusquecomminivas ,et admix-

lum

salutaribussuccisnoveris
ct

vim suam

vlrus amittat;
tibi

temperandum ut nonsolum sed cliam fiat rcmedium de


;

veneao. Moritur autem


moriaris peccato
teritur
,

serpensillc iateiiigibilis

si

tu

et tibl lua peccata morianlur. Sic conr


,

ej^ venenum

si

te tua
si

facta

compungant
,

sie

omue.Tirus.ejus aboletur^

boois operibus tegas

et fideli,

cooGessione temperes crimen admissum. Audi

quemad-

n)pdum virtus draconis ipsius conteratur. Conterat, in^uit:, Dcus Satanam sub pedibus vestris*. Contere primo^ cortuum, in quo erat draconis cubile; ut non inveniat:
ubi possit habitare
:

contere draconis carnes


tibi dicit

carnes ejus,

peccata noslra sunt. Ideo


'

Dcus

Epulantur ia

Rom.

xri, 20.

, :

aJs
reo gentcs*.

S.

AVBROSII
:

Et infra

ait

Prascurrit morl

Carnes au-

tem corporlsejus suntadhaerentesei^.

Sicutenimsancti,

membra sunt Christl; ita peccatores qni peccatum non deserunt sed peccato inhaerent corpus draco nis et mcmbra sunt. Ideo nos Chrisli corpus epulamur;
corpus ct
,

illi

autcm corpus epulantur draconis


,

nosepulamur, qui

Christo adhaerere conlendimus


el

remissionem quotidianam

veniam peccatorum;
,

illi

autem qui peccatis quotidic


'

peccata connectunt
et

continuationem flagiliorum epulantur

criminum.

X. Conlcrc
tni cordis

igitur has carnes


:

et super cas conlritionem

aspergc

deinde mille super omnia ea Jordanis


et ascensioest;
,

aquam. Jordanis enim descensio

quoniam
,

qui in fontcm sacrum dcsccndcrit

et

ascendit

ut quae
Christi

superiora sunt quajrat. Dcsccndit enim In

morlem

qui baplizatur in Chrislo ,et in resurrectioncm ejus ascendit. Si autem jam baptizatus errastl, mitte aquam lacrymarum, non mendaccm, sedveram; nt de profundo clamcs ad Dominum Deum luum, ct dicalur de te Vox audita est in Rama fletns et ululatus multus, Rachei
:

plorans

filios

suos
est

et iiolult consolari,

quianon sunt*.
:

Rachel Ecclesia
consolatlonem

in

qua benedlcitur plebs Dei

Ipsa

pro

te fleat, ipsa tuapeccata deplorct, et flcat plurimum; ut


facile

non admittat

quemadmodum

qul

plurimum

dolent. Ideo consolarl sc noluit;

quoniam qui

eras, esse desisti.

Sed hac pcrseverantia

doloris et fletus

emereatur ut dicat: Fillus meus mortuuserat, etrevixit


perierat, et Inventus est".

Aut

forte consolarl se noluit

Rachel

in fihis Juda:!orum
,

quia non sunt, quos utique

rdeo genuerat

ut essent. Et ideo non admisit consolatio-

nem,

occlsis parvulls
XI.,

abHerode; qula nec


i3,

in

adventum
i5,

Job.

25.

Id. >Li,

i4.

'

Jerem. xxxi,

<

Luc.

, ,

PRiBFATIO

I7f

PSiLMirM XXXVII.
sceleris

233

Jesu crodiderunt, mensuram


parvulos interficerent
,

adimplentes, ut et

iit

inler eos et filius ^ irginis neca-

relur. ErgoEcciesiaDoniiniin Judaeisconsolari noluit, quia

non sunt

in Christianis

autem qui ex nationibus congre-

gatisunt, epulatur et gaudet; quoniam cceperunt esse,


qui non erant.

XI. Misisti ergo aquam Jordanis, aquam graliae; hoc primum bibe misisti aquam lacrymarum aquam pcemtentiae hoc secundum est poculum ut primum repares. Bibe aquam de tuis vasis, bibe aquam de tuis fletibus, ut dicas E potum menm fletu temperabam*. Fletus ergo
;
, ;

tnus, potusesttuus; et lacrymae tua?, cibus esttuus. Fue-

runt, inquit,

mihi lacryma; meaj panes'.

Si lacryma^

panes, habes ex peccato iniquitatis clbum conversionis

secundum

illud

quod

iegis in

plusdimiltitur, plns diligil*.

Evangelio Quoniam cui Lnde s.Tepevidemusaliqnos,


:

qui ante negligentes fuerant Christiani, peccato aliquo

commisso,
sia; ita

fieri

diligentiores

el

ex

illo

per pcenitentiam

evadere solere perfectos. Sicut igitur ex pcccato conver-

remedium de veneno. Audi hoc remedinm


sermonis'accusatdr

Jus-

ttis in principio

^t

sni*.

Venenam,

pcccatumest; remedium, accuscliosuicrimlnis: venenum,


iniquitas esl; confessio,

rcraedium prolapslonis. Et ideo


est,
si

vtre

remedium de vencno

dicas inlqultates tuas

ut justificeris.

XII.
ceat

Sed jam Psalmum adoriauiur,

ut Ipse uos
sit.

dosic

quemadmodum agenda

pcenitenlia

Itaque

incipit
>

Psj!. ci, 10.

li. xti, 4.

Luc.

VII,

4;

<

Prov. xtui, 17.

i *

254

B.

AMBK<VSII

ENAIIRATIO
IN

PSALMUM XXXVII.
ira

XIII.
0)

DoMiNE, nein

tua arguas

me

ncqiie in furorc

luo corripias me'.

Qui poenitenliam

agit, paratus esse


;

Jebetad opprobria perferenda injuriasque subeundas nec commoveri si quis ei peccati sui crimen objiciat. Cumi
,

enim

ipse accusare se debeat

quemadmodum

alium non

sustinet

Quod si ab homine arguitimere non debet,^ quanto magis a Domino Deo suo, cui omncs etiam peccamus cum praeserlim conv iu iis quae sunt occulta
arguentcm
?
,
;

dismnatlo praesentium

absolutio fulurorum

sit.

Qui autem
flagella-

non condemnatur
buntur. VcC mihi
!

in sacculo,
si

cum hominibus non


dicatur
:

de

me

Habct mercedem
sentcntia,
miser.icocdia fa,

Dsuam^.

Si

bonum factum hac condcnmatur


?

quanto magis crimen gravatur


clli

Nam

si

jactata

sermone, fruclu fraudatur acLcrno


agit, offerrc se
,

quanto-

magisiniqullalis pcena accrbi fuenoris accessione dilTertur?

Ergo qui pcenitcntiam


hic puniatur a tur
:

debetad pcenam; uL non ad sup[)hcia aeterna servcnec expectare tempus, sed occurrcre divinae indig-

Domino

natloni.

XIV. Vide
derat

facta

David ejus precibusconvenire. Offenquia numerari jusserat populum, Con,

Dominum,

fessione prsevcnit Dei

nunlium peccassesevalde etnimis stulte fecisse commemorans non quasi admoneret oblitum, sed quasi urgcret morantem ne diutius commotio,
:

jiem differret
Psal.

offensne.

Peccavi
vi, a.

inquit, valdc; quoniauob

xxxTii ,3.

MaUb.

E5\nii\Tio:w p&AiuirM xxxvii.


iverLiira koc feci'
servi tui.
teoi

; :
,

2'35-

aet minc, Dominc delc iniqmtatenit'^ Qaoinodo antem deleantnr peccata andi diccn-^
,

Solutuaa est peccatuin ejos

quia rccepit de manvr


penitns sibi

Domiui dupliciu peccata sua*.


remilti postulat
in
;

Non ergo

pcccatum
leri;

sed moderata solutione

de-

hoc est, ut

futurum ejusmemoria deleatur. Denivoce conventus Dominus


,

|ue quaai interpellantis

ne

viii-sl

dicta commissi protelarelur crroris

misit ad
,

eum Nalban
:

prophetam
fieri

(35)
,

et ille vcnit
:

ad rerrcm ct

dixit ei

Quid
:

velis

elige

triennium famem super terram

aut
et

>lribus meDsibusfugere te a facie inimicormn


iik>9

tuomm,

persequentes

ant tridoo

fieri

raorlcm In terra.

Et

nac scilo ,el vide quid rcspondcam illi qui misit me*. > \idedocentem Deum qua moderatione ejus indignalio fe^ niatur si non penitos verbcra recusemiis ; sed qualrtalem levandi, non evltandi supplicii postulemus. Tria propoeligeret. Tide etiam .sutt,nt qnod moderatius putaret (piemadmodum ad poenitentiam provocat; ut ncs offerant in ipsa pceiJa Hius injuri.'c; eligere poenam mnndans t>lectionis quaedam |>raerogativa servelur, et reo suo blait Angustiaj <iiatnr hoc verbo. Et dixit David ad N^athan sedmajris Incrdam in manus DoBmihtsunlin his tribns k mini , qnoniam magna est misericordia illins, qnam in xhomioura manus^. > Numquid donari sibi poenam po,

jHKcit erroris

Quod

si

fecisset, impudcntiae notaretnr,

qui moderationi

divinae fnisset iugratus.

suffragatur reo verecnnda confessio; ct

Nam plurimum poenam qnam de-

lensione evitarc

non quod
judicavit;

noo po^^umus, pudore levamus. Elegit flagello esset imroune, sed quod modcratius
ignoscere,
se
8.

ut Dei lenitati magis, qui nosset

^uam bominum

committeret potestati

qai

mensuram
ii, la.

Faral.
10.

isi,

Isal.

xl

a.

Paral. xxi,

4 Ibid.

236

S.

AMBROSIt

ultionis freqaenter excedercnt.


cit

Miseretur itaque qu" nes-

non miserelur qui erroris est particeps. !XV. Ncc fcfellit sanctum David fides sua, sed in ipsa quoque offensione gratlam divinaj miserationis emeruit. Nam qui proposuerat mortem triduo cxercere in terra, nc unum quidem diem passus est prajterirc scd ad horam
errare
: ,

prandii libenter adulsit

et

ut verbo Scrlpturae utar

Habuit pcenitcntiam super malitiam*. \ide quomodo

lc

Scriptura hortatur, ut et tu poenitcnliam non refugias, sed


sequaris

Deum, quem

sequi debes.

Benc

addidit,

Super
per

malitiam;

quia videtur omnis dura esse vindicta. Ideo

et dies judicii, dics dicitur mala,

de qua beatus
:

cst qui

Deum

liberatnr

ut scriptum cst

In die mala liberabit

eum Dominus^.
ibi parcerct.

Etdixit, inquit, Angelo Dominus ul Videautem quia quando vultDominus ignos-

cere, dat gratiam et fiduciam deprecaudi. Et vidit David

ferientcm AngeJum, et dixit

Ecce ego sum, ego peccavi, etego pastornialefeci, et isti in hoc grcge quid fecerunt? Fiat manus tua in me et in domum patrismei '\ Si mancdaverat Dominus Angelo ut parceret, quomodo feriebat adhuc Angelus nisi qnia Dominus elsi vult ignoscerc
:

vult rogari, etutrogetur, opcratur?

Nec

vidisset

homo

AngeUmi
yelasset.

ferientem , nisi

Dominus
:

Unde

et Elisaeus dicit

ejus oculis Angelum re Domine apcri nunc


,

oculospucri hujus, ut videat. Et aperti sunt oculi pucri


cjus, et vidit

monlem

equis repletum et curribus in cirte

cuitu Prophetac
servuli
,

\ Nec

moveat quod persona


Angelorum.

vilior

quam
Et

Prophelfe vcl regis; quia vilior estcquorum

et curruiyu spccies,

quam

sanclilas

..XYi*

fortasSfe

ahquibus
illc

perfunctorie

legentibus

durum

videatur quod David

humilis corde atque


J
i

manRe^'.

X ppg, XXIV, i6. vi, 17.

Psal.

xi.,

?..

Paral. xxt, 17.

<

E5ARRATIO IN PS.ilMUM XXXVII.


snclus,
qiii

25j
cleglt,

parcobat
fugani
,

ininiici^,

morlera magls populi


terrara.

(mam suam
habelur
,

aut

famem super

Famem
suppliciis

populi vilavil; quia gravior morte el

omnibas
,

(juam sequitur eliam pestilentla

qune ccelum

contaminat, mortem acervat.


propter illud
;

Suam fugam non

poposcit

quia Propheta pro populo deprecari pote;

ral, sicut factum est

populus pro Prophela intervenire


:

non

poterat.

Scriptura est cnim


:

Si

populus erraverit,

sacerdos orabit pro eo

si

sacerdos erraverit, quis rogabit

pro eo

El tamen ubi

vitXl occidi

populum

ipse se

Aagla-

gelo ferienti obtulit; ut ipse potius pro populo feriretur.

Plus est quod nec ipsa pertcrritus specie


dio se obtulit
,

mortuorum

quam

si

sermonem

propositac

conditio,

nis optasset. In eleclione itaque

rationcm secutus est

in

dolore pietatem.

XVII. Vide autem Domini gratiam, quod


proposita conditlone deflexit.
nis est

et ipse a

Numquid
et

aliquod miseratio-

crimen; quia plus minatur,

minus

exigit ?

Qui

iu

remuneralione premiorum sua promissa custodit, in

exactione poenarum praescriptum remordet.


in

Cum
;

irascilur
;

reum,
,

differt

cum

miseretur, properat, ut absolvat


,

lerret

ut corrigat;

admonct

ut eniendet

prsevenit ut
:

ignoscat. L nde et alibi ait Propheta de

smanuDomini
nfaex ejus
calix,

vini

meri plenus est mixto.


*. b

Domino t Calix in .. verumtamen


plenus est
calix,

non

cst exinanita

Ad terrendum
:

ad feriendum non est exinanltus. Plenus erat


per triduum mandaretur

cum mors
tum

sed occurrit miseri-

cordia Dei, tenuit

manum
:

Angeli, prius

quam calicem

is-

autem quiacallx pcena vel gladius t Accipe calicem vini meri hujus de est, audi dicentem smanu mea, et potlonabis omnes gcntes, ad qnas cgo mitjtam te et voment, et insanient a facic gladii'. Et ad
exlnaniret. Lt scias
:

'

Psal. LxxtT, 9.

Jeretn. xxv, i5, 16.

238
Hlerufralem dicllur

S.

AMBaOSif

Bibisti callcem
,

me

de

maou Do-

nec erat quite consolaretnr*. Ilierusalem m^nsuram bibit, qua; Ecclcsia Christianorum cali-supra mensuram peccavit
mini
;

calicom enim ruinae bibisti

ct exinanisti,

cem

Irae

exinanire non novit, sed exinanitum.unguenlum


se Ghrislus exinanivit, ut

propter quam De manu Domini hoc munus

ubique fragrarel.
:

accopit
,

poculum autem
mortis
,

mortls ignorat. Duos calices lego


vitae.

unum

alterum

Mortis calicem suo Chrlstus exinanivil in sanguine

et

novum

calicem ministravit

ut

dicamus
est

Calicem

salutarls

accipiam ^

Novi calix

Tostamenti, qui
Effundltur bic

in

romissionem effunditur peccalorum.


,

calix

et faex ejus

non inveuilur

quia

mundat omnci

delictum.

XVIII. Dlximus

quemadmodum
:

in ulcisccndo inflectat

Dominuscommotlonem suam
remunerando

dicamus

qucmadmodum
,

in

pra^veniat nostram precationem

ct

docea-

mus exemplo. Audi iilum ex du.obus lalronem dicentom Domino Mementomei, Dominc cum vcneris inregnum tuum. Rcspondit Dominus Amcu dico tibi, hodie mecum erls in paradiso^ IUe adhuc rogabat, ut meminisset sui cum vcnisset in rcgnum suum; et Dominus cum nondum vcnissGt,.ei jam rcgnum c(jeleste Iribuebat. Quam Tardius votum precantis, quam revelox misericordia
:

>

muneranlis est praiaiium.

XIX.

Ideo ergo David moderationem tenuit


:

non rc-

missionem oravit dlcens

Domine

ne

in ira tua arguas

me, neque

in furore tuo corripiasme.

Furor graece
arguas

G-jfji>,?
:

dicitur.etlrcTe

impetus.

Hoc ergo
,

Latinusvoluit exprimerc
irae

Neque
tur

in ira,

neque in ipso irapetu

me,

ant

corripias. Correplio
.

autem

eruditio cst. Ipsa grajce dici:

Trai^fJwfftf,
Isai, Li, ij.

de qua dicitur

Beatus
*

homo quem
45

tu eru-

Psal, cxv,

i5,

Luc.

xxiii, ^2,

E.N.VRr.ATIO
dieris,

IX

PSALUUM XXXVIf.

aSj^

Dominc'

Non enim Deus


; ;

passioni patet, ul iras-

calur,
irasci.

cum

sit

impassibilis

sed quia vindicat, videlur


quia
ipsi

Nobis hoc videtur

cnm commotione

ct homines non moveri; sed summa patieutia colebrare vindictam, exercere tormenta. Cur ergo mireris in Deo, si hoc iuterdum in hominc rccognoscas? Vindictam aulem iram esse supra diximas. Denique usus habct, ut dicamus de quoquam punito, quia iram incidit legum non quia legum iram, sed quialegum severitatem incidit. Sic et ahbi de decem phigis iEgyptiorum ait

vindicare

consuevimus. Plerumque tamen

inveniunlur

cum

vindicant,

Misit in eos iram per

Angelos malos*
scit

id est, vindic-

-tsm; lex enim nescit irasci, sed


cit ergo irasci qui
tas,

legum minister. Nes-

auctor

est

Icgum, cui terrendi est volr.n-

non puniendi. Imitamini ergo, imperatores, exemplsilis

ddivinum; ut

in staluendis legibus severiores, in exi-

gendissuppliciis misericordes. Severitas

legum insolentem
Tidet

reslringat audaciam, misericordia principum reossubtrahat


pcenfc.

Recognoscit igitur Propheta culpam supm


sed non vult argui in furore
sanitas est. Sic

vulnera, curari postulat. Qui sanari vult, argui non reforniidat


:

sed in verbo Dei.


:

VerbumDei,

enim legimus

Misit

Verbum
sed in
,

*^num,
Joctrina

et sanavit eos'.
;

Non
roges

vull erudiri in ira,


,

ut

si

medicum

ne secet vulnus tuum

ed medicamentum apponat ; urget medicamento, sed non secat. Denique est dolor, sed non supra mensoram
doloris
:

mordet, sed non cruentat.


Et addidit

XX.
smihi*.

Quoniam
:

sagittae tnie
,

infixae

sunt

Eadem

videtur dicere
et ille ait

quaj sanctus

diversa sunt.

Nam
sunt,
3.
,

Sagittae

Job; sed Domini in enim

corpore meo
t

quarum furor bibit sanguinem

meom :

Psal.

xciii

Id,

Lxsui, 49.

'

Id, cti, 20,

<

Id^

SXXTIT, 3.

jkAo

S.

AMBROSII
* .

cum

inciplo loqui,
:

compungunt me

IUe de vulnere sur

corporis qucritur

hic deplorat animfe sua3 vulnera. Et


:

forte hic agit pcenitentiam de peccalo


infirmitatis

ille

causam

agit

humana^;

et quasi nostrae imbecillitatis asser-

tor,

igitur precatur

ad remedium operis auxilium Creatoris exposcit. Hic ille patrocinatur. Ideoque vehementior ,

hujus est dolor; quia anima3 vulnera graviora


sunt. Ille dicit sagittas

quam

carnis
,

Domini

in suo esse

corpore

iste
:

deplorat infixas
ille

illius

sanguis bibitur, hujus cfTundilur


:

compungltur, hic vulneratur illum manus Dei


:

tetigit,

super hunc gravi pondere confirmata est

suam

deflct illusionibus essc

completam,
,

ille

hic animam suum corpus

ulceribus.

Manum autem

Dci

virtutem inteiligimus pu-

niendi. Hajc

manus regem ^gyptiorum propter Abrahaj


flagellavit.
llaec

injuriam ob tentatam Sarra3 pudicitiam


jiianus

^gyptiorum currus, equos el populos Rubri maris demersit profundo. Haic manus mentem gravavit regis
gratlam sui conservatoris odisset
imperii desertus a
,
;

Salil, ut

ct
,

pro prasvariintercmplis

caiione coDleslis

sociis
,

quoque

filiis

destltutus

victus ab hostibus
, )

quo specla-

culo nihil est deformius regi

gladium

in se et

suum

ipse

converteret, ne captivus senex viveret


stes.

filiis

regno super-

Ilanc

manum
,

David

in se ipso expertus et liberis,

alterius

incestum

alterius

parricidium deploravit,
,

et,

(quod pio

patri graviusest salutis suae exitiis


,

simul opalter

probria sobolis

et pietatis deflevit excldia

quorum
,

ad incestum accensus de germanitatis aflectu


parricidium armatus est studio
castitatis.

alter

ad

Vide quemadlusere

modum
non
,'

illos

in

gravisslmis criminibus confinia


illc

virtutum. Utinam aut


vindicassct
!

sororem non amasset, aut hic


et ipse
palriae finibus

Ad poslrcmum

Job. VI, 4

E.NARRATIO

I.>

PSALMIU XXXVII.

S^l
:

pulsus a

filio,

fu^^icbat

hostem, quem oplabal hacicdem

metuel)at vincere, ae pietatis dispendio vinceretur.

XXI. Scd
vcl in inceslu

forte aliqnis dicat

manus

fuerit Dei,

Quomodo in cum opus illud


:

parricidio

inimici

sit ?

Cognoscamus
sagittai

igitur quoniam et ubi diabolus vulnerat Domini vuhicrare dicantur. Ncmpc sic legimus

quod cum in conciUo Aogelorum sanctum Job scrvulum suum Dominus conversus ad diabohim prajdicaret* , ut
urereturinvidus, et humanigenerisadversarius; (laus enim
inferioris substantisB viri (36),

condemuatio ejus
;

est, qui
,

de statu superiore dejectus


quia non gratis Job

est

rcsponderit diabolus

Dominum
:

veneraretur, qui nutu Dei

omnibus abundaret. Sed mitte, inquit, manum tuam, et videamus si non in faciem te tange omnia quce habet Dbenedicat'. Et Deus potestatem dedit diabolo, ut mitteret manum suam in omnia qune haberet Job. Quibus
gestis,

cum
,

sanctus Job imraobilis in saa fortitudiae per-

maneret
^ixit
,

quia non est motus Job aut iuleritu filiorum,


:

aut dispendio facultatum


,

iternm Dominus ad diabohim

illudens ei,

quod

dissipasset

omnia quae habuerat

Job fihos ejus interemisset ; ipsum tameu neqnaquam movere de virtutis statioae potuisset. Et ille respondit m. Quaecumque habet homo, pro anima sna dabit.Scdmilte, inquit manum tuam et tange carnem et ossa cjus'.
:

Et acccpit iterum potestatcm ut milteret


in corpus ejus,

manum suam
Elf

tamen ut animam

ipsius custodiret.

perfudit ulceribus sanctum Job*, ubi est egressus a

Do

mino. Advertimus ergo quod manus Domini dicatur, ubi est hominis, diabolo infestante, lentatio. Siquidem et Job

Domini dixit esse quae se tetigerit, mini esse memoravit sagiltas piratarum.
t

maaum
Job,
,

et sagittas

Do-

Et tradidit
4, 5.

1,

8, et

seqq.

'

I J,

i,

U.

IJ.

,r,

U.

zix

ai.

LTI.

l6.

5l4a

AWBROSir

inquit,

me

in maiius injnsti*. Ipse itaque absolvit (07),

quia

cum

diabolus vuluerat, Domini sunt sagittae, qui vul-

nerandi permisit diabolo potestatem. Deniqne si mandes, nonne etiamsi ab astante tit tuus servulus verberetur
,

alio caedatur,
tjuia

a tc dicitur verberatus

Est et

illa

ratio

Dominus

ideo dat tentalori potestatem, ut


fit

hominum
,

in tentationibus probetur affectus. Ideo

persecutio

ut

fidesluceat, viitus exccllat,


fesletur.

mens

interna omnibus mani-

XXII. Ergo
hominis
,

tcntatio

quasi sagitla penetrat


,

interiora

et

quasi gladius Dei

qui scrutatur interna.


,

Gladius autem

verbum
:

est

Dei validum

et acutius

omnl

gladio acutissimo

dc quo gladio audi dicentem Mariae

Symeonem
.

Et tuam ipsius animam pertransibit gladius

nt revclentur multorum cordium cogitationes^.

Verbo

nim Dei omnia

revelantur

in cujus

conspectu nuda et

aperla sunt omnla, anliua Ipsa videlur, mcdiillaG interiores^


cogitationesque manifcstaj sunt
creatura, ut Scriptura
:

nec uUa postremo est


cognilione ejus abs,

dicit, quoo se a
,

condat. Ergo

sumque

in

vendamus omnia ut verbum cmamus nostris visccribus recondamus^

ip-

XXIII. Ipse postremo dlabolus testificatur, qula omnia dat homo quae habet pro anima sua , nec dignum illud

prctium

totius patrimonii

pro redemptione unius animae


et ipse dia-

confitetur.

Quid parcimus patrimonio, quod

bolus vile judicatpro salute. Parum dixi pro salute, parura sse et pro errore testatur. Denique, Hoec omnia, inquit,
* libi
tias

dabo,

si
,

procidens adoraveris

me

*.

Ne solum

divi-

mundi

sed eliam honores et regna monstravit. St


,

tanto constat

iit

diabohis adoretur ;

4ebet

offerre, ut

cum

Christo resuscitetur?
IJuc.
II,

quantum Chrlstlanus^ Sed diabolum


iv, 12, i5,

Job. xVT, 12 et 4.

35.

Hebr.

Malthf

,,

tNARRATIO
tlluiiltamus quasi

!>

PSALMIM XXXVII.
iu

243
;

hircum cmissioDis
,

de^erinm

ncque

oDifU fidclis asscrtor est verilalis


ret se in

etsi

aliquando transfigu-

Angelum lucis. XXIV. Abundant nobis dtvinarum


,

lestimonia Scripluiu

rarum

quibus inslruimur nihil esse

ficie,nullum tantum essc patrimoniuni,

hominc pietiosius quod salutis nostrae

Abraham patriam suam reliquit, et terram* et proximos etiam quos videbat;etcum, quem non videbat, tanquam aspicicns sequebatur. Moyscs qaoque animoe suscpreliam majus omnibus -Egyptii divitiis aBslimavit -. Quid de viris sublimibiis loquar? Rahab merelrix aliontgcna illa de saeculo tamen animam snam non solum coutemptu omnium qui-c habebati; sed eliara vitoe pcriculls putavit csse rcdlmendam qnac elploratores Jesu Nave civibus suis quaereutibus dcnegavk, vl hostcs pairiae, legatos tamcn fidci, maluit occullare quam prodere. Non eam mlnqe clvium non belloFam pericula non incendia patria? non suorum discrimina lerrueruBt Disce vir, disce Christiane, quomodo verum Jesum scqui debeas quando foemiua contempsit omula sua, et JesQm in figiira propter simiritudincm nominis est secuta. Unde praeclare Salomon dixit Divitiae viri, redemptio animse ejus *. Redlme ei^o animam tuam. Vilis est pecunia
atque aciuix prctio conferatiu*. Fide
,

'

sed

fit

preliesa per fidem

vills est

cum

conditur, pretiosa
:

enim scriptum est Dispersit, dedit ipauperibus justitlaejus manct in saeculmn sseculi^. > XX\ Si Igitur talis fueris nt possis contemnere non solum omnia tua sed etiam ipsam carnem tuam pro jas> lilia, qua nulla potest locupletlor esse posscsslo ; possessio enim prctiosa homo mundus; etst flumina te superiora
dispergltur; sic
:
.

cum

concluserint, Iransis.
'

Xam

elsi

dederit tentandi tui


xs, 6.

Domi-

Gen.
*

XII,

Pt s*ni-

Hebr.
5.

'

Prov. xui, 8.

Josue, ii, 4i clsocy^.

PsaL csi,

j6.

244
nus potcslalem
,

S.

AMBROSII

mandat tamen diabolo ut animam tuam secundum quod scriptura est Lt des truas inimicum ct defensorem * tentat enim ut adver Et volct sarius, defendit ut servus. Scriptum cst enim tibi unicornuus servire ^. Scrvit enim, qui non ex voluntate sua, quod optat exequilur sed cx necessitate mandaipse custodiat
;
:

tis

impcrialibus

invilus

obtemperat.
retorsit in

Vide

altitudlnem
malitiae suae
:

Christi,

quemadmodum
Ille

diabolum
,

quod odio habemus hoc facere Non enim quod volo hoc ago ut Apostolus dixit sedquod odi, ilkid facio ^. Pictorsit in illum Dominus, ut et ipse plerumque non faciat quod vult sed quod odit hoc faciat. Denique animam quam vult expugnare, custopretium.

nos cogit

^it.

ut

illa

Nos corruptclam carnis condemnamus, et sequimur vidua qua; promissam marito fidem irritam facit *
nubere
vult,

et posta

quod anle

fugicbat. Ille inimicus est

sanctis, et defcnsor adhibetur,

quo ampllus punialur; ut

nocere non audcat


rabilius cst

qui noceie desidcrat. Et quanto tolc-

amare

virtutes, etsi implere

non

possis,

quam

odisse vlrtutes, quibus nocere

non

possls.

XXVI.
ira3

Non

est, inqult, sanltas in

carne

mea
:

a vultu

tuas^

Exposuit nobis hunc locum Esaias

Peccavl-

mus,

et tu iratus es nobis
?

Quis

mini vullus

Ne
'.

fortc

ille

quia

tamen irae DoOculi Domini super faest

clentes mala

Si

cnim
ipse

oculi

Domini supcr
?

juslos

quomodo

a vultu irac
,

Dei infirmatur Prophela

Unde

et
:

illud considera

quod

David

in posterioribus dixit

Quoniam ex omnibus
rcspicit

tribulationlbus eripulsli

me

et

super inimlcos meos respexlt oculus meus*. Sicutenim

bona justorum

ita

et

peccatorum occulta de

Psal.

VIII,

3.

*2.

Job. XXXIX, 9.

Rom.
7

vii, i5.

4 1

Tim.

v,

Psal, xxxvii,

4.-6

Isai. t\iv, 5.

Psal, xxxui, 17.

Id.

tUJjQ.

EXARRATIO IN PSi.LMUU XXX7II.


prehenclit. Nisi forte ad Christuni

45

hoc

referas, qni ab
;

om-

nihus, a quibus contcrebalur, ereptus est


a populo

quando

se exuit

Judacorum

qui

cum

frequentibus sacrilegiis et
:

quotidianis impielatibus conterebant


cavit ad graliam
,

et inimicos suos vo-

quos oculus Dei


est

vidit ct amavit.

Ergo
iras

quiapius est

Deus, uequaquam
:

desperandum. Etsi
:

citur, ignoscit

etsi

percutit

sanat

etsi tradit in interi-

lum carncm

splritum salvat. Noli ergo timere carnis in

firmitatem; qnia sanctus

cum
est

infirmatur, potentior est.


:

quod ait Non est pax ossi? Quae sunt ista bus meis a facie peccatorum mcorum utrum animoe, an corporis ? Sed non tanla esset doossa; ubi et anima laborat ; cum sancti sit loris cura corporei velle carnem propter animam flagellari ; sicut se flagellabat et Paulus, ne ejus reprobaretur assertlo. Sunl quaedam

XXVII. Quid aulem

interiorls ossa hominis, sicut ct

membra
:

sunt coctera, oculi

mentis , et nares

sicut

Job

dixit

Spiritus divinus qui

est in naribus meis'.


tatis

Sunt ergo

et ossa,

quibus charidixit

quaedam compago formatur. Lnde

et

Adam
:

de

consorte charitatis et cohxrede graliae

vitse
*.

os de ossibus mcis, et caro de carne


:

mca

Hoc nunc Quod Apos

tolus interpretalus ait

Sacramenlum hoc magnum


*.

est

ego autem dico

in Christo et in Ecclesia

Christi au

tem

sacramentum non carnale, sed spirilale esse quis duhltet ; cum bonus quisque in ipso conjugio non
et Ecclesioe

carnis

uxore,

sed virtutis decore teneatur et mores diligat ia non usus ? Denique audi, quia non secundum carnem loquitur, sed sccundum vlrtutcm inleriorem Non est abscondllum os mcum, quod fcclsti in abscondito \ Mrtus itaque non caro est, quas Dei Palris novlt abscon,
:
:

dita.
'

Psal. xxxvii, 4*

io^' xxT">

3.

Gen.

ii,

a5.

Epbes. v, oa.

Id. czxxviii, i5.

2^6
XXVIII. Ergo non
se mentibus uostris. Et

S.

AMBROSII

est

pax animae vlrtutlLus

quanclo

ante ociilos nobis noslra peccala concurrunt, et offundunt

hoc bene interpretatus


in

est

gentium
:

Doctor electus,

in Epistola

secunda ad Corinlhios dicens

Nam et cum

vcnissemus
;

habuil caro nostra

sed in
*.

Macedoniam, nullam requiem omnibus sumus affllcti foris


:

pugnfe, intus timores


;

Illum

bant

quanto magls propria

Macedonum peccata vexaunumquemque nostrum pecquae solllcitat otiosos

cata perturbant, ut requies nobis esse nonpossit? Gravior

adversarlus nobis culpa est noslra


affllglt

sanos, contristat laetos, inquietat placidos, exagitat

mites, excilat dormlentes. Rei

sunms

sine accusantc, sine

tortore cruciamur, sinc vinculls astringimur, sine venditore vendlmur.

Lnde

et Scriptura dlcfl

Peccalis vestris

vendili estis

^.

Ilaec igilur

peccata sunt, quae contra


:

nos semper sunt, ut


servitio exit, ut

dixit
'.

Prophcta

Yendiderunt nos

et dominantur nobis

Servus qul venditur, superiore


migret: nos nec su-

ad

domlnum alterum
ct

periorum jugum deponimus,

ad nova peccata curvamur.


:

XXIX. Undc

et ingcniuit

Sanclus dicens

Quoniam
sicut onus

iniquitates

meae superposucrunt caput


;

meum

grave gravatas sunl super me''


superlransierunt caput

hoc
et

esl, inlquitates

meae

meum,
et

supereminent mlhi, ut

sensus mcos deprimant; oculi enimsaplenlis in caplteejus.

Et ideo Nabal malus crat


litia

durus; quia sensus ejus

et iniquitas obstrucbant.

Unde

et Abigaeae

maverbum

ferre

non potult; sed obduruit cor


slt

ejus, et quasi infirmus


alt

occubult. Aut vide ne hoc

caput, de quo

Apostolus,

quia non tenet

Illud
;

mente carnis
vlri

inflatus. IIoc

autem
^.

caput Christus
est caput

est

quia omnis

caput Christus

Hoc

quod per compaginationcs


\ii, 5.

et colligaliones totius
iii,

Cor.

Isai".

L,

1.

'

Id.

la.

Pial.

xxxvu, 5.

Coloss. M, i8, 19.

'^

ENARBATIO IV PSALUUlf XXXVII.


plebts crescit In

3^7

incremcntum Dei ; quia

in

per singula membra sua Chmtus

assurgit.

omnibus nobis Ergo quando

nos ingravant uostra peccata, et talento quodam iniquitatls

eorum,

plumbco ad terrcna deprimimur, dirumpamm \incula ut possiet projiciamus a nobis jugum ipsorum
;

mus
t

oculos nostrai mentis atloUere, et audire dicentem

Venite

adme omncs

qui laboratis et onerati estis, et ego

vosreiciam*.Denique/Egyplumavaritia onerabat.pecu;

nia vexabat mercatus /Ethiopes, sicut scriptum est


ravit

Labo-

iEgyptus, mercatus ^Ethiopum

et Sabajlm viriex-

cefei

ad

te transibunt*.
:

Laboravit iEgyptus, antequani

cognosceret veritatem
transivit

sed jam non laborat postqnam


viri,

ad Chrlstum. Sequuntur voleules Sabaji


Pulchre
et iilud Esaia;

qui

ante fuglcbant; quia tenent eos vincula chaiilatis, quae

adamantc
aptalur
tia

: :

fortiora sunt.

huic loco

Omne

caput In dolore, et

omne

cor in mcesti,

pedlbus usque ad caput non est vulnus

neqoe

ci-

catrix,

neque plaga

cum

fervore

*.

Fervet eolm iniqul-

tas, et

cum dominatur,

super caput nostrum sese extoUens

locum occupans ; ne cum Chrlstus magister leneat pcenltenllaB. Non mediocrem vlm habent Islae iniqultates, &i conslderes hominemillum iniquitatls, qui venluros est se-

cundumopcra
mendaclbus,

SataucTe in

et

omni virtule,etsignis, ctprodigiis omni scduclione iuiqullatls quem caven:

dum

nobis Apostolus demonstravit


^

quia operationem

errorls acclplet

ut probentur fideles, judicentur inildi.


,

XXX.

Merito ergo sub iniquitatibus positus

et

quod

pejus esi, suls, corruptas esse et computruisse dicit cicatrlces suas a facic iusiplenllse suae
^

quia levantem onera

remedium sequebatur. Tamen et Job sancto qui saniem radebat suoram uicerum perfusus ulceinlquitatum tardius
,

MaUh.

XI
'

aS.

I*at.

xtv

1$.

' Id.

r,

5, 6.

< J

Thea.,

/11, 9, 10.

Piiji.

xxx?ii, 6.

48

S.

AMBROSII

rlbus a pedibus usque ad caput, sanitas cst rcfusa* et Lazariis

pauper

qiii

jacebat nd januam divilis, lambentibug

ulcera ejus canibus, dc cicatricum suarum foolore sublatus', ab Angeb's


in sancto in Abrahc-c sinu est collocalus.

Est ergo

remcdium sanitatis quia non ungnentum rcdolent, sed fcotorem suorum vulnera peccatorum ; et quia aflligitur his atque curvatur, et non dclectaInr. Specta nunc epheborum aliquem lascivum, ct ogregie
David spes
et
;

libidinosum
divitis in

qui in stupris vitam

suam

exigat

morc

illius

bysso et ostro jacentem, atque epulantem quonatent pavimenta vino, tegatur

lidie splendide, cui

humus

floribus et spinis cooperta piscium, incensis diversorum

ihymiamatum odoribus

Iricliniacompleantur,
et

dum

se

beatum putet,
lluat,

bcne

se olcre judicet

quemadmocumque
;

gravia atque diuturna animae sua3 vulncra gerat, et corrup-

tum sanguinem
accipiat.

nullum tamen foetorcm

susc cicalricis
,

Obstructas cnim coeno nares habet

nec potest

dlcere
dives

Spiritus divinus, qui est in nayibus mcis

iile

remedium

salutis invenire

\ jldeo non potuit, pauper


,

invenit.

Denique

alter

apud

infcros in supplicio

alter in

requle.

XXXI.

Invenit ergo perpetua; salulis


,

remedium etiam

sanctus prophcta David

qui foetorc sibi animae suas vul-

nera fatebalur
sibi cicatrices

et

a facie insipientia) suae computruisse

proprias loquebatur. Sed est et insipienlia

quae pcr stultiliam praedicationis credcntibus salutem affe-

ergo Propheta evangelico jam Spiritu saplenmundi, qua non cognoscitur Deus quae tegit sua vulnera non revelat ad Dominum. Melior igitur Inslrat. Pvefuglt

liam

Islius

pientia

quae oculos habet ut videat ulcera sua

quam

sa-

plenlla quag

non habet. Et ideo

inslpientlas

suae

obtutu

edmonltus
'

spiritall

tantus rex, aflliclum se miseriis protesXVI, 20.

Job.

II,

S.

"

Luc.

Job. xwii,

3.

*"^

EjfABRATio
talur

PSAiMina xxxTii.

2-fgr

qui

; ul remedium possit pcenilenliae reperire, quod Jadas gram de iniquitatis mercede possedit, reperire non:

potuit.

XXXII.
que
in in in

Miseriis, inquit, afllictus, et curvatus


:

snm

ns-

finem

tola dic contristatus ingredicbar*. se diclt essc


?

tUsque

quem (inem

finem pcenitenti

curvatum ? l trum legitimum Ant amplius, ut mystice intelligaest


:

mus, usque ad Christnm, qui fmis Legis


ost vcrberari, passns est

qui se passus
lapidari?

corpus suum

mortuum

Sed nullum icetorem


graliae viilnera illa

odorem vero omnem redolebant. Denique non tabes mortis


poenitentiae,

de vuluere ejus, sicut


scaturivit aeterna?
saliet
;

hominum

caeterorum

sed fons vitaj


:

ut Scriptura nos edocet dicens

*.

Et

aqua

cum

delectatione de fontibus salvaloris

Exili?it ergo

de vnlnere aqna, ut nos biberemus salutem.


lerrae, nt

Bibent omnes peccatores

peccata deponant. \ide

singula. Miseriis afHictus est Christus, ut beatos faceret

homines

qui erant in miseriis constituti.


sit

eum

qni

justus, appellet, quia ipse dixil

Nemo miserum Vos nemo


:

ifaciet

miseros ^

Curvatns est

ille,

ut nos erlgeremur
,

oontristatas est iJle, nt nos Inetificarel

secundum qnod
et quis est qui
*

scriptum

est

Si

enim ego contristo vos,


qui contristatur ex

me
lum

laelificet, nisi

me

Qui contris-

latur ergo ex
;

Domino Jesu

Christo

ipsc laelificat Chris--

et ipse laetificatur a Christo. Ideo ergo et nos

non

perfunctorie

satisfaciendam a nobisesse
in finem, id esl,

cognoscimus

Curvemur usqne
tes, el

non solum Chrislo fidem,

sed etiam passionum nostrarum perseveranliam deferen-

gaudeamus inpassionlbus noslris; sicntet Christus Quas iile suscipiebat pro servulis suis nos subeamus pro Domino. Hic ergo finis. Vj%> adimpleam inquit qnae desunt tribulallonum Christi in
j^audebat in passionlbus suis.
,
!<

Psal. xxxvii, 7.

Isai. xii, 5.

Id. xxxui, 1.

<

Cor.

11,

>.'

a5o

S.

AMBROSIf

carne

mea

pro corpore ejus, quce est Ecclesla, cujus sura

qui ministerium sacerdotale suscepimus

Videmus quid nobis suscipiendum sit, ut non solum pro Dobis, sed etiam pro Ecclesia Domini sustinere fortiler passiones corporis debeamus. David autem addidit et
factus minister*.
;

animoe passiones.

XXXIII. Denique
Incurvatus

ipse ait
:

Quoniam anima mea comest sanltas in


:

pleta est illuslonibus

et

non
te

carne mea.

sum

et humiliatus

gemitu cordls mel. Et ante


etgenillus

sum nimis rugiebam a omne desiderium meum


Cor

meus nou

est absconditus a te.

meum con;

turbalum est, et deserult me fortitudo mea et lumen soculorum meorum non est mecum^ Adverlhnus igltur laborem anlmie majorem essc quam carnis. Deniquc
,

qulbus anlma illusionibus compleatur, intelllge, eo quod


in tentallonibus diabolus el videatur illudere et insultare

quasi gravilerlaboranti.

Symmachus tamen

ait

Lumbos,

iu quibus seminarla sunt generationis humanae. Undc praE!clnclos lumbos habere te praicipit Sapientia Del ' ; ne tua

caslimoula resolvalur.

Denique ut

scias quia in

lumbis

sunt llbidlnis commotlones, quae plerumque excltantur a


diabolo; quando contendit dissipare
facere merabra mcrctricis
:

membra

Christi, et

Ecce, luqult, fortitudo ejus


In lumbls viro se-

in kimbis, et virtus ejus in utero*.

mina sunt

in utero

antcm

foeminae. liludlt ergo diabolus


,

in hls, ut fiiclat adulterium, incestum

fornicationem. Et

ideo qui fornicatur, In corpus


pus.

suum

peccat, non extra cor,

Primum
non

qula infirmatur caro


servat

quae libldinibus dif:

fluit, et

moderamina

castitalls

deinde

quo-

niam seminaria quae debcnt soboli proficere procreandae, inquinamentum corporls non fructum posterltatis ope,

'

Coloss.

I,

?4.

Psal. xxivii,

8-u.

'

Luc. xu, 35.

Job.

E5ARR\TI0

IN

PSlLMrM XXXVir.

2^t

ranlur. Inde itaque dlcuntur illusioues forlasse, quodiii


his corporis aestus sinc coilus cclebritatc frequcnler
il-

ludat.

Undc benc

Sepluaglnlii viri

animx

illusiones dixe,

runt

eo quod diabolus affectus alicujus illudens

in

va-

num
8

studeat vires ejus effundere virtutemque vacuare,

resolvere forlitudinem.
resoluli sunt*. In

Idcoque

alibi ait

Et rencs mci

quo nos ellam bealus confirmat Aposquod non illusiones anima;, non carnis infirmitateni tolus, meluere debeamus quia ct animc-e et corporis nostri Christus est virtus, qui curat jegrolos, quasi medicus : confirmat invalidos, quasi omnium fortitudo. Denique
;

Etsi foris

homo
in

nosler corrumpitur

scd renovatur in-

lerior

dc die

diem

'.

XXXIV.
vavcrat et

His itaque animoE; illuslonibus fatigatus Incurse nlmis sanctus David,

humlHavcrat

non quo

tniquitatibus superponenlibus se supra caput ejus, ut dixi-

mus, locum
bus docet
ci

daret, aut inimico cederet, qui in postcriori'

non

esse

cedcndum dicens
;

Quanta maligne

opcralus est inlmicus in sanclis luls

et gloriati sunt qui

oderant

te, in

medio

fesli tui?

Posuerunt signa sua signa;

> et

non cognovi slcut in via supra

summum.

Quasi insylva

lignorum securibus consciderunt januas ejus*. Inlmlcis

meis, iuquit, signa iniquitatis suae supra


iibus
-sunt,
,

summum
,

ponen-

quid est suramum (

nisi

caput tuum

ubi sensus

ubi Christusest Saplentla?) ogo non cognovi, idest,

non
B

acquicvl, non his consensi, ct meae sententiam cogi-

4ationIs adjunxi.

Lnde

et alibi

habes

Non cognovi

ver-

bum

nequarn

ct

Decllnanles a

me

malignos nou

cognoscebam*.

Deniquc
;

cum omnia

novcrlt Christus,
,

jpcccatum non cognovit

cognoscit enim quse sua sunt


,

id

st, quae virtutum sunt

non qua; flagitlorum. Ideoquc


ir, 16.

Psal ixxii

ai.

'2 Cor.

?iai.

nxni

3-6.

Id,

,3,4.

232
Scriptura
sius'.

S.

AMBROSII

llbl

dlcit

Cognovlt Domlniis qul sunt ipdicit


;

Iniquis

autem

Discedlte a

me,

quia non
:

novi vos^.

Et per Ilieremiam locutus

est dicens
,

Si-

cut agnus duclus sum ad immolandum

et ncscivi'.

Quomodo
nescivi,

nesciebat

inquit,

cogitationes

quod fulurum antc praedixerat? Sed eorum maliliam corum.


,

Non congregabo eorum de sanguinibus* et Deleo ini quitates eorum, et memor non sum^ Nolo scire quae remissurus adveni. Non cognovi ligna quae ardeant, nec

Nolo

scire qu(c sanguinis sunt.

Denique

conventicula

quae in acervo lignorum sunt posita

vel stipulam

vel fce-

num;
piant
:

ut citius ea nutrimenlis suis flamma consumal. IUa

volo scire qune maneant, ut fructum suae mercedis acciilla

volo scire quae supra

fundamentum
,

aedificata

sunt, ut meliorentur; non quae in via, ubi ca dlripiant

transeuntes

illa

volo scire quae vitis sunt


;

illa

certa llgna

quse ferant fructum

non ea quae
est,

in fasces collecta
illls

ad in-

^cendlum proeparantur; id
socius, qucC caduca sunt.

non sum
est.

arbiter et

Non ergo

societas allcujus rei,

sed societas crimlnosa in culpa

XXXV. Qua rallone


sis ct

fragilibus glorlantes?

autem non cognovit in infructuoQuia malis operibus et iniquifidells

tatis suae

securibus evertunt animae


pias

ingressus, el

crudelibus factis sclndunt


possit Christus Inlrare.

mentis vestibula; ne per ea

Debet autem unusqulsque portas

suas ct januas custodlre, ut

cum

venerit Chrislus et pul-

saverit, dicant mlnislrae polcstates quae pra?eunt et pra3-

currunt

Tollite portas

principes

vestras

et

elevamini

portae aeternales

ut in

^ Vere prlncipcs qui se bene rexerlnt animas eorum Christo ingressus slt. Simile quoque
,

illud est
2

Salomonis
II,

Si spiritus habentis poteslatem asXIII, 27.

Tim.

19.--

'

Luc.
6

Jerem.

xi,

19

<

Psal. xt, 4.

Isai. XLiii, 25.

Psal. xxiii, 7.

ENARRATIO

IN PSALMTJM XXXVII.

*53

cenderit adversum le,

cura mltigabit delicta

locum tuum non rellnquas; quia magna* ?Diiigentia enimet fides


perfidia.

superiorem locum tcnent, inferlorem


dat ad te bona diligcnlia
et aufcrt
possit.
,

Ideo ascen-

qune insidias excludit inimici

pcccatum; ne malitia poleslatem habcntls nocere


videt Ecclesiastes in Canticls malitlam sub
est, in

Hanc
hoc

sole',

hoc mundo; unde

et

subsolanum locum
vldit,

huDC Scriptura memoravit. Sub sole ergo

non supra

solem, ubl pax Angelorura est, vel sanctitas coelestium


Poteslatum. Aut forte sub sole iniquitalis dixit; malitias

enlm diabolus

prcesldet, virlutibus Chrlslus.


,

Itaque ut

vinceret splrltum potestatem habentem

quam ad tempus
;

acceplt, Incurvabat se In oratione David, cervicem sicut

clrculum flectens, et humlllabat In preclbus


ccndit, ut Christo appropinquel.

oratio

enim

se humlllanlis nubes penetrat et elementorum alta trans-

XXXVI.

Et rugiebat

gemitn cordis

sui.

Rugil, qui

gemitum solum, non verba cxprimit. Haec est ergo illa prieclara oratio, quaudo o Intcrpellat pro nobis Spiritus
gemillbus inenarrabilibus*,

ut Vas electionis asserui^.

Hic

Deus, qui non despicit servum juniorem orbatum palre, nec viduam, si effundat
est

gemltus

quem non

desplcit

loquelam.

XXXVII. Gemitum ergo


saucti Apostolus ponit,

anle omnia signum Spiritus

ut leglmus.
;

Denique custodia-

mus

anlmae

nostroc

januas

ne mulllloquii securibus

scindatur nostrae confessionis ingressus. Nihil insolens et

superbum nostro ex ore proccdat ne securim levemus aut malleum quaj non intrant In Eccleslam Domini. Claude januam, cum oras, ne se ingerat spiritus nequam; ul et ibi peccalum extorqueat, ubi lucrum volumus pietalis acquirerc. Qui sic orat, non est a Domiuo gemilus
; ,

Eccle. s, 4.

Id.

III, x6.

} Rom.

viii, 2S.

254

S*

AMBROall
sic

cjus abscondltus. Denique

sancli

Pelrl gemitus

et

cognilus et exauditus est, quando llevit amarissime. Uli-

que non lacrymse amarae, sed araarus qui eas fundebat affeclus. In ipso perfido Achab gemilus invcaissetgratiam;
nisi

manens

invidia cumulassct ofTcnsam.

-Non enim per-

functorius gemitus pra^dicatur; sed qui habet conversio-

ncm

scrlptum

est

enim

Si convcrsus ingemueris, salvus

eris.

XXXVIII. Conslituamus etiam


rel legi
:

ante

Domlnum omnc

desiderlum nostrum. Quld cst dcslderluui? Bona? enina


Dosldcrlo desldcravi hoc Pascha desiderlum manducarC vobiscura' et Cervus desiderat ad fonte* aquarum^. Puto aulcm qaod is qul pflenitentlam gerit, qui se affligit, non bona sua debeat, sed commlssa slbi enumerare peccata. Denique vcrsiculis iHIs ut arbltror, hoc docemur, quibus alt Deus, vltam meam nunliabo posulsti lucrymas meas In conspectu tuo ^ Non s tibl
;
:

enlm quasi innocentem vllam annuntlat, ubl lacryma&


funduntur,
qua".

solent legatlonem suscipere pro delictls,

Nisi forte sic intelllgamus,

quod

etsl

innoccns qulsque

slt,.

securus esse non possit

cui sint adversus gravissimos^


laeta sit

hostes quolidiana certamina; et ideo haec licet

consclentla, tamen pugna lacrymabilis. Juxta hos ergo


versiculos

concupiscentlam
;

quam

deslderlum

ETrtrypiiav

possumus accipere magls enim grajcus posult concu:

piscentla

autem

et

deslderium

tTrtTu^uia

dicitur.
:

Sed con>

cupiscentla et de bouo et de malo dlcitur


jiet defecit

Concupivit
:

anima mea
:

in atrla

Domini*,

pro bono

ia

Lege autem allter Nam concuplscentiam nesciebaM, nisi Lex dlccret: Non concuplsces^ utique pro malo. Denique subjecta nos doceant qula occasione accepta,
,

Luc.
s

xxii, i5.
Tii,

Psal. xli, 2.

'

Id. lv, 9.

Id, txxxni, 5,

-^

Rom.

7.

ENARBATIO IX KALMUU XXXYII.

'95$

peccatum per mandalum operatnr omnem concupiscenliam in bomioii ailectu. Possumus tameo sic accipere,.

Ante

te

omnc desiderium pono

>

hoc

est

tibi

mani-

lesto, quae impetrare desidero; ut

ad seriem petitionHm,

uoQ ad jactantiam referendum videatur esse virtulum.


Jactautia enim insolcns etiam in integro, deprecatio aiK

tem

in peccatore laudabilis.

XXXIX.
riculum
si

Addidit etiam Prophela,


sit,

qniacum cor saan

conturbatum

deseruerit se fortiludo sua.

Magnum

po-

cor exagitetur, quo credimus ad justitiam.


in

Sed

tamcn ut

magnis periculis aegriludinum

si

dolor senti-

lur, ct sensus ejus exprimitur,

lur; dolere
t

enim

tolerabilius esl,

remedium salutis ostendiquam non dolere; aliud


si

uim

vivificationis

adbuc maneutis insigne,


si

dole^s

idiud supremae mortis indicinm,

iU:

ita et

cor salutis signa


agnoscit.

suae perturbationis

nuUus sensns doloris demonstrat, quando causas Denique turbatum est cor
et

David adversus Nabal hominem pestilentem,


i"eperit,

gratiam

dum

occurrit Abigaea, quae mitigaret

commotio-

ucm
terre

indignalionis et sanctificalioncm benedictionis acci-

pci-el.

At vero Nabal duro et rigido cordc verbnm uxoris non potuifc , et ubstnpefaclus obriguit et in mortem
,

iucidit.

XL. Quae aulem Propbetam


carnis
tas.
,

an mentis ?

Si carnis

Nam

Virtus in

deseruit fortitudo? l tmnJ non utiqne desperanda saniinfirmitate perficltur^. Dc quo non
,

mediocriter dlsputavit arbiter et praeliator (58), qni luct*^ menlis et corporis sciens, temperabat utriusque cert*-

BieD, ut reslringeret carnem,


itaque

si

ccrneret fortiorem, ne

in legem peccati captlvam dnceret

camem,

virtutem antcm menti jungebat


dicil

mcntem. Revocabat sic ad


:

^iioronam meruit pervcnire. Ergo hoc

Propheta

Si

Cor, wi, 9.

1^56

S.

AMliROSI!
,

carnis fortitudo deseruit

mentis fortitudo praevaluit.

Quod si fortitudinem mentis accipimus deseruisse, non mirum si in gravissimis tcntationibus corde turbato, putat se homo mentis suac fortitudine deseri. Ipse te doceat dicens Fortitudo mea, et lausmeaDominus*. Dominum
:

ergoquaerebat; et ideo ne deseri mercretur, sajpius putabat esse quiercndum


:

et sicubifluctuabat,

putabat se esse

desertum. Sic Apostoli excitant dormientem, ne obdor-

miret

sibi

non quia eum obdormisse credebant. Sic

Eli-

sseus (ut superiorum utamur exemplis) Lbiest, inquit, Deus Eliae^ ? non quod pularet absentem, sed quia prae-

senliam ejus in beneficiis requirebat. Sic Hiercmias

eum
et

sequebalur ut medicum, dicens

Sana me, Domine,

sanabor

salvum

mc

fac

et salvabor.

Non

laboravi sein Canticis

quens postte^

Sic Ecclesia requirebat

eum

Canticorum, et rogabat fdias Hlerusalem, ut suscitarent


retinebat, nec

dilectionem^ Qua^rebat ut inveniret, quem sua dilectione unquam sentiebat absentem. Sic ergo et
a Christo sc esse

David non querebatur


dicabat
illo

desertum; sed ju-

praesente

se

non posse

turbari.

XLl. Denique ut scias de Christo magis intelHgendum, addidit Et lumen oculorum meorum non est mecum ^ Quod est verum lumen omnium, nisi Chris:

tus Jesus de

quo Joannes

dicit

Erat verum himen

wquod

illuminat
^
;

omnem hominem

venienlem in hunc

mundum

quia ipse est qui illumlnat et corporis ocu-

obtutum? Rogemus ergo, ut semper uobis suum lumen infundat, et semper nobiscum sit, sicut erat cum David; et ideo audebat dicere Quoniam apud te
los, et mentis
:

est fons vilaj

et in

luminc tuo videbimus lumen \

Ilie

certe quasi Propheta


1

magnura
I^eg.
ir,

viderat

lumen

nobis lu-

Psal. cxvii, )4.

4
1

i4.

'

Jerem.
7

xvii, i4.

<

Ganli

111, 5.

Psal. XXXVII,

1.

Joan. 1,9.

Psal.

xxu,

10.

E.\

VRRATIO

I.\

PS.iLMl.\I

XXXVII.

HJJ

cerna ejus luceat,nepossiinus crrare. Et lucernaVerbum est sicut verum lumcn est Verbum , quod totum illuminat
,

pedibus meis ^ erbum tuum, Domine *. Et lucernam illam etiam Propheta qucTrebat, non laternam. Lucernam autem illam Joanncs invenit,

mundum. Dcnique Lucerna

et demonstravit

cum

laterna persecutor advenit et de-

monslravit; laterna enim clausum habet, non liberum la

mcn. Judaeus

quasi luccrna sub modio, vel faces sub ve*


,

lamiue potest videre

sed non videt

nos autem revelata


,

facie gloriam Domini speculamur aeternam

ut ad ejus

imaginem

a gloria iu gloriam per

Spiritum sanctum refor-

memur. Venit ergo persecutorum turba cum laternis , et ideo inclusam in eis lucem videre eorum oculi nequivequae phis habent in fumo calirunt. Venit cum facibus
,

mortuorum cadavera ardere consueverunt. Sibi ergo Judaei jam ferebant incendia qui perscquebantur salutis Auctorem.Venere cum armis, significantes armis se perituros esse Romanis usque ad excitlium totius civitatis et templi qui pacem Domini recusarunt. XLTL Amici mei et proximi mei adversum me apginis
,

quam

splendoris in lumine. Denique facibus

propinquaverunt ,
steterunt.

Et proximi mei a longe Et vim faciebant qui quajrebant animam


et steterunt.

meam. Et
rtatem
:

qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vani-

dolum tota die pieditabantur. Ego autemVelut ^ardus non audiebam, ct sicut mutus, qui non aperit os
et
j>

suura. Et factus

sum

sicut

homo non
^.

audiens

et

non

habens

in ore suo increpationes

V idero qui sint qui

argulc ista discntiant. Mihi in primo proecipue isto versiculoDomini videtur tenenda sentenlia; quiain lentationibus inimici fiunthominis etiam domestici eju!. IIoc ergo
Sftoctus

David purc atque sincere

et dolenter

etur. \ crus

^ Psal. ciTiir, i5.

'

IJ. sxiTiii,

I2i5,

JLVI.

i^

2.58

AMBROSII
est,
ot

enim dolor

intenoris cordis

confesslo;

quando
araaris-

enumerantur omnia qnibus secrela mentis viscera

slmo compunguntur affectu , et domeslico felle exacerLantur. Deplorat igitur Propheta ab amicis se et proximis

impugnatum,
Jiivarii

a qnibus utique

Quod
,

ulique

cum

sancti

non impugnari debult, sed. Job qucrimonia concurregcs consolatores ma-'i

rlt;

quia et ipsearguebat tres qui majora


cl

illos

lorum solandum eum

Inferebant certamina,
*
;

cum ad conf
quodutique
^.

amicitiae gratia convenissent

cavendum est nobis. Consolatio enim mitis esse debet non aspera quae magis dolorem leniat, fervorem mitiget,. quam commotionem excitet. Ccrte ipsius corporis medi,

cina nos doceat

quae ferventibus vulneribus molliora


,

me-

dicamenla consuevit adhibere


datipsa duritles

quibus
,

dolorem
;

allevet..

Ideoque foventur primo vuhiera


,

post secantur

ne

offen-

ct incisio

vuhius exasperet. Quanlo igitur


:

magis cavero nos convcnit

ut

cum venerimus ad
,

conso-

landum

non

facile

non perfunctorie loquamur? Septem


neclocuti essent, nisi

diebus tacult Job, 4^acuerunt amici


;

Job dolore prorupisset in vocem quocrendum est enim imde incipias, ne in ipso sermone offendat consolatio tua. Etiam taciturnitas ipsa raedicina est, et velox in serraoniIms magis vulnerat. Quid mirarissi allerum vulnerat cum
,

frequenter ipse se vulneret

quia ex mulliloquio pecca-

tum non
ferantur;

effugit?

Etenim

si

medicus medendi tempns exet

pectat, ut digestls ffigritudinibus, medicinae subsidia de-

ne accrba adhuc
possit; quanto
a

immatura, ut asserunt,
ut

segritudo curationls remediis relucletur, et beneficinmsenlire

non

magis explorare nos convenlt

opportune

nobis medicinalis sermo procedat, qui non-,


,

accendere luctum

sed lenire videatur


afflictae
,

Vis urget doloris

premitur cor mulieris


/\Job.
xi.v, 12; et

quae inmiaUiro obitu mari-

seqq.

ENARRATIO
Inin amisit
(liat, nisi
,

IIT

PS&LUVV XXXYU.
properas

2'S^
illa

aut

filios

quicl

cum

te

non au-

defervescat dolor? Sa^pe

lites
,

de consolalionibns

vidimus cxcitatas. Venisti ut doieas


sermonisipse quwrendusest
cuiras
, ;

non ut Htiges. Ordo ne peccalum apnd Denm intibi r


:

duni desideras liomineni consolari ; ne dicenti


,

Audi hjec

et aiia

multa quse nihil prosint

respondeat

Audite consolalpres

malorum

une

in iHCta allerinscer-

tamen garrulae disputalionis inducas; ne non accedas


oporteat; ne accedas, et durior
qirid

cnm

sit

tuns sermo. Deniqne


:

dicatur de lalibus, doceat te sanctus Job

SimoF

mihi venenmt tenlationes gravissimap, circumdedernnt


insidiantes
:

me

fratres

mei discessernnt

me, cognoverunt
facti

extraneosmagtsquam me, Amici mei immisericordes

aQt*. Hic ergonaturalisestsen5usetiamsancliprophe1a&

David, ut queratur se ab amicis impugnatuia, a proximis


destitutimi.

XLUI. Sed ne mysticus qnidem abhorreat


;
,

pietatis af-

fectus, ut pro Augelisdixerit, quiprcn&tendnnt timcntibus^

Dominum ut eripiant eos de tentationibus quas ferre non possent. Qnomodo ergo longe stanl qni ad adjumentum
,

SHDt attributi

Sed non

ilii

se separant
,

sed qui urgetur

tentationibus pulat eos longe abesse

quos propius sibf


,

adesse desiderat ; et arbitratur dissimulare

cum illi jnvandi

tempus nutusui imperatoris expectent, qni athletam sunmquo


gloriosius vinceret,diulius certarepraecepit. Etvidetur

hoc magis scquentibus convenire; quia Angelis protectionis excubias relaxantibus insidiabantur inimici,

quae-

rentes in anima ejus invenire


testas
illis

quod noceat. Tunc enim p^

gravioris tentationis permittitur,

cum

culpai'

animae gravior reperitur. Lnde habes illud

in libro

Rcgno-^

rnm
'

Achab ad Eliam dictum quando eum Propheta. vehementer increpavil et mortem ei denuntiavit Inre^
rcgis
;
, :

Job. \i\, 12,

el

scqq.

'7-

aSo
nisti^ inquit,
cisti

S.

AMBROSII
:

me. Et respondit Elias

Inveni; quiafe-

malignum in conspectu Domini *. Yides ergo quia regibus non temere vel a Prophetis Dei vel a sacerdolibus facienda injuria sit; si nuUa sint graviora peccata, in quibus debeant argui ubi aulem peccata graviora sunt, ibi non videtur a sacerdotc parcendum, ut justis increpatio,
:

nibus corrigantur.

XLIV. Tamen David


nisse videantur
;

in

hoc loco

dicit

quod

nihil inve-

et ideo inimici ejus

vanitatem locati sunt,

quoniam nihii quod pro verilate loquerentur, invenerint. Aut certe quia etsi peccavi tamen peccata mea poenltendi dolore purgabam. In quo iUi cum dolo mecum loque,

bantur ; ut

me objurgatione confundcrent
sed

et a conversione
illos

rcvocarent. Et vide ne hoc magis senserit, qua^sisse


roala ejus
:

cum

vellent accusare

praevcnlos;

quoniam
locutos

vulnera sua ipse patefccerat, sui accusator existens; et


ideo vim accusalionis

corum

csse

annulatam

autem

fuisse

vana, quaj confesso culpam nocere jam non


igitur a

possent.

XLV.
([uo

Exclusi

criminalionis invidia,

dolum

aclhlbebant; ut insurgerent, inquit, ct mihi insultarent,

me

slimularent ad aliquam

commotionem

quorum

ego dolum videns,

Velut surdus non audiebam.

Consi-

dera vim sermonis.


audlre quae dicerent
iiitentione mentis
:

Non
scd

dixit,

quia simulabam non

me

Non audiebam,

dixit; et

quod

vocem loquentls excluderel; ncc aperiretossuum, sicutmutus. Beatus quipotcsttantam habere virtutem, ut lacessltus non irascatur, commotus sc nolit ulcisci. Inimici hoc agunt, ut provoccnt ad iracundiam maledicunt, ut maledicamus criminantur, ut crimen retorqucamus conviciantur, ut excltent nos ad vicissitudi:

nam
3

contumelia?.
Reg. XXI, 20.

Unde

pra:clare Petrus de

Domino

Jesu,

ENARBATIO
iii

IX

PSALMLU XXXTII.

261

Epislola sua posuifc


:

Qiria

cam

malecliccretur,

non ma'.

lediccbat

cum

palerelur, non commiuabatur

Ad

ejus ergo similitudioem atque

imaginem justus
,

su<e yitae

cupiens instituta forniare


dissimulat lacessitus, et

accusatus lacel

Ltsus remlttit,
;

non

aperit os

suum

ut illum

imitetur, quisicut agnus ad victimam ductus, sic


ruit os
:

non apc,

vult

suum et cum possit habere quod referat magis silere quam dicerc. Ipse enim Dominus Jesus vcrc
accusaretur, tacebat; *

cum

cum

percuteretur, non re:

percuUebat. Dcnique percussus respondit


cutus

si

Si

male lo,

sum teslimonium perhibe de malo


,

bene

quid

me

cicdis
is

\ide

quemadmodum
ita

quasi vere infirmus,

et quasi

qui se vindicare non posset, puerili


:

quodam

loquebatur affectu

ergo et tu

si

habeas quo redarguas

arguenlem, melius tacebis; ne redarguendi vicissltudine

commolionera tuam prodas. Melius


injuriam,

est

quam cum
,

ledarguis, vindicare.

enim dissimularc Bonusmutus,

qui loqui male nescit

cujus ex ore crimen exirc non novit.

Hic est mulus verc bealus, qui


tur.

cum

tacet, inlra se loqai-

Dominus dat mihi linguam eruditionis, ut sciam quaodo oporteat rae dicere sermonem. Talia loquebalur
intra se Zacharias,

cum

obmuluisset

et vere quia loqui


;

einon profuerat, ne loqueretur, obmutuit


retur,

et ut loquescripsit

exauditus a Christo
:

est.

Denique
,

quod
ut

Christuscxaudiret
dulsit
:

et

vocem

rccepit

quam

Christus in;

ct gratiam adjunxit,

quam

ante non habuit


credidit.

prophetareteum, cujus mandatis ante non


de Domino

Quid

omnium
,

virlutum loquor,

cum

mulicr Susanna

nec sexus iufirmitate turbata,


cognovit addictam
cebat
:

cum
,

se

ad periculum mortis

vocem emiserit? Accusabatur, ct taducebatur ad mortem et silentio se tegebat ne


,

nudaret pudorem.
'

Intra se

tamcn loquebatur Deo, qui

Pelr. u, ao.

'

Joan. xtuj, ao.

362
siian

S.

AMBROSir
:

'seam magis audivit taccQtem

quoe

sl

voluisset loqui, for-

non csset audita. XLVI. Et tu ergo qui proposuisti satisfacerc pro delic^is Domino Deo tuo, illi soli inleriore corde te purga
,

illum coutuerc, qui potest peccata diluere. Adjuvat te,


-quiputaverit

ejiis

arguendum. Denique cummalediceturDavid, dux Abessa injuriam regis vcllet ulcisci, dixit ad
:

eumDavid Dimitteillum,

ut maledicat;

quoniam

dixitilli

iDominus, ut videat humilitatem

meam,

et relribuat

mihi

Dominus bona pro maledicto hoc *. Vides igitur qnod a conviciantibus adjuveris, utDominus andiat te, et pecca tum tuum remittat? Nam cum ipse accusator tui csse debeas
,

etcoacervare

flagitia

teque ipsum ofTcrre supplicio

quomodo ncgare
quaEsrit, patientia

objecta desidcras? Pcenitentia patientiam


mitigat delicta magna.

ceris aliis
veris,

tuae ipse reus conscientiae?

Quomodo irasQuomodo commoet (qtiod


,

cum

debeas esse miscrabilis

Qni arguitnr,

est amplius) a semctipso,

curarc debet sua vulnera

non

alterum vuhierare.
dice, cura te

Nemo ahum
^.

vuhierando se sanat. Me-

ipsum

Si

medicus, quanto magis reus prius

curarc se dcbet? Confitcris pcccatnm tuum, et


te profiteris

medicum

quod rctorques tcmporis non est; peccatori euim dixit Deus Quare tu enarras justitias meas ? Usnrpasti tibi ut deLegc arguas, ^ui contra Legem ipsc fccisti. Quid lacrymarum tcmpus

ahenum

etsi veritatis

est

'

amittis? Quid concertando vanos sermones aut audis aut


loqueris

vanum
:

cum tibi scriptum sit Non accipias auditum legeris in Evangcho pro omni sermone cum
:

^tioso judicinm esse tace


elsi

snbeundum ? Etsi alius loquitur, ahus conviciatur, aurem luam obstrue.


^

XLVIL

David taccndo

vicit

adversarios suos
*

et

quia
xxiii,

Rp^. XVI, 12.


<^

Luo.

IV, 20.

Psal.

xux,

i6.

<

Exod.

41.

Malth. Mi

36.

ENARBiTIO
sicul mutiis factus est
,

IN

PSALMtM XXXVir.
;

a63

vocem reccpit quia conversus acl Domiuuoi loqucbalur dicens Quoniam in te, Domine, speravi tu exaudies me Domine Deus meos. Quia dixi
:

116 aliquando exultent in


,

me

inimici mei*.
,

^ ide singula

Tacebal David ^uid et ipse loqueretur. Dicebant Audiamus vocem toam. ut ista Inlra se ille tacilus loquebalur Quid opus cst ^udiant, quibus prodesse non possunt ? In te Domine,
:
:

loquebantur inimici

provocabant ut

ali-

speravi:
te

libi soli
,

loquor: tu audi

qui exaudire potes.

semper poposci
etsi

Ne aliquando

exultent In

me
:

inimici

melj qula

peccavi, lu peccatum dimittis

etsi

ego

cecidi, lu resuscitasjne babeant unde exultare possint qui

peccatis laetantur alienis. Pius cnim acquisivimus , qui plus

peccavimus; qula beatiores


iDnoceatia.

facit tua gratia,

quam
;

nostra

Habemus hunc sensum


Noli gaudere super

ct

in libro

Micbaea-

prophetce

me

inimica

mea

quia ce,

>cidi, sed resurgam^.


si

^ion esl gravis infirmltatis riiina

non

sit

eliam voiuntatis studium ab ea non resurgendi.


,

Habe voluntatem surgeudi


resurgas.

prcesens

est

qui laciat ut

diretur a
joaici
:

XLVni. Dixit ergo David in corde suo Domino et ut non cxultarent


,

peteqs ut exau-

in

eum

ejus ini-

potens etiam ut in conversionis suae proposito per-

maneret; ne,
suje animai

dum

propositi sul gressus quasi


in

quidam pedcs

commovenlur,

eum

adversarii superba et

magnlloquentia^ plenaloquereutur, ut laciuntquiinsull&ce


desiderant. Tametsi
-se

moveaturuthorao,paratum ad
errorem. Et
si

flagella

dicit; ut vel supplicio solvat

cessent ila-

gella

DomInI,8e Lamcu dolore proprio memoratflagellari;


,

ut non invenlat culpa quod damnet


praevenerit.

quam boaa
;

conf^ssio

Hoc

est ergo

tur pedes mei, iu

quod ait Et dum commove*ime magna locutl sunt" eo quod tani


:

Psal. xxxTii, i6,

17.

Mictj.

tu,

8.

>

Pial.^^v(t, 17.

; :

264

S.

AMBROSII

prompti sunt ad Insultationis ludibria, ut in commotione

pedum meorum paratam


vel certe sic
:

habuerint magniloquentiam

Dum

commoventur pedes mei, putantes

quod caderem, superba jam et magniloqua sunt locutf. XLIX. Scdtamenquia ipse in posterioribus pene motos
pedes suos dixit', ne quidoriatur hinc scrupuli, considera
hic docerinosaffectumpcenitentiac,
,

ibi

opinionem cjus er

roris excludi quod divitlae et successus prosperior flagltiosorum nos movere non debeant. Consuetudo autem locutlonis in Scripturls dlvinlshujusmodi reperitur. Sic enim Dum converterct Dominus captivltatcm Slon", et alibi facti sumus slcut consolalP. Quanquam sanctus non in
:

ostensioneverborum, sedinvirtutc Spirllus probarl se velit.

Sensus ergo nobis spectandusest semper, quem etlam


in

ipsum frequens translatloex hebrajo


in latinum attenuare consuevit.

groecum

ex graeco

L.

Ad omnia

itaque

superiora pulchrum

quod

in flagella paratus est', et offert se

placuerint Deo'^, flagella sustlneat.

remcdlum, Domlno, ut quae Elegisse quidem lego

sanctum David
cessltas

flagelli

genus , quodoequanlQiiler sustlneret

sed elegit, qulade tribus conditionlbus eligendae uniusne-

mandabatur.

Llbi
,

autem non mandatur

ad omnia

paratus est Delservulus

seu corporalem asgritudlnem su-

beatjseu fugam a faclelnlmici, siveobitumfiIIorum,quosnon


tlmet proemlttere
;

qula reciperepotest Imperterrllus.

Nam

etsclensquodsihlc fueritpunltussuppliclo temporali, levare


in

futurum perpeluae
Castigat

possit

poenam serumnse rogat ergo ut


:

recipiatur petltio sua, et castlgetur ipse

ut recipiatur;
reclpit

enlm Dominus

omnem

filium

quem
:

LL
'

SI

servulum tuum vldeas peccataproprla confitentem


,

ultro ofTerre se poenae


Psal. LXMi, 2.
,

inflecterls, ignoscls
I,

et

de Domlnt

'

I(].

cxxv,

Id. xxxvii,

i8.

Paral^

txi

i3.

'Heljr,

Mi,6.

ENARRATIO
miserallone
diflidis ?

IN

PSALMLM XXXVII.
ipse, cui

a65
plurimis

Judex
,

non

licet iu

causis a gladio

temperare

quia lcgibus senit, potest ta:

menlucrum donare poenarum ct tu adhuc trepidas, qui a legum Domino et misericordiae Auclore deposcas, cui lcx
volontas cst, et donandi jus
?

Si

tamen tu pelas

tibi

tua

peccata donari, nec consideres honores tuos, aut erobe*cas amicos luos, ue dignitalem tuam deflexisse videarisr Amicus Dci proplieta Dci , rex ab ipso eleclus Deo et unclus in regnum flagellis sc spontaneus ofierebat nec
, ,
,

erubescebal
pudoris

et tu erubescis ? iNon

multum

ista

verecun:

dia tibi opitulabitur,

cum
,

ad judicium Pei veneris

sed

te islius poenitebit

cum

in

conspectu non soium

hominum; sed etiam Angelorum

et

omnium
?

Poteslatuni

cctleslium constilutuscceperis peccatapropria nonnegare.

Quomodo

excusabls,

cum

tanta commiscris

Praetendes
?

condilionis iufirmitatem, quia

neme

slne peccato

Res-

pondebitur

tibi

Debuisliergo agerepoeuitentiam ,dederani


,

remedium
>

j^cur refutasLi? Subtexes


:

restuoserubueris? Dicet
cis tuis
,

et

in

ccelis*.

pudorem quod honome coram amiego te erubcscam coram Patre meo qui est Disce verum esse quod scriptum est, quia

Si tu erubuisti

Est verecundia adducens peccatiun-.

David

in

cons-

pectusuo dolorem suum ponebat, ne unqnam oblivisceretur


:

David iniqullalem suam ipse pronuntlabat


"'

David

de peccato suo, ne de opibus cogitabat

David non
erubesce?

erubescebat sua recensere peccata, ne de


ret
in

iis

meo

judiclo constllutus

et tu

erubescebas

Non

esset hodie in requie servulus


illos

meus Job,

sierubuissct tres
si

reges amicos suos

nec ipse David,

erubuisset de-

licta

proprla confileri. Ergo quia non erubuit mihi sua

aperlre peccata
rare. Et quia

nec ego erubescam ei mea secreta reseulerqueeorumnonerubuit iactorumsuoruai


;

Marc.

VIII,

oS.

Eccli. iv, 25.

Psal,

ssxvh,

ig.

1i66

S.

AAiBROSir
,

pretium

in

mea ponere
,

potestate

meo

se judiclo volunla-

tique committere ; nec ego de talibus servulis erubescam ^

ut appellem amicos
solatione:
inter vos

qui

meam

studuerint facere volunta,

tem. Ideoque quoniam

illi

anie in mojrore

nunc

in

con
nec

tu quia in deliciis, nunc in suppliciis. Chaos


est; ut

magnum dmn

neque illorum ad te

gratia

tua ad vid
?

illos possit

pcena transire. Audis ergo qui dicat Datlbi

Audi,

Sihic emendaveris,illlcrequiesces. Non


aeculi

emendare permiltitur: te dulciamundiet hujusamoena delectcnt; graveenim felmovere concorrigerc ct

suerunt.

Non

ilje

jucunda qurerebat positus


,

in regno,

qiii

potius eligebat

mortem sanctorum
,

quam vilam

flagitio-

sorum.
LII.

Inimici
:

inquit,

mei vivunt,
,

et confirmati sunt

super

me

et multlplicati sunt

qui oderunt

me

inique.

Qui relribuunt mala pro bonis, detrahebant mihi; quosnlam subsecutus sum juiilitlam *. Sed quanto illustrior
ille,

qul quotldie morlebatur; ut populos suos vivificaret

et corpus suum mortis vulneribus oflerebat; slcut ipse


ait
:

In morlibus frequenter^
vitna est

Mors enim honesta revitae.

demplio

etlam decoloris, aut innoxiae firmamenin

tum

exitus

autem mortls

manu

Et ideo malebat

merltum comprobai'et. Sciiptumestenlm; Nonlaudes homIneminvitasua\ Qul enlm vivunt, morlentur qui morluntur, resurgent.
Apostolus quotidie mori; ut
vltae suae
:

Propior crgo saluti est, qui morltur ut resurgat,


ille

quam

qui vivit utmorlatur. Quis esl aulem qui quotidie

ritur, nisi qui

momorlem Domini Jesu insua carne circummorlantur


?

fert, ut oranla ei pcccata

Confirmati autem et

mnltlplicall sunt inimicIDavid Inhoc saeculo; sed

nonido-

neum firmamcntum
Denique

nisl ejus

qul confirmatur in Christo.


,

iili

confirmantur

in sreculo

qui oderunt justUHi


>.*

Psai. xxxvii, 30, ai.

Cor, xi, 25.

Eccli. xi, 5o.

-''."

ENARRATIO
iniqae
:

IN

PSALMUM XXXni.
,

zSj

non crgo juslnm

odliini

sed injuslum,

cum odisait
:

scnt iniquc.

LIH. Sed Yide distantlam. lu posteriorlbus

Qui

oderunt me gratis *
ibi

hic habet
,

Qui oderimt

me inique.
;

Sed

expersona Christi hic ex pcrsona sua

ubi ex per-

sonaCiiristi loquitur, gratisodlohabctur; ubiexsua, inique.

Homocnim potest unl alicui vulnerinon patere,utputainjustitiae,

intcraperauliae

impudicitiae'; aliis

auiem vulneribus
a

patet: in Chrlslo aulcm nulia causaessepotuit,qua peccati


alicujus poluerit vulnus acciperc
,

immunis
vitio.

culpa , et inte-

ger

a dellclo,

atque immaculatus a

Sunt autem qui

putant utrumque PsalmUm ex persona Christi esse decursmn, qui pro noStris peccalis salisfaciebat Patri. Hic
ergo dicebat se appelitum conlra justitiam
graliam.
,

illic

contra

LIV. Et benc addit, ut probaret se injuste appetitum:

Quoniam subsecutus sum


non seculum
illc
!

justlliam

'.

Quanla
ijui

vis

verbi

in

unius syllaLne adjeclione, ut subsecutum se diccret

jusliliam,

Proplor est enim

subsequiet

tnr,

quam

qui sequitur, et suppar


,

quam impar,

successio haeredis magis

quam

accesslo nuncupatur.

LV. Et tamen quamvis subsequalur juslillam, non sune Tlrtutis pntatesse; sed gratiae coelestis, si non deseratur a
Chrislo; eoque orat impensius dlcens
:

Ne

dcrelinquas
* :

me Domine Deus mous ne -homines me derellquerunt


T
,

dlscesseris a

me

hoc est

amici mei impugnaverunt

proxlmum non approplnquaverunt. Fugieibant me quasi mortuum ct abominatl sunt; qula peccatu
dllectum
sibl
:

mea

trbl

aperire desideravl, et confiterl; quia flagellis tuis


:

Tue obtuli vulnerandum

quia elegi cicalrices vulnerum

super epulas regum

et jactaullam

potestatum

tu solu>

me

non derelinquas,
Psal. Lxviii

tu hoereas servulo tuo, qui de terra


Mxvii, ai.

,5.

' 1.1.

' Ibi;1.

22.

26S
suscitas

S.

AMBROSII

Inopem

ct

de stercore erigls pauperem. Tuo coaesti-

mitatii fretus, frequentiorem ne ambientibus populis


:

mabo. Computruerunt quidem cicatricesmeaj sed adhuc tuorum vcrberiim desidero cicalrices quac sanalls vulneribus obducuntur ut postea nullum ulcus appareat. Boikc triumphalium vuhierum cicatriccs, quibus victores hujus
,

terreni prneHI gloriantur.

Quanto

Illustriora vulnera

quae

pro fide et nominis

tui glorla vldentur

excepta

? Ista est

cicatrlx quae ccelum aperit,

regnum
,

acquirlt, immortalita-

tem

invenlt.

Haecergo ,fratres

est cicatrixbeala;

quoniam

beati qui laverunt stolas suas In sanguine suo*. SIc ccepit


stola esse glorlaj
,

caro mortls

in

qua

et

Paulus ante pe-

riclltabatur electusDei; nisi petlsset sehberarl de corpore

mortis hujus^, ut leglmus.

LVI. Et Ideo qui sumus in hoc corpore mortis

oremus

ne bonus Ule dllectus Dei Medlcus nos derelinquat,quem


patrlarcha David ne a se discederet, precabatur. Ipsi nos

committamus parati ad curandum quo veht curari medicamento. Nemodicitmedlco corporls sui quemadmodum
,

sitcurandus.Novitmedicusquae slngulls vulnerlbus medica-

menta convenlant, cujus


dlcus

ulcerls putredo ferro

slt

ampuille

tanda, ne in totlus corporls serpat exitium. Si dixerit memediclnac genus quo curari a?ger debeat, et

faslidlat,

discedltmedicus et aBgrumderellnquit.
,

Vldeeum
:

qui curari vellt

omni genere medico acqulescentem

at-

tende ordlnem. Aperlt primo vulnera sua medico,et

dicit

Cura

me

sed rogo ne in Ira tua; quia non sustinent du-

ram medicinamlnfirmltatesmeae. MedlcinaChrlstl, correptio est; corriplt enimDominus quem vult convertere. Ideo et Paulus ad medlcum dicit Argue obsecra increpa*. Non ergorecusat curari, quipetlt argui; sedlevari vultpcenam ne in iracundla arguatur et impelu iraecorrlpiatur..
:

Apoc. vn, \\.

Roin. vn, 24.

'2

Tim.

iv, 2.

tyARRATIO IX PSALMtH XXXVII.


LVII. Et vide processiim. Primo petit argui
:

69
postea,

qood majusest,

Deindenon solum confiteturpeccata sua, sed etiam enumerat et accusat; non vult enim
corripi.

laterc saa delicla.

Nam

ut febres

cum
,

in alto sunl,

uon

qaeunt mltigari
sinendi;
si

ita

erumpunt peccatorum morbus dum


;

cum

foras

spem

afferunt de-

tegitur, inardescit;

confessionibus proditur

evaporat. Et ideo justus accu-

jQtor est sui in principio sermonis, prius


idceris serpat intrinsecus; gravat

quam

contagio

enim conscienliam me-

moria delictorum,
rebat se

nisi

medicina poscatur. Et sidiffertme-

dicus, aegerofferre se debet, ut citius secetur; sicut offe-

David in

flagella

Domini dicens
bic vindices
:
:

Redde mihi

duplicia peccala,

dummodo

noli

me

dese-

luam a me noli dedignari atquehorrescere fa?toremvulnernmmeorum. Et Jobservulus


rere, noli averlerc faciem

tuus percussus erat ulcere a pedibus usque ad caput

et

remediumsua?
rare

sanitatis invenit; licet illud vulnus virtutis

iaerit, istud erroris.

Faetebant vulnera, quae medici cu-

non possent. Locutus es, Domine, mysteria sacra:

mentornm luorum,
quia tu

manifestasti venena serpentis et solius sermonis tui medicamento servi tui carata snnt vuLaera j

eum non deseruisti


illis

et

Ndn derelinquasmc, Do-

:)mluc, ne discesseris a me.


quia sordent
reseranda.

Homines

me

dereliqueruut;

vulnera mea, quae pietati tuie putavi esse


:

Illi

dicunt

Exi a nobis, quia peccator e ta


,

discede

ne nos polhias. Tu autem Domine , curas


:

et

non

pollueris
lutis

adjuvas

et

mese es , Domlne

non contaminaris; qaia Deus sa et manus tua non perdere sed


,

sanarc cousuevit.

tatione versiculi,

L\ III. Complevimus Psalmum etiam cnm cjus interprequem graeci nonnulli codices , sed non mnes habent latini. Nam ante responsorium proximum
Tersiculus est
,

Et projecerunt

me

sicut

mortuum abo-

minatnm; hoc cst, illi qui reddebant mihi mala pro bonis. Sed tu No derelinquas me, Domine, ne discesseVis a me; hoc enim sequitur id est Tu ne derelinquas,
;
:

qui

mortuum fcetenlem curare consuesti. Denique habemus hoc in Evangelio. Nam cum venisset ad monumentum Lazarij et dixisset Tollite lapidem; ait Martha Jam foetet, quatriduanus est enim respondit ei non dixi
:

tibi, quia
vit

si
,

credideris, vidcbis gloriam


et sanus cxivit.

Dei? Et clamaet

Lazarum

Credamus ergo

nos

ut

de vulneribus noslris acquiramus medicinam salutis, et

futuram gloriam.

LIX. In orationibus

igitur

et obsecrationihus
,

cum

dolore et lacrymis exigcnda poinilentia est

ut illam glo-

riam Dei vidcre mereamur. Neque


etsi gravissimaG

tc

moveatquodluctus,

dolor, commaceratio corporis, gravissimae passiones sunt;

videntur, tamen indignas sunt hujusmodi


;

passiones ad superventuram gloriam^


est apostolus Pauhis.

slcut testis tibi

Non

pigeat ergo nos hic leviora de~


,

ferre; ut ibi plena laudis et glori.e possimus adipisci

pro temporahbus laboribus perpetua praemia reportantes per


:

Dominum Jcsum
tas a saeculls
,

cui est laus, honor, gloria, perpetuiet

ct

nunc,

scmper,

et iu

omniasaecula

sae-

culorum. Amcn.
Joan.
xr, 39, 4o.

>

Rom.

vni, iS.

ENABRATIO 1 miAIUil XXXVIII.

27I

ENARRATIO
IN
-

PSALMIM XXXVIII.
CaDticum
ipsi

Titulus

In fuiem pro Idithum

David*^

I.

In superiore Psalmo expressa forma paenilentiae est* t


patientlre
et

in

hoc sequenli David scripsit


,

forma signatur.

Quem Psalmum

Idithum viro

disciplinis leviticis et sa-

canendnm dedit, qui ante arcam Domini Psalmorum seriem pangendi solertissimus praecinebat. Ergo quia non Idithum scripsit hiinc Psalmum, sed
ccrdotalibus erudito

propheta David
liun dedit
;

et

Idithnm viro canendi perito psaUen

ideo sic inscriptus est titulus. Denique etiam

iU sjECularibus scriptis alii erant qui scribebant, alii qui in

scena vcl cantica vel comoedias vel tragcedias canere con-

quidem coronam olympicam (4o) posluhymnum eorum soripta in fine testantur David autem qui nou hicc serta coronarum marcentium requirebat ; sed illam incorruptibilem ek incontaminatam remunerationum coelestium hoereditatem pio desiderabat affectu hymnum non victoriae Eirtvixtsv ;
sueverant. Et
illi

labant

unde
:

et cTctJwov

sed

ei scripsit

qui victoriam in se credentibus impertie-

bat, qul finis est

omnium

qua? pia

mente deposcimus. Sive

nim sapientiam
sequendus

qurcras, sive virtuti studeas, sive veritati^

sive viae atque juslitiae, sive resurrectioni, in


est Christus, qqi est yirtus

omnibus

tibi

Dei atque sapienigitur con-,

tia, yeritas, via, justitia, resurrectio.

Ad quem

lendas^ nisi ad perfcclionem

omnium, suinmamque

virla

f tsai. ixwui^

* Vide D.

GuiUoa, lom. iz, p. ia-i33

;,,

^J2
tiim

S.

AMBROSII
;

ut

Veni, sequere me' hoc est ? Et ideo tibi dlcit adconsummationem virtulumperveniremerearis. Ergo
:

qui sequitur Cliristum


imitari
;

ipsum pro

possibilltate sua debet

ut praecepta ejus secum ipse meditetur, et divi-

iiorum exempla factorum.


II.

Et ideo David secum ipse medltabatur, quod Chrisin se


,

tum

molesti

et

locutum esse retinebat; ut cum aliqui ei essent eum ad contentlonem lacessere conarentur
Ideoque

patientiam indueret, certandi studia declinaret, ex quibus


inanis
strepitus et jurgla frequenter oriuntur.

cum eum

sancto David plerique ejus virtutibus invidentes, qui

de proposlto raansuetudlnls
,

et humllltatis affectu
:

crederent diducendum

frequenter ingruerent

ipse

quo-

quo praecipue nequltias splritales in coolestlbus, adversus quas grave luctamen cst justis, ad commovendum eum ministros sure improbltatis impellerent ; ne inter obstrepientlum crebra certamlna
,

et

dlsceplatlonum tumultus
,

sermo

allquis sibi

offensionis exciderct

tacere sanctus

Propheta proposuit.
munltlonis sllenlium
!

validum scutum clrcumspectae


fidissimum
stabilltatls

fundamen-

tum, in quo si qnis potuerlt stare, lubricum verbi timere non possit Multi enlm ellam stabill corde firmati, incauti tamen, sermonis fluctuantis errore saepe ceciderunt. Videns igltur hujusmodi insidlls et vano concertantium
!

strepllu se Pr-opheta tentari, intra sc ipse tacitus confere-

bat,

legem

slbi laclturnltatis

imponens

et

cum

taceret

insultantibus sibi, et ut loqueretur allquid provocantlbus

qualiasolent insolentium esse certamina atque sermones:

Responde nobis
esse te

si

dc aequahtate praesumls
;

vides et tu
se

victum, et nihilhabere quod refcras


conviciis videret Impclli
,

cum

prope
,

ad vocem

sc Ipse revocabat

ut

loqueretur In corde.
i'

Malth, XIX, ai,

"r.NARUATlO
III.

I>-

PSALUUM XXWIII.

2^3
in

Dlxi

Cuslodiam

\iiis

meas;

iil

non dclinquani
,

lingua mea. Posui ori

mco custodiam
;
:

dum

consistit

peccator adversum
,

imperavi mihi

me* hoc est, proposui, confirmavi, locutus sum cordi meo Custodiam vias
dixisscm
,

sermo meus stare deberet quanto magis stabile debet esse, qsod mihi ipse- constilui ? Si quis alienum faUat, indccorum est si quis proximum,

meas.

Si

alii

grave
sibi

quanto igitur gravius

si

quis se
;

ipsum eo quod
ut ipse sibi infi-

prcmiserit, putet esse fraudandum

delis suo judicio ct despicabilis aestiaetur.

Cui

jo^iuir

idc-

neus videri potest

qui sibi

vilis est ?

Tencamus

io-itur

animae constantiam nostrae; ne ia cffensionem labia lo-

quendi festina prorumpaut. Et Job p^igam suam


vicit,

silenlio

et tolerantiam

suam

taciturnitite superayii.

Non

bene creditur carni ^jic^ssemus si Eva tacuisset. Ergo I primum iit^^^^(pcessit exvoce peccatum, et serpens ille
nequissiflius alque Tcrsutus per

Atque utmaift
set
:

a.ut

Aaaii, surdus fuisset, aut


suac

vocem nos ante tentavit. Eva obrautuisista,

ille,

ne voceni
,

uxorw --airet;

ne loquereJo

tur marito

et Jubricae vocis miuistcrio

serpeuvu

yirum
natu-

vcnena Iransfunderet. Cain quoque

etsi parricidio

humanam, et obhteravit impius jura pietatis; tamen per vocem sacrilegium sceleri suo addidit, ut negaret Deo necati fratris inleritum. Quid de singulis dicam ? Populus ipse electus a Domino cui tacilus Moyses aperuit mare, ingratus coelestibus beneficiis obmurmuviolavit
,

ram

rabat

ducem
puit
,

quo divinam contraxit oficnsam. Deinde ipsum invii illius atque inusitati itlneris Moyscn res-

et a fralre ejus

Aaron deos

sibi ficri

quos colerel

poslulavit.

IV.

Lnde ctiam
,

ipse considerans tanta vocis pericula


vias

Dixi
-'

inquit

Custodiam

meas.

Quae

siut igitur

Psal. xtiviii, 2,

LVi.

<3.-/^

S.

AMKROSir
,

ist viae hominis

qunc

magnoprre praecavendae

ne quid

<rraviorIs offensionis

incurrant, admonct nos tanUis Pro-

pheta diligentius considerare. Admonet etiam Salomon ejas filiiis paternae mentis interpres perspicacins examinare, qui scripslt
:

Tria mihi sunt impossibilia intelligero

et quartimi quod nop agnosco. Vestigium aquilae volan tis, et viam serpenns in petra, et semitas navis in pelago
nnavio-antis, et vias viri in juventute. Talis via mulieris
!)

adulterae

qua^ poslquam egit, abhita nihil eglsse.se dicit

iniquum*.

Tria ergo impossibiha sibi


,

esse dixit ad

intelligendum

et qiyirtum

nes sapientiae signaoiUun , delicet viri in juvenlute processum.


^Qo^pii^^IUJi^
'

habens inter homiquod non agnosceret viarum viille


,

Quarum
polest

igilur vol

yel /lifficilis agnilio

esse custodia

Lndc non

imm^ritoJ';:^''

juventutis suac
rogavit.

non defensionem

earum dehctorum ^^^^^ /^>felvionem


facilis
',

obtulit

Delicla, inquit, juventulis riese

et ignorantia-

mea) ne memineris^
c'^

se

Non immp-'- "'^"^ non agnoscereon--^ -^^'' ejs, in quomajor Dei


^

'^alomon dixjt
gratla

fuit.

j5iiorasse tcstatus est.

Et fortasse delicta juventu-

tisad fcrvorem retulit carnis, ignorantiam

autem ad verbo-

rumprolapsionem, quasnonexsententianostra, sed impelu quodam et cursu loquendi plerumque funduntur ; quod
periculosum esse Propheta cognoscens
ter
tutis
ait
:

Credidi prop-

quod locutus sum*. Supra fundamentum ergo vir vox tuta est, sinc fundamento lubrica. Ideo quasi
,

quodam
increpuit
-rffessio fit

tubae sono Scripturae divinae


:

electus interprcs
:

Corde creditur ad justitiam ore autem conad salutem^ Fides credentlum principafis est,

confessio executionis.

V.

Quomodo

igitur proposuerit sanctus

propheta
:

Da

vid^ aut propter quid custodire vias suas, audiamus


^*

Ut

Prov. XXX, 18-20.

Psal. xxn', 7.

IJ. csv, 10,

ENABRiTIO
'>non
,

IK

PfrAmVH XXXVIII.

ajST

delinquani iu lingua mea*. Si boc cavct non caves ? Si hoc meluit, in quo Dei gratia loquebatur, lu non metui, qui crroris verba non refu^s tt tlKVitralibus sermonibus deleclaris ? Tu non reformiInqult
,

Proplieta, lu

das, cui scriptum est in Evangelio

quia pro

omni

olioso

verbo rationem es reddilurus

Si pro otioso

verbo pe-

riculum et

quanto magis pro criminoso


est

quod oliosum,

crimioosum

sed

? Non omne omne quod non fruc-

tuosum, periculosum atquceradicabile; omais enim arbor

non

faciens

Cum
riis,

fruclum excidetur et in ignem mittetur; movelur animus, exagilalur slimulantibus adversa,


,

obstrepenllbus, illudenlibus, crimlnantlbus


;

excidil

verLum commolioDis ideo silenlium et tutum cst, et deeorum quod sefvat cum gravilate cautelam. Quid enim
,

labia noslra

nisi

qu.Tedam noslra vlncula sunt? Deni-

que vinculis labiorum suorum unusquisque constringilur.


Ideo sapiens in tempore tacet
i[uo

et

secum

ipse considerat
:

tcmpore loqul debeal. De quo praeclare ipse Salomon


alligata suut intelieclu'.

Labla Sapientis

Quando ergo
:

vidcs, illudentibus protervis,


vit iste Inlelleclu labla

sapientem tacere, dic

Liga,

sua; hoc esl, prudentcr tacet


aliigelur. Posult ori

ne

labiorum suorum vinculis

suo custo

diam, sepsit aures suas spinis, vecleni adhibuit forlbus oris


sui, servat

thesaurum cordis
et

sui et
,

ai^entum eloquii

sui,

ut

examinatum

purgatum

quando

oportet, proferat;

ne quisquam prlus fur in cor ejus aut pcrturbator irrumpat, el


\

ad eos caplivum
tanta

trahat, quibus ilagltia sua vendatf

L Meditabatur Judas Christum vendere, sed revoca-

bat

eum

Domlnl
nisi se ia

gralia, et

quaedam paternae
:

delini-

nienta pietatis, quibus furor ejus moUiebaluP


set in scelus
,

nec erupisse*

cor ejus, quia Cbristum faliere

putabat, adversarius demersisset. ^ion ergo dubites quando>


Psa!.

xssvm,

2,

Mallh. xn. 36.

Prov.

w,

-.

18.

2^6

S.

AMBROSir

aliqul tlbiniolestl siinl volenti servare justlliam, ministros

esse lUius ncquissimi peccatoris

qui

omnium

auctor est

flagitiorum. Yidebat David propheticis oculis, agnoscebat

ejus figuram

ideo tacebat, ne

illius

faceret voluntatem
,

qui interturbare gestit afTectum. Premebat vocera

clau-

debat portas suas silentio

praetendebat in eo patientia, et

taciturnitatis vigikbat custodia;

ne inimicus obreperet,

ne de

claustris oris Vagus aliquis


,

sermo

et incautus exlret.
,

ideo fortior est patiens

qui se ipsum conlinet


sibi

quam
slbi

qur

urbes capit. Justus ipse


vigll custos.

claustrum est, ipse

per-

VII.

Cum
:

sibi

crgo ipse prajtenderet

loquebatur
consistit

In*

suo corde

Posui ori

meo

custodiam,

dum
:

pec-

acator adversum

me

-,

Adest semper inlmicus, quia scmetsi


:

per insidiatur. Etsi illum non vides, adest


sentis, incursat. Si
j
,

illum nonf

Inquit

non vides videnti credc Consisllt pcccator advcrsum me. Qui videt peccatuni'
iis,

suum,

vldet etiam peccatoremslbi in

quajgesserit, illu-

dentem. Qui autem peccatorem praeviderit, potest vitaro

peccatum. Videbat David consistere adversum se pecca-

quando Semei maledicebat et lapidabat regem ; suum, et clamabat Exi, vir sanguinum^. Neque eninr iam pracruplus foret, ut nec tanti regis reverentia moveretur, nec armatum ejus timeret cxercitura cum unus dctorem
:

cxercitu ejus conviclantem potuisset occldcre

sed

amen-

tem diabolus

fecerat, qul

eum

impellebat ad mortem. Ideo

David adversus auctorem magis praeliabalur, quam ministrum persequebatur. Quid enim magnum de homine In,

valido vindicari,

quem

ad furorem alter urgcbat, in cujus^


?

nece peccalor habuisset voluntatis efTectum


dlabolus, sed verbo Dei vincilur
nis, Dei
;

Non

gladio

ideo taceatlingua homiet Chrislus tacebat,

Verbum

loquatur.

Denique

Psal. XXX' ni, 2.

^o. xvi,^.

; :

ENARRA.TIO

I.N

PSALMU.M XXXVIII.

77

anle Pilatl judicium constitutus, ut nobis daret formaiu


tacendi; quia lingua corporis
clivis
facilis est

ad errorem, pro-

ad lapsum. Sunt autem ct qui tacentes loquantur;

sicut

Moyses qui slabat attonitus,

et tacebat, cui dixit ta-

centi

Deus

tacuit in periculis suis

etiamsi in te

Quid clamas adme' ? Lt Susanna, quae , et Dominus exaudivit eam. Ergo verbum Dei sll, et tacebis in Dei verbo, et

tacitus clamabis, ut audiarls a Christo.


VIII. Meditare ergo quie Chrlsti sunt, quae

secum me-

ditabatur propheta David, iu quo ea quae secum in hoc

Psalmo meditatum esse se dicit ante in eo locutus est Chrlstus. SIc enim scrlptum est Ego autem cum in ali* quo mihi molesti essent, induebam me cilicio et humi ,
:

Habam in

jcjunlo
*.

animam mcam,

ct oratlo
?

couvcrlctur

Quid est,

lu aliquo

mea in sinu meo Quia tunc maxime

aut sermo non opportunus elabitur, aut afFectus movetur

quando
tione

vel in dolorc aliquo et trislllia

sumus, vel indigna-

anlmus

aegrescit, vcl aliquibus sollicitudinibus

impe-

dilur, aut disceptationibus occupatur.

Qui

igltur molesti ?

Prlmum de
delQde de
iis

Ipso auctore peccati et angehs suis intellige

qui malunt sequaces ejus esse,


'
:

quam

Christi.
illo

Impellilur uxor, ut sancti Job


libro manifestatur
:

amicus, quod in
:

ipso

filius

ut Abessalon

servus, hbertus,

domesticus
cxagltenl

quia inimlcl hominls etiam domestlci ejus, ut


slnguli,

eum
,

Quodigilur ;f/imedium adversus hunisi patientia, Disisileii-

jusmodi anlmorum .aegritudines ;

tlum

Et

quod
usus

est gravlus, ille te


sit
:

magis

lacessit, qui beiile

ueficiis tuls

et Inter Ipsos

amphus

exasperat,

qui plus aut


vilis

tfbi

debeat; quo magis ingrall homlnis acerbitate,

alicujus personaj Indignitate movearis.


elsl

IX. Ergo )uslus,

amicus

el est insolens, dolet

pro

amico

quia idcirco amicus suus labitur, quia a tentatore


xiY, 5.

Exod.

Psal. xxxir, i3.

Job.

ii,

lo, el alibi.

%yti

S.

AM15R0SII

iuipelUtar. Si pro aoiico dolet,


fiUo
;

multo magis pro uxore, pro


^

si

eos quoque sibi insolenles experiatur

ct

si

frater

xagitat, ut Esaii sanctuui Jacob, dolet et quoerit sibi fra-

Irem reconciUare, vel fugere a facie ejus; ut Rebecca suadebat, neiracundia fralris oecasionem noccndi aUquara
reperiret
:

et

si

proximus aut domesticus, dolet


,

ct

si

mi
im-

nister, aut Ub&rtus

aut servus

fert palienter, et in his

omnlbus
cet

tacet

ne

ei

respondeat, a quo

eum

cernit

pdlU. Conviciatur ergo ex domesticis aUquis ? dolet et ta:

conviciatur Ubertus? tacct

conviciatur servus? tacet.


vocis ex:

Sic vincitur qui


tendit.

laqueum ejus animae per escam


et

Tace ergo

tu

cum
:

tibi

indignus conviciatur

cum
))

tibi

servus, el
:

maxime
:

tuus,

contumeUam

facit; et_

dic in corde tuo

Eso taceo
o

,Tu antem ne taceas, Do-

mine

*
;

))

et

adde
;

Ne
est
,

discedas a

me

r.t

David
est.

prophcta diccbat
dereUnquas.

hoc
est

ne solum ne impugnantibussolus
,

Non

enim

cui

Deus prtesens

Accipc tcslimonium.
gamini unusquisque

Ecce, inquit, venit hora, ut disper-

in sua, et

nonsum
orat.

solus,

quoniam Pater

me solum reUnquatis mecum est^.


,

sed

X. Justus ergo adversus insolcntes sibi tacct justu* Audi justum orantem Pro co ut me diligerent, de:

trahebant mihi

ego autem orabam ^

Juslus maledi-

centibus sibi benedicit; ut faciebant ApostoU, sicut Paulus


asserit dicens
:

Malt^dicimur , et benedicimus

''.

Justus^

diUgit inimicos suos. Vide

quemadmodum

paulatim per

gradns singulosascendere docetur ad iiicremenla virlutum,


4icente

Domino

DiUgitc inimicos vestros


et

procakimniantibus; quia
gens
:

hoc praecepit
,

\ Justus orat Dominus adjun-

Benefacite

iis

qui oderunt vos

orate pro calum-

niantibus et persequentibus ves*.Ipse est per omnia

Psal. xxxiv,
^

aa.

=>

Jo.in.

xvi.oa.

Psal. cviii,

4.

Cor.

iv*^'

Matlb.

y,U'

''Ibid.

E>\RRA.T10 IX PSALMIM XXXVllI.


justus, qui hsec custodil et scrvat.

J^

Prioium, quia tacet, ef

non respondet

iaimicis

deinde quia orat, lioc est, non est

oliosus alieclu. Et qui orat,

bona

orat,

non ea quae cuique


,

]>ossint suo inimico nocere. Plus est ei^^o orare

quam

ta-

cerc. Justus malcdiceutibus sibi bcnedicit. Plas esl el

hoc

quam
non
git

orare pro sc; securus enim sui benedicit ei, queoi

limct, aut eliam ci

qucm

antu metuebat. Juslus dili;

iuimicum. Plus
est

est diligere,

major

mentis dilectio,

quam benedicere quia quam scrmonis gratia. Jastu


est.

benefacit ei cujus odiis appclitus

Justus orat pro ca:

lumniantibus. Bona charilas, ct pietas bona


Dei, et

ulrumque
'

utrumque

est

Deus ; quia

Charitas est Deus

ut dixll Joannes in Epislola. Ideo


est
y
:

utrumque conjunctum
pro calumnian-

Diligite inimicos Fcstros... et orate

tibus et persequeotibus vos.


:

Pieniludo Legis est chari-

tas

sed eliam haec Evangehi plenitudo pro cahimniantibus

et

persequenlibus nos jubet orare, ut peccalis eorum ve;

niam postulcmus
leret oflcnsam.

sicnl divino judicio

Joh saaclus

electus

est^, cujus oratio reguni illorum

caiumniantium justo aboetsi forliscs, ora. Infir-

XI. Ergo

elsi

infirmus es, ora

uius pro le oras, forlis pro inimico tuo oras.

Bouum

scu-

tum

infirmitatis, oratioi

Tu

oras, et

Dominus
,

te prolegit.

Bonum scutum
quem
quod
est

eliam triumphaatis

ut ioimicum

tuum

possis ferirc, dcleodas; nc ab aliquo Irucidetur, et,

majus

a Chrislo, qui dixtt


*\

Mihi vindictam
in

et ego retribuam

Haec est oralio,


,

qmc

siaum conrecurrant,

vertitur deprtcanlis

fruclum referens eoruui qux voluit

impetrare

ut dona in ejus

animam
:

ac

mentem

qnrc poposcit a

Domino

sicut in pos|erioribus hic

idem

Propheta
i-

te

docuit dicens

Sic

benedicam

in vita

mea>

et in
' 1

nomnie tuo levabo manus meas. Tanquam adipe et


IV, i6.

Joan.

Job. zui, 8

'

Rora. xu, 19.

;,

q8o

s.

ambrosii

pinguedlne rcpleatur anima

mea

*.

Ipsc et sinus animse,

secretum oralionis ejus, penetralla voluntatis, et quaedam


recurrentium volorum intima receptacula. Unde
in
et justi

AbrahoQ sinu requicscere lcguntur


cjus requie
ei
,

^,

quod

in ejus gra-

lia, in

in cjus placiditate rcquiescant, qui

conformem

induerint fldem, ct

eamdem

in bonis operi-

bus fecerint volunlatcm. XII. Sed forte mirctur

aliquis,

cum Dominus
:

dixerit

per os David, quod humiliabat in jejunio animam suam'

quomodo
liter
is

ipse

David

ait in

posterioribus

Si

nbn humi

sentiebam; sed exaltavi animam

meam \
:

Verum

consideret aliud esse quod ad sapientiam mentis refer-

tur, aliud

sublimis est

quod ad humilitatem cordis sapientia mentis sapientia autem carnis non debet inflari. ;

Ilumlliabat ergo David injcjunio

anlmam suam,
;

ut casti-

gandum

nostrae carnis

tuniorem doceret. Exaltabat ani

mam

Propheta, pcr sublimcm Dei gratiam


:

Quonlam
,

et

qui se exaltat, humiliabitur

et qui se humillat, exalta-

bitur

Nec solum superbus retunditur et humilis remuneratione mcritorum sicut primum sed quia verbum Dei ex omni parte est intelligendum acutum est, velut gladius qul ex duabus acutus est parti

attollltur dlgna

hus, ego arbitror posse


\[t se

inlelligi,

quiaet qui se exaltat, no-

humiliare

et qui se

humillare novit, etiam exaltarc


:

&?

novit.

Dcnique Paulus ostendit, dicens

Ego autem

didici in quibus

sum

sufliciens esse. Scio et humiliari

wscio et

abundare^

Ergo

et

David

noii humillter sen-

tiendo de Christo exallabat


liant et

dejiciunt Arriani

et

animam suam, quam humiexaltando animam suam


,

sensus vigorem , fideique gratiam, virtutis humilitatis pio


repraesentabat aflectu.
'

Rom.
2.

Lxii, 5, 6.

11.

Luc. xti, aa.


6

u.

Psal, xxxiv,

i3.

<

Id.

cxxx,

Luc.

IV,

philip. iv,

,,

ENARBATIO

I.\

PSALMCM
:

XXXVIir.
,

28 1
humiliatus

XIII. Ideo ergo dicebat

Oba>iitui

et

sum,
neipsa
ret
:

ct silui a bonis*

quia novcrat quando se humi-

liare deberel,

etuoverat quando silere deberet. Obmutuit,

liligiosa

cum

objurganlibus contenlione perstrepc-

humiliatus cst, ut

vel ut ipsos

tumorem dejiceret superborum quomodo humiliare se deberent suo doceret


,

exemplo

siluit

a bonis
,

quia bona conscicntia non eget


,

detensione verborum

que suo nixa est testimonio


:

ipsa

sui judex. Ideoque Justus dicit

Quis contradicat, aut


:

quis rcsistat mihi^?

Mihi enim pro Et Paulus dicit minimoest, ut a vcbis dijudiccr, aut ab humano die\

Adversum calumniantes
contentusest
rcservat.
;

et peccatores juslus suo judicio

meritorum autem suorum judicium Christo


:

Idcoque addidit

Qui dijudicat me, Dominus


elcgit, qui nulla

est\ Pulcherrime
fallatur; ut

eum judicem
,

fraude

eumnec

occultapraetereant; nec infirmae conqui fragililati norit ignoscere.

dilionis lapsus offendat

Ad

omnia
centia.

igitur utile sileutium. Si


:

peccatum aguoscis, tace;


crimen alBgere, quod

ne negando exaggeres

si

agnoscis, tace securns de inno-

Non possunt
.

aliena verba

pfopria non rccepit conscientia.

XI\
dolor

Sequitur

Et dolor meus renovatns est. Adhuc in

jnferiore virtutis gradu positus haec verba depromit,


sibi

quod
sit

peccatorum veterum objectione renovatus

qua? delela jam obduxisse videbatur obHvio, vel

bonorum

operum
jesufl^
;

texerat compensatio. Denique in posterioribus


:

quasi forlior dicit


jeo
:

Viderunt

me

quod minarenlur,
Maledicent
illi
,

et

moverunt capita nocere non possent. Et


,

et

addidit

et tu benedices

*.

Et quod

quasi validior loquitur, neghgens injuriae, vel pndoris, cui


benedictio Domini pro omnibus abundaret. Ergo in isto

Psal. xxxviii

5.

IsaT.

l, 8.

'

Cor.

ir, o.

4 Ibid. 4-

5 Psal. cviii,

aj,

* Ibid.

a8.

, , :

^8 2

S.

AMRROSll
,

Psalmo trigesimo-octavo quasi in quadam meditatione iiondum tamen in omni localus perfcctionc "viiiutis, dicit sibi dolorem esse renovatum. Validissimus enim cicatricis offensioncni senlire non novit, nec plagam polesl ti-

mere

qui fortior est. In ipso pugilum certamine solet pierumque qui fortior esl expectarC;, ut inferioris iclu aliquo lacessatur, quo acrior offensus insurgat ila exercita, ;

tione nimia atque patienlia roboralus, ut


sibilis

tauquam

insen-

ad dolorcm, plagam scnlire non possit, percussus

ridet, lacessitus initiatur.


fcrientis supra

peril,

At vero inferior si forte ictum obductam cicatricem veleris vulncris excerenovatum senlit doiorem. Sic est cui objiciuntur

peccata superiora,

qme compctenter
,

doiuit atque deflevit;

ut satisfaclione congrua vulneri peccalorum


ceret cicatricem. Si perfectus cst

suorum obdu-

tacet convicianlibus

nullo sibi doiore renovato; quia etsi peccavit, sccurus est

quia sine pcenitentia sunt Dei dona


navit, resolvere ac renovare

et ideo quae

semel do-

non

soleat,

cum

ipse dixerit

Ego sum, cgo sum, qui deleo iniquitates, et memor Aon Si autem imperfectus el immcmor ccelestium praeceptorum, dolor ei tanquam rescissa cicalricc reparalur.
ero\
I)

XV.

Concaiuit cor

meum

intra

me,

ct in

meditalione

Bia exardescet ignis ^ Graviora vulncra, sicut novimus,


Caustico medicamento vel

admoto igne curantur. Ergo vir


si

sapiens ipsemedicus est sibi: tamen etsimedicus est, vul-

nus suum

curat.

Ideoque

non plene consummatus


,

est
,

ad

inoffensae

habitudinem
,

sanitatis

vaporatur ejus cor


si

habet febrem

ignescit ad objecta convicia. Et

tacet

vel intra se teritur. Lapis

excutit; ita etiam

renovetur

ei

si ad lapidem teratur , ignem bona conscienlia pudorc succenditur, si suorum recordatio deiictorum. Et in ipsa

meditatione ignis exardoscit.


Isaj. XLiii,

Non malus

ignis

qui

45.

Psal. xxxvjii, 4

1->\I\R.\TI0 l>

PSALMtM XXXVIII.

83
io

adural, scd iion exural. Talis ignis Dei

quem Movses

quaudo rubus urebatur, sed non exurebatur. Est ergo ignis, qui peccatuoi minuit, et suo culpam ardore
rubo
yidit,

depascit. El et i^ais qui ca-leslium Scriplurarum medita-

liouibus excilatur; velul

ille

de quo

dicit

Uieremias

Ei
de

>erat ignis llammigerans in ossibus meis

^ vAut

ille

quo Cleopbas,
rectionem
eis

quando post resorscCbristus adjuuxit, sermone mutuo conleet qui simuLiter agebat,
:

rebant diccntes

cum

aperiret nobis Scripturas


in

utigncm bunc
universorum
,

Nonne cor nostrum ardeos erat in nobis, " ? Ideo et Dominus venit, terram mitleret, quo illuminaret animas
in lingua
:

studium accendcret, criuien cxureret.


et

XVI. Locutus sum Domiue, fiuem meum


;

mea uolum fac mibi, numerum dierum meoriun qui


:

aest

ut sciam quid desitmibi^

sBonus
sit

iguis, qui iecitut

Propbeta loqueretur. Et vide ue ipse

ignis qui visus est,

quando

in die Penlecostes in

unum locum

Discipulis con-

magna super eos Spiritus sanctus, et liuguis variis loquebanlur. Sic enim scriptum est Quiii visae sunt linguae eorum dispersae tanquam ignis *. Ecce do libi in os llic est ergo qui dixit ad Hieremiam Hauc ergo et David bnguani ignis vcrba mea in ignem
gregatis, dccidit
vi
:

cum

'

accepit, ut divinae cognitionis succensus ardore loqueretur


:

Motum

iac mibi,
i

Domine, fiuem meum*. jNon de

morle sua
de eo

qujerit,

neque enimbic fiuisresurrecturo), sed


:

fiine quaerit, de quo Apostoius dixit < Quia iile imk, nquando Dominus Jesus Iradet regnum DcoPalri, el cvascuabit omnes Principatuset Potestales et quando mors
:

novissima oimiium destruetur; ut mala deficiant, et bona

saeterna succedant
stristitia, et
'

gemitus
9.

\ Et ideo dictum est Fugit dolor, *. Uunc finem in bomiuibus opera-


:

Jerem. %x,
*

Psal. Y, l4,

Liic. xxit, o.

' Psal.

xxxnii,

5.

AcL n, 5.
xxxv, 10*

Ibid.

Cor. xt, a4, et seqq.

Isai,

284
batiir et Pauliis dlcens

S.

AMBROSII
est qul laetificat me, nisi Objurgando enim dolorem
,

Et quis
*

*qui contristalur ex
Iristitiam,

me

gemitus excitabat, ut agerent pcBnitentiam


,

quo

irrevocabilem veniam et salutem


teret,

cujus

Deum non

pceni-

mererentur.

Ille igitur

vcrus cstflnis, qui non unius

rit finis, sed

omnium. Quomodo ergo finem meum dixit ? Sed considera quis loquatur. Utique homo, vel unus ex
hominibus usus communitate
substantiae, vel quia ad for,

mam

universorum describitur

et

ad perfectionem con-

summati hominis eruditur. X\II. Unde et addidit nolum

sibi fieri

numerum

dieuti-

rum

qui est, ut sciat quid desit


dcsit,

sibi.

Ad
:

perfectionem

que quid

non ad

istius corporis

vitam, de quo pro

pheta David cupiebat absolvi dicens


incolatus

Heu me

quia

meus prolongatus

est, et habitavi

cum

habitan-

jtibus Cedar*.

Deniquc dierum nura^rum cognoscere


ibi

volebat, non etiam noctium. Hic enim dies et noctes sunt


ibi

vero dies

soli
:

lumen perpetuiim atque diuturnum.

Et ideo addidit Qui est, inquit, non qui transeat.

Ccekmi
et dies

enim

et terra praeleribunt, fides

aulem permanct,

Christi,* quia heri et

hodie ipse est, et in saecula.

Quem

autem numerum quaerat, accipe. In domo, inquit, Patris mei mansiones multae sunt^. Datergo unicuique locum Dominus Jesus hoc est aptam pro uniuscujusque meritis mansionem. Lnusquisque enim in suo ordine. Praecessit
, ,

ergo
dixit

ut pararet in se credentibus locum.

Unde etiam
,

et

Si abiero

et

paravero vobis locum

iterum venio

ad vos , et accersam vos ad


vos
sitis
:

me

ipsnm

ubi ego

sum

et

et

quo vado

scitis, et

viam

scitis

^ Est ergo
ille

via

per

quam

resurgens Christus ascendit. Et


;

quidera as-

cendit super omnes ccelos ad Dei sedem


a primo ccelo
'

homines aulem

ad sccundum,
'

et

deinceps a secundo ad
a.

2 Cor.

11, 2.

Pial. cxix,

5.-5

Joan. xiv,

<

Ibid. 3, 4

ENARRATIO
lerlluui
,

l.\

PSALWIM XXXVIII.

28S

et

ab
in

illo

per distiuctioncs fcrc ad septimum coe-

lum, atque

ipsam apsidcm et summitatem ccelorum qni


utique numerus dierum esl, per quos

merentur, ascendunt, Si ergo numerus viarum est, etnu-

merus mansionum
ad
cceli

allltudinem pcrvenitur.

meos * t Alius habet secundum Sepluaglnta viros, veteres accipimus dies , hoc cst, secundum veterem hominem intelligimus exactos. Sed vetus homo noster afXVIII,

Ecce vetercs

posuisti dies

Palaestas posuistl dies

meos.

Si

lixus est cruci.

Ergo

et velus dics praeteriit, novusvenil.

Aliusenim

dies homlnis, alius dles Christi,

quem Abraham
:

vidit, el gavisus est;

de quo et Davld

ait

lilc

est dies

Dominus, exultemus et laetemur iu eo ^. Sanctus ergo In dle Domini exultat iu dlc novo, in quo Deus Domlnus illuxlt nobis, et dedlt novam lucem In innoxlam vitam et integram reformatis. Ideo vir justus sefeclt

iqaem

curus novae lucis et gratine Del dlclt

Erlt mlhi coelum

novum,

et terra

nova, et
solls illic

cerna, et lumen

novum lumen. Non enlm lulucebit, autlunae; sed Domi-

nus illuminabit super populum suum'. Illa ergo desideravi, iUa exoptavl, et Ideo dlem hominis non requislvl.

XIX. Quod

si

palaislas

accipimus dies, ex nomlne in;

telligimus plenos cerfamlnls et laboris

quoniam

palaeslre

luctores in agone dicuntur, qui luclantur ad coronam.

Ergo qula

ct nobls lucta

non solum adversus carnem et


cst
viloe istius, in
:

saDguinem est; sed


et dolore.

et adversus spiritalia nequiliaB in coe-

lestibus, dles noslri,

hoc

labore sunt

Unde

et in posterioribus alt
:

aranea meditabuntur

dies

Anni nostri sicut annorimi nostrorum in ipsis

septuaginta anni. 81

autem

in potentatibus

octoginta

anni: et plurimum eorum lahpr ct dolor\


'

Unde

et

Ps-il.

xxxTiii, 6.

>

Id,

cxvii, ai,

'

Apoc. xxi,

i.

et xxii, 5.

1^80

S.

AMBROtin
^

apostolns Paulus abundantins caeteris Apostolis laboravit


ut legitime certando ad

coronam quam cupcret, perveniret.


structurffi

XX. Sed tamen


loestae dici

quia et architectorum mensurge pa-

feruntur, quibus ad
ccdificia

numerum

vel

spatii

colligendum,
oRdificia
:

metinntur, locumque eum,


,

Esaiam locuDeus Quis mensns est manu aquam, et coelum palmo et universam terram clausa manu? Quis sta tuit montes in statcra * ? Yideamus ne forte hic sensus hoc sermone sit colligendus; eo quod cognitos dies omnium habeat Deus cui nihil immensum sit, qui orania mensura quadam suae scicnliae comprehendat, nihilque ei sit inaestimabile nihil inexaminatum atque innumerabile, Sed et capilli <jui ait capitis vestri omnes namerali nsunt^. Hoc crgo dicit Propheta Ecce novisti dies meos non te prsetereunt quotidiani actus mei peccata
in
ct quia per

quo

sunt loc?nda

tus

est

mea

anle oculos tuos posuisti


le.

et ideo

Substantia

mea

tanquam nihihim ante

Quid enim

est

homo,
est.

nisiqnia

memor ejus
in peccato
:

esP Ilomo vanitati similis factus


si

Homo

et

aliquid habeat probitatis atque virtutis,

recte

Cffitcris

terronis animantibus antefertur, et in cons:

pectu animalium quibus est praepositus, antecellit

in

conspectu aulem Dei tanquam nihil

est ejus substantia.

Unde

ct alibi ait

Quoniam non

justificabitur in cons-

pectutuo omnis homo vivcns^


nifiestius expressit

dicens

Quod Symmachus maEt vita mea tanquam nihiium

ante

te.

XXI. Sunt aulem qui breves putant dies dictos, quia Symmachus 'jmQana; posuit a-KiQafx-o autem palmus est; et
:

quia palrao mensus dicitur Deus ccelum; (palma autem vel

palmus portio manus


dentis;
)

est metientis*, et aliquid

comprehennuncupalos;
Isai. xt,

ideo
12,

tanquam brevcs

dies aestimant
Psal,

^ Isai. xt,,

Luo,

XII, 7.

cxlu

,2.-4

12,

EXARIWTIO IK PSALMITM XXXVIH.

^Sj
,

cum

cogaitio Dei per


:

mensuram
autem
ista

ut supra diximus
cognitio
, ,

pos-

mensurain fcta siot omnia. i\on ergo breres scd magni dies Prophelre possunt intelllgi quos Deus mensus est palmo, quo mensus est c(plnm. Ncque enim breves snae Titae dies diccret, qui postca ait : cHeu me! qnta incolatus mens
sit iutelligi

ccelestis

nt ad

aprolougatus est'

> nisi

forle quia propter peccata

ho-

minum
Ira

breviores

vitae istius dies fecit

Deus

qua; ante et
;

nongeulis el septingentis annis extendebatur

utnuncincentum annorum curricula claudatar. Sic ergo intelEcce peccato obnoxios dies meos nosti iigendum est
:

dies

enim
:

vita;

hujus, quae pcccalo est obnoxia, breves

sunt

autem vilseaeternae, sinc fine. (nostrumest enim argnment*? XXII. Aut cerle sic
dies
:

quaerere veritatcm

tuum

est eligere

quid sequaris.

Ne

peccatum,

humana? qua viviiBus, in his terris; et tamen cum matnrior in hoc brevi cursu istius vltae finis sit peccatorum raortis celeritate < Substantia mea tanquam nihihim ante te ; > quia etsi ad imaginem et simiiitndinem Dci faeti snmus, gravattamen nos in hoc corpore constitutos quajdam terrena contagio quse non gravaret, si nos exnere magis veterem
inquit, cresceret, abbreviasli dies vitae
,
:

hominem

mallemus

gratiam quam snpervestire minorem etiam laborem nobis expoliatus homo vetus, quam superveslitus afferret. Nara quod expoHamur, abjicimus quod supervestimur, induimus. Et
, ,
;

cum induimus

id6o ingemiscimus et laboramus, donec morlale hoc veteris

hominis indumentum, et errori effectum obnoxium,


;

Dovitate suaa vitae spirltualis absorbeat

ut

si

supra vene-

num

plurima mella fundantur, aegre ac nimis serovenem

virus aboletur.
luctatur,
'

Aqua etiam multa diu cum veneni

fello

si

non

illud expuat, sed absorbeat. Ideo laboriosa.

Fsal. cxix, 5.

200

S.

AMBROSII

pcenitentia, suavis gratia; quia


gratia est
:

peccatum expoliatur, ubi


,

absorbelur, ubi pcenitentia; ibi remittitur


:

ab-

sconditur. Et ideo scriptum est

Beati

quorum

remissa?

sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata*.

XXIII. Et requievit paulisper ingcmiscenshumanfle conditionis

aerumnam ; quia

dixerat
vivens.

Verumtamen universa
in

vanitas, omnis

homo
:

Et post diapsalma (4i)>


imagine Dci
:

resumpto
bulet

spiritu, ait
;

Quanquam
^.

amot

homo

tamen vane conturbatur

thesaurizat,

ignorat cui congregat ea


suaj

Vide quomodo ante as:

peritatem

sententiae

temperavit

postea rationem
:

saoe vocis absolvit.

Temperavit dicendo

Quia

in

ima-

gine Dei ambulat homo.

Beatus homo, qui ad simi:

litudinem Dei pcr fidem ambulas

beatus

qui in te fidem

habes

beatior

si

avaritiam non haberes! Aliud


,

bonum
:

mentis est seternum

aliud

vanum

carnalis cupiditatis inavaritia tentatori


allenis.
ista

cendlum. Fides enim Deo militat;


congerit
igitur
,

quod sibi prosit illa quod proficiat tam vanum, quara nescire cui laboret
sibi filius,

Quid

haeredi? Quis

enim

scit si

aut nepos proprius supervivat?

Soepe aut in tabulis testamenti scriptus hasres funesto


bitu testatorem pra3cedlt ad

am-

tumulum

aut haereditatem

superstes absorbet, aut luxurlosus dissipat, aut stultissi-

mus nontuetur,

aut proscriptus amiltit. Si


,

deris studiose dlvitias congrcgantein

dic et tu

quem ergovi Vane


:

conturbatur

thesaurizat, et ignorat cui congregatea.

Neque enim secum

potcst auferre, quae possidct; et

cum

morictur, rclluquct alienls dlvltlas suas. Succedit frcqucnter inimicus et ingratus


,

ct decessori successor insultat.


:

Quos

illedilexit, iste persequitur

quos IUe nulrivit, hlc

vendit.

XXIV.
*

Graecus tamen non habet

In imagine Dei;

'Psal. XXXI, 1,

I'^.

XXXV ui, 7.

Ei^ViRRATIO IN

PSALUQM XXXVIIT.

aSg
am-

scd laiitumiuoJo
bulat

In imagine.

In qna crgo imaglne

homo?
,

In ea iilique atiibulat ad cujus similiiudinem

faclus cst; id est, ad

imagincm Dei. Imago autem Dei

Christus

qui cst splendor gloriae, et imago suhstantiae

cjus. Chri^lus ergo

in

imago Dei vcnil ad terras ; ut jam non umbra ambularemus, sed in imagine. In Christo enira
,

imagine ambulat
suo
dicit
:

qui sequitur Evangelium. Ideo Discipulo


,

Vadc rctro post me* ut me sequaris. Ideo erravit populus Jud;corum ; quia in umbra ambulavit. Ideo non erat populus cbristianus; quia in imagine ambulat, habensSoIem sihi justiliaerefulgcntem. Bona imago, non ceris picturrc fucalaradiunlis, sed plcnitudine Divinitatis expressa. In qua imagine et Pater simul videlur ct Filius quia per utrumque eorum unitas opcrationis cffulget. Etsi jam resurrcxit Christus, tamen in Evangelio nobis adhuc cjus imago monslratur. Lego quod Lazarum

suscilaverit'; etPatris opus et Filii crcdo. Filius vocavit,

Pater audivit, et Lazarus ambulavit. Lego quia

eum

dae-

juones fatebaulur

falebautur et Patrem

quia Dci Filium

prccabantur*

fatebantur et ipsum; quia per ipsum eji:

ciebantur. Scriptum csl eiuin


ejicio

Quod

si

in Spiritu
?
,

Dei

docmonia

filii

veslri in

quo ejiciunt*
praecessit

XXV.
imago,
gelio
,

Priinum

igitur

umbia
in

secuta
In

est

crit veritas.

Lmbra
,

Lege, imago vcro

Evan-

veritas in coeleslibus.

Lmbra

Evangelii et Ecclcsise

congregallouis inLege
Ik),,

veritalis in EvangeErgo quae nunc celebrantur in Ecclesia, eorum umbra crat in sermonibus Prophetarum umbra in diluvlo umhra in Rubro mari quando haptizali sunt palres nostri in nube, et in mari umbra in petra,

imago fuluroe

yeritas in judicio Dei.

quae

aquam

iluxit> et
55.

populum sequebatur. Nonue


Jcan. xt
,

illud in
*

Marc.

Tiii,

44<

'

Marc,

t,

4.

Matlh.
^^

xn,7.
XVI.

IQ

^aoo

S*

*AWBROSII

.umbra
;Chrislo
-et

erat sacrosancti

hajas

mysterii

sacramenlnm?
san^^^uis

ISonne in nmbra erat aqua de potra', quasi


,

ex

qiioe

fuglenles se popwlos sequcbalur ut biberent,


:

non

sitirent

redimereiitur, et non perirent? Sed jara


noctis et caliginis Judgeori^m, dics appro-

discessit

umbra

ipinquavit Eeclesiae.

Videmos nunc per imsr^iiem bona

et

tenemus imaglnis bona. Vidimus Prlncipem sacerdotnm ad nos venientem, vidimus et audivimus ofierentem pro nobis sanguinem suum sequimur, ut possumus, sacer^do:

tes

ut offeramus pro populo sacrificium


, ;

etsi infirmi

mc-

'

rito tamen bonorabiles sacrifreio quia etsi riunc Christus non videtur oflerre, taraen ipse offerturin terrls, quando imo ipse offerre manifestalur in Christi corpus offcrtur
:

nobis, cujus sermo sanctificat sacrificium quod offertur.

quidem nobis apud Patrem advocatus assislit sed. inunc eum non videmus; lunc 'vidcbimus, cutn imargo transierit, verltas venerit. Tunc jam non per specnlum,
Et
ipse
:

ed facte ad faciem^ea quse sunt perfecEa

videbuntur.
et vidcbis i!Ia

XXVI. Ascende -xjuopum umbrahic


non
sed in hice.

ergo,

homo,

in

cmkuu,

eratvel imago. Vldcbls


:

nonex

parle,

in lenigmate, sed in

consummalionc non in* velaminc, Vldebls verum hmien, aeternum atque pcrpc,

tttum sacerdotom

cujus hic imagines videbas, Pctrum,

Paulum, Joannem, Jacobum, M^lthaeum, Thomara. Videbisperfectum hominem jam noninimaglne, sedinvcritate; qualis enlm eeelestis, talcs ct ccelestes. Ltlquc et ipsi jatn
in gloria vel decore,5Jam:in resuTrcClionis gratiti;

non"Wi

corpore mortis, et corruptlonis deformitate.

XXVII. Vide ne co
coelestium
est.

deferas

imaginem

tcrrestris, ubi

lux

IKc si'qIs tyranBi imagines habeat, qui


,

jaaa victus interiit

jure damn^tur. Quoiuodo lu hostis et

adversarii iraaginem in clvitatem verl imperaloris induois;


lirsiut ipse tc
<2^

damnes? Et

si

voUicris

imaglnem

terRe&lris

: :

ENARBATIO HT FSAliltU XXXFIir.


inferre, contradlcet tibi princeps istius

91
ct dicet
facies

mundi,
sunt.

Mea

est

imago hacc;
,

ct quae oflers,
tihi dixcrit:

mea

Quid

Leprehcnsus

cum

Blea est avarilia,

mea

est

ambilio, meae

diviliaB,

quarum imaginem

in le recognojsco?
si

Ipse est cnira hdversarius et defensor.

Quod
in

fueris qualis

Jacob, dices Labae qui se transfigurat


w

si quid tuorum in non inveniens confutalus abscedet; quia abcondisti alque obliterasti omnia simulacra vitlorum. Beatus qui potest dicere Veuiet hujus mundl princeps, et in me suum inveniet nihil'. QuaB sua sunt enim quaerit iHe, non illa qure Chrlsti. Si ei^o quae sunt Christi sequeri*, uoli quas non habehas affectare divilias, augere quas ha-

Rccognoscc

An^chim luci* mc invenis*. Tunc ille

requiret, et

bebas; et divitem

te sibi scntiat

pauper. Induc in

demum

taam inopem,
perChrlstus

frange

panem

esurienti, et

midum

operi; ut

t ibithesauruscondalur in ca?lo, qui


cst factus,

tecum

transeat. Pau-

cum

dives esset, ut nos sua inopia

divites facerct. Noli ergo propter divitlas vane conturbari,

xcitari de

somno,

cogitare

quemadmodiMn pecuniam
de nocte procedere, excu,

tuam

scrves, opes tuas augeas,

bare ad judlcis

domnm

ut a.Iiena dlrlpias
:

litcm moveas

paoperi, vcrcacis exactorem trfbuli


balto.

vana

est ista eontur-

XXVIlI.^Et ideo Justus dlxlt f El nunc qnae est expect|tmea nonne Domlnus? et substanlia mea antet&^*.> Spesel patientla noslra Chrisltis esl Ipsc faclus est redemp.
:

tio

tio noslra, ipse est costra expectatlo; ut dlcamus^Inguli:

Erpectamexpeclavl Domlnum,
rgo UGS in jndicio

et

respexltme*. RespIce

tuo. Respiclat super

nos mlserlcordla tua;

t qoi de merrlo dlffidimus nostro, pcr turm miserlcordiain


liberemur, incujuspotcstale cst animae nostrje vitiEque sub,'

Gen.
a.

ixxi, Sa.

Jojo. xiT, ?,
.c
.

Pa'.

ixxwi.

<

IJ.

xxxix,

19.

2^2
stanlla.

S.

AMBROSII

Et idco non tlmeamus corporis mortcm; sed


;

eum

qui potest

anlmam nostram vel servarc, vcl perdcrc cujus siibstantla virtus est, quam Deus ad simililudincm sui
pectorlbus Infudit humanis.

XXIX.
suae, dlcit

Qulsquis Igltur habet istam substanliam anima;


:

Ab omnlbus

Inlquilalibus meis cripe

me*.

Non

unlus crlmlnls lapsum fatetur, qui ab omiiibus se inlScit

qultallbus solvi precatur.


ignoscat,

enlm quod

nisi

Dominus

peccato,

nemo salvus essc posslt, quicumquc nalus est sub quem ipsa noxiiB condilionls hasredltas astrinxit

ad culpam.

XXX.
Quis

Opprobrium,

inqult, inslpienll dcdlsti

me^.

est inslpiens, nlsi qui

pcccalum
est

faclt, ct eligit

mala

pro bonis? Ergo qui auctor


Tnagls,

pcccatorum, ipse insipien&

quam ejus minister. Cum peccamus igltur, in opprobrlum tradimur advcrsarlo; ut illc nos quasl inimlcus
in dle judlcii accusct et prodat. Suscipiamus crgo oppro-

brium

crucis Christi,

thesaurls regalibus praetulit

quod susceplt Moyses, ct /Egypli et ideo non est insipientl in


;

opprobrium

tradltus.

Alii

habent codlccs

Opprobrium

insiplenti ne tradas

me. Sed magls David eam consuetudinem habet, ut sua magis opprobrla ctpeccata fateatur,

nec de peccatis
justitlam.

suis erubescat et opprobriis, qui scit in

confesslone esse venlam, el in peccati sui condemnalionc

XXXI. Denlqnecx hls qune


sensus; quia subjcclt
i> :

sequunlur, manifestalur hlc

et non apcrui os mcum; quoniam tu feclsti me'; hoc cst, dedisti me in opprobrium insiplentl, ideo obmutul, ct non aperui os mcum, nepe<:cata majora contraherem. Agnovi volunlalem luam> ut ad lempus erubescerem, ct postea salvus fiercm venianifc
t

Obmutul,

poslulando. Prodest crgo intcrdum ct opprobrlum. Slqui'

Psal.xxxT, 32,

Ibtd.

Ibid. 10,

ENARRATIO 15 PSALMUM XXXVIII.

S^S

^em

cliam ipse prodest carnis iDteritus, ut lestificatur


:

Aposlolus diccns

Tradidi eura in interitum carnis

ut

spirilus salvus sit in die

Domini

nostri Jesu Cbrisli*.

Ojprobrium quoque prodcsse David ipsc testatus


cens ad Abessam
>
;

est di-

tSine malcdicat mibi JeminaBus, quo;

Dominus ut videat bumilitateui meam, et relribuat mibi Dominus bona pro malediclo boc'. Et re vera vidit opprobrium ejus Dominus, quod flens ibat et
niam
dixit
illi

excalcialus, operlo capitc; et amovit ejus opprobrium.

Liquet igilur quia ciim dalus in opprobrium David fugerit,


ct bumilialus
sit,

ct nudis pedibus

Domino
et in

salisfeceril, et

lapides jacientcm

non rcpcrcusserit,
et

maledicentera

nen permiserit
sit

vindicari,

post htec regno suo inlegra

restilutus sil; quia et

magis sustinere

a Domino slt, et proquam refellcre. Deniopprobrium,

opprobrium

qHC victoria post secuta quid est quod addidll

cst.
:

Ergo opprobrium prodesL Sed


tu fecistl

Quoniam
:

ideo Obmutuisse se dicit, et non aperuisse os


agnovit Domini volunlatem
talisse; ut salisficrctDomino

me?Nonne suum quia


;

proptcrea patlenter se pcr-

pcr opprobrium pro peccato?

XXXII. Unde

et adjunxlt:

Amove

me

plagas tuas*.

Qoomodo hoc
solvit

sibi

congrult

In superiore Psalmo nagelHs

se obtulit*, hic flagella a se postulat amoveri; nisi qula

jam de manu Domlni duplicla peccala sua, crubes-

cendo, opprobrla sustlncndo? Compunctlones cordis sul sunt el cogilalionum, sunt et increpalionum flagclla. Vi-

deamus tamen ne ideo


potestatemacccplsset
et tuetur.

dixerlt ante

Dcum cssc

substanllam

animae snae; quia non impugnaret adversarlus eam, nisi

aDomlno; quod enim


cr.

fccit

Dominus,
,

Denique Angelus
ne quis nt*ceat

in circultu est

homlnls

qui

praclendit,

Non
i.

discedit Angelus ,pisi


'

Cor.

T, 5.

Hr;.'.

xvi

n,

Psa'.

xxwiu,

ii.

'4.\

zxxvii,

i8.

2g4

AMBROSll

jnssus a Domlno, ut suus athlela decertet Ergo quasi sub^


stanlia

Domini pncsumit voniam

sihi

iniqnitatum suarum a

Conditore suo posse concedi;

ct ideo rogat, quia novil

Auctorcm siuim misericordem. Delndc quia datus sit in opprohrium non resistit sed patitur advcrsum se assisleEO pcccatorem, et silct suhstantinc snas conscienlia, quae hona
, ;

est

et polest corporis fci ocilatcm reirenarc

ut virtu&

succedat, culpa ponatiir. Postremo quia factus a Domiftoest, ciliussihi

posse donaripcccatnmconfidenterexistimat,

manus Domini polucrit sustinere. XXXTII. Et hoc utique bonae suhstantiae est, etsi a fortitudine manus Domini dcfecisse se dicit. Fortis manus
qni fortlludincm
sicnt

male percntlt,

sic cito si^nat cst.

qna; fortis ad vulnus,


:

fortis ct

ad reuicdinm

Undc

et Ipsc ait

Percutiam

>et sanaho* ;ut

non memlnerit vulneris, qui saaatus eFa> sit. Denique ha?c manus Domiui sancto Joh omnla ahstulit, et omnia rcproesent^avlt imo omnia cumulo auxlt, ut amlssa geminaret. Nec te moveat quod defecisse sc dixit. Est qui. dcficit, et forllor surgit; sufiulcit cnim Dominus omnes qui ruunt, et corriglt omnes cllsos. Cnm vlrtute enim surgit quicumque corrlgilur. Defoclt Pauhis a fortltudine manus
;

hujus. Cecidit persecutor, ctsurrcxitEvangelliprajdicator


IIoc estquodalt
:

Afortiiudine

manus

tua;

cgo defeci^.

XXXIV.

Et addldit:ln incrcpalionibus superinlquir


:

tatem erudlstihominem et tahesccrefecislisicut araneaia

animam

ejus'.

Gra^cus,

vtzIo avojut/a; dixlt,


Iv

hoc

est

Pr^

iniquilatc; et
t-jraj-Jcus-aj

intogrum vcreum,

ihypi7:;vnsp avopsaf:

avQpwn-ov posuit,

jinl(|uitate crudisti

quod cst: In incrcpatiojiibus pro hominem. Idoo Sapiens dixit Quis


:

mlhl dahit cogitallonum

mcarum

flagcUa....

etlahlorum

mcorum signaculum*
'

Ut cor siuim ipsc


xxxviii, 12.

suls cogilatio-

Deut, xxTii, 09.

Fsal.

IbJd.

<

Ecdi.. x*ii,

3*3, el xxiii, 2.

BNIRRATIO

I.N

PSAJi^y^X XXWIII.

2^5

dI^us Aa^llarct, et sigoarcllabUfSua; qtiect vetera peccata uuiiucrcl^ nec alia loqueiMio renovaret;

quo

propriis.

iaci^piiUoaLbiu eri^ditu:^, exai<citia virlulis inducret. Ta>


hescit

autem

anliua,

quaodo peccatummiuaitur:
:

vcl

cum
Noo

auijuataliscit culpa.depoaitur

iacrassatur, cuiu peccata


:

cuiuulautur.

Lude

ait

Douiiuus de peccaloribus

<

ipenuanebit
>

in hi^, Spiritus lueus in

a^erDuui; quoniawi'
:

carnes sunt'. >Etaiibi Seriptura dicil


bujuji'. tldee et
:

Incrassaliim euy^ bacuIoiBi^

>cor populi
vidit

Hieremias

primam

uuciuum deiade (41aBi ferventem, ut tabesceret aaimaProphetx incipieutis; quo cuipa discederet ut acccdei^et gralisu Sedcur priuis bacuiam, postea oilam? QaoBUim qui baculo oon coprigitur, in ollam mittitur^nt ardeat
et tabcscaL

t idea ad |)^ophetam GzefitMfemtdicftars:


sartagiuem

Accipe

tibi

et accipies iin<|in(alc8)dMMisr!

>I&rAel.,.^dxoasiammabis, ctiabe^ceot, inquit, iu sai


>iiucpiitatibu5i > EL.alibi ia

codem

lihro dicit

Domiuas

tSed cgo niaguum faciamitilionem, etmuliiplieabo lignav et succendamJgacn*; ul- Iiqueat caro, et immiauatar
jus*. .Quih.us testiaaonJuU sigoificatur

quod uaimas

perfi;-

dorum admolo
et anim;e

igoc tabescant; ut deponant crassitudiius

qnexiidamcaraaliahuiuaicuj. MittunUir e^^oin sartaginenr

peccatorum

ut: d4UjU)t

quaedam, peceati caro,

quae obduxerat animai ac mentis..vigorem; et velu> jure

quodain,

ita

qulbusdam iufuderat animam


ut^4htike fiat,et

illccebris cupi-

ditalmo. Expectantigituf nj9;!qua:d^m sartagiuei^; ideobie

contoramus cor nosLrum,

deponatoQineta

duriliem et piuguediauoj quaaidaai carnalis aruiiKe: quod


patientur.qui lu^uiiali^unt ia hac vita
et magis hidibria dedecorum, q^am.ojJcrauUU.virtutuna esercenda sibi morei
;

judalco credideraot. Incra>aiuseiteaim Jacob, et pio^ais


factusest, et
'

.suj}reKithjn.iere^:

quem
.3

a fidei veritale lu$u$


^,

Gen.

Ti, 5.

Act. xxnii, a-.

|^g^,iT,

pVxxiv, 9, lo^.

'

ZCjS
ille in perfidinc

S.

AMBROSII

Iraduxit errorem. Mcrilo crgo Ponlus casti

gabat corpus suum, ne nutriretcorpus peccati; luxuriando

enim facimus mcmbra peccali, sobrietate aulem membra


jusliliae.

Non uatura
Noc

ergo, sed culpa debnquit.

XXXV.
tatis

ileri.m vana el inania

araneoe tcxcre judicemur; eo

sequamur, ne tolam quod pcccala nulla pcrpetui-

possunt habere substantiam. IJndc

cum

vidcrisaliquo

studerefacullatibus ampliandis, cumulandis potoslatibus,


affectando dccori, dices illud EsainB: Telam araneaG lexunt
isli

in

omnibus

diei

unius*,qua3 diuturna esse non poalquc opus cjus

test; sed cilo scinditur,

omne

dissolvitur.

Non enim

supra solidimi aliquod firmamcntum localur;

sed.in vacuo suspendilur. Nihiilaxum, nibil molle


Chrisli militcm dccct; ccce
in

verum
omnes

enim qui moWibus vestiuntur,


sibi et

domibus regum

sunt.

Arguti

induslrii

avari vid-cntur.

Quid

argutius, (|uid soliicilius aranea, quac

operi suo diebus ac noctibus semper intcndit, nec ullo

sumptu, uliaque impensa

conficit

vcstimentum? sed va-

num

omne quod fecerit. Sic hpmo omnis est, qui opus suum supra Christi non conslituit fundamcnlum. Vanc noclibus et diebus et ipse lurbatur; cum cum plerumque aranere modo eliam in ipso suoe improbilati
est

molimine, operis

sui ruina convolvat.

XXXVI.
vanitafem
sed ad
,

Et ideo sapiens qni cognoscit hujus srcculi

non diuturnam
sicut

vilne

hujus precalur usuram

illa

aeterna festinat, et labore hujus corporis et do;

lore gestit absolvi

Prophota dcsidcrasse ccgnoscitur

dicens

Exaudi
:

Domine, orationem

meam

et

doprcca-

tionemmeam

auribus percipe lacrymas meas.

Nc
,

sileas

me quoniam
,

advcna cgo sum apud

te in terra

et pe-

regrinus; sicut

omnes

pntros mei

^.

Alius est incola,


et

alius

advena, alius accola. Incola, qui de loco cst,


ux,
5.

ge-

Isal'.

Piat.

xxxtin, i3.

BNARRATIO IN PSiLMHa XXXVIII.


ntUIeoi locum incolit
:

297
:

adveua qui aliundc venit

accola^'^^

qui ad lempns

colil

et

mutalur annornm vicibus. Hoc


:

est

crgo quod

sum, dum in terra sum non sum nunc paradisi lui incola. Lnde exposuit hoc ipse subjiciens Et peregrinus, sicut omnes padicit

David

Apud

le alicnus

tres mci. Quod aperuit et apostolus Paulus, asserens quoniym<Cum sumus in hoc corpore, pcregrinamur a
Domino * ; 1 quia clsi fides in nobis est per fidem tomen ambulamus, non per speciem, id est, non facieadfaciem, quasi pncsentes; ambulamus enim in ainlgmate adhuc non in verilate. Denique addidit Audemus ergo et consfidimus magis pcregrinari corpore, ct adesse ad Domi num*. Audemus praesumptionis in Deo fidei, non tcmeritatis est vcrbum; et consenlimus id cst, volentes ac,

quiescimuset optantes, non plcnioris scientirc auctoritalem


rclut principaliter nostro judicio dependentes (4i)
:

volu-

mus verum Dominum,

csse
a

quod cupimus ut appropinquemus ad quo nos videtur futurorura et prcescnlium


,

dlstantia separare.

Audemus

ei^o adcsse

et idco inquit

Connilimur ^ Cognoscis verbum volenlis adhuc perAflcctus igitur in hoc

venire, non ejus qui perTcnerit.

sermone

non

effectus oslenditur.

Denique ipsum testem


vel po\ius

sui sermonis interroga;

imo audi dicentcm,


:

audi dubitantem

cnm

dicit

Ideo conuilimur, sive abilli


*
:

sentes, sive praesenles placere


,

absenles adhuc per

fidem

pracsentes per spccicm.


,

Unde

el

hoc polest
,

intelligi

quod ct hic posili et illic placere noslro judici redemptori quoque noslrarum 'desideramus animarum. Necesse esl enim nos ei assisterc per speciem, ut unusquisque operum suorum merila dignoe adispiscatur sortis examine
vel justus in requie, vel impius in aerumna. Fundit igitur

Jacrymas; quoniam

cum advena

in

terram venerit, demo<

% Cor.

V.

7.

Ibid, 8.

'

Ibid. 9.

Ibid.

retur et. separetur a patria longo dotcntus exilio. Codtsir

dcra nunc mihi illum Adana de paradiso ejecluin, in cas*


tellum relegatuni, speclantem unde
d< jeclus sit, llenteni

ubertim; quia reminiscitur quid amiscrit, quove dccidcrit.

Et ideo gratias agamus Dco., qui nosperpcAuo


ravit, aperiens

exilio libo-

Apostolus praismiipsit.dicere Ergo


:

januam qua revertamur ad patriam. Unde jajaa non etis advenae^

atque peregrini; sedestis civ^s sanctorum^.et.domesttci

Dei

^.

XXXyil.

Iloc volons recipere


:

David anlequara
^ ;

Ghris^-

tus venirct in terram, dixit

Remilte mihi

ut refrIgeror,\
est, hicjuailii
,

priusquam eam., et.amplius non ero

hDC

remilte, uhi peccavi. Misi hic remiseris raihi


sionis

ibi

remis^

requiem invenire non potcro; quyd cnim


;

in terra

ligatum: manserit, ligatum mauebit in coe.lo


in terra fuerit,

quodsolutuaa

solulum

erit in coelo.
,

Propbela

emm

et
is^-<.
-

prajdicalor Ecclesia2 congrcgandic

evangolico spiritu

dulgentuis
el

Domini prscvidebat; et prcccipionda Aposfcoii* Dominus revelabat; iujo h*cc erat vetu*; sententia
,.

ut qui se ligasset in

terris.,

vioclus migraret a corpore.


sui, dcdil AposLolift,

Ideo Dominus, quodaotc erat judicii

peccata remittendi aequilate solvenda (42); no cito soivenda, dia hgatamanereQt. Denique audi dicentem Tibi
:

dabo claves regni ccelorura


terram,
erit

et

quodcumqueiigaveris
:

surr-

p^er

hgatum

et in ccelo

et

quodcum^|d^

solveris super

tcrram,

cjit

solutum etincoilo^. Tibi,


et solvas et hgos*

inquit,

dabo claves regni coelorum, ut


lapsu, nos in.remissione

IIoc Novatiauus iion audivit, sed Ecclesia Dei audivit;

ideo

illc in.

iUein.in\poenitentia^
N-o^

nos in

gratia.

Quod

Petro dicilm', Apostolis dlcitur.


,

poteslatem usurpamus

sed servimus imperio


ligatos. inveuerit
li.

no postea

cum.venerit.Domimis, et
'

quos oportuit;

Eplies.

II,

19.

Faal.

xxwui,

'

Maltb. xvi^ig.

EKARRATIO
solvi,

IK PSA.LUUJI XXXVIII.
,

tgg-

commoveatur adversus dispcnsatorcm


Qui
cogtiovit voluDtatcm doniini
,

qui ligntos^

servavcrit servos quos Dooiioiis jusserai solvi diccBS,


quoiiiaui
>lbcit

sui,

cL
:

non

sccundum voluutaieni ejus vapulabik DiuUun) qui >autem nou ctignovit, et lecit di^n plagis, vapulabit>DUUUS *. a .,

XXXVIIL
scieLat

Meritoergo David remitti siy postulat qimdi


sed Evangelio servabalur. Cui ergo

non

esseiis, qui
,

tibus atlribjlum

secundum Aaron eranl, sacerdonon


enim dictum
'
:

remillilur, in cxilio est, in peregrinationis injuria persevcrat.


c

Hic ergo pctenda

cst venia. Ilic

est

Beati qui

nnnc

(letis-;

quia ridebitis

>

bic locus est


,

veni.c posluland.ne.

Deploremus
JNisi

igitur in terris

ut mcreafuerit

mur

iudulgeutiam.

remissum peccalum hic


:

non habebimus requiem


vita aclerna
:

si

requies noDfucrit,
fuerit,
sit.
iis

noa

erit.

si vita.
,

aetcrna

non

pelit remilli sibi

antequam
,

eat, ut

Si

non erimus. Ideo enim remissum

non

fucrit,

non ero

inquit,

cum

qui in paradisum mereotur aseendere.

qui sunt, cum iis Quiau4(^ non est,

consimietur

cum

descenlibus in lacum, qui in cabeuis^ei,

c arccre fueoit dereiictus,


Quaa Non eco Deus sanctus IsraelS > Gaudcbunt labia mea cum caiUavero tibi et animaraea >quam redemi&ii '. De redemptione ergo praesumit Et alibi aodi dicenlem Phicel) Domino in region& vim

XXXIX.
:

Non.ergo
Psallam

defiaifeive dicit

alibi dicit

tibi in

cithara

>rum

*.

Erit ergo qui placere pracsumit. Potest et sic


:

iutelligi;,quia dixit

Advena ego suia apud

le iu lcrra

rerailte I et poregriiivUi sint ooanes patres mei; et itieo mihi, ut poiT.grinus esse desiaam ; remilte ujihi csiiium ,

quo rcleg^us sum. Si

reiaiseris

aatequam

dtseedafi^ hiue,

noft cro aioplius exul atque pet^egrinus.

Cum

cnim
< Id.

tu ru-

Luc.

x!i,

47.

id. *i,

au-

B$aA. utx, jj, a5.

csit. 9.

, ,

30iO

5.

AMBROSII

non ero peregrinus; sed civis ero sanclorum tuorum. Ero cum patribus meis, qui et ipsi fucrunt ante peregrini, nunc vero jam civessunt. Ero domeslicus Dci, ut pcenam non limeam, gratiam merear per Dominum
mlsens
,
:

nostrum Jesum Christum


gloria, perpetuilas, et semper, et in

cum quo

libi est

laus, honor,

cum

Sjjiritu

sanclo a sacculis, el nunc

omnia

sascula Stcculorum. x\men.

ENARRATIO
IN
I.

PSALMLM XXXIX.
*
:

In

superioribus Psalmls pcenilentiam prnedicavit


,

deinde de palienlia sua


cutus
:

ct

perturbatione hominis estloet

nono Psalmo, Novum annuntiat Testamentum,' qui enim malorum poenilcnliam


in trigesimo

aulcm

agit, expcctat.

Sed non
nisi

est pcrfecli expectare

sed expec-

tasse

nemo cnim
Ideo addidit

qui perseveravcrit usquc in

fmem

salvus erit.
II.
:

Expectans expectavi DoTninum^.

Ubr ergo hoc


caligat

dicitur; nisi

in Evangclio, in quo jam nobis

qui expcctabatur, advenit; in quo jam nobis non Legis

umbra
,

sed veritas fulget; quia Christus illuxit

qui exaudivit deprecaliones


miseria;
et

de luto

frecis

' ;

suorum et eduxit nos delacu ubi jam demcrsi lencbamur


,
,

nostrorum voragine peccatorum


inhaerebat
,

ct

lotus

homo

nosler

nec poterat sese animus nosler eruere, obru-

tus multiplicis labe flagitii? Gralias igitur

Domino Jcsu
nobis pec~

unigenito Dei Filio redemptori noslro

qui

^ata omnia rcmissurus descendit e ccelo; ut nos de lacu


ac limo istius mundi, et ccenulenta
'

quadam pahide

terraIbid, 5.

Vide D, Guillon, tom.

ix, p. i33->i34.

Psal. xxxix, a.

ENARRATIO IN P8ALUVM XXXIX.

3oi

rum, de coq)ore quoque mortis hujus


,

eriperet, atque

carne sua slaluerct auimi noslri inlerloravesllgia; ut conct per cruccm Dominici corporis firmali in Dci verbo
passionibus absoluti,

ambulcmus jam non

in

opprobrio

dedecoris, sed in remissione peccati. Confirmalus igiturel


radicalus in Christo, supra pelram sibi

memorat pedum

suorum
>

slatuta vesligia.

Lndc
:

dicit

Apostohis :Bibebant

Petra

autem deconscquenli petra petra autem erat Chrislus*. eo quod sitienles sequatur, confirmet labenles;
,

ne

silicnlibus
III.

aqua desit

labenlibus

firmamentum.

Expectanti ergo mihi,

Domine Jesu, aliquando vein Evangelio, immisisti in os


cst

nisli, direxisti gressus

meos

meum

canticum novum, quod

Novum

Tcslaraenlnm.

Gaudeutes jam canimus

hymnum Deo

nostro, quia no-

Tarum virtulum

praecepla cognoviraus; ut nostra

omnia

relinquamus, Christura sequentes, et nostros diligamus


inimicos. Novos etiam hausimus mores, ut pro persequentibus nos,

precem Domino deferamus. Maledicentes ecce


,

benedicimus. Nescimus opera nostra jactaro


peccata.

aut celare

Angelorum etiam morc nuptias refutamus. IV. Quid multa? De illo asruranoso peccalorc beatus homo factus est jam non respiciens in istius mundi varias yanitates. \anitas enim vanltatum,el omnia vanitas',
,

totus hic raundus est; sicut dixit sapiens Saloraon.

enim

nisi

vanum

est ea sequi

quae perseverare

Quid non pos-

sunt; et omnia tanquara umbra praetereunt? Insanice au-

tem

falsa?,

aut cerlamiBa
possessione

ista

bellorum, in quibus pro


lantus
;

temporali

sanguis

effunditur

aut

contentionum iheatraliura disscnsiones


plena furoris sludia- declarantur
trina feralis
: :

aut Circensium

aut ha?rcticorum doc-

aut pseudo-prophclarum in
,

modum
'

oracu-

lorum coelestium simulati gestus


>

verba composila. Sic


*** **^

Cor. X,

4-

'

Ecclc.

I,

2,

30"i

S.

AMBKOSII

/''l-i

jenim dlcit Propheta : Beatas vir cnjus

e.4t

notnenDo-

minl spcscjus

et

non respexit

in vanitates, et insanias

falsas
V.

*.

Sunt crgo

et verae insaniae

et fotsitan Prophetarura,
,

qui in exGcssu menlis positl prophetabant


rilu, ut quibusdara insanire viderentnr;
ilulis

repleiiDei Spipropriae
sa-'

cum

nudi plerumqwe et excalceali, sicnt .Esaias sanctus, per populos currerent, vcclferantes tion
,

immeuiores

quae ipsi vellont, sed quae a


igllur IiitcUigitur alFulsisse

Domino juberenlur, Ex his remedium salutls; quoniam qui

expectabatur, adest.
VI. Expectavlt

liborarelur exilio.

eum Adam deparadlso ejectus, ut longo Expectavit eum in INoe justo, qui ad
st reservatn; ut ex illo juslitite semitia
salutis

semen futurortwn
in

homlnlbus puUuIarent. Ipsum putabat publicce


,

auctorem
saplentiic

qui diluvio superstes csse meruisset.


,

Ipsuttj

priucipem, qui excoluissot vitem

et

ex ejus

fructu iaebriatus foret.


slcut aj^erult nobis

Quid

est

enim

vitis nisi

sapienlia;

David

ccelestis

interpres oracuH di-

ccns

tuae

"^

Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus Eo quod in ipso esset saplontiae plenitudo quae
,

cxpcclabatur in Christo, qui novo rcpietns sapientiae sa-

^ramento

^sitatum nobis deferre


.jiiceret,

quod oculus non vidlt, ncc auris audivlt, inumysterlum properavit; ut nudus
pocula inandita proftjeet

et exubepantis sapientije

rot

ut oblill

superiorum

in

novos mores,

novam

so-

.brictalem

vlla3

resurgeremus acternae; quo per stultitiam


dormientis et
:

|>redicationis

Deus agnosceretur, quem per saplentiam non


Illa

ognovit hlc mundus. Denique in figura


iiudiili palris,

qui stultlliam rlsit, maledictus est


adepti.

qui vc-

nerati sunt, bcnedlctlonis gratlam sunt

Ideoquo

4juimortcin unigenitl
'

Fiiii

Dei,patrist creatoris Diiinium


,
.
'

Psal. xxxix, 5.

!('.

csxvii, 3.

ENiaRiTio

f!f

:vs.Aijn;M XXXIX.

^d<h

ad oITendicaliuu., ant opprobriuin oostrre fidei objfcieadam


:6e erediderint,

pcccatorum suorum nexibus ad perpc-

ittam malcdiclionis

eam pro
bei;>

totins

acrumnam teocntur astricti qni vero bumani generis ibsolutione suscipiunt,,


:

virtutis aetcrn.-e prassidio lulciuntur.

Cfux enim

Cbristi J\b:

olTencliculum

Graecis stullitia *, ut Apostolus dixit


in

>Bobisautem qui crcdimus

Dominum Jesum
enm
:

yirtusDei

^tque sapieutia

est.

VII. Expcctatusestiu

Moyse,

siccassct et pertran^

issetundas maris, et impossibile viribus bumanis, pedcstris

viae

aperiret in {luctibas iter


;

sequeretur petra, et
in

vomerct aquas

ut sitientiom

Patcum

medio

deserti

viscera interna satiaret.


VIII.

Expectatns

est, et in

Aaron principe sacerdotum,


stetit
:

-qui inter vivos ac statuit

morluos medins
;

et

serpenlem

luem mortis

ne

cadavcftbns defunctorum ad

viventium transirct interitum. Quid enim tam proprium


Christi, quam advocatom -apud Deom Patrem astare populorum, mortem suam olVerre pro cunctis, fcpellere ne^ cem, vitam reformare perituris. IX. Expectatus est et in Jesu Navc, et cerle veDJt, qui

t potestatem snam

et

nomen
,

accepit; nt et

popolum

in

lerram repromissionis indnceret, et rere Jcsu nomine vo^aretur. Siccavit (luenla


cpnvertit

amnem
non

in

suum

fbn-

tem

solem staluit, donec consummaret in viitote victoillc


,

riam. Sed adhuc figura erat

vcritas.

Deniqne

Mcrus ei dux miiitkc ccelestis

eflulsit, et

adoraviteum Jesus

Navc ; quamvis adhuc nondnm in corpore rerus astiterat, sed adhuc vcnerat in figura. X. Quando igitur Teros advenit ? Audi dicentem
:

'

Annuiitiavi et locutus sura: multiplicati sunt super

nu-

smerum. Sacrificiumetoblattonem noluisti^corpus aateni


' i

Cor.

I,

a4, a5.

.\;-u..^ji3i

3o4
3

S.

AMBROSII
:

perfeclsli mihi.

Timc

dixi

Ecce

vcuio. In

capite Libri
:

scriplum est de

meus,
gelii sui

volui*.

Dens Quid evidentius quam quod cum Evan,

me

ul faciam volunlalem tiiam

munere nobis Jesus verus

advenit.

Ipse loculos
,

est

et

innumeri crcdeniium populi congregali sunt

qui

vix singuli ante credebant. Ipse venit in carnc, et cessavjt

sacrificium Judaeorum. Cessavit oblatio pro peccalo, quia

peccatorum remissor advenerat. Non crat remedluni necessarlum Lcgis, ubi Legis Auctor astabat. XI.

In capite Llbri scriptum cst dc mc. Scriptum

profeclo de Ctiristo est in priucipio Vcteris Teslamenti

quod venturus

esset

ut in redemptionc

hominum
,

Dci

Patrls faceret voluntalem

Evam

in specle Ecclesias in

quando scriptum est quia ; ad hominis adjumenta formavit.


,

Quid cnim nobis


gratia

hac corporis infirmitate


et fides nostra
:

et sacculi is-

tius pcrturbatione praesldlo polcst cssc; nisi sola Ecclesiaj


,

qua redimimur

qua vivimus.
et

In capitcLibrl scrlptumest

Os dc ossibus meis,

cara

de carne mea. Propter hoc relinquet homo palrem et matrcm, et adhnerebit uxori suoe; etcrunt duo in came nna^. Quis iste sit cj^ii loculus est, aut de quo islud slt sacramentum, audi diccnlem Sacramentum hoc mag3num est ego autem dico in Christo ct in Ecclesia *.
:

Unde cl admonet ut slc dlligat homo uxorem suam, quem>xidmodum Eccleslam Chrlstus'' quoniam membra sumus
;

corporls ejus
igilur

dc carne Ipsius, et de osslhus ejus. Qusc

mpjor sahis, quam esse

cum

Chrlsto

cl cl unitate
sit olla ,

quadam

corporls adh.erere, in quo nec

macula

nec torlltudo peccati (43) ? XII. Scriptum est In capite Librl


cult hoslla

quod Abel

justi pla-

Deo

dlsplicuit oblatlo
>

parricidae.
v, 02.

Nonne
aS.

Psal. xxxix, 6-p.


IV. 4j 5.

Gcn.

ii,

aS.

Ephcs.

* Ibic'.

Gen.

'

EXARRATIO
aperte signlficavit

IN

PSALMVM XXXIX.
se esse

3o5
pro

DomiDus Jesus offerendum

nobis

ul in sua passionc nori sacrlficii graliam consecra-

ret, rilum populi parricidalis aboleret?


pressius,
et aries

Quid aulem ex-

quam quod
immolalus

a sancto Patriarcha oblalus esl filius,

est ?

Nonne
est

aperle ostendit hominis

carnem, quae omnibus terrenis

Bon Divinitatem

unlgenili Filii

communis animantibus, Dei obnoxiam futuram sa-

crac vulnerl passionis?

XIII. Scriptum est in capite Libri venturum

hominem
est
,

qui Poteslatibus ccEleslIbus Imperaret

Impletum

quando Dominus Jcsus


bant
ei
;

venlt in terras, et Angell minislra:

sicut ipse digaatus est dlcere

Ex hoc
et

videbi-

tis ccelos

apcrtos, et Angelos

Dei ascendenles

dcsccn-

dentes ad Filium hominls'.

XIV. Scriptum est in capite Librl Agnus sine macula mundus, maturus masculus, annlculus erlt vobls et occideteum omnis Synagoga*. Quis iste sit agnus , au Ecce Agnus Dei, ecce qul toUit peccadistls dlcentem tum mundi *. Illc est qui occisus est ab omni populo
:

Judaeorum
cruce

quem adhuc

hosllli

odio pcrsequunlur. Et

illum quldcm oporlebat pro omnlbus mori; ut In ejus


fieret remlsslo

peccalorum, et sanguis ipsius mundi


salutls

inquinamenta lavaret: sedvaiilllsquiAuctorem


priae
.
I

pro-

negavcriml Fecistls, inquit, conslllum; sed non per

me* Quomodo poterat probare parricidium^ qui consilium nonprobobatPEttamen quantapietas! Abhorrebatquidem a consilio sed si convertcrenlur, remedium non negabat. XV. Scriptum est etiam, non solum in caplte, sed in omni Legis complexione venturum homincm ad conserTandumhomlnum genus, qui omnia rellet quae Deus vellct, Lnde intclh"gis quoniam Divinitatis ejusdem est, qui ejus; ,

Gen. xxTiii,
* Isai.

12.

Joan.

i,

5i.

'

xod xu,

S.

Joan.

3911

XXX, I,

LVI.

20

3o6

S.

AMBROSII
sacrlficium passionis
:

dem

est voluntatis.

Unde etiam ad

voluntarius accesslt, merlloquc pnedlxlt


crificabo tlbl*.

Voluntarle

sa-^

XVI. Scd

forte dlcas
,

Quomodo

In EvangoIIo dlxlt

Pater,

sl

posslbilc est

transfcr a

me

callcem

Iitinc

sed

non

sicut ego volo, sed sicut tu

vis^?Et vldelur cpiintelllglmas aliud

dcm

esse distantia voluntatls

verum
'

esse c[Uod
:

secundum unitatem Dlvinltall& exprlmitur, ubi allud quod secnn Ego et Pater unum sumus diclt dum hominis est locutus aflectum quem innuit cautum esse debere, nec praesumere quod faclle Implere non possit; ne, dum prsemium c[uoerit, incidat sacrileglum. Undc ait 5
:

Cum persequcntur vos Inhacclvitate;


:

fugite In aliam*...
,

Merlto ergo ct hlc subiturus corporls passionem


contristari, et mcestus esse
filiis

ccepil;

ct assumptis Pelro ct cluobus

Zebeda}!

Tristis est
:

anima mea
,

anle prajmisit

ne intrells in tcntationem. Splritus promptus est, caro autem infirma*. Yides ublc[uc eum secundum homlnem loqui, sccunduna
et subjecit postea

Yigilate et orate

homlnem orare, secundum hominem tristem esse, secuiidum homlnem dixisse Pater meus, si posslbile est*. Quod utique non imposslbile Dco sed homiiiis cst dubi:

tare, Dei confirmare. Ideo promptiorcs assumpslt, quasi


electos ultiml judlcii sui testes, qui

verborum

cjus agnosistl soll

cerent sacramentum. Denique

alil

dormlebant,

fida

Hicremiam nondum susmente vlgilabant. Unde cepto corpore, ipse ait Ego sicut agnus duclus sum, et
et per
:

Quid est c[uod nesclat Saplcntia Dei quae in arcano Patris semper est? Et Ideo enarravit omula Fillu^ Del, quia Dcl Patrls ipse sapientla est. Q.uonwdo praescivlt se sicut agnum esse ducendum,, et quo duceretur ncscisse
jnescivi^.
, '

Psal. Liii, 8.
'

>

Matlh. xxti, Sg.

Id.

xxvii58t4>

^ld.

X, a3,

Joan. x, lo.
7

Mallh. x, a3

Jerem.xi, 19.

ENARRATIO IN mL^tfUM XXXIX.


sedicit? Aut
ait
:

So^
David
dero-

quomodo

in superloribus per os ipsius

Deus, Deus meus, respice in

mc

quare

me

liquisti*?
ait
:

Quomodo
snm
et

derelinquitur a Patre Filius, qni'


;

Et non

solus

quia Pater mectim est ^


?

Et

alibi,

tTraditus sem,

non egrediebar *
:

Kt

alibi

Exurrexi,

et adhuc tecum

snm*

nisi

ut advertas quod

hominum
:

quando sunt in periculis dcrelictos ? Denique audi quod scquitur Longe, inquit, asahitemea, verbadeh*ctorummeorum*; hoc est, aha verba sunt delictoriim, alia sacramenta salulis
sc a

sonsum exprimit, qui pntant


,

Domino

suo,

.Tlernae.

Non

prcTJiidicant verha virtuti

suis viribus sub-

stantia divina fulcitur,

homo

in operibos agnoscitur. Et
est

anditur, Deus tamen de hoc homine dictum


videtnr,

homo

Et

Quis?

cnt illud

hdmo est el quis cognoscet eum * ? Qaid est Non quo nemo sed quo rarns, quo sapiens ; si Quis asccndet in montem Domini? Quis sapicns
, ,

et intelliget ea' ?
,

Deniqne

alibi

Virinsipiens non cog

nosclt ea

et stultus

non

intelligit haec'.

Et tu ergo
stultus cog-

cum

legis

Evangeliom, qnasi sapiens


:

et

non

nosce que kgis

illurainet te Sapientine ftilgop retemae,

Aerba quidem snnt; sed

et ipsaf

mundant,

et ipsa Illumi:

nant,etip8aconfirmant,et ipsaviTificant. UndeaitPetrus


Domine, adqucm ibimns? Verba


nos relinquemus te^
?

vitae aeternae

habes, et

quod secnndum ho Ecce appropinquat hora ut Filitis hominis tradatur in manus peccaosculo. torum ***. Et Judae osculanti ait : Jda Filium bominis tradis ** hoc ost venonum infnndis. osculo, quo gratia charitatis iufunditur osculo quod
Denique nt adverteriaius
esset
,
,

X\ II.

loinem locutus
,

paulo post dlxit

Psal. XXI. a.

18.

Id. XXI, a.

Joan.xTi, 3.

>
7

PsaU uisxtii, 9.
jlsti,

Id. cxxxTiif,

Jerem. xtii.

Psal. xsiii, 3, el Osee. xit, lo.

Id.

xci, 7.

Joan. Yi69.

'

MaUh.

45.

'.'

Luft x\ii.43,

20.

3o8

S.

AMBROSH
oscnlo
,

sacraj pacls inslgae est

quo amlcltla

fida

fir-

Hoc ergo osquem proptcr osculi commercium culo tradis perlculo venerari deberes ? Et tradis Filium hominis homo, qui propler hominum sakUem descendit de ccelo ? Sic enim
matur; osculo
,

quo

fides sancta signatur?

scriptum cst

Filius

hominis qui

est in ccelo

ipsc est

qui descendlt e ccelo*.

FUium hominis
:

tradis, qai te

ex

peccatore Aposlolum fecit


venlt, ut in sanguinc suo

Filium hominis tradis, qui


peccala dilueret? Ei^o
qui violaveris osculi

omnium
quod

osculum non nego


sanctitalem.

ipse vlderis,

Annon

legistl

utllla
?

sunt vuhiera amici

quam vohmtaria

oscula Inimicl^

Nec immerlto graviore


Judas
,

telo tanlaj dignationis pcrcussus est

quam

si

eum

fulmine percuUsset. Dcnique patientiam Domini ferre non


potult,

quimajeslalem prodidit; adco ut

sibi ipsi tanti sce-

leris reatus

fudit

non posset abhii. Itaque ablit, pecuniam rehoc est condemnavit avaritiam suam tantas impie,

tatlsauctorem, prelium perfidia) Synagogae reddidit.

Non

locum invenire non qui eliam potuit; sed acervatur sacrilegium Judaeorum
excusatur proditor
,

qul pcenitentia)

proditorls vocibus arguuntur.

Ihe

suum crlmen
isti

agnovlt

dlcens,
sceleris

quod

Iradlderlt
,

sanguinem justam:

et pretiuni

receperunt

ct acriorlbus studiis justitiae princi-

pem

persecuti sunt. Ideo ad istorum


latro

omnium perpetuam
;

condemnationem
Christum

crucifixus absolvitur

quia

Ille

Ih suppUcIis agnovlt suis,


:

quem

isti

in beneficiis
est Chrislo,

non agnoverunt

ct

peccatum suum confessus

quia in cruce sua regnum Domini ; mente conspexit quod in convlvio Christl Judas videre non potuit. Ideo precationem latronis vox secuta est cce-

qui sciret ignoscere


,

lcstis
>

hujusmodi

Amen

amen

dico

tibi,

hodie

mecum

erls in paradlso

Tripudiabas, draco, quod Apostolum

4 Joan. ni,

i3.

ProTi xxTn, 6,

Luc.

\xm, 43,

E5ARB1TI0 IN MAtlTDM XXXIX.


snllraxeras Christo
:

Jo^
,

plns amisisti

quam

siistiillsti

qui
cst

lalronem vides in paradisum esse translatum.


qui possil exclndi
,

Nemo
,

qnando receptus
ista

est latro
es.

minister

tuns

ct

eo pcrvonit, unde ipse dejectus faciam voluntatem tuam

XMII. Subtexuimus
quia dixit
:

propter illum vcrsiculum


:

Deus meus, volui; hoc est, Divinitatis mihi tecum, Pater, nna voluntas est. Et qnia nna voluntas nna substanlia est ; qnia et inscparabilis majestas, et potentia Triuitatis. Sed alla vox

carnis,
cens.

ettamen ad vokmtatem Dei, et ipsa consensit diNon quod ego volo sed quod tu vis *. Et alibi
,
:

Si nonpotest

hoc transire,

nisi illud

bibam,

fiat

voluntas
sus-

lua*.

Communis

affectus est

mortem

timere,

quam

cepit Christus; ut crucifigeret, sicut crucifixit, et

carnem;
im-

mihi enim
fortis,

est kictatus, ut

mihi vinceret. Etsi caro Christi


:

nec peccato obnoxia, tamen peccala suscepit


,

firmitates suscepit

etsi nihil

habuit quod dolcrel. Denidolet...

que audi dicentem, Quia pro nobis


in veritate judicium*.

donec

ejiciat
,

Non enim aheram carnem


:

sed

hanc

suscepit

ut Apostolus docet dicens

Oportet cnim
mortale hoc
Virgo. Et

corruptibile

hoc induere incorruptionem,

et

immortnlitatem*.
sancto
,

Etsi de Virgine natus est et Spiritu


est filius
,

tamen hominis

quia
:

homo
et

ideo quod natum cst ex carne, caro est

et qui natus est

de homine, homo

dicitur,

medialor Dei

hominum,

homo

Christus Jesus.
incorruptibilis suscepit
:

XIX. Propterea

hanc carnem,
,

nt faceret incorruptibilem

et

immortalis

ut faceret

immortalem. Si quis ergo eum sequitur, induet immortalitatem. Si quis voluntatem ejus facit, non morictur in aeter-

nom

sed dicit ei Christus

Hodie

mecum
IsaL ini

eris in
4
.

para-

Marc. \iv, 37. 1 Cor. XT, 53.

Matth. xxT, 43.

ft

xlh, 43^

i^^mo
;!9))dis6^

.'7./.

V'J!r,.

AMBfVOSII
est,

Quldest, Hodie? lloc


eris io

de nocte transistl,

fBaecum
fiBlerna

iumine. Noli tenebras formidare, qyeni

kix suscopit.

Pulchre etiam subjunxit


est, noli

eris in para.diso;
in

hoc

dubitare de carne, et

Mecum me
prae-

carne

vidisti

noli timere,

ne ettu cadas de paradiso,


,

sicutcecidit

Adam;
non

sed audi quLa rmeGuia ews

quo
,

sente, ca<lere

possis. Gecidit caro in paradiso

anteille

quam

susciperctur a Ghristo. Ibi eris susceptus, ubi ct


;

rqui suscepit

quia uon mcntitus est dicens


illi

Volo ut ubi

ego sum, et
;

gibus suls
fCui

licet

dictum

est

cadenlcm ^

mecum^. Non recedet pastor a grcjam lupum in paradiso timere non possis, Yidebam Satanam sicut fulgur de ccelo Ideo ante consummationem adversarius
sint

dojlcltur In incendium, catenls

quoque perpetuisalligatur,

ut lu

jam

nullas insidlas pertimescas.

XX. Et Adam

ut caderct, a serpcnte deceptus est, et

flexus est ab uxore. Idco

jam

-nuilae

in paradiso nupliae

sed omnes crunt sine celebrltatibus nuptiarum, sicut An-

^eh

in coelo.

Non

dixerat Adaj

Mecum

erls; quia scie-

fbat illum esse

casurum, ut redlmeretur a Ghristo. FeHx ruina, qua3 reparatur in melius. Ideo jam pius pastor, bonus negotlator gregem suum, et niercem propriam non rellquit. Erlt

quidem et adhuc In paradiso cum Angells pugna serpenli, doncc dejiciatur: sed qui cum Chrislo ost, timere ,noa poterit. Adam cum Ghrlslo non fuit, quando deceptus
est.

Nam
,

si

cum

Ghrlsto fulssct

et In ejus praeceptione

permansisset , peiire utlque


Ghristo
quia

non

potuisset.

Non mansit

ia

non In ejus sermone permansit. Denlque ,audi, qui maneat in Ghplsto.c Si manserilis^ inquit, in me, het verbamea in voblsimanserint, qiiodcmiique volueritis,
petetis,'et fiet vobis. Etlnfra.-* Si praeceplaimea serva^ Luc.
xxiii, 43.

Joan. XTii, *4

'

Lun. x, iS.

ENiSRATIO
^rritis, raanebJtis in
CSiristo

15 PSA.LUUU XXXIX.

3ll

mea

dileclione

*.

Vis scire, quia


:

Adam non

erat ? Dixit ei

Dominus

cum Adam ubi

s*? Qui lique qnasi absentcm requirit, non diceret Ifei es ; sieum in se manere cognoscere^. Sed quis eum
absentem ^arabo
fecerit
,

audiamus.
'.

Abscooderunt se, inqult,


videt Cbristus
:

a facie Doniini

Omnes

sed qui

eeabscondit, absconditiir

quoniam qui ignorat, ignoratur, Cognoscit enim eos Dominus qui sunt ipsius. lUe omnes
esse,

^no vh

qnos condidit ct creavlt Ltinam, tu homo,

flon fncias, et le ipse a Christo

non abscondas.

Ille

etiam

fogientes requirit, et fbsconditos


fiiat

dicens

non vult perire; scd claAdara ubi cs? hoc est homo, ubi es? Ego
in paradiso

ie in lumine posui, tu tenebras requisistk

XXI. Denique

4ies, vespcr est factus

nnt. Ideoque habes ,

ubi semper matulinus erat quoniam omnia peccata tenebrosa ; quia audierunt rocem Dommi Dei
,

deambulantis ad vesperam in paradlso. Simul cognosce


"mysterium.

Mane

errastl

ad vesperam liberabcris. Quolicet sedes

iBodo enim*vespera, ubi Christus est? i\am


<?jas sitpra

ccelum coelorum, tamen

in sanctis suis Ghristus

st.
sit ?

Quomodo

ergo vespefa ubi Deus est,


in itinere lux rcfulsit,

cum Deus
ei

lux

Denique Saulo

quando

Chris-

tos occurril. Unde etiam lumine De^ refulgente, caecatns


st ]>ersccuior.

Cnr ergo
si

csecalus

nisi

qula non aguoverat


,

Christum?
iftdicio cst
,

Nam

ccgnovlsset lucis arbilrum

nou ami-

sbse* hraien oculorum. Denique et ubi agnovlt, recepit.

quod non agnoverit Chrislum, qul audita voce: < Saule Saule quid me persoqueris; respondit Quls es, Dominc ? Non qnaeslsset quis esset, si cognovisset. Ego sum Jesus t/^jde et Domiiras quasl ignoranti diclt
,
:

^^axarentis, qticm tu pcrscqueris.

Durum tibi
:

est advcrsus
,

Atiaiulum calGiUrarc.
*

Et

iile
5.

dbtit

Domine

quid

mc

Joan. XT, 7

et lo.

Gen. ui,

* Ibid. 8.

3l2

S.

AMBROSII

Doportet facerc' ? Vlde congruenlla ulrlnqne maglsteria,

Mcdicus minatiir, ut corrlgat;

tcrret, ut curet;
sit

acgerprimo

mcdici personam
posse praesumat
;

requirit,

sl

idoneus

quo sanari se
,

remenon solum expullt ca^citalem sed etiam luccm quam non habuerat, accepit ut Christum vlderet quem antea noa
uLi medicinae audivit auclorem

dium

poposcit, salutcm invenit. Denlque ab acccdcnle


:

viderat.

XXII. Sed vidcamus sequentla rcpetito tamen versiTculo de quo vldetur esse tractatus (44) Eccc venio, ut faciam volunlatem tuam Deus mcus, vohii et legem tuam in medio cordis mei. Bene nunliavi juslitiam tuam In Ecclesia magna ecce lahia mea non prohibcbo, Domine, tu cognovlsti. Justitiam tuam non abscondl in
;
,
:

corde

meo

*.

Dc

supcriore ilaquc versiculo intelllgimus


;

Ecce venio non sohim ut voluntalem tuam faciam ctiara legcm tuam in medio cordis mci. Alii habcnt

sed.

In

mcdio ventrls mcl. Est enim venter ct mentlii qui semina concipit sensuum de quo Esaias dixit: t In utero
,

accepimus, et parturivlmus spiritum


:

salutis

'.

Hoc

utero

parturivit et Paulus, qui ait

Filioli

mcl, quos cgo partU;

rio; donec formetur Chrislus in vobls''.

Christus ergo

non

in venlre

corporeo

sed in animae
;

quodam venlreforsicut scrlptum cst:

matur. IIoc ventre Apostolus genuit

Ego vos per Evangelium genui \


In mcdio cordis
;

Ideo ahi bene habent:

alli

In medio vcntris;

utinteriorls

homlnls vcntrem
pitur
:

Intelligas, qui in

medio

esse cordis acci;

quo nataralis legis pracscripta servamus quaj non solum custoditur, sed etlam fit in cordibus nostris
in

Unde

ct

scriptum est, quia

Non solum

audltores Legis

justl
'

sunt apud

Dcum;

sed ctlam factores Legis justifica-

Act. IX, 4-6.

IV, 19.

Psal. XXXIX, lo, ii.

* Is&i'.

xxri, i8.

<

Galan.

Cor.

iT, i5.

ENARBATIO
i^bnnliir'. Siint

llf

PSALMVM XXXlX.

3l3

enim qui

naturaliler ea quas Legls sunt,

iaciunt; sicut gentes


sunt
,

qnx

legeni

non

ancliunt, et sibi lex

qui cognita sibi legis praccepta conservant. Ergo


populi congregalor, personam noslrara susCliristus; ut diceret facerc se

qurfsi gcnlilis

ccpit

hoc loco

legem

in

me-

dio cordis sui. Siquidem populus nationum legem,

non

audivit, implevit

ut agnosceret

quam Chrislum, quem po:

puhis Judaeorum qui legem accepcrat, non recepit, nec

cognoscendum putavit; quia scriptum est Agnovit bos possessorem sunm, et asinus praesepc domini sui IsraeJ >aulcm me non cognovit '. Hic ergo credenlium venter est, in quo Spiritus sanctus operalus est et eum semine
: ,

spiritali

implere consuevit
Jesus, qui
ait
:

sicut testificatur in Evangelio

Dominus

Qui

credit in

me

sicut dicit
'.

Scriptura, flumina de venlre ejus fluent aquje viva

Ex

illo

flumine

ista

sunt ilumina, dc quo legimus


civitatem Dei*.
,

Fhi-

minis impetus

lactificat

De quibns ergo
:

fluunt hujusmodi flumina spiritalia

de his bene dicitur

Elcvavcrunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vofluctus suos a voce aquacrclos

scem suam. Elevabunt flumina rum* spirit.ilium, quas supra

Deum
,

laudant.
:

XXIII. Qui elevaverit vocem suani

hic potest dicere

Bcne nuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Quid est quod addidit, Mogna nisi quia fuit anle non magna ?
;

Qufficstmygna,

nisi

de tolius orbis terrarum partibus con-

gregala; quando ab Oriente ct Occidcnte, Septemlrione et

Meridie populi gcnlium sunt vocati? Alibi tamen legimns

niagnam Ecclesiam ^onfitebor


:

tibi,

Domine,
'.

in Ecclesia

magna

in

populo gravi laudabo

le

Ibi ergo Ecclesia

magna, ubi populus gravis; hoc est, non inquielus et mobills, qui sedit manducarc et bibere, et surrexit ludere.

Rom.

II,

3.

Id. xcii, 5, 4.

Isai.

i,

5.

Joan.

vii, 58.

PNal. xit, 5.

IJ. x\x:v, if.

.3.1

AHBTIOSM

Gpavis populus est qui fidem

Deo suo

serrat

et qul

non

aliqua levitate
j^itate sit

mutetur

neque nutet
,

et fluctuet,
;

sed cha

fundatus in Ciiristo
,

ut possit dicere

Gontldo

enim quia neque mors


Bscparare

neque gladius, neque

iribulatio

me

poseit a charitate Dei, quae est in Christo

Jcsu

*.

XXIV. Qui autem

praedicat in Ecclesia niagna,


;

non

aLscondit jiislitiam Dei in corde suo

sed exaltat viribus

vocom suam, annuotians Ghristum. Nontimeteum corara populo praedicare, non erubescit cruceui ejus; sod gloriatur in illa Domini passione. Non soquitur litleram Legis;
scd cruil profunda jnysteria
gloriam
:

quibus revelet Domini Jesu

quem Lex

sigftificavit esse

vonturum ad Eccle-

siam, qufc

magna est congreganda. Juslitia igitur fidesest.


Credidit

Dealque

juslitiam.

Abraham Deo, et roputatum est ei ad Ecce labia mea uon prohibebo, Domine tu cog,

novisti

^ wSicet

alibl

Tu

eognovisti sessionem

meam,

el rcsnrrectionem

meam \
dicit

XXV. Ad Palrem

Justitiam

mcam non
ideo

abscohdi
dixi *.

in

corde

meo
dicit
:

verilatem tuam, et salutare


iste cst;

tuum

Tolus ex pcrsona Chrisli Psalraus

Justltlara

meam

juslltiam
tari

non arroganter et homo possit dicere suam, qui Deo credit, etfidcm suam sibi repulicct

ad justltiam confitctur, Vcritatem et miserlcordiam


,

^iligit

qui fidcm proedlcat veram

et peccata dimlttit.

Ideo enim Christus advenit., ut fidem statueret, remissio-

nem

Iribneret peccatorum.

XXVI. Et
j)

quia ex persona Salvatoris totum hunc esse


:

dixlmus Psalmum, ne fortc dicant Apollinarlstae


corpus, dixit, praeparasti mihi,non etiam
:

Ecce

animam; au

diant in inferioribus Psalmi hujus dicentem

Confundaaa.

Ram.

VIII,

35.

Gen. xv,

6.

Psal.

cxxiyhi,

Id.

XXXIX, 11.

E?(AnRi;TIO IV

P3ALUUU

XL.

5l5

-tur et revereaalur simul, qui quajrunt


*,ut auierant

animam meam,
diiHciliora arbi-

eam XKVII. U^&c sunt qu


*.

in

hoc PsEtlmo

tcati

sumus

reliqna plana el facilia, nec indi^a esse inter-

prelalionis exitiuiavimus;

cum
:

si

inTractatum iucidant,

inalioPsalmo

in

quo videntur
nunc

esse r^ekita, rectius prose-

rqucmur, favenle Domino Jesu cui est laus, bonor, gloria,


jporpetuitas a Siaeculis, et
et

semper, et in omnia

sae-

cola s<Culorum.

Ameu.

ENARRATIO
LN

PSALMLM XL.
:

L Bo50 ordlne
V

^,

qui in snpertore Psalmo dixit


:

Ecce

venio

* ;

in

hoc

)ara venit, et patitur


,

et ideo

quadrage-

simuei

Psalmns

inscril)itur
;

quia quadraginta diebus jejn-

navit

Dominns Jesus

ut eo

numepo consummaret hominis


ita

qui peritrat perlectionem. Sicut enim per appelentiam interdicti fructus amiserat
rari ejns

gratiam
;

per jejunium repa-

virlnlem oportuit

ut qui perierat in

Adam

tc-.
finis

pararelur in Chrislo. Ideo ergo,


est spei uoslrae, ad

In finem

qoia ipse

ipsum studia nostra dirigimus, adipsnm


;

vota nostra conferimus

quia ipse est plenitudo , ipse est

coosummatio uuiversorum, ip?c oninium umma virtutnm.


Ideo
,

Ipsi

David

>

quasi ei qui solos ex omoibos in soa

carne nostra peccata suscepit, qui solus Dei Agnus peccaiiwn totins mundi abstnlit, qui solas chirographam decreli,
anguinis sui effusione delevit, et 4nlit<le medio, atqoe
>

Eal.
9.

vua,

i5.

Vide D. Guillon, tom. ,

p.

iH-^-

' Psal

Kxix,

3l6
suflixit

S.

AMBRGSlf
pct!-'

cruci

quasi sapientia sciens qaomoclo vctus


solveret
:

catum mundi

quasi rcdemptlo, qnasi

nem
II.

renovaret a culpa

quomodo homisanclificatio, quomodo eum


lilulns,

sanclificaret ad gratiam.

Hic ergo

hoc principium.

Beatus qui intelligitsuper egenum et panperem*.


,

Aperi aures tuas


sdiendi, audiat
tetigit

qui incipis sncramenla dominicas cogtibi dicitnr:


illi

noscere passionis. Idco


^.

Qni habet anrcs an-

Ideo surdo
Evangelio
;

et

muto aures

et labia

Dominus

in

ut sciret quid audiret in

mysterio, quid etiam loquerctur, et quando loqueretur.

Neque enim

oliose scriptum est


;

Dominus mihi

dedit

]inguam eruditionis

ut scirem quando oporteat scrmo-

nem
III.

dicere

'.

Scire ergo debes quid audias, scire quid

quando loqui debeas. Audi ergo dicentem Beatus qui intelh'git super egenum et pauperem. Beatus quidem qui compatitur
:

loqui debeas, scire eliam

pauperi

qui haurit ejus necessitates,


:

scit

quid

maH

inopia

afferat indigenti

sed quid sibi vult istud exordinm in


est

Do-

mini passione

quldem quod propter pauperes passus est ; sed tamen ipse corripuit Judam dicentem de illo unguento, quod cffuderat marla super pedes Chrlsti : Potuit hoc venumdari trccentls denariis, et dari pauperibus*. Idem et ca3teri Aposloli senserant sed ah'o af?
,
:

Verum

fectu

ille

per avaritiam

isti

per misericordiam

Judas

enim
ut

furto prospiciebat, Discipuh

pauperum ahmoniac con:

sulebant.
in

Quibus

in

commune
:

rcspondit
iilud.

Sinile illam

die sepulluraB

meoB scrvet

Pauperes enim

semper habetis vobiscum me autem non semper^ IV. Ergo ahus intelligendus est hic beatus, qui intclHgit

super pauperem. Hic de fide

dicit, alibi

de misericordia.
fide, prctiosa
3

Prior ergo fides, secunda misericordia.


'

Gum
16.

Psal. XL, 2.

^Marc. xiT, 5.

Luc. 8, et Joan. xu, 7,8.


a

viii,

Marc. nr,

Isai. l, 4.

E5ARRATI0 IN PSALMUU
nusericordia
:

XL.

Siy
Fide^

sine fide,

nuda

sine fide, instabilis.

0101 virtutum

onmium

stabile

fuudamentum
,

est.

Bealus

ergo qui

intelligit

supcr Christi inopiam et paupertalem,

qui propter nos pauper factus esl


in reguo, pauper in carnc
;

cum

dives esset

dives

quia suscepit hanc pauperuoi

carncm. Pauperes enim

facli

sumus nimis

qui virlulum

cxuvias pretiosas fraude serpentis amisimus, exclusi de


paradiso, ejecti de patria, in exilium relegati, ipso

nudati corporis inlcgumento

quoque quod antea virtutum septa

xnuniebant, poslea delicta nudarunt. Si ergo egenus et

pauper

in carois istius passione.

Non crgo

iu divitiis suis,

5ed in nostra passus

est pauperlate.

Ideoque non plenitudo

Divinitatis, quse in illo corporaliter habilat*, ut Scriptura

testatur ; sed caro passa est.

Hoc

intellige,

id tene, ne dicatur et pauperem.

tibi
si

Noluit intelligere

hoc persequere, supermendicum


illo

Nam

hic dubitas, certe in

Psalmo qui
c

adversus prodilionem Judae ex persona dicitur Salvatoris,

de

illo

versiculo dubitare

non

poteris, iu
et

quo

ait
'.

Et pcr-

ssecutus est

homiuem iaopem

mendicum
sis
; ;

Intellige

ergo in paupertatem Christi, ut dives

intelhge in iufir-

mitatem ejus, ut accipias sanitatem inlellige in crucemeju? ut nou erubescas; inlellige in vulnus ejus, ut vulnera tua
ciires; inteUige in

mortem ejus, ut acquiras vitam aeternam ;


:

intellige in

sepulturam ejus,ut invenias resurrectionem.

Quomodo dives in paupertate V. Sed forte dicas Christus? Etsi mihi iogenium deficiat, tamen non ceflciunt divinarum subsidia lectionum ;

Quoniam Dominus

Jesus pauper factus est,


i

cum dixerit Apostolus cum dives


Quae ergo
ista

esset; ut vos ejus inopia ditaremini^

pau-

pertas, quae divites facit? Consideremus eam, intendamis


io

fisse

ipsum venerabile Sacramentum. Quid purius potest eo alque simplicius? Non taurino quisquam perfunditur

tColoss. 11,9,

Pal. ct:;i, i;.

>

aCor. tui, 9.

3l8

S.

AMBROSIT
)
:

sanguine, ut sacra dicuntnr habere gentilium (45

noi^^

hircorum atque arietum cruore peccator lavatur; (neqe* enim quisquam ita purificatur caro cnim lavatur, non
;

culpa diluitur;) sedexiet, inquit

aqua

cum

delectalionert'

de fontibus Salvatoris*
ceelestis, et

et paratur in

conspectu tuo mensat


cst^
1

poculum incbrians quam praeclarum


in

IIa&

sunt

divitiae simplicitatis,

quibus est

Gliristi

pretiosa
eft'

paupertas.

Est et in moribus paupertas bona; unde

Bomlnus dixit:Beati pauperes spiritu^wEt in Psalmiiinvenimus, quia Dominus humiles spiritu salvabit\ Estet'
in collatione tenui paupertas abundans,
si

abundet

fides*

Unde Apostolus

ait

Et profunda paupertas eorum abnn-

davit in divitiis simplicitatis

eorum^
alibi

VI. Ut autem et ex aliisvocibus cjus intelligamus , quia


ipse se
D et

pauperem

dixit,
;

habemus
est,

scriptum

Pauper
lc-

dolens ego sum^

hoc

quia pro nobis dolet, ut

gimus; neque enim

in so habuit

quod

doleret. Sicut ergo

pro nobis dolet', ut Esaias intcrpretatus est, qui


:

eum

vi-

quod pro nobis utique trlstis dit in spiritu atiimam suam tristem appellavlt usque ad morlem, tamen non propter mortem: et carnem dixit infirmam, qua) mortis subjacuit infirmitati; ut aculeum mortis infringcret, quo nos in die jud'cii iiberaret, quam non perfunctorie
erat; juxta

malam

dixit.

enim subtcxuit: In die mala libertiblt eum Bominus* ; quoniam amara videtur, qua3 plures adjudicat paenae. Via enim viptuti& angusta est, lata delicti; id<^
VII. Sic
rariores in virtute

ambulant

plures in flagitio versantur.

Quo

fi^t

ut inferior

eorum

sit

numerus, qui premia rerauqui ob pretium gravium pec--

nerationis accipient,
>

quam
xxn,
5.

Isai.

XII, 3.

Psal.

Malth. y, 3.

Psal. xxxiir, 19.

2 Cor.

YTii,

%,

frPsal.
.....

LXYiii, 3o.
^

7 Isai.

tiii, 4

Ps^U

J^h, a.

.^,...,

tfltdrutH

sortem adversam

jttdicii

reporlabunt. Quajii do-

lcDS igitur dixit malaui judicii dicai.

Nam

si

Angeii in

uuius peccatoris absohitione ketaotnr, quanto magi ho-

mi&es

in taatoinim

condemnatione bominum macerabnn-

tur? Et bene dolet pro ea ove,


reporlavil, et ad ovile

quam humeris

suis ipses

suum

revocavit errantem. Affectn

nostro loquitur Dei Filius; quia nobis dies judicii accrba


Bil,

quam timemus. Omnibus maJa


:

videtur, quia plena

terroris est

qna Deus non solum forensia hominis, sed


:

etiam occulta dijudieat

quod
justi

fecit,

ant

quod

sensit.

qua cogitur nnusquisque aperire Ideoqne mnUi damnantur,


justus

pauci coronantur. Sed etiam ipsi qui coronantur, dolebnutj

antem quasi suam puf*t fratris xrumnam. t qnis ego snra qui do iUa judicem, qua homo Angelorum coucilib inseretur ? Ipsius Domini antiRamus scntentiam Veniet, iuquit, hora, in qna omnesqui
euim coroaabuntnr
: :

in monumentis sunt, audient;

Vocem

Filii

hominis; et
:

procedent qui bona fecerunt

in resurreGlionera vitai

qui vero mala egerunt, in resurrectionem jiKlicii^

Jnet

dicabuntur ergo qui mala egerunt

et ideo

mala dies
est in

aspera ab ipso judicc nuncupatur; ut scias quia ipsc nobia compatitur in


phetis.

Evangeho, qui compassns


sic

Pro-

VIII.

Sed etiam

hoc
est.

est, in

tempore malo

Et ideo mali dies

possnmus accipere In die roala. mundus enim in malo positns ; istius mundi, et abundat dict aiahtia
:

saa.

Non mediocre est^ ut


Qui

hic liberemnr ah insidiis pecca-

toris.

fuerit hic liber a crimine, ibi erit liher a pa?na,

Ct sevcritatem judicii sobire non poterit.

IX. Et ideo votis opus cst et precibus quotldianis, et

advocatione princi|us sacerdotnm, de quo dicit Joannes


evangelista

Advocatum habemus apudPatrcm DomiQum

Joan. T, 8, 9.

3aO

S.

AWBROSII

Jesum,

et ipse est deprecatio

pro peccatis nostris*. HIc

ergo advocatus noster, et dcprecatio pro peccatis tofius saeculi orat pro eo qui intelligit et crcdit in Christum et
,

dicit:

Dominus conservet eum,

et vivificet

eum,

et

bea-

tum faciateum^ Conservet a periculis, vivificet lanquam in mortis tenebris constitutum, beatum facere bonorum operum accesslonc dignetur.
X.

Et emundet, inquit,

in terra

vitam ejus'.

addidit, lu terra;

quia nisi hic mundatus fuerit,


:

dus esse non poterit. Vel certe hoc


terra.

Quomodo enim

quis

modo mundus in luto, cum

Bene munEmundet in

ibi

terra
fecit

eum

obfiniat?

Ergo Domini manusestnecessaria, quae

de terra corpus , ut ipsa mundare dignetur.


XI.

Et non tradat
;

eum
:

in

manus

inimici ejus.

Quis

est inimicus

nisi leo iile

qui circuit rugiens, quaerens

quem
;

devoret? Alii habent gra^ci

inimicorum

ejus.

Et non tradat eum in animas Animas pro manibus posuit eo


insidicntur, et cogitalioniet animae

quod inimicorum animae bonis


bus
suis

justum conentur everlere. Dicuntur

pro

hominibus.

Omnes animse

septuaginta, quae descenderunt

in /Egyptum''.
potestati
,

Ideo et David maluit Dei se commitlere


insidiis

quam

inimicorum , qui parcere sua vo-

luntate nescirent,

XII. Sequitur

doloris ejus
tate

ejus^

Dominus opem ferat iUi supra lcclum universum stralum ejus versati in infirmiQuis cst lectus doloris, nisi caro infirmitalis?
: :

Et bene lectus doloris; quia corpus


fiberari deprecalur Apostolus
;

ut

est mortis% de quo se tanquam de tumulo quo-

dam possit assurgere, in quo aegra jacet anima, ct quasi quodam decumbit in lectulo. Symmachus, Lectum miserIoe,

dixit
II

Aquila,

Grabalum
xi, 3.

miseriai

expressius
,

Joan.

a.
^

Psal.

Ibid.

Psal. jt, 4.

Gcn. xlvi

a;.

Rom. rn,

4.

IKABRAtTO IN
Soptiirigihla virf,

1SAlinilf XL.

'Jat

Lpctiim doloris, pntaTernnl esse dlccn-

dinn.

IIls

ergo versicnlis ntcndura est apnd cos, qni dlntins

infirmitate corporisdetincntnr; nt habeantmcdicinamtyei,

qno
rst,

sani esse mereantnr. Lectus ergo animae caro infirma

cujns jcgritndini anima nostra compatitur, qnaesiha-

beat adjutorcm

Dominnm,

dicit ei

Snrge,

tolle lectriin

tuura, ct vade in

domum
,

Inam*.

Quo

conforlalus Dei
in

verbo qui jcger crat

snrgit el toHtt

lectum suum

quo

jacebat, et rcdit in statnm pristinum sanitatis.

Hoc

est in

domum suam regredi,


valetudinis.

ut habilot in domicllio robustissima?


:

Qni

habitat, regit

qui regit, virtutis habet

sibi gratiara snlTragantera.

Scd etiam stratura

omnem

ver-

sat

Dominus

in infirmitale langnenlis, cui adesse dlgnatur.

Quod
uem,

versatur, statnm mritat, aut ex sanitate in aegritndr-

aut ox cTgritndine ad sanitatem. Hicergo qni jegrotat,

versat se ad

remcdlnm sanitatis. XIII. Sic ergo Dominus Jesus,


tamon non

etsi

vulneratus esl prop-

ter peccata nostra,

In illa infirmitate

permansit

sed se ipse versavit in mellus ad universornm salutera.


Itaqne passione infirmitas est soluta
,

raors resurrectione.

Sicut ergo se ipse versavit ad poprilorum redemptionera, nec


sensit

acnleum

raortis, aut vulneris infirmltalem


etsi gravlter

sic

enni

qni in se credit,

aegrotantem, ut a morle libe-

ret, versat ad vitara. Omnem ergo stratum, hoc est, universorum hominnm Infirmitatera in sua Infirmitate versavif. Snsccpit enim infirmitates omninra in sua carne, erexit sc
in crncera, et versavlt
infirmitate.

oranlum
Esaias

infirrailales in sui corporfs


:

Unde

dicit

Livore ejus nos sanati


se subjlclant Hs qnfvr-

sumus*.

Habent hoc luctatores, ut

bus congrediuntnr atque Inctantnr, ut opprimi posse

deantur; et subito cnra superati aestimantur elidnnt, cE

qnadam
'

arte se versant, ut effundant superiorem. Cadlt

Luc. T, a4 LVi.

lw>- i'" 5

ai

328
qui portabatur, et
is

S.

AMBKCSU

qui portabat, superior invenitur, ut

sternat urgsntem. Splritali itaquc palaeslra

Dominus Jcsus
suai;

oncra nostra susclpiens in

illa

se passionis

congres-

sione subjecit; et in infumitatis specie, ut

hominem parem

caeteris judicaret,

eum advcrsarlus quem facile possct


;

opprimcre, Divinilatis arma deposuit, humanilalis tegraen


assumpsit. Securus vicloriae propius tcntator accessit
costa
sicut
,

in

eum lelo miiitis volalt vulnerare reputans et hunc Adam per coslam posse prosterni. Sed vuhieratus
Dominus Jesus vitam produxlt
iila

latere

e vulnere, evacuavit

omne peccalum,
eripuit; et in

dejecit adversarium, cui

mortem

latronis

morte, in

illa

sui corporis sepultura


:

cum
ceci-

aestimaretur oppressus, elisus sua se virtute versavit


dit adversarius,

Dommus

resurrexlt.
:

XIV. Sequitur ; Ego dixi : Domlue, mlserere mei

sana

animam meam,
David hoc

qula peccavi

libi'.

Pole.st et

ex persona

regis

dici,

qui v.idens in spiritu tantam victoriam

peccatorum quouiam ip:^, etsi leglbus quasi rex, non teneretur humams, Deo tamen obnoxium se pro peccatis suis esse cognoscit. Confltetur crgo peccatum
ct gratiam Christi, petit ut in illa remlssione

omnium

et sui misereatur;

suum, munus

ut accipiat remissioncm, et generalls induigenliae


invcniat.

Potest ct ex persona Salvatoris lioc ex-

primi, qui nobls misericordiam Dei postulat, etpeccasse se


dixit, qula
cet,

pro nobls peccatum factus

cum

in

est. Slmul nos doahquo sumus adversus inimlcos Dei certamine

constituti, ut

Dei imploremus auxlhum


tunc maxlme

ipsi

peccgitanoset terimur,

tra fateamur, et

cum urgemur

cum

dolorc et ai^ariludlne nos prosternamus, ne tacuisse


;

videamur

quo mcdicina

citius nostris

vulneribus defera-

tur, ut sanati advcr&arlo resistamus.

Quomodo

enim,polest

congredi vulneratus? Lnde discuuus, qula peccalorum


'

Psal. XL, 5.

12

,rM

ENA.RRAT10 IN PSAUIUM XL.

3T
quaerit,

nostrorum aculcls rulneraainr


zuedlcus confcsslonem exigit.

Vuinus mcdlcum

X^

Hlnc quoque magis ac magis aperire Salvator sasuaiJ

cramentum

Incipit pussionis,
esl.

quod cum Evaiigelio


ei Judaei,

concordare non duLium

Nam

maledicebant

ittortem ejos expetebant, iDsidiabantur, urgebant, cres-

ceutem quotidie gloriam ejus operis aon


ergo prophetla annuntlat, qnod
est
;

ferenles.

Hoc

in

Evangelio completum

Inimici mel dixcrunt mala mihi:

Quando morietar,

aet peribit nomeu e)us* ? Ameotes, qui


;

vilae auctorem mori posse credebaut sed vota eorum Ecclesia destruebat, credens quod etiam mortuus secundum corporis con-

ditioncm,

suum nomcn augeret^ et ideo psalkbat ei dlcens Memor ero nominis tui in omni generatione et generationem *. Rcpelebat Lnguentum exioanitum est nomen
:
:

3)taum\ Morientur illi, qui te mori posse praestmiunt Qon moriar ego, quee tc novi vita; arbitrum, salutis auctorem. Movimus enim quod tempore passionis et resurreclionis orabant Disclpuli congregati; quando eis Maria Magdalena resurrexisscDomiuum nuntiavit, et<{uando eis, ciansa janua , Domiuus se in corpore resnrreclionis ostendit, quando Thomas vulnera ejus vidit, ct credidit. Insultidiant ergo Judei quasi mortuo : sed Dominus viventem se Apostolis revelabat. Cum crgo dicerent Judaei Ecce mundus
:
:

>

totus post

eum

abiit

^ ;

cum

dlcerent quia mirahilibus

operibus suis seduclt populum; quid aliud dicebant, nisi:

Quando

morletur, et pcrlbit
:

nomen

ejus?

Et ideo in

ejus passione clamabant

Tolle, tolle a terra talem


>

cruclfigatur, crucifigatur*.

Factum

est

hunc quod petcbant,


,

fiublatus a terra est, resurrexit,

ad cflelum ascendlt

et

^egQum suum de
>

nobis paradisi sedibus reformaTit (46).


luT,
i8.

Psal.

6.

Id.

CaD(.

i, j.

Joan. xu, 19.

f td. xiz, i5.

21.

3^4
lexltur In his vcrsiculis

^'

AMBROSII

XVI. De Juda qnoqnc proditore cvldcns prophrtla sub,

qui sequnntur
:

Et egrediebalur

ut viderct, vana loculus

cor ejus congrcgavit iniquita

lem

sibi.

Egrediebatur foras, el loqueLatur*.


in

Sic dis-

tinclum
ageret

groecis

codicibus inveuimus.
,

Ingrcdiebatur
ut videret quid
,

ergo Judas quaerens prodere Salvalorem


,

quidvc loqueretur; ut cura capcret in scrmone


;

et Judceis annuntiarct
telligebat.

sed nihil inveniebat, qui nihil in^

Benc

ait

Scriptura quia inlus

cum

Jesu non

erat, qui

de doctrina ejus recesserat,

el instituiiones ejus
;

reliquerat.

Volebat intrare

sed penclrare rion potcral

quia

eum

sua excludebatperfidiD. Omnis enim impudicus,

autavarus,autimmundus, quodestidolorumservitus, non


habet hGcreditatem
in

regno Chrisli etDci ^ Non solum


;

crgo ingredi moliebatur, et non ingrediebatur

sed etiam

volebat viderc, et non videbat. Denlque loquebatur Jesus


in parabolis, sed

videbat mysteria

non audiebat Judas. Denique dlvina noii non enim omnes audiunt verbum Dei , non qul sibi videntur audire. Nam si omnes audirent Qui habet aures audlendi diceret Jesus audiat*.' Et ideo quia non audiebat, noque viderc poterat loquebalur Tana pro veris et putabat quod Jesum falleret dlcens :
;
,
:

Poluit hoc venumdari

et dari

pauperibus

'';

cum

fur~

non pauperibus providerct, appellans Rabbi. Nam quomodo doctorem appellabat a cujusmagisterio deviabal; cujusque cor, in quod se immerserat dlabolus congregatis suis,
,

bat

sibi et

augebat iniquitates

Sibi

enim

erat iniquus, sibi

injustus, sibi delinquebat, qui Inlra se

doUuu meditabatur,

qui latere non poterat. Non enlm circumvenicbalur Josus,


qui prodebatur volens, et testificabatur

Unus ex vobrs
:

me

tradet^ Dcnique confessus est Judas, dicens

Nun>-

Psal. XL, 7.

21.

Ephes.

T,

5.

Luc,

tiii, 8.

Mallh. xxvi, 9.

'

Joan.
.1

xm,
:^;

ENARRA.T10

PSAi.MUM XL.
ait
;

3iS

Aquld cgo sum Rabbi?


,

Et Doiiilous

Tir

dixlsti*.
inlel-

^icc sicintcllexit Judas


Jexisset,

quod cognosccrctur.

Nam si

non prodidisset. XVII. Sed nihilominus,


>

Et egrediebatur

foras, et lo

- quebatur.

Aplus versiculus advcrsum eos qui secrelam


:

alicujus produnt. Pulchce ait

Egrcdiebatur foras

foriscnim lupi, foris piicdones

intusMoyses in nube

cum

Jesu,
ris

foris Judasi
:

iiilus

Zacharias saccrdos in tcmplo, fo-

multitudo

intus Spiritus sanctus in cordibus nostris


,

clamat ad Patrcm
^ilat ad rapinam
:

foris advcrsarius noster sicut leo


foris infideles, intus fideles.

pera-

Et ideoeos,

quiforis sunt, judicabit

Deus

eos autem, qui intus sunt,

Christus absolvit. Egrcdicbatur igitur Judas, et loquebatur.

Egrediebalur de fide
:

cgrediebatur de concilio et

numero Apostolorum cgrcdiebatur de convivio Christi cgrcdicbatur de gratia sanctifiad latrocinium diaboli
:

cationis ad

laqueum morlis, qui vana ad perfidos loquebavitae interuic

tur

egrcdiebatur foras, qui

mysteria relin-

qucbat: egrediebalur, qui Scriptura^inlerioranonnovcrat.


Si enim scisset
,

iutellexissct

dicenlem
"

Numqoid

qui

dormit, non adjicict ut rcsurgat


illud
qui
j
:

Intcllcxissct

eliam

Tu

vcro

homo

unanimis, dux meus et no tus meus,


,

scmper mectim dulces capiebas cibos

in

domo Do'
ergo

miui ambulavimus
,

cum

consensu*.

Non

intcllexit

Lunc Psalmum
alios,

non

alia

non ccntcsimum atque octavum , non tcjtifnonia Scripturarum. De quo bene


,

Evangclista dicit Joannes

^t caetcris infidelibus

Ex

^nobis cxierunt
ISou

sed non crant cx nobis. Si enim ex no

*bis fuisscnt, nubiscum mansissent*.

manebat ergo cum Apostolis proditor , XYIIL jqui foras exhibat, et cum perfidis snsurrabat. Qim> verbo

MaUh. nTi,

a5.

?-^\.

\i,.

/W

kit>,'t(, i5.

<

Joao,

^5
csse perfidiam
Fideli

R.

AWBROSII

usa est Scrlptura divina,


,

qoae timt
:

demonstrans sfne auctoritatc quod loquitur deprehendi.


,

autem

dicitur

Exalta vipibus

vocem

tuara*.

En

quo deciderat oposlolus Judas , qui missus erat fidem


tibus pleno auctoritatis pra^conio pracdicare

<ytn-

insusurraret insidiatoribus magistri sui,


diri.

Nonne

jndicio suo se ipse

; nt in aurem quod timcrct audamnavit? Sed erubesce:

tat audiri , quod facere non timcbat

enibescebat

qnia

adversus

vilae suae, sanctificatienis


:

et honoris

auctorcm

cogitabat mala nec gratiam beneficiis rependebat, sed mala pro nobis bono referebat magistro; quod etiam saeculi homines damnare consuevcrunt erubescebat ingra
:

tus deprohendi

erubcscebat avarus videri


,

cum pro
magislrum

pecunia auctoris sui sahitem proderet


falsos tesles perfidi

erubcscebat videri

perfidus. Similiter et Judaei qui advcrsus fidei

subornabant, ut dicerent eo quod prie-

dicasset
;

temphim Dei, quod Salomon


ille

dum cum
vite hoc

condidit, dcstruende templo sui corporis significasset Sol:

temphim,

et in triduo suscitabo illud^;

vere

foris erant, qui a cognitione

Verbi

crelestis erant exchisi.

j>

XIX. Verbnm, sum me* id est


;

inquit,

iniquum proposuerunt adver,

illicitum

et contra jus ct fas

sermo-

nem

proposuerunt

mihi facientes de

humano sanguine
:

qnem sceleratissime vendidit Judas Juda;i quoque emendum non minore scelere crcdiderunt, vanissimi honaines quasi Qui donnit inquit non adjiciat nt repacliones,
;
, ,

surgat.

Quid

sit

adjeclioi consideremns.

XX.
^

Naturale est
,

omnibus

terrcnis animantibus, et
:

volatilibus cceli

et piscibus

maris nasci ct mori


terrcTe

homini

vero

quem
,

pretiosiorem cacteris

animantibus Deus
,

fccerat
,

hanc prascipue conluh't gratiam


II.cc

ut morluus revitas

%iviscat.

ergo adjeclio dicitur ad renovatlonem

Isai. LTiii, 1.

Joan.ii, ig.

Psal. xl, g.

ENARRATIO

!!f

^SALMrU XL.

3^7
prascripsisset
et

swpertoM. Deniqric e* Ezechlje rep

cnm
: ;

BHniws, <jod

vitfe stije

tempus implesset

per Esaiam

mandldsset, ut or<iinret

domnm suam
Dominum
ei
,
:

quia moriturus
et flevisset fletu

^sct

atque

illc

orasset ad

TOano; misertus Dominui; mandavit

Ecce

adjlcio ad

Memprw 4unm
ait
:

annos quindccim*. Et

afibi

sanctus David

Dies super dies regis adjicies annos ejns*.


:

Inven-

tom

ergo homini quod addatur


:

polest, qnia scriptum est

Deo autem addi nihil Noo est adjicere, neqnemiresurrexit,

BTe, in<iuo perfectael plena sunt omnia*. sEtsi Chris-

tus resurre^il, ntique in


in

eoquod assnmpserat,

qwo
,

plenittidini Divinitalis ejus nihil rel

decedere po-

tort
est,

'el accedere. Detts enim incorporeus el immortalis

CHJHs

somma

natura

et plenitudo Tirtntuni sine

uDa
in

carnis accesfeione signalnr. Caro

autem dispensationis

Chrwto
cepit
;

est,

qwam

roiserationis titnlo, et pietatis jtire sns,

ut captivara redinaeret
reauscrtaret.

ahlueret contamrnatam
ait
:

BaorlfJtim
AM*mit,
jicitur
;

Et pulchre
restir^t
?

non

adjieiet

trt

Numquid qui Non ad Non dixit


*
:

sed,

Non

adjiciet ut resurgat
,

eo quod ipse $e

Dei Filius resnscitavit

sicnt snpra dTximxTs dixisse


,

eum

Judaws
lud* j

Solvite

hoc templum

el in triduo excitaho fl-

Adjeetionem accepit caro, quasi sumpta de homJBe


:

suscepta dc Virgine

sed quasi Deus adjectionem ipsam

peralus est, qnt virtute propria resnrrexit; ut esset snae


resurrectionis operator.
t't

antcm

intelligas

qnod

et Pater

FilitJm, ct Filins ipse se resnscitaverit, agnosce operatio-

Bcm ilkm
yirtns,

diviiraf fuisse virtntis

quia Patri et Filio ima


ea-

eoimaums
Sed

operatio

quandoqnidem una alquc

dem

substantia Trtnitatis est.


qtttd ego caeteros argtio,

XXL
*
Isal.

dicTtDominns Jesus
xtui
,

xwTiii ,5.

>

P>al.

i.\

7.

Eccli.

5.

<

Joac.

ai, 13.

3:2,%

s.

AMsnosii
cognovit, et cruci adjudiproditionis excge-

quid mirum si.pqpulus


cavit;
rit,

me non

cum

Aposlolus meus

mercedem

cimi conviva

mcus morlemmeam vendiderit?Etenim


in

jihomo pacis mea3,

quem

spcravi, qui edeLat pancs

meos, ampliavit super

me

supplantationem*. wAliquiJu-

dam excusandum putant ; quia rerudit pecuniam quam pro mercede proditionis acceperat sed ecce quia ultra Judoeorum condemnalur infidelilatem; cui cnini plus da:

tum

est, plus exigitur ab eo.


,

rar? liomo pacis meae

cui
,

Quid, inqult, de aliis quepacem ineam dederam, pacem


tra

meam rclinquere volueram


jdidit,

perseculoribus deductis lue

etfefellitme,
sui

In

quem speravi.
,

Nmnquidignoravit
:

prodilorem
}>

fulurum

de quoantepricdixit

Unus ex

yobis

me tradet^ ?

(hoc autem dicebat de Juda, sicut sci^ip-

liamest iuEvangeho.)
,naret

Non utique;sed quoamphuscondemAquila,

eum, de

fide ejus sperasse sc dixit.


:

Confi-

Syramachus posuit, Confidebam. Phis enim gravamus eum in quo pUirimum spei vel fiduciae habuisse nos dicimus, si postea spcm nostram opiniouemsus cram,
dixit

que

destituit.

jti^ sit,

XXII. Simul ostendit quanta vis divinae sanctificatio qua3 excludat mahliam et depravatum emendet ingenium, si forma proposlti melioris accedat. Quanlos
,

-scimus esse conversos

Mulatus est Zacchseus

iiJc

publi-

canus, et ad quajstum avaro

inteiitus affectu, qui poslea

quadrupla redhibitione
paupcres,

solvit

errorem

condemnavit
,

in se

avaritiam, temporis supcrioris abjuravit lucra


jsavit in
si

compcn-

deesset exactor. Latro ipse nequitiam

suam proposito meliore mutavit, agnovit in crucc Christum confessus cst Dei Fillum regem voce propria nuu,
,

cupavit.

Quo tempore
:

justi

plerique nutabant;
ipse centurio

ipsi

cerle

latebant Apostoli
/
JPsal.

carnifcx
xiii, ai.

non

negavit.

XL, 10.

Joan.

:, :

ENAKRAXIO |K PSALMUM

XL.

32^
erat,

Qoid de lempore Evangelii loquor


quae perfidioe atque

Rahab meretiix

inlemperantiaj se alebat stipendiis;


vidit

tameu ubi exploratores


fidem ioduit
;

quos miserat Jesus Kave,


bumanitale prolexit.
,

el pcriculo
,

immincnle, jnsliliam reservavit


sed
,

iiec susccplos prodidit

fideli

Ideo ergo sperasse se


qui sauctificaudi alios

dicit

quasi jure pracsumpseril


,

ut
et

Aposlolus superiora deponeret

meliora sequeretur

munus

acceperat, ipse iu se sancti-

tatb gratiam custodiret, et sinceritalis inbaereret oHiciis.

ene

ait

Speravi

quia bomini dcdit eligendi arbite

trium, quid sequalur. tPosui, inquit, ante

bonum
,

et

malum'.
^ui

Si

malum
,

eligentis ailectus. Si

nou uatura deliuquit sed unusquisque bominum condemnatur


elegeris,

malum

elegerit

quid de Juda dicimus, qui prodidit

eum
per

cui copulabatur suavitate convivii?

XXIII.

Qui edebat

inquit,

panes meos ampliavit su-

nes meos? Potuit dicere


,

Quid est quod addidit, PaQui edebat panes mecum ; quae specialis est Chrisli , hoc est nisi illam intelligas verbi calestis alimoniam; Non euim in solo pane vivit >homo, sed in omni verbo Dci'. Denique aUbi dicit Qui semper mecum dulces capiebas cibos*. Quibus
supplantiitioncm^.
versiculis
,

me

bene utimur adversus eos qui necandos esse crediderint cum quibus videntur epulati. Geutiles boc custodire

memorantur
iis

hostes plerumque

latroncs eliam

ut parcanl

cum

quibus recordentur se iniisse convi-

feraj quoque ipsae pabulorum societale mites(^4?) Lnde propler hujusmodi affectum gratiae convivalis, si verba consideremus, non oliose dulces cibos dixit. Quomodo enim dulces, qui cito corrumpunlur ? Sed vide ne dulces cibos dixerit verba vitae. IIos enim cibos nulla

vium

cunl.

amariludo corrumpit, nulla mortis corruplela contaminat.

Deut. x\x,

i5.

Psal. xt, lo.

Halth.

ir, 4

^^'

'i^'

J^

; ,

S30
fJnde et
poterat.

S.

AMBROSII

Semper dlxit. Non nim sem|>cr cdere qins Semper autem verbo Dei possumns inhaBrerc, el

nocllbus et diebus,

si

in lege

Dei die et nocte meditcmur.

XXIV. Quid
dixit,

est etlam,

Ampliavit? Graccus

cu^ya^^.uvev

hoc

est, magnificavit.

Utrumque nobis exposuit Do:

minus quod movere nos posset, diccns in Evangelio Qtri manducat mecum panem, levavit super me calcaneum *. > Unde assumptug hic sermo sit, considcremus. Fuimus
inquit, incredull, errantes, servientes deslderlls et volup-

tatlbus'.

Fateamur errorem, ut diluamar. Et ego

vidi

allquem puer athielala,

cum
:

ellslsset

adversarium

fron-

tem

quod signum fuit, eo quod insultaverit victo. Hoc est quod ait' Magnlficavit super sme supplantationem quo verbo insu?tantls jaclantiam
ei

pcrcusslsse calcaneo

declaravit. Levavlt ergo et Judas super

Chrigtum calca-

neum suum, cum proderet eum; sed non levavrt impiine. Adhuc Adam calcancum levat, quod a scrpente est vulaeratum. Et utiqoe
ei

pedes laverat Chrlstus. Audierat

di-

centem

Qut

lotus est, totus


'.

non

indlget, nisi ut pedes hivct


lavit gratia
,

sed est

mundus

Sed quod

inquina-

verat perfidia. Judas ergo calcancum }evavit ad vulnus.

Vcre non lenuit caput, qui calcaneum super Christm


vavit.

le-

Adam

super so levavit, hic super Christum

etitfeo

eum

serpens gravius

quam

ca;teros vulneravlt.

LevaTit

calcaneum suum, qui fraudulentum osculum porrigebat, quo supplantaret auctorem ; ideoque scriptum est in Pro-^
pheta
:

AmpIIaTit superme supplantatlonem. Esaii quo-

que

ait

de fratre suo

Bis

me

jamsupplantavit

*.

Qui
stro

supplanlat, dolum facit, quo advcrsariura elidit, aiitvnlnerat. Ideo ct

Jndas supplantasse dlcitur, quia osculb

Tulnus

infixit,
liii

quo invadendi

Salvatorrs

signum persectrto10.

Joan.

18.

Til.

iii

3.

'

Joaa. xui,

Gen.

ENARRATIO 15 PSALMUIf XL.


ribn? dcmonstravit. Siipplanlarit ergo qaasi serpens;
5cr])cns stto orc
:

33t
tjtria

venennm

intundit, cl vnfnerat dente cal-

canemn ei hie enim non Divinrtatem Christi, sed corpoextremum calcanctim vnlneravit. LeTavit etiam Judas in qno calcanctrm quasi Inctatta* insolcns ct supcrbus
ris
,

caput pcrcnteret Salvatoris

sed capnt Christi ferire non

potnit; qnia caput Christi Dens.

Suum

sane caput infor-

mis laquei nodo

Ifgavit,

ut

remedfum

sibi salutis atrferret.


,

XXV.

Vide

si

pie potes illud aptare

quod

in

Genesi

dixit sanctTis patriarcha

Jacob,

cum

de

filiis

prophetaret

popuhnn suum tanquam unam Iribum in fllsrael Fiat Dan sicut serpens sedens in \ia, et in ct semita, mordens calcaneum equi et cadet eques retror> sum sahitem expectans a Domino * Legimus quidem quod Samson de tribu Dan judex fnerit in Israel * : sed

Dan

fudicabit
;
:

alius hic significatur fntnrus, qui

ex ea tribn progrcssiis
Dens, vere jo-

popukim
tos
ille,
,

uppliciis sacrilegae impietatis aflliget. Anlichri-

qni sedcbit in templo

tanquam

sit

dicium

quod

habct interpretatio
dixit,

significatur.

Et pulchrc

Dan enim judiciura ; qnia populum suum judica*


credit,

bit, qui perpctuaB poenae fiet dit,

obnoxius; qui enim non cre-

jam judicatus

cst

qui

autem

non judicabilup;

quia credit in Dci Filium animae snae redemptorem. El ideo tanquam judicii Kber dicit
:

Qni

dijudicat

me, Do-

minusesit*.

Judicaturus cst crgo populum impietatjs,

nonplebem;ii{ienim judicantorquicadunt ruina perfidijc,

non qui resurgont

fidei libertatc.

XXVI.
nostri

Sedebrt igitor in ^ia, et insidiabitnr in scmila,


;

sicut scrpcns

ut vulneret transeuntes
;

et

calcaneum

animam enim
iit

fidelium

mordeat cqui non poterit toI-

nerare. In qua

autem

via scdebit, et in

ex qoibus Cbfiiatus DomiiMi^

qua semita; nisi legimu, QatioQum popu-

Gen.

xi.!x, i6, 17.

Jadic. xin, a5.

1 Cor.

i, 4

332

-f

S.

AMBROSII
:

lam

vocavit ad ccenam

suam dicens

Exi in vias, ct circa


?

scpes, et

compelle ut inlrent ; ut impleatur domus mea ^

Et quia

similitcr

Judas amplificaisse supcr Ciiristum lcgitur

supplantationem, vidctur lioc loco ipse signari, quod mor-

quo Christus Dominus vehcbatur. Linde dictum est "Equitatus tuus salus ^ ; quod caro ejus, mundi totius erat susceptura pcccatum ; ut salus pro exitio, et vita a^terna pro morlc succedcrct. Vulneratus est ergo equus non mendax solus ad sahilem vulne,
:

dere haberct calcaneum equi

ratus est equus, qui

onera nostra portavit,


Joanni

mundi et non

totius

peccata susceplt, et
:

fuit fatigalus

vulncratus cst
nescivit.
,

equus, qui ad furorem concubitus adhinnire


ideo
fortassis

Et
et

evangelistie

coelum aperlum

albus equus est demonstralus, supcr


in capile diademata, ct in fcinore

quem scdebat habens suo uomcn scriplum


:

Rex rcgum

et

Dominus dominanlium
,

'.

Albus crat,

quia erat immaculalus

qui nulla peccatl inquinamcuta

cognoverat.

Nam

si

libido tenebrosa est, recte sauctimonia

relucet et splendet. Ilic ergo equus est vulneratus, scd


retardatus. Denlque
rexit, cucurrit

non

cum

ipso vulncre dc

tumulo resur-

adccelum supra omnes Angelos et Archan-

gelos, velocior omni equilatu mihtia! cceleslis invenlus,


jsupra equos etiam iilos igncos, quibus

Ehas raptus
,

est.

Et

merlto velocior, qui super omnes ccelos


Scriptura nos docuit dicens

et supra

cichim

coelorum ad scdem Dei omnipotenlis asccndit,


iit
;

et scdet

Videbitis abhlnc
vlrtulls
*.

FiUum

shominls sedentem ad dexteram

XXYII. Hic
tratus tcmpore
litiae cceleslis

itaquG equus In figura et ante est

demonsille

Machabajorum

quem
,

sedebat dux

mi-

aureis armls refulgens, qul

Hehodorum depe-

culatorem illum depositi vidualis

c^cterorumque quaj
Apoc. xix, 6.

Luc. xiT, 23.

Habac.

iii,

8.

<

Marc.

xiv, 62.

EKARRATIO
sacrsp

TH

KkiVXrU XI.

333

fneranlcomincndata custodiae,

et slravit.el perculit
vitali

ct poslea exoratus Oniac prccibus sacerdotis

usui re;

formavit
solus

Unde Tere in eo arma anrea refulserunt quia eqnum hunc scdil, et vicit, in quo nnllus culpae immunis evasil. Non Enoch, qui raplus est, nc mahtia munon Isaac, non Jacob non tarct cor ejus non Abraham Moyses. Omnesenim subpcccato, omnes sub morle. De:

nique regnavit mors ab


cst

Adam
:

usqne adMoysen. Sohis

iste

qui peccatum non

fecit

solus cst Christus, qui pecca:

tnm

abstuHt

mundi

qui dixit morti

Lbi est, miors,

ivictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus*?

XXVIII. Quomodo ergo

amplificavit super

hnnc sup?

plantationem suam Judas, et cecidit eques retrorsnm

Quod
passus

in

Juda

est

dolum

fecit

quod

in Christo, volens
;

cst.

Saepe >*idemus forliorem velle percuti

ut acrior

lacessitus insurgat,

vehementius excitetur. Momordit ergo


,

serpens calcaneum equi

virus suac fraudis evomuit


,

vo-

lcns equcs se ipsc dcjecit

volens cecidit
:

ut nos levaret.

Quid

> trorsum ',

tamen quod ail Scriplura Et cadet eques re Cur retrorsum, nisi ul regeret retro se sequen Vrde retro post tes? Relrorsum erat Petrus, cui dixit
est
,
:

me

'.

Retro erant Aposloli

et caeteri Discipuli.

Ideo

retrorsum cecidit; qnia supcr quos cadit, salvat.

Omnis

>enim

qui super

hunc lapidem,

inquit, ceciderit, conquas-

qucm autem cecidcrit, emundabiteum*. Alii habcnt, Ventilabit eum alii, Comminuet. Qui enim ventilat frugem , mnndat a paleis qni comminuit
xsabitiir: supra
;
:

aliquid, in

pulverem
,

redigit

ut mollitia pulveris, vel po-

-culo sahibri

vel reiiquo medicinas usui sine uila perturba-

tione proficiat.
.per

Lnde colligimus cavendmn, ne


,

quis scmel

baptismum susceptus a Christo


I

ex ejus decidat cor*

Cor. iT, 55,

Gen. xnx

17.

Marc. tui, 33.

Luc.

XX, 18.

334
ru-ina perpctuaB.

juf&Bosii

pore, hoc est, excntiatur ab Eccle^ia; ipsa est enim mortis

Illum autem qui venit credilurus in Cbrisinveniat,


,

tam; uteum mors cjus


infigat, sanguis

crux ejus assumat,

claviis

infundat

sepultura quoque cjus involvat,

gralia resurrectionis atloUat, de


vivificet
:

somno

suscitet, a n^orle

illum, inquam, a sreculo liberat, a peccato aKuao

dat, sanat a vulnere, a duritia impletatis inflcclit, ad

maa,

suetudincm

pielalis

emollit
et

ut circuniciso

corde

ia-

circumscriplum illum
spiritum, hibat

in

comprehen&ibilcm hauriat

poculum salulis aelernje. Gecidit ergo eques


et aliud,

retrorsum.

XXIX.
ciderit.

Accipe

cur retrorsum et non ante ce-

Post ipsum omnes,


,

nemo

ante ipsom. ecidit ergo

uoni sibi

sed omnibus

ut duriliam cordls nostri super

nos cadendo moiliret. Cecidit supcr Adara,


bat, ut invenirel. Retro

quem

quaere-

eum

quaesivit, ut

supra humeroS
illius

SU03 bonus pastor imponeret, sccumque paradiso ia


re<iemptionc latronis inveheret.

XXX.

Sed

forte dicas

Et pcrsecutores ceciderunt reest,

trorsum. Sicenlmscriptum

quiaprincipes sacerdolum,
,

quos addnxerat prodilor Jodas

et cwteri qui

ad comAl)icrunt

prehcndendum advencrant
relroi^nm, et ceclderunt

Dominum
in

Jesuui,
*.

terram

Hoc

est
,

ego dico
Si

qula super pcccatorcs voluit cadere

quod et non supep

jnstos; jnstns

cnim medico non indiget, sed pcccatores. Apostoiorum nmbra sanabat; quanlo magis caro Christi quos tangit, a morte defcndit? Denique leprosum tetigit
et slne diiatione mundavlt.

Ut

scias

autem qui

Icgis

qula

et pervsecutorcs suos voluit liberare, testem Christi interro2;a.

Nam cum
vitae

inveheretur Petrus in Judaeios, qiwdprin,

clpcm

interfeclssent
,

agerent pflenitentiam

remlltl slbi

remedlum demonslravit ut peccatum quod amise;

Joan. XTin, 6.

; :

ENARRiLTIO IN PSALMUlf Xt.

332

rant, merercntur. Quid autem dubitas, quod ideo cecldlt,

utrcsuscltarct ,cumlpse dlxerlt

Percutiam^etsanabo'?*

Verborum tamen

videto distantbm. In Genesi babetur

Cadct eques relrorsum, salutcm expectans aDomino';

lioc est, ut oculos

non

avertat, actio

mentem propriam
:

non
et

reflectat, resnrrectlonis suae pracrogatlvam vlndlcet,

dlvina se

resuscitet polestate.

Hic autem habetur

Abierunt relrorsum, et ceciderunt in tcrram.


e&t
,

Qui

ter

renus

in

terram cadlt

qui coelesiis
cadlt: nec

ccelo inhaeret.

Etsi corpore cadit, vlrtute

non

iis

quae sua sunt,

sed qux sursum semper Inlendlt; semperenlm adPalrem


resplclt, ut ejus clrca
isti

nos Implcat voluntatem. Utlnam et


,

non

abiissent relrorsum

sed Chrlstum excepissent

sicut excepit Joseph, et sepehvlt

eum
:

In

monumeuto
:

novo.

Qui

fidells est, In

terram non cadit


;

qui infidells, cadlt ct

descendlt in inferlora terraram

sicut scriptum est

Des-

cendant
,

In

infernum vlventes
inrernum cadit
:

*.

Ergo perseculor super

terram

et In

Chrlstus super resurreclu-

ros, Chrlstus super

petram

Chrislus super Eccleslam.

Audl quomodo
et sequebatur

siiper

Ecclesiam cadat. Retro erat Petrus,


a Judaels ad Calphae

eum cum

domum

Sy-

nagogaj princlpls duccretur. Ipse est Petrus cul dLxIt:aTu

ses Petrus, et super hanc petram sedificabo Eccleslam

smeara

*.

Ubl ergo Petrus


;

Ibl

Ecclesla

ubl Ecclesia,
:

Ibl nulla inferi

mors

sed vlla aelerna. Et ideo addidlt


ei
:

non praevalebunt
non
coell

et tibi

Et portae dabo cJaves regoi cce-

lorum^ Bcalus

Pctrus, cui non Inferorum porta prae-

valuit,

porta se clausit; sed e contrario destruxlt

iufcrnl vestlbula, patefeclt ccelestla. In terrlsltaque posltus

coelum aperuit, inferos

clauslt.

XXXI.

Potc5t et illud convenire huic loco, quod Sa>. '

Deut. XXXII, 19.

Gen. slix, 17.

1^].

xu^)

16.

UaUh^

XTi, 18.

Ibid.

33(5

S.

AiMBROSII

marltanns desccn^cntem de Jericho honiinem vnhieralnm


ilhun
a

lalronibns

non

prcTtcrivit

sed snsccplt

enm,
:

ct

vulnera ejus cnravit, infnndens olcum et vinum


posuit snpra

et

im-

jumentum snnm,
,

et duxit et

ad stabuhnn. Quid

dnbilas de cquo bono

cum bonum

Cum
rimos

legcrls in Hicrusalemillam, ct cqniles

cum

quadrlgis et
:

jumcnlum tegcris? muhos ct plucurribus introire? Ncc te moveat


:

qnod leglstl HI in cnrrlbus, et hi in equis nos autcm in nomlnc Domlnl Dei nostrl magnificablmur. Ipsi obligali sunt, et ccciderunt*. Sed Elias non cecidit, qui cnrru inlrolvit; nbl cnim Dei nomcn cst, ibl nulhis obligatur, sed absolvuntur universi. In nomlnc autcm Dci noslri et
pauperest tulus,
et divcs; el nobihs, ct ignobllls; ct infir-

inus, et potens. Fldci

non prajjudicant opes


in sc

si

tamcn

uti

oplbns neverimus.

XXXII. Et

ideo

nomen Dci

habens

diclt
,

Tu

au-

tem, Dominc, misercre mci, et rcsusclta mc ct retribuam illls^. Quod nllquc non quasi de rcsurrectionc
dnbitans diclt, qul In potcstalc habebat diccrc
:

Solvite

liemplum hoc

et in trlduo resuscilabo illnd'


a

scd for-

mam
nem

dat homini, nt mlserlcordlam

Dco,

et rcsurrcctio:

de Deo speret. Delnde non rcsnscitari sc petit


,

sed

resuscilari sibi postulat


lo.licus

Mallhiam in locum Juda3 ut aposnumerus impleatnr. Etenim qnia necesse habebat


perditionis
,

perire

filius

ut Scrlplura Impleretur; oporle-

batinlocum

ipsius subrogarl filium sahills.

Resuscilari se, hoc est, corpus

Tcrtlum accipe. suum, poscit corpns autem


:

Chrisli, Ecclcsia est. Et qula Judas figiira crat infidch*s

populi Judaeorum

qui pccunia vcl cmit

vel vendidit

Christum

quod
)

faclnnl qul phirls ducnnt

pecuniam,

quam
*

rellgionem

pro inleritu plebis in fide significat Ec-

clesiae sibi

gratiam resurrectnram. Unde et ipsa dicit in

Psal. XIX, 8, 9.

I(j,

XL,

n.

Joan.

11,

19.

SKARRi.TIO IN PSALMVItf XL.

33^

Canticis: Sisnscitaveriliselresuscilaveritischaritatem' ;

cam

quaereret de juvenculis Chrislum, quia Christus cha-

rilas cst.

XXXIII. Quod aulcm


tur
et

ait

Kelrihuam

Illis;

hoc in-

telligimus, quia florcntis EccIesiK processibus cruciahun:

tunc cognosccnt quac pcena perfidlae


sit

sit

cum

adverterint qui fidei

splendor, et gratia^. Vel qula bonus


:

Dominus

cst,

qui poterat dicere

Retribuebant mihl mala


est relrihutionis
,

pro bonis
quia

'.

Et medium verhum

vcl

m hono, vel in

malo

retributurum in hono esse se dicit


ex parte coutlnget, tamen
,

etsi caecitas in Israel

cum

plenitudo genllum intraverit


miseratione salvabilur.

lunc omnis Israel Christi

Et suhjecit In hoc cognovi quonlam voluisti quoniam non gaudebit inimicus meus super me'. mej
:

XXXIV.

Superius de passione sua locutus est quasi

homo

hinc

jam

quod solus sine peccato , solus cui peccator inequitare nou potult {4S) solus quem Pater ut unicum Fllium dilexerit. Qua ratione ergo inlmicus non est loetalus supcr eum? Quia etsi mortem susceplt pro nobis, resurrexlt tamen ; et ipse insultavit inimico, cujus vlctoriam deslruxit et aculcum mortis iiifreglt. Et
aperjt majestalem
,
,

suam

nos

licct in sa^culo moesti

slmus, atque in mcerore nostro


loctetur inlmicus

et conlrltlonc cordls

animlque nostri

tamen resurgentes
chaeas dixit
:

ejus

gaudium destruimus. Unde

et
,

Mi-

Noli super

me

gaudere, inimica

mea quia

cecidl; sed resurgam*.

Resurrectio est ergo qua inimici


aholelur.

omnla vlncula solvuntur, Irlumphus omnls

^XXXV.

Sequitur
:

Propter innocentiam autem

meam

suscepistime

et confirmastl

me

in

conspectutuoinietcr-

num. Benedictus Dominus Deus

Israela saeculo et in sae-

Cant.

11,

7.

Psal, xxiir,

la,

Id. it, la.

<

Mich.

tii,'.

tTI.

22

338
cuium
:

s.

AMBRoin

fiat, fiat*.

Innocens nulll nocet, In nemloefii

pcccat. Ideo sincpeccalo, slne dolo Chrlstus Scripturae


djvlnae auctorltale slgnatur.

Hoc

igltnr ethic declaratur,

uLI dlcit

Propter innocenllam aulem

me.

Quac autem susccptio significatur


:

meam suscepisli ? Nam ct allbt

leglmus

Susceplstlme ex utero matrlsmeae/'.

Ergo

cjuia

ab omnl concretlone generatlonis humanccmundus est nalus, quidcSpirituest natusct Virglne;


cepit
,

Idcocum Paler susresurgentem; quia


Immaculalus- ad

quia ortum

Illlus

nulla corporeaj generationis con-

cretio usltata fuscavit. Suscepit

eum

nulla

cum

offensio prolapsionls aspersit.

Patrcm

redllt, a

quo Immacidatus
diclt el

exlvlt;

dit in terras.

Unde
le^
;

Pater

Filius

quando descenmcuses lu, ego


in te privl-

shodle genui

hoc

est generaljonls

meae

legium recognosco, qucm nuUa macula potuit Inqulnare


peccati. Inter pcccalorcs
suscepisti,

rersatus es, peccata


factus es,

omnium

peccatum pro omnlhus


;

maledlctum
quasl inter

pro omnlbus factus es


sirc peccati. Ita Inter

sed nullus usus potult ad te tran,

pcccatores vcrsatus es

Angclos versareris. Fccistl terram esse quod ccelum cst j nt et ihl peccatum tolleres. Hodle te genui, In quo complacul. Probastl te Fifium
,

qul implcsti In omnihus Patri

voluntatem. Ilodle te genul, in quo lucem Immaculatae


prolls agnosco. Heri mlhi et hodie Ipse es
,

ct in saeculum.

Kox Intc nulla est, quia totus es dies. Bene confirmatus in conspcctu Patris dlcitur in aeternum qiiia apud Palrera
;

semper

est

et vere In

conspeGtu ejus, cujus splendor cst

glorlae, et

imago

substantiae.

Sed quemadmodum comTPatrem.


Isracl;

placet In Fllio Patcr; Ita ct FIUus henedicit Patrem. Pater

enim honorificat Flfium

et Filius honorificat

XXX\I.
hoc
'

Bcnedictus, inqult,

Dominus Deus

est, populi

Deum

vldentis, qui et

Dominum suum
Id.
11,

ct

Psai. XL, i3, 14.

'

Id. cxxxvur, i3.

7.

,:

EIARRAT10

Iir

PSAIiUrU XL.
:

35^
,

Deum

credil

saeculo elin saecnluin


,

fiat

fiat.

>

In he-

hraeo habetur

Amen

aineii

utassernerunt , qui librum

legerunt in hebrajcis
ytvotro, ycvorro

litteris

scriptum. Grxcus hoc loco


,

dixit;

quod

est : Fiat
,

fiat.

Quod

rer-

bum
quid

diversas significaliones habet


,

ut

sit

inlerdum imali-

peranlis
:

interdum prccanlis, iuterdum confirmantis

imperantis et,
sit
,

com

soperior inferiori statuit


:

qoi^

faciendum

vel

Fiat voluntas tua

seqnendum precantis cst sicnt illud: ; non enim Deo quis imperat sed pre,
,

cem

fundit

confirmantis est,
,

cum
;

benedicit Propheta,

Tel saccrdos

vcl sanctus aliquis

ct

populus respondet

Fiat,

fiat.

Hicergo magis confirmatio mihi videtur he-

nedictionis,

quam

oralio, vel dcprecntio

maxime quia

repetitio ipsius facta sermonis est.


;

Et videlur hebraeus

quidem sermo rautatus sed idem sensus expressus. Sicut enim curasaccrdos benedicit, populus respondet, Amen^,
confirmans benedictionem sibi, quam plebi sacerdos a Bomiuo deprecatur ita in Psalmo responsum est Fiat >fiat;>qnasi Amen, amen. Amen aulem confirmationis Terbum evidenter ostenditur in Evangelio ubi Domino confirmans sermonem sunm dicit r Amen dico vobis^.
;
:

Major autemvis
Evangelii

est,

ubi repetilusestsermo

quod

in libro

secondnm Joannem freqocntiosinvenimus; quia ipse maxime de ecelestibus et profundis mysteriis est locutus; sicut scriptnm est

Amen, amen

dico tibi

nisi

quis

renatus fuerit ex aqua et Spirrtn sancto, non polest ia

troire in rcgnura Dei. c

Et

alibi

Amen, amen
si

dico

vobis,

si

quid

pelierilis a

Patro in nomine meo, dablt


,

vobis*.

Abondant duo exempla


Indiciura

reiiqoa vero

quis qu,

sicrit, inyeniet.

XXXVII.

qooqne

esl libri imiti


alibi

Fiat,

fiat.

Manfa.

Ti, 10.

IMit. XXVII, i5a6et

pasim.

Malth. xn,

a3.

Joan.

iii, i,

etxvi, >5.

2 2.

: ;

340

S.

AMBROSII

Kaminqiiinque libros divisum videturessePsalterium (49). Primus liber hoc Psalmo finitur, hoc est quadragcsimo. Et pnlchre usque ad passionem Salvatoris quadragesimus
,

Psalmus est comprehensus.quifinem hbrodaret, quoniam passio Domini finis est Quadragesimaj iit secundus liber a mysteriis renovationis inciperet, quiUber, utpole Quadra:

gesimae

perfectiora sacramenta compleclllur.

NamclbapSicat cervus

tismatis prtenuntiat sacramenta,


desiderat

cum

dicit

ad fontcs aquarum*

et

requiem sanclorum,
:

qui ad tabernacuhim cceleste pervenerint

et Spiritus

sancti descensionem, quando cffusa est gralia spiritaUs in

quadamvoce

cceleslium cataractarumj quiavirtute

magna
:

Spiritus ferebatur^, ut legimus in Actibus

Apostolorum
:

et ingressum renovati hominis ad allare

et

Salvatoris

ascensum
Christi

et sanctificationcm propositi virginalis.

Qui
scr-

iiber finitur in Psahiio septuagesimo-primo,

quo regnum
ubi

pacificum
annuntialur
,

toto

orbe diffusum

prophetico
;

mone

remissioque peccatorum
:

cum

jjenediclionem Domini prjemisisset, subtexuit


hitur majestate ejus omnis terra
finltur
:

Et replcTerllus
et ibi

Fiat,

fiat'.

qooque hber
habet
:

octogesimo-octavo Psalmo;
:

Benedictus Dominus in aeternum


finltur

Fiat, fiat".

Quartus hber

Psalmo centesimo-quinto, ubi habet Benedlctus Dominus Deus Israel a sseculo et usque in soejiculum; et dicet omnls populus Fiat, fiat^ Qulntus H:

ber usque ad finem

est

ubi pro hoc verbo Proplieta dicit

Omnis spiritus laudet Dominum". XXXVIII. Sed iterum forsitan


<juinque hbros asseram
,

te

moveat, quomodo
Psalterium
sit.

cum unum
,

Sed

etiam Evangellum
iion possumus.

unum
Act.

est

etquatuor Ilbros esse negare


etalibi, ni
Id. LXXXYiir,

Unum

autem Evangehum esse,


li, a.

Pial. XLi, 2.

53.

Psal, txxi

i Id. cv, 48.

19.

<

6 id. CL, 6.

ENARRATIO IN
fallor,

rSA.LIfVM XL.

Si^t

inlimavimus*
,

et

si

iterum exigitur, facile posstt:

mus edocere cum

Salvator dixerit

Amen

dico vobis

bicumqnepraedicalumfncrit hocEvaDgeliura^.
:

Et Apos-

tolus

Mirorqnodsic lam
,

cito tranferiraini in aliud

Evanper-

geiium

qnod non

est aliud; nisi aliqui sunt qui vos


:

verlunt*. Et alibi

Notum enim

facio vobis

fratres,

Nec usquam habes aliter de corpore isto nisi Evangelinm significatura. Denique quia unum corpus est etiam Psalmorum, Scriptura dixit In dccachordo psalterio, cum cantico in cilhara\ Sed
Evangelium*.
qnatuor librorum
,

iterum quia quinque

libri

sunt, dixit alibi

In vasis Psal-

>morum*.

XXXIX.
et

Pulchre aulem quinque

rium; quoniam quinque sensibus


cordis

libri et unum Psaltehomo exteriorvivificaturr


ille
,

rursus quinque spiritalibus sensibus

absconditus^

homo

noster

consummatur

interior

qui solus anle

Deum

locuples Petri aposloli testiuionio repcritur'.n

Qui
ita

habet, inquit, auresaudiendi, audiat'.Habesunumsensicut sunt qui oculos habent, et

sum. Et

non vident;

sunt qui oculis non videntibus, plus videre creduntur,

Lnde et Prophetae dicebanlur videntes etiam qui oculis non viderent. Bonus etiam ille odor, de quo Apostolus dixit Bonus odor Christi sumus Deo '. Unde et Job dicit Et Spiritas divinus qui est in naribus meis ". Idem ergo odor Chrisli et Spiritus sancti est Deo quia unus dor est Trinitatis. Est et interior cibus de quo dixit Do^xninus Meus cibusest ut faciam voluntatem Patris mei,
,
:

qui io
tetigit
Lib,

cflelo est**.
illa

Est et interior tactus, quo Ghristum


Evangelio, quae per duodecim annos

mulier
I,

iu
in

in
1

^aii, 4'
6, 7.

Lu'am,

prooemio.
5

Matth. xxti,

i^S.

'

Galat.
7
i

Cor. XT,
*

1,

Psnl. xci, 4.
9 2

Id.

ux,
">

Petr.

Luc.

Tiii, 8.

Cor.

n, i5.

Job. zxTii 3.

Joan.

IV, 54.

;, :

34
,

S'

AMBR08II

angiiinem profluebat nec a medlcKs aGceperat sanitatem


secl

ncceplt a Chrlsto. Fidei taclus est, quo tangitur Chris-

tus.

Denique eam homines non vidcbant; sed videbat Je,

sus

et se vldisse testatus est diccns :Teligit

me

aliquis;

*nam

et ego cognovi virtulem

de

me

exisse*.

Cognilio

Christi, coihuio sanilatis est.

Ergo qnoniam decem sensus


foris et
:

homini inesse manifestum cst; ideo Davld, qui et


intns canebat
;

foris

corpore , intus corde

dicit in

Psahno
Christo

In decachordo
in

psalterio psallam tibi^


est

LX. Psalterlum ergo


quo
slcut arle

homoconsummatusin
fila

concinentium

chordarum;
,

ita

conve-

nientlum rcsonant opera canora virtutum ut possit diccre

Psallam tibi,Deus, incilhara, sanctus Israel, gaudebunt

labla
j)

mea, cum cantavero

tibi; et

anima mea, quam

re*.

demlsli'.

PauUisait de se Foris pugnse , intus tlmores

'Hic

et intus ct foris

gaudet

sed

ille

adhuc

in

certamine,

tiste in

remlssione; quia redemptlonem animaB suae ae

me:

rnisse cognoverat.

Qui

psallit, in la;titia

est

qui lucta-

tur,in
sfed

soliicitudlne.

Verum

et

Paulus sclobat psallere

adhuc
et

se processibus reservabat,

cum

foret plenius
splritu

comprobatas, ut psalleret; etideo


orabo

dixlt-:

Orabo

mente

psallam spirltu, psallam et mente\

XLI. Etqula geminum psalleudi officium demonstravit, geminam quoque vocem ese Scriptura edocuit, Propheta
dicente
:

Voce mca ad Dominumclamavi,


>

et

vox mea ad

Deum,
:

Quid est mea ? Potuit enim diccre Clamavi ad Dominum. Sed quoe nostra est vox, nisi ista quae mehorest, quae nescit errare? Nam exmultiloqulo peccalum incurrimu&, et vitare nonpossumus. IUa
et intendit mihi^.

vox PrqphelcX^

est qua)

Mt^yse, clamavit ad
Luc. Tin,4l5.
.

Deum pervenit, Dominum qua etiam


ad
:

quae

tacente

in orationlbus
s5.

a Ps;jJ.

cxi.iu, 9.

'

Id. v\\,

2/1,

a Cor.

Cor. xiT, i5.

Pial. txxvi, a.

ENABRATIO
suis

lif

lSAIJnrM XLIII.

343

cum orls sul labia non movcret; et impetravit filium, quem ante diu non impetraverat, cum corporis vocc clamasset. De hac voce dixlt Dominus Tu autem cnm oras, inlra In cubiculum tuum, et clauso osAnna
clamabftl,
:

tio, ora

Patrem tuum, qui


,

et in abscondlto

et Pater
est, red-

luus qui videt in abscondilo

reddet

tibi*.

Quid

peccalores de

detPHocesl, quod deprecajuses.qnodorasti. Sicut enim manu Domlni reclplunt peccala sua dupli-

cia, itae contrario justi reciplnnt


ttflata.

cum
in

affectupropria pos-

Audi quomodo
,

rcciplant.
I.

Ascendit oralio lua ad

Dcam

et descendlt ad te.
in

nde et

Psalmo legiuius

Et

watlo mea
Israel

sinum

meum

converletur^;

ut fruclum

scHicet referat postulantl.


7>

Bcnedlclus Domlous Deus

qol tanta nobis apcruit

m} steria

A
:

saeculo,

etin sreculum;
fiat. >

id est,

ex

iuilnllo In iufinitum

Fiat,

EISAIIRATIO
IN PS.iLMLM XLill.

I. PsAUfi tltulusest :lnfinemiiliisCreintellectus*. Lbl passlonis domlnlcaj et baptlsmalis, et ingrcsslonls


,

ad ahare sacro-sanctumdecursa mysteria sunt, docet sanctus Propheta David quemadmodum athlctam suum, cujus

domea
iidfi

teoeatur in agoDe s^Hocterum, Chrlstos exerccat.


,

Sicut euii sine labore noslr*

non ex operlhus, sed ex


tid

pcr graliaui suana eobis peccata donavrt, et


ct

co

onae petiii4>ocBi mdulgcnti^simus bos

bem^us admisit,
i.

Mjtlb.

VI, 6.

Psal.

tan,

i3.

li.

iim,

344
jicc

'

AMDKOSII

snperiora nobis fecit obesse flagitia, quibus tauion


(

certamine judicarcmnr indigni


iis

qu.Tritur

enim etiam ia

qui lustralo certamen hoc subcunt (5o), cliam disci-

plina vivcndi) ita rursus nc tanta peccatorum donatione


resoluti, in supcriora ilagitia vcl dcsidiam reverlamur^

Psalmus

iste

nos admonet multa nobis, et gravia certa-

mina

esse proposita; ut

nemo

nisi

qui legllimc ccrlaverit,.

coronetur.
illecebras
,

Luctandum
et

cst igitur
:

adversus carnis hujus

fcrvorem saiiguinls

luctandum

est

adversus
:.

nequitias spirilales.

Nemo
,

gravior domestico adversario

Tiemo nocentior hosle eo


suflragatur.
nis

cui coclcslissubstantioc polcntia


,

Cum

dico

nemo
:

divini

memento sermonalis mulieris

quo

dixit

Dominus

Quia major ex

Joanne Baptista nemo

^.

Nam

qui nalus cstcxVirgine

rpsc super

omnes est. Et idco ncminem vereamur, qui Christum habcmus; quoniam si Chrislus pro nobis quis contranos? Certemus ergo usque ad fmem, ut evacuatis omnibus, qurc advcrsus Jesum et Domini voluntatcin ia
,

nostro ante corpore mililabant, vcraj excrciliis virtutis


intcnli, soli
finis, ut

Deo

noslro ct
:

Domlno

scrviamus. HIc enim


,

scriptum est

Primilia2 Chrlslus....dclnde fmis

cnm tradiderltregnumDeo et Patri; cum evacuaverltomnem Principatum et Potestatem et Virtutem....ut mors


novissima destruatur*
,

ct incipiamus

Deo

essesubjccti,

regnum
II.

in nobis cceleste servantes, ubi erat ante colluvio

pcccatorum.
Merito ergo
:

In finem

filiis

Core

inlellcctus

Psal-

mus
tus

iriscribitur, ut in

eo cognosccndo non vulgaris audised intellcclus spiritalls operetur. Denique Aquila

Psalmum disciplinro posuit. Etideo tibi dicitScripturar Da in disciplinam cor tuum; anres aulem tuas praepara
intellectus.

sermonibus
'

Et

alibi

Dilige sapientiam et

Mallb. XI,

n.

Cor. xv, a3,

et seqq.

NARKATIO IN

PSALIHIII XLIII.
:

^4^
disci-

dlscipliam

*.

iSapicntia est qnoc sensus scaturit

pliua in babitudiDem

quamdam

naturac coalita

forma

\irlntum, et mentis conGrmala sententia scienlioe dis-

quoqne obscunun scrmonem atque dictionum prudentiam et aenigraata Proverbiorum Scripciplinis.

Intelligere

turanos docuit cujus auctoritatecolliglmus has prudcntiae


,

priucipales csse virtutes; eo

quod

sapientia

semper quasi

maler fcecunda parturiat


niat, et

disciplina quasi severior

ma-

gislra distringat, intellectus quasi diligens quasitor inve-

veram justitiam, judiciumque rimelur. III. Doceamus haec sacrae teslinioniis leclionis. Sapientia dicit Ego quasi fons a paradiso , dixi Piigabo meum >hortum....et adhuc doclrinam quasi prophetiam eflun:
:

dam

'.

Nam

generationes suas menti hominis, bonos

videlicet sensus, quasi pia


tcsliraonia disciplinae
:

mater infundit. Accipe etiam

Fili,

ne neglexeris discipllnam
' ;

Dci, nec defeceris ab eo correptus

quem enim
,

diiigit

Deus

corripit.

Severa qnidem

iu

corripiendo

sed dulcis

in corrigendo est disciplina; ne fluiteraus et

rantes, sed recipiamur a Christo. Disciplina

vagcmur erenim non


ita et dis-

examlnala vagatur, ut scriptumest. Sedpro conservatione


hic posuit disciplinam.

Tamen
,

sicut sapientia

ciplina, et perfecta et imperfecta

eodem nomine nuncu-

patr:sedubi sine adjectione


minata ergo

veldisciplina, vel sapienlia

huncupantur, definitionem perfectionis accipiunt. Inexa-

De

intellectu

tellcctus

sed examinata non fluitat. quoquc eadem Scriptura definit quia Inbonus est omnibus qni cura faciunt * >intelflultat disciplina,
,
:

lectus autcra

cum

in se et sapientiae

gratlam babcat, et

ordinem

disciplinae; utique
,

dlsciplina bonoe sint eis

docemur quod et sapientia et qui carum institula suis ministeBccli. xxit, ii, 4a

Prov.

1,
<

5,et xxmi,
cx
,

l 13

u.

et46

'

ProT. in, ii

Psal.

10.

3^4^
riis

^*

A-MBROSIt

exequnnlur. Diximus de

IV.
cluis

titnlo, Psalmuin adorramor. Deus aurlbus no^tris audlvimus * sic SymmaTheodotlon In auribm nostris dixit sicut et
;
,
:

qnod alt, Anribus noslris ? Quod si non satis esset Audivimus, certe si hoc placuerat : Auribus audivimus, plenum erat. Cum ergo additum est, Nostris, quid sibi hoc vult; nisi ut inlelSeptnaginta
viri.

Quid

est
,

ligas illa esse nostra

quae menlls sunt

et ea esse meliora,

quam

quie istius corporis? Et ideo quasi de alio dlcit hlc


:

ipse Propheta
alibi :

iNon limebo quld faciat mihi caro.


et
,

Et

Voce mea ad Dominum c^amavl,


et respexit

vox mea ad
vult igitur

Dcum,
Chrlsto
,

me

*.

^)Illa

vox mea

quaj andltur a

non quai

resultfft in ^publlco.

Non

quod corruptibrlc alquc terrenum est, qui ad imaginem Dei et similltudinem meminit se creatum. Denique Scriptura nos edocet prlus ad imaglnem Dei hominem esseiormatum, postea delutofactum *. Quasisuperior ergo (superlor enlm qni antlquior) et gubernator ct
esse,

suum

rector hujus corporis anim?e vigor dlcit

Aurlbus nostris
:

Qui habet anres audiendi, audlat *? Suni enim qui aures habent,

audivimus. Quis

iste est,

nisi cui dicitnr

et audire mysteria

non possunt de qulbus


,
:

dicit

Jesus in

i^velallone Joannis

Foras canes

et veneficos et
,

impudi-

cos

quibus flaglllorum cupidltas

et a^rugo pecuniae

se dicant, vel a quibus audivisse

aurem obstruit audiendi. Conslderemus igilur quae audisse commemorent.


V.

Et patros, inquit, nostri annuntiaverunt nobis


isti

*.

Qui sunt
fdiis

patres nostri
sit;

Titulus haljet quia Psalmus

Core scriptus
Core autem
,

ut ab ipsis canatur, qui psallendi

munus receperant,
putati.

et in
et

hujusmodi officium fuerant deet

Dalhan

Abh-on

cum
i,

allis

qui ad-

Tsal. XLiii
4

3.

Id. Lv, 5, et tivi, 3.

Luc. vui,

8.

Apoc. xui, i5.

Gen.

27, el n, 7.

6 Psal.

xuii, 2.

ENARRATIO

PSALlfVM XLIII.

34^

wrsum Moyscn
tiiis,

cl

lerrae hlaln in deserto vorali sunl et necati.

Aaron insurrcxerant sludlo conlumacij Quibus mor-

^ui aKi patres

eorum

fillis

mirabilia opera

Domlni

annunliare polucmnt? In malevolam enim

animam non
perfi-

ingredilur sapientia. Si sui ergo patres non annunliaverunt


filils, alieni

niulto

minus.qui declinarunt sobolem


isli

dorum. <^ui sunt itaque


kttsdictum est
:

patres? Vide ne
,

illi,

de quidlcet *.
et

Interrogapalrem luum ipse

tUjI
,

Interroga quando legls

Paulum

vel

si

non

lcgis

movet
sicut

te aliquid, in ipso require. Ipse esl

enlmbonus

pater, qui
,

potcst doccrc et formare in nobis


ipsc teslalus est dlccns
:

Dominum Jesum
'.

Filioli

mci, quos ego parturio;


Qslendit
tlbi
,

adoncc formctnr Christus


patres evangelisla Joanncs
,

in vobis

hos

qui

ait

Dico vobis
'.

palres,

qni cognovistis

eum

qui cst ab inltio

IstI suntpatres,

quorum

seneclus vita immaculata

est.

Ideo in conventu

enionmi appone digitum orituoj


sit, et vllre acterncC

ut audlas
:

quod

tibl

pro-

sacramenta cognoscas

ne interstrcpas

insdlens t^ro doctoribus; et qui


"^^icere praesumas.

adhuc dlscere debeas


patres .aununliaTerlnt
' .

Quid

igitur

isli

Core
VI.

filiis

audianras.
es

Opus, mqnit, quod operatns


*.

diebus antiet mira-

qnis

Qui

sint
sit,

isti

dies in qulbus

Deus magna

bnia operatus

rcquiramus. El docet nos Scrlptura esse

aliquos praeclaros dlcs in qulbus refulserint facta divina;

cum
nus

leclum

sit,

quia Soi in tenebras convertetiir , et


dlcs Domloi magqulcumque Invocaverit riDmen Et erlt crit *. Io ipso enlm die Christus homi,

slunain sanguinem, priusquam venlat


et illustris.

Bomini, salvos
nibus resurrexit
iHic csl dies
'

et ideo specialiter
fecit
:

de ipso dictum est

quem
7.

Domlnus exultemus

et laetemur
xi.mi,>.

Deuf. xixii,
*

Galat. it, 19.

Joaa.

i,

i. *StaL

Joel.

II,

01, 5a.

;,

348
in eo
*.

S.

AMBROSII
dies

Cum

igitur

omnes

Deus

feccrit, huic ta-

men

diei prae csetcris divini operis praerogaliva delata est,


cst.

quo peccatum omne sublatum

Dies autem

alii

peccaille

torum
titia;.

sunt.

Hicergo

est dies

qnem

iiluminavit Sol

jus-

Nam
et

et ipsa ortus suos et occasus


:

habere consuevit.
^.

Unde

scriptum est

Orietur in diebus cjus justitia


jnstitia cst
:

Sunt ergo dics Christl quibus orta


Christi,

sunt dies

quibus orta est paucis abundantia

sunt dies

Christi quibus orta sapientia cst.


sapientia
:

Si

Audi quomodo exoriatur quis videtur sapiens csse inter vos in hoc
fiat
,

sajculo, stultus
Sapientia
,

ut

sit

sapiens

*.

Et ideo
:

dicit

mundi elegit Dominus creavit me principium viarum snarum in opera sua *. Sicut enim in dlebus Oziae regis et in diebus Nabuchodoquae
stulta
istius
,

nosor exorla perfidla est, dominata captivltas;

sic in die-

bus Dominl Jcsu exorta


clarltatls et

est fidcs

quaj splendorem suae

lumlnls toto orbe diirudit. Qui enira mcliores


refulsit nobis vislo
:

dlcs,

quam qulbus
Sic

Dei: sicut dixit Ja-

enim scriptum est Vldi Deum facie ad faciem et salva facta est anima mca. Et contlnuo exortus est ei sol ^. QuIs isle sol, nisi qul dles fccit fulgerc justltlae,
cob
?

qulbus in terra nalus


vldit

Cist

Christus ex Virglne? In specie


:

Jacob
,

et

Deum

vidlsse sc dlxlt

invcrltate viderunt
breviati sunt dies

Judael

et

non crcdiderunt. Idco

illls

nobis illuminati; quoniamillisdeficlebatdics, nobls appro-

pinquabat.

Undc judaicam sanctus David

refugiens caecita-

tcm

Nededucas me in dlmidlumdlerum mcorum *. SIc enlm dles Domini magnus ct illustris est, utiquc non
alt
:

prolixitate

temporis

scd

justitlne

vcl gratiffi

claritate.

Ergo sunt dimldii

dies, qulbus breviantur dies impictatis

callginc, et squallore perfidlae, qulbus


'

Occldit sol super


,

Psal. Gxvn, 4.

Id.

nxi,

7.

Cor. ni

8.

Prov.

Tiii,

aa.

Gen. xxxu, 3o, 3i.

6 Psal. ci,

20.

ENABRATIO
>

Ilf

PSALMUM

XLIII.

34^

Prophetas

sicut scriptum est.

Namtjue ul Justis orilur

Sol

juslitiiTe; sic

occidit infidelibus.
illud quia dicit

VII.

Sed occurrit

Dominus

Propter
,

eleclos breviabunlur dies.

Et videtur conlrarium

nisi

diligentcr adfertas, el superiora repetas; dicit

enim Do-

ininus

Tunc

si

quis vobis dixerit

autccceillic, nolilecredere. Siirgent

Ecce hic Chrislus, cnim pseudo-christi,

et pseudo-prophetae, et dabunt signa


ita

magna

et prodigia

ul in errorcm inducanlur,
,

si fieri

potest, etiam elecli'.

Et ideo ne decipiantur clecti admonet Domlnus quid seqoendum sit , ut non falsorum prophetarum sermone capiamur, nequenos eorum aliqua prodigiosa facta decipiant
sed tunc crcdamus Christum esse venturum
pleni justiliae cceperint refulgere. Christus
jestatis
,

cum

dies

enim pleno ma-

suae
,

lumine revclabitur;
hominis

et sicut in

Orienle

et toto
'.

lumen suum usque

fulgur exit ab Occidentem orhe

difTundit

sic et Filius

cum

suis Angelis vcnicus


et salva
,

illuminabit
fiat

hunc mundum; ut credatomnis homo


prophetae

omnis caro. Non ergo credamus Antichristo


falsi
:

de quo

dicent

Hicest Christus

diescnimperCdiae,
qui dicent: Chris-

erunt Autiehrisli dies.

Non credamus

iis

tus in dcserto, Christus in penetralibus;

jam enim omnia

plena sunt Christi

ubi appropinquare coeperit Christus.

Sed cum viderimus facla qure Christus in Evangelio suo ante praedixit, tunc credamus ejusadventum; ne, dum ve-

rum

quaerimus lumen, infidehtatis tenebras incidamus.

VIII.

Cavendaergo

signaperfidiae, quibusbreviantur dies


steliac

atque miuuuntur. Solenim obscurabitur,


est
,

cadent, hec

Justi

Dei; sunt enim qui fulgeant sicul

stellae iu ccelo.
,

Cum
dii;
<

haec videris, crede

adhuc tardare Chrislum ubi enim


:

Christus, ibi fides clarior

ubi Antichristus,

ibi

diesdimi

de quibus utique non quereretur David propheta


Hicj.
III,

S.

Malth. uiT, aa-a4

35a
si

S.

AMBEOSII
;

ad temporls brevitatem vidcreturesse referendum


:

cum

ipse allbi dlxerlt

gatusest

Heu me, qula mcolatiis meus prolonQuomodo enlm aut illum dilalum incolatnm

coilestera, aut

bunc terrenura compercndlnatum doleret,


dierum brevilas celerandi cursus
Istiu&^

qui ante poposcerat, ne in dimldlum dlerum suorum de-

duceretur;

oum

compendium viderotur aficrre? Unde colligllur ct iilnd quod ait : Honora patrem et matrem ut longevus sis^ Inlenigere debeamus. Multi super terram ^ quomodo
,

enlm qui honorant


moriantur
:

cilo saepe rapluntur, ut

immatura

aetale

multi etiam qui minus defcrunt parentibns

suis, longacvae frunntur stlpendlis senectutls; et nlsi lon-

gaevilatem illam

vit.TB

accipiamus jcterna;

invenltur Scrip-

tura destitui subsldio vcrltatls.


dixit
:

Unde

grsecus cxpressin
TrsXur^juepo?.

Ut sismultorum dlorum; hocest,

Qui'

cumque enim

cultus pios sedulo scrvat officio, a tenebris'

noctls allenus, in dierum luce versatur. Et [Ideo qui lcgit

Deuteronomium Leget , Inqult, iHud omnibus dlebus vitaesua3 *; non utique nocllbus, scd dlebus; quia die
:

fulget legenti mysteria veritatis

et divina? pietalls oracula.

Conslderemus
IX.

sequcnti*i.

Manus tua gentes

disperdidit
*

et planlastl oos

afilixlsti

populos, ct cxpulisti cos

Sclmus quldem qnodl


;

multas-genteseradicaverit Dominus et everterit

ut pos-

sessionem

sibi

tium
Tit
:

tcrras

Judaeorum populus invenlret, quarunr genAbrahx" semini daturnm se Dominus declara-

sed

cum Psalmus isle EvaDgclium Domini, ettempora


r

adventusejus annuntlet> non mihi vldeturquce superlus


Judacis gesta sunt, recensere; sed quae futura, signare

quemadmodum
Esali

crediturus csset populus natlomim* Gon~

iirmat igiturfidem EccresiaB,:antequam nuntiet; et victorias

cax,

S.

Ekod; xx

la,

'

Deut. xtii, 19.

Ral,

atui, 3.

ENARRATijQ
^ietalis- ejus

I.\

PSlUtflM XLIII.

3^

enumerat

quae

gladio suo feras cxpulit genles

noo ia brachio, netpio in , et non certamine bcllico


fides

tormas- fugavit hostiles; sed mansueludine ac fide terras

inimicorum sine
navit. Et idoo
fidia
,

ullo cruore possedit

enim solapug-

triumphos meruit, quos non revocarel per-

sed augeret; quia pepsecutionibus suis nea vincitur

ista; gencognoscamus. Vetera dico vocabubi , sed mjsleria nova. Chananaei sunt , Chellaei , et Amorrhaei, Pherezaei, vel Cerethaei, quorum infra vocabuJa

Ecclesia Domini, sed probatur. Quae sunt igitur


tes quas vicerit Eccjosia,

digercmus. Ha?c aut^m populorum sunt nomina

sed et

hamanorum incentiva et opprobria peccatorum. Quod primum est igilur, homo in Christo
passionum
infirmilates, et

ipse se

domuit,

et ipse se vicit, ut sibi viveret. Sibi

enim

Tivit, qui

Deo

vivit, ut

vitam Christi rivat alernam.


telis

Noq

ergo pr.gnavit militaribus armis, et ferreis


EcclesiiE
,

populus

sicut pugnavit

populus Judaeorum. IUe in figura


:

pugnavit, nos pugnamus in spiritu

ille

adversum
in nobis
;

alienir

genas pugna^

it,

nos

ipsi

bellum habcmu

et ideo

prius nobis vincendiB simt groprii corporis passiones.

X. Audi pugnanlem apostolum Paulura adversus genlcm Chanana:aruui. ^ ideo,. inquit, legem carnis mcaercpugnantcnxilegi mentis meaa, et captivantem
jpeccali*.
i

me

in lege
dcjicit.

^unc
,

se erigjt caro noslra


:

nunc

Erigit menli

dejicit polestali
,

et ubi se urgcri viderit

constanliam deserit

et ad

subjectionem parata ducitur ia


perfidiae

legem peccati; ut fidem deserat,


dacio, serviut

succumhat; et

Chctlaeae infirmitatis in ditionc destituta vcro, cedat

men-

cpimini, acquiescat errori

et

Amorrhaeus loquatur' amara pro duleibus.


cis,

Fid.es

tanquam enim dul-

amara

perfidia est.
:

esset cxpressit,
*

Unde prajclare Petrus quid fidcs dlccns Dbminc ad quem ibimus ? Verba
,

Bom.

Tli, 30.

35^2
9 vitae

S.

AMBROSII
*

ceternae

habes , et nos credimus


?

quomodo

igitiir

jubes ut discedamus a te
tate

Captus enim coilestlum suavi-

verborum

discedere nolcbat a Christo. Qui autem


Ciiristo.

negat Christum, ipse se separat vel separatur a

Sed neque vcrsuta Amorrhaeorum


SJEorum turpis abjeclio petuus

dispulatio,
:

quae per

phllosophiam nonnullos a veritate transducit


,

neque Jebu-

quae se subjlcit atque substernit


,

cursum currentibus ssecularem


;

qui non potcst csse per-

sed in portis deflcit mortis, dc quibus exaltatum


se

David propheta

gaudet^

neque Cinoeus, qui per suam


:

pecuniam possidetur; sicut insatlabili avarus affectu neque Cenczeus, qui putat in divitiis possessionem esse perpetuam et vanam spem constituit in caducis, atque Inani opinione se jactat neque Raphaim, qui profltetur ahis se ferre mediclnain, cum vulnera sua curare non possit; et ideo si quis ad hujusmodi medicum confugerlt, necesse est prius patrimonium suum omne consumat, quam pro,
:

fectum

sanitatis acclplat

sicut

illa

mulier in Evangelio
'

duodecim annos fluentem sanguinem corporalium voluptatum statuere non potuit nisi posteaquam confuglt ad Christum. Intellexit enim quod nemo perfcctus medicus, nisi qui descendlsset e coelo, de quo cognoverat dlctum Misit vcrbum suum, et sanavit eos * ; et advcrquae per
,
:

tit

de ipso dictum

Ecce dedi verba mea

iii

os

tunm

et

constIlui te hodio super gentes et regna, eradicare, et

sdestruere, et perdere, et aedificare, et plantare^,


licet

Nam

quo tamen expressius, quam in suo locutus cst FiHo, qui virtutem omnem exprimens Patris ait Mea doctrlna non )est mea, sed ejus qui me misit * ? Non ergo Hieremias
sit

frequenter Deus locutus

in Prophetls

in

qui lempore captivitatis suscepit exih in

sed Dominus
43, 44,

Joan. Ti, 69, 70.

Psal. ix, i5.

>

Ti, ao.

Luc.

yiii,

4 Psal.'

Jerera.

i,

g, 10.

Joan, yu, 16,

ETfARRATIO

I!f

1>SALltnJlf

XUII.

353
vitia

Jesns snis Terbis eradicavit ex

intiuiis

pectoribus

gen-

tilium, perfidiam nalionum, et versutarum cogitationum

prava commenta destruxit


lis

alqne omnia vestigia iniquita,

abolevit.
;

Deinde infudit postea fidem


ne tanquam
in vase

et contincnti.e
vi-

disciplinnm

corrupto confusione

liorum coacesccrent sacramcnta virtulum.


XI. Unde pulchre

tibi

Apostolus dicit
*.

Sed rcgnavit
Moyses,
nisi

raors ab
;

Adam usque

ad Moysen

Quid
:

est

Lex

quoniam

ipse interpres est Legis

finis

autem Lcgis

Christus Jesus? Reguavit crgo peccalum in hoc


cl in peccato

mundo,

mors sa;va, atque intolerabilis quaedam pcena peccati. Docuit quidem nos Moyses levare ad Dominum manus pii cnltus instituens disciplinam. Docuit quemadmodum Amalech versuliloquus vincerelur; ut mores nos,

tros ct

opera levaremus ad Christum


:

sic destrui
,

possc

perfidiam

sin vero dcjiceremus

animam

inchnaremus

aflectum

et a continentiac sludio averteremus ingcniura,


;

ut persuasio nos vana superaret

nullum remcdium futu


infir-

rum,

nisi

Jesus deprcssa jam brachia Moysi tanqnam

mitalcm Legis

allollerct, ct sua misericordia sustineret.


fuissct Legis

Scd iufirmum adhuc

auxiJium

nisi ipse

Jesus

venisset in terras, qui in se nostras susciperet infirmilates,

quem solum
ch'nare

nostra peccata gravare


cjus
:

non possenl, ncc

in-

manus

qui se incHuavit usque ad


,

mortem
,

mortem autem crucis in qua expandens raanus suas totum orbem qui erat periturus, erexit levavit jacentes, atque adse omnium genlium fidem traxit, dicens homini: Hodie mecum eris in paradiso ^. Hoc est ei^o disperdere atque plantare; ut viliosa eradicentur, mehora plantentur in pecloribus singulorum. De quo praeclare Moyses
:

in

Exodi canlico
Rom.
T, i4.

ait

Indncens plantato eos in

montem

Luc.

XXIII, 45.

LVI.

354

S.

4MBK03II
;

hacreditatis tnaj, in

preeparatum habitaculum tnum*

petens ut inducerct Dominns populnm


celsae virtutis

snum

in illa prje-

sapientiaeqne plantaria, ibique planlaretur


dis-

in

opera sua, et instilneretur pracceptorum ccelcslinra

ciplinis, atque in eo prcepararet sibi sua; sanclificalionis

habitacukun quod utique non haeredilario jure, nec nostrorum contemplatione meritornm sed pro sna gralia
:

Dominns conferre non potuimus, co

dignatur.
redire

Quomodo enlm,
,

ubi remanere

possemus

nisi privilcgio fulti re-

demptionis aetern.
XII. Et ideo pulchre dixit Propheta
:

Quoniam non

in gladio suo posscderunt tcrram

ct

brachium snum

non

liberavit eos

scd dextera tua, et brachium


;

et illuminalio vnltus tui


illis^

Quae igilur lerra

tnum quoniam complacuit tibi in est, qucc non brachio capiatur,

non

gladio possideatur; nisi lein^ ropromissionis


:

hic ipse dixit Propheta

viventium

'

, de qua Credo viderebonaDomini in terra Non immerito igitur ejus tam praeclara

possessio est, in qua

non

sacculi

advcrsa dominantur, scd

Domini bona
quiritur,

non gladio acsedmansuetudine possidetur; sicnt Dominus Jesus


:

aeterna fruclificant. Ideoque

tcstificatus est diccns

Beati miles; ipsi enim possidebunt lerram \ Nemo ergo impacificus, nemo arrogans aut superbus; sed mansnetus ct humilis corde qui nihil
:

sibi

arroget; sed totum ad graliam referat


;

non

in sua for-

titudine glorietur

sed dextera Dei credat se esso protecfecit

tum

dicens

Dextera Domini

virtutem

dexlera

Domini
tis

exaltavit

me \

Gladio quoque Dei memoret se

csse servalum,
:

inuminatum qnoque Dei vultu omnipoten-

in

quihus omnibus Christus est protcctor, dextera, de-

iensor, et gladius.
>

Unde

et

Simcon

dixit

ad Mariam
j5.

Et

Exod. XV,

17.

Psal, XLiii, 4.

Id, \\yi,

<

Mallb.

v, 4,

*;Psal. cxvti, 6.

;,

EXARRATIO

IX

PSALUVM

XLtll.
*.

885
G]adins enira
divi.-

tuam

ipsius

animam
:

pcrtransibit gladius

Dei vcrbimi

est

quod acnlius omni gladio usque ad


;

siones animac cogitationesquc pertrnnsit

ut nulla cogni-

tionem ejus occulta praetereant. YuUus quoque pateroi


splendor est

Christus
*
:

et

ideo dicit

Qui nie
,

vidct

videl ct Palrera

quasi splendor gloriae ejus

et

imago

subslantix.

Ad ipsum
Aaron
, ,

ergo omnia jm'e rcferenda snnt. Ipsi


ipsi

MoTses^

ipsi

eliam Palres sacrabant universa

i^usB gesserant

ut de hostibus triumpharent. iScque eniiu


:

in sua confidentia dixit Jcsus iNave

Stct sol contra

G>

*baon

'*

>sod quia pracsumebat

in Christo,

quem dncem
:

mililiae ccflestis

agoovit, et suppliciter adoravit

et ideo

gentes ieras eradicare promeruit, et populum Patrum iu

terram rcpromissiouis iuducere


deputabat
gloriae
,

quia nihii suis operibus

credens indigna esse opera


ccelestis
:

remuncralione
,

hominum tanta quam Dominus ex sua macontemplatione

gis misericordia

quam pro nostrorum


,

factorum statuit in sc credentibus confcrendam. linde et

Abraham impigre Deo credidit ul apudeum juslificationis gratiam reperiret, quam mercedcm sui operis collocaret
beriora enim dona sunllargientis, qui.m merces operantis.

Pi*oplcr3a et

illi
:

qui .-equalitatem merc^dis inviderat,

respondit

Dominus

Si ego bonus, oculus tuus quare ne-

quam

? I Patrcs

ergo nostri, nlpote proximi et bjcredes


,

Palriarcharum, planlati in terra rcpromissionis

non

suis

hoc

raerilis viudicabant.

Ideo nec Moyses eos induxit, ne


,

Legis hoc exislimetur esse

sed gratioe

Lex enim merita

examinat, gratia fidcm spcctat. fidom Patrum secnlus


ait
:

Inde

praeclare Apostolus

Deus*.

quidquam, neque qui rigat Non enim Jesus Nave qui induxit, ueque qni
Luc.

Scd neque qui planlat, est sed qui incrementum dat ;

)i,

55,

Joao. xiv, 9-

'

Josue. x, la.

4 Mattb^ ix,
a3,

i5.

Cor. 111,7.

n6>

356
planiavit eos> sed

8.

AMEROSII

Deus qni incremenlum populo dcdit

habet

glorias principaluni.
:

XIII. Nec te moveat cpna superlus dixit

Manus

tua

gentes disperdit, et plantasti eos

*.

Hinc enim

colligis

quia non omnis qui plantat, aut qui rigat, incremcntum


dat
:

sed qui incremcntum potest dare, polest ipse plan;

tare

sicut genles plantasse dicitur

Dominus. Ipse enira


;

plantavit, qui plantationi donavit elTectum

in

iis

tamen

qui per fidem Christi


:

Domino placere meruerunt, cui soli Deo Filius meus lues: in tecomplacui'. aPatredicitur
participes Christi sunt
ait
:

Qui ergo

ab eo placendi gratiam
tibi in illis;

consequuntin'. Et pulchre

Complacuit
nec

ut distantia videatur jure servata. Recle enim Deus in Filio

complacet; quia asquahs

est Patri,

in ullo decolor in,

venitur, quia complacct divinac jnre naturie


substantine.

et unilale

Et recte complacet
,

in Filio

Pater; quia Paier

honorificalur in Filio

sicul in Paire Filius. In nobis

autem

Deo complacuit,
mus. Vie aulem

quia nobis ipse donavit, utei placere possi-

et

hochomini speciahter donatum, non arfecit, et

rogantiususurpatuDiScripluranos docuit. Decet enimutin


iis

complaceat Deo, quos ad similitudinem suam

quosper imaginem suam voluit praTOgatlvani coeleslls. Inimagine ergosua Deus complacet
qui

gralioc
:

habere

in

iis

autem,

secundum imaginem ipsius sunt, coinplacct Deo. In Hs autem suum munus, et suum donum; quod tunc revelabi,

lur

cum perfectum
,

illad advenerit; quia


'

Cum

appaest.

ruerit quid simus

similes ei erimus
in

ut scriptum
est, in

XIV. Ergo qui non


ratione praesumit
facta sua
dicit
,

brachio suo

hoc

sua ope-

scd in Dei gratia

credcns quod non


,

unumqucmque justificant, sed fides prompta Domino Tu es ipse Rex meus, et Deus meus, qui
:

mandas
'

salules

Jacob \

i\on pcrfunctorius sermo est,

Psal, xi.in, 3.

Marc.

u,

Joan.

iii,

2.

4 P.sa].

xtii, 5.

, ,

F.KARaATIO I> PSALyiM XUIII.

3^7

Tues ipseRexmeus. Nonqnicnniqnehocdicit, in quo autem regnat Deus, sed in quo Dei regniim est noa cnim Deo regutique in eo peccata noa regnanl num est coramune cmn crimine. Quis antem dicit Deum suum nisi qui ipsi exhibet pleuum rcverentiae et pietatis afleclum ? Justo enim dicitur t Ego sum Deus tuus. Denique etThomas ubi tctigit manu propria latus Chrisli,
utdicas:
:

etevidenlia indicia indubitalae resurrectionis invenit, res-

pondit:

redemit servulos suos

Dominus meus, et Dens meus'. Dominus, quia Deus quia non sohmi resurrexit
:

sed eliam ipse se suscitavit. Mandavit autem salutes Jacob;

quoque saius Angelorum qui ad protectionem hominum deputantur. Ex mandato ergo Dei sahis homini, non ex sua operalione confertur. Deus enim
quia in singulis oraculis salus est
est
:

in singulis

mansionibus

salus in ministeriis

maluit ut sahis homini fide potius,

quom

operibus quaerc-

retur; nequis gloriarctur insuis factis, el peccalum inciu"reret.

Qui autem gloriatur

in

Domino, fructum

pietatis

acquirit, et jactantiae

crimen evadit.
:

XV. Hic

igiturestqui polest dicere

In teinimicosnoscornii ?

lros ventilabimus cornu^.

Quid

est venlilare

Dedit Dominus cornua pluribus animantibus, ut possint se


a

fcrarum iucursione defendere. Ideoque et bos leoni frcresistit,

quenter
sit

ursum

proterit

cervus quoque, quamvis


:

pavidus, tamcnet ipse cornibusse tuetur

arietat
tilare

quoquc lupum. Ergo ea quce cornua habent animaUa venaries


,

dicunlur. Sed
?

homo cornua nou


?

habet.

Quomodo
:

ergo ventilat

Lnde

\ ide Scriptura quid dicat

In te

inquit,inimicos nostros ventilabimus cornu.

Cornu nosin

trum

es tu

Domiue Jesu
ita

et ideo sicut

non

brachio

nostro praesumimus,

nec
in

in cornibus nostris ventilandi

habemus priesidium, sed


'

Christo. llabet

enim

fides

Joan. x\. 28.

Psal. xliii, 6.

358
ccrntia sua
,

AMBROSII

quae mntuatiir a Chrlsto. Siquidem


:

non

otiose

inbencdictionibus Moysi lcginius

Qui

visus est in rubo,


,

venial supcr caput Joseph


ficatus inter fratres suos

et super verlicem ejus


:

glori-

primogcnilus

tauri decus spe:

ciesipsius, cornuaunicornuicornua ipsius

inipsisgcntes

ventihibit siraul

usquc ad exlremum

lerrae.

Hacc decem

millia

Ephraam ,ethaBC miUia Manasse*. Quisestinrubo


ait
:

\isusMoysi,nisiprimogenitusDeiFilius,qui

))

Egosum

Deus patrum luorum, Deus Abraham ,DeusIsaac, Deus JacobM^ Ideo se demonstravithumanisaspectibusj quia.

vcnturus erat ut ab omnibus videretur. Ideo rubus urebatur, et non exurebatur; quia terram istam, qujB nobis
spinas geruiinabat et sentes
nentiae
,

disponebat urere per conliper morlis aerum,

disciphnam

quam consumcre
Propheta
:

nam
)

(5 1).

Unde

dicil

Dre rcnes meos

et cor

meum ^ Revelavitergo
Quid enim

(uturum quoddam corporei splenista fulge-

doris indicium,
ret.

quo per resurreclionem caro


significabat ignis

innoxius, nisi hunina

resurgcntlum? Undc pi\Tsumpsit Aposlolus diccre, quia ^SIcut stelia a stella diflert in claritate, ita et resurrectio

mortuorum*.
,

Hicergo

inquit, veniat super caput tribas


:

Joseph

ut exaltet caput populi sui

veniat eliam super


,

verlicem, nt verticem capilli perambulet

amputaturus

superflud dcliclorum, sanctificaturusornamenta virtulum.

XVI. Hic
dicit
:

cst glorificatus intcr fratres suos


*.

slcut ipse

Narrabo nomen tuum fratribus meis


,

Quae ma-

jor est gloria

quam

pectoribus nationum cognitionem Di-

vinitalis infundere? Quem in visioue vidlt Joseph, quod rannlpuhun ejus adorarent fratrum manipuli adorafet
,

eum

sol et

luna

cum

sloUis.

Manipulus
foenura.
nv, 6.

ille in

figura carnls

aceipitar: omnis
"'

enim caro
17.

Fcenum hoc noslrum


'
-

Deul.'

xxxiiK

i,

jfixod,

Psal.xxv,

i,

Gor

Xv,4i,4a.

Id. XXI,

a3.

,,.,,.

ENABRiTlO
suscrpit, ut

Iff

FSALMUM

XLIII.

SSp

suum

trillcum ^crminarel, et fructum rcsur?

rcclionisalVencl. QuaM-is lestimonium

Audi de

sc dicen-

granum trilici cadens in ierram moriatnr si autem mortuum fucrit, mulipsum solum manct xlum fructum airercl*. Denique ut scias quia dc Dei
lem
:

Nisi

Filio dicil

Moyses,

ait

Glorificatus interfralres suospri-

mogonitus*. lllique non Joseph crat primogenitus inter

filios

Jacob, sed Ruben;


dicitur

nam Joseph
,

post plurimos erat.


,

Scd primogcnitus
XVII.
l

qui venturus erat

ut nationum

populus congregaret.

ndc pulchre

alt

Scriplura

Tauri decus ejus*.

Sicut enim taurus ducit armcnlnm;

ita

Christus plebem
,

gcntium duxit
dicere

r.d

Ecclesiam , induxit ad pascua


ibi

ut posset

lu loco pascuK

me

coilocavit

super aquam

vcfectienis conslituit

me*. Hujus tauridecorem pro captu

nbstra; fragilitalis

armenla secuta sunt praecedentem; ut

vilam adispiscerenlur aeternam. Mugivithic taurus , et mors


reiugit.

Leo rugit,ct quis non limct

Veremaxlma taurus

viclima% ut ab adversariis assumtimus teslimonia. Quae majr enim victima <|nam quae mundi tolius peccatum
,

suocritore mundavit? Audi quia ipsum taurumdicit etiam

sa::ctu8prophcta Jacob

cum

revelaret

Domini passlonem,

quem

Judaei postea persecuti sunt. In furore, inquit, suo

subnernaverunt taurum*.
,

Et ut aperit^t qnia de Judacis


in

dicebat

addidil

Diridam eos
est

Jacob, et dispergam

il,

]os in Israel'.

Hic

homo

qui luctal-us cst

cum Jacob

etfenmre^us teligit,quo tactuPatriarchae nervus obstupuit,


significans ex ejus successione

secundum carnem
a populo
intelllgentes
fiiii

se esse

venturum, quisabnorvandus esset


gui corporis passione.

Judxorum

in

Quod non

mysterium,
Etideo sacri
Psal. xxii, a, 3<

Ktatueruntne nervum manducarent

Israel.
"

Joan.
*

XII, a^.
lib.

Deut. xxx.mi, 17.

Virg.

M, Georg.

Gen. xux, 6.

* Ibid. Ibid.
T

7.

36o

S.

VMBROSII

banguinis se redeinptione fraudarunt, salutiteroe

quoque

passionisscbeneiiciis abdicarunt, nevitam mereanturceter-

iiam; quia scriptumest: Nisi manducaveritis carnemFilii

hominis ,et biberitis ejus sanguincm, non habebitisin vo-

bis ipsis vitam. Qui autem

manducat mcam carnem


*.

et

bibitmcura sanguinem habebit vitam aBlernam

Accipe

Quid est nervus, nisi quo corpus omne conslringiqua) vinculo stringitur tur ? Corpus Chrisli Ecclesia cst charitatis. Quid aliud in Christo Judaei, nisi charitatis
aliud.
,

vincuhim omne solveruntPMerito Petrussacerdoseligitur;


qni Spiritu charitatis divinae
triplici se h'gavit.

XYIII. Accipe adhuc quia ipsum


Adjecit
:

significavit

Moyses.

Cornua unicornui, cornua

ipsius

in ipsis
dixit

gen:

9 les vcntilabit^.

Sednoli timerequia venlilat;

enim

Pcrculiam,etsanabo\ Bona cornua,quibusinckisit orbem terrarum bonacornua , quibus leonem illum nostrum
:

adversarium ventilavit

bona cornua

quibus

fccit ut cor-

nua adversarii timere nequeamus; quia et Satanas habet cornua sua, sicut testiricatuscstDaniel dicens: Videbam et ct cornu illud, quod faciel)at pugnam cum^sanctis
:

invalescebat eis

donec venit Antiquus dierum*.


,

Hic est

Antiquus dierum. Quis autem unicornuus


Dei Filius, et unicum Dei
cipio
,

nisi

unigenilus

apudPatrem

Yerbum quod erat in prinQuod Verbum suis cornibus gentium


,

populos mortificavit, et vivificavit; ut ficrenl in decem

Ephraem usque ad terminos terroe et usque in co quod crediturus esset in eumpopulus nationum, quitotum repleret orbem lerrarum crediturus
millia

milliaManassen

esset postea etiam populus Juda3orura

ex oblivione con-

versus ad gratiara. Obhtus estenim salutemsuam, qui tam


sero converleretur ad Christum. Ideo Saiil in millibus
Joaii. VI,

54, 55.

.Deut,

xxni

17.

Id. xxxii, Sg.

Dan,

yn, ai,

aa.

: :

EN&RRATIO

IX PSALIIVM XLIII. in paucis


,

3^1 mansuelus
ad Joseph
;

Dnvid indecem millLbns; qnia dnrns


io pUiribus.

XIX. Neque tamen abnuo,


dictum putat
:

si

quis quasi

Primogenitus tauri decus ejus*


et sanctis suls

et sic

distlnguendum pulat, quia dedlt

cornua

enim cornu populi sui*. sEt Anna mater prophelre Samuel dicit Exullavit cor meum in Domino et
Exallavil
: :

exallatum est coruu


ct

meum

in

Deo meo*. Habult ulique


Accipiatur itaque
,

Joseph
,

in

Domino cornua

spiritalia.

Joseph

dnmmodo
fillus

in ipso figura sit Christi

cui dicitur

meus amplificatus, fillus meus junior, ad me revertere^. > Neque enim Joscphad Jacob reverlitur; sed Christus a mortuis resuscitatus ad Patrem Deum re
Jcseph
verlilur; ut scriptum est
:

et occursusejus usqne ad

A summo summum
,

cceIo egressio ejus,

ejus*. Esto
;

tamen,

ut de Joseph accipiatur:Revertere
reverliturin terram

adme

quia populus

Chananaeorum

in quihus ante habita-

verant Patriarcha?.

Unde

dlcit Isaac

ad Jacob

rpiesuxorem a

filiabus
,

Chananacorum*; et

mittlt

Mesopotamiam
ei

ut

ibi sibi

conjugem
in tolo

reperiret.

Non accieumin Numquid

insidiatisunt domini saglltarum ?

Numquid

ipse propter

benedictionem uteri materni


et

orbe benediclus est,

non Dominus Jesus, quem Mrgo generavItPEt ideo non sohim supra homines, sed etiam supra Angeloset Archangelos, et sopra

omnem
;

subllmilalem cccleslium henedlc:

tus est Potestatum

sicut Scrlptura lestatur dlcens


:

Be,

nomine Domini Deus Dominus et DomInus enim Deus ipse est Rex regum, et Dominus dOmlnantium in his qua3 habentur in ccelis. Propter haec cornua Domlni Jesu et David in voce tubze
nedictus qui venit in
nobis^.
Illuxit
,

Deut. snifi, 17.


,

P-.il.
,

rxtTiii, i4.

Reg. ii,
,

1.
^

Gen.

xux

aa.

Psa'.

ivni

-.

Qen. ^xxTiii

i.

Psal. cxtu,

90. 37.

362

S.

AMHROSII
:

corneoc* canens, auditiis a Cbrislo est

et

Moyses docult
;

sacrificiorum rilus tuboe sonitu esse celebrandos^

sicut ct
,

scriptum est
nisi

Canite in
?

iuilio

mensis tuba'.

Cui hoc

nobis scriptum est

Menses enim ab

inillo hincc vele-

res observare consueverant.

Luna autem Ecclcsiaest,

qua;

spiritalibus et evangelicis priedicationibus in

abundanlia

pacls*, ut Prophela dixit, cxtoUitur. In Christo ergo

cornu

ventllabimus inimicosnostros.

XX.
<jucd
ei

Et innomine ejus spcrneinus insurgentesinnos*.


;

Quidest nomen

nisiquo proprie unusquisque significalur,

non sit commune cum cacleris ?Homo cnini commune vocabuhim cst; nisi addas qui vocetur, non potest
^eclarari.

Nomen
ct

ergo proprielas uniuscujusquc est, qo

posslt intcUigi.

prium Dei,
eset
vit:

arbilror quod et Moyses volcns proahqnid de eo specialecognoscere,quod non

Lnde

commune cum cadcslibus Poleslallbus, interrogaQuod est nomcn tuum* ? Denique cognoscens mentcm ejus Dcus, non respondlt nomcn sed negotlum hoc est rem expresslt non appellationein dicens Ego sum ))qui sum' quia nihil tam proprium Pei, quam semper
,

esse.

quia

Dcum

Qui ergo negant Christum coeternura Patri, videant negant, cujus est semper esse, nec afiquando
crgo cognitione proprletalis divinocMoyscs
:

non

fuisse. llac

insurgcnlcs in se volebat spcrnerc

vel,

ut Aquila,

aut

Synimachus dixerunt, calcare


serpenles
ct scorpiones
:

resistentes sibi

tanquam
diclt in

quos eliam Domlnus

Evangchoesse spiritafibus vestigiis proterendos'; ut viam noslram impedire nonposslnt, qux ducit ad secrcia para-

Habemus ergo in nobis studium divinae cognitionis habemus Dei Verbum, quod cst nomen Patris. Haec vcre
disi.

proprietasDei; quia Paler Christi est

et ideo in
*

nomiue
.

Psal.ovii, 6.
,

-.

Num.x,
Esod,
III
,

lo. i5.

s
7

Psal.

lxxx,4,
14.

Id. XLiii

6,

Id. lxxi

JbiJ.

7.

Luc. x, 19.

ENARRATIO
Patris yenit
ait:

Iff

PSALIIUM XLIII.

8i53t

qui veoit

iit

Patrisfaceret voluntalem. Et idee

nomiue Patris veni, et non me suscepistis: si ulius venerit in nomine suo illum suscipietis' signilicans JuIn
, ;

da30s in Antichristum credituros, qui in

Christum credere

uoluerunt. Ergo qui in Christum crcdit, non in arcu suo,

nec io gladio suo sperat; sed in nomine ejus spem victoria; locat.

XXI. Et
ct gladltis

ideo

ait

Non enlm

in

arcu

meo

sperabo

meus non
in

randum
siiieret.

est,

Sed si in arcu spequem Dei cerlc arcu sperandum est


salvabit nic^.
,

posuit in nube; ut a dihivio genus


Isto

humanum

timere desa-

arcu nos protegit, quo arcu et jaculalur

gittas,

quibus perculiat inimicos et adversarios nostros.


etait
:

XXII. Lndc
(itotadie: et

Liberasti

enim nos ex

afth*gentibus

nos :eteos,quiodernnt nos, conCudisli. InDeolaudabimur

innomine tuo confilebimur


liberet; quia sagitlis

in saccula'.

Audi

quomodo nos
terrrc

quas jaeulatur eccclo


iit

nestne intcrlora penetrantur;


et quiescat
,

motus omnls lerre:

nus intereal
toelo

sicut in posterioribus ait


:

Dc

jaculatus es judicium

terra trerauit

et quievit*.

Sic igitur

llberamur,

dum

confunduntur inimicae et ad-

vcrsariaj potestates; vel sapicntia carnis istius retusa cce-

lestibus imperatis, in suis criminibus crubescit, el flagl-

liorum suorum pudore confuntlitur

adullcr in libidinis
:

surcflammis, et vesani amorls incendio


dicas

avarus in

immo-

cupiditatis ardore, qui aiiena rapiendo,


,

quo plura

invaseril

eo majora desiderat

ebrlosus in temulentia

facinorosus in scelere, quiet hlc confnndunturgravissime:

eed multo ampllus confundentur cum viderint sanctos Domini resurgentes et evangelicum iilud impleri quod
, , ,

aii

Dominas
Joan.
V
,

Multi dormienlium in

ten^ monumentis
Ibid.

4.

Pal.

xmii

j.

9.

Id,

364

S*

A^MBROSII
,

rcsurgent

isti

in

vilam .Tternam

et hi in

opprobrium

et perpeluam conliisloncm'.

perpeluam
?)

XXIII. Cumcoeperint ergo illiresuscitariin confuslonem In Deo laudaLimur Doraini dicit , sanctus
:

lola

die

et

in

nomine tuo confitebimur


laudatur
,

in saecula.

Opulentus in

diviliis

luxuriosus in conviviis

scortator in nocte, polcns in hac vila

quK habct noctes


;

sanctus autem non in hac vita, sed in

Deo landabilur qui


,

Domino per omnia


tt

placerc gestivit

qui potest dicere

Forliludo et laudatio
;

mea Dominus^
in die

Laudabitur tota

dic

quia honeste egit, et opera sua non abscondit et cri-

mina, sedregi patefccit ieterno,


tenebris et occultis.

ambulans, non
:

in

Unde

ct

Apostolus

Sicut in die ho-

neste ambulemus^; hoc est, non in gancis atque gurgustiis,

non

in cubilibus et impudiciliis, in quibus flagilio-

sus se putat pariclibus esse tectum, ut possit Dei scientiara


praeterire
tia
;

cum

invelata

apud Deum universorum


cognilionl peccata
in

flagi-

sint

et occulta

divin.-e

hominum
iuturum}

esse

non

possint.

Ergo sanctus laudabitur

qula non quaesivit praesentium laudem, sed gratiam futu-

rorum.

XXIV. Vlde tamen distantiam. HIc dum est, in Domino gloriatur iflic in Domino laudabitur, et pro brevi tempore mercedem aeternitatls accipiet. Aquila tamen posuit In Domlno glorlabimur tota dle. Symmachus alt
:

Deo hymnura dlcemus per omncm dlem. Concordat omnium scnsus ut non dcslnamus clrca Dci laudes slve hymnum dlcendo, slve dlvlnam pcr omnia momenta glorlam concinendo. Qul enlra hymnum dlclt, puro corde et

splrituallter dlcit

ct

omne genus

passionls excludit

hu-

manaj; ut nulio mcBrore, nullius doloris acerbitate impe


dlatur cjus ofiicium, exaspcretur ejus aflbctus
' :

scd hym-s

Joan. V, 28,

3(j.

Psal, cxvii, }\.

Rom,

xiu. i3,

NARRATIO

IN

PSALMUU

XLIIJ.

3<S

sicut ipse
9

num Deo dicendo, iinmobilis alquc irrevocabilis perscveret Bencdicam Dominum in omni David qui ait
:

tempore, semper laus cjus in ore meo*


filiis,
:

sicut

Job

qui

amissis

interemptis onmibus

suis, direptis facultati-

bus,

ait

<

Dominus

dedit, Domiausabstulit.... Sit

nomea

DomIni benedictum\ XXV. < Nnnc autem repulisti ct confadisti nos. Et non progrcdicris Deus invirtutibusnostris'. Cum ipse sanc Quia non repellet Dominus tus David alio loco dixerit Repulisti nos ; quomodo hoc loco ait .plcbem suam
: ^

prxscrlim

cum

haec

de piebo dicat, coi non mediocria

insignia proprias virlutis


cst dicere

enumerct? Neque enim mediocre

quod tempeslates et variaj lentaliones supcr se venerint, et obhti non sint Dominum Peum suum, et mi-< que non egcriut in Tcstamenlum ejus, ct caetera quae se-. quuntur. Lnde etiam Apostolus sanctus interpretatur, et dicit quod eo usquc non rcpulerit plebem suam Dominus, Tota die expandi manus ut posuerit loqucntem euni' meas ad plebem non credentem et contradicentem * .
:

Cujus sermonis aucloritate subnixus

ait

Dico igitur

Numquid repuht Dcus haereditalem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semioe Abraham dc tribu Benjamin'. Non repuht Dcus plebemsuam quam proescivit,
,
,

Scdpotcsthoc loco diciquoniam ideo non repulil plcbcm;


quia reliquiae

secundum elcclionem graliic salvac factae


;

sunl.

Et vidctur in paucis non rcpulisse quidem populum

tamclsi

non tolum populum, scd cx eo plurimos rcpulisse. Lndc addidit poncndo rcsponsum Dei, quod non solum in paucis servavcrit plebem; scd cliam septem millia virorum sibi reliqucrit, qui non curvaverunt genua ante BaaP. \erum fuerit hoc dictum ab Apostolo secundum Evangelium ;
Psal. xxxiii, 2.

4.

'

Rom.

X.

>

Job.
Isai.

I,

ai.
,

2,

psal. xuii, lo.


r

Id. xciii,

liv

Rom.

xi, i, --

Ibid, 4.

266

8.

AMBROSH
:

quoniam Dominiis transierat ad gentes responsi aiitem tempns referalur ad zelum adhiic lidci fcryentem ; qiiando cliam Prophelarum gratia redundabat populo Judivini

daBOPum. Unde

si

Ellre

tempore negavit Dominus

a se plo-

bcm repnlsam; multo magis tempore David,

vel fdiorum

Core, quo adhuc fidcs elccli populi prcenitcbat.

XXVI. Tamen utot ipsumsanctumDavid interrogemus; quomodo Dominus pfebem suam non repulerit, colh'ganon elonginrous. Nam cum sil Deus appropinquans
,

quans*; sicut habct Scriptura Veteris Testamenti; uliquc


^ui appropiat
,

non

repellit.
sit

Est enim miscricordlae di,

et omnes putct esse rediSed vide ne ille repellatur, qui sc elongat a Domino, sicut dicit David Quoniam eccc qui sc elongant

vinae, ut nulli causa


Bficndos.

mortis

ate, peribunt

perdidisti

omnesquifornicantur abs

le'*.

Quid

est,

abs te fornicanlur? Quia turpitudinis suae ludi"


,

briis te relinquunt

el a te
alibi

rccedunt, ct a prncceptis
:

tuis

devii sunt.

Denique

habes scriplum
a se'.

Adultcros au-

tom
hoc

judicat
,

Deus disperdens cos


ipse a
,

Ropulisli ergo,

est

alicnando abs te perdidisti eos. Ergo qui se a


separat
,
:

Domino scparatur et qui non Domino non cognoscitur et qui ignorat, ignoratur sicut ipse Dominus dixit Discedito a me omnes operarii iniquitatis, noscio vos\ Nonenim
cognoscit

Domino

Dominum
;

SGipe dignatur injustitiae ministros et iniquitatis auctores.

Pcccator ergo

non repelHtur

quia

ipse

se

repelht.

Hoc

igitur

genere dicit:

Nunc aulem

repulisti et confu-

9 disli

nos.

XXVII. Quomodo tamen repellat Deus qui sequilnr versicuhis exponit. Quia Non progredieris, iuquit, Deus in virtutibus uosiris. Deus quando non adjuvat, repel,

Jerem. xxni, 5.
3,

Psal.

lmii

a;.

Hebr. xm,

4.-4

Mallh,

yn,

, :

ENARKATIO
lere videtur.

Ilf

PSALlfUM XLIII.

35^
sentit

Unusquisqne enlm qui adjunienta non


,

DiTinitatis sibi opilulatiouc conferri

repulsum
ait
:

se pulat

atquc desertuni. Quid cst autem quod


tdieris,

Non progre-

Deus?Et quid

sibi vult

quod Deus interdiun aut

progredi dicilur, aut egredi, aut exurgerc, aut descen-

dcre?

Non enim
,

corporaliter

locu cxit, aut ad alterum transit, qui supra


aut vcre cxurgit

Deus movetur, aut de aliquo omnia est

quasi in aliquo jaceat cubili, vel in ali-

qua scdc corporaliter sedeat; sed haec dicunlur, ut tu inlclligas

quando

et

ad

quem

egredi dicatur, et ad
:

quem

exurgcrc. Lcgimus enim in hoc ipso Psalmo

Exurge
ut in

qnarc obdormis, Domine ' ? Et conslderandum nequando

nostris improbabilibus actibus

obdormire videatur

Evangelio legimus,

cum adhuc

imperfecti essent Aposloli,

quod

his Jesns

Christns dormiebat*.

Verum ubi melu


fideli-

naufragii et timore perculsi sunt, Chrislum excitaverunt

dormicntem. Perfidis crgo dormit Dominus Jesus,

bus

rlgilat.

XXVIII. Dcniqne
ncglrgcntc

et qul fidells est, Intrat

adDeum

et a

Deus videtur exire, atque discedere. Certe imperfcclos et adhuc infirmos atlrahit ad se Domlnus; sicut
leglsli dlcentcs

juvenculas

Attrahe nos, post odorem un

guenlornm tuorum currcmus*.

At vero Moyses qui jam

forliorerat,
trare ad

etcIectnsaDomino, ctascenderelegltur, etin;

Dominum Dcum snum


montem,

sicut scrlptom est

Quia

a^cendit Moyses in

et

circumdedlt lux montera,

et descendit majestasDomini in

T>

montem

Sina, et coope-

ruit

eum nubes
,

sex diebus

et vocavit

Dominus Moysen

dic scptimo

de medla nube. Aspectus autcm majestatis


Ignis ardens

DomIni tanquam

super vertlcem montIs'co-

ram
'

filils

Israel.

Et inlravit Moyses in

mcdiam nubem *.
Cant.
i,

Psal. xtui, a5,

MaUh.

tiii,

a4, aS,

3.

Exod.

xsir, i5-i8.

368
Sicut ergo hic

S.

AMBHOSII
in

Moyses inlrabat

nnbem
est
;

ubi priin poste-

mum
suum
in

ad montein vocatus a Domino

ita

rioribus perfectior,
,

cum
* ;

ipse intraret in

tabernaculum
,

desccndebat ad
tabernaculi

eum columna
et

nubls

et stabat

oslio

stans totus populus adorave:

runt unusquisque
;

ad ostium tabernaculi sul in nube autem Dominus posuit cnlm lencbras latibulum suum. Et locutus est Ut scias autem quia dc Domino dlcit inquit, Dominus adMoysen^ Quod aulem exlra castra
:

tabcrnaculum Moysi positum esse commemoratur, ut occurrerct Deo, non videtur esse conlrarium ; qui enim Deum
quKrit, quasi ad

Deum

intrat, et tota

mente ad cognitio-

nem ejus ingredltur. XXIX. Justus ergo intrat ad Dominum sicut Moyses in nubeautemDeus. Denique Ecce intrabat in nubem
,
:
:

Dominus

venit innubelevi'.Et in Evangelio habes scrip-

aulem oras, intra in cubiculum tuum , et oraPalrem tuuminabscondlto et Patertuus clausoostlo, qul videt in abscondltoreddet tibi *. Ergo inlus quasi in

tum

Cum

cubiculo luoDeus

est.

Audietlamalibi, quia intus est Deus.

Ecce, inquit,Dominus procedet deloco suo,et descendet ct


ascendet super excelsa terrae, et movebuntur montes sub

^eo, ct valles liquescent^


'

Scriptura hoc dlcit

et jain
,

tunc slgnificabat quod dcsereret popuhim Judaeorum


transiret ad gentes.

et

Dcnique
David

et in
:

Psalmo hoc invenimus

expressum

cum

dicit

Et ipse tanquam sponsus

procedens de thalamo suo. Exultavit tanquam gigas ad

currendam viam^

XXX.

HIs igitur generibus

reperlmus egressum Dei


diclt
,

aut ejus ingrcssum; sicut et

Dominus

Jesus quia ad

virum timentem
1

veniat.

Ecce, inquit
i.

sto ad januara, el

Exod. xxxin,
1 ,

Mich.

3, 4.

9, 10.

Ibid.

'

Isai. xix, i.

<

Mallh.

vi, 61

6 Psal.

cxvni, 6.

ENARBATIO

1 PdALlTOU jaiir.

3^9
ja-^

pulso

ct

si qiiis

audierit

vocem meam
et ca^nabo

et aperuerit
illo,

nuam,
pheta

intrabo ad
>

cum
,

cum

et ipse
alt
,

iDecum*.

Hacc igitur diximus propterea quod


et

Pro-

Repulisti nos

non progredieris , Deus


et
illud

in vir-

tutibus noslris.

XXXI.
sus

Simpliciter

autem

accipiamus

quia

Deus progressus
Nave ducem

est in virtutibus

Judaeorum, quando Je:

miiitioe ccelestis adoravit

et ideo sine

ferro vicit, et sine uliaobsidione destruxlt

urbem Jericho, quae habcbat validissimos muros. Quando enim progressos est in virtullbus servorum suorum Deus victorla con,

secuta

e^l.

Naui progressus cit Angelus adEzechiae preces,


ccrtamiue coronai'i Dominus, veluli derelin;

et slravit

innumeras copias Assyriorum. Sed intcrdum et


in

quos vuit
quit ad

tempus

ut lide vincaut

nec rebus secundis et

prosperis devotio remiltatur. Denique saepe qui prospe-

rorum cursu, etsecundorum usurpatione ceciderunt,

cor-

rigunlur adversis. IJeo frequenter invenimus Judaeos post

victoriam lapsos, post servitlum correctos; quia precibus


et deplorationibus

Dcum

ad se redlre feceruut.

X-XXIl. Lndeetlllud quodsecundum homlnem dictum


est
,

et

hominis affectum,
:

liuic sentenliaj

non repugnat,

qula dixit Dominus

Deus, Deus meus respice


?

me

quare
mis

me

dereliquisti*
:

qui

ait alibi

Non quod derelictus sit DomiQuoniam solus non sum qula Pater
,

mecum

est

^ ;

se qula

secundum carnem hominls


non
otlose alt Scrlptura

et af-

feclum, qui in certaminc gravi est constitutus, derelictus


videtur a Doa:>ino. Denlque
,

quia

posl lentationem

primam
cst,

dlscessit

ab eo dlabolus usque
;

ad tempus *

hoc

usque ad certamen

ubi enim

mag-

num
'

certamen

sacrae passionis advenit,


:

iterum adversarius

ad tenlamenta successit
Apoc.
111.

horao autem quando vclut in

ao.

Psal, sxi, a.

Joan. xti, oa.

<

Lac.

it, i3.

LVI.

ft4

atiibiguG constitutns est

putat se a

Deo suo

essc dcser-

tum. Sed
accipimus

quemadmodum hoc secundum carnis affcctum cuju quia sibi homo visus est derolictus
; ,

proccssum opeiatus
quia ipse dixlt
86

est Christus in

corporesuo (5a)

ita

etiara Divinilate sciebat se


:

nunquam
,

derelinqui a Patre

Ego

in Palre

et Pater in

me

* ;

ct

solum

non esse

significavit.

XXXIII.

Subslilnit eliam versiculum istum

Avertisli

nos retrorsum pra inimicis nostris^. Noncstbcne, qui


retrorsum averiilur
;

quia

Nemo

mitlens

manum

in ara-

trum, respiclens relro, habills est regno Dci'. Dcnique

nxor Lot quia relro rcspexit, ad verticem monlis, hoc


ad superlora pervenire non potnit; sed
cst, qua3 species clto
in

cst,

salem conversa

solvitur, nec polest

usum habere
sefii-

diuturnum. Sic sunt qui temporalia sequunlur, et non

quuntur aeterna

et hic infatuantur a stultltia sua, et

lurorum graliam habere non possunt. Sunt tamen qui


retro positi obliviscuntur superiorum
,

et

ad prlora sc exdici-

tendunt; ut ad bravium valeant pervenire. Et Pelro


tur
:

Vade retro me, Salana


illl

ut in melius provocetur.

Et

in

numeris prlor

est, qui post

Chrlstum
,

cst.

Ideo ergo

Prae inimicts; quia

nos aflh'guut

et

illi

inscclanlur.

Relrorsum nos esse


riora, ul

voluisli; ut

exlendamus nos ad supe-

scmper antc nos altcndamus, persequenles inimi-

cos nostros, et

eorum locum
sic
;

transire cupienles.
,

XXXIV. Deniquc
Septuaglnla
est. viri

Theodotlon habet
,

quomodo

hoc
:

est

quomodo

isle

versus cxpositus
aftligente.

Aquila habet
:

Avertlstl nos retro ab

Symmachus
rio.

Ordlnasli nos novisslmos ab omni adversaistius sse-

Conlraria nobis qua? sunt, nisi voluptuaria

culi, et
'

piena

dellclarum atque lascivice, et quae sunt

Joan. XIV, 10.

i?sal.

xliu

ii.

* liUC. ix, 62.

<

Marc

Tiii, S3.

ENARBATlA f^
inccnlira luxiirke ?

{>SiLaini XLIII.
cst
;

3ji
quia post te

Uror Lol decepla


est ?

habebat luxuriam Sodomitanorum,


bras.
(

et regionis ejus illece-

nde decepla

Quia post se

respexil. Et lu ergo
te

ne ad ioimicos luos rcspicias, posuit


kisaeculo. Vel
Yftrlilm- relro
:

Quihnmilitaic se

Deus novisslmiini ultimum facit, non con-

sed sempcr ante respicit. Lt scias aatera


lsrafe'1...

qui sint inimiet tui, aodi dicentcm : Audi


.t

Qdld
liior-

quod

in terra es

inimicormn... pollutns es

cum

tni.s' ?

Quis tamen tam inimicus et hostis tuus, qaam


tls-

princeps istius mundi, et cjus socii, qui persecuti suni

^ue ad crucem Dominum Jesum, ejus potentiam nescientcs? Si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis
crucifixissent.

Ergo lu

etsi

novissimus es

noli inimlcos

tuos sequi; sed sequerc

Dominum Jesum,

et

crucetneja*

cum

laslitia, et insiste vestigils ejus.

Qui enim ChfislUm


ad luxurias atque cumsanclis
intelligltur

sequitur, post S3
illecebras

non

respicit; ii est,
:

peccaloram

et ideo potcst dicere

Noft rceesisit retro cor noslrum*.


et
is

Unde
fit

quod
atqiie

qul antc inimicos suos est, cordc


si

nOviJSiifius

postremus;

ad

illos respiciat, ct

carnallbus potius,

qoarti

spiritalibus alFeclu menlis intendal. Polest


,

etiam

qui novi?s?mus cst

cordc prior esse,


lerris.

si

ea qUae inccelo

sunt, consideret, ct non qnas in


nius

SjeCulo

inlcr primos

slt

Audl quia nbvissiapud Christfim. t Puld

quia Deus no Apostolos novlsslmos ostcndit, slcut morti

deslinatos, ut spectaculum slmus hulc

lis et

hominibns*.

Novissimum
,

sc dlxlt, ct
dicit

quod primus

essct ostcndlt

cum

mundo, ei Angeidcm lamen i Nostra autem :


ftos

sconversallo in

cajlis est*.
:

XXXV.
jsibl.

Sequilur

Et qui oderant

dlrlpiebant
ifl

Dedisti nos
iii
, ,

tanquam dves escaruai;

ct
1

naliones
,

Baruc.

9-11.

Pal. xi.111

19

Cor. iv

9.

4 Philip. lu

ao.

3ja

AMBR041I

dispersistl uos*. Miraris rorsitan

quod cum
lidei

in poslerio-'

ribus, ut diximus,

summam
ista

habeant
iis

conslantiam qui

loquunlur; hic dicant quod ab

qui oderantoos, diripie-

bantur

sed non te

pertcrreant. Multi

piuntur; et tamcn merita eorum a


separari.

enim hi<: diriChristo non queunt


virgis, in car-

Rapiebantur Apostoli, casdebantur


,

cerem trudebantur, separabantur a se et tamen cum Christo manebant imo hoc ipso quod rapicbantur a per:

fidis,

eorum merita crescebant,

ot gratia in coelestibus au-

gcbatur.
vincitur.
suis
:

Nonenim

statim qui ab hominibusdiripitur,eliam


in periculis

Yide apostohmi Pauhim gratulatum

vide gloriantem,
sit.

missus

quod per fenestram in sporta deVide quemadmodumsanctusHicremias, sanctus


,

Ezechiel, sanclus Daniel in caplivitatem deducti


Assyriis direpli,

et

ab

nuUam lamen
in

captivitalem propriae fidei

pertulerunt

nec

servaverunt in

Testamentum Domini deHquere, qui captivitateetiam h'gis praicepla divinaj, nec


putaverunt contra institutionem majo-

de interdictis

cibis

rura ahquid usurpandum.

XXXVI. Unde bene Theodotion


nos, exultabant super nos
;

dixit

Et ^ii oderant

insuhatio enim inimicorum


,

non

allert

pra^judicium bonis mentibus

sed nec direptio

inimicorum. Ideoque Sanctus dicit, qui certus est quod


dlreptio sibi obesse

non

possit: Quis nos separabit a cha-

ritate Christi? Tribulatio, an angustia?et caetera:

Sed
qui

in hls omnibus superamus et supervincimus per

eum

quod neque mors, neque Potestates, neque prajsentia Angelus, neque


dilexit no<s
:

scientes

vita,
,

neque

neque fuquaj est in

tura.... separare

nos possint a charitate Dei

Christo Jesu

separatur a
spiraliter

Domino nostro^. Ergo qui lalis cst, non Chrislo. Unde eliamsi corporallter diripiatur,
llber est
:

tamen
13.

el

non solum

direptioni

obno-

Psal.

xi.iii,

'

Uoifl. viii,

35-39.

; :

ENAnnATfo
xuis
Ricut

is

psalVim

xLiir.

3yZ

non
iili

cst,

scd

cliriin

rapinam
:

sibi laiifJabilcni qnnerit;

dc quibus scriplnm cst

dicbns Joannis Bapdiripiunt

lislic

regnuin c<cloruin cogitur

et cogcntos

jillud*.

Victor cst itaque qui in terrcnis positus caplims

perlidiae esse

nou novit; nec solum

ei iion diripitur

quod

pra^clarum

cst,

sed magis ipse diripit quod aetcrnum

est.

XXX\ 11. Sunt etiam qui fiant oves escarum. Bonus Dominus nostcr Jcsus Christus quia factns cst ovis cpulationis
noslrae.

Quaeris

quomodo

iactus sit?
cst

Audi dicentem

cPascha nostrum immolatus

Christus^ Et considera

qucmadmodumparcntesnoslri

in figura diripientes

agnum
facti

manducabant

significantes Doiniui Jesu passioncm, cujus

quotidie vcscimur sacramento. Per ipsam igitur

ovem

unt Gregcs cscarum


escas
,

sicut Aquila dixit


est
:

vel,

Greges

in

sicut

Theodotion loculus

vel,

Pascua eden-

tium,

sicut

Symmachus

dixit.

Sed bona epolalio non

solnm non estmctucnda


Aliter cniin

sanctis, sed ctiam concupiscenda.

ad regnum coelornm non potest pervcniri;


dixerit
:

cum

ipse

Dominus

Nisi manducaverilis

mcam

carnein, et biberilis

meum