You are on page 1of 528

12.

^^G

52i

COLLECTIO
m

SELECTA

SS.

EGCLESIiE PATllUM.
Lvn.

f-

PATRES QUARTI ECCLESIAE SAECULI.


S.

JMBROSIUS.
IV.

"-

>

tcbo^

D.P^.^e^.

CcLUlait eiXi.M.H.S, Gj^jMoi

PROSTAT INSUPER VENALE

MONTIS PESSULANIt
A00 VI<IE1VQUE> BIBMOrOtlM,
*

PARlSUSr
Afud

BIBLIOPOLAM 9
X.A

cci

rouen galuce!

SOCltrt POUR
'^

FDBLICATIOIV DSS
16.

BONS MVES.

"*#

Rue des Saints-Peres ,

m
inL
i.li

PARISnS.

E TYPOGRAPHEO BOURGOGNE ET KARTINET


TJA TDtGO DICTA 00 COLOUBIBB,

K" 5o,

COLLECTIO
SELECTA

SS. ECCLESIiE
COMPLECTEITS

P ATRUM
;

EXQUISITISSIMA OPERA
TCil

DOGMATICA ET UORALIA TCM AVOLOGETICA ET OBATORIA


ACCDIA.1TIBD$

D. A. B.

CAILLAU,

ciioxica Hoxoiiiio cixoicim! it CiDcicixti,

N0N5ULLISQUE CLERI GALLICANI PRESBYTERIS,


^

TNA CUM

D. M. N.

S.

GUILLON,
CUI TITCLC8 CALLICB
l

CPISCOPO MiKOCHIIRSI, IR riCDITATB THBOLOGIil PAUSISRSI BLOQCBITTIiC

AC%M PBOrBSSOBE, ADCTOBE UBBI

BlBUOTiBQCB CaOISIB VES PEBES GRECS ET LiTI.Ti

OPU REGI DICATUM.

TOMUS QULNQLAGESIMLS-SEPTIMUS.

PARISIIS,
APUD PAPlENT.DESBARRES, editorem,
VIA YULGO DICTA DE SBIKE, 48.
M. DCCO. XXXVX*

mimjom.^

^(
x^

S.

AMBROSII
OPERUM
PARS
I.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI

TRACTATUS DE SCRIPTURA.

L\II.

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPI
EXPOSITIO IN PSALMUM DAVID CXVIII.

PROLOGUS.
I.

LiCET mystica quaeqae Telut tubae increpuerlt sono


,

David prophpta

tamen moralium magiius magister


,

in

eo

quantum
gratia.

excellat Ethica

Psalmi hujus

summa

declarat
sit,

Siquidem

cum

suavis

omnis doclrina moralis


,

tum maxime
lectat aures,
locis

suavitate carminis

et psallendi

dulcedinc de-

animumque demulcet. Meriloque plerisque moralium seotentias Psalmorum tanquam stellarum


lumina, quae luccnt atque emicant
:

iifTundit

cenlesimum

rero et

octavum-decimum Psahuum

velut pleni luminis

)lem meridiano ferventem calore, in processa libri con


tituit aetate
;

ut neque matutini ortus semiplena exordia

neque vespertiHi occasus

quidam

senilis defeclus, claritati

aliquid pa*fecti splendoris decerperent.


las

Quem

per singapar-

Hebraeorum

digessit litteras

ut

quemadmodum

vulorum ingenia prirais litterarum elementis assuescunt discendi usumassumerejita etiam nos hujusmodi elementis

usum discamus
II.

vivendi.
singulis octonos versiculos ascripsil

Litteris

autem

ut simulet unitalem doceret;( unitas


et regit, cuisabjecta
sanctificationis.

enim coercet omnia

omnia

sant,) et purgationemlegitimse

Octava enim die solemnis purgatio vel ex


1

Legeest; quiaoctava die circumcisionis solemnitas impleri

statula est*

vel qiiia totus

mundus coinquinatus

erat pec-

calis noslris, et

septem

illis

pollutus diebus. Ubi

autem

venit resurrectionis dies, convivificatiDomino Jesu resur-

reximus, et erecti sumus, in novitate

vitae

ablutionis gra-

tiam praeferentes. Meritoqueprimogenitaofferimus animantiain ligura prlmogeniti Filii Dei, castitatiset simplicitatis

animantia , spiritale sacrificium acceptum Deo non quarlo


,

aut quinto die; ne

immundum

ficium
tione

sit

sed octava die

inconsummatum sacriqua omnes in Christi resurrecaut

non solum
licet in

resuscilali, sed etiam confirmati


sit

sumus.

Unde

baptismate plena

statim purgalio: tamen

quia ablutionis ipsius sacrlficiique rationembaptizatus de-

bet cognoscere

(i),

non

offert sacrificium

nisi

octavum

ingrediaturdiem j ut informatus agnitione sacramentorum


coelestiura

non quasi rudls, sed quasi


ne offerentis
inscitia

rationis capax, tunc

demum suum munns


esse instructlor
nis
;

altaribus sacris offerat, cumcceperit

contaminet oblatio-

mysterium.
Tltulus
,

autem Psalmi AUeluia esl, hoc est, laus enim hymnls vereDeuslaudatur, inquibusest peccatorum remisslo. Denique in superiore Psalme passio Dominl praemissa est; quae mundum hunc diluit, ut digIII.

Dei. In his

nos faceret populos qui

Deum

immaculato ore laudarent.


,

Ipsa quoque lltterarum elementa

ut omnia hebraea no-

mina, non sunt

rationabilis

intcrpretationis vacua atque

Immunia, quorum significationes locis suis aperiemus. Centesimus et undecimus Psalmus per has Htteras in hebraeo in principiis versiculorum digestus est, et est totus

ethicus et centesimus-declmus mihilta scrlptus videtur. Denique vicenos et blnos versushabent, et singulls versibus singulae explicantur sententia?. Unde et per metra as:

servmtur esse descripti.

Levit. Mi, 5, 4.

EXPOSfriO

11

PSALMUM

CXVIII.

V>^W%^V*^^^^*'^^*''V**^*'%'*^*^^^"V^^^* ^^'^V^^^^^^^^^,^^^

SERMO
Aleph.

I.

I.

PRiMAlittera (9)
est.

^Aleph dicitur*,cuJQs

interpretatio

doctrina

SoUicitus ergo auditor plenos doctrinae ver-

sus esse qui sequuntur, debes praesumere.


II. <

Beati inimaculati

inquit

in via

qui ambulant in
:

lege Domini. Beali qui scrutantur testimonia ejus

in

lolo corde exquirunt

eum^.
!

Quam

pulcher ordo,

quam

plenus doctrinse et gratise

Non

lestimonia ejus

dixit
:

potuit

prius, Qui scrutatur enim convenire secundum


via. Anle enim enim bona et sine

litteram) sed prius


vita

Beati immaculati in
est.

quam

doctrina quaerenda
:

Vita

doctrina habet gratiam

doctrina sine vita integritatcm

uon habet. In malevolam etenim animam non cadet sapicntia. Ideoque ait Quasrent me mali, et non iuve:

nient';quia improbitate caecatur mcntis oculus, et caligante sibi iniquitate,


potest.

mysteria profunda

invenire

non
ut

Primumergo

exercendaestvitaemilitia, corrigendi

mores.
sit

Gum

haec instituerimus ad

cursum debitum
;

offensionis correctio,

puritatis gratia

tunc a studia

perciplendaj cognitionls veniamussuo ordine et vla.


igitur sunt moralia
,

Prima
in his

secunda mystica. In

iliis

vita

cognitio; ita ut

si

perfectionem requiras, nec vita slne


sit
:

cognitione
letur

nec cognitio sine vita

utrumque

astipu-

alteri.

Ideoque

ait

Scriptura

Seminate vobis ad

justiliam, vindemiate ad fructum vitae, illuminate vobis


'

Vide D. Guillon, tom. ix,


1,

p.

loG-iSg.

Psal. r.xftii

1, a.

ProT.

a8,

S.

AMBROSII

luinen cognilionis*. Nonpriusilluminatc, sedseminate:

nec solum seminatcprius ad justitiam; sed etiam vmdemiate, inquit, ad fructum


cognitionis, ut perfectio
vitae
:

et sic illuminate

lumen
etlam

non solum
ut in via

consitis, sed

receptis fructibus approbctur. In

primo quoque Psalmo

hunc ordinem
prius
,

tenuit

ambulandum
pietatis via,

doceret

et

tunc in Lege meditandum. Qui enim non abiit

in consilio

impiorum, utique de
:

et justitlee

semita non recessit

meritoqueinvia ambulans beatuspro-

nuntiatur; et dic ac nocte meditalionem Legis exercens

habct gratiam beatitudinis.


in.

Quam

institutionem secutus Salomon, librum de


,

Proverbiis scripsit in quo


sit,

naturalem

in Ecclesiaste,

moralem locum uberius expresmysticum in Canticis can-

ticorum, quanquam sidiligenterdiscutias, et in Provcrbiis mystica pleraque reperies, et in Canticis moralium suavitatem.
Bsibi

Nam domum

utique mysticum est


,

Sapientia asdificavit

et

subdidit cohimnas seplem, interfecit

Bsuas hostias*, etc. Hocque in Canticis hicot tam mysti-

quo blanditiarum suavitas et affectus Osculetur me ab osculo oris sui; quoniam optima ubera tua super vinum , et odor unguen torum tuorum super omnia aromata*.
,

cum quam morale

in

amantis exprimitur.

IV. Constitue ergo virginem desponspitam

multo tem-

pore,
dilecti

et justo

ferventem amore, quaemulta probata opera

probabihum testium assertione cognoverit, desijam non ferentem moras; quae omnia fecisset, ut sponsum videret ahquando votis potitam suis ad improvisum sponsi adventum gaudio turbatam, non quaBrere primordia sahitationis, non verborum vices sed statim quod desiderasset exigcre. Ita
deriis suspensis dilatam frequenter,
:

ergo et sancta Ecclesia quae in primordiis

mundi desponCant.
i,

Osee. X,

12,

Psal.

i,

i, 2.

Prov. ix,

1.

1.

EXPOSITIO IN PSALHUM CXVIH.


sata in paradiso, praefigurata in dilavio
,

'j

annuntiata per

Lcgem vocata per Prophetas


,

diu redemptionem homi-

num

Evaogelii

decorem
>

dilecti expectasset
:

impatiens morae in oscola ruit dicens


osculo oris
sui.

Osculetur
:

adventum , me ab

Et delectata osculis adjicit


>

<

Quoniam
il,

>

optima ubera tua super vinum.


V. t ut moralius dicamus
,

intellige

mihi carnem

)am
quae

quae madefacta fuerat in


fcetore

Adam
,

serpentis veneno

criminum marcebat
alta cervice, et

quae procedebat in filia,

bus Sion

nutibus oculorum

et itinere

pe-

dum

trahens tunicas,

et pedibus suis ludens,


,

crinium
plurimis
ille,

cincinniset compositis vultibus

alque redimiculis et omni


:

affectato decore plus dedecens

eamdem tamen

edoctam oraculis quod venturus


cebris exclusis
,

esset, qui serpentis

sancti Spiritus infunderet gratiam

ut
ve-

omnis caro videret salutare Dei, omnis caro ad


niret; inarsisse desiderio
:

Deum
,

sedmetuentem neutimpatiens,
dis-

ut lasciva,ut luxuriosa, ulqueruia, sicut ante fuerat


pliceret;

etlongiorequam ferre jam poterat, morantis adven:

non immurmurantem tamen nec transgredientem sed levantem in omni loco purasmanus sine iraetdisceptationein habitu ornato cum verecundia et sobrietale ornantem se, non in tortis
tus dominici expectatione quateretur
,

crinibus, aut auro, aut margaritis

aut veste pretiosa;

sed

iis

quae castitatiset bonae conversationis decerent gra:

tiam, orare dicentem

Osculetur

me

ab osculo oris sui;

quouiam optima ubera tua super vinum. Jam volebat adhaerere Christo caro, jam festinabat innubere; utesset' unus spiritus), et fieretcaro Christi, quaeerat ante meretricis. Osculetur, inquit, me, (osculatur nos Dei^erbum, quando sensum nostrum, spiritus cognitionis illuminat,) et tanquam despiciens omnes jucunditates et delectationes
suas
,

coelestibus cupiens inhaerere mandatis ait

Quoniam

"8

S.

AMBUOSII

optima praecepta testamentorum tuorum super


appetentiamcarnis, et saeculi
se in
fert

omnem

voluptatem. Meminerat enim

Eva ante

sic

lapsam,

dum
:

voluptatem corporis prae

mandatis crelestibus. Ait


;

Unguentum exinanitum
:

nomen tuum*

hoc

est,

totus

diversorum facinorum fcetebat

immundis impuritatibus hic mundus nunc spirat


fidei, flos integri:

ubique suavitas pudicitiae,


talls.

unguenlum
acl

Et

moralibus venit
in

mystica dicens
,

Introduxit

me Rex

cubiculum suum

exultemus

et laetemur

inte, diligamus ubera tua super vinum''. Simplex

est

enim osculum
VI. In ipso

negotiosum autem cubiculi secretum.


unusquisque vas suum mundet dicenle

quoque Evangelio pulcherrimus de morali-

bus locus
Doraino
Nara
:

est; ut

Pharisaee caece,

mundaprius quod

intus est ca-

wliciset paropsidis; utfiatctidquodjforisest


nisi se

,mundum'.
foris

unusquisque intus mundaverit, etiamsi

spcciosus videalur et justus, similis erit dealbatis sepulchris


tidus.
;

ut foris

quidem

justus videatur

intus vero

sit fce-

Sic est doctrina sine vitae innocentia.

Sed nec

ipsa

doctrina potest
innocentias.

mercedem habere,

ubi gratiam non habet


:

Peccatori enim dixit Deus

Quare

tu enar-

ras justitias

meas*? Sed revertamur ad propositum


,

Psalmum.
VII.
in

Beati

inquit

immaculati in via

qui ambulant

Icge Domini, Beati qui scrutantur testimonia ejus , in toto corde exquirunt eum. Primus versus moralis , se-

cundus mysticus. Quishoc


fungebatur carnis alloquio
,

dicit? Propheta utique(5), qui


et

dicithocposteum Psalmum

quo

descripta est

Domini

nostri Jesu Christi passio. Ubi

crgoetdivina sacramenta revelata sunt, etinduitdominicje


resurrectionis
Tidit

Mtiam,
a

et passionis degustavit gratiam;


,

^juslorum congregationes, populos redemptorum


1 ,

Cant.

3.

Ibid. 5,

Mallh. xxui, 26,

Psal,

sux,

EXPOSITIO IN PSALMCU CXVIII.

g
,

perdilorum salulem, morluorum resurreclionem


tificalionem

sanc

sncramentorum,
,

et exclamavit dicens: Bcati

immacnlati in via

hoc

est

ecce maledicta terra in Adam


si

coppit

habere bealitudinem;

tamen legem Domini non

derelinquat: ecce immaculatus est

homo,

qni erat anle

poUutus.

Quam

preliosum est custodire praeceptum Dcpraecepti ipsius scire mysle-

mini

quam preliosum etiam

rinm

VIII.

Sed quisest immaculatus


via
:

Non

ntique qui in qna-

cumque
enim

ambnlat

sed qui in Christo ambulat. Ipse


,

Ego sum via'. In hac via qui ambulat errare non novil; si tamen ab hac via nunquam recedat. Est et via Lex; et ideo dum immaculatus est, in lege Domini
dixit

ambulet

nec ambularein viahac desinat,neimmaculatus

csse desistat.
litubet,

Non
et

declinet in dexteram aut laevam,


,

non

non
,

resistat

nonexpeclet ; sed ambulet supepiora


,

ohliviscens

ea quae sunt priora appelens

ad destina-

tum

scqualur, ad bravium feslinet,


;

contendat usque in

enim Legis est Christus. Multi volunt ambulare in via, sednon usquo adfinem. Nonambulant Jud.-ciusque ad finem, quinonusque ad Christum ambulant. Non ambulat Manichaeus in via, qui Legem refutat sed ambulat
flnem
finis
:

vera fides, quae et


agnoscit.

Legem

suscipit, ct plenitudinem Legis

Domini. Quae
se

IX. Si quis ergo in via ambulat, scrutetur testimonia licet mystica sinl , tamen etiam moralia in

habent; quoniam melius potest ambulare in via

qui

scrulatur

Domiui

testimonia.

Nam

ut quis intemperantislibi-

simus captus adulterinae cupiditatis aestu, et victus


dine, vel indulgens
tiae

flagitiis

qui repugnare nolit appeteniliuc,


si

suae carnis,
,

conversus huc atque

neminem

forte videat
>

in facinus ruit:

idem lamen quamvis inveniat

Joan. xir, 6.

10

S.

AMBR08II

paratam occasioneinpotlendl, explorat diligenter omuia,


in

diversimi
,

oculos suos, incuriosus


,

juslitiae,

soUicitus

famas
ris,

detorquet frequenter

erubescit testimonium erro:

qui non erubescit errorem

ac

si

quem

forte specta-

torem cognoverlt facinorls


temperantiam
vulgari
, ;

sui, verecundia sequestrat in-

et

quamvis
sit

cum

(4) ancilla vel

meretrice
,

ubi

nuUum
si

deprehendendi periculum
,

tenta-

menta mollatur
quanto magis

libidinis

pudore tamen incceptum deserit


,

quis allevet mentis oculos


,

et consideret
,

plcna esse Angelorum omnia


sias
,

aera

terras

quibus Angeli praesunt

miltit
,

mare Eccleenim Dominus Ange,

los suos

ad defensionem eorum
)

qui hajredes futuri sunt

promissorum cceleslium
cato? tinde
ribus?
ista

concepto potest renuntiare pecnisi

turba innocentium,

ex

illls

peccato-

Eadem

natura est

omnium,

sed diversa disciplina,


:

Circumcisio nihil est, et gentilitas nihil est


tlo
,

sed observa--

mandatorum Dei naturoe ipsius auget gratiam. Merita commutat ille qui dicit Tenebrae in circuitu et parie tes me operiunt peccatorum meorum non erit memor
:

Altissimus*.

X. Non reveritus
sentes
essfe

esses
?

Angelorum priesentiam

si

prae-

crederes

sed loqui, aut

Non metueres, non dicam facere, etiam cogitare quod pravum est si tibi di,
,

vina ScripluVa suaslsset

quia Deus cogilationum arblter,


ipsi ait
:

secretorum

testis est

verax, sicut
,

Et>tote

mihi

testes

et

ego

testis

dicit

Dominus Deus
Sed non

et

puer meus

quem
et Fllii

elegi^?

Homlneni

vererls praescntem, Dei Patrls


vis

non

vereris praesentiam ?
:

credere

ne

possis cavere

non

vis

audire,
;

cum

legitur, quia
scire

Deus
,

novit occulta
et

hominum

ne inciplas

quod timeas
;

timere ne pecces. Audi ergo Scripturam dlvlnam

ut

convertaris a via prava et maligna. Noli sicut caecus ocu

Eccli. XXIII, 26.

Isai.

xlih, lo.

EXPOSITIO IN PSALMUlf CXTIII.


\\s

II

corporalibiis

aut sicut surdus


,

qui eo quod non pulcsk


:

videre aul audire praesentes

solum esse se credit

et in

plurimorum

ccetu,

dum putat nullum esse


videt
:

praesentem,per;

petrare adoritur quodarbitraturesse secretum

non potesl
mentis

enim yidentes videre qui noa


Ciecatus oculis noli aestimare

similiter et tu

quod

sine teste delioquas;

quia hominis presentiam declinare potuisti. Plures suuk


qui redarguant,

quam quos
si

cavere potuisti. Ipsum te fu-

gere tui

accusatorem non poles,


negas
aliis, tibi
si

quem convenit

propria

conscienlia. t
inficiaris
,

non negas. Etsi homini

Deo

fateris.

Et

volueris negare, tuae te cogila-

liones revincunt.

XI. Elisaeo assislebant Angeli

quos videbat

et ideo

igmina bostium non timebat

sed timebat puer cjus qni

Vugelos non vidcbat*. Apernitoculosejus ad vocem Prophetae gratia Dei, vidit


csse

Angelorum exercitus,

et credidit

prsesentes

quos antea, quia non videbat, putabat

absenles. Et tu lege

Prophetam ut rideas,

lege ut aperiat
,

oculos tuos

nec te
,

hostilis legio perterreat


,

et

obsessum
Prophela

esse te credas

qui liber es

qui munitus es spiritalibus

turmis

si

Propbetam non derelinquas.


quia

Cum tibi

loquitur,

Deus
tibi

dixit

Ego ccelum
dicit
:

et terram

com-

pleo

*
'

cum

Propheta

Quia plures nobiscum

sunt

tquia in circuitu nostro Angeli sun#: attoIJe ocu-

los mentis, et videbis

non solum Angelos, sed etiam Deum,

qui dicat tibi

Aperi mihi, soror mea, proxima


;

mea

*.

Pulsat ad januam et quando^tu dormis


tatus evigiles, vel vocatus januani
iotroibit.

si

tamen

vel exci-

tui pectoris aperias,

Quod
,

si

fugias Icctionem propheticam,

srdomi
ille

non

legas

in Elcclesia audirc nolis;

nonne

sicut

qni

averso connivet
'

obtutu, ne videat quod possit videre


17.

4 Reg- !,
a.

16,

Jerem. xxiu, 34.

4 R^g-

^'> *S-

Cant. T,

12

S.

AMBROSII

claudit oculos ne aspiciat, cul potestas videncli est, aut


sicut in furore plerique injecere lu

manus

oculis suis

ila et

primo

averteris conniventi magis dissimulatione

quam
,

refragatione praerupta?

Nam cum
dum

ad Ecclesiam venis

et

Christianum

te asseris,
:

sanus videris, aperis oculos, quiaudire dissimulas qure legunaliis

bus possis videre

sed

tur, claudis ne videas tibi, etsi

videre videris; injicis

etiam quasdam perfidife et intemperantiie manus oculis


animae
tuse, et

caecitatem infers cordi tuo, quodest gravius,

voluntarlam; ut videns non videas, audiens non audias.

daris quia oculi

solum csse cum fornicaris, et non recorDomini vident orbem terrarum? Non audis dicentem : Ecce venit hora,., ut dispergamini unusquisquc in sua, et me solum rellnquatis sed non sum

Xn.

Putas

te

sohis

qnia Pater

mecum
:

cst

Adest ergo Pater, adest

et Filius Dei, adsunt minlslri, adsunt

Gherubim
:

et

Sera-

phim

quae dicunt

Sanctus, Sanctus, Sanctus

plcna est

tcrra majestalls tuae. Plenus est

enlm mundus sanctarum

vlrtutum

quia plenus est nequitlarum. Plenus est orbis


,

terrarum remedils
trare ? Putas

quia plenus est laquels. Putas quodin


,

lupanari Chrlstus te non videat

quem

videt lupanar in,

quod

in adulterio te

non deprehendat

quem

vldet adulterlum cogltantem? spectat erro^es


,

Num

parietes refugit, qui


,

et

secretum crlminis aversatur

qui sce-

nam
trasli

criminls intuetur?
(5)
,

An

putas lunc

prlmum

te intrare
?

merltorium

cum

fornicem meretricls ingrederis

InIn-

jam

quandocogltatloi^es tuas meretrlx

Introifvit.

trasti jain,

quando ad potlendam prostlbulie cupldltatem

gressu mentis intrasti. Pulsastl hipanaris fores


mulierls concupiscendae

Et

si

verum audire

vis,

quando ad decorem oculos mentis aperuisti. quomodo te In lupanari non vldit


,

Chrlstus; quando te vidit, quia adultcrando in corde tuo


>

Joan. XVI, 33.

EXPOSITIO
te

!>

PSALMCM

CXrill.

l3

ipsam lupanar csse


:

fecisti ?

Denlque
'.

ipse dlcit

Dominns
,

Jesus

Qui

viderlt

mulierem ad coucupiscendum eam


in

>jam adultcra?it cam


religiosus In opinlone
,

corde suo

Lnde tamen tam


te nolit vldere,

qui tara probrosus In crhnine?


tibi

XIII.
lit

Sed acqulesco
,

quod Jesus
:

no-

revinccre

qui nolit accusarc

nollnt ?iderc et Angeli.


te in-

Sed

videt dlabolus, qul


:

tecum

Introlvlt, inio qui


te
,

troduxit

vldent mlnistri ejus, qui


:

circumdederunt,

ne videres Angelos Dei

vidit Belial
,

vidit leglo te

imputecum

lerunt ne quis revocaret

ne quis tenerel. Noli putare


silentii. qul vult

quod colludlum
suppllcil

(6) tibl praestet

babere consortlum. Studet plures similes sui vieo habet gloriam


,

dere
rlt.

et in

quod plures perditos fece-

Ipse est incentor, ipse accusalor, ipse in

Judam

in-

troivit, ipse

eum

ad proditlonem Impullt, ipse misit ad


illo

laqueum. Quanli dlcturi sunt in

dle adversus

eum

.:

Tu

nos clrcumvenistl, tu impullsli.

Exemplum
suae

quaerls?

Acclpe dlcentem
fuisse

Evam
:

praevarlcationis

auctorem
se absolvit.

serpentem

'.

Sed illum implicavit, non

Cui respondit Dominus


ligno solo,

Non prjeceperam ne
:

guslarelis de

quod

est

in

ergo veritas et plurlbus


noxia,

medlo paradlsl '? Respondebit Dlabolum audistis suadentem

me non potuislis audire vitalia mandantem. Non enlm qui XIV. Et ideo operemur justitlas
;

operanlur ioiquilatem,

in

viis

ejus

ambulaverunt.

Tu

mandasti mandata tua custodlri nimis. Ltlnam diriganviae

tur

meae ad custodiendas jusllficatlones


,

tuas.

Tunc

omnla mandala cum itnon confundar *. inquit , custodiri man Non solum mandasti tua daia tua, sed custodiri nimis. Quando hoc mandavit?
persplclam
,

in

In paradiso quldem mandavit Adae

ut custodiret

man-

MaUh.
II,

V, 28.
6.

Gen.

m, i3.

'

Ibi'i. 11.

<

Psal.

cxvui, 5-6,

Gen.

l4
data
:

S;

AlWtlROSII

sed fortasse non inandaverat nimls custodirci et


,

idco lapsiis est

ideo inflexus voce mulieris suae


si

ideo de-

coptas erat a serpente, putans quod


rccederet a mandato
,

in
:

parte aliqua

non penitus erraret sed quia semel a semita mandatorum recessit totam deseruit viam, cl expoliavit omnibus nudumque reliquit. Ideo Dominus,
,

qnia lapsus erat, qui in paradiso erat, postea te per Le-

gcm per Prophetas, per Evangelium, per Apostolos monuit; ut nimium custodias mandata Domini Dei tui. a Omnc inquit verbum otiosum quod locutus fueris ,
, , ,

rcddes pro eo rationem

*.

Noli dissimulare

ab aliquo

inandato iota

imum
Si
iii

aut unus apex


via

non

praeterit. Noli re-

ccderc de

via.
si

ambulans vix tutus


sis adr

es a latrone,

quid facies,
gressus tui
dirigat
;

te extra

viam vagantem invenerit? Dirigantur dirigendum , precare ut


visB

ct

ne infirmus
tuas.

Dominus vias
optat
:

XV. Hic
dicit :

Utinam dirigantur

mex

^.

Alibi
..

Expectans cxpectavi

Dominum
,

etexaudivit me.

et statuit

pedes meos in petra


,

et dircxit

gressusmeos

*.

Uoga ergo et tu ut Dominus dirigat vestigia mentis tuae quo possis Domini custodire justificationes. Non confunderis cum respexeris in omnia mandata ejus. Ante enim
,

confususcs

in
;

Adam

etEva. Denique nudus factus es


:

ope-

rnisti te foliis

quia confundebaris
ita
,

abscondisti te a cons-

pcctu Dei; quia erubescebas,

ut tibi diceret Deus


tibi dicit
:

Adam
ubi es
tota

ubi es

"

Cum

iUi dicit

iiiterpretationc

et

latina homo dicitur, hoc Adain respondit Timens quia nudus eram * Et mente confusus, ante conspectum tuum venire
:
:

Adam enim Homo est

non ausus sum. Ergo, ne confundamur, custodiamus mandata Domini, et custodiamus omnia. Nam si quis

Matth.

XII, 36.

Psal. cxvni, 5.

Id.

*' 9-

xxxix, a, 3.

Gen,

'

Ibid. 10.

EXPOSltlO IN PSALMCM CXVlll.

l5
,

UQiim mandatum custodiat


ab adulterio

et aliud praevaricelur

nihil

ei prodest. Custodivit se aliquis a

sanguine

non custodi-

vit

utique in uno convictus , punitur etiam

legibus saecularibus nec prodest ei alterius criminis absti-

nentia

si

in altero fuerit deprehensus.

XVI.

titine

Confitebor

tibi,

Domine,

in directione cordis

(advertis quasvias dirigas) in eo cumdidicerojudicia justuae. Justificationes


*.

tuas custodiam

non

me

dere-

nlinquas usquequaque

Hoc

loco mystica plenius cog-

noscere se velle te^tatur

ut ingrediatur penetralia myste-

riorum ctEleslium

et aperianlur sibi thesauri sapientiae et


:

Lnde et Salomon ait Atin odorem unguentorum tuorum nos trahe nos post te Bcurremus. Introduxit me rex in cubicuhmi suum ^. Et
scientiae in Christo absconditi.
:

fortasse illud

quod

ait

supra

Osculetur

me

ab osculo

oris sui
,

* ,

significat Spiritus sancti supervenientis gra-

tiam

sicut

Angelus ad Mariam
introduxerit
lateris

dixit

Spiritus sanctus
tibi
''.

superveniet in te, et virtus Altissimi

obumbrabit

Quaudo autem
passionis

eam
,

rex in cubiculum

suum

tempus,

compunctio declarat, sanguinis


resurrectionis
:

eflfusio, sepulturae

unguentum

mysterium;

ut osculum quasi sponsa acceperit


Ghristi
sit

in

cubiculum autem

introducta Ecclesia

non jam quasi tantum-

modo lamum
secuta

desponsata, sed etiam quasi nupta; nec solum thasit


sit.

ingressa

sed etiam legitimae claves copulae conin thalarao sita ait


:

Ideoque quasi

Colligatio
^

guttae frater

meus mihi

inter media ubera requiescet

Quod si cubiculum quserimus, ipse nos edoceat qui ait Tu autem cum orabis intra in cubiculum tuum et cIauso ostio ora Patrem tuum in abscondito*. Cubiculum Ecclesiae corpus est Christi. Introduxit eam rex in
, :

Psal. cxviii, 7, 8.
I,

Canl,

i,

3.

Ibid. i.

Luc.

i,

35.

-~

Caat.

a.

Malth.

ti, 6.

l6

S.

\MBROSiI
,

omnia

Interiora mysleria
scientiae

dedit ei clavcs, nt aperiret sib

thesauros

sacramenlorum, clausas antea fores

panderet, cognosceret qulescentis gratlam, defuncti som-

num

virtutem resurrectlonis.
illo

XVII. In
perit.

cubiculo

justitlas

Domlni Jesu nupta


venlenti ad

re-

Quoe sunt

ilUe justltlne?

Utlque sacramenta baptls-

matis, sicut legimus, qula


dlceret Joannes

:

cum

baptismum
et

Ego

a le
:

dcbeo baptlzari,

tu

venls

ad

me

rcspondit Jesus

Slnc

modo

slc cnini

decet nos

adlmplere

omnem
:

justitlam
,

In

iilo

cubiculo justifica,

tlones

Domini

didicll

cognovlt consilium Dei

sicut

scriptum est

Qula onmis populus audiens,

et publicanl
:

justiflcaverunt

Deum
^.

baptizatl baplismo Joannis

Pha'

risaei

aulem et

leglsperltl

consilium Dei spreverunt inse,

nonbaptlzati ab eo

Quod illi spreverunt,


fit

nos eligamus,

et

sequamur consllium Dei, quo


dldicerit

nihll polest esse subli-

mius; hoc enim divinum, quo

remissio peccatorum.
,

Cum

ilaque justltlas

Domlni
ait

Deus timens non


.

confundetur.

Denlque

et

Paulus

In nullo con-

fundar

'.

XVIII. Et quia nullus potest perfectus esse sine favorc


Dei, nequetulus
reliuquat Deus.
lur dicens
:

idco rogarc debet, nepenitus

cum

de-

Nam supra

rogavitDavid ne derelinquere" ;

hic

alt

Ne derelinquas me, Domine Deus meus Ne derelinquas me usquequaque, hoc est, mul,

ium. Supra forle quasi adhuc imperfcctus

et in

magnis
:

perturbatlonlbus positus ne derelinqueretur, timebat

hic

autem jam

fortior

non timet derehnqui ut tentetur; sed

rogat ne pcnltus derelinqui ut tentetur; sed rogat ne penitus derellnquatur.

Plerumque enlm derelinquit Deus

quos vult probari


Miilth. ui, i4, i5,

penitus autem derelinquit quos deserit.


'

Luc, Yn, 59, 3o,

Pliiiii).

1,

ac.

Psal.

XXXVII, 22,

EXPOSITIO TX PSAtMirM CXVIII.


Dercliquit penitiis
tiim Job, in cnjns

tj

Jadam
;

non dcreliqnit anlem sancin cujus

patrimonium,
in
,

corpus potestadedit*.

tem diabolo dcdit


dedisset in

animam aulem non

Nam

si

animam

penilus dereliquisset eum.

Numqnid

non idco
batus

derelictus est Job, ut relictus probarelur, pro-

coronaretur? Dereliquit igitur Judam, cui ait Quod lacis, fac celerius ^. Dereliquit enim penitus, quem sceleris sui permisit cfle^tui. Alios autem Aposlolos cum yidisset esse turbatos, q%*}a dixerat Quo ego vado, Non turbetur cor vos non potestis venire * addidit
:

vestrum*.

Et

infra

Iterum venio, et accersio vos ad


sitis
:

me ipsum
dis
*

ut ubi

sum

ego, et vos

tus Pelrus qui dcrelinqui limeret ait


^ Denique turbaDomine, quo va,

Vldit

Dominus
Sic et in

Quo

ego vado, non potes


'. -

lem postea
;

eum et respondit ei mc modo sequi sequeris au mari cum tilubaret, c lamavil ad


turbari
:
:

Chrislum

cl porrcxit ei

dexteram Cbristus, ne penitus de-

relictus periret.

linquatur

XIX. Nemo aufem debet inflari quod nunquam derevel dolere quod aliquando derelinquatur
,
:

siquidem ipse Filius se


o

dicit

derelictum
;

sicut habes

Dens Deus meus, respice in me quare me dereljquisti " ? Et ille quidem nunqnam derelictus a Patre est, cum quo
'Pater semper
est.

Scriptum

est

enim

hora, ut dispergamini unusquisque


reHnquatis
:

in

Ecce jam venit sua, et me solum

quoniam Paler mecum iest*. Sed secundum corpus in quo est traditus passioni, vox isla processit quoniam derelinqui nobis videmur quando sumus in periculis conslituti. Unde et Paulus ait dc Patre Dco: < Qui Filio proprio non pepercit, sed pro
scd non

sum

solus,

Job.

II,

6.

Joan.

xm,

7.

Ibid. 55.

Ibid. 5.

6 Id.

xui, 56.

Matlb. xiv, 5o, 5i.

Id. xiv,

1.

Pial. xxi, 1.

9 Joaii. XVI, 52.

LVII.

l8
iiobi$

S.

AMdROSit

omnibus tradldlt eum *. Derellqulsse vldetur , sed non penltus qula non pepercit, qul tradldlt mortl Qula non derellnques anlmam dereliqult, cui dlcitur
:

meam

In Inferno
^.

nec dabis Sanclum tuum videre cor-

ruptlonem

SERMp
Beth.

II.

ft

In

quo

corrlglt juvenlor

vlam suam'?

Superiorum

octo versuum non absurda nobis cecidit dlsputatloj ideo-

que
quae

et sequentia persequi

studium

fult.

Et prlmum

litterae

secundae, hoc est, Betk, Interpretatlo conslderanda est


In latlno

conversa

viam suam
corriglt
nisl
,

corrlgit,

ante in

confuslo declaratur. Sed qui non confundetur. Verum quia Is qui errore fult (quomodo enlm corrigltur,
,

quod ante

deflexlt a vero

utlque In lapsu positus

et adolescentiae

luxu

ac lasclvae setatls captus Illecebris

ubl ad juventutls provectus confmia sobria mente resipiscet


:

tanquam confusus anlmo

quonam modo
dlu

erubes-

cenda deponat,
volvlt
;

et plena probitalis assumat,

secum

et dlversls fluctuans cogltationibus

llbrat atque

examlnat, superlora obllvlscens, et ea quae sunt prlora

quemadmodum viam suam corrigat, ofTensionemque adolescentiorls aetatls serla juvenlutls fronte praetexat. Unde ne diu dubltet hujusmodi, et incerto haereat,
appetens,
dat Propheta conslllum
,

quasi

cum

eo Ipse deliberans
,

tunc enim salubrlora

consilla

credimus

si

propensiore
dehberatio-

meditatione examinata videantur.


>

Sed

Ipsa

Rom.

viii,

33.

'

Psai. xv, lo.

3 Id.

cxviu, 9.

EXPOSITIO IN lSiLMlM CXVIlf.


Dis susceptio docta definitione di.stingiiitur, ut

fg
diversarum

cogitationum concursus aulerat dicens

In

quo

corrigit
,

juvenior viam

$uam?>
corrigat.
:

Ilic

enim

deliberantis est finis

quo viam suam


II,

Et respondit

In custodiendo verba taa. Et bene


,

ad Dominura conversus respondit deliberanti

quasi prece

atque oratione delata consilium hoc Doraini inspiratione


repererit; ut
divinae

uon praesumptionis humanae, sed dignationis remedium crederetur. Mens enim nostra verborum
,

coelestium conspersa seminibus


stirpibus
pit.
tis
,

quae ante degcnerebat in


,

melioies culius edere

fructusque aflerre inci-

Dirigamus

igitur semitas nostras,

nec tortuosi serpen-

sequamur aniractus. Viae enim Domini rectae ; per O qui versae autem viae errantium, de quibus dicitur
:

reliquerunt semitas rectas*


,

In

ordinera seges

laeta
:

porrigitur

atque in versum quemdara vineta ponuntur


directior
,

cervorum cursus

vulpeculae flexuosus. Ideo de


;

Herode

dicitur
,

Ite, dicite vulpi illi^

qiiia deflexerat a
:

via recta

nec

iter

suum

in juventute correxerat

dignus

Hieremiae Threno, quo deflentur peccatores, qui

jugum

verbi in juventute suscipere recusarunt Ideo captivi docti

runt semitas

tanquam mortui quia vitae nesciecadaverum busto non decli, naverunt (7). Flens ergo mortem perpetuam Judaeorum , dicit Hieremias Bonum est viro cum toUit jugum in jusunt, ideo deplorantur
;

et digna opera

ventute sedebitsingulariter, etsiiebit


:

quia

tulit in se*.

III.

Non solum

tollere

jugum

verbi, sed in juventole

debemus

toUere. Si

enim sero toUamus, incipimus poeni,

tentiam superiorum magis habere

quam

tenere gratiam.

PnEveniamus ergo juventutis annos correctione congrua; ut magis dicamus singuli Deus qui pascis me a juven:

tute

mea^
II,

quam recordationem

habentes lapsum deiii,

ProT.

i5.

Luc. xiu, 32.

>

Thren.

27, 18.

Geo^

XLTiii, i5.

<gO

S.

AMBROSII

fleamus dicentes
lud robur

Delicta juventutis meae, et ignorantiae

mea} ne mcmincris'.
salutis.

Hoc
:

debililatis est

remedium

il-

Salutis medicina vulneri quaerilur

gratia sanilati. Ideoque ait

Bonum

est viro,

cum

toUit

jugum

in juventute

^.

Ei autem qui post decursae jiiven-

tutis anuos jugum tulerit, non est statim perfeclum bonum. Stimulant enim eum peccata sua, exagitat conscien

tiam consuetudo peccandi


facit.

et

usus erroris instabilem


,

Luctandum
est,
illi

est diu

hujusmodi viro

ut abolefaciat

in juventute facta inveterala atque diuturna.

Huic

in peri-

culo res

in

bono.
ille
,

IV. Denique sedebit

slngulariter, quasi

is

qai facile
:

non

inveniat aequalem

singularibus donatus praemiis

et

silebit quielus

et feriatus
,

ab omni interpellalione mun;

danae sollicitudinis
culis
,

et voluptatis

et divinis vacabit ora,

quae solent singulariter sedentibus rcvelari


ait

sicut

sancto David, qui

Quoniam
;

tu singulariter in spe
in

constituisti

me\
cum

Et hic quidem non


sedebat,

secreto solus

sedebat, sed

praeesset populis

singulari

tamen

gratia

praeminebat.

Elias solus

cum

ab Angelo, vel

ctiam corvis cibum deferentibus pasceretur". Solus non

solum secretus a

turbis,

verumetiam segregatus
illi

a meritis

plurimorum. Denique revelationes


tur
vit,

divinae gratiae reful-

gebant, cujus muneris fructum pro mercede adipisceba;

quia a juventutc sua

jugum

verbi suspiciendum puta-

nec trahenda longo diutius fune peccata.


iste

V. Potest juvenior
juventute

qui fecit

bonum, toUendo
perfectus,

in

jugum

vcrbi,

nondum
,

qui adhuc

juveniorsegregansverose
gere peccantium;

a colloquiisaequalium, quae ple-

rumque corrumpunt bonos mores


ita intelligi
iii,

et contagia volens fu-

singulariter sedere et silere,


'

Psal. XIV,

7.

Thren,

27.

Psal. xiv, lo.-

5 Reg. xvn, 6,

ft XIX, 7.

EXPOSITIO IN PSALMVU CXVHI.

21

nc rudis

aetatis facilitate

labatar

sed intendcre seniorum


,

prasceptls, Prophetarura oraculis


riis
:

Apostolorum magiste,

laudandus eo quia prius vult loquenda cognoscere

qiiara prolerre quae sentiat,

antequam loqui

discat,

tlmens

ne multlloqulo peccatura contrahat. Lnde puto et Pythagoram illum philosophum imitatorem jnvenis hujus prophetici institulssesectam, ut discipuli sui quinquennio non
loquentes tanto silcntio loqui discerent;

David superiorls

aetatis
:

cum praesertim et quam Pythagoram fuisse uon du:

bium sit, qui idehnquam in


ideo postea
a

ait

Dixi

Custodiam

vias

meas

ut noa
>
;

lingua mea. Posui ori

meo custodiam*.

Et quia forte aliquando aliquid locutus esset incaulius

Deo poni
:

ori

suo custodiam postulavit.

Esaiam quoque Pythagoricis anterioreui fuisse quis nesciat? Qui cum audisset t Clama; non prius clamaverit, quam
Quid clamabo? Lnde dictum est ei : t Omnis caro fcenura et omnis gloria ejus, ut flos foDni. Aruit foGnum et flos ejusdecidit verbumautem Domioiraanetinseternum*;

audiret quid clamare deberet. Kespondit enim

et prophctica

voce

claraavit.
:

VL
solus
:

Lterque igltur juvenis praedicandus


ille

ille

taraen
sibi

serus, hic cautus;


iste

se ipso contentus

et

nunquara

pulchram setati lubricae discipliuam asciscens silentii nec adhuc sibi abundaos, sed aliis se limens credere quaerens tamen a juventute congregare, quae in se;
:

uectute et sibi et proxirais suis proslnt, ne dicatur

ei

Quae

in juventute

tute

'

non Ergo is
;

collegisti
si

quoraodo invenies

in senec,

in conclllo seniorura sederit

adhlbcbit ori suo


sibi

ut audiens senlentlas colligat


:

raauum quod
,

ad raaturlorera servet aetatem

quemadraodura Maria

cum
suo

verba Christi audlret, conferebat ea omnia in cordQ


:

quemadmodum Joannes

cura caput
'

suum supra

Psal, xx\Yin, a,

Isai. xi, 6-8.

Eccli,

5,

Lqc. u, 5i

S.

AMBROSII
,

pectus Jesu Domini reclinaret'


creta sapientiae.
VII.

hauriebat profunda se-

En

libi

juvenem qui viam suam

in juventute cor-

rexit. Piscator erat

cum
,

fratre suo, vidit

Dominum Jesum,
:

cum

plicarel rctia sua

et andivit

dicentem

Venite...
,

faciam vos piscatores hominum... et relictis retibus suis

et patre, secutus est eum*.

Viam
,

saeculi coeperat

cur,

rere

sed audilis Christi imperiis


:

deseruit vitam

mimdi

secutus est Christum

probavit quia in eo

Corrigit juve-

nior viam suam,

si

Chrisli verba custodiat, dicens

ad

eum

Diligamiis ubera tua super vinurn'.


:

Sic

tamen

bibens, ut non absorberetur vino


cordis hauriret,

sed gratia ejus laBtitiam


titubaret.

non corporis ebrietate

Denique

bibens hocvinum, aperuit oculos suos, etviditviam rec-

tam, reliquit tortuosas vias dicens c^quitas


:

dilexit te"

hoc
tiam

est,

non flexuosa

itinera te

sequuntur

sed sokis ad
diligit justi-

tc potest justitiae trames pervenire.


,

Qui enim

non se avertit a Christo. Quomodo enim arbilrum justitiae remuneratoremque meritdriim innocens metuat
,

conscientia
VIII.

In hoc ergo juvene viam suam corrigente spectato

magna mysteria, quae in Canticis canticorum sanctus Salomon repletus Domini Spiritu resultavit. Conslitue Dominum Jesum recumbentem in convivio reclinantem se Joannem supra pectus ejus* , mirantes alios quod servus
,

quod caro illa peccatrix supra templum Verbi recumberet, quod anima illa carnis vinculis innexa aulam divinae plenitudinis scrutaretur.
se supra

Dominum
,

reclinaret,

Haec ergo mirantibus

aliis

respondit anima Joannis

Fusca sum,

et decora, fdia3

Jerusalem

" ;
:

fusca per cul-

pam, decora per


"

gratiam. Dicit et caro


>

Fusca sum, et

Joan.

xm,

aS.

Malth.
i,

iv,

Joan. XIII, 5.

19, 30.

Cnnt.
.

i, 1.

Ibid. 3.

Danl.

4.

EXPOSITIO IN PSALMTM

CXVIII.

s3
coilegi

decora

tfusca pulvere Sceculari,


spirilali,

quem certando
:

quo mundi hujus pulverem squalloremque detersi. Fusca per vitium sed decora jam per lavacrum quod abluit omne deliclum. Fnsca sum quia peccavi decora, quia jam me diligit Christus quam redecora oleo
,

legaverat in Eva, recepit ex Virgine, suscepit exMaria.

IX.

Dicit etiam

Synagoga
:

cujus mysteria hoc loco

plerisque videntur exprimi

quse

cum
, ,

se rejici

jam videret
;

propter totius plebis impietatem

solabatur se tamen
et

quia ipsum Christum de populo suo

Petrum

et

Joanet

nem

et

eJacobum, Christo adhaerenles videbat, qui habesibi credita


;

bat eloqula

et ideo dicebat

oFusca sum

decora,

filiae

Jerusalcm ;
;

fusca per incredulitatem, dc,

cora per

Legem

fusca per lapsum

decora, quia dilexit

me sol,

et prior facta
;

sum

congregatio Dci. Nolite refugere

me, quia fusca sum


justitiae, qui

ideo fusca sum, quia Sol

me

reliquit

ants

me

illuminare consueverat

amisicolo-

rem
diem
let

vultus mei, obtusa facta esl acies oculorum


:

quibus ante solem vidcbam


Christi nescio. Nolite

meornm, ambulo quia tamen despicere me, quoniam


in tenebris
,

qui reliquit, potest rursum aspicere, misereri iterum. So-

congregare dispersos, desertos requirere, colligere

destitutos.

Omnes
;

tribus Israel convenite

aspicite
,

me

decoram ante dilectam. hoc obfuscata sum*


quia obfuscata sum.
fuscata sum.

Nolite aspicere
,

me
,

quoniam
aspiciatis^

est

non hoc solum

Non

est intuitus

me

sol

et ideo ob:

Sed lucet sol snper

justos et injustos

super
;

justos per graliam, super injustos per misericordlam


lis

il-

mercedem meritorum Et gentibus non lucebat


mihi
:

tribuens ante
,

istis

peccata dimlttens.
:

nunc lucet

nunc

illls

ori-

tur, qui oriebatur

qui

illis

remisit, remittet et mlhl.


,

Nolite arbitrari
>

quoniam obfuscata sum quod penitus

re-

CaQt.

1,

5.

'24

S.

AMBUOSII

liqueritme

sol, et

jamnonintueatur, non requirat aegram*


:

Dissimulavit a me,- quia non servavi mandata ejus


conciliabitur,

rc~

cum
,

viderit

meorum

poenilentlam deliclo-

rum. Non

vidit rae sol, quia

non reccpi advenientem, non


vilai intrarcl.

aperui fenestras

ut

lumen

illuminabit oculos meos, qui venit ut totum

Cum aperuero mundum il,

luminaret, et videant etiam non videntes.

me, poYineam meam non custodivi*. Putant aliqui hoc de illis dici, qui Synagogam ad Legis prajcepta conslringunt ut Legem custodiat, vineam suam tucatur, quam custodire non potuit. Denique custodiebat ut faceret uvas, fecit autem spinas. Quao sit igltur vinea, venit David testificari nobis dicens Yineam
X.

Filii

malris meaj pugnaverunt advcrsus


in vincis.

sucrunt

me custodem

ex /Egypto transtulisli, cjccisti genles, et plantasti eain ^


filii

Possunt et Apostoli esse

matris ejus, qui vere impug:

naverunt Synagogam dicenlcs


les'
;

Ecce convertimur adgen-

verbum Dei seminare cceperunt. Possunt et Propbetaj intelligi, qui monendo denuntiandoque ut vineam suam cnstodirct Synagoga, nihil profecerunt. Fecit enim spinas improbitalis quaj virtutis uberes

et nationibus

fructus defcrre debuerat. Et ideo confiletur, quia popu-

lum suum
tenere,
quoc dicit
:

custodire non potuit; meritoque scro quaerit


teneret, amisit
:

quem cum

multo dissimilior ejus


,

Inveni

quem

dllexit

anima mea

tenui

eum,

et non relinquam eum*.

XL

Denique
dilexlt

iila invitat in

hortum suum Sponsum haec


;
:

ubl pascat requirens, dicit ad ipsum

Annunlia mihi

quem
,

dlcis

et

Dilexisti

anima mea^ Cur quem dilexit anima mea non quem difigit? Cur dimisisti quem tenebas? patrum fide, amisisti incredulitate tenebas cha:

Cant.

I,

5.^

Psal.

lxmx, 9,

Act. xiii,

46.

C^nt.

m,

4.

Id. 1,6.

EXrOSlTlO IH PSALMtVl CXVIII.


ritalis viuculis, amisisli

2$

longo fune perfidia?. Ideo nescis

ubi pascat, ubi maueat.:


Dicis

nam
,

si

scires,

nou

quacreres.
?
:

enim

Lbi pascis; ubi manes in meridie*


quc-e

Meriet ta
:

diem nosti esse Ecclesiam

teneat Christum

eum
niihi

in noctibus quajris?

Dic, inquit, mihi, Christe

res-

ponde
:

vel proptcr id quia ante charus fuisti atque dilecius


etsi

ego

tantae praerogativam charitatis amisi; tu


:

lamen quasi pius rcsponde mihi


nes?i) Rcliquisli
a

t l

bi pascis; ubi
:

ma:

me,

abiisli

ad genles

recessisti longe

me

et

illis

propior factus es, a quibuslonge eras


:

sed
rere-

faclus es prope, quia crediderunt sanguini tuo


cessisti;

me

quia ego crucem tuam nou suscepi, ut

mundi

perunt te, Domine, sicut


sunt.
Illis

demptionem, sed ut noxii damnationem. Qui autemrecesalutis auctorem, in meridie


luces
,

illis

refulges

illis

calet gratia tua

sicut
:

meridies. Mihi matutinus eras,

non credebam plene, quia

cum adluic credercm sed non sum invenla in meridie.


iilis

Sicut Joscphcumfratribussuis, qniccenabantmeridie;

meridies factus es, qui pascuntur in


rant, Ideoutdixit

divitiis tuis, et in te spe-

David

Deduces eorum justiliam tan


:
^

squam lumen,

et

judicium eorum tanquam meridiem'.

XII. Qnieris ergo tanquam aliena, quae proxima eras

tanquampauper, quae debas atque utinam


:

dives luisti.

Vis sequi, quae praece-

vel sequaris,

quos proecedere de-

buisti.

Mercenaria esse desideras, qua? ante merceuarios


:

coUigebas. Mercenariae utique yox ista dicentis est


forte

Ne

fiam circumamicta super greges sodalium tuo

rum\
nunc

Quae proselytos ex gentibus ante suscipiebas


,

ipsa in nationibus vis pro prcselytis suscipi

et tan-

quam advena
mulieres* ?
>

congregari.
:

XIII. Respondit Jesus

Nisi noscas te

Quid
-r

est se noscere, nisi ut sciat se

decoram inter unus^

Cant.

1,

6.

Psal. xxxti 6.

J Ganl.

i,

6.

Ibid. 7.

26

S.

AMBROSII

quisque homincm ad imaginem et similitudinem Dei fac-

tum,

rationis

capacem, qui terram suam excolcre tanquam


et falce sapicntiae;
:

bonus agricola debeat aratro quodam,

ut yel dura findantur, vel luxuriantia recidantur

qui in-

feriorem sui portionem animi imperio debeat gubernare?

Unde eliam in Lege scriptum est Atteudc tibi ne fia^ sverbum absconditum in cordetuo*. Tibi, inquit, attende, non utique dicit pecuniae tuae, non possessionibus
:

non viribus corporis unde omnia consilia, facla


tuis,

sed animo tuo ac menti tuae;


cogitationesque manant. Tibi

ergo attcnde

ibi,

ubi potiorem esse te nosli. Nosce te ipsum,


viri,

quodApollioiPythio assignant gentiles


tor fuerit hujus sententiae;

quasiipse auc-

cum

de nostro usurpatum ad

suatransfcrant, etlonge anterior Moyses fuerit, qui scripsit

librum Deuteronomii, quam philosophi quiista finxerunt.

XIV.
scripsit

Unde

et

Salomon oraculum divinum secutus


canticorum
:

in Canticis
^ ;

INisi

scias te decorara
,

inter mulieres

hoc

est

nisi

cognoscas te mortalem

rationalem, et cilo tua peccata fatearis, cito dicas iniquitates tuas ut justificeris; nisi convertaris, et prior accuses

dehcta tua

venit dies mortis et jam nulkira conversionis remedium esl praivcniris dum non cogitas. Accende facem tuam, prius quam Sponsi tibi claudatur janua, qui
,
,
:

cxpectare diu non solet negligentes.

Nisi scias te

inquit,
et

decoram
:

inter mulieres

et dicas
:

Fusca sum

de-

wcora'
ligor,
:

Deo Deus de

sum, quia peccavi sed decora, quia diquia genus sum Abrahae, electum genus, dilectum nihil tihi proderit patrum gralia; potens est enim

fusca

lapidibus

istis

suscitare filios Abrahae. Et alibi in

Evangelio

Jogisti, qula

Abrahae fifiam hgavit diabohis nesolvit

quitiae suae vinculis,

quam

Domious
Et
<

die sabbati'.
:

Nisi ergo scias te

nihil tibi proderit.


i, j?.

si

dicas

Abrahse

DeuU

xr, y.

Cahl.

Ibid. 4-

Luc.

xm,

i-i3.

EXPOSITIO IN PSALMVM CXTIII.


,

27

sum filia qiiae non credis, qnoe errorem non corrigis; Abraham qnidem salvatnr sed te nobilitas generis non juvabit nisi fides serraverit. Non lc decipiat data patribus rcpromissio. Non suscipio personam hominis, non susci: ,

pio praerogativam generis

nisi

videro congruentcm generi


generis electio.

moriim nobilitatem
XV^.
es;

ut

fiat jusli

Quod si scias te, et agnoscas quia peccato obnoxia exeundum in calcaneis gregum est tibi. Exi ergo nuda

pede,

Et pasce htedos tucs in tabcrnaculis pastornm*.

Qui

sine peccato est, agnos pascit, oves pascit.

Quae ansunl;

tem peccato obnoxia est, pascit hcedos qui non enim potest esse in dexlera pastoris
magis dicentem Petro
citnr
:

a sinistris

boni. Sequatur

Veni relro me, Satana*.


;

Se-

qucndoPetrusin dextera meruit collocari


:

ideoqne
,

ci di-

Pasce agniculos meos*.


,

Sed quo exeat


;

audi

Ad

tabernacula, inquit

pastorum
:

hoc

est

ad gcnteS
,

ad dispersionem. Ideoqne dixit


et dispergenlur oves gregis
,

Percutiam paslorcm

* ;

ut repleatnr totus orbis

lerrarum grege Christi

significans tunc fore salvam

Syna-

gogam, cum
replevithunc
sunt
terra*.

se huic dispersioni et ipsa sociaverit, qn?e

mundum

tabernacula enim pastonim, regna

Ideoque prophela David nationes annuntians

creditnras ait;
se juvenior,
trt

Regna

terrae cantate

Deo*.

Ergo

sciat

corrigat viam snam.


:

XVI. Sed
ut corrigat

dicis

Quis potest cognoscere viam juvenior,


:

cnm
,

Propheta dicat

Tria sunt impossibilia

mihi intelligere, et quartum quod non agnosco; vestigia


aquilae volantis

viam serpentis

in pelra

et semitas navis

navigantis, et vias viri in juventtite*

?SiSalomon

fatetur

qnodnon agnoscat

vias viri in juventute;

quomodo potest
illas viac

juvenior cognoscere? Cui respondebitur quod


'

viri
7.
i

Cant.

1,

7.

Marc.

vm,

33.

Psal. ixTii, 53.

Joan. xm, 16.

Zach.

xiii,'

Prov. xx\, i8, 19.

aS
in javentutc

S.

AMBROSII
vlas sei

non cognoscantur, quae sunt secus

penlis in petra, et secus scmilas navis fluctuantis, et ves


tigia volantis aquiloe, quae

ungues asperos habet, prasdai


in aere errat, in

includit, et supra

nubes volat,

mari

pis

cem
sicut

interficlt
illa

et

tamen non

est impossibile

hoc quartum,*
ipsius,

tria; cognoscit

cnim Dominus qui sunt

et vult ut sciat se

unusquisque, sciat se populus Dei.


via3
,

XVII. Sed esto non cognoscanlur erranlium


dicit

sicut

Dominus: Non novi


:

vos, discedite a meoperarii ini-

quitalis*

hic autcm juvcnior qui potest cprrigere viam

suam,
iii

fortasse juvenior sit rctale,

non moribus;

et

habeat
de quo

primo
:

flore juventutis suaj senilcm intelleclum,

ait

Canities

autcm

est inlenectus

hominibus^,

quibus

maluritasconsiHi,gravitasquesuppelit. UndectHieremiaedicilur:

Nolidicere quia juvenissum^. Etutiqueerata;latG

javenis;scd prohibeteum juvenemsedicere, qui essetmatiiriorisprudenticC. Daniel

cumpuer

esset, accepit spiritum


;

quo dignus senectutis primltiishaberetur'*


nes ipse non
aclassencctutis vlta immaculata. Cui
:

redargueret sc-

senior longacvitate, sed gratia; erat

enim

in illo

bene competitDavidi^
.

cum iflud dicere Super seniores intellexi Ideoque tanquam de velerani consilii ct senihs scientias viro divinum pronuntiavit oraculum Quls prudentior quam DanieP ?
,
:

XVIII. Nunc illud advertamus,


rigat juvcnior

si

possibile st ut cor-

viam suam
:

annon

Si

non

est

ergo mentiest. Ita

tur Propheta

sed quia non mentitur, posslbile

tamen possiblle, ut quod imposslbile videatur, fiat posslblle, si custodiat junlor verba Dei si autem non custodiat, impossiblle. Unde iUud cvangcllcum Facilius est camelum
:
:

perforamenacus transire, quamdivitem intrarein regnura coelorum\ Quodhocquoquefibroimpossibile essedixit,

Luc.

xiiT,

aj.

Sap.

iv, 8.

Jereni.
5.

i,

7.

<

Dan. xni, 45. -1


a^'

Psal. cxTMi, 00.

6 Ezecli,

xnvjn,

-,

MaUh.

x.\,

F.XPOSITIO IX PSALMtJM CXVIIf.


slc

ig

tamen inlclligimus impossibile esse; quia divitesnon


:

cuslodiunt mandata Dei

si

autem custodiant

fit

possibile

quod

impossibile videbatur. Hic est camelus qui intrat per

angustam viam; qua: ilium anle capere non potcrat concupiscentem, jam capitcustodicntcm mandata divina. Custo-

dientem autem verba Dei , quiacustodivitea, Moyses quasi


senioremelegit'; etnuncquibus hoc Spirilu Dei committitur olliciijUt eligant seniorcs viros,eiiguntsinedubiointer seniores

juvenem corrigentem viam suam


si

in

custodiendo
,

Terba Dei. Et Dei

senioris letatis virura elcgerint

non quasi

longievum utique elegerunl, sed quasi custodicntem verba


:

quod

si

rcpcritur in juniore, utique et ipse est eli-

gcndus. Liquet igilur ex his quod non senectutis longaevitas eligalur,

sed custodia
et

verborum

Dei.

Denique

ipse

Moyses Jesum Nave


babat',

Caleb juvenes

pr.-e caeleris

appro-

qoorum consilium in lerrae electionc magis, quam multorum seniorum ct ipse sccutus est, ct Deus prajtulit. XIX. Lnde et illud de Jacob quod supra di.ximus manirestat nobis Deus qui pascit me a jnventute mea de eo dictum, qui tulcrit jugum verbi in juventute sua*,
:

'

et recedens ab Esaii et similibus ejus


in se

sedit singulariter,

tempus expcctans, quo possit

cum

disciplina prc

ferre

sermonem
asvi

et propterea spiritali est


,

donatus alimento,

adhuc

integcr

scd vetcranus consilio.

Neque

enitn

dignum

est, ut

crcdamus quod tantus Patriarcha de cor:

porali cibo dixerit

Deus qui pascit

me

a juvente
,

mea ;

quia nec corporalem

panem

desidcrabat

cum

diceret

Dominus Deus mecum est, ut det.... mihi panem manducare, et vestem indui.... oomium qua das mihi, decimam dccimabo tibi'. Nam si patres nostri spirilaSi
>

sod.

Tii,
^

I.

Num.

xit, 6, 7.

'

Gen,

xitiii, 5.

<

TUren,

iii,

7, a8.

Gen. xztiii, ao^aa.

3o

S.

AMBROSII
,

lem cscam manJucaverunt et splritalcm potum blberunt cjuanto magis sanctus Jacob cibo pastus est spiritali?

XX.

Ille

quoque

intellectus

hoc loco suppetit, nec

alie-

nus a veroest; quia juvenlor


])opulus, qui

ille

ex congregalione gentium

antequam

In Ghrlsto crederet, tortuoso erra

bat anfractu; in eo corrigit viam suam, quia Dei verba


custodivlt, quae noluit custodire populus Judaeorum; et

ideo
et

Ille

viam

salutis invenire

non

potuit.

Consideremus ne repellas
,

scquentem versum. XXI.. In toto corde meo exquisivi


mandatis tuis*.

tc;

me

Si

Deus

repellit

unumquemque quem
el tribuat,
sit.

repeUendum putat; videamus ne excusalionem


qui cuni sequi

prlmum quemadmodum bonus Deus repellit sequentem, nisi ipse mercatur repelli ? Sicut ipse Domlnus ait Vulpes foveas harepulsus

Deum vellet,

Et

vulpem repellit. Et alibi omni habenti dabltur, ei autem qui non habet,
bent
^ ;

ct ideo quasi

et

Quia quod
qui

videtur habere. auferctur ab eo'.

Cul addlt,

nisi ei

toto corde exquirlt

eum;
^"

operatlone acqulrat ct

quod deest naturae, id Dei gratia? Sicut Salomon, qul ex loto


ut
,

corde exqulrens

Deum

sapientiam postulavit

et quiai^|

non opes

sibl reglas,

sed divinae

munus
:

gratiae depoposclt,?"

accipere meruit sapientiae discipllnam


Sijiritu, ut

repletus est

Domlni

cognosceret mandata omnia. Qui autem noa

habet, ut in corde suo exqulrat

Domlnum,

et facit

quidem
facij;.

opus Dei, sed negligcnter facit; maledlctio subjectus est,


sicut legimus

Quia maledictus omnls qui opus Dei

negllgcntcr^

Merito ergo repellitur; quia maledicto

dignus est, quia pollult magis et impedit opus, quod ne-.J


gligenter putaverit

exequendum.
sit

A
repelli
4

XXII. Consideremus ergo utrum bonitas

ab
iiij

Psal. cxviiT, 10.

Malth. yin,

a8.

' Id.

xxv. 39.

3 Reg.

11, la.

Jerem. xlvui, 10.

fcXPOSITIO IN

PSALMtM

CXVIII.
rei

3i

opere negligentem
jus ex
aliis

an vero retineri. Et imaginem


artibus.

hu

sumamus
:

Curat medicus aegrotnm, sed


alta vulneris serpit.

negligenter

et desidia

medici virus

Quanto

igitur melius
,

removeri hujusmodi

medicum

qui
;

cum profectum nuUnm sentiat vnlneratus ut curandi officium ad eum medicum transferatur, qui mataleuipus terit
rius possit {egroto sua diligentia subvenire ?

Nonne
,

cle-

mentior
relinet

est

qui repellit nihil proftcientem


?

quam

qni

ad discrimen jegroti

Constitue aliquem praeposi-

tum xdincanlibus,

vel etiam texentibus, qui debeat


;

sum-

mam
si

operis explicare

utrum
ac

is libi
si

probabilior videtur,
forte

in id diligenter

insistat,

quem

incuriosum

adverleritdeiis, qui operanturin


repellat

domoaliqua construenda, eum, meiius credens uon aedificare quam hianti,

bus rimis
tuat

aedilicala dissolvi
,

atque aliquem in ejus substi-

locum

qui

cum

diiigentia aedificet ? Similiter etiam

texlriniprsepositumrepulsoremnegligentium, ut substitnat
diligenlcs, ne longa textrinum

corrumpat incuria

non

magis probabis,

quam
?

illum qui desides in sua negligentia

perseverare patiatur

XXIII. Transi nunc ad eos qui mandata aedificant et

legem intexunt
justitia, texat

sanandam. Nonne

animam uniuscujusque receperunt eorum aediiicet domum Dei cum indumentum cum diligentia, sanet animam
,

et

si

quis

cum

gratia

opus

bonum

facit ? Si
,

vero incoriosus ac respiritalis

missus aliquis, fabri, textoris cupet


,

medici

locum oc-

summus, ut presbyter, ut minister altaris sacri nonne commodius est non subire unumquemque id muneris, quod implere non queat, quam subeuutem,
ut sacerdos
;

neque ipsum strenue suscepto fungi mnnere,

et eripere

locum
eliam

alteri

qui naviter

eam

possit tueri ?

ipsi consulitur,

qui remissior

cum

sit,

repellitur;

Quid quod ne

plus oileusionis coutrahat.

32

S.

AMBROSII
repelli,

XXIV. Qnid
est

sit

autem

consideremus

lectum

enim

Sicut vulnerati dormientes, projecti in

monuipsi

menlis, quorum non meministi amplius; et quidcm

de

manu

tua repulsi sunt

*.

Adverlamus

igitur

quos

monumentis repellit, quorum non meminerit amplius. Isti sunt qui a mandatis Dei repelluntur. Peccatori autem dixit Deus Quare tu enarras justilias mcas^ ? Et quia a mandatis Dei repelluntur, rcpellimtur utique dc manu Dei. Et bene prospexit ne
vulneratos ct projeclos in
:
,

quis de

manu

Dei videatur eripi

quia

nemo

potest

quem-

quam
dixit

raperc de uianu Dei. Qui ergo privatur muneris

suscepli officio vel gralia,

non rapitur, sed rejicitur; ut Dominus Jesus ad Hierusalem Quoties volui con:

gregare

filios tuos... et

noluisti?

Eccc relinquctur vobis


illis

domus

vestra descrla

Abslulit

sanctificationem

altare ihymiamalis, ct orationis sacrarium, propitiatorium,

altare sacrificiorum
et

sacerdotum

et icvilarum ministeria;

lamen cum haac sablata essent omnia, quoe secundum Legis mandala habebant, ait Aposlolus Numquid repu:

llt

Deus haereditatem suam... Non, inquil, repuht.

..

sed

conclusit

omnia

in

incrcdulitate

ut

omnium miserca-

lur\

XXV.
muntur.

Sunt ergo qui ad tempus a mandatis propter miillis

serlcordiam rcpelluntur; sicut et

consulitur qui voin

Nam quemadmodum manens


est,

corpore quod
si

vomendum

phis acessit

ita

qui debet cxcludi,

reti'

neatur, ncc se corrigat, tolum corpus exulcerat. Meritoque

Angelo LaodiceoG

dicit lestis fideh*s et

verus

Scio opera
fri-i

tua, quia neque frigidus es, neque cafidus; utinam

gidus csses, vel cafidus

sed quia tepidus es, incipiam to

evomerc ex ore mco ^

Aperte negligentiam graviori

Psal.
XI,

txxxvn,
1 ,

5.

'

Psal.

xlix, i6.
1

MaUli.

Rom.

2, et 52,

xxui, 07,

58.
i

Apoc, in,

5, \6,

EXPOSITIO IN PSALHrU CXVIII.

33

damnat
census
illi

jndicio,

qnam imprudentlam.
:

Friglclns cst

enim

qui fidem nescit


est.

calidus qui Spiritus sancti fervore suc-

Qui ergo calorem

fucrat fidem

fidei non habet, lolerabilius non accepisse, quam neglexisse. Est enim

tepidus pejor frigido, ut Judoeus qui sibi Tidetur fidem ha-

bere

quam non

habet.

Quanto tolerabiliorem cansam


:

gentilis

habet, qui potest dicere

Non cognovi Legem,


;

non andivi Prophetas, ideo non credidi quam ille qui legit omuia, ex quibus venlurnm Jesum crederet, et non credidit? Nenter quidem excusatur, nec ille qui leglt , nec ille
qui legere noluit
gcrat,
novit.
:

sed plus delinquit, qui ncgavit quod le-

quam

qni opera non fecit, quae facienda

non cog
ore
:

Quanta autem
amittit

fidei et jnstitiaj gratia est ut in


justitiae

Dei

sit;

qni fidem tenet, et opera exercet


,

et

quantum
Jesus
,

et ex suis

quem evomnerit ex ore suo Dominus visceribus ejeccrit quam pius tamen ,
:

qui et jnstos in ore suo tenet, ct injustos

non ante evomit,

quam denuntiet cvomendos


conversi

ut vel hujusmodi admonitione


,

dignum

aliquid efficiant

quo non vomantur.

Nnnc tertium vcrsicuhim consideremus. XXVI. In corde meo, inquit, abscondi eloqnia taa; nt non peccem tibi '. Propterea ergo mysterium regis

bonum

est

abscondere; peccat enim Deo, qui commissa


mysleria putavcrit indignis esse vnlganda. Peest

sibi secreta

ricuhim ilaque
si

quis ea insinuet quibus

non sohira falsa dicere, sed etiam vera; non oportct. Quod vitinm quaquia

dripartitnmest, vel adulationis, vel avaritiae, vel jactantiae,


vel loquacitatis incautae
;

dum

adulari

vnU

aliquis ei

cui loquitiu*
lucri

effundit mysterium.

NonnuUi eliam studio


;

mercedem

prodilionis sequuntnr

ut tegenda silenlio

vendant loquendo. Ahi, ut plura nosse videantur, et scientiam suam jactitent


>

aperiunt quod celare deberent. Ple-

Fsal. cxTiii, II.

LVU.

34
riquc

S.

AMBROSII

dum

sinc judicio loquuntur,

rcvocare non possunt. Ideo vir


otiosc. Erat

vcrLum cmittunt, quod laudatur scrius et non


,

homo abscondens sermoncs


Undc
;

suos, nt aposlolus
,

Paulus, qui novit quid loquatur singulis


loqui debeat.

et

quando quid

ct Corinthiis dicit

Lac vobis potum


:

non cscam nondum enim poteratis sed nec adhuc quidem potestis *. Ideo hos in transitu vidct manet
dedi,
:

autem apud Epheslos ^ quod ostium slbi magnum apertum csset, notum facerc gentibus myslcrium Chrlsti. Ideo
;

et

Salomon tempus tacendi

ct

tcmpus cssc loquendi doin

cet*.

XXVII.

Prae caelcris

autcm Dominus Jesus

Evangelio

declarat suo, dicens slmlle essc regiium ccelorum thcsauro

absconditoinagro''. Utiquenonaurum, nonargentum,

non

pecunia comparari potest regno ccelorum

scd eloquia

Domini, eloquia casla, argenlum igne examinatum , quibus ipsum regnum acqulrilur. Ilunc crgo thesaurum sapieiitiae et

cognilionls abscondilum In agro, in

quo plantata

sunt vcrba Scripturarum coelestlum, cuin Invenerlt


abscondlt lUum in cordc suo, nec divulgat
quia
si

homo,
sciens

eum
,

divulgaverit Babylonlis thesaurum Del


;

magnam
;

ofFcnsam conlrahet
t

ut dicatur

ci

sermone prophetico

De semlnc tuo acclplent, ct faclent spadoncs In domo regls \ Per quae slgnlficalur qula is qui prodlderit divina
mysteria, postcritatem anlnKusuas, semlnariumque mcritorum habere non possit.

XXVIII, Cavc crgo nc dlvilias tuas pcrfidis prodas et si amicitiam simulent, non ilh's npcrias interiora domus tua;, non reseres thesauros reglos, quos Babylonli sciro
:

non debent
narium
*

ne vcnlant ct caplant poslcros tuos

et

semi-

virlutis absclndant. IIoc cst


i.i, a.

quod etiam

in

Evanxiii,

Gon

~
7.

Id. xvf, 8, 9.

Eccle. ni, ;.

Matlh.

44.

* Isai".

x\xn,

EXPOSITIO IN PSiLMUM CXVIII.


gelio dicit

35

Dominus

Nolite miltcre margaritas restras

porcis

'.

Idco benc facit qui abscondit eloquia Domini ia

cordc suo, sicut abscondebat propheta David, sicutMaria


quae conservabat

omnia verba Doniini Jesu


est viro

in

corde suo

',

Eteuim

si

bonum

sermones suos abscondere

quanto magis seruionem Dei cordis nostri grcmio debemus


operire, debeunis abscondere ?

XXIX. Quarto

versu dicit

'.

Bcnedictus cs, Domine

doce

me
:

dixerit

ISon enim quicumque Dominc, Dominc, ipseinlrabil in regnum cceJorum


juslificaliones tuas
istc

sed qui voluulateni Dci iecerit. Ideo

qui corrcxerlt

viam suam
cordc
sus
,

juvenlule sua, custodierit vcrba Dei in toto

cl quxsicrii

Dominum Deura saum


,
,

nec repul-

sit

mandutis Dei

et dignus habitus cui

commit,

lerentur arcaua sapienliaj

absconderlt ea in corde suo

ue peccaret Deo; quasi habens eloquia Dei, gratiasaglt,


diccus
:

Benedictus

es,

Domiue

et desiderat

ipsum doc-

torem habere, cupiens cognosccrc secrela Legis, ct quera-

admodum

inlerprclationcm habeat

Si

emcris

pueram

IIebrxum,

et servicrit tibi anuis sex

%
,

et rellqua, qui-

bus praemissiim

cst has juslitias dicere


Israiil
:

quas propouit in
qua-rit discere

conspectu uHorum
quac
set.

hxc

Domino
nisi

homiues docere non poterant;

Deus ante docuis,

Qua2 posteaquam a Chrislo didicerunt Apostoli


:

Ec^ ;

clesia dicit

Inlroduxlt

me

rex in cubiculum
,

suum
:

hoc est,

in

illud

sccrelum suum

in

quo sunt ihcsauri

scicQtiae et coguilionis suae.

Idcoque

tlbi dicilur

Cum

oras, intra in cubicuUmi tuiim',

quod

significat nientis

animiquc sccrelum. In hoc cubiculum jusliliarum Sponsa


scpoposcit inducij

quod sempcr

fluit, et

cum postodorem vmguenli nunquam delicit,


^

cxcurrcrit,

MaUb.

VII,
I,

6.

Canl.

3,

Luc. n, 5i. Mallh. 6.


6

p^al, cxvi",

la. 4Exol.
3.

xxi, .

vi,

35

S-.

AMBROSII

XXX.
tui*.

Ideo
:

quasi edoctus Prophcta justillas quinto

vcrsu dlclt

In labils mcis pronunliavi omnia judicia oris


alibi dicit
:

Et quomodo
^

Judlcia tua sicut abyssus


;

multa

ct

Quomodo Apostolus ait altltudo sapientiae sclentiaj Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et
?

ininvcstigabiles viae

ejus

Qnis enim cognovit sensum


,

Domini
judicia?

'

Si inscrutabilia sunt judicia

quomodo ergo

quomodo
tui?

Omnia

pronuntiavi, aitProphcta, ju-

dicia oris

Sed

fortasse

quae judicia oris ejus. Si alia

non eadem sunt judicia Dci, sunt, bene dicitur Cogita


:

tionlbus tuis quis similis crit

Et ideo inscrutabilia
qui

sunt judicia cjus; quia ex parte cognoscimus, et cx parte

prophetamus. Si autem nullus


potest dicere
:

nisi

Ghristus hoc dicit

Ego et Pater unum sumus^ XXXI. Distinguamustamen, necvcreamur ncimpugnet

se vehit

contrariis
dixit
:

Scriptura venerabilis. Gonsideremus


Judicia oris ejus sicut abyssus multa
:

enim quia non


sed,

Judicia tua dlxit; ncc Apostohis posuit

Inscruta-

biliajudicia oris ejus :sed, Inscrutabilla judiciaejus.Pos-

sumus enim judlciaDci aestimare, quoe occulta nobls non judlcla autem oris ejus, quse annuntlaverit, et per os Prophetarum loculus est. Os cnlm Dei Propheta Glama intelllgltur, cui dicitur et ille ait Quid cla? Et inspiratum est ut dicerct V mabo Omnis caro foenum*. Quod utique locutus, oris Dei functus ollicio
patefcccrit
:

cst, quia locutus

estjudicium Del. Ergo prophelica ora-

cula jam non sicut abyssus, sed etlam ipsa sunt abyssus; quia

nemo

potuit in ccelo, vel in tcrra aperire librum, nisi

Christus.

Venlamus nunc ad sextum versum.

XXXII. In via, inquit, testimoniorum tuorum delectatus sum, sicut in omnibus divitiis ^ Ahi in auro, alii.
>

Psal.

cxviii,

i3.

XIX,

6.-5

Joan. x, 3o,

Id. XXXV. 7.

6 isai. xl, 6.

Rom.
7

xi, 33, 34.

Psal,

Psal, cxvni, 14.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.


Iii

3^
,

argento
,

alii
,

in

vestibus,
,

alii

in

possessionibns
,

vi-

netis

oleis

segetibas

alii

in

operibus picturaj

mar-

morum,

in diversis

denique singuli delectationes habent:

spiritalis in via

testimoniorum coelestium delectatur, tan,

quam omne

possidens patrimonium
dicit
:

iu

omnibus dives

sicul Apostolus

Gratias
,

ago Deo
quas

meo scmper
est

pro vobis in gratia Dei nostri

data

Yobis

in Christo Jesu

quia in omuibus divites facti estis in


et in

ipso, in

omni verbo,
nisi sicut

omni

scientia*.

In tanlum

doctrina Aposloli Gorinlhii profecerunt; ut qui ante poterant


parvuli lac solum bibere, poslea in

non om-

nibus dlvitiisabundarent cognitionisetverbi. Delectabatur


ergo Davld in omnibus
tiae,

divitiis cognitionis, scientiae,


si

sapien-

et in

omni actu bonorum operum. Et


,

quis

nunc inten-

tus divinis

triplicem illam sapientiae hauriat disciplinam,

Gwp*jTtxriv,-7rpaxT!XYiv, Xoytxrv,

bonus studio

perciplendffi cog-

nilionis

pulchrlor erlt exequendae rationahs morallsquc


tcnens.

doctrinae gratiam

Qui prophctica asnlgmata Dei


conslliis

Splrltu rcvelante cognoveril, Evangelii allitudlnem in ope-

ribus

comprehendcrlt et

apostolici

sermonis

moralltatem adverterit,

is tanquam in omnibus dives, oberem capiet voluptatem. XXXIII. Et quia suavis est corporalls voluptas idco
,

non quasi pro

gratlae qualitate

cum

splritalibus

compara-

lur; sed qnasi ad testimonium suavitatis arcessitur. Siqui-

dem

et

Apostolus docet invisibllla et sempilerna Dei a nobis


*.

pcr ea inlellecta esse, quai facta sunt

In Canticis

quoque

habemus scrlptum

Equae meae in curribus Pharaonis


*

assimilavi te

proxlma mea

In quo

dum velocium
equani divi-

equorum cursul
tis

sirallitudo Eccleslae

comparari videtur,

aestlmatur dives ejus gratia.


rcgls accipias
I,
:

Non

igitur

unam

sed absolute pro equitatu, ut saepe dixiUom.


i,

^1 Cor.

4, 5.

ao.

Cant.

i, 8.

38

AMBR08II

mns

qualis ovis illlus est pro grege ovium.

Pharao

igitnp

ut polcnlissimns rex, et praedlves liabebat equos potentes,

ut Scriptura diclt currus Pharaonls

quasi ])oLenlissimum

genus ad bellorum usum,ct subsldium pra^liandl. Dcniquc


his currlbus
dlt.

Pharao fuglentes Hebracos

facile

comprehen,

Slcut ergo equl junctl concordlter Irahunt currum

et

patlenter susclpiunt
tia
,

jugum,

et portant

congrua cum gra:

et juu;I illius susceptiono

mansuescunt

sic et

congre-

gatio

nationum genlilibus Indomlta moribus


ubi vero suscepit
:

se anle jacta-

jngum dicentis TolHte jugum mcum... quialeveest: etonusmeum, qula suave rst*
bat
;
;

et coepit

Sponsa Chrlsti concordia


subl!n)is, et

et

mansuetudine popu-

lorum essc

lolo circumrerrl orl)e,

tanquam

currus equis velocibus supra

mundum

rapta

ascendit ad

Sponsum.

XXXI V.
tibus dlcit
:

Deniqne

ct in posterloribus

Canlicorum par^.

Posul

le

currns

Aminadab

Mullos currus

habet

in se Ecclesia,

quos

omne

spiritalibus habenis

Doquas

minus

regil

et

una anima

uiultas cogitaliones habet,

Domini habena

reslringit ot revocal;

nequando
cujus
sil

in prrerup-

tum
in

noster hic currus reralur.

Aminadab aulcm
,

Interpre-

talione signHlcalur pater bcnepJacill

fillus legilur

Numerls Naason princeps populi % qni

inlelligendus
sl

interprelalione serpentinus; et agnoscis islud,

rcpelas,

qula slcut serpcns pependil in ligno qui te redemit.

XXXV.

Ergo anima currus

cst

Dei, ut

Ira ejus

ct

H-

bido, ettimor, et omnes sreculares concupiscentiaR refrenentur. Ecclesia quo({ue currus est Del
,

quro regenda est

gubernaculls Christl

nc diversorum populorum motus


Illo

eam

dlssenslonesque perturbcnt.

quoque Naason bene Has ergo


(

intelligllur

Chrislus; quia virga Aaron conversa In serserpenles aegyptios devoravit


'.

pentem

illos

dl12.

Matlh,

XI, 29,

00,

Canl,

vi,

12.

'

Num.

11,

3,

Exod. vn,

EXPOSITIO IS PSALMUM CXVIII.


vitias

3^

habcamus,

his

delectemup

ut curpant nobis cqnt

ralionabiles, et

commopomup
ail
:

in prjrccptfs

eopum.

XXX^
)

I.

Et ideo

In mnndatis tuis excrccbop, et

considcrabo vias

tiias

'.

Qui

cnini exepcelup in vcrbis


et conside:

Aposlolopum, Jesu Doniini mandata cognoscit,


ral vias ojus,

quibus

finis est Ciiristus,

qui

ait

Ego sum

via

'.

XXXVII. Et in tuis justitiis meditabop, non obliviscal verborum tuorum *. Admonet hic locus memopes Scripturarum nos esse dcbere et justitias ejus non solum scrmone, sedetiam operls imitalione modilari. Nbn cniui qui disputant Legera, et non faciunt qua3 Legis sunt; sed qni
factopes Legis sunt, justi/icantur.

SERMO

III.

Gimel.

I.

Tehtia

liltera

secundum IlebrKOs
Denique
in

est

Gimel, quae

latine rctributio dicitur.

primo statim versu

hoc oslenditur.
II.

Retribue, inquit, servo tuo

Quomodo

supra ipsc

David

Non secundum peccata


Illa

nostra reddas nobis: ne^ ;

que secundum

iniquitates nostras retpibuas nobis

ct

hic poscit retributionem?


hacc bcne sibi conscii
,

videtur vox peccatoris esse,

qui pracmia boni operis exposcat.


,

L nde possumus etiam hoc intclligepe

quod de

ejus per-

sona Psalraus
tius

iste forraetur

qui natus ex \irgine pro toPatris sedere praesui6.

mundi redemptione ad dexleram

Psal. cxTiii, i5.


*

Joan. xiv, 6i

* Psal. cstiii,

4 Ibid. 17.

Psal. cii, 10.

J^a

S.

AMBROSII
vldebitls Fillum
*.
,

mat

slcut ipse alt

A modo
vlrtutis

hominis
etiam

sedentem ad dcxteram
III.

Non

est

tamen allenum
a

nec arrogans
atque

si

David remuneratlonem

Domlno Deo suo pro


fidei

egregils lajustltiae,

boribus postulet. Prxrogatlva est

de

Domini favore mercedem usurpare. Denique reprehenditur Petrus


;

qula super fluctus ambulans

^,

humano magis

dubitavit affectu,

quam

apostolica auctoritate praesumpsit.

In Evangelio quoque docemur habere fldem, et non hoesitare dc


iis

quae supra

homincm

sunt

*
,

gerendis. Merito

ergo David in superiorlbus, quasi adhuc Imperfectus, se-

cundum
processu

peccatasibi reddi refugit, atquedecllnat*


est posterior
,

in

hoc

autem Psalmo qui


,

quasi fundatus virtutis


fldel
,

retrlbul sibi

secundum

operisque certa-

mlna deprecatur. Siquidem eliam Paulus qui ante dlxerat: Rc postea alt Non sum dignus vocari Apostolus ^
,

poslta est mlhi corona

justitlse,

quam

reddet mlhi

Domi-

non solum autem mlhi, sed et eis qui dlligunt adventum ejus ". Et Apostolus ibi pollicetur, hlc autem verecundlus adhuc precatur quod utique non insolentls arrogantiae, scd Innocentls est consnus
in illa dle, justus

Jude

x:

clentlae

ab ipso cul servlerls

petere
;

mercedem

quoniam

desperare segnltlei est materia

sperare autem, incentl-

yum
talla

laborls est.
si merlta suffragantur ; ut petendo studlosius elaborcs, quod ea pelitlone sis
si

IV. Pete igltur confidenter,

dignior. Quis athleta

desperet coronam
,

descendat in

stadium

aut

si

eam

postulet vlctor

offendat ? Probatlo
:

spem

facit,

spes confidenliam. Justi ergo tahs oratlo est


tali

delectatur

Domlnus

precatione

ut pro puritate con-

scientlae utaris auctoritate.

"

Matth. XXVI, 64. Id. xiy, 3i, 6 a Tinij iv, 8. Cor. XV, 9.

Luc. xyii,

6.

4 Psal. cii, lo.

EXPOSITIO IN PSALMTM CXVIII.

4l

V.

Tamen quominos
;

videatur petitio arrogans, bene

iddidit

Servo tuo

in

quo

et humilitatis est gratia

et

praemiura servitutis*. Qui enim vocalus est in


servus, libertus est Domini,

Domino

tam pretioso cmptus sanguine.


quasi ad servum
servit
:

Magnum

tibi est

vocari

puerum meum,
,

dicitur. Si quis ergo est servus

et

bene

Domino,

et

nihil facit qnasi servus peccati


lilis

sed qui dicit


;

Servus inu:

sum quod debui


,

facere

feci

bene

is

dicit

Retri-

bue
VI.

servo tuo.

Gloria servitus

qua pro nobis


:

servivit et Chrlstus.

Beata servitus, qua


versariusde tuo

et tu servis

sed

ita, si nlhil

posslt ad-

slbi servitlo vindicare.

Armat ergo Christas


:

bonl liberlatem servuli. Denique in Canlicls dlclt


Quam

speclosae factae sunt gence tuaj sicut turturis, cervix tua


sicut rcdlmlcula
:

Vultus llberior est ubi cst, castitalis

consclentla

et portare Chrlsti

menta putes

cervicls tuae esse

jugum suave non onera.

est, si

orna-

Attolle ergo

ocnlos semper ad

Dominum Deum tuum,

et quaere

Deum
geris.

ut invenias. Erlgc cervicem, redimicula,

non vincula
,

Multa quoque anlmalla rcdlmiculis gaudent


sibl

et phalerari

magls

quam

vlnculari videntur. Genae sicut turturis


:

prieferant inslgnia verecundiae


latis altollant

redlmlcula cervicis Ilber-

fiduciam. Leve est enim

jugum

Christi

et

ideo cervix eo
VII.
>
>

non premllur, sed


,

levatur.

Slmllitudines

inquit, auri faclemus tibi ex disest in declinallone

tinclionlbus argenti;

quoadusque rex

sua

Ex lis enlm,

qui ex Lege sunt et Prophetls, medlo-

crltcr antc crediderant gloriam


tas ejus diiTusa

Domini Jesu sed hwredi:

per populos, quo frequentius examlnata,


Crebrne enlm persecutlones Ec-

hoc amplius
clcsiae

est probata.

Justorum nobis

tltulos, et martyrli victorlas edideIta

ruut. Itaque sicut

aurum bonum ,

Ecclesia

cum

urltur

Cor. VH, aa.

Cant.

i,

9.

'

Ibid. 10:

42

S.

AMnROSlI
ejiis
,

detrimcnta non sentit, scdmngis fulgor

angetur; do-

nec Christus veniat in

rcgnum svuim

ct reclinet caput^j

suum in Ecclcsiae fidc. Qni cum vcnissct ad oves pcrditas domus Israel, non habcbat ubi caput suum rcclinaret
nunc autem jam redolet fidcs ; ideoque Nardus mea dedit odorem suum *. Et
sumptione expectans retribulionem.
Flagrat unguentum gralioe, ex quo Virgo generaDominus Jesus sacramcnlum Incarnationis assumpsit. i Colh'gafcio, inquit, gutlae consobrinus meus bolryo cypri frater meus mihi intermedia ubera mea requies Corpus enim suscipiens Dominus Jesus charilatis cit se vinculis iHigavit et non solum se membris nostris et
VIII.
,

dicit Ecclesia

dicit cura prac-

vit, et

"^.

passionibus nalurnlibus, sed etiam cruci vinxit; ideoque


sicut botryo in Ecclcsiaj fide, et morali requiescit gratia.

Narchis cypri
si
,

Engaddi,
Judica est
tur
:

consohrinus meus in vineis Engaddi ^ locum quajrimus, regionls cujusdam qua? in


,

locus sic dicilur, in quo

opobalsamum
si

gigni-

si

interpretationem, Engaddi tcntatio latincsignificatur.


,

In iUis ergo vineis lignuni est

quod

quis

compungat,

imguentum
lignum
,

cmittit

hic fructus est h'gni. Si

non incidatur
sicut et

non

ila flagrat et

rcdolot

cum aulem compuncdistillat


:

tum

fucrit arlificis
illo

manu, ttmc lacrymam

Chrislus in

tenlalionis ligno crucifixus illacrymabat

populum
milte
ligno

ut peccata noslra dihicret et de visccribus mi-

scricordiac suoc fundebat


ilh's
;

unguentum

diccns
''.

Paler, diin

quia ncsciunt quid faciimt


est lancea, et exivit

Tunc ergo

compunctus

de co sanguis et
,

aqua omni unguenla suavior, acccpta Dco hostia

pcr
:

totum
quasi

mundnm odorem
balsamum ex arbore

sanctificationis cffundens
,

et

sic virtus

exibat e corpore.

Cant.i, II.

Ibid. 12.

Ibid. i3.

<

Luc. xxiii, 54.

EXPOSITIO IN MALMTJM CXrill.

4^
Inde opobal-

Indc

nit

Sentio virtutcm exissc dc


;

mo

*.

^amum

cxpressio dicitur

eo qiiod compunction'^ ligui

balsamum per cavernam punclionis crumpit. Compunclns ij;ilur Jesus odorem rcmissionis peccatorum, et redcmplionis efliidit. Nam ct conslrictus crat Verbum, cum essct

homo
nos

lactus

et

pauper

fact-us est

cum
,

divcs esset

ut

illius

inopia ditaremur. Potens erat

et despiciendura

ci ^.

ita ut Haerodes sperneret eum, et illuderet ; Terram movebat, et haerebat in h*gno coelum obducchat lenebris, naundum crucifigebat; et crucifixns erat

se procbiiit

ioclinabat caput, et exibat

Verbum

exinanilus erat, et

replebat omnia

desccndit Deus, ascendit


;

homo

Verbum
:

caro factum est


Tindicaret
:

ut caro sibi Verbi solium in Dei dextera


et fluebat

vulnus inflictum erat,

unguenlum

scarabjcus audiebatur, et Dcus agnosccbatur.

IX. Rosponditet Chrislus. Ecce es bona proxima mea,

cccc es bona

'.

Qnoniam cognoverat

Ecclesia mysto-

rium

et

pro tolius mundi redcmptionc crucifixum Domi:

num Jesum praedicabat, mei^eUir audire Ecce es bona; qu.Te vidisti glcqu8B me bonum dicis, Et ipsa bona es
:
>/

risG

mesc docorcm

Et ipsa bona es et decora.


:

Quid

est

illud

autem Christum dicere Bona es, vel dccora cs; Evangclicum: Constans eslo, filia, remissa sunt
peccata tua
*

ni:*!

tibi

?
dicit
:

X. Ergo cui Christns peccala donavit, recle


tribuc scrvo luo, ut vivam
,

Re

ct

cuslodiam vcrba
;

lua'".

Non habet

in retribulione

quod desperel
,

quia

Dominus

Jesus venil in

immemor

esl

mundum salvare non perdere. Ideoquc injurit-e, mcmor gratine; sicnt iu prophctico
Ego sum, ego sum, qui deetraemornon ero tu autem mcmor
:

Libro testificatur ipse diccns


leo iniquitates tuas,

Luc.

VIII,

46.

Id. XMii, 11.

'

Caat.

i,

i4.

MaUh.

ix, a

a.

* Pal. cxTiii, 17.

44

S.

ASIBROSII
,

esto, et judicemur. Dic tu prius iniquitates tuas

ut jus-

Quicumque crgo dicit iniquitates suas Dco, tificeris*. justificatur ct quicumque justificatur, retributionem non qui retributionem non timet, vivet. timet, sed cxposcit XI. Sed quare dixit Vivam et non dixit Yivo ? Quia hrec vita non est loco pra^mii quoG in loco mortis
: : :

est.

Dolet Propheta in pulveremmortis se esse deductum^


'
;

Apostolus cupit ex hoc mortis corpore liberari

et
?
,

puta-

mus quod de hac


per ostium;
nisi

vita

sibi

blandiatur Propheta

Omnia
inlrat

hic plena mortis sunt. Intrat

mors per fenestram

Dominus

ostlo tuo

ponat custodiam. De-

nique ex multiloquio peccalum nascitur. Lege mandata


Legis, et invenies scriptum
contigerit, inquinatur
'.
:

Quia vivens
Ideo
tibi

si

morluum
?

Quantos tangimus mortuos


?

Inter quantos mortuos versamur


dicit
libi
:

Auctor

vitne

Relinque mortuos scpclire mortuos suos'^.


:

Ideo

alibi dicitur

Surge qui dormis


tibi

tuis^
nisi

Quomodo

diceretur
?

exurge a morSurge a mortuis,


,

et

inter

mortuos viveres
,

Ponamus

te

mundum
;

esse

ab operibus mortuis
,

et peccati

colluvione
,

quomodo
;

mundus es qui in corpore morlis es vivis mortuorum ? Oportebat Petrum


procederent de sepulcris
suis.

qui inter sepulcra


loqui mortuis

ut

XII. Indigemus ergo purgatione; quia tetigimus mortuos.

Lex nos mundari jubet quis tantus, ut supraLegem


:

sitPIpsuiiiNazaracumsanclumDei,

siis tctigerit

mortuum,
,

immundum pronuntiat'.
diatur potult
,

Ideoque radit caput suum

et de-

ponit capillum quasi non sanctum ; et iteriim orat ut exauqui ante propter mortui altactum exorare

non

irralionabllcs duxlt dies; qula irratlonabili appro-

pinquaverat. Deponit igitur mortua et superflua capitis sui

Isai'.

xLiii, a5, 26.

II.

Mallh. yni, 23.

Psal. xxi, Rom. Ephes. v, 14. Nuin.

1.

vii, 24.

Num.

xix,

yi, g,

etxix, 11.

EXPOSITIO IN PSALSnJM CXVIII.


ut Christo reconcilietur. Ergo
iios purificari oporlet.
si

45
et

Nazarxus purificalur,

XIII. Oiunes contigimus


Lilar castum sc habere cor
,

mortuum. Quis enim

gloria-

aut quis audebit dicere

mnn-

dum se

a pcccatis? Sit aliquis forlasse qui in

sermone non

sancto Job

quo Deus dicat, sicut de non peccavit labiis suis* ; tamen non semper habere potuit mundas cordissui cogitatlones indeliquerit, licet rarus isle, de
:

Ilie

jicit

se diabolus in cor homiuis.

Pone parata semper


sepserit,

et
in

per\igili cuslodia

quisquam cor suum

tamen

mcdio peccatorum versatur, necesse habet etiam ipse purificari. L nde Esaias cum dixisset miser ego quoniam iramundalabia habeo, etinmediopopuliversor immunda
,
: !

labia habenlis'; statim descendit


etjcontigit labia

unum

de Seraphim,

ejuscarbone, ut

immunda
:

ejuslabia

mun-

darct.

XIV. Non unum


ditEcclcsia, per
est baptizari

est baptisma unum est quod hic traaquam et Spiritum sanctum quo necessc
,

calechumenos. Est et aliud baptisma,


:

de

quo

dicit

Dominus Jesus

Baptisma habeo baptizari , quod

vos nescitis*. Et utique jam baptizatus in Jordane fuerat*, sicut superiora declarant

passionis

sed sit hoc baptismum quo eliam sanguinc suo unusquisque mundatur.
:

Est etiam baptismum

in paradisi vestibulo

quod antca
non

non

erat (8)

sed posteaquam peccator exclusus est, ccepit

esse romphrea ignea,


erat,

quam

posuit Deus, qua; antea


erat.

quando peccalum non


coepit
,
:

Gulpa
in

cccpit, et baptis-

mum

quo purificentur, qni


dicerent
:

cupiebant

ut regressi

paradisum redire Transivimus per igillic

gnem

et

aquam^.

Hic per aquam,


:

per ignem.

Per aquam, ut abluantur peccata

perignem, ut exu-

Job. xxii, 10.

34.

l5ai. Tf,

5 et 7.

'

Lac. xu, 10.

Matth.

xii,

i3.

Gen.

iii,

Psal.

nv,

12.

46
ranlur.
et
illic.

S.

AMBROSII

Sed quod

est gravius, ct hlc

sustincmus igncm,

cstqui in hoc ignebaptizat ? Nonprcsbylcr, non episcopus, non Joannes, qui ait: Ego vos baplizo in pcjenitenliam* non Angelus, non ArchangeUis, nonDo;

XV. Qnis

minationes, non Potcstales

sed

ille,

de quo Joannes

alt

Quivenitpo6tme,fortiormecst, cujusnonsum dignuscal

ceamcnta portare ipse vos baptizabit


:

in Spirltu sancto, et
,

igne. Habet ventlktbrum in

manu

sua
in

et

pcrmundabit
;

horreumsuum pa leas autem comburet igni inextingnibili ^. Non de hoc baptismate, quod fit per hacerdotesEcclesIc-c, dictumipse Dominus teslificalur"'. Slquidempost consummationcm saeculi
missls
est

aream suam; etcongregabitlriticum

baptisma

Angehs quisegregent bonos et malos, hoc futurum quando pcr caminum ignis inlquitas exure:

tur; ut in rcgno Dci fulgeant


Patrls sui. Et
si

jusli sicut sol Ipsc In


sit,

regno

ahquis sanctus ut Petrus

ut Joannes,

baptlzaturhocigni. Veniet ergo Baptlsta magnus(slc enim

eum nomino

quomodo nominavil Gabricl

dicens

llic

eritmagnus'^) vidcblt multos ante paradisi stantcs vesti-

buhmi, moveblt rorapha^am versatilem, dicct dextris sunt, non habentibus gravia peccata
vobis

lis
:

qui a

Inlrata

qui praesumitis, qui igncm non limctls. Praedlxeram


:

enim
dixe-.

Ecce venio
irae

slcut ignis; et per


in

Ezechielem
,

ram

Ecce prodclscar
meae
;

Jcrusalem

et insuinabo

ia

vos, in Igne

uttabescatis a

phimboet ferro^
In

XVh

Veniat ergo
iniquitatis
,

ignis

consumens, exurat
,

nobis

phimbum

ferrum peccati
sunt,

faciatque nos auruni

siucerum. Urat renes meos, et cor

meum;

ut bona cogi-

tem; ea quaj
purgatus
>

castitalis

concupiscam. Sed quia hic


;

iterum necesse habet iUIc purificari


II.
;

ilhc
<

quoi,

Mallh.

III,

Ibid. li,

u,

Id.XUi, 4?

.5o.

Luc.

l5,

ijai. Lxvi, i5

Ezcch. xxii

EXPOSITIO

Ilf

PSALMTM

CXVIII.
:

J^
in

quenospurificet.quod dicet DomiQUS Intraic

requiem
illa

mcam

ul uuusquisque uostrumustus romphaea

flam^

mca, nonexustus, introgressus


tem, gratias agat Domino suo
trefrigerium*.

in illamparadisi amcenita-

dicens

luduxisti nos ia

Qui ergo per ignem

transicrit, intrat ia
illa

requicm. Transit a matcrialibus atque mundaois ad


incorruptibilia alquc pcrpelua.

XV 11.

Alius

isle cst

ignis
,

quo exuruntur pcccata noa

Yoluntaria, scd forluita

quem

nus Jesus; ut eos ab


cst mortuis,

ista
:

paravit servulis suis Domicommoraiione, quni permixta

emandct
ille

alius ille ignis,

quem

deputavit

diabjlo et angclis ejus

dc quo dicit: Intrate in ignem ia

icternum'; quo

dives ardebat,qui slillarisibideLa-

zari digito

sinu

poscebat humorcm. At vero Lazarusin Abrahie recumbeusS vitam carpcbat aQternam, quamsibi pro mittit Propheta diccns Vivam et cuslodiam verba tua. Vivam, ait, quasi uondum vivens; hic enim in umbra
:

vivimus.

XVIII. Ergo

ista vila in

corpore, umbra est


in iuiagine

imago

non

veritas.

Deniquc

vitoj atque ambulat homo , ct


si

in regione

umbrae morlis consislimus. Sed

quis

non ad
;

terrena oculos mentis intendat, sed ad spiritaiia erigat


possit dicere: Spiritus ante facicm

ut

noslram Christus.do-

minus*

dignuserlt qui dicat

In

Christusenim
in

vita est; et ideo qui ia

umbra ejus vivemus. umbra Christi vivit

umbra viloi est. Mcritoque alibi dicit Sauctus Domini: umbra alarum tuarumprotegc me*. Omnesergoetiam sancti in umbra sunt quandiu suut in corpore non perfecte videot: non perfcctc, sed ex parte cognoscuut. Ipse Paulus ait Ex partc enim cognoscimus*. Ipse Vas elccIn
, :
:

tionis, C4ji Chrislus oculos rcddidit,

et sua iJluminavit

Psal. ixT, 13.

Madb.

xxv,

4.1.

20.

Luc. xvi, 24.

* Fsiil.

xTi, 8.

61 Cor.

<

Thren.

ir,

xiii, 9.

48
gratia;

S.

AMBROSII

non

facie

ad faciem, sed per speciilumvidcbat. Et

David

revelari ociilos suos pclit; ut

removeretur umbra*,

quae integrum oculorum impediebat obtutum. Regionem

autem hanc mortuorum


ipse dicat
:

esse quis dubitct;

cum Sanclus
?

Placebo Domino in regione vivorum^


,

Quia
re-

perfecte hic placerenemo polest

ubi etiam

si ficri

possit,

ut suapeccata non habeat; in ipsa tamen

mortuorum

gione vivendo, purificationc indiget, quoe a contagio


regionis hujus absolvat.

eum

XIX. In umbra
ante erant

igitur hic vivimus, et ideo

in
,

umbra
utique

custodimus verba Dei. Et ut exemplo utamur


sub umbra

Lcgis, quando custodiebant

homiet

nes sabbata, qua? sunt


Jud-xi, qui

umbra futurorum,

sicut

hodieque

verum sabbatum non vident, qui exemplari

umbroc serviunt. Nos qaoque secundum Evangclium nunc


viventes
,

umbram sequimur verborum


videtur*, David in
dicit'',

Dei. Nathanael sub

arbore

fici

umbra alarum Domini Jesu


in

sperare se
dit, ut

Zacchteus

arborem sycomori ascen-

Christum videret^ Nobis quoque cxpandit manus suasJesus, uttotum mundum obumbraret. Quomodo non

sumus

in

umbra

qui crucis ejus protegimur velamento?


in

Quomodo non sumus

umbra
in

quos cruclfixus
?

malig-

nitate sajculi, ct corporis ardore defendit

An nescimus
,

quoniam Verbum Deiveniens

hunc

mundum non
,

sicut

Verbum

advenit, quale in principio erat

quale cral apud


servi acci-

Deum

sed semetipsum exinanivit


:

formam

piens? Venit in nube levi

et

cum

esset virtus Altissimi,

obumbravit Mariae
nostraj

ut transfiguraret corpus humilitatis

conforme

fieri

corpori gloriae

suae.

Sicut

ille

crgo

mulavit formam,

cum ex

Virgine nascerelnr:

ita et

nobis

sermones Dei transfigurati videntur;

cum
4S.

Icguntur in
4

Psal.

cxvm,

i8.

Id. cxtv, 9.

'

Joan,

i,

Psal. xti, 8.

EXPOSITIO IN PSALMTJM CXVIII.

^^

Evangello,

eorum vldetur in ScripUirlsqnasi non potest comprC'> hendi. Cum antem venerit quod perfcclum cst nou jam per descensionem non per speciem ut transfigurati sed
specles

cum
,

per speculum

qnia tota vcritas hic

integra atque expressa veritate resplendent.

XX.
cit.

rsequc te moveat, quod

ait

Multa verba cuslo-

diam; qui
In

unum verbum

cognoverit , multa verba cognos-

unoenim multa sunt, ct in mnltis unumesl. Probandum esl Igitnr quoniodo xinnm verbum muKa sint ctraulta verba nnum verbum sit. Nec est diflicile doceri j

cum

dixeril Apostolas, qnia Ipse est

imago Dei

invisibi-

jhs, prlmogenitus omnis creatnra?, in qno crcata sunt

Bomnia

in coelestibus et in terra, sive visibiiia, sivc invi-

sibilia, sive

Sedes, sive Dominationes, sive Principalus

sivePoleslales,
est

omnia per ipsumet iuipsocrcala sunl*.

Lnum
ct

igilnr

Vcrbum, quod operatur

in singnlis
in

cum
;

in singnlis operatur,

operalur omnia

omni-

bus.

Hoc Verbum nnicum apud Patrem se diffudit inplnrima qnia de plcnitudinc ejus omncs accepimus. Ilaque vidcbis si vidcas singnla omnium quae creata snnt in ipso in singnlis unnni verbum esse omnium, cujns pro captu noslro participes sumus. In me vcrbnm est humanum
,

sed AposloUis succurrat et dicat

Pulo

et

ego spiriluDa
Ange*-

Dei habeo-;in

alio

verbum

ccDlestc, et

verbum

lorum

in plerisque

est.

Sunt qui habent verbum Do,

mlnalionum
castitatls
,

verbum justitiae, verbnm ct Potestalum verbum prudenlia}, vcrbum piclatis, verbum etiam vlrlntis. Sic unuin verbum multa sunl, cl multa verba unum sunt. Nec vero arduura est istud assllmari; cum lcgcrimusqnia omnia potest Splritus sapicnlla*. XXI. Ilaque sicnt alii datur per Spiritum sermo sapientiac, et alii sermo scicntiae secundum eumdem Spiritum,

Coloss.

1,

i5, i6.

Cor.

vii,

4o

-i

.*

LVII.

5o
alii fidcs

S.

AMBROSII
,

in
alil

eodem

Spiritu

alii
,

gralla
alii

curationum

in

uno

Spiriln,
alii

opcraiio virtutum

spirltus cognltionis,

spiritus consUii plenloris,


;

alil

spiritus fortltudinis, alii

pictatls splritus

tamen

in

omnibus unus atque idem Spiprout vult*. Est Splrllus Pro:

ritus

est, divldens singulls


,

phetarum

ct Splrltus

Apostolorum

est

etlam artificum

spiritus, sicut etBeseleel et Oollab,

quos implevlt Dominus


;

Spiritu divino sapientla; et sclcntia;, et omnls artls^

ut fa-

cerent amictura et tabernaculum


;

atque altare secundum

sensum quem dedithis Deus sed etlam caeteris sapientibus intelhgere et facere omhia opera secundum omnia quae Dominus imperabat. Itaque fecerunt quse non dldicerant
,

nec viderant, secundum ea quoe hls Splritus demonslrabat. Et plerisque videtur alius Aposlolorum spiritus ahus
,

Prophetarum

et diversus in slngulis
,

sed non estdiversus,.

sed unus est Spirltus

dividens genera dlversa virtulum.


si aliis

Unde non dubium

videri dcbet,

Verbum
est

aposloli-

cum

aliis

propheticum, aUis evangehcum, ahis verbum


est; et

operatorium datum

tamen unum
igltur,

verbum

divi-

dens se slngnhs pro nostra possibhltate, vel pro sua volutarialargltate.

Hoc Verbum

quodestcaputomnium, noa

hic per specuhmi video; et ideo verba hic custodlre

possum

scd

cum

videro gloriam ejus revelata facie, tunc I

vivam,et vitavivens etlam verba divina custodiam.

XXII. Ideo ergo secundo versu dicit Adaperi oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua\ Qui ada:

periri sibi oculos petit, utique et gravari inte]h*glt.

enim medicum rogat

Nequo remcdium acgritudini suoe popcit. Dicit ergo iste ad medlcum venientcm de cceiorl Adaperi oculos meos. Si lurbatus est oculus, facile do-1
,

nisi

qui

lor

omnis sedatur coUyrlo


praclexitur
,

sln vero acies ejus

humoris

sufiusione

majora remcdia quaeruntur. Est


et seqq.

Cor.

XII,

4-11.

Eiod. \xxv, 3o,

Psal. cxvin, 18.

EXPOSITIO IH PSALMCM CXVIII.

5l
oculis aniniic

ergo

slciit in

ociilU corporis, ita etiam in


qucTB

liujnsmodi quaedain passio,


nisi

ingravescat necesse est;

bonus medicus velamen

illud abslulerit, et

nebulam

quamdam

concreli hunicris,

qune impedire, vol potius

operire, nevideatquic videbat,menlis lEslimaturobtulum.


Irrepsit aegri^ido velcri

fermento ; eo quod uoq exuimus vel


,

gcnlilem, vel judaicamsuirusionem

cum primum veniredocentcm boni mc-f

mus ad

Ecclesiain
:

non audivimus

et

dici disciplinam

Expoliantcs veterem

hominem cum

actibus suis, indulte

novum,
non

qui rcnovatur iu agnitione,

secundum imagioem
ergo se aliquls
,
,

ejus qui creavit


expoliavit
:

eum*. sSuperves-

tivit

serpit gravior aegri-

non potest j nou Angelus, non \ irtutes non Dominationes , non Poleslates. Manet velamen illud, lectloncm impedit, visionemobducit ; quodnou revelatur, in-
tudo
gravat oculos

dluturuum velamen

quisquam

illud aufcvre,

quit Aposlolus,hocest, a
fuerit

quocumque

alio

nisi

inChristo

evacuatum^
,

Gum

vero conversus hujusmodi fuerlt

ad

Dominum

auferetur velamen.

XXIII. Habes igllur quomodo auferas velamen, quod manet supra oculos cordis tui. Convertere ad Dominum,
ct

velamen cadet. Conversus


,

est

Paulus ad benedlclioneoi
j

Ananioe

velut squamae cecidcrunt ab oculis ejus*


:

el

yI"

4it qui per triduum antc non viderat


ris

simuloculuscorpo-

animaeque sanatur; quia medicamentumeimedicus deillc


,

moustraverat
1

de calo, de quo Scriplum


,

est

<

Misit

verbum suum
omues

et sanavit eos

et
est

ex omnibus

infirmitati-

bus
qui

suis liberavit

eos^

Non

medicus
veniat

iste

de lcrrls,
(9).

curat infirmitatcs, et

populos integrossanat
:

Mlttc cigo, Pater,

medicum istum

Verbum tuum,
clausi erant,

aperiat oculos meos.


'

Et Apostolorum oculi
*

Coloss. 111^9. 10.


,

Cor.

III,

j4.

'

Acl. jx, 18.

4.

4 Jsal,

CTi

ao.

69

S.

AMBROSir

msi<50S Jesus aperuisset. Dcnique duohus ex hls cuntlhus


in castenum, cui

nomen Emmaiis
;

cum

intcrprelaretur

Scripturas, et henediceret cos

Aperti suut, inquit,

oculi eorum, et cognoverunt eum*.


aperuisset nohis oculos
set
,

Ergo

nisi

Jesus

nemo

vidissct

nisi

Jesus sustulis-

velamen

nulli Evangelli gralia reiulsisset.

Et Petrus
,

clausos hahehat oculos, et Joannes clausos hahehat

et

Jacohus clausos hahehat. Denique in

monte

gravati erant

somno, sed

excitati majestatls fuigore divinoe oculos cor-

dls sui aperuerunt.

Et quia

srtl

in corpore, plene videre

non poterant, ohumhravit eos nubes; ne corporis oculos


gloritB coelestis fulgor hehetaret*.

XXIV. Quls
tantus'.

igitur tantus ut aperiat ocnlos, et Legis

videatsacramenta,

nisi eiChristus demonstret? Non Moyses Denique juhente Domino, vlrgam projecit, et
:

facta est serpens, et fuglt ah eo

apprehendit caudam ser-

pentis, et facta est virga; et adhuc

non cognoscehat mysin terras

terium,quo declarahaturdescensurum

Dominum
ct

Jcsum, qui cum


jici

se exinanlsset dcponi in
,

crucem,

pro-

paterelur in

quia in

tumulum quasi serpens de virga factus ; tumulum projectus de quo secundum oracula
,

Legis resurgens in gloriam Dei divinaeque sedis regale con-

sortlum de serpente remcaret. Apprehendamus ergo et

nos caudam serpentis

illius

crucifixi
Illa,

ut potestatem ejus

reglam posslmus agnoscere. Et

quas in pedes cjus misit

unguentum,
essct de eo

tenuit
,

eum. Caudam ergo serpentis appreest os ejus,

hendit Moyses
,

et

apertum

Non

ergo locutus

nisi ipse

Dominus
sihi

os ejus aperuisset.

XXV.

David adapcriri
:

oculos hic petit, ct in supe"

rlorihus dixlt

Quis oslendit nohis hona

Erat sub

Lege nutrilus, sclchat quia Lex umbram hahet futurorum


*
ir,

Luc. x\iv, 5i. -6,

Mallh, xxtii,

5,

JExod, it, 3, 4. -* < Psal*


'

EXPOSITIO IN PSALMCM CXyill.

53
,

Lonornm*

ipsa

bona jam non pcr umbram

sed apcrtis

oculis vidcrc cnpiebat. Noverat quia exemplari et

umbraj

ctrloslium myslerlorum serviebant, qui sccundiim legem

Moysi deserviebant. \ olebat ipsam cullus divini comprebendercveritatem; et idco ut ab oculis suis velamen discuterct, conversus ad

Domiuum
et

precabaturdicens

Adalege

peri

oculos
1)

mcos

considerabo mirabilia

de

tua.

Intelligebat vere mlliliam

esse cnelestem,

quam

posset

unusquisque ex Lcgo cognoscero, cui tamen Dorevelasset.

minus

Quis euim
,

de

tcrreuis

ad

cceleslia,

dc umbra ad claritatem
veritatis

de exemplari ad penetralia

humano gradu

sinc divino

ductu possit asceni

dere

XXVI. Quis
cundum

potest considerarc altare illud caleste


et levilas,

vcrumque templum, sacerdotes


carnis oflicia
,

nou

istos se-

sed

illos

secuudum

spiritus grar

tiam? Denique hauc solam

sibi

gratiam pro maximls opta-

batDaviddicens

Lnam

petli a

Domlno, hanc requiram;


dies viloe meic
:

ut inbabitem in

domo Domini omnes

et

jut

videam delectationem Douiini, ctconsiderem templum


Quis polcrat cognoscere, quod offcrret divcs
polest

eji:^^.

magnum munus, secundum quod


solvalur cjus

manus

cjus, ut
,

pcccatum? Quis poterat

intelligere
,

si

noa
quaj

haberct

Quis offerre, verbi gratia, arictem


immundiliie

quia non sol-

vebatur ejus peccatum? Quis poterat


csscnt
ilUe
,

adverterc,

quas

solvit

non Lex

quam

pulant Judael; sed lex

splrilalis,

quam Paulus

agnovit?

Quis poterat videre remissiones pcccatorum veras, quar

nmi cxcmplar Domino Jesu


:

in

Lege, veritas

in Evangelio cst, dlcentc

Dlmlssa sunt

tibi

pcccata

^ ;

non per

hir-

corum sanguinem, sed per hostiam


dives in

sui corporis ? Ille itaque

Lege qui
,

perfectae majestatis in Christo plenitu-

Jlebr. s,

i,

Psal.

xxm,4,

et

Deul. 17, 18.

'

Luc.

vii,

48.

54

S.

AMBROSII

dinetn confitendo, et quasl


coelcste fidcl
Ille vldet
:

eam

qulbusdatti ad Illnd allare


solVerlt.

manibus offerendo, pcccatum suum

verum sacerdotcm, qul videt Principcm sacerdotum ille tcmplum verum considerat, qui audit dicentem Solvite templum hoc, et in triduo excltabo illud*. Magnum templum, de quo vlrtus cxibat, et curabat omnes. Mirablle Ilkid altare, in quo unius Agni sacrlficium
:

tulit

peccata mundi.

Ille

proestantissimus Levita qui venlt

non ut ministerium exlgeret; sed ut omnibus exhiberet


suoe minlsterium passionls
:

cui portlo

Deus

qui hic nihil

possederlt, ut omnia possideret.

XXVII. Quid autem dlcam de Ilebraeo, quem Lex sex tan-

tummodo jubet
tio^ ?

servlrc annis, et sepllmo

anno exlre

a servl-

Quis

iste

HebraBus servus

Quis Ilebraeus liber pote-

rat

intelligl?

Quls tantus,

ut annos aeternos In
,

habens videat verum Hebraeum

qui

non

in

mente perpetuum
,

manet servus

sed sex annis servili functus officio


llbcrtatls

sep-

timo anno gratiam


terlum

adiplscitur?

Cujus videtur

Isaac patriarcha servilutis et Ilbertatls


,

non Ignorasse mys-

qul

ait

Servles fratri tuo


ejus
a

et erit
' ;

cum

deposue-

nrls ct solverls

jugum
sl

collo tuo

significans fore
:

tempus, quo

et

quls servlerit hic positus fralrl suo


istls

postea lamen cxaclis annis, qui sex

dicbus, atque

istis

quos hic exiglmus menslbus colliguntur; solvat jugum a cervice sua quod fit septlmo anno remissionis. Conjicere
,

possumus
vitulls

clusit,

typum in Joseph qul porlavit serjugum scd eum culpa non coepit, non carcer innon ^Egyplus decoloravlt. Conjlcimus in Pelro
verl HcbroD!
:

Joanne, Jacobo, qui creati et


verunt tamen
fratris

Instituti

sub jugo Legis

sol-

sui

judaicum jugum, ubi lcgilimae


refulsit hls remisslo

tempus

quictis advenlt,

quando

pec-

Joan.

II,

19.

Exod.

xxi, 2.

Gen.

xxvii, 4o.

EXPOSITIO IN PSALMPM CXVIII.

55

catorum

et

hoc taoicn hic

in

umbra adhnc geslum com,

paraiione ca;lcstiam.

citur, in Evangclio rcvclalur, et

XXVIII. Quanta autem qnies illa qua3 ex Lege conjiadhuc inlegra reservatnr,
:
,

Domino Jcsu t Volo ut ubi ego sum el isli sint >mecum' PiQuam bcatus, qui istiushabitationis fructnm, quietis consorlium illic potucrit promereri ? Tonc intellidicente
get quid
sit

aperuisse oculos

ut videret mirabilia de lege

Dei.

XXIX. Bene admonuit


esl, in

lectio Evangelii

qaje decursa
:

qua sanatus

est leprosus ille, qui dixit

Si vis,

potes

me mundare*;

in volunlalc

Domini constituens
:

potestatis eflectum.

Cui respondit simiiiter


,

Volo,

mun*
non
est

dare'.

Praemissa pictas voluntatis

secuta potestalis

auctoritas est.

Oomibus

dicit Jesus,
,

Volo;
in

qui

Yult esse peccatum. Velle Christi

commune

omnes

mundari

fidei

est credentis

in

Christum.

Et

tetigit

eum.

Tangit eos,

quorum
sentio

fide tangitur.

Denique

dicit:

Tetigit

me aliquis

enim virtutem

exisse de

me*.

Habes operationem iuimaculati corporis , habes remissio-

nem
cens

Divinitatis.

XXX.
:

Sed ut plenius sanaretur, aperuit oculos ejus


te sacerdoti'.

di-

Vade, ostende
:

Multos sacerdotes
,

habebat Synagoga
sacerdotes
ilie
,

sed qui oculos aperlt


aspicit.

falsos

non vldet

verum

Qais

est verus sacerdos, nisi

qui est sacerdos in ffiternum? Et ideo Pater dixit ad


:

eum

Tu

es saccrdos in aeternum*.

Aperult ergo ocn

los ejus, et vidit, et intellexit quale

munus pro emunda:

tlone sua deberct offerre. Bealus qui audit hiec

quanlo

beatior qui videt

qni se vero potest ostendere Sacerdoti

ut non habeatquod limeat in se videri, qui se prius aspi

Joan. Tvii, a4.

T, i4.

Luc.

v, la.

'

Ibid.

i3.

<

Id. tiii, i6.

Id.

Psal. cix, 4.

56
cit, facle revelata.

S.

AMBROSII

,Nam

nisl ipse se priiis viderit,

non au-

dcbit se ostcndere; sicnt

Adam

qni se occultare cupiebat,

quia se non agnoscebat. Sed jam eliam id quod scquilur,

considercmus.

Advena ego sum in terra ne abscondas a me mandata tua*. Non cujnscumque vox ista est sed ejus qui terrenis renunliaverit voluptatibus, ct omni sc mun-

XXXI.

11
fi

danae cupiditatis exuerit affcclu.

liie cst in

hac tcrra adiii

vena

qui polcst dicere

Nostra autem conversatio


in

CoeIis cst^;

qui

suam habet

Domino portionem

qni

potcst dolore

quod

diutius vlvat in lerris, qui vita3 hujus

Jongaivllatc lassatur, cui prolixitas habilationis hujus faslidio


sit,

quam Sanctus
^
!

aversatur, el dicit
dissolvi

Vae
si

iis

qui

shabltant in tcrra
tur, praesumit se

non timct; et cum Chrislo futurum hic vere

Qui

solva-

peregri-

nus
,

in terra cst; quia


sibi

sanctorum

est civis, et

domesticus

Dei et thesaurum

condlt in ccelo.

devEgypto,

in

hanc intclligibilem

Non utique is exiens yEgyptum renieare dejam


alienis
,

siderat, nec depositaj scnectulis ct mortis pavescit confi-

nia, nec horrea slruit messibus recondendis,

viclurus a?latlbus

scd sola divcs virlulum fa3cunditale

ca

congrogat, quaj

sibi

ncc mors possil aufcrre.


dicit
:

XXXII. Meritoque

Concupivit anima
'.

mca

dc-

siderarc Judicia tua in

omni tempore
solum

Quod

ulique non

facitnisillber a vincuhs, nec


sa3cularis, sed

a vinculis solllcitudinis

eliam a vinculis charitalis humanaj. Vincula


in

complura sunt

hoc

soeculo

vincula sunt desideria vi,

vendi, vinculasuntoblectamentavoluptatum

vincula sunt

honorum, vincula
ler
:

conjugii.

Denique

diclt

tibibonusMagista-

Solutus es ab uxore

?Ne qusesieris uxorem'. Ncc

men

peccat,

quiuxorem

acceperit, sedinneclit sibi vincula


iii,

Tsal. cxvii:, 19.

Philip.

20.

cxviii, 20.

'

Apoc. vin, i3.

Psal.

Cor.

VII, 27.

EXPOSITIO IK PSAL\n;M CXTIir.

oy
uxorl. Bealior

mcnlls; qula soilicitus cst


esset,
si

quomodo placcat

Deo

soli

placere desiderarct. Cernis autem quia

ligatus est, qui sui

uou haLct corporis potestatem. Ergo

mandatum Dei cst, quod Lcgis oraculo et apostolico sermonc depromplmn est* nc quis uxorem, divitias, honorem, ncccssiludines Dco pr.Tferal qui autem prfctulequia
;
:

rit, fit

obnoxius judlciis Dei

idco prius poposcit,

ne

abscondat ab eo Dcus mandata sua. Qui enim mandala

Dci cognoverit, et custodierit, non refugit judicia divina,


scd desiderat
datis
1
;

mcritoque tanquam revelatis

sibi

man-

ait

>

Concupivi desidcrare judicia lua ia omni

tempore.

XXXIII. Non
pivi desiderare.

dixit

Concupivi judicla

sed

Concu-

Sicut enira Tita vivere plus est,

quam

Tivere

vivere

namque commune cliam hujus

est vilie,

vita aiitem vivcre beatorum est) sic concupiscere utdesi-

deremus judicia Dei, plus est quam desiderare judicia. Concupiscimus enim dcsiderare, quasi non slt potestatis
noslras dcsiderlum
,

scd gratiai Dci.

Cum

enira

Dominus

obleclari nos vidcrit cupiditalc deslderii judiciorura suo-

rum sobrium augot


,

antem peccamus, non concupiscimus deslderare judicia Dci. iScque cnim aegroaflectum.
,

Cum

lus uri desiderat, tcI incidi


Picfugit qui gravius aegrotat
alligclur,

iil

possit rccipere sanilatcm.

ne abstincat
,

a cibo.

ne uratur, ne incidatur, ne Qui autcm salularem lutbet

Taletudinem

raedico sccurus occurrit.


ait:

Lnde etiam Domi-

nus non otiose

Desiderio dcsIderaTi hoc Pascha man-

ducare vobiscum^; non solum dcsiderans, sed eliam


geminato dcsiderio concupiscens remissionem retribuere
peccalorum. Concupkcamus crgo
cia Dei.
et

nos desiderarc judiprobatur.

Bona
VI, 5, et

conscientia quae
Matlh. x,^j.

cum examinatur,

Dcut.

Lur. siir, i5.

58

S.

AMBROSlt

Et concnpiscamns tlesiderarc

In

lum momentnm bonoo

practereal

omnl temporc ut vacuum cnpidltatis.


;
:

nul-

XXXIV.

Incrcpasti superhos
tuis*.

maledicti qni decli-

nant a mandalis
dientiam genus

Cum Dominus
redemerit,

Jesus per oborefor-

hnmanum
vitii

jnstitiam

maverit

scrpens

autem per inobedientiam pcccatum


habeat superbia
cst,
,

iutroduxerit; quld

hinc ccslimare

possumus, cujus auctor diabolus


phela diccntem
:

quem
sit

inducilProet

Ponam thronum meum super nubes,

ero similis Altlsslmo^.

Itaque

cum

nequlssimus, ut
;

honorem non

dederit

Domino Deo
Ille

nostro

pejorcs tamen

Disclpulos erndivit.

enim

se sic exallavit,
:

ut vellet

aequari et simih*s esse Altissimo

Discipulus autcm ejus

significatur ab Apostoloindlgnaturus a^qualem

similemque

se aestimari Deo.
rlt

Scriptum
,

est

enlm

Cum

revelatus fue-

homo

iniquitalis

et filius interitus, qui

adversaturet

extoHitur supra

omne quod

dicitur

Dens\

Maglstcr

igi-

tur similem se procsumit, hic superiorcm. Ideoque et

Do

niinus a Dlscipulos suos dlxit

Majora hls

facietis*

ut

quibus serpens plus ademerat,


jora Christus facere donaret,

In se cnim voluit

quam ipse amiscrat, maquam ipso in tcrris fecerat. princlpem mundi fallere; in Discipulis,
huma-

Iriumphare.

XXXV.
numgenus,
orantes^
gis
;

Itaque a tanlo volens crimlne vindicare

introduxit Pharisocnm ctPubllcanum in templo

et docultetlamsi

bona

caetera habeat,

quodma-

superbus oflendat,
sit
;

quam

humills, qui

nuUa virtutum
ne

dotc subnixus

sludet enini supplantare diabolus bonis

operibus intentos.

Quantum

laboravit PharisnBus ille,

raperet aHena,ne injustus esset, ne adullcrarct?

laboravit, ne peccaret, sicut peccavit Publicanus?

Quantum Quan-

Psal.

cxvm,

ai.

xiT, 12.

Igai.

xiv, i^.

a Thess.

ii,

5, 4.

Joan.

Luc, xvin, 10, et seqq.

EXPOSITld

t!f

tsALMtM

CXVIII.

5^

tum

laboravit, ut bis in sabbato jejunaret?

Qaantnm
,

la-

boravit, ut

decimam darct omninm qnae acquircrct? Quis


?

nostrum

hacc facit

Quanti habcnt possessicnes


solis sibi

et soli

incubant frnclibus, et
tit

messcs recondunt. Adverulcere gravi


;
:

hoc diabohis,

et perfiidit

eum

nt

non

tc-

neret caput, mcnle carnis inflatus

et in eo in

quo

laudabilis

fore crederetur, ibi reprehensibihor jndicaretur.

Agebat
spiinfe-

enim

gralias

Dco quod non

esset raptor, adulter, injustns.

Quam
ris

noxie ei luctatus est serpens, et gravibus


fccit, ut

eum
:

hgavit? Superiorem

de

altiorc dejiceret

riorem se prjebuit, ut sublimiorem casu graviore prosternerel. Mala ruinaest arrogantiac, qua? superiorem subripuit.

Mala hajc
anfractus.

lucta serpentis, qua se in plurlmos

lorquet

XXXVI.

Inflare Volebat et

Paulum.
'.

Quem Paulum ?
ila

Illum ulique Apostolum non ab hominibus, nequc per ho-

minem, sed per Jcsum Chrislum


ut slinmlum carnls

Et pene deceperat,

sune, qui se hurailiabat, rogaret auferri.


,

Sed bonus Domlnus


cere fortiorem
,

qui

adhibuit

ei

Paulum infirmitalibus vellet faangelum SatanjE ul suis dia^


,

bolns artibus vincerelnr.

Non mentiebalur
'
:

Pharisa?us,
,

imo etiam vera dicebat


ingressus est

sed omnis

qui se exaltat

etiamsi vera dicat, ofl^endlt. Deniquc probabillorPharisaeus

templum

dcmnalns

exivit.

quam Publicanus; et tamen conQuantum crimen superblK, ut ei etiam


,

adulteria prasferantur.

XXXVII. Denique Dominus


resistit, el

qni

aliis

donat, supcrbis

tanquam congreditur
:

iis

qni se exaltanJ, sibique

hoc cortamen vindlcat

et qui aliis

compatilur, arrogantcs
ut fralres nostros pau-

increpat; quia nihil gravius,

quam

peres superbo oculo despiciamus, conformes nobis intolerabili


l

repellamus fastidio, nostraindignosgratia judicanles,

a Cor, xH,

7,8,

Luc.

xtiii, i4.

6o
quia snnt Inopes
:

6.

AMBROSII

cnm

pauperlas faclllus

slt

Deo

(lo)

quam thesaurns acccptlor. XXXVIII. Maledictl, inqalt, qul decllnanta mandalls Nc abscondas a me mandata tua tuls. Snpra dixerat
:

etldeo quasl rcvclata sibl


eos qul decllnaverint a

mandata cognoscens, condemnat mandatis cceleslibus. Et bene dixit:

Qul declinant

dlrectum enlm mandalum est, ideo ab

eo

nemo

dcfleclat.

abscondas
obscurura

XXXIX. Movet autem a me mandata


fit
,

qna ratione hlc


tua.

dixerlt

Ne

Quod enlm

abscondilur,
:

Mandalum Dominl lucldum illuminans oculos \ SI lucidum mandatum quomodo absconditur cum lucernam nemo ponat sub modio ? Nisi forte lacldum est unum raandatum, multa autem mandata abscondlta sunt. Nam Judicia tua,
et occultum.;

cum

snpra dlxerit

inqult, sicut abyssus mulla''.


sus, sed judicla dicuntur.

Non judicium
alt
:

sicut abys-

XL. Ylde autem ordinem. Supra


a mandatis

tuls;

in

sequentibus
alt
:

ait

Ne repellas rac Nc abscondas a


a

mc mandata

tua

hlc

Malcdlcll qui declinant a

mandalls

tuls.

Vere malcdicti qul declinant

mnndatls

tuis, qui referre

gratlam debuerunt: prlmo, quia non sunt


a se divina

repulsi

sccundo, qula non abscondi


allquis

mandala

meruerunt. Dcclinat ergo


:

quod

optavit.

XLI. Scqultur Aufcr a mc opprobrium et contemptum; quonlam teslimonia tua cxquisivi ^ Si conlemptus opprobrii loco ducilur, quomodo scrlptumesl: Contemp tibilia hujus mundi clegit Deus \i^ Sed consldcra quia mundi contemptibilia dixit non Dci. Quod cnlm In hoc mundo conlemplibllc, hoc preliosum est apud Deum. De,

niquc humililas in hoc


cio

mundo

contemnitur, sedDcijudi-

comprobalur. Et
Psal. xviii, 9.

si

Publlcanus se humiliaverit, exalta-

Id. XXXV, 7.

'

Id. cxvin, 23.

Cor.

1,

aS.

EXPOSITIO IN PSALMtM CXVIII.


tur.

Sl

Audi qnem

diligat, et

non pro

nibilo habcat Deus,

Quicuniquc sanctus cst, qui sinc macula vivit, verilaleui


custodit,

non

appctivit

proximuni suum ; adnihilum dcduc* ,

tus esl in conspectu ejus mallguus

omnia qurc

nialitiae

sunt, reprobavit
humilitatis
a

talis

etiam

si sit

genlilis (i i), devotione

Deo comprobatur. Supcrbi autem,


illo
:

velut

Pharisaeus

arrogantia sua pro nihilo ab

aislimantur,

Denique

non est devotio autem manel in aeternum. Cave ergo ne Chrlsto opprobrio sis. Nolo mihi qulgcntilitos
:

cumquc malcdicat, et quasi peccalorem dcspiciat quam grave, si Chrislus dignHm opprobrio ducat ? Va3 tlbl inqula non qult, Corozaim et Bethsaida ^ Condemnantur
,

cgcrunt pccnitentlam deHctorum snorum. Nos ergo aga-

mus, ut a nobis auferatnr opprobrium. Quis autem est, qul non est.opprobrio dignus ? Qui exquisivit Domini testimonia. Multi quidem sunt qul volunt inferre opprobrium scrvis tuis, sed ipsl sunt magis probrosi ; qula pro nomine
tuo pall opprobrinm, glorlosum
est.

XLII. Et idco

ait

Elcnim sederunt principes,


'.

et ad-

Bversum

mc

dctrectabant

\ox marlyris

est, qui per-

ductus ad judicium persecutorum,

cum

cogerelur idolis

immolare,
suis

et constanter resislerct
stipati officiis

judices

autem seden-

tes in tribunalibus

(12), Indignantes

non obsecimdaretur

Imperiis, confcrrent

quod quo dignum

supplicio ccnscrent; stabat Intrepidus diccns

Sederunt

sprincipes et adversum

me

detrectabanl.

Est eliam Do-

minl vox

ista,

cum

convenisset presbyterlum plebis, et

principes sacerdotum et scribas, et ad concilium Judieorum

dcductus csset dicentium

Quid adhuc dcsideramus


* ;

tes-

tcs

audlvlmus cnim de ore Ipsius


,

et staret ante prae-

sidem

et

duceretur ad crucem

qrild pulchrius diceret


?

Psal. xir, a, 3 et 4

I^uc, x, i3.

Psal. cxtui, ao.

<

Mallb.

xsvi, 65.

62

S.

AMBROSII

quam

Sederunt prlnclpcs, et adversum

me

delrecta?

bant, hoc est,

me

stante, sederunt princlpes


,

Et quia
vide,

trlbunallnm fulcro sublimcs erant


bant. Sedebant ergo
,

Dominum non
a

erant in fastlgio principatus

nec

Prlnclpemprlnclpum cogltabant. Sed parum hoc.


su8

Adver-

me,

inqult

detrectabant.

adveneram, ego vcneram ut


cob haeredltatem
cere
et

Ego eorum rcdemptor omnium peccata mundarem,

ut recuperarem amissos, restltuerem paradiso sancti Ja;

illi

Adversus

me

detrectabant.

Et

Ideo Imitatorcs mel, Discipuli mel, nolite injurlam erubessl stclerills

ante prlncipes pro

nomiue meo

cum

cgo

sletcrlm pro vestra salute.

XLIII. Denique traditus in custodiam Petrus


teris Apostolls, et po.stcra die statutus

cum
si

coe-

ante consillum cons-

tanter dicebat

Princlpes populi, et seniores Israel,


slt

nos

hodie dijudlcamur, quod benefaclmn


In

homlni

infauiio,

quo

iste salvus factus sit

omni

plebl Israel,

quod

In

notum sit omnibus vobis, et nomlne Jesu Christl Nazareni


;
:

quem Deus suscitavlt a mortuis, coram vobls sanus * , hoc est Vos estis qui statuistls et Ghrlstum; glorlas loco duclmus islam injuriam, quia arguimur pro acgroli hominls sanitaie hanc hasredltatem servulis Salvator omnium derellquit. At illi conferebant iriter se dlcentes Quld faciemus Istis homlquem
In

vos cruclfixislls,
iste aslat

hoc

nibus

Et dimiserunt eos. Glorlabalur crgo Petrus, et


,

unusquisque Aposlolorum
cerent singuH

quia digni liabitl sunt, qui in-

jurlam pro Ghristl nominc sustinerent. Piccle ergo tunc di:

Etenim sederunt principes,

et

advcrsum

me

dclrectabant.

XLIV. Sederunt prlncipes advcrsus Esaiam, et disputaverunt ut secaretur sed non tlmebat eos qul dicebat Audite... principes Sodomorum*. Sederunt adversus
:

Act, IV, 8-10.

Ibid. i6.

J Isai,

i,

lo.

EXPOSITIO IN PSALMCM CXVIII.

dS

Ulcremiam ut mlUcretnr in lacum. Scderunt adversus Zachariam, qul occisus est inter templum et altare. Sederunt
adversus Susannam
,

et conlra castilatis focrainam judica-

baut

sod ut ostenderetur principum


,

consilium
principes
totius

excltavit pucri spirilum

Dominus

ream mdrtis pronuntiaverant,


absclvit.
,

bonum non esse ; et qnam eamdem Propheta

Innoxiam criminationls
et
alii

XLV. Sunt
talio
>

principes
:

qui adversus nos detrecest nobis colluc^

tant, dc quibus dlcitur

Quoniam noD
,

adversus carnem et sanguincm


,

sed adversus prin-

cipatus et polestates

adversus mundi hujus rectores


spirltualia nequitiae
,

tenebrarum harum , adversus


*.

quas

sunt In coelcstibus
sit

>IstI

sedent et explorant, qui justus

In

hoc

saeculo, qui Christianus Intente


facli.

Deo

serviat, stu:

diosus bonl operls et

Detrectant dc co dicenles

Insidiemur illi, impedlamus eum, probibeamus eum ellicere


quae dcsidcrat
,

conteramus ejusmenlem, frangamus anlsi

mum

ejus advcrsis frcquentibus ac repentinis, et


,

Dco

probatus est propter justitiam


tlones ejus.

Neque enim In

rogemus dari nobls tentatantum Prophetam tentationum


ut

ejus quas plurimas subiit, poteslatem habere potuissent,


nisi

Dominus probandi

sui militis causa dcdisset

ma-

jore

eum

glorla coronaret. Quis igilur


nisi spirilus

regem
',

Saiil exclta

vit in

eum,

malus, sicut lcgimus

qui se dole

bat excludi quoliescumque David vel citharae sono, vel

bonorum conslhorum operumque lldibus ac nervls mentem regls anlmumque demulcebat ? Quis excitavit Doech
Syrl nequitiam, ut sanctum vlrum proderet, et hospitalem humanitatem deduceret in periculum sacerdotis*? Quis

infiammavit ardorem

Ammom,
^
:

ut

domum

incestarct pro-

pheticam,

et contristarct

animum

patrls, altcrius inccsta

libidinc, alterius injuria


'

et qui aliis prophelabat,


xti, i3. Jld. ii, g,
lo.

domus
<

Epbes.

Yi, la, i3.

>

Reg.

a Reg.

xni, 14.

64
siiae

S.

AMBROSII

mala praevldere
,

noii potuerlt ?

Quls armavit furorem

Abessalon*

ut palrcm

domo

cxclnderet, et parricldali

persequeretur pralio? Sed cuin propc viribus reghi jam


esset sanctus inrerior,
restinxlt spicula,
ille

hoc uuo inceiisa adversum se quod cum fillus ncccm peteret


fdii pietatis

dlaboli

patrls,

tamen salulem

mandabat
,

affectu.
,

XLVI. Ergo

principes populi

ut Achitophcl

et caeteri

bcllantlum duces scderunt^ Tractabant principcs populi

cum

Abessalon advcrsus Prophctam


,

'.

Et ideo

dlclt

Etc-

nim sederunt principes


justi,
ait

ct

adversum

me

dctrectabant
Inis.

servus aulcm tuus exercebatur in jusllficatlonibus

Advertimus arma
verunt

qaibus omnes advcrsariorum rc:

pcUat impetus. Alibi

Circrimierunt me, el cxpugna-

mc

gratis

pro eo ut
''.

mc

diligerent, delrahebant
ait

mlhi

ego antem orabam

hic

quod studlum
non

ei

non

excrcendffi ad belli artes fucrlt juventulls,


;

deci-

piendi adversantis astutia ulla cordls

ut ilhmi vincerct

quem

videbat
;

sed adversnm eos pricliabalur, quOs non


in

videbat
lilabat.

majorque
Itaque
in

eo piotas,

quam

virtus corporis ml,

Dei exerccbatur juslificationibus

ut

contrarlo iclu dlabohnn vulnci\aret. Illceum ab Inlenlione


justitia3, et studlo dcvotlonis,

occupatlonibus benicis co-

nabatur abducerc

hic magis se dlvini operis ct cultus

meditationibus occupabat. Itaque


in

quem

spcravlt,

aflcctu.

Justus

Dominus prolexit eum , cum quo loquebatur, cul toto adhaerebat enim aut cum Deo loquitur orando aut
,
:

divina loquitur opera laudando

et

scmper loquitur opera


iNIhil

Dei

ne loquatur os suum opera hominum.


nihi],

terrenum

justus loquitur,

mortale
:

agit.

XLVII. Ideoquc
talio
'

dicit

Etenim tcstimonla lua medl-

mea

est

et consifia raea justlficatlo tua

Adver-

Beg.

xviiT, 5.

Id, XV, i4.

Ibid. 5i.

<

Psal, cviii, 3, 4.

Psal. CXY>> 24.

EXPOSITld IN tSALMtU CXVIII.


tls

6^

quid doceat, qiiod hjcc dcbeant esse coDsilla jusli, ut


,

meditelur mandata Dei


oraculis
;

cl exerceatur in

Dci laudibus et
facit qujc

nt justificet
,

Dominum

semper. Qui
,

Deus mandat

qure credit

Deo placere
possumus

Deum

justificat.
,

Quod ex

lectione Evangelii

intelligcre

dicente

non Hoc in uno h*bro, in alio autcm habes Non justificarerunt Deum, quia baptizarinoluerunt. Ideo Dominus ad Joanncmdicentem Egoa tc
Evangelista, quia Pharisaei spreTerHnt consilium Dei,
bnptizati baptismo Joannis*.
: :

debeo baptizari,
sic

et tu venis

ad me;

Respondit

Sine

modo;

enim oportet nos implereomnem justitiam'. Qui ergo facit maadata Dei juslificat Deum quia facit
, ;

ejus justitiam

et

bonum
;

est ut consilium

Dei sequantur

hominum

consilia

quia Dei consilium certum semper

nostra autem plerumque incerta consilia ex

rerum pro-

bantur eventu.
WvNWWk^rtWWxW^NXrt^^WVW-.MVVVvVVWVWVWWvV vVVvWW\\\\V>\WW\WVV*VV*VW<M

SERMO

IV.

Daleth.

I.

QcARTA

littera
,

secundum Hebracos Daletk

signifi-

cat latine

timorem

vel( ut alibi invenimus) nalivitalem.

Sed ulrumque potest congruere et convenire sensu. Nativitas cnim corum est quaj generantur in hoc saecnlo, per

quam

intclligimus
et ideo a

corporalia

et
;

materialia

qure sunt

caduca,

timore non dislat

ox corporahbus enim
est terrena na

et materialibus riascitur timor.


tivitas, nisi
II.
*

Quid enim
t

timor

Denique inde
Tii, 3o.

cccpit versus
iii,

Adhaesit pavimeDto

Luc.

Mallh,

i4> i5,

LYII,

S$
:

8.

AMBROSII

anima mea vlvifica me secmidum verbum tuum*. 9 Per pavimentum terram intcUigimus, per terram materia Terra es , et in terram lia. Peccatori aulem dictum est
:

sibis*
taverit

00 quod divinis mandatis inhaerendum non pu-

sed in materialia et corporalia dellexerit, cui imvitae

pressa fuerit

hujus saicularis deleclatio.


,

Denique

ejectus de paradiso (i3)


lesti

hoc
ex

est

ex

illo

subiimi et cgj,

loco

ad quem raptus
:

est

Paulus sive in corpore

11

sive extra

corpus nesciens
,

illo

ergo cmlnenti loco de:

i|

jectus in terram

deploret

Adam

dicens
:

Adhajsit pavi-

mento anima mea ; pulvere anima mea,


rentem
pus*
se

sicut alibi ait

Humlliala est in

et adhasit in terra venter

meus%

Poenitentiara gerentis haec

vox

est

qui meminisset adhae-

Deo

nescisse, nec potuisse discernere (quod

non

discrevitet Pauhis)
;

utrum

in corporeesset,

anextra corSplritus ergo|j


'

ita
,

infirmitatem,pigritIamquecorporis minime scncui


,

tiebat

Domini adhaerebat

praesentia.

propheticus

qui dolorem expressit, vel

Dominus qul

suset

cepit ejus infirmitatem,

personam repra^sentat Adad,

assumitejus affcclum.
All.

Loquatur ergo

Adam

Adhaesit pavimento anima


j

mea.

Qui ante bealissimus auram carpebat aetheream ,| curas vitae hujus et taedia nesciebat, is nunc sollicitudine^
,

mundi hujus

hixuriae studio, pecuniaequc cupidilate cur-

vatus, ut vulpis foveis se inserit, latibulisque terrestribus,

Merito adhaerebat pulveri

qui se levare non poterat

nisill

eumsupracrucem
pavimento, cui
ret

suamChristuslevasset. Merito adhaere-

bat pavimento qui se abscondebat a Ghristo.


dicit Jesus
,
:

Non

adhaerefci

Sequere

me^ Non adhaeTJ


Legem
dicenTl

pavimenlo
Psal.

qui

audit et
13.

sequltur

cxvm,
5

25.
i,

>

Gen. in,

xii, a.

Psal. xliij, a5.

H
4

2 Corj
1

Joan,

43.

EXPOSITIO IN PaALMVU CXTIII.

8f
,

tcm

Post

Dominum Deum tuum


adhaerebis
*.

ambulabis

ct

ei

soli servies, et ipsi

IV

Quomodo ergo pavimento adhxreat unusquisque


audi dicenlem
est...
:

quomodo Deo,

Qui adhaeret meretrici,

>mium
>

corpus

qui autem adhaeret

Deo

unus

spiri-

lus est*.

Terra

ista

quam gerimus, meretricis quibusdam


fucis illinit
;

nos illecebris capit, et quasi vultus quosdam vohiplatimi

corporaHum deleclationum
veritas, cl forensi
tes (i4)'

ut lalcat in his

quadam

specie decipiant approplnquan-

Sed cum iutericrcm oculum menlis ad tempus


p.ul

obduxerunt, postea tamen decusso vehit quodam


vere

voluptatum hujusmodi decore


hujus aut corporis
esl igitur adhaerere

quam
,

sil

inanis

gratia saecuH

fdcile

deprehenditur.

V.

Bouum

Domino

nec inflcxam
,

cervicem habere ad jugum mundi. Ideoquc Ecclesiae


forli

vel

animae dicit Sapientia


,

Sicut lurris David ccrvix


:

^tua

quae aediilcata est io Thalpiolh

mille ostia pendent

>in ea, omnia jacnla potentium^.

Erucla euim ad

Dcum
illece-!

cervix, et jugo Chrisli habihs, quae nulla in lerras

brarum inilexione curvetar, sicut Christi regalis est turris^ cni jugum suuui Nabuchodonosor non possit imponere. Condidit enim turrim illam David, iile manu fortis, et su^
pra

murorum
sit
:

aedilicavit exceisa
,

ut subsidio pariter ek
:

dccori

subsidio

qula hosteuFlfc-aBvidet et repeliit

decori, quia

non solum

iuter humiiia, scd etiam inter ex-

celsa supereminet. Ila

tamen subsidio,

vel decori

si

ha-

beat in sc vcrbi dogmata velut quaedam phalerarum moniiia,

habeat eliam jacula potcntium Prophetarnm, quae adversus

omncni exlollentcm

se altitudinem lacerlis

qulbusdam

fidei dirigunlur.

VI. Noli igitur In

pulverem mortis deducere animam


trlbuit,

tuam,
'

cui

Dominus ctlam uaturalem altltudincm

Deut. X, ao.

Gor. ri, 16, 17.

Can',

iv, 4.

5.

68
et

i.

AjiBRcysii

vigorem quo

se cxcilet et assurgat. Unclc eliam

dc hac

coRJunctione animae et corporis diclum opporlune accipi-

quod in naturali vitaj nostrae mysterio connexa anima corpori velut humi reptet, ct pavimento adhasreat partim propter hoc terrenum hahitaculum partim quia
tur; co
,

corpus islud e tcrra

est.

Et regionis

igitur diversorium, et

materia ipsa corporls nostri huic concurrit sententiaj.

Ideoque pulchre ApostoUis de mortis hujus corpore


herari
in

li-

cupit

quia

carcere

quodam claudimur
siti
,

ct

quodam
VII.

hixuria; gurgustio

tenebris involvimur

deljctorum.

Ergo secundum voluntatem Dei amhulemus

iit

adhaBrere dicainur Deo.

Nam
:

petentiam vlvit, caro est


spiritusest.

secundum corporis apqui secundum praecepta Dei,


qul

anima noslra caro, hoc cst, ut dicamur caro, sicut ct illl qni in dihivio perierunt, de quibus dictum cst Quia caro sunt* : sed magls caro
fiat
:

Non ergo

nostra obediens anima3 gubernaculo,


appellari mereatur

fiat

anima

ct

hoc

nomine

sicut appellata est famiha

patriarchas Jacob, et generationis ejus sancta posteritas.

Sic enim scriptum est

HI

fdii

BaLi

quam

dedit Laban^

Rachel

filiK sua3, et

peperlt hos Jacob, animas scptem.

Et ahbl

Omnes autem
yEgyptum
,

anima) quaj

intraverunt

cum

jjJacob in

qua? exlerunt de femoribus ilhus,


Et In prinErant autem omnes animae de

practer mulicres, inqnit, et sexaginta sex*.


cipio

Exodi legimus

Jacob qulnque

et septuaglnta qui erant

cum

Jacob*.

Ergo

ilh

qui habltabant

cum Joseph

et

de ^gypto exie-

runt, anlmae sunt.

probitate

VIIL Qul autem cum essent Angeli Dei , hoc est vltae Angekirum Imitanles gratiam (qni enim non ducunt uxores et quai non nubunt crunt sicut Angeli in
,

Rom.

Yii, 24.

Gen.

-vi,

3.

Id. xlvi, 25, 26.

Exod.

i,

5.

EXPOSITIO
ccelo) qul

I?f

PSALMTM

CXVIII.

6g

ergo cuni Angeli vidercnlur, capti suut decore

foemina^o, hi caro sunt, sicut

permanebit Spirilus meus

in
s

dominus Deus dixit t Ncn bominibus istis in nDlernum,


:

Tpropter quod caro sunt*.


Angelis comparantur
rilu
;
:

Et merito experles

Ilbidinis

caro uon sunl In carnc, sed in spi-

quales erant

illl

qui doctorem Apostolum sequeban,

tur

quibus
^.

ait

ispiritu
libidine
,

Yos autem non cstis in carne sed in Qui autem corporea foeminarum capiuntur
:

caro sunt

atque utinam caro tantum


;

et

non

etiam equi adhinnientes


sui adhinniebant*.

Quia in uxorem, inquit, proximi

IX. Rogat ergo qui dejectionem animae snae scnlit ad

pavimenlum usque curvatae , verbum Dei, quod animas ad


autem anima; quae
vias

ut

vlvlficetar

se trahit

secundum quascumque, et
peccato mortua
in ea post

miseratione sui levare cupiens abducit a

terris. Vivificator
,

ambulat Christi

Deo vivens;
haec

ita

ut mors peccatl

dominatum

habere non possit,

posteaquam

consepulla

cum

Christo justificata est a peccato. Sed qui juslificari cupit,


vias su&s ante pronunllet.

X. Ideoque securido versu

ait

Vias meas pronun

tiavi, et exaudisll

mc

doce

me

juslificationes tuas*.

Pulchro ordine ad justificationcs Dei perveniendum putat,

ut

primum sua peccata


:

fateatur. Sic

enim docemur
*.

et alibi

Dic iniquitatcs luas, ut justificeris


,

Itaque
,

scire

debemus
Qui

quid

sit

vias suas

ambulare hominem

et

vlas Dei.

facit voluntates carnis, et vivit

secundum

concupisceutiam mundi hujus, vias suas ambulat, quibus


delectatur et gaudet.

Qui aulem
quaerit

vcnit voluntatem facerc

Patris sui qui in ccelis est, cujus cibus est ut

mandatum
sed

Dei complcat

qui
>

non

quod
'

sibi voluptati fit,


t, 8.

Gen.

VI, 5.

26,

Rom,

tui, 9.

Jemn.

<

Psal. cxriu, 26.


.-

* Isal. JLIII,

^O
;

i.

AMBrOSII
,

quod placcat Dco illo viam Domlni pcrgit illam vlara Ego sum via vcritas, ct vila*. Yidcs ergo quae ait quia illo vivit sccundam vcr1)um Dci qui viam ambulat Chrisli. Ipse etiam Dominus Dcus in Deuleronomio docet,
: ,

quomodo in viis suis ambules quid Dominus Deus petit a tc


,

diccns
,

Et nunc, Israel,

nisi ut

limeas

Dominum
eum, et tota anima

Deum tuum,

et

ambulcs

in viis ejus, et diligas

servias

Domino Dco tuo ex

toto corde tuo, et


justitias

tua cuslodias mandata ejus, et


igitur alias vias esse carnis, alias

ejus^
si

Liquet

Dei

et

quis velit

am-

bulare vias Dci, sciat ei prius esse vias carnis, et corporis,


et saecularis sapientice deserendas.

XI. Rellnquens itaque eas David

pronuntiat

et

apud

Deum non
mile
illi

tacct. Confitetur errorcs,

non tacet

lapsus. Si-

hoc

dixit

Annuntiabo advcrsum

mc

iniquitatem

meam Domino^

Si

enim
,

sc accusaverit justus,

vocem

parati accusatoris cxchisit

qui solet acerbare pcccaia, et

uniuscujusquc exagcrare

flagitia.

Obstruit crgo os cjus


,

qui ipse dc se fuerit ante confessus


confitcntis.
sat

et pracslruit

veniam

Vcrecundia excusat rcum, pudor suus accu(i5).

lur in se dohiisse

Qui cnim sua delicta non tacuit, vidcquod fecit, in diabolo prodidissc quod Justus in exordio sermosuasit. Ideoque ait Scriptura Qui se accusal, ctsi pcccator est, nis accusator cst sui\
auctorem
:

justus essc incipit; quia nec sibi parcit

ct Dci justitias

confiletur,

qucm

pulat latere nihil posse. Ctinam

Adam

se prius accusare,

quam

cclarc voluisset.
:

ut confitcamur errorcm
a

veriimetiam

si

Scd non satis est corrigi volumus,


,

Domino postulcmus,

ut doceat nos justincationcs suas

ne poslea errare possimus.

A Domino
ait

igitur doceri pelit

quia unus cst magistcr noster% ut

Ghristus.

Nec

otiose
xviii,

Joan. XIV, 6.

Deut. x, 13, i3,

Psal. xxxi, 5.-4 Prov.

17.

Matth. xxni, 18,

EXPOSITIO IK PSALVIM CXTIII.

tjt

hoc

pelit}

quem
XII.

lu erudieris,

noa enim ille bcalus qnem docet homo Dominc.

sed

Lbique meminitsui, nec putat


jusliricatlones suas

sntis cssc, ui

do-

Dominus Deus noster, sed ceat eum c Viam justiOcalionum tuarum insinua mihi, et addidit
:

exercebor in mirabillbus
est ut

luis

'.

Vide ordinem. Prius


quid

dlscamus Doraini juslitlcationcs, deinde ut gradus


et

quosdam justificationum
clas, et

ordinem noverimus

prius, quid consequens esse debeat.

Nam

scire quld fa-

ordlnem nesclre

faciendi,

non

est perfectai cogni-

tionis

oflendunt plerumque praepostera. Denique justus

esl, qul se in

exordio sermonis accusat

injustus

autem

qui quod prlus negaverat, confitetur.


venit gratiam
:

Ille

verecundlae inIta ordi-

hic

notam

incurrit impudcntise.

nis ignoranlia conturbat

negoliorum naturam, formamdldlcerit

que meritoram. IUe autem qui


bus Dei.
XIII.

primo mysterla

Dei, deindc ordlnem mysteriorura, exercetur in mlrabill-

Graecus aooXex^i^" posuit

quod

dlcltlatinus, hal-

lucinabor. In quo vldetur esse allqua sermonls offenslo se-

cundum vulgarem consuetudioem


loqui
,

quia xhyc/nsrt vulgo

aestiraalur, vel hailucinarl, vel plus

quam

oporlet allquid

et videtur esse praEter


;

quod audlentl fastidlo est cum ordo rerum vldcatur afferre faslidium ut si causam velis enarrare aliquam, et ordlnem serves auditor autem ad rerum festioet exltum
et

superfluum videri

ordlnem

superlora

fastidit.

Sednonpotest plenelnstrui,

nisl qul or-

dine sui cuncta cognoverlt. Inde

uonsolum factum depre-

henditur, sed etiam facti pondus, et facienlis affectus.

Ideoque Davld quasi bonus sul judex atque arblter, prope


usque ad fastldium vult docerl
,

et vel superfluo

Immorari

tempore,
>

quam necessarlam ordinem

praeterire; ohJoX<x^

Fsal. cxTiii, 37.

ya

S.

AMBROSII

Diilm vel halluclnatlo videturlongaqujedam esse medltatio


et

morosa qunedara menlis

intentio

quo non longe abest

exercilium, vel animi, vel corporls.


cet

Nam
,

ut

illc

qui exer:

mcmbra

sua palajstra

diutius cxercet

ut rcboret

ita

qui excrcet

mentcm

in Scripturis divlnis

vel in consillis,

diutius exerccre debct.

XIV.
^cai
Lat
:

Exivit in

campum
,

Isaac

'.

Gra;cus dixlt aW.-

Latinus deambulare

vcl exerceri.

Rebecca vcnie:

typus in ea praefigurabatur EcclesiaG


,

parabantur

nuplia;

in

qulbus sacramentum foret magnum. Videns


illa

Patriarcha

mysteria, exlvit in
,

acrimoniam suoementls
sul.

Diversis utlquc

compum, difFundens deambuhms in innocentia cordis cogilationibus exercebat animum, et


et
:

in mirabillbus mystcrils dclectabatur

cujus ut imltator

cvadcret sanctus Propheta, doccri justificaliones Dei, et

viam justiliarum ccelestium cognoscere gestiebat; ut non dormiret anima ejus saeculi Islius somnum nec mundan.c
;

captus vanitatis illccebris, a perscquenda veritatis intentione difllucret.

XV. Qua

ratlone ergo doceri velit


pra; ta^dlo

subtexuit dlcens

Stlllavit

anima mea

confirma
^
;

me

in verbis

tuls.

Allqui codices habent,

Dormltavlt

quia tvucTa^cv

et i(jza.hj

duabus

lilterls

dissonant. Potuit interpres vel an:

tiquarius scriplor hlc


stillare.

falll

wiTa^u-j dorniire est, axi^tfi


,

Perfectior

lendit mysterils.

non dormltat qui divinis animum inDenlque ipsealibi dicit : Si dedero som*.

num
Sed

oculls meis, autpalpcbris mcis dormilationem

vigllat

semper;

et

si

caro dormit, cor

vigilat.

Non

ergo dormiebat, qui templum conderc Domino cogltabat verborum ccelcstium cxaBdificatlonc, non lapldum. Verbum enlm Dei repulsorlum la^diorum est, quo somnus
animae

sopor mentis excludilur.

Ex
'

tristitia

enim

et sol-

Gen. XXIV, 63.

Psal, cxviii, 28.

Id. cx\xi, 4.

EXPOSITIO IN MALMtrM CXVIII.


licltudlnc saecularliira

^3

somnus

irrcplt.

Qui autem adhacret

Deo, curarum fugitans, Toluplalem capit cognitiouis eternae nullam illic mutationem rerum saecularium pcr,

timescens.

XVI. Qui

facilioribus igitur
,

laborum uluntur compen:

diis, Dormitavit

accipiunt

sed Origenes qui raulto-

ruminterpretationesdiligentidiscussitindagine, Slillavit,

secutusest; eo quod perfecli anima quasi bene composita


el confirmala

non

stillat

ut fastigia culminura quae bene

tecta atque
lant.

munita sunt

caeterum incomposita cito

stil-

Inde u*urpalum est

Stillicidla ejiciunt
*
j

homlnem

in

die hyemali de

domo

sua

in

quo

frlgoris asperitate

et frequenti aeris mutalione tcntamur.

Denique docemur
*.

"provldere, ne fuga nostra

fiat

hyeme

vel sabbato

Pro,

balos enim jam nos dies debet reperire vel judicii

vel

mortis

ne viduatos

virldilalibus
flore

prosperorum

et

omni
in-

spoliatos
veniat.
?

secundorum

successuum exitus mortis

XVII. Caveamns ergo ne unusquisque nostrum ejiciatuT de st^tu mentis suae, et naturali

quadam mansione

si

"habeat foramina

mansionum,

e qnibus fluentia stillicidia

tanquam ex fundamenlis subruant hominem nuUa sapiensoliditale fundalum. Ideoque ait Propheta Fili ne '. Confirmandaest igiluranima nostra, ne stillet defluas et individua virtutuin compage solidauda, ut possit Regis
tiae
:

aelerni servare
"cilis in

mysterium. Cacterum

is

quicuraque est faillac ef-

verbis, velut plenus

rimarum, hac atque


,

'fluens, inleriora evacuat sua

el exterioribus passionibus

inundatur, tegere se nesciens, nec tenere verbum quod


acceperit
:

sicut

sancta Maria quae conservabat omnia


*,

'Tcrba in corde suo

ne quid ex ejus corde deflueret.

ProT. xxxvu.

Matlb. xxit, ao.

Prov.

iii,

21.

<

Luc,

II, 5i.

Ij4

S.

AMBROSn

XVIII. Tall se munilam dole virtntum Ecclesia loquitur; ut digna videatur in cujns invilatus Sponsus succedat

hospilium. Hinc

prlmum

se

pnesumit csse placiturara,

si

benc tectam

ct fida

scrvantcm

silenlia Christus aspiciat.

Eccc

es

inquit, formosus consobrinus

meus,
*.

et

quidem
nos-

spulchcr: accHnatio noslra opaca, trabes

domorum

trarum cedri lacunaria


,

rfostra cupressi

Lau.dat Sponsi

decorem Ecclesia quem plus unusquisque tacito Jaudat afleclu, ct fidus mysteriorum inlcrpres tacendo plus prce,

dicat.

Ideo

Namqui arcanadivulgat imminuitChristi decorera. nemo mittat.margaritas suas porcis; ne conculcari


,

faciat ornamentapretiosa.

Nonergointabernaculoloquacis

et garrull; quia in mulliloquio

peccatum admittitur
,

sed

in viri seril

qui

sit

parcus alloquii

nec sermonls intem-

perans, et verborum sobrletate tcmulcntiam loquacitatis


evitans, caput

suum Christus inchnat. XIX. Et merito opacam signlficat acclinationcm quia in Ecclesla conslltutos virtus obumbrat Altissimi. Hac umbra David protegi sc postulabat; ne eum per diem sol
;

ureret, velluna per noctem

^.

Hancumbram
,

spirltahs

mi-

nistrat gratia torrida soeculi hujns


tibus.

et

mundi

aestiva fugien,

Opaca

igitur accHoatio Christi et Ecclcsioe


Illa

quibus

Dci Patris oelcrna


caraus
,

requies aspiras. In hac ergo requiesrestibus fatigatl. Si


in

umbra peccatorum nostrorum


,

quos adussit Ilbido, hos Domlni crnx refrlgcret,


rcclinavit
savit
,

qua se

ut nostra delicta suspiceret. Si quos culpa las-

Iios

Jesus gremlo susclpiat suo

et molli foveat

amsit

plexu.

Unde audeo

dicere quod caro Christi acclinatio

Ecclesiae.

XX.

Trabesdomorum nostrorumcedrl.

Cedri specie,
;

majorum
Cant.

qui justl fnerunt, gloria declaralur

justus enira
,

ut palina florebit, et sicut cedrus quae in Libano est

mul-

I,

i5, 16,

Psal. cxx, 6.

EXPOSITIO
tiplicabiliir.

II

PS\LMrM

CXVIII.
:

^5
ita

Sicnt enim cedrns non pulrcscit

nec ma-

jorum

gloria

uUa vcstustatc corrumpilur.

XXI. Lacunaria nostra cupressi. Gcnus hoc arLoris nunquam amittit viriditalcm suam hvemc juxta, vcrc,
:

atquc

aestalc

comam

pascit

nec diverso colore mutatur.

liat

Solam hanc arborem ventua suo nunquam honore desposola nunquam vcteri exuitur amictu, aut novo llore vestitur. Sic apostolica quoque gratia nescit defeclum
:

sed veluslatc sui

floret.

Anima ergo corrrumpi


,

nescit

quae florenlibus meritis vigcns

semper

juslitiae caetera-

rumque virtulum culmina


tat.

patienti

magnanimilatc suslen-

Et ideo non
est ac

defluit

neque

deficit; quia nihil in ea ri-

mosam
nihil

remissum, nihilmobile,
sermonis ex ea possit

nihil

lubricum,
Ideoquc

quod

vitio

efi^undi.
,

confirmari sc petit in verbis suis Propheta

ne moveanlur

pedcs ejus, nc efl^undantur gressus ejus


recto vigcat cordc,

'.

Qu^

si

quis

non

patitur, sed radicatus atque fun-

datus adversus oranes passioniim fluctus immobifis perseverat.

XXII. Confirmatus igitur in verbis ait t Viam iniquitaet lege tua miserere mei '. Non dixit tis amove a me
: :

Amove me a via >a me iquasi


:

iniquitatis; sed

Viam

iniquitalis

amove

in nobis sit, et

nobis inesse vidcatur.

Quandiu enim exerccraus aliquid improbum, via iniquitatis inlerius inanet, ct nou recedit a nobis; ideoque studiose agamus, ut

eam

nobis separemus. Sed quia haire-

ditarium iniquilatis glulinum mentibus iuhscsit humanis,

opus
fefix

est fiberanlis auxilio.

Precare et tu, et dicito

In-

ego

Gratia

hcmo, quis amovebit a me iniquitalis viam? Dei per Jesum Cbristum Dominum nostrum. Et
;

polchre viam dixit iniquitatis, non iniquitatem

eo quod

Psal. Lxxii, 9.

Id. cxTiii, ag.

^6
non
qiiasi

8.

AMBR6SI1

naturalis

iniqiiitas sit in

nobls

scd

majorum
est, et

post peccala currentium

sit altrita vcstigiis.

XXIII. Meriloqnc quia vulnus grande, ac vetus

diu serpons, pcrfectioris medicina3 remedia deposcit, ob-

secrans ut Domini legilima miseralionecuretur. Cito enim


refricatur vulnus
,

quodsanatum mcdicinae lege non fuerit


sentit

imo etiam seriorcm curatio


virus in interiora proserpit,

profectum. Ideoque

si

medicamenta
,

foris apposita

iion sentit. Exigit ergo medicinaj ratio

ut aut sectione

aut adustione curetur.

INisi

enim putrefacta recidantur,

aut

humor

inutilis

decoquatur, frustra medicinaj manus

adhibentur ad vulnera. Idcoque bonus mcdicus hujusmodi

aegrum legitime
proficere.

dicit esse

curandum; ut

possit

medicina

Lege ergo miseretur, qui cum


ipsum

justitia sapienlia-

que miseretur; ut ea dimiltat quae scitjure posse dimitti;


ne cum
alterius miseretur, se
legi faciat

obnoxium.

Agag postquam miser&tione donatus est, fecit peccare Saiil. Peccavit cnim in ipsa misericordia et idco peccavit
,

posl misericordiam.

XXIV. Consideremus etiam, ne

ct

ipsum deleriorem

faciamus, cujus miscremur injuste. Plerumquc enim non


coercere delinqucnlcs majoris auctoritalis est
ulciscaris (16).
,

quam

si

Tradunlur enim

in

passiones ignominiae,
,

quicumque ahquid inhonejtum commiserunt nuUumque culpaj pretium ferunt. Denique eos qui cognitorera Deum suorura scelerum non putabant, et quasi sine judice et sine lege vivebant, Tradidit illos inquit Deus in repro bum sensum quia elegerunt viam iniquilalis viam autem veritatis cligore noluerunt. XXV. Sed Propheta qui sincero converti voluit affectu, Viam inquit, veritatis elegi judicia tua non sum obli,

'

tus
>

Non
a8.

potest hoc diccre, qui errat in dogmate.

Non

Rom.

I,

Psal, cxviii, 3o.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIlI.


polest Arrianus dicere, nonpolest SabeUianns
: ,

JJ

non Manichaus non polest dicere avarus, qui saecularia el mate^rialia concupiscit non potest dicere qui negoliatur; non est enim via vcritatis habendi sludium, cupiditas possi
:

dendi.

Quomodo

via veritatis

cum

ille

dives in sjecclo

nequeat secum suas transferre


dico
illo

divitias, et incipiat

men-

Lazaro egentior esse post mortem? Non est via

Yeritatis

honor

saeculi

solliciludo

mundi. Deniqne qui


:

Tiam

veritatis elegit,

paiilo

post dicit

Averte oculos

smeos, ne videant vanitatem *. > Yanitas temporalium est, Teritas aelernorum. Si volumus igitur ambulare viam verilatis peregrinemur sa?culo magis quam Deo et ambule, ,

mus
est
:

per fidem.

Quienim perfidem ambuIat^Deopraesens


,

qui ambulat per speciem


:

adest s.tcuIo

peregrina-

tur a

Domino sed hic cito confunditur. XXVI. Unde refugus ab hujusmodi viro dicit David Adhaesi testimoniis tuis Domine ; nc confundas me *.
,

Adhaeret et testimonils Domini qui ejus mandata non respuit, judicia


snis.

non obliviscitur, nec voluptatibus indulget Qui adh:eret Domini testlmoniis, rcnuntiat mundo ,
est Inslgne victorice.

posteriora obllviscltur, ad priora contendit; ut perveniat

adbravium, quod
ditur,

Non

ergo confun:

non ceperint non confunditur, etiamsi erubescenda commiserlt qui veniam


illecebrosa
,

quem mundi hujus

delictorum poscit

a Chris^to.

Ideoque respondelur
in pace*.

ei

Di-

imissasunt tibipeccata tua...vade


confundltur,
ut
si

Sedita non
j

fuerit in
,

eo operata peccalorum remissio

non solum peccata

scd eliam peccandl affectum aufe-

rat. Justltla

remlltat iniquitales, forliludo tlmorem, tem-

perantla impuritatcs, ut

perpelua

fiat

remissio peccatorum. Intret in

non solum lemporalis, sed etiam animam tuam

Psal. cxTiii, 37.

Ibid, oi.

Luc. ."* 48-5o.

^8

'8.

AMBROSII
,

Christus, Inliabltet in tuis mentlbus Jesus

ut in labcrna-

culo virtutis peccato locus cssc non possit.

XXVII.

Viam

inquit

cum

dilatares cor
si

mcum
ait

*.

mandatorum tuorum cucurri Neque enim poterat viam


:

currere,

cor ejus coarctaretur angusliis. Deniquc cur-

renlibus viara

Domini

Apostolus

Dilalamini et vos
:

et nolite

jugum ducere cum infidelibus. Et de se ait Os nostrum patet ad vos o Gorinthii cor nostrum dilatatum est^ Ideo et de Salomone dicitur Lalitndo
,
,
:

"'

ncordis cjus, sieut arena maris',

Et vide distantiam

via sit angustior, cor latius, ut Patris, et Filii, et Spiritus

sancti sustincat

mansionem

ne veuiat Verbum Dei


angustias
,

et

,,

pulset, et videns cordis ejus


tare.

dedignetur habi-

|||

Deniquc sapientia

in exilu canitur, in plaleis

autem

cum

fiducia agit. Plateoe latac sunt. i\on igitur in viis, sed

in cordis latitudine sapientia decanlalur.

In hoc igitur

campo

inlerioris

hominis, non in angustiis mentis curren


:

dum

nobis est, ut comprehendamus. Scriptum est enim

Sic curritc, ut

omnes comprehcndatis

'.

Denique comii

prehendit, qui

ita cucurrit, ut diceret : Cursum co^summavi ^ cucurrit enim ut bonus equus, XXVIII. Siquidem habet equos suos Christus, de quibus

dicit

Propheta

Immisisti in mari equos tuos

turbantes

aquas mullas^

eo quod gentium populos, qui moventup

ut aqute mullaG, et excitanlur ut fluctus

aquarum multarum,
;

evangelizando commoverint Apostoll


terrenis idolorum cieremoniis in

ut assurgentps a

Christum crederent. -Et^

supraait: Ascendi inequostuos: equltatus tuussanitas'.


,

bonorum equorum duodecajagum mlrabile quibus frena


pacis, habenae sunt charilalis
!

Conslricti sunt inter se

concordiae vinculis, et jugo fidei subjecti, quatuor rolis


>

Psal. cxvui, 3a.

X, 34.

Cor. vi, u-i4.

'3
iS.

Reg.
7

iv,

Tim.

iv, 7,

29.

Cor,

Uabac,

m,

Ibid, 8.

EXPOSITIO IN PSALMUU CXVIIt.


Evangelil myslcrluiu totlus orbis fiuibus Inreheatcs
,

r>p

bo-

Dum

aurigam portautes Del \erbum, cujus

ilagello fugatac
istius prin-

sunt Ulecebrae saeculares, exterminalus


ceps, juslorura cursus implelus est.

mundi

rationabilium equo!

rum grande certamen


rotam currebat,
et

mirandum mysterium Rota intra

lum In quod annuntiabatur.

non impedlebatur. Novum TestamenVeteri Testamenlo erat, intra illud currebat, per
In quatuor partes ibant rolse,
;

etnon
iis,

revertebantur retrorsum

quia spiritus

vitae
;

erat in

qui

currebant in quatuor partes tolius mundi


sione currebant, quia bona vila

et sine offen-

equorum quadrabat. Gur-

rebant Igltur equi, qula non dormiebat qui ascenderat


cquos.

XXIX. Animarum Igitur nostrarum auriga Jcsus qul no


quoquc
vult asceudere

equos nostros, hoc

est,
:

nostra cor-

pora; sed vigilare semper, ne dicalur nobis

Dormltave-

runt qui ascenderuntequos^

impigre. Vix transitur a


rit, translre

Transcundum esl hoc mare vigiiantibus sl quis autem dormie


: :

non
in

poterlt; sed demergitur, ut iEgyplIus,

cujus et anima et corpus Interiit

Equum

enim,

et ascen-

sorem projecit

mare % qui non scquebantur legem, sed

persequebantur.

SERiMO V.
He.
litlera //e,

I.

Sequitlr quinla
loterpretalio; qui

quae latine significat,

Est: vel, ut alibi Invenimus,

Vivo.

Convenit

sibi

utra-

que

enhn
1.

est, vivlt; et qul vivit, est.

Psal.

Lwv,

7.

Dxod. xv,

80

*.

ambrosii

Denlque gentUes non sunt ; et ideo non vlvunt, sed mortui sunt Jesus autem heri ct hodle, ipsc est et in sjccula'.
:

diclt Domlnus Deus'". non esse. qulylvit? Vlvit autem Jesus, qui etiam mortaos vivificat, et vocat ea quoe tion sunt tanquam ea quae sunt. Nihil mirum si Domino cedit natura, ut vivificentur et mortui, et inclpiant esse, qui non erant. Et ideo qula via eliam vita est sccundum ilhim qui

Et qui

est, vlvit

Vivo enim ego

Quomodo enlm

potest

ait

Ego sum

via

veritas

et vlta'

viam qua^ramus, ut

vitam habere mereamur. Audiamus ergo ilhim qui vivlt in Chrislo. Yivit auiem qui alt Sed nos qul vivlmus, bene:

dicimus te, Domine* cumque mortuus fuerit,


II.

sin Ghristo enim Jesu etiam quivivit.


,
:

Audlamus, Inquam quid dixit ut viveret Legem ))mlhi constitue, Domine, viam justificatlonum tuarum et quaeram illam semper ^ Miles qui Ingredltur iter, viandi Ordinem non ipse disponit sibi, nec pro suo arbltrio viam ne recedat a carpit, nec voluptuaria captat compendia
:

signis (17)

sed itinerarium ab imperatore accipit, et cusprsescripfo incedit ordine


iter,
:

todit illud

cum

armis suis

ambulat

rectaque via conficit

ut invenlat

tuum non accipit, manslonem paratam non


rator
iis

parata subsldla. SI alio ambulaverit itinere,

commcaannonam

invenit; quia impe-

jubet haec prasparari omnia qui sequuntur, nec

dextera, nec sinislra a pra^scrlpto itlnere dechnant. Meri-

toque non

deficit, qui

imperatorem sequitur suum; mo-

derale enim ambulat, quia imperator non quod sibi utile, scd quod omnibus possibile considerat ideo et stativas
:

ordinat; triduo ambulat exercitus

quarto requiesclt dic.


,

Ellguntur clvitales, In quibus triduum


plures interponantur dies,
'

qnalrlduum,

et

si

aquis abundant, commerciis


11.

Hebr.

xiit, 8.

Ezech, xxxm,

Joan. xiv,6.

Psa'. cxiu,

18.

Id. cxvui, 33.

EXPosiTio iu PSAUidM cxvm.

81

frequentanlur

et Ita sine labore conficitur iter,

donec ad

eam urbem
III.

pervcniatur, qua3 quasi regalis eligitur, in qna

fcssis exercitibus

requies miiiistrelur.
viandi esse praescriptam, Christo

Hanc legem

du-

cente, sanctis commeanlibus, recognoscas velim, Profecti

sunt enim ct patres noslri de terra .'Egypli per longa


spatia terrarura, quorura stativoe descriplae sunt;

donec Cades,

id est,

omnes, mansionesque ad sanclam terram

perveniretur.
sit

Ista; suntslativre

filiorum Isracl, quas dcscrip-

Moyses ox pra^cepto Domini. Adverlimus ergo quis has

ordinavcrit mansiones,
Israel. Praeibat

quomodo ambulare
Deus per diem
:

oporteret

filios

columna nubis, ut refrigeraret vianlibus noctu autcm in columna ignis, ut viam ostenderct ambulanlibus, et tcnebras dimoveret. Lex viarom columna erat et ignis, et nubis : denique in columna nubis loquebatur ad eos. Cbi volebat exercitum requiesccre a labore itineris, non movebatur columna igois, nec transibat nebula lucis : quando autcm volebat exercitum movere, provehcbatur etcolumna ignis in nocte, columoa autem nubis in die. Illa autem columna nubis specie quidem pracedebat filios Israel, myslerio autem significabatDominum Jesum in nube venlurum levi', sicut
illos

enim

in

dixit Esaias;

hoc

est, in virgioc Maria, quas


:

nubes crat
virgini-

secundum haereditalem Evfc

levis erat

secundum
non

tatis intcgritatem. Levis erat, quce non homini quairebat

placere, sed Domino. Levis erat, quae

in iniquitate
:

conceperat, sed Spiritu superveniente generabat


dclicto, sed

nec in

cum

gralia parturiebat.

IV. Aliter

Venit in

quoque hanc interpretalionem sumere licet. nubc levi Christus in .Egyplum hoc est venit in
,

susceptionc corporis in hoc sasculum. In nube venit,

nebula corporis obumbrabat


I laai. XIX, I.

sed levis erat caro,

quem quam

LTII.

53

d,

AMBROSII

nulla sua gravabant delicta.

varelur suis

qui auferebat

Quomodo enim peccatls graomnium peccata populorum ?


:

ecce qui tollit peccatum Ecce, inquit, Agnus Dei mundi*. Anle hesternum lectum est, quia slabat Jesus, ethabebat vestimenta sordida; mea enim peccata porta-

Sumpsit vestimenta nostra, ut nos splendore immortalitatis inducret. Venit in nubc levi quasl juslltia; iniquitas
bat.

enim
die:

in quibus peccata

pkimbeo sedet Christus in corda justorum, non erant. Et Ideo bene leclum est hoQuid relribuam Domino pro omnibus quae retrlbuit
in talento
:

Pro nobis Verbum susccplt carnis infirmltatem pro nobis esurivlt, vapulavlt, crucifixus est, mortuus cst; ut nobis, in qulbus ante vlla ignobiiis et degener habebamihi^
?
:

mors esse pretiosa. Sed revertamur ad confeclionem itlneris, et ordinem V. mansionum. Et tu sequere spiritallter hanc legein viandi ut exeas ex /Egypto, et inde promovens fige tabernaculum in Socoth; haec prlma llbi statlo slt. Socoth prima manslo
tur, inciperet

est,

signlficans tabernaculum.
in le est,

Fige ergo tabernaculum


,

quod

mentlsque

tuae

slalionem confirma
in fide Ghristl.

ut ra-

dicatus atque fundatus

maneas

Sequltur

mansio

in

Mara, hoc

est, in

amaritudlne. ^Jon
est In

omnes man-

siones aequales sunt. Inde

ventum

Hefim, ubi fontes

duodecim

erant, et septuaglnta arbores

palmarum. Post

amariludinem, ne popukis deficeret, debuerunt amrena et


foecunda succedere. Inde Raphldln, quod est laudatio ju-

Inde sequltur Slna, habens in se et popufi tentatlonem, et Legis promulgatlonem. Variantur merita mansionum; quia nulU jugis in hoc saeculo vivendi potest esse
dicii.

successus.

Bonus

Igitur
:

Imperator

afibi

manna

esurienti

populo minlstravlt

afibi
,

potum de petrafluere, quo


;

sltim
afibi

popuU
>

reslingueret
I,

augusla provisione praecepit

Joan.

39,

Psal. cxv, la.

EXPOSITIO IN PSA.LMUU CXVIII.

l)

Legem

dedit

alibi

triumphos donarit
populo typus
iter

at his beneficiis

folus exercitus nulluni prolixi itineris sentiret laborem.

\ I. Ilaque
igilur

in illo

fuit, in

nobis veritas. Nos

commitlamus

nostrum ductni DoQiini Jcsu, qui

Legcm primo

introduxit, et antea per

Jesum lcrram rc*

promissionis in possessionem populo suo dedit. Sed etiam

quando Moyscs Tidcbalur ductor esse, aderat illi Jesus aderat autcai non palam, nec apertc ductorcm, ant principem populi scse gerens; expectabat enim donec Morses tempus expleret suum, quo completo, successit Jesns. Itaque si consideres Scripturam dicentem
aoni centum viginli',
>
;

Erant dies eorum

videbis mysterium plenitudinis

temporum et centum vlglnti annos, post qnos et Moyses in monte requicvit, et Jcsus manifeste mansionum snscepil principatum ut jam non sub Legis timorc sit populus,
;

sed resuscitatus a mortuis, fructu

vitae

frualur arternre.
:

Ambiilemus
lex Dei
sit.

igitur

secundum Lcgis doctrinam


Ecclesia
dlcit

via nobis

VII.
)

Hanc viam ambulans


;

Ego

flos

campi, et lilinm convallium, sicut

llliunJ^in raedio

spina-

rum^
ait

in totam enim terram fides populi credcntis exlspatioso posuil pcdes suos Christus. Et ideo pulchre

vit, el in

florem se essc campi. Flos erat etiam Paulus, qni diceChristi

bat:Bonus odor

sumusDeo*. Et vere

flos,

qui

poterat nova et vetcra de sui cordis profcrrc thesauro.


Pnlclire etiam lilium dicitnr Ecclesia; sicut
fulget, ila ellam splcndent

enim lilium

opera sanctorura. Pulcherrlme

etiam dictum est lilium convalliara; quia in hnmillbiis

magis elocet
est, inter

gralia.

Scd hoc lillum


ht-creticos,

in

medio spinjrum, hoc

Judotos el

hoc

est, intcr sollicitudines

hnjus
gunt.

saeculi, quae

mentem homiais animnmqne compunaliter


i.

Possumus etiam
Ti, j.

accipere
a Cor. n,

quia slcut lilium


i5.

Gen.

Caat. n,

'

6.

S4

S.

AMBROSn

inter spinas eminet, ita supcr


refulget.

omnes convenlus Ecclesia Dei

VIII.

Refert etiam considerare qnod hoc liiium splensil;

dorc circumfusum
sit,

intus

autem quod habet, rnbeum

rali

boni et ipsum odoris; co qnod caro Christi velut muDivinitatis claritudinc circumsepta, coclestis habuerit
gratiae.

protectionem

Dcnique

in posterioribus ail
*.

Fra-

ternus meus candidns et rubeus


divina
:

Candidus

claritale

rubcus spccio colorishumani,

quem sacramento inquam


perfidi

carnationisassumpsit. Mcritoqueetipsumquodcstrubeum,

bene

olct; quia caro Chrisli sinc peccalo cst,

conlrcclantes,

manus

suas inquinaverunt

sancti veneran-

tes, pietatis odorc flagrarunt.

IX. Acccpit hunc odorcm Dominus Jesus fragrantis Ecclcsiae suae, ct ait Eccc proxima mea bona. Et Ecclesia
:

dicit

ecce cs Ecce bonus fraternus mcus tanquam malum in llgnis sylvae^. Hujusmodi pomuni odoram gratiam habet; ut caeterorum pomorum

ad Christum

bonus....

fragrantiKm vincat. Christus ergo affixus ad lignum, sicut

malum pendens
ct

in arbore,

bonum odorem mundanae funTanquam malum,


in-

debat redemplionis; quia peccati gravis detersit fostorem,

unguentum potus

vitalis eftudit.

quit, in lignis sylvae, ita

consobrinus meus in medio

filio-

rum'

eo quod super Prophelas et Apostolos intima


suavitatc mulcebat.
in

corda

hominum vcrborum
,

solum odor

verumetiam cibus suavis

Sed non malo est. Ergo

11

cibus suavis est Ghristus.

Is

umbra, inquit,ejus concupivi, et scdi''. Le-i gem enim acceperat hanc sequebatur hanc currcbaK viam. InLege itaque requiesccns,inumbra Christi requies-s cebal. Bona umbra qua3 nos ab iniquitatis caloresola de^f fendit. Cuiautem dubium, quod LexDei umbra sit Christi ?
X.

In

Cant. V, 10.

Id.

i,

i4, i5.

Ibid.

Id. n, 4-7.

EXPOSITIO IN PSALiitM CXTIII.

85
,

Quid

est

Lex
?

dlei fesli

neomeninc, sabbatorum

nisl

umbra

luturoram

Qni dies secundum k-gcm Moysis; ut videam

scx dies, et iterum

septimum diem,

et sic perpetua sae-

cula? Qui mensissecundum legem Moysis; ut sclens


,

men-

sem sciam prlmam mensis neomcniam et yera sancta in neomeniis offerenda ? Qui secundum legem Moysis annus sex illis diebus constat, de quibns ait t Sex annis serviet
, :

Hebraeus
,

et

seplimo anno liberabitur

*;

ut Inveniantur
;

sex anni

quibus aliquis operatur tcrram


,

septimo aulem
,

anno remittet illam proselytis


terroc ?

et

pauperibus

et besliis

Qui septimus annus, quo conceduntur debila omnia Hebraeis ? In hac umbra requiescebat patrum fldes et Prophetanim sancta devotio.
,

XI. Dicitei^o congregatio religiosa, vel sancta anima:

In

lacus

umbra ejus concnpivi, et sedi*. anuus^ Quis enim cjbs mystica

Lmbra
;

est

Jubi-

videl

ut facie ad

faciem cognoscat, quae anno quinquagcsimo complenda,

Xege prajscripta sunt ? Lmbra sunt dies fcsti secundum Legem primo mense decima dic mensisusquc adquarlamdiecimam, et inde usquc ad vigcsimam-primam mensis*

Quae iimbra

est celebritas illa inter

mensem

in

temporc

iicata iibertas in

primnm et septimum anuonymo ? Lmbra est, sanctisabbato. Lmbra est dies festus septimi
illo

mensis neomeniae ,
iiies

et meraoriale

tubarum septimi mcnsis


Vides quia monas et

decimus, dies

propitialionis.

aiecas

duo festl dics. Item quintus decimus dies , dles 4aberuaculorum per octo dies. In umbra hajc omnia.
In umbra prima dies vocata, et octava dies vocata in

um-

kra
-

quae in scenopegiis pnescripta

secundnm Lcgem.
nunc

XII. Constitue mihi aliquus ex circumcisione creden-

les, in

Lege doclos, observantiac

soUicitJe viros, et

Evangclii agnitione iliuminatos, spiritail saginalos gratia;

Deut. XT, >

Cant. n,

3,-3

Juevit.

xsr.

Id.

xxnu

86
dicit in his Ecclesla
,

S,

AUBROSII

qua3 videt Chrlslum, quae

Sponsum
meis*.

reciplt, quoe ciho ejus

pascltur:ln umbra cjus concunlsi

pivi, ei sedi

et fruclus ejus dulcis in faucibus

Quis fruclus ejusdulcls,


nis, ut ipse ait
:

pnEdicatio dominicaB passio-

Ecce

hffireditas

Doraini,

filli,

merces
Et bcne
,

fruclus ventris^

P
,

Quis enim dulclor fruclus potest esse

in faucibus nostrls
flos est

quam
,

remisslo peccatorum

Ecclesia

quae fruclum

annunliat, hoc est


:

do-

minum Jesum Christum


tui*.
XIII. Ergo ubi

de quo dlctum est Marlae

Be

nedlcta tu inter roulieres, et Benedlctus fructus ventris

guslavit fructum suavitatis,

impatiens
in

ad perfectoria

feslinat dicens: Introducite

me

vlni, constlluite in

me

dilectlonem

confirmale

domum me in
am-

unguenlis,stlpateme in malis; quia vulnerata dllectlonis

ego sum. Lajva ejus sub capite

meo
fillae

et dextera ejus
,

plexabitur me. Adjuravi vos,

Jerusalem
,

in virtu-

tibus et forlitudinibus agri,


taveritis dllectlonem,

si

suscitaverltis

et resusci-

usquequo

voluerit*.

Merito quaerit

eum, merito
que
fidei
tavit.

desiderat; quia

beneomnia

in

hoc cursu

at-

itinere dlsposult

Imperator noster.

Prlmum omnium

fundamcnto tabernaculum hoc confirmandum puDeinde si qua est nobis aspera atque arida et proe-.
iste

rupta mansio, Imperator tamen

turbala discernit,
si

arida irrigat, deserta foecundat. Si quid amarlludinis,

quid tentationis

si

quid infirmltatis est, ductor noster et

amara temperat,
validaconfirmat.

et solHcita mitigat,

dura

dlssolvit, etin-

XIV. SIc ubi vult requiescere rex terrae exercitura suum non ignobilem vicum, non commeatlbus Indlgen,

tem
ciis
i

non arenosa

et

nuda gignentium
et

nobilem, refertam,
Cant.
li, 5.

, sed urbem aedifiuberem copiarum, aut agrum

Psal. cxxvi, 3,

3 JLuc. i,

4.

Gant,

ii,

i-j.

EXPOSITIO IK PSALKUU CXTIII.

87

amoDnum

ct

Irla stativis

virealcm pascuis* aut nemorosa et campesopportunadeccrijil. Ergosi reges lerraj norunt


;

commoda

providere scquenlibus se

quanto magis Dcus


profutura dispouat

qui bonus cst, novit


diligeulibus se?
iter,

quemadmodum
si
,

Ac primum
isti

incognilum carpendum est


sibi arbilrantur
iter.

duces eb'gmitur viarum

qui praicurrant agmini. Sed

boc imperatores

injuriosum

tem

praeibat,

cum

Hebraei facerent

Deus auDeniquec In co;

lumna nubis loqucbatur ad eos. Et ut scias quia proEibat Deus, inquit, praeibat illis iter, die quidem in columna inubis ostendens illis viam: noctu autem incolumna iguis, et non deiiciebat columna nubis in die*.

XV.
clesia

flanc praecedentem nubis

non deficientem, ne

ipsa deficeret,

frigerabatur, et ideo dicit:

columnam sequens Ecumbra ejus reIn umbra ejus concupivi, et


meis'
;

sedi

et dulcis ejus fructus in faucibus in

quia a Dcet

mino pascebatur, deducta


refectionis.

locum pascuum,

aquam

Introducite

me

in

domum

vini\

Inde copiis

praeparatis

quaerit progredi
,

ad afiam mansionem in qua

mystcriorum gratiam

ct la^titiae capiat suavitatem.

Hinc

quoque promovens verum

inter

ait

Gonstituite ia
est char

sme

dilectionem.

ritatis.

Bona Confirmaleme,
> >

slativa, ubi plenitudo

inquit, in unguentis, stipateme

inmafis^

XV I. Habes afias

mansiones

ad quas Ecclesia

cum

de^

lectatione succedit. Istae mansiones sunt crucis Christi,


et sepulturae, in quibus vulnerata est Ecclesla,
charitatis.

sedvulnere
:

Vulnus enim

est

unguentum est quod Hoc pomum gustavit

efiudit.

quod Christus excepit sed Pomum est quod pependit.


,

Ecclcsia

ct ait:

Et fructus ejus

dulcis in faucibus mels.


legisti
XIII,

Et ut scias quia

pomum
*

est

Do-

minus

supra:

Tanquam malum
Cant,
11,

in fignis sylvae, ita


Ibid. 5.
;

Exod.

ai, aa.

5.

lbid. 4. --

88
consobrlnus meus*.

S.

AMBROSll

praedicamus Christura crucifixum

Nos quoqup vulnus fatemur, cunl sedbonusodor sumus


:

Deo; quia crux Christi Judajis scandakim Graecis slulliatque sapientia est. Hoc vultia ; nobis autem virtus Dei
,
,

nere

Ecclesia
:

vulneratur,

cum
,

Salvatoris sui praedicat

mortem
credit
,

sed hoc
:

vuhms

est charitatis.

Denique qui non


Manichaeus neest
:

negat

qui diligit

confitetur.

gat

Christianus faletur;

et ideo

scriptum

Uli

lia vulnera

amici

quam
:

volunlaria oscula inimici^.

Pulchre ergo

dicit Ecclesia

Quia vuhierala

charitatis cgo

sum*.

XVII. Nudemus

membra

nostra bono vulneri, nude-

mus

sagittae electtc.

Sagitta haec

Christus est, qui dicit

Posuit

me

sicut sagittam elcctam".

Bonum est ergohac


isteproccssus
:

vulnerari sagitta.
tion

Non mediocris mansionis

omnes possunt diccro quia vulncrati sunt


praedicarent. Dicebat Paulus
,

dilcctionis.

Dicebant Apostolicum pro Christolapidarentur, et Chris-

tum
retur

cum
,

tcr virgis

caede-

et die

ac nocte Christum

adorandum gentibus
qui

disputaret.

Dicunt hoc Martyres

vulnerantur pro

Christo

et quia vulneraripro

ejusmerueruntnomine,plus

diligunt.

XVIII. Ad hanc ergo veniens mansionem Ecclesia, ad hunc processum, utpro Christo filios suos offerat, ut exciplat vulnera charitatls
,

quasi bona fidei alimenta repc-

riens, pietatisquc fructus gustavit ipsa, et hortari ccepit


coeteros dicens : Gustate, et videte

sDomlnus,

sicut
est.

malum*.

Et

in

quoniam suavis malo vulnus cst sed


,

est
ta-

men

suave

Venit iterum ad vallem botryonis",


magnitudinls,
,

vidit

ingentis

uvam

quam duo

portare vix po-

terant

unus qui pr:ecederet


II, 3.

alius qui sequeretur.

Gus-

Cant.

Prov. xxvii, 6.
ii,

Cant.

ii,

5.

Isai".

xlix, a.

Pial.

xx\m,

8. - 6 Caut.

3,

BXPOSITIO IN PSALMrM CXVIIf.

8Q

Uvit myslerium

'guslayit in
:

Jesu Nave , guslavit in Ca-

leb, qui dicebant populo

\idimus terram profluenlem

mel

et lac
>

Gustale , et videte ,

quam
:

suavis est

Do-

minus.

XIX. Et
pite
filiae

addidit Ecclesia dicere


et dextera ejus

taeva ejus sub ca-

meo

complecletnrme. Adjuravi yos,


,

Jertisalem In virtulibus et fortitudinibus agri


etresuscitaveritis charitatem

si

suscitaveritis,

usquequo vo-

.iluerit*.

desiae.

Et islac mansiones sunt via regali incedentis EcMultacenim suntmansiones apud Patremmeura,

testificalur

Dominus Jesus;

et

Ecce venio
est.

et accersio

vos*.Bona mausio
dextcra, bona mansio
tes nuntii dicunt
:

sapientiae, et sive in laeva ejus.sive in


:

quia via regalis


,

Ideoque sapien-

^ iaregaliibimus

nondivertemusdex-

tera

neqiie sinislra,

tuos *. Hoc dixerunt raissi


hoc
est,

quoadusque Iranseamus terminos a Moyse nuntii ad regem Edom


sive in dcxlera,
,

terrenum; quia terrena omnia,


,

ive in sinislra

mala sunt Mala mansio insipientia mala mansio intemperanua ; et ideo pcrtransit has mansiones Hebrcsus non divertit ad eas sed pertransit ; ut pervcL-iat
:

ad sinistram
ubi

sapientia3 et

dexteram

et in ipsis

maneat,
vitae

divitiae simplicitatis,

ubi gloria, ubi longitudo

;Cst.

Longitudo enim

vitae in

dextera ejus

>ut

ait

Salo-

mon;

In sinislra autem ejus


,

divitiae et gloria*.

In dex-

Ltinam super sinistram ejus requiescam aa quaeram corvicalia. Va; enim iis qoi lassuunt cervicalia% Ezechiel dlcit. Has mansiones proeparat Ecclesiae suac bonus duclor et per vias sapicntia; ditera vita est
in sinistra rcquies.
, ,

rigit iter cjus.


|,

Denique laudat Sapicns vlasejus:

Viicejus

viaB bonae, et

omnes

semilae ejus in pace'.

XX. Sed

quia sapientia, honcstas , claritas


aS.

ita perfectae

^um.

XIII,

Canl.

ii,

6, 7.
iii,

Joan. xiT,

3, 3.

XX, 17.

Ezech.

xiij, i8.

Num.

ProT.

16.

00
sunt
,

S.

AMBROSII
(

si

habeant charitatem

plenitudo enim Legis cha-

rilas est) suscitari et resuscitari

viMtcharilatem':

siiscilari

ia Veteri Tcstamento, resuscitari in Novo.


est^,))iUt legimus
:

Charitas Deus

charitas Christus est. Suscilalur tau,

quam

leo

et catwius leonis ut Judae ascendat ex germine.


,

Resuscitatur ut dormiens

ut recumbens ; quia non hu-

mana, sed sua et Patris majeslate estsuscitatus'a mortuis. Unde ait Scriptura Quis suscitabit illum^ ? Non enim
:

poterat ilhun aut Angelus

aut potcstas suscilare ahena

cum

ipse ahos resuscitaret.

Ergo cum hic

dicit

Si sus-

Dcitaveritis, aut resuscitaveritis charitalem

usquequo vo-

luerit^jode iisdicit qui resurrectionem cjuspossunt con-

grue praedicare; ut audientibus ardoremfideietdevotionis


accendant. Yel suscitatur Christus in
ils
,

qui

primum

ac-

cedunt: resuscitatur

in

iis

qui

poslquam accesserint, dor-

mlerunt. Dormit ergo Christus in neghgcntlbus , suscitatur


in sanclis.

XXI.
quibus

Ilabet ergo Ecclesia per quac gradiatur


,

habet

habltacula mansionum
isle est

in

quibus requiescunt sancti, de

qui dicit;

viam justitiarum tuarum*.

Legem mihi constitue,Domine, Beno ait:u Statue; ut in


fixa

pectore ejus immobihs et

permaneat, ncc aliquo

sae-

culi turbine, ab cjus convellatur affectu; ut ipse lex sit


slbi
,

opus habens

legis

scriptum in corde suo.


Del regnum

XXII.

Etqua3rain,inqult,illamsemper. Nonestcnim
,

medlocre quod rcq*uritur paradlsi gPatia


,

Angelorum consortium immortalitatisque domicillum. Non crgo uno dic quaeritur nec duobus, aut paucis mensibus sed quacritur semper et quairitur per omnia ; ut meritorum multa concurrant suflragla Sia ttocvto? enim et omne tempus significat, et per omnia. Cum dicit igitur.
,
:

Rom.
Psal,

XIII,

10.

Joan.

iv, 8.

'

Gen. xlix,

g,

<

Cant.

ii,

7.

exvui, 33.

EXPOSITIO IX PSALUWM CXVin.

9I

Qu3cram scmper,sine
XXIII. Ideoque
ait:
t

fine dicit esse

quaerendum. Sed
requiris.

nonsfltisest qujcrere, nisi inlelligas

quod

Da mihi

intellectum, et perscru-

laborLegemluam,etcustodIamillam intotocordemeo*.
,

Quaerendum primura deinde intelligcndum perscrutaadumqne legis omne mystcrium,etincorde custodiendum.


Quisautem potestcustodireLegemDei, nisiintellectum acQuiautem inlelligitet scrutatur, scrutando in semilam mandalorum deducltur. In quo illud advertendum
ceperit?

quia lex est justitia,


littera

mandatum judicium,
viis^

sicut et in

hac
via

legimus. Est Legis via stare in

Legis

est

justiarum secundum

primum
:

versiculum. Est ergo et tes-

timoniorum
cucurri.

via

In via lestlmouiorum tuorum delecta

bar.Est etviamandatorum

Viammandatorum tuorum

Interrogemus ergo has vias, ut dicatur oobis

State ia viis Legls, et interrogate semitas aetcrnas, et


videte quoe via melior
,

et

ambulate

in ea*.

Cum omnes
fmcm
via-

igitur

ambulaverimusvias, veniemusin omnium


qui
ait:

rum

Ego sum
finis

via

*.

Christus ergo

finis

vlarum

Ipse enimcst

Legis ad juslitiam omui credenti*.

Hioc audeo dicere quia fiols finis testimoniorum Christus juslitia


:

justitlarum Christus, qui est


,

de quo diclum est:

Estote mihi testes, et ego

testis

dlcit

Dominus,

et

puer

imeusquemelegi*.
sit,

XXIV. Advertlmus
finis

igitur

quant&m nobis ambulandum

ut venlamusad Chrlstum.

Ambulandum

in

Lege; quia

Legis Christus est. Christum. Unde manifestum est quod ha;retici qui
,

Sine Lege ergo hon pervenitur ad

Legem

Veteris

non accipiiint Teslamcnti , et si dlcant quod Chrlstum teneant; tamen nonpossint tenere finem, qui ioitium

non

tenuerint. Ipse Jesus est initium et

finis.

Oportet

igix, 4.

Psal. cxTiii, 34.

Jerem. ti, 16.

Joan. xit, 6.

<

Rom.

> Isai. xuii, 10.

ga
tur nt

s.

aMbr6sii
splrllalem; nt vcnla-

ambulcmns sccnndam Legem


fincm

mus adLcgls
tcstlmonia
;

Dominum Jesum. Oportetut sequamur utpcrvenire posslmus admagnum tcslimoniuni

Dominum Jesum.

Oportet ctiam ut In praeccptis Domini ambulcmus; ut pervenlamus ad magnum praeccptum, de


:

cgo quo lcgistls : Dictnm cst antiquls Non occides autem dlco vobis*; hoc est, super omne praiceptum quia dico. Itaque non usurpatorie dixcrim scd vere
, ,

sicut sunt sancla

sanclorum

ita

prooceplum

est prajccp-

torum.

XXV.
mns
a
a

Sed ut

ista

servare possimus
qu.'E slt

intellectum pcla-

Domino. Intelllgamus
Israel.

circumclslo. Circum-

cldit Jesus petrinis gladiis, et abstulit


filils

opprobrium ^gypli

Petra Chrlstus
;

est.

Circumcldat te

Verbnm

Dei, et gladlus orls ejus

et slc yEgypti carebis opprobrio.

Non igitur corporis, sed cordls intelhgenda est circumcisio. Si intellcxeris Legem servabis cam in corde tuo. Judasus in cordc Lcgem non servat sed in labils Legem recitat, et Lcgem ignorat. Denique, Populus hic, inquit, labiis mc honorat cor aulem corum longe est a me^. Quomodo potestLegcm tenere, qui longe est a Legis auctore?
,
:

Tertius vcrsiculus quld habeat, consideremus.

Deduc me in scmitam maudatorum tuorum quoniam volui eam '. Quis hoc diclt, nisi qul sequitur

XXVI.

Christum
qullur
,

Non potcst

allus
est
:

hoc diccre

nisi

qui illud exe-

quod scriplum

Post
;

Domlnum Dcum tuum

ambulabls,

et ipsi adha^rebls

quia ipse te dcducet\

Quomodo deducat, audi : Nlsi qui tulerlt crucem snam, et post mc sccutus fucrit, non est mc dignus *. Pra^cedit
ergo Chrlstus, ut nos sequamiu'. Praccedit Verbum. Prin-

cipium
'

Chrlstus cst
V, ai, 22.
5

idco Sapientia dicit


xxix
,

Dominus

MaUh.

XIII, 4.

>

Isai.

i3.

Psal. cxYln, 55.

<

Deut,

Matlli, X, 58,

EXPOSITIO
creavit

11?

PSAXMUM

CX?1II.
*.

^3
AdTerlimns
sit.

mc

principium viarum suarum


,

quod

ct principium Chrislus
:

et flnis

viarum

Non

ve-

rcor ne quis dicat

pondcbo
hoc
est,

Ita

Greatum ergo Chrislum asseris? Rescreatum dico, quemadmodum factum legi,


carnls crealum,

factum ex muliere, factimi sub Lege, hoc est.se-

cuudum susccptionem

secuudum quod

est
:

natus ex \ irgine. Crealus est, ut rediujeret crcaturas

homo
homo
cst

faclus est
est.

ut

homioes a morte perpetua

liberaret.

Creatus

ut vias mihi demonslraret scternas, quibns

redire possit ad Dei


,

regnum. Ergo quia principinm

viarum Dci

hoc principiura sequamur. Primus viam


jejunavit:
illo susti-

Novi ingrcssus est Testamenti; ut in hac via deyotionis


iter

nobis sterneret. Si jejunamus, antc nos

ille

sipro nomiue Domini sustinemus injurias, prius

nuit pro nostra redemplione. Cervices suas posuit in flagella maxiilas suas in

palmas

ascendit

crucem

ul doce-

retmortcm non
ait

csse

Pelro

Tu me

metuendam. Deniquequasiprascedens sequere '. Et ideo Petrus cursum


est

consummavlt; quia secutus

Christum.
:

XX^ II.
habent
:

Sequitur versus quartus


,

Inclina cor

mcum

in

jleslimonla tua
et

non in avaritiaui ^ Ltllitatem alii puto quod ideo mutatum sit ; quia utilitas bonae
et

rei videlur esse


qiiia

expetenda potius

quam

declinanda. Sed

plerique lucrum pecunlarnm utilitatem


si

esse; ideo

legimust Ltilitatem,

suam putant non animae utilitatem


,

accipere
pecunia?.

debemus Prophetam declinare scd utilitatem Sanctus enim lucra isla non novit scd omnia
:

hxc detrimentum
recte.
est

arbitratur, ut Christum lucretur. Et

Qnod enim putamus lucrum esse pecunlie, damnum


;

animae

quia virtutjs cst detrimenlum. Ergo

secundum

cos qui

ita

acceperunt, ut optet Propheta inclinarc cor

suum

in testimonia, ct
Tiii, aa.

non
sm,

in avaritiam;
3,

etnos congrui-

Pror.

Joan.

'

Psal. cxtiii, 36.

5(4

AMBROSII
,

mus

assensu. Atque utinam precem sancti seqncntes et oremns quod ille oravit, et quoJoramus, imitemur affectu. Quid enim mihi piodcst si orem, ut avertat cor meura

Deus ab avaritia, et ipse diebus ac noctibus pecuniae quaeram compendia ? Si oramus sermone compaliamur et et cognoscens menle. Audit et sensum nostrum Jesus duobus istis non. convenire sermoni et cupiditati non
,
,

exaudit loquenlem. Et ideo qui bene volcbat orare, dice-

bat

Orabo spiritu, orabo et mente psalJam spiritu , psallam etmente*. oltamagis audit orantem, si asperne:

lur avaritiam.

XXVlir Sedquia
tes avertere

invalidi
a

sumus,

et

plerumque volen-

cor nostrum
et

pecunia, vel auro, vel argento,


aedlficium videnles alie:

capimur aspcclu,

agrum aut
,

num

concupiscimus

bene addidit Propheta dicens


;

Averte oculos meos ne videant vanilatem

in via taa

yivifica
aspicit.
est,

me^.

Etenim qui

in via est
esl.

Dci

vanitates

non

Via perfecta Christus

Qui
:

igitur in Christo

quomodo potest vanitates aspicere cum Christus in carne sua omnes mundi hujus crncifixerit vanitatcs ? Avertamus
viderit
igitur oculos noslros a vanilatibus;
,

ne quod oculus
in-

animus concupiscat. Mystica enim difFeramus

Utinam hoc interpretatione possimus revocare ad diversa (18) circcnsium ludorum, atque thealralium spec
terim.

tacula festinantes. Vanitas est

illa

quam

cernis.

Pantomi-

raum

aspicis, vanitas est

luclalores aspicis, vanitas est


Illi

quia cernis eos de viridi luctantes corona.

enim

veri
ille-

sunt luclatores
cebras.

qui adversura hujus sacculi luctantur

Non

capiat

oculos tuos paLnestra

membrorum.
vane currunt,

Equos currenies

aspicis, vanitas est.; quia

qui ascendentem salvare

non possunt. Denique recursus

ipsQ te doceat quia vane currunt, qui iion directum confi

Cor. XIV. i5.

Psal, cxvui, 07.

EXPOSITIO IN P8ALUVH CXYIII.


clunt iter
,

pS

obliviscentcs superlora

et ea quae posteriora

sunt, appelentes.

XXIX. Ante
cavit

nos est Christus, ante Dosbraviumejas,

ad quod pervenit, qui non in incerluni cucurrit, nec rero-

cursum suum , sed

incilavlt.

Ad huoc

dirige oculos

tuos, averte a speclaculis, averte ab

omni sxculari pompa,

Sicubi populares cognoverilis plausus, averte oculos tucs

ab hls, inllecte, deprime, et serva eos; ut erigas mehoribus. Erige ad ccrhim


:

vel nocte stellarum raoniha,


aspice. Specta

orbem

hmne decorum, vel die solem


circumspice
cat.
;

mare, terram

ut opere facla divino omnis creatura tepasipsis bestiis?

Qune formarum gratia in


in

Quantus decor

in et

homlnibusPQuanta

avibuspulchritudoPHasc intuere,
et contradictionem in civlLate.

non videbis iniqultatem

Haec vidc, et non introibit mors per fenestras oculorum

tuorum.

XXX.
intravit
ris

Si viderls

mulierem ad concupiscendum eam,


Si videris possessionem

mors per fenestram.


,

mino-

aut vidua;

ct concupieris diripere

eam

intravit

mors

per fenestram. Si viderls aliena monilia, aurum, argentum,


et concupieris ut exlorqueas, intravit

mors per feneslram.


muheris
lul

Glaude ergo hanc fenestram


pulchrltudiuem
;

cum

videris alienae

ne mors posslt intrare. Ocuh

uon

vi-

deantalienam; ne liugua perversum loquatur.

Tuam

ergo
alie-

fenestram claude ; ne morti pateat intranti. Sed etiam

nam

feneslram cave.

feneslra

enim domus

sua; intrat

fornicarla.

fenestra sua intrat,

cum

aliquem petulantis

oculi tentat lascivia. Exclude Igltur


ostio,

hanc fenestram verbi

ncc capiarls oculis meretricls,et abripiaris palpebris

ejus.

Sed non

est

iutrare. Est et feneslra

una fenestra per quam mors consucvit verborum, per quam sermones com, ne euim domus

meant
le

meretricis. Et ideo te ab aliena uxore custodi


gratiosis adoriatur; a fenestra

sermonibus

^
suae intrat. Intrat

S.

A.MU110S1I

mbrs per oscula ; et Ideo cave, ne te laquels labionim suorum alligct. Inlrat mors sl merctrix te
,

osculelur. Intrat mors,

si
:

cito acquiescas loqucnti. Intrat

mors

si

multum

loquaris

multiloqulo enim peccatum in-

mors etiam, sl non loqnaris, et Chrislum ihneas confiteri. Ore enim confessio fit ad salutcm*. et ideo aures Intrat rnors etiam per cavernss aurium
Cnrritur. Intrat
;

sunt spinis sepiendas


cludas. Haec moralia.

ut illcccbras merelricil scrmonis cx-

XXXI. Sunt
vSnitate. Est
ttiac

ctlam mystlcl ocull quos avertere debeas a


ct

enim

sensuum

vanltas,

quam

oculi animoc
,'

viderc

toliis

non debeant; qula Illi eam vldcnl quos Aposdamnal ^ Unde Ipso magls auctore discamus quae
,

vtinltas

et qui ocnli slnt.

Manlfcstum

cst

enim

cssc pie,

rOsque qul yanitate scnsus sui obscnrati sunt corde


alienali a vla

et

Dcl propler Ignoranllam qune


;

In ipsis cst,

propter ca^cltatcm cordls corum

IUos tamen geutcs AposIlle

tolus dicit. Ignorct igltur gcnlills

quod non

didlclt,

ignoret

quod non

crcdidlt

tibl

ignorarc non licet quod


:

confiterls.

Chrlsttis

non

In vanltatc vcnlt, sed In vlrtutc

non

inflavit

scnsum homlnis, scd

vlvlficavlt

non

c.TcIta-

tem cordis, sed ilhimlnallonem mentls operatus cst. Inflammavit cor tuum ut comprehendas quaa mandatorum
,

coelesllum ratlo, quC anima; substantla, quaj


gratla, in

vlla) futurai

quo statu post hacc erlmus.


Erlge igltur mentem, utere naturali ingenlo
factus es
;

XXXII.
non
cull

ad

imaglnem Del

ut supcrna asplcias, et terrcna

qnaeras. Noli curvarc


:

dam ponderc

cerviccm tuam, mundl prcmennoH inhlare auro atquc argcnto ne te sae;


:

vlncuHs alllgandum prccbeas. Ideo dixlt Dominus


'

Nohte posslderc aurum atque argentum

ne nos aurl

atque argentl cupidltas avara possldeat. Noll ergo inscrerc


>

Rom.

X, 10.

Ephes.

iv, 17, 18,

'

Malth. x,

9.

EXPOSITIO IN PSALinJM CXTIII.

^
paupcrem
ambulatj
laqiieis suffo-

coUuni luum diaboli laqucis. Strangnlat


in

aTaritia

hoc saeculo

sed in perpetuum divcs suis


,

catur, cujus scnsus in vanilate est

:n tenebris

quia in his laborat, quae sibi prodesse non possint. Vanitas


cst soUicitudo vilae hujus.
tate,

Lnde non

in crapula ct ebrie-

non

in deliciis corporis,

scd in cognitione prnccepto-

runi coelestinm delectaliouem noslri

debemus ponere. la

vanitate currit, qui sibi snccessibus videtur aflluere sajcu-

laribus, qui

tanquam vTmbra
,

praetcreunt.

Averle igltur

ocnlos tnos

ne vanitatem videant.

XXXIII. Sed non


et

salis est ut tu averlas

ne

forte velis

non

possis, offundat tibi diabohis


;

vanitatum spectacula,

incentiva inserat vohiptatum

pete nt

oculos tuos. Et hasc gratia Dei, et hoc

munus

Dominus aveiiat est Domini

ut oculos animce nostras a ncgotiis raundi hujus avertal.

Bcatitudo enim omnis a

Domino
ejiis, et

est.

Beatus autem vir

cui

nomen Domini
'.

spes

non rcspcxit
,

in vanitates,

ct insanias falsas

Qui non
a

respicit ha?c

bcafas cst

qui autem respicit, insanus atquc furiosusest. Et ideo resipiscat

unusquisque

furore saecularinm cupidilatum


,

quae
esse

ita

mentem animumque perturbant


possit.

ut

compos

sui

non

XXXIV.

Si in navigio fluctuantc sis constitulus, avcrlis


,

a sentina oculos

ne vomitum movcat
foelidi

libi.

Si in civitate

ambulans aliquid
que dcclinas.

odoris ofiendas, longe refugis at-

Si quid occurrat

quod horrcat oculus tuus


,

clauditur aut averlitur. In salo saeculi hujus flncluas


fluit

in-

sentina vitiorum. In hoc navigio tui corporis

movetur
;

aestus

cupiditatum

et

non

avertis oculos animae tuse


,

ne

videant senlinam libidinum


stercora, ne foetor

ne aspiciant ruundi

hiijus

immundusnares

repleat tuai mentis, in


;

quibus Spiritus sanclus esse consucvit

ut possb dicere

Psal.

xix,

5.

T.dol

LVII.

O^

.MI7'

S.

AMBROSII

Splrltus dlvinus qui cst in naribus meis*. Nares igitur

anima3 tuoc a foetore avcrtantur criminum tllversorum; cst

enim

in hls velut
:

quoddam

insigne judlcli.

Unde

dlcitur

Sponsae

Nares
^
;

tuas sicut turris

Llbanl prospiclens faciem


veri Sacerdotis,
illc

Bamasci
odor

eo

quod unguentum

quod

descendit de capite in barbam, hoc est, odor


gratlae spiritalis
,

divlnus,

qui de Patre in Christo crat, ct sain terras, ut

cramento incarnationis descendit

omnia fuso

replercntur unguento, cmincat proecelsi potestale judicii,


et nares rcpleat animae, ut beneolentla dlscernat et fce-

tidaj suavla sanctorum, qui possunt dicere:

Ghrlsti

enim

bonu8 odor sumus Deo*

et foetida

peccatorum.

XXXV. Hae
mundum;

sunt nares sicut turris Libaniproecelsasupra

et ideo prospiclt faciem Damasci,gcntllemsclli-

cetpopulum, odorans fidem

ejus, cujus gratia

deilctorum
fides

suorum detergeret
titu,

foetorem. Facies igitur

Damasci

estgentlum, nullo obumbrata amictu, nullo adoperta ves-

nuda ac hbera,

ccelo

magls intenta quam


,

spcculantur et prosplciunt nares Eccleslas

terris. Hanc quod suavc in

ea et odorum est aspiratloois et gratlae


ijjene

colllgentes.

Et

nares ejus slcut turris Libani

quia in sacrificiis odor

suavis EccIesiEe est, in quibus est boni odoris hostia, re-

misslo peccatorum.

XXX VL
nus.

Sume

iglturhas nares, o

homo;

ut a graveo-

lentibus florulcnta secernas; et tunc vivificabit te

Domisi

Cum enim

adverterit

quod de

ipso petls

ut avertat

oculos menlis tuaj a vanltate, cooperatur anlmae tuae, ut


pccle ahqua capltur, aut duritia, aut infirmltate
titpr, flectat

non

flec-

eam jugo

verbi, et habenis suis regat; ut vovltlls


,

luntatc Dei
.Tternae.

abducalur a

et

vilae
:

odorem

capiat

Non enim hic vita perfecta est umbra. Idep ut homo Ghristus Jesus ex

sed haec vita in

Virgine nascerei5.

Job, XXVII, 5.

Cant.

vii, 4-

Cor.

11,

EXPOSITIO Uf PSALUUH CXVIII.


lur,

gg

obumbravit virlus Altissimi malrem fuluram ; quia


dcscciKlil, ab

umbra

umbra

incipiens operari salutem h&.'eterni.

miois, et consuuimaturus cbarilale solis


est ergo vita haec
:

Lmbra

fcslina

ad solcm , ut te dcfcndat ab nm''


tibi

brae hujus frigore, el

calorem

profundat acstivum. Et

orandum ne fiat fuga nostra hyeme vel sabbato*, nou tempus diemquc significans, sed frigere nos mcritis prohibens et bonornm operom esse jejunos. XXXMI. Disce nunc quemaduiodum avertat oculos ejus, qucm miseralur Dominus, a vanitale. Ex his enim quaesequuntur, hoc inlcUigere possumus; subjecit cnim : t Slatue servo luo cloquium tuum in timore tuo^. Initium esse sapientiie timorcm Domini dicit Prophela^ Quid
idco suadet
,

est

aulcm inilium

sapienliae

nisi saeculo

renunliare ?Quia
sapicoliara hujus

Dcuique apud Deum Apostohis dicit^. Sed^ et ipse timor Domini, nisi secundum scienliam sit, nihUr prodest; imo obest plurimum. Siquidem Judaei habcnt zelumDci, sed quia non habent secundum scientiam, in
sapere
saecularia, stultilia est.

mundi,

stulliliam esse

ipso zelo et timore

majorcm conlrahunt

Divinitatis offen-

sam.

Quod circumcidunt

iofanlulos soos,
:

quod sabbata
non cor suum.

custodiunt, timorem Dei habent

sed quia nesciunt Le^

gem

spiritalem esse, circumcidunt corpus,

Igncm sabbato adolere formidant, cum Lex sanclificalionis die libidinum igncm prohibeat accendi. XXXVIII. Et quid de Judaeis dicam? Suntetiani in nobis qui habent limorem Dei sed non secundum scienliam, statucntes duriora praecepta quae nofi posstt humana con
,

dilio sustinere.

Timor

iu

eo est; quia vidcnlur


:

sibi

eonsu-

Jerc disciplinje, opus vlrlulis exigerc cst; quia

sed inscientia ineo

non compatiuntur naturaj, non aeslimant possixxiT, ao.

MaUh.

PSal. cxrni.^S. '> Tili^iii

o.

iCjf.

tOO
bililatem.

S.

AMBRdSII
verjl

Non

sit

ergo irrationabilis timor. Etenim

sapientia a timore Dei incipit, nec est sapienlia spirilalis sine tlmore Dci; ila timor sine saplentia esse non debet.

Basis qujedam verbi cst timor sanctus. Sicut enim simu-

lacrum aliquod
gratiam

in basi staluitur, et

tunc majorem habet

cum

in basi statua fuerlt collocata, standique ac:

ceperit firmitalem

ita

Verbum

Dei, vel rationabile Dci


,

in timore sancto melius statuitur (19)

fortius radicatur,

hbc

est

in

pectore timentis
,

Dominum ne labatur verbum


;

de corde

viri

ne veniant volucres,

et auferant illud

de
ti-

incuriosi et disslmulantis affectu.

Sed etiam verbo Dei


;

mor
non

ipse aptari ad ulilitatem et coi\stabilIri videlur


slt

ut

allenus sclentia3, sicut basis accepta statuanonest

aliena gratia;.

locus ejus.
est

Timor ergo verbi est locus, slcut in pace Timor quxdam statio verbi verbum llmoris dlsclplina; plcnus enlm discipline timor non nutat ad
:

lapsum.

XXXIX.

Et quia basim verbi timorem diximus


a Scrlpturls posuisse

ne

quid allenum

nos qvu'squam pntet,


:

acclplat lectum

de Dei vcrbo in Canticls canticorum

Crura ejus columnae marmoreae fundalae super bases au;

rcas*

slgnlficans

columnas esse Ecclesia? Apostolos, qni

fundati sunt in tlmore sanctorura.

Nam

sicut Pelrus, Ja-

cobus,
Dei,

et

Joannes, et Barnabas columnae esse videbantur

Ecclesiac;

etquicumque

vicerit
:

hoc sajculum,

quam
ejus'^

confirmat qui dicit


:

fit columna Ego confirmavi colum-

nas
quia

ita et basls

aurea timor plenus disciplinae,


est.

initium

saplenlia;

In timore ergo

sapientium

aposiollca

praedlcatlo

tanquam
timor
justi

super

basim
et

auream

columna firmalur.
sermoni tribunal
prudenlias
:

Chrisll

igltur eloqulo
,

apostollco

est

et

basis aurea plena


efligies

simulacrum autem bojmm tajiquam

Canl, V, i5.

Psal. ixxiv, 4.

Exposirio iN
vcritalis,

rsAtirtTif

cxriih

lor

scrmo esnclornm. Et vldc lanqnam basloi au-

rcam

essc s^^nctorum timorem.


,

Lege Esaiam

vide qnantis

sunjeierlt limorem

ut faceret irreprchensibilem et bp-

Iium tlmorcm

Spirltus, inquit, saplentine ct intellectus,

splritus consllii atque vlrtutis, splrltus cognillonis atque

plelalis, splritus sancli tlmorls'.

jecit; ut haberet

Qnantls tlmorcm subquod sequi posset? Informatur per sa-

plenllam, inslruitur per iutellectum, consilio dirlgilur,


vlrlutc flrmatur, cognllione regllur, pietale decoratur.

Tolle

tlmori

Domlni
illis
:

ista, et est irrationabilis 2t insipiens

timor, unus ex

aForis pugnaD, intus timores*,

qui

bus

aflllctus esset et

Paulus

nisi

habuisset

Doniinnm con

solantem.

XL. Nec otiosum


est in Proverbiis

Tunc
Id est,

intel-

liges lltoorcm

Domlnl.

Quld

est

Tunc ?

Cum

saplentiaminvocavcrls, etprudenllae dederisvocem tuam;


si

act

qusesieris illam ut
,

latus fueris

eam tunc

intelliges

pecuniam, et ut thesauros scrutimorem DomIni\ Et


dicit
:

ideo

tanquam super basim bonam


in timore tuo.

Slatue servo tuo

eloqulum tuum

Plena dlsciplinae oratio


orare unus:

per

quam doccmur quemadmodum debeamus


sit istius

quisque sermo doclrlna cst deprecandl. Et qula docult

nos orare, qui

orationis eflectus

ostcndlt sepli-

mus

versus.

XLI. sum*.

Aufer a

me opprobrium meum, quod


: :

suspicatus

Subobscure dlctum videtur sedexplanavit Apos-

Nlhll mihi tolus quod hic videbatur obscurum, ubi alt quidem cousciussum: sednonin hoc justificatussum'. SciebatenImseessehomInem,etsic cavebat utpoterat,nc

post susceptabaptismi sacramenta peccarct

idcoque dellcti
sie

conscius sibi
>

non erat;sedquiahomo eral, peccatorem

Isai. XI

2.

Ccr. t. 5.

'

Prov.

jj

5-5.

<

PsaJ.

cxiaTiu

Sg.

Cor.

IV, 4

I02
falebatnr, sciens

S.

AMBROSII

nnum essc Jesum lumen verum, qui peccanon fccit,necest inventtrs in ore ejns dolus ipsum so^iim
;

tum
et

juslificari, qni vere alicnns esset


etsi

lapsu. Similiter ergo

Propheta

peccatnm declinare cnpiebat; lamen quasi

I)eUm repulsorem peccati csse sui cnpiebat. Volebat auferri opprobrium qnod suspicatus est, vcl qnia cogitaverat et pcGnltentia licet aLolitnm in corde, ct non feccrat forte adhuc mancrct ejns opprosuspectus tamen erat, ne
:

brium;

et ideo

Dcum

precatnr ut iUnd auferat, qui solus


fecit.

novit quod nescire potest etiam ipse qui


alibi ipse

Denique

dixit

Prophcta

Scis

opprobrium mcum*.

'Quanquam istnd opprobrium Christi sit, quod non verum opprobrinm, sed gloria Dei; crux enim Christi
daeis

est

Ju-

scandalnm, Graecis
Illis

stnltitia.

XLII.

ergo opprobrium, mihi virtus


,

est,

per

quam
,

adversarium repello

sceculum vinco. Mihi sapicntia

per

quam
ris

insiplentiae laqucos cvado.

Hoc opprobrinm

thesau-

i^gypti Moyses praetulit.

Majns, inquit, aestlmans


est glorla tua ?

yEgyptl thesauris opprobrlum Chrlstl*. Si opprobrlum

tuum

gloria est,

Domine Jcsn, quanta


?

Tuae

igitur glorlae participatione qnid erimus, cnjus

sumus op,

probrlo gloriosi

Dorsum meum

posui in flagella

maxillas

meas
est

in

palmas, os autem

meum

non
,

averti a confnsione
,

sputorum. Eccc opprobrium tuum

Domine
:

in

quo

salus

unlvcrsorum

in

quo mnndi rcdemptlo

per qnod op-

probrinm crepimus non erubescere qni erubescebamus, non confimdi qui confundebamur. Denique sc.riptnm est

Accedlte ad

cum

et

illnmlnamini, et vnltus vestri non

erubescent*.

Hoc opprobrlum auferri a nobis nolumus, opprobrium crucis Dominl Jesu, quo nostra anferuntur

opprobria. Slcnt enlm malediclum factus est, ut nostra

maledicta deleret,
'

homo

factus est
xi, 26.

ut levaret hominis inxxxni, 6.

Psal. txviii, 30.

Hebr.

' Psal.

EXPOSITIO IN
firxnilate
r

MALWJM

CXVIII.

lo3

ita

opprobriura faclus e$t, ut binnuim auferrct

opprobria.

XLIII.

Non uno temporc, non semel abstulit opprobria


,
,

Peccalum incidimus non nntim sed multa: cooperli sunms opprobrio ct confnsione. Venimni
auiert quolidie.

ad bapllsmam,

dc!<'tuin est

omne pcccatnm,

et

cum

pec^

calo opprobrium. Abstulit opprobrium

meima Dominns
;

Jesus opprobrio suo, quia crucifixus cst mihi

quia

Quibap-

cumque

baptizali suuuis in Christo, in

morte

ipsius

lizati

sumus*.

Non habeo quod

aufcrri petam.

Sed post

baplismum incidi opprobrinm, debeo agere pcenitentiam, ut dicam Aufer a me opprobrlum meura. Si non agam
:

poenitentiam,

quomodo dicam
Si

Aufer

me opprobrinm
sit,

mcum;< cum hoc ipsnm


non ago pcenitentiam?
ago, recle dico
:

peccati opppobrinm
,

quia

autem poenitentiam

ut oportet,

Aufer a

me

opprobrium

meum, quod

ssuspicatus sum; judicia enim lua dulcla.

XLIV. Quid timeo confiteri ? quid timeo diccre peccata mea? Quid vereor opprobrii mei menlionem facere

apudeum,
aliis, in

cujus judicia dulcla sunt.^

Quod sererum
;

in

Christo dulce est, in Christo soaYe est

qnia ipsA

snaris est. Dcniqae,

Guslate

et videte

quoniam suavi^

estDominus".

Dulcia judicia confitenti; quia ipse dixit

Ego sum ego sum qui deleo iniquitates tuas.... et memop non cro ta autem memor esto, et judicemup dic
:
:

ainiquitates luas, ut justificeris*.

Dulcia judicia agenti


erit in coelis

pceniteotiam

quia ipse dixit

Gaudium
,

su-

per uno peccatore poenitentiam agenle

quam

In

nona-

ginta et

novem

justis, qui

Si dulcia sunt igitur judicia

non indigenl pcenitentia *. v Domini suavitatis fructus peiP


,

cipere elaboremus.

Rom
7-

VI, 5.

PsaU xxsiiii 9.

* Isal. xtiir,

aS

a6.

<

Luc

X?,

lo4

s.

AMBROSII

XLV.

VIs sclrc qtiam dulcia judicia Dominl?

Nonre-

surgantl mpii in judiclo*.

Qni aulem

in judicio resur

gunt, habent spera venia;


Impii non
et
si

quoniam crediderunt
:

(20).

sunt, peccalores esse possunt

fidem habcni,
:

culpam non dcclinarunt, per fidcm credunt qui autem credit in ipso, non judicatur^ Dulcia ergo judicia credentibus. Qui autem non credunt, non Christi judicio
damnali sunt, qui venit non ut judicet
salvet et redimat
:

mundum

sed ut

sed impietalis succ subiere judicium,

qui in remissionem peccatorum credere noluerunt.

Non

enim possunt ad
ejus

ejus pertinere bencficium

quem
,

cognosjudicio
sit

cere refutarunt. Ergo qui non credidcrunt in eo


videntur indigni.
:

Judicium enim ejus

quid

agnosce, dicente ipso


venit in hunc

IIoc
'.

mundum
,

autem judicium est, Dulce ergo, quod kix


Sic

quia hix
est

dulce judlcium

quod

prnecedit misericordla.

enim
libi

scriptum est

Misericordiam et judicium cantabo

Domine *. XLVI. Et

qula cognovit dulcia judlcia, dlcit


:

Eccc

concupivi mandata tua


judicia auctoritatc

in tua juslltla vivifica

me^

Bona
hunc

ait.

Ecce amat libertatem


,

fidei

qui libertatem dedit. Dihgi se gaudct

qui ideo venlt in

mundum

quia hunc

muudum

dilexit.
est.

Amari

se exl-

git, qui

onmes amat, quia charitas

Concupivit

man-

data Dci, ut bonus servus, ut cultor sedukis. Concupivit

non ut amator meretriclam copuLim non cunlam, non ut luxuriosus lasciviam. De


,

ut avarus peillis

enim Lex
proc-

dicit

Non concupisces

*.

Dominum autem Deum


quodam atquc
amicus

cepit

dlligendum%

et tenero

interno amancst qui dUigit

dum

cupiditatis affectu. Et qula

servus cst qui timet; quasi amicus qui omnia fecerit, quae

Psal.

I,

5.

Joan.

m,

18.
r

Ibid. ly.

Psal. c, 1.

Id.

cxTiii, 4o. -- ^ Deut. V, ai.

Id. vi, 5,

EXPOSITIO IN PSiLVTM CXVIII.

loS
eslis
,

prxceplt
feceritis

ei

Dominiis

Vos

inqnit

amici mei

si

quac cgo praecipio vobis*.

XLVII.
co quod

In tua justitia vivifica

me

audet et dicit;

illa sit

vcra vita, quai vivit secundum Dei justi-

tiam

quam
qiii
alii

vivebant Aposlolt; imo


:

quam
:

vivunt.

Sont
sint

enim
uique

vivenlcs morlui sunt

et qui

mortui vivunt. Dealii

descendunt

in

infernum viventes

cum

corpore mortui, meritis suis vivnnt. Sunt enim qni nOn


guslabunt niortem, donec videant Filium hominis die judicii

reverlentem

quando cum

gloria sancti resurgent.

SERMO
Vau.

VI.

I.

Sexta

liltera

VaUt

cujns inlerpretatio,
:

lUe esl ct

non
II.
>

alius.

Vel cujus interpretatio

Et

ille.

Et veniat supernic misericordia tua, Domine, salutuum secundum eloquium luum^. Quid significet inlerpretalio littera^, quoniam subobscura est cx Psalmi seiie coUigendum pulavi. Nam cum Propheta postulct \ eniat super me misericordia lua Domine veniat salutarc tunm non est dubium qnem viderc deposcal
tare
, : , :

hoc est,

in

quo fruclus
iu

et misericordiaj veniat et salulis.

Dcnique

in superioribus
,

idem poposcit

in

Psalmo octogesalis

simo.-quarlo

quo evidentius Domiui Jesu prophetavit


terram quanfi benedici poslulet
,

adventum*.

Nam

notum

est, illam videlicet quai


:

peccatum

in

Adam

con-

traxerat, cui dicitur


'

Terraes et in terram
,

ibis*.
lxxxit,

Maledixe2.

Joan. XV, j4.


19.

Psal. cxyiii

4>>

'

td.

<

Geo,

III,

ro6
rat

S.

AMBROSII

autemDeiisnon clemcntuiiinatnraB carnis, sed

camcm

prajvaricantlum. BcnedicilurcaroigilurinChrislo.utmalc-

dictosnperiorecarosolvalur. Bencdicilurcaro,

quambcne-

diclus Filius Dei, assumpta hominis condllione, suscepit.


III.

Et ideo subdidit

Deus
tc.

tu convertens vivificabls

nos, etplebs tua lailabitur in

Ostendenobis, Domine,

misericordiam tuam, ct salutare tuum da nobis. Audiam

quid loquatur in

me Dominus Deus
,

quoniam loqnelur
,

pacem

in

plebem suam

et

snper sanctos suos

et in eos

qni convertunt ad ipsum cor suum. Verumtaraen prope

timentes

eum

salutare ipsius; ut inhabitet gloria in terra

nostra*.
vivificavit

Tolus hic locus Jesum


:

Dominum

sonat, qui
,

mortuos

Lazarum antc passionem

plurimos
,

tempore propriae passionis. Ipse


remissio peccatorum. Ideo dicit
:

est miscricordia

utpote
vi-

Ostende,

qucm

dere possit in corpore.

non

poterat; quia

Nam Deum in majestate sua videre Dcum ncmo vidit unquam^. Avidus
,

Prophcta desiderat videre


viderit, desiderat propriis

quem

sperat tenere

qucm

si

manibus comprehendere. Ideo

que

aii

Et salutare tuum da nobis.

Salutare Dei virtus

est, salutare

Dei Christus est; et ideo prope timenles hoc


erat Christus a nobis, longe erat a natio,

salntare.

Longc

nibus

descendit in terras

factus est prope

ccepimus

non timere.
cst.

Nam

qui Chrlstum timet, non timorl est sub-

ditus, sed devotloni. Pietatis hlc timor,

Dcnique
sit

nlhll deest timcntlbus


,

non infiimitatis eum. Quomodo autera


in

factus

prope

audi

Ut inhabilet, inqult, gloria

tcrra nostra,

Quis

cst glorla. nlsi


:

et apostolus

Paulus

ait

Dominus Jesns? Unde Dcus Domlni nostri Jesu Christi,


;

Patcr

gloriaj'.

Merlto complacct In eo Pater


Palre separat
,

quia Pa-

tris gloria cst.

injiiriam
>

Hunc qui a facit, quem vult

csse sine gloria.


i,

majorem Palri Hunc quisquis


5.

Psal. txxxvii, 7-10.

Joan.

18.

Cor.

i,

EXPOSITM) IN PSALMUM CXVIIT.

^J^
possit,

rcqnalem Patrl non patat, inferiorcm et Patrem jndical;

cum

alio

verbo Patrem plus laudare non


et gloria Chrislus est.

cujus

sumroa laus
rogatar

IV. Rogalur crgo nt veniat salulare Dei.


,

IUe est qui

hoc est, Dominus Jesus


Et vel

et
sic

habet
galur

litlera; interpretalio.
:

non non

est alins.; sicut

solus Pater ro,

Est ct dle, hoc


,

est, et Filius

qui rogatar

et roga-

tus advenit

et salutare

mundo

dcdit. Ideo
:

<7<azY,p,

hoc

est

Salvator; idco Jtsus, sicut Angelus dixit


faciet

Quia saivnm

aderat; ut probaret illud


dicit
:

populum suum'. Cum invocaret igitur Propheta, quia adhuc loquentibus nobis
,

Adsum ^.

V. Adest, quia suscitatus a filiabus Judrea;, quasi rsuscitatus a iiliabus Hierusalem. Audit Ecclcsia
cis cujus, et dicit

sonum

to-

ox consobrini mei. Ecce hic advenit

saliens super
,

montes, transiliens super colles*. Manipumultas habens pcrsonas nobiles


,

laris est liber

velut

ma,

nipulus triumphalis (21), miiltosque actus significans

quos intelligere magis

Nam

quasi

quam expressos tenere advenientem Sponsum audierit cum


,

possimus.
aliquibus

pariter viantibus

coUoquentem
loquitur

dicit

Sponsa

Vox con-

sobrini mei.

Dum

cum

filiabus

Hierusalem, et

rogat ut excitcnt ei resuscitent

Sponsum, subito tanquam


,

de longinquo missae vocis souam sentiens

dicit

Vox

consobrini mei, annuntians

quem

nuntiarisibi ante quae:

rebat,

quem

cupiebat ab

allis suscitari

sua prcce resus:

citatum a Patre venire jam credens, Irctadicit

sobrini mei.

Bene

addidit

Consobrloi mei

Vox conut non

aliae

sed consobrina sola sibi ejus vlndicaret adventum.

VI.

Ecce,
,

inquit,

iste

advenlt.

Adhuc ego eum

quaero
Teniat

et

ille

et ille
I,

jam venit; adhuc ego suflVagia capto ut jam proximns est. Ego suscitari mihi chari Isai. lviii, 9.

Matlh.

11.

Cant.

11,

8.

io8

s.

ambrosii
;

latem cuplo, ego

me

vulneratam charltatis puto

ct

aJ

mc
ct

plus charitas ipsa festinat.


transilit.

Ego

dixi

Veni
:

ille salit

Ego rogo eum venirc cum


:

gralia

ille

gratiarum
gratiae se-

operatur angmenta

et

dum

venit
;

incremcnta

cum

vehit

et

veniendo

accpiiril

quia studet eliam ipse


,

suC placerc dilectac. Salit super excelsa

ut ascendat ad

Sponsam Sponsne cnim thalamus


;

Iribunal est Christi. Sa-

lit

super

Adam

(22)

transilit

super Synagogam. Salit

super gentes,

Iransilit

supcr Judacos. Yideamus salicntcm.

Salit dc ccelo in Virginem,

de ulero

in proesepe,
,

dc praesc-

pio in

Jordanem de Jordane in crucem de crnce in tumukmi, in coikim de sepulcro. Proba mihi, David, salientem proba currentem tu enim dixisti Exultavit tanquam gigas ad currendam viam a summo coelo
, , ;
: :

egressio ejus, et occursus cjus usquc ad

summum

ejus

nec

est qui se

abscondat

a calorc ejus*.

Ergo

et

nunc

salit, et

nunc

currit de corde Patris super sanctos suos, de


,

Oriente super Occidcntem

de Scptentrione super Meri,

diem. Ipse est qui asccndit super occasum


ccclos ccelorum

ipsc super

ad Orientem. Ipse ascendit super montcs,

ipse supcr colles.

VII.

Ltinam ego miser dicam,

dicat

anima mea
,

Ecco

iste advenit,
valles
;

et advcnit

sed adv^nit

Saliens super

non super tcrrcna non super montes Dcus enim


; ,

Deusmontium
montes
Esaiam,
salit.

est, et Si
sis

non vaHium. Ubi crgo mons, salit super te.


circuitu ejus^
,

salit?

Supcr
super

Salit

salit

super Iliercmiam, saht super Petrum, Joan:

nem, Jacobum. Montes in tes mons esse nec prasvales


,

si
,

non po-

csto vel collis

ut super te

Christus ascendat; etsi transilit,


tus ejus
VIII.
'

ita Iransiliat^

ut tetransi-

umbra

custodiat.
et Ecclesia
2.
:

Diximus dc Chrislo

dicamus de anima

Psal. XVIII, 6, 7.

Id. cxxiv,

KXPOSITIO IN PSALMU&I CXVIII.


ot Verbo.
sl

lOg^

Anlma
si

jnsli

Sponsa est Verbi. Haccsi dcslderet,


subito

cupiat,

oret, ct orct assidue, et oret sinc iilla discep,

lalione, et tota inlcndat in Verbuni

vocem

sibi

videtur ejus audirc quera

non
:

videt, et intimd sensu odo-

rem

Dlvlnllatls ejus agnoscit

quod pallunlur plerumque

qui bcne crediint. Replentur sublto narcs animae spiritali


gralia
,

et

senlll
,

slbi
;

pra^entiaB ejus flatam aspirare

quem quKrit ct dicit Ecce iste ipse est quem requiro ipse quem desldcro. IX. Nonne cum allquld de Scrlpturls cogltamus, elexplanationem ejus invenlre non possumus,

dum dubitamus,

dum

quaerlmus

subilo nobls quasi super monles altlssima


:

dogmata vidclur ascendere


apparens nobis
,

deindc quasi super colles

illuminat roentem; ut infundat scnsibus,


difficlle

quod invenire posse


absente
fit

vidcbalur

Ergo quasi ei
Et rursus

praesens ^

erbum

in cordibus nostrls.

cum

aL*quid nobis
et

^erbum,
nobis in

subobscurum est, tanquam subdlcitur tanquam absentls advenlum desidcramus et


:

ilerum apparens ostcndlt se nobls, tanquam prwsens


ils,

sit

qua^ requirlraus, cognoscendis. Sallt crgo in


:

uoiuscujusque jcorde frequenter


vcrlitur
,

transilit et exit
si tibi

et re-

si

scquarls

si

requlras,

fldelium gratia

disccptatione

doclorum Verbum quodexierat alque transicFraler

ral, postules rcsuscitari; sicut illa quoe quaeslvit et invenit,

quae dixit
B

meus

transivlt

anima mca
sequere
et

exivit in

verbocjus*.

X. Ergo
collcs
,

et

si

super monlcs

salit

si

super

sequere. Reperiuntur

cnlm

in

montibus et

in col-

libus vcnatores

Domini

qui invcstigant eos qui capluntnr


:

ad vitam. Sic enim dixlt per Hieremiam Deus

Ecce
col-

mltlo multos piscatorcs,... ct mullos venalores, ct vena-

sbuntur eos super


.

omnem moatcm,

et supcr

omnem

Cant. V, 6.

IIO
lem*.

S.

AMBROSII
,

Ibi ergo popiilus Dei quceratnp


,

et inveniatur in
;

Petri et in Pauli doclrina

gratia

disciplina

ut non in

convalle sint, ubi flotus

sed in montibus, a qnibus unnra-

quemque

Chrlstus illuminat. Et

cum Petrum
;

legimus

Christus iUuminat. Et

cum Pauhim

legimus, Christus

iilu-

mlnat. Curavit Paulus, Christus illuminavit

quoniam

ia-

vocalo Domini Jesu nomine, resurrexit, cujus sanatus est

munere. Suscitavit mortuam Pctrus


navit
;

Christus

illumi-

et ideo ait

Ilhiminans tu mirabiUter a montibus

ajlernis^.

XL
in

Nos

igitur qui
in

montes esse non possumus , stcraus


colHbus
;

montibus vel

ut

cum

miserit piscatores

suos

Dominus

et venatores
,

ut vencntur eos qui supcr

omnem

inontem sunt

vel super

omnem

collem, id est, iu

Logls et Prophetarum prreceptis, et Novi et Veteris Testa-

menti cognitione
niant nos paratos

omnem
,

habentes convcrsationem, inve-

et vehit

bonas colHgant spicas


;

oppor-

tuno missi mcssores tempore


aut coilem fuerit reperlus
poterit ab
ils
,
,

quia

si

quis extra

montem

coiligi vehit

bona spica non

qui

(ut

comparationis faciamus altcrius

mentlonem ) triticum a palcis separarc miltentur. Plurimarura igitur operationum solertes ministros Dominus
habet. lidem piscatores, iidem eliam venatoressnnt, atque

messores.
XII. Si in tempore mcssis
,

quo dlrlguntur

isti

meriti

maturus expectes
et videbis

salientem in raontibus poteris intueri,

Dominum Jesum

similem capreolo, aut hinnnlo

ccrvorura super montes BetheP. Saht enim super Ecclesiam, quoe est

domus panis; co quod fidehum corda cona

firmet. Merito sicut capreola; qula caprea in altis pascitur.

Dorcas dicitur

videndo.

Dorcadion enim
,

visus

acutioris est.

Quid acutius Christo

qui Patrem videt


ii,

Jerem. xti, i6,

Psal. txxv,

5,-5

Cant.

9,

.0 , .iwtt^

'

EXPOSITIO IK P&ALMUM CXVIII.

Iff

qacm

vidct

Qcmo? Aut

si

qQiS vidit in Cbrislo, ipse Fiiius

rovclavit. Merito sicut bianulus

servorum

hinnulns quasi

Filius, cui paterD< inoleverit vis ualura;; ut

eum occnlta
laedant.

nou

laleant

serpeirtes fuglant

venena non

De-

Biqneeduclusdelatibulis suisserpens, qui producebatur ex

Quid venisti aute tempus lorquere nos* ?< XIII. Spectemus ergo salienlem hunc hinnulum , ut nou possimus timere serpcntcm. Non timebat David. Dcbominc, dicebat
:

nique dc his diccbat serpenlibus

Et respondcbo exproin

brautibns mibi

verbum

quia speravi

sermonibus

tuis~.

Quasi bonus cervus, qui bibisset dc foulibus


spiras, et

aquarum, nequaquam humanorum serpeutium


maledicorum venena metuebat. Coluber
cibus laudis de quo dicebat Ytacueris;

illi

non erat
,

noxa, scd praeda. Cibus crat serpentini virus alloquii


:

et

Deus, laudem

meam

nc

quoniam
esl'.

os peccatoris, et os dolosi super

me

>aportam

Sagiualiatur venenatorum sermonibus.

lUi sibila obtrectatlouum ora lollebant (^d), et

scrmoni-

bus odii circumdabant innocentem. Bonus cervus inter


multos colubros positus non timebat, cervns amlcitiae,et
pullus gratiarum. Simulabant charitatem, fundebant ob-

trectalionem

Ego autem,
:

inquit,

orabam. Bonuscerllli

vus in medio viperarum innocuus pascebatur.


cis

trisul-

ora lioguis micabant

hunc aulem sancta pascebat

oratio,

obtrectanlibus sibi verbum;

imo cibum obtrectantlbus oflerebat. Respondit vcrbum enim cibus est. Dein

niquc

Noo

pane solo

vivit

homo

scd in

omni verbo
sua'.

Dei'. Viderunt

me

inquil, ct

moverunt capita

Maledicebant , ego autem benediccbam. Malcdiccbant qui


obtreclabant
:

bcuedicebam, qui verbum Domini

praedi-

c^bam.

Maiib. ?iu, 29.

Psal. cxviii,

^i.

Id. chii, a.

^MalHi.

IV, 4.

'

Psal. csviii, 25.

tt^

'

S.

AMBROSII
,

Quam bonum cst ferre convicium et convicium non referre? Deum pracsulem acquirit, qui convicianti
XIV.
nescit irasci. Denique quanta palicntiic gratia diccnlis

Maledicent

ipsi, et

lu bcnediccs

Beatus qui malcdicta

non senlit. Beatus quem maledicta non permovent. Non cnim potest malcdicto raoveri, qui maledicla hominnm divinae munere benedictionis excludit. Non potest sentire4| maicdictum, qui habet vcrbum et non potest refcrre ma:

ledictum, cui in oro semper est vcrbum.

XV. Sed
non

est

etiam bonus serpens, queni

iste

cervus
'.

lcedat.

Estote, inquit, astuti sicut scrpentcs


exaltavit

Et,
h

Sicut Moyses

scrpentem

in deserto

ila exallari

oporlct Filium hominis'. Inserpcntc a^reo figuratus est


serpens. In ligno
,

ff

meus

illo

exaltotus cst
,

meus

serpens.

Scrpcns bonus

bonus serpens

qui de ore suo remedia

non venena fundebat. Potest non timerc serpentes, qui hunc novit adorare serpcntem. Dc hoc serpente dicit illa quae diligit: Ecce hic postparietem nostrum, prospiciens per fenestras cminens super retia. Rcspondct consobri,

nus meus

et dicit

mihi

Surge
;

veni proxima

mea

for-

mosamea, columba mca

quia ecce

hyems

praeteriit'
*.

inibcr abiit, disccssit sibi, llorcs visi sunt in terra

Ser-

pens profeclo cst, qui decursa hyeme, amietu corporis se volebatexuerc, ut specioso decore vernaret. Idcm ergo esfr
cervus et serpens. Ccrvus habens cornua Legis et gratiaa

(cornua cjus duo sunt Tcstamcnta) veiox gressu, impigcp


incessu,qui tolum
facilc

orbcm percurrat uno momento,

ubique cclcbrabihs. Serpcns quoque bonus , cujus priora denle Legis non mordcant, posteriora non vulnerent Evangelii lenitale.

Caput defendit a vulnere, qui Legcm vcnit


tueri ab interpretatiouibus perfidorum.

non soivcre , sed

Psal.

cvm,

a.

Mallh.

x,

x6,

Joan.

m,

j4.

Canl.

ii
i

9-ia.

ETPOSITIO IX PSALMCM CXVIII.

Il3

Caudam
magis

iu flagella diiTuDdit liLcram,

cupiens advcrsarios

Bonus coluber in grcminm dilccUc, alquc in ipsum inlimne sinum menlis facilis illabilur.ct atlacUi nullo implicans ignem ossibus, priccordia
flagellare,

quam

perdere.

ipsa dcpascilur.

XVI. Pulchre lcctum cst hodio Ecce ego mitlo vos psicutagnos in medio luporum *. Celebramus enim diem
:

sanclorum quo rcvclata suut populis corpora sanctorum

Martyrum, quivelut boni serpenles, deposilis carnis exavils,

tenlationum hyemalium rigore superato, et Spiritus

sancti renovati gralia, assliva

mundo
:

luce fulserimt, missi

vere, ut agni, in

medio luporum. Lupi sunt cnim persecu-

tores, hipi sunt hxretici

omnes

docerc ncsciont, nlujarc

consueverunt.

XYII.
lur.

Se<l

nemo moveatur,

si

in

medio luporum
esl.

mitti-

Beneficio Christi et lupus ipse mutatus


est,

Benjamin
insidiator

lupus rapax apostolus Paulus factus

uon jam

ovilium Chrisli, sed defcusor et cnstos. Cimi hoc lupo versari libet
;

per hunc lupum factum est ut simus tnti in

niedio luporum.

Nemo jam
:

veretur lupos,

cum

his pasci-

nuir, sicut scriptum est

Tunc

lupi et agni simul pas-

centur'.

XVIII. Scd jam consideremus quid

sit

quod

ait

Pro-

phela
B

Et ne auferas de orc meo vcrbum


;

veritatis us'\

queqnaquc

quia in judiciis tuis supersperavi

Viderat

Ecclesia vel anima Justi salicntcm sicut


raontes, repenlc
su.-E,

hinnulum super

proximum
:

aspiciens post parietem

domus
rctia,
:

prospicientem pcr fencstras, eminentem super


quia etiam ipsa amatur a Sponso
charilatis decore, dilectde
afi^uerit
(

exultat et gaudet

qiii

tanquametipsc vulneratus

primo
deindc
1.

cum cum

abesset
dicitur
:

ad oscula rogatus

rogalur enlm
'

Osculelur

me
20.

ab osctdo oris sui


' PsaJ.

MaUh.

X, \6.

Isai.

nv,

cxtm,. 43.

<

Cant.

i.

LVII.

ji4

s.

AMnT\o<;it
,

preccs Sponsrc l^landitiasqtie non spreverit

dilecla sibl

ubera pracdicanlis^ atque


induxerit
;

in intcrigra

domns eam

benigniis
,

dcjiique

tanquam
ssepc

lascivienti

ludens amore

[uia velit pertenlare

sensus amantis, saepe egressus ut


,

quaererctur a Sponsa
oscula, astilcrit

regrcssus ut invitaretur ad

post parictem, prospexerit pcr feneslras,


relia
;

eminens supcr
totus
intraret
,

iit

non

totus abcsset, nec quasi


,

ct ipsc

ad se Sponsam vocaret
,

ut ve-

nicndi ad sc invicem fierent gratiora commercia

amoris-

que vim mutuis adolercnt scrmonibus (24) formosa mea veni proxima mea D inquit
,
,

Exurge

columba

mea *. XIX. Et tu si habeas fundatum parietem non illum medium qui domus unius separet membra, sed redificatum supra fundamentum Apostolornm et Prophetarum ut
, ;

compaginata ejus structura crescat in


tcrminet ejus interna
sedificationcm Dei
tra) luac
; ,
,

temphim

nec

dis-

sed muniat

si

habeas ergo

in te

et

ad Oricntcm patcant sempcr fenes,

venit

Verbmn

stat post
^ )

tuiim parietem

Oculi

enim Domini super


tuas.

justos

prospicit per fenestras

XX.

Qusp. snnt

fcnestrac Ista)
:

Leglraus fenestras

de
,

(piibus dicit Hleremias

Intravit

mors per fcnestras

'

per quas intravit avaritia, intravit libido. OcuUis tuus


nestra cst, intravit

fe-

mors pcr ocukim tuum. Si viderls muJierem ad concupiscendumeam, intravlt mors per oculum
tuum.
Si videris

possessionem vlduaj vel mlnorls, et con,

cupieris invadere

indcfensam pulans aetatem ess

vel

sexum,
dcfensos

sed non sunt indcfensi, quos


)

Dominus
Si viderls

vult esse

inlravit

mors per fenestram.


,

decorem

mulieris, aut thesauros minoris


dilates, intravit
.

et tuas excitaveris cupi-

mors per fenestram. Sicut ergo perhaec


Psal. xxxiii, i6.

Cuiit. II, 10.

Jercm.

ix, 21.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXrill.

ii

intrat et vila. Si decoreni pnellae aspiciens sacrae, Tenereri^

Dominum Jesnm, quod


ncctutis, vita

i leneris annis yenerit actas se:

immaculata

et ipse filiam
;

tuam

offcras, nt

pio consecretur velamine

si

possessionem minorls nou


sed quasi parens seda-

tanquam

sollicitus invasor aspicias,

lus religioso tuearis affeclu;

per has fenestras prospicit

Chrislus, ut

vocelSponsam
,

Emrnens snpcr

retia.

'

XXI. Bcne Eminens


inlra retia

quia sohis cst

quem
,

retia

non

involrerintpeccalorum. Omncsintraretia erant, imoadhuc

Jesus,

nobis

sumus quia nemo siue peccato nisi sohis quem non cognosccntem peccatum, peccalum pro fecit Palcr. Elenim Iradldit eum laqueis, tradidit
; ,

cum

retihus

mittens

eum non

in

peccato

in

quo

eraiifc

omnes homines, sed in slmilitudine carnis peccati; ut de peccato damnarct peccatum in carne. Peccatum erat caro secundum illud, quia hacreditario erat damnata maledicto. Peccatum erat illecebra et ministra peccati. Yenit Dominns Jesus,
et in

carne peccato obnoxia

exercnit (26). Facta sunt


libidinis, sed
libidinis, ibi

Wma

mihdam virtulis membra noslra jam non arma virtulls. Namque ubi erant inceutiva
castilalis.

nunc sunt domicIHa


sed vokuitarius
:

Hic ergo venit


,

ad laqueos

venit ad relia

sed securus.

XXII. Plena erant omnia laqueis, referla relibas. Audi dicentem In via hac qua ambulabam, absconderunt la:

queum mihi

*.

Et

in libro Sapienliac

nt cognoscas qnia in
ritia, tot retla
:

Syrach moneris, mcdio laqueorum ambulas^. Quot


:

quot peccala, tot laquel

hajreditarii janx

le

nexus tenebant. Vcnit ad laqueos Jcsus, ut


:

Adam

sol-

Omncs retibus teneveret bamur, nullus allum eruere polerat, cum se ipsnm non, posset exucre. TaHs ergo necessarius fuit quem vincula ge nerationis humanx deliclis obnoxia uon tenercnt, non cePsal. c\i.i, 4> * Ecdi. IX, 90*
venit liberare

quod

pcrlerat.

Il6
pisset avarllia,

8.

AMBROSII

non

ligassct doliis. Is solus erat Jcsiis, qui


,

cum
erat,

hujus carnis se circumdedisset vinculis

captus non

non

erat alligatus

sed dirumpens ea atque dissol-

vens, ad se magis vocavit Ecclesiam prospiciens per la-

queos

eminens supra

ctia

ut et ipsa disceret vinculis


fuit,

non
tis

teneri.

Denique eo usque non longe a vinculis


:

ut

pro nobis subiret et morlem


effectus
,

sed tamen non servus


;

morqui

sed liber inter mortuos

liber

enim

erat',

solvendae mortis potcstatem habebat. Denique ipse te doceat, qui

ait

Solvite

hoc temphun

et in triduo resus-

citabo ilhid'.

proxima mea^
culis, quibus

XXIII. Audiamus itaque quid dicat Exurge hoc est, surge a mortuis, exurge
:

veni

a viu-

circumdata tenebaris.
:

Exurge;

quia ego

resurrexi tibi
solvi tibi.

solve

vinculum

iniquitatis;

quia ego jam

Vcni;

quia

jam

retia sohita sunt.

Yirgo peha3-

perit,

puer natus ex Virgine

est.

Nihil debet
tenetur.

muhebri

reditati: quasi fdius muh'eris

non

Cerne medium

parietem maceri.e jam solutum, qui interiorum affectuum

concordiam dividebat,

et in

diversum excitabat dissensio-

ncs corporahumpassionum. Veni ergo sccura, cupiovidere

faciem tuam, et audire vocera luam: vcni, utjam me non per retia videas sed facie ad facicm vultibus amaloris
,

dilecta poliaris. Elhice ista decursa sint. Mystica


illa si

autem

possumus,

vel linea

intueamur extrema

(26).

XXIV. Sedebat
exffidificalionc

inlra

domum

Sponsa, devola Domiuo,

inlra parictem Legis ct

Prophetarum , splritahum lapidum fundatum, qni claudebat atquc vallabat do-

mum

regiam , plenam jucunditatis atque laelitiae. Mirabalurthesaurosregios, et intuobatur solhcite, cupiens sapiensibi

tiam, quac has


secreto crat
'

divilios

demonstraret, asciscere. In

sed secreti ipsius inlcrprctcm requirebat.

Jnan.

II,

ig.

Caiit. ii, lo.

EXPOSITIO

tSALirtM CXVIU.

liy
Nobis sero

Venit Dominus Jesus saliens super montes.


>

idebalur venire
;

sed

ille

properabat. Saliebat denique et

transiliebat

ut Judc-eonim corporalia et saxosa dogmata

transilirel. Aslitit post


teri

parietem domus

quje erat in
,

Veper

Testauiento, prospiciens per Legis fenestram


illius

Prophetarum cavernas. Nondum eranl donius


Teslibula
:

aperla

nondum

claves scientiae

portarum claustra pa-

lefecerant, quibns Lcgis claudebanlur interna.


riore

De

supe-

tamen hoc
;

est, spiritali

parte prospectans, Ecclesiam


Evangclii verlice subli-

vocat
inis

ut per

Legem etProphetas

assurgens, relia jndaicae interpretationis et nodos inlre

pido calcet vesligio. Ideoque* Proxima


reat Christo,
.speciosos

vocatur, ut adhaet

mundana non

qu<iBrat

ideo

Formosa
:

ut

evangehzantium pedes proferat

ideo

Co-

hmiba,

ut spirilalia petat, lerrestria derelinquat.

XXV.
Christi

tEcce, inquit, hyems

praeteriit

imber

abiit, dis-

vcessit sibi, florcs visi suot in terra*.

Ante advenlum

hyems

erat

venit Christus, fecit aestatem.


, :

Tunc

omnia erant florum indiga nuda virlutum passus est Christus, et omnia coeperunt novae gratiae fcecundari ger]ninibas. Imber abiit luxuriae profluentis, e\ nnbila tetris orta flagltiis aestlva jam purae ccnscientiae serenitate laxantur. Ideo non evadunt, quorum fuga hyeme fit; quia non sequuntur Domini passionem , non lollunt crucem
,

suam nunc

et

Christum sequuntur. Irabcr impedit


Boni
flores

flores
,

at

flores videnlur in terra.

Apostoli

qui

diversorum scriptorum atque operum suorum fuderunt

odorcm.

XXVI.
accipit.
t

Tempus

secandi advenil
:

quoniam matura

in horrejs frumenla

conduntur

et qui melit,

mercedem

Voxturluris audita est; quia invenitsibi nidum,

Ecclesia

enim domus

et castilalis,

Ficus quae proptor ia-

Caal. n, ii, ta.

jl8

8.

AMBROSII
cceplt,

foecnnditatem jubebatur excidi, fructus jam ferre

Yinea translala ex .^gypto


depositis
,

*
,

jam non

maceriiis deslructa

incursatura bestiis, necinformis sentibus; sed

odora jam floribus, quae solebat facere spinas, fructu curyescit

uvarum.
igitur sanctus

XX\II. Merito

David pascha Domini cc-

lebrans, et ferventi Spiritu tempora ingressus aestiva, qui in

Verbo Dei fruclus varios colligebat, hyemis adversa decli Et ne auferas cx ore meo verbum veritatis us ait quequaque; quia in judiciis tuis supersperavi. Quantus
nans
:

labor est, ut

verbum percipias? Quantum iterum


?

peri-

culum

si

amittas

Et ideo
^.

tibi dicitur

Noli ncgligere

gratiam quaj in te est

Excole diligenter quasi bonus


ut pascantur agni tui, et sala

agricoLi,

campum tuum,
^

))tua floreant

Non

auferatur ex ore tuo


et

verbum; ne
inlquitatis

forte factis verba

uon congruant,

deforment

opera magisterium disciphnac. Tolhtur ex ore verbum

cum dicltur peccatori Quare tu enarras justitias meas " ? Et ipsa obmulescit facundia si scgra sit conscientia. Ve:

niunt aves

cceli

etlam

Ipsae tollunt

verbum ex orc tuo


afierat.

qu(c lollunt verbi

semen

e saxo

ne fructum

posslt auferri

XXVIII. Nunc consldcrcmus, utrum etlam ex corde verbum verltatis. Radicalum enim verbum alquc depressum, et infixum mentibus noslris difllciie auDenlque dlclum
est a
dixlt
:

ferri polest.

Domino

Quare

tu

pcnarras justitias meas?


^ lilias

meas ? meum per os Inum? Non dixlt Per cor luum. Sermo cohibetur indigni animi, non obstruitur pcenitentia Insolentlam pro:
:

Quare Et assumis Testamentum

Non

cogltastl jus-

hihet, non cxcludit correctlonem.


et ipsa inlcrlus

Cavendum lamen

est

ne

corda turbeutur,

et ofluudat tenebras

maPsal.

CSnt.
16.

II,

ij, i5.

Tim.

iv,

14.

ffov. xxvn, iC,

^LU,

EXPOSITIO Ur PSALUVU CXVIII.


llha; nt cor vauis cogitauonibus
latis

Iigf

obcoecatum lucem veri-

amittat, fulgoremqae verbi capere non possit. Si igi-

tur

David orat, nc aulcratur ex orc suo verbum

et

si

aulcratur,

non Usquequaque, id

est,

non penitus aufesi

ralur: quis tanlus est, qui in poleslate sua graliam dispulationis esse

commemoret

prassertim

vita redarguat,

quod doclrina praesumat, et judicio Dei damnanda commillat? Is enim qui in judiciis Dei spcrat servare potest
,

verbum
gratiam.

veritatis;

quia

dum

verelur

pcenam

cuslodit

XXIX. Ideoque
iinum

ait

Et custodiam legem tnam semper


*.

ia a;ternum, et in sajculum sajculi


satis esse posset,

Duo

dixit,

cum
Sed

siimum
vitaj

signiGcare volulsset.

quia non solum in prsesenli


in fnluro post

hujus tempore, sedetiam

hujus

vitae

curriculum custodienda lex pro-

mittilur; ideo arbilror qulaet secuaduraeos qui exemplari


et

umbrae serviunt coclestium, et secundam cos qui in


siti

coclestibus

secundum veram Legem


sibi esse

cullus

Deo

defe-

runt, pollicelur

vivendum; ut
,

et hic et ibi legeni


,

custodiat. HIc in cxcmplari


in ipsa facie veritatis.

in speculo

in aenigmate

illic

XXX.
solum id

Possumus
significat

et illud intelligere; quia Sta iravro?

non

quod
ille
,

quod, per omcia; qula

semper, sed etlam Id per omnia Legem custodlt, qui


dicitur,
,

cum

devoliouis suai

subLege natus et supra Legem gradum promovens liberatur a Lege (Christus enim uos redemit a maledicto Legis) non sine
sit

erudltus in Lege

lege Dei

sed in lege factus est Ghristi


,

aut certe

si

per

omuia Lcgem custodlamus


adolescentlae disclpllnam
,

si

legillmam puerltlas atque


,

juvenlulis conversatlonem

se-

nectutis maturitalem, tramitemque singulis praescriptum


aetatlbus
'

nequaquam

vitae nostraj

usus excedat. Simiiiler

Fsal, cxTiii, 44

120

^.

AMUnOSII

etiam animai nostrai qnoedam csse vidcnlursctalcs, perquas


percnrrit et transit; ut possit dicere

Cursum consumaqua dicilur:

vit

*.

Denique

aninioe aetas est illa. de

Et

ajtas senectutis vila

immaculala

^.

Per omnia ergo Le-

gem
iliis

custodit, qui et in his corporis noslri aelalibus, ct in

animaG nostrnc processibus non deviarit a Lege,

XXXL

Et ingrediebar
'.

in latitudine; quia teslimonia et

lua exquisivi

Qui secundum mandata angustam


in lalitudinc.

arctam graditur viam, ambulat

Unde
:

lcgi-

mus

In tribulatione dilatasli mihi*. Et alibi

Inlri-

sbulationc invocavi

Dominum

ct exaudivit

mo

in latitu,

dine \

Sapicns enim in cordis sui ambulat innoccnlia

ct dc cjus fonte superfluunt aquae supcr ejus plaleas, qui

incntem suam non


eed
dirigit

intra corporalia et terrena concludit


,

ad

ca?lestia

ut conversatio ejus in ccelo


:

sit.

AuAi
tari

nullas anguslias sentientem


:

Pressurara

inquit^

patimur

sed non angustamur


cujus
os

*.

Et quomodo coangus,-

poterat,

semper patebat
sit

ne

credentes

coarclarcntur? Ipse exponat quid


Dicit enim

ingredi in lalitudinc.

Quia etsi corpus angustatum est, cor nostrum dilalatum cst. Non angustamini in nobis coarctamini aulem in visccribus vestris \
:

XXXII,

Coangustari inPaulo non poteranl

inquoerat
pote-

altitudo sapientice, et fidei latitudo.

Quomodo enim

rant coarclari in eo, qui erat vas elcclionis reternrc? Sed

coarclabanlur in scraetipsis; quia improbus in se ipso


coarctatur; malitiae suae Jaqueis
juihi

strangulalus. Constitne

avarum

villarum quotidie tcrminos profcrcntem


is tibi

cxcludcntem vicinos; utrum


iari videtur,

quem

terra ipsa
,

dilatari, non coangusnon capit? Quantacumque

gpatia

domus
5,

sua3 porrexerit

clauditur angustis opinionis


3

Tini. IV, 7.
6

Sap.

iv, 9.

Psal. cxvin, 45.

Id. ir, 2.

Id. cxvii,

2Gor.

IV, y, el VI,

11.

Ibiil.

12,

EXPOSIXld IN PSALHIM CXVIII.

121

^incfinibus, cui quod habet non est


ftst,

salis.

Sed non lalU


inquil, tua

qui polcat dicerc : Et ingrediebar in lalitudine. i

'^ddidit cliam
iexquisivl.
*'

causam

Quia teslimonia

XXXIII. Et loquebar iu leslimouiis tuis in conspeclu iregum, et non confundcbar *. Grate convenil ista vox
Bfarlyri
,

qui vocatus ad sacrilegium, exprobrantibus sibi

Vtignias crucifixum

Jesum , non erubescebat

sed magis

gloriabalur in cruce Christi, et illam niundi salulem esse


"lestimoniis cttlestibus astruebat.

Hos vocat Chrislus in Sponsa dicens inCanliciscauticorum Etvcnitucolumba uaea , in tegumento petrae juxta praemunitionem * hoc
:

tst, veni juxta Evangelium. Propugnacula fidei tuoe gesta

^unt Christi

muri

tui subsidia

vcrba sunt Domiui


est.
,

passio

dominici corporis tua virlos


'

Ostende mihi faciem

tuam

et insinua

voccm tuam
:

quia vox lua suavis cst

>et facies tua pulchra*. sSuavis est vox; quia ore confes"sio fit

ad salutem et decora facies quae non erubcscit Auclorem non confunditur Redcmptorem. Oslendit ergo et insinuat signaculum crucis pra^ferens faciem suam vocem suam, auctoritalem praedicationis assumens. In *legumento enim corporis Christi quo redcmpta est a pec,

cato,

munimentum

gratiai

spiritalis invenit; ut salutaria

sibi ct sentiat et

loquatur. Suavis ergo vox qua? in divinis


:

lestimoniisloquebatur

decora facies, quw in conspectu regum non confundebatur. XXXIV. Possumus et illos reges intelligere, quibus regale sadicilur a Pelro Vos autem genus electum
; ,

ycerdoliam, gens sancta


'

populus in adoplionem

*. >

Sunt

enim reges qui oiferunt


nera, quibus data est

in

Hierusalem sapicnlia

suae

mu-

gratia

verbum
,

potestate regali fleclcre populos

et

quadam animas mulcere san^


loqui, et

Psal. itTi,

46, 1

Canl. u, i4.

Ibid.

Pelr.

ii,

9.

122

S.

AMBROSII
in eo; qula nihll

torum

non erubescentes

alicnum ab

honestate loquerentur, quos

nemo
jam

redarguat et repellat,

quasi qula non sint digni, quos idoneos Christus ministros

Novi fecerit Testamenli,

et

in illo

non erubescentes;

co quod non raetuerent ne confundcrenlur disceptanlium


contraria assertione superati. Piex igitur est qui

non eru-

bcscat, ne in actu rcprchendalur, redargualur in sermo-

nibus; eo quod et vita debeat e^se fundalus et verbo. Ita-

que quamvis pcrfectus


ceret in conspectu
lis

ita esset
;

Propheta

ut non erubes-

regum
su.ie

tanien meditabatur in prcecep,

Dci omni

vitoe

tcmpore

et

opera sua clevabat

nihil agens

quod

terrenis cupiditatibus adhcereret.


ait
:

XXXV.

Ideoque

Et mcditabar

in

mandatis tuls,
tua,

quas dllcxl nimis. Et levavi

manus meas ad mandata


primo medilemur,
,

qune dilexinimis: et exercebar in justincatlonibustuis*.

Pulcherrimus ordo
Medilatione enlm
inolescil.

iste, ut

et

eorum

praeceptorum quae dihgimus

sit

nobis assueta meditatio.

mandatorum

coelestium operisboni usus

Nam

est, ut quaj

verborum finis memoria meditamur verba teneamus sic meditationis


slcut meditatioui
:

prccceptorum ccclestium Intentlo vel

finis

operatio est,
nisl

actusque directus ad implenda praecepta divlna, quoe


quis diligat, implere

non

poterit

ncc solum diligat, scd

eliam

Nimis

dihgat.
:

XXXVI.
lis

Ideo prlus posuit

Et meditabar In prgecep:

tuls

qune dilexl nimis.

Et subjecit

Et levavimanus
^.

meas ad prajcepta tua,


lationem etenira

quae dilexi nimis

Po8t medi-

bonum
sit

est levare aclus nostros ad praj-

ccpta Del, atque id faccrc

non ex

necessitate
,

cum charitate, cum gaudio; ut bonum nostrum non cum moirore


,
;

alque mocslitla

sed vohinlarium

quia servus invitus Aiclt,

amicus volunlarius. Nos autcm studeamus ut dicatur no

Psal.

cxvm,

ki, 48.

Ibid,

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.


bis
:

lij
*

quasi amici

Jam non dicam vos servos, scd amicos ; quia mandalum Dei exvoluntate fccislis. Quiaulem
diligit, et
is
:

medilalur ct
placcant Dco;

actus suos levat, ut faciat quae

debet non negligere, nec transcurrcre


sed excrceri in his, alqueimmoraripluri-

mandata diviua

mum,

justificationes Dei crebro revolvens &ollicilae meutis

affectu.

SERMO
Zain.

YII.

J.

LiTTERA secundum
tc
:

Hebrt^^os

Zain

significat latine,
sibi velit ista in-

Duc

>alibi significat,

Huc. Quid

tcrprelalio

non

satis

liquet; nisi fortc ut unusquisque se


sit.

regat
terse

ct ipse sui ductor

Vel Hnc, >id est, quo


iler.

lit-

hujus versiculi vocant, dirigat

Meritoque in
ipse Ht-

primo slatim versu requiem suam postulat; quia


tcraj

septimus numerus est quietis. Quae autem major re-

qnies,

quam

ut in verboDei requiescat, alqueejus se gratia

el consolatione
II.

demulceat.

Memento, inquit, Domine, verbi tui servo tuo in quo mihispem dedtsli *. Verbum Dei dejectos nos alque
dcpresssos ad coBlestem gratiam provocavit; ut desidcrenius aetcrnitalem
,

despiciamus praesentia,

lemporalium
igilur

incuriosi fulura et invisibilia requiramus.

Vocat
:

nos

ad se Dei
>

Verbum

sicut habes scriplum

Vcnile ad

me

omnesqui

laboratis etonerati estis, et egoreficiam vos*.

Ideoque sequamur vocantem


>

Dominum Jesnm

ut a

sae"

Joan. iv, i5.

Psal. cxTiii, 49

'

MaUh.

xi, aS.

i'^'^

S.

AMBROSll
,

cularibus ad pcrpetua transeamus

nosque ipsos regere

noverimus.
III.

Ergo David, quoniam

ssepe responsis erat invitatus


fidei

co^lestibus, quibus

remunerationem
,

meritorumquo

speraret fore, sicut habes scriptum

diccnle

Deo per Nasis

than prophetam
in principem in

Acccpi

te

de

ovili

ex uno grege; ut

populum

meum
j

Israelj

omnibus quibus ingredicbaris

et
:

micos tuos a

fiicie tua.

Et infra

eteram tccum in extcrminavi omnes ini Et requiem libi dabo


acccplo
, ,

ab omnibus inimicis
:

tuis.

et qu(c doDavid Quid sum ego, mus mea quoniam dilcxisti me in his, ctmemorata sunt minima iu conspcctu tuo, Dominc, ct locutus cs pro domo scrvi tui in longinquo ? Et infra ait El nunc, Domine mcus, Domine, tu es Deiis, et verba tua sunt ct nunc in vera et locutus cs pro servo tuo bona haec

;
:

Quo responso Domine Deus mcus

ait

cipc bencdicerc
;

domum
quoniam

scrvi tni
tu,

ut sim in aBlernwm in

conspcctu tuo

culus cs

a bcnediclione tua bcncdicetur


*
:

Domine meus, Domine, lodomus servi tui


aUis vocatusDavid,

in<'cternum

hoc igiturrcsponsoet

spcrare nondesinit,et propheticte fidei aucloritateconvenit

Dominum immcmor
dcrit,

ut meminerit promissorum suorum,

quorum

csse

non

soleat. Sanctis

enim quoeque spopon-

implcre consuevit, nostrarum immeraor iniqnitatnm,

suarum non immemor sponsionum. Dcnique scriptuni Ego sum, cgo sum, qui delco iniquitates tuas.... ct est memornon ero tu autem memor eslo et judicemur ^.
: :

Vult obhvisci quoecumquc minitatus fuerit peccatoribus


si

vias

ahquando convcrtant

vult etiam conveniri

ut

si

quis proposita seculus virlulibus prajmia, bene certaverit,

fructum remunerationis expeclet


habes scriptum

quinetiam exigat
certavi,

sicut

Gcrtamcn bonum
2

cursum con-.

Rcg.

VII, B-2f|.

I^ai, xliii, jS, 26.

EXP03ITI0 15 PSALXftJM CXVIII.


>

s Noncsteoim verum Deum non posse fallcre confiletur. Ideoque admonet et David dlcens ut memineritDominus verbi sui; quo nos adsperandumpro:

summavi

reposita est mihicorona juslitiai'.


,

arrogansusurpatio

scd

fidelis

quia

Tocat; ut tcrrcnls renuntiemus, inhnereamns cocIestLbus.

Certamen certatus sum, braIV. Dicit ergo David vium peto verbi lui, quod promisisti mibi mcmor eslo promissorum tuorum, quae spopondisti servo Ino. Non
: :

iisurpalorie speravi, qune ut sperarem, ipse fecisti. Servus

sum, expecto alimentum


impcratore stipendium
tantc promissum.
:

Domiuo

miles

sum,

cxigOt^b

vocaius sam^ postulo ab invi-

Verccunde autem auclorilalera suaefidel


,

temperavit, dicendo se servum


in manibus

quia

Oculi servorum

dominorumsuorum*. Haec ex personaDavid


si

propria bcne prompta sunt.


V. Cneterum
quis informationem cujusque hominls

considerat, polcstLeviliscommunia promissa librare, sicut

habes

Dale Lcvi viros ejus, date Levi manifcstos ejus'.

>

Potcst eliam populi crcdenlis electis alloquium istud aptari


cui pcr

typum Joseph, primo

in

typo ejus nominis, deinde

per Iribum

in primae electionis hacredcs transfusa est di:

vina promissio, dicente Moyse

Primogenitus tauri dccus


:

ejus

cornua unicornui cornua ejus

in ipsis gentes ven

> lilabit

simul usque ad summitatem terrae \

Lnicum enim

Verbum Dei hoc prophetatur oraculo, tolo per gentcs orbe fundendum. Hoc ergo surrecturae Ecclesiae promissum David vcrecundus sui, impatleus vero moranlis, exigerje vidclur.

communis profectus

VL Et

addidit.

Haec

me

consolata est in humililate


vivlficavit

mea; quonlam verbum tuum

me'. sHaec

est

spes, haec quai verbo tuo obvenit mihi, consolata est

me,
17.

Tim.

iv, 7.

Psal. cxxii, a.

Deut. xxxni,

8.-4

Ibid,

5 Pa!. cwiii, 5o.

laG

S.

AMBROSII

ut tolerarem accrLa praesentium.

Dum

facit
:

Paulus contra
patitur pro

nomen

non habet spei consolationem


consoletur, accipe
?

dum

nominc, haurit spcm de consolatione. Et

fidelis factus

quomodo nos
pcrsecutio

Quis nos separabit


?

in-

quit, a dilectione Christi


?

Tribulatio

an angustia

? ari

an fames? an periculum? an gladius? Sicut


:

scriptum est

najstimati

Quia propter te niorti tradimur tota die sumus ut oves occisionis*. Et qua ratione illa
,
:

patienter tolerari possint, addidit

SeJ

in his

superamus propter eum, qui nos


vult adversa superare,
si si

dilexit^.

omnibus Ergo si quis


pericukmi,
si

est persecutio, si est


si

mors,

si

acgritudo gravis,
si

incursus latronum,

faculisto

tatum proscriptio,

quidquid eorum qua^ putantur in


si sit

adversa saeculo, facile superantnr,


tur.

spes quae console-

Nam

etsi illa acciderint,

tamcn gravia esse non pos

sunt dicenti :Existimo enim quod indigna? sint passiones

hujus temporis ad futuram gloriam*.


meliora sperat,
VII. In

Quisquis enim

nunquam

levioribus frangltur.

tempore

igitur humilitatis nostrae spes consola:

toria est, quoe

non confundit

tempus autem tentationum,


examinanda

tempushumilitalis animcenostrne arbitror. Humiliatur enim

anima nostra,
labgribus
;

dum
:

traditur tentatori, duris

ut luctetur et certet, congressnm contrariae

experiens potestatis

sed in his tentationibus vivificatur

alloquio Dei. Hoec est


tia,

enim animae

nostrae vitalis substan-

qua

alitur, et pascitur, et

gubernatur. Nec quidquam

aliud est

quod vivere
suscipitur,

faciat rationabilem

animam

quam

alloquium Dei. Sicut enim augetur sernio Dei in anima'


noslra,

dum

dum

intelligitur,
:

ditur; ita etiam vita ejus augctur

et

dum comprchenr qaemadmodum e'


ita et

contrario alloquium Dei deficit in anima nostra,


currit ejus vita defectum.

in-

Itaque ut connexlo

ista
^

animse

Rom.

VIII,

35, 36.

Ibid. Sj.

Ibid, 38,

expositio

psAiMiTM cxriir.

127
alitur, e^

el corporls noslri* spiritii vitali

anlmalur, atque

tenelur

ita

vcrbo Dei

et spiritali gralia

anima noslra

vi-

Tificatur.

Inde omni genere studere debemus,

ut reliqaa

congeramus

omuia posthabentes, congrcgcmus nobis alloquia Dei, et in principale noslrum (27) iu sensus, in sola serie pra?cep-

licitudines, considerationcs, actnsquc nostros; ut alloquiis

Scripturarum facta nostra convcniant, nec


possimus

torura ccBlestiam aclus nostri discordare videantur,


et

quo

nos dicere

Quoniam eloquium tuum


:

vivifi-

cavit nos.

III.

Tertius versus est

Superbi inique agebant nimis

a lege aulem tua non declinavi'.


in

homlne superbia

est;

Maximum peccatum quandoquldem inde manavit nostri


serpentis persuaslone deceptus

origo dclicti.
pcrculit.
sicut

Hoc

telo

nos primam dinbolus vulneravit, el

Nam

nlsi

homo

Dens

esse voluisset, et

qnod penilus dlscernere humana


tione de

verum falsumque cognosccre, fragilitale non poterat;


nisl,

ideoque quod seqneretur acceperat, ne temeraria usurpailla

paradisi fcllcilate decideret

inquam,

homo suls non nunquam fcralis

contcntus flnibus interdicta temcrasset,


culpae

adnos

transisset hacredltas.

Et quid

de homine dicam? Ipsc diabolus per superblam naturtne


suoc amisit graliam.

Denique

dum

diclt

Ponam ihronum

mcum
tiis

super nubes.... et cro slmills Altissimo', consor-

excidlt
,

Angelorum

cujus crirainis digna mercede

damnatus

hominem
s-^x^

slbi

partlclpcm requisivit, in

quem
,

consorllum

transfunderct ofTcnsac.

IX. Quld Igltur hoc peccato potcst esse deterlus


a Dei coepit injuria ?

Ideoqne Scrlptura

dlcit

quod Domlnus

superbis

Tanquam suac contameliffi propulsaquoddam suscepit adversus superbiam speciale cerlamen; tanquam dicat Meus iste adversarius est, qui
resistit*.

tor, veluti

Psal. xcvni, 5i.

Isai.

xit, i5, i4.

'

Prov. in,54

laS

S.

AMBROSII
Isla

me

lacesslt,

mihl (lebclnr

congresslo. Unile et Aposlo-

lus multlpllcls culpaj

malcrlam esse superbiam dcclaravit,

dlcens de hoerctlco

Qula
:

ci quec

secundum pletalem

cst,

doctrinac

non

acqulcsclt

superbit nlhil sclens, scd lan-

guescens circa quaestloncs et pugnas verborum, ex quibus


,

worluntur invldix, conlentlones


mala3, conlllctatlones

sacrilegla

suspiclcmes
,

hominum mentc corruptorum

et

a verltate alicnorum, cxlstlmantium qureslum esse pieta-

Quanlorum itaquc exprcsslt causam esse dellctorum superblam ? Unde Davld commendare volens devetionem suam nulla superborum iniqullate attentatam ait Superbi Inique agebant nlniis. Non sohim Iniquitateni
teni'.

agentium, sed etiam nlraiam iniqultalcm parlterdcclaravit,


qune convcnlret superbis
:

quorum ne
:

aliquo lenlaretur
ct insalia-

contaglo, audl allbi dicentcm


blli

Superbo oculo,

cordc,

cum hoc non edcbam ^.


vis

X. Itaque quoniam quanta


expresserat;

mali in superbla esset,

quemadmodum

vlnccrclur debuit nos doccre:

meriloquc quasi bonus doctor demonstrat remedium, qui


exaggeravit vcnenum. Audi crgo
superbiae
:

quomodo exchidas

virus

Lege, inqult, tua non dechnavi. Lcxigitur


,

Dcl sola potcst superblas vlrus hcbetarc

quai informavlt

virum dcvotlonl deditum, quall

se regcre

dcbcat cautlone.

Mtihi enlni non solum allenl a fidc, sed etlara qui videntur

non mcdlocrla Scripturarum prcecepta guslasse, lentari solent prospcris superborum processlbus ; vldentes cos qui
prnevarlcantur lcgcm, Implelatis arbitros, arrogantcs, con-

iemptores fidellum, extollentes sc adversus eos qui humillant cor


ila,

suum secundum timorcm Dei


In

ct praecepla coeles-

abundare
;

hoc

sa^culo dlvltiis, pricconlo, lionoribus,

polestallbus
liores
'

eisque quo gravlora commlscrlnt, eo aflhien-

succcssus
VI, 3-5.

commodorum

sa?cularium secundare

Tim.

Psal. c, 5.

EXPOSITIO IX PSALMtJM CXVIII.

12^

conlra antctn justos viros plerumque laborare inopia,


amissionibus filiorum, sterilitalibus conjugum; quo exagitali

atque turbali, sensum mentis inclinent, ut putent Dei

in

hoc quodam modo errare judicium

veritatis,

non tenentes caput quo evidentissime comprehenditur non in hoc


:

saeculo, sed in foturo repositam

nostrorum remunerationem

csse merilorum.

XI. Sedpaucorumest istud advertere. Denique in principiis

etiam David ipse tcntatus est


ipsi

sicut habes scriptum

tEcce

peccafores et abundantes in saeculoobtinuerunt


:

divitias,

et dixi

>et lavi inter innocentes

Numquid sine causa justificavi cor meum, manus meas, et fni flagellatus tola
:

die*?Ita igitur et nostrum unusqulsque, qui perfecli

non sumus,
justitia ?

haec videns dicit

Ubi

est providcntia Dei,


iste

ubi

Superbusiste abundat, arrogans


bcatus et potens est
:

locupletatur,
ille,

impius

iste

justus

aulem

vides

quemadmodum jacet dcjectus atque defectus, quemadmo-. dum ipso victu indiget aflicitur contumeliis ab isto impio,
:

ab islo insolente conculcatur, excUiditur?

Non mediocris

utique

ista tentatio est, nisi ad ea quaj sunt ventura pros-

picias, nisi praeceptis plenius coelestibus instruaris.

XII. Denique et David putabat se ante haec cognoscere,

sed nesciebat; et ideo anxius fluctuanti animo laborabat.

Lnde alt Et aestimabam me scire hoc labor est anle me, donec ingredlar in sanctuarium Dei, et intcfligam in novissimis. In quibus per id quod se extulerunt superbi,
:
:

vidit prophetico spiritu dejectlores fore


facti

et alt

Quando

sunt in desolationem, subito defecerunt, etextermi-

uati sunt propter iniquitatem suara, sicut soranium exur-

gentis*? Cognovlt igitur Implornm successus in hoc


saeculo somnii esse similes,

non

veritatls

quorum emolu-

menta tandiu videntur

esse,

dnm

dormiunt. Lbi edormie-

Psal. Lxxii,

u-i4.

Ibid. i6-ao.

Lvn.

j3o
rint

s.

AMnnosn

somnlum siuim

qni videbantur sibl potarc,

jam sltlunt
isto

qui epulabantur, esurlunt, nihil solidum ex

somnio,

perfectumque refcrentes. Et bene somnium dormlunt sa3culares viri, qui licet siECulo vigiient, Deo dormiunt, de
qnibus bcne sanctus Job, qui eorum ante aflluentiam mirabatur,
ait
:

Quia

sicut palcnc jactantur a vento, et sicut

pulvis turbine dissipantur.... morluntur autem


))ritudine animae suae, nihil

cum ama

manducantes, nihilque boni


se vltae

habcntes\

Justus autem habens bonoe fiduciam con-

scientioe, in suis

magis novissimis gratulatur, et

hnjus exitu a laborlbus inteUigit llberarl,

mercedemque
illa

boni operis

et

factorum requlrit dicens

Reposita est mihi


die

corona

jnstitlae,
;

quam

reddet mlhi Dominus in


et
iis

justus judex

non solum autem mihi, sed


ille ait, qui

qui dili-

gunt adventum ejus^.


XIII.

Sed hoc

poterat dicere

A Legc

au

tem

tua non declinavi;in quo


,

non

solum boni operis

elucet gratia

sed etlam Intimac pnritas consclentlae. Lex

cnim non solnni agendi munus informat: verumetiam secretae emundat mentis affectum. Non enim solum in operibus, sed etiam in ipsls occultis secundum legcm Domino militamus; quia Lex dlclt Non fiat vcrbum injustitla ut non solum nlhil opere factis occulta in corde tuo que dellnquas, cum superbos videris gloriari; nec sermone
:

labaris

sed ne in cordc quldem Intimo,

dum

de Dei
:

judi-

cio disceplas, contrahas iniquiiatis offensam

quae

quo

putatur oceultlor, eo frcquentior essc consuevit; quia tuto

pnlat unusquisque quod hujusmodi disceptatlones, velut


scptns viscerlbus suls, conscientlaa suse credat;
sni

cum

ipse

accnsator in die jndicii

sit

futurns; quia revelantur

cordis abscondita, testimonium perhibenle conscientia ac-

cusationibus nostris.
i

Job. XXI, i8-25.

2 Tiin. iv, 8.

Deut. xv,

g.

EXPO&ITIO IN PSALMUM Cmil.

l3f

XIV. Cujusmodl
bet promlssoruui

Igitur slt

proposltum

vlrl sanctl,

hoc

evidentius loco exponitur. Priinum enini mcnior esse de-

cceleslium

secundo qua3 vivcnlibus


viri

merces

statuta

debetur.

Deinde aliud propositum

sancti est, ut eliamsi in periculis ct adversis positus sit

spe lamen
consolari.

quam

liausit

cx serie Scripturarum, se debeat


etsi

Tertium propositum, ut

impios et sacrilegos

videat, et superbos iniqus agenles


sa;culo,

abundare divitiis in hoc non quasi incredulus declinet alege; sed in ejus semitis perseveret, et fuglat superborum contagia. Contaminat enim omnis immundus immundusautcm superbus,
:

de quo scrlptum cst:

Immundus

ante

Deum omnis
memor

tumidi

cordis*.

X\

Quarlum propositum
,

viri sanctl, ut

slt ju-

diclorum ctelestlum

slcut

Davld

asserit,

qui dlccbat

MemoF

fui

judiciorum tuorum quaj a saiculo suut, et

me

consolatus sum^. BJNisi euim unusquisque legls iuslruetus

et informatus exemplis, credat


cia, cito declinat a lege.

semper vera esse Dei judiQui autem prietcrila repelll, et ex

semet

colligit

serlem veluslatis, cognoscit quod neque


Relexlt eoim animo

peccator pcenam suae improbltatis evadat, neque justus


aequitatis suae proemiis defraudetur.

quod ab
sceleris

initio

Adam

propter mandali coelestis prtevarlcasit

tionem de paradlsi ejectus

incolatu, et Cain parricidaiis

pretlum divinae sententiae aucloritate damnatus


:

quod Euoch propter devolionem raptus ad quod Noe propter justiliam diluvli victor, generls faclus superstes humani sit quod Abraham propler fidem seminarium posteritatis suai tolo orbe diffuderit: quod Isracl propter laborum tolerantiam, populum credeutium proprii nominis signaculo cousecravcrit quod ipse David propter mansuetudinem
exolverit

ccelum, terreua; malltla} virus evaserit

Piov. XVI, 5.

Psal.

cxvm,

Sa.

1^2
regali

s.

AMnr.osii
sil
:

honore donatus,
Elias proptcr

scnioribiis fralribus anlclalus


in

qnod

zclum Dci, curru elevatus

aerem,

ccelestis sedis

hospitium novi gencris acquisierit incolatu.


,

XVI. Haec qui novit rctexere


consolationis acquirat
:

habet unde graliam

suac

et contra;

quia judicia Dei vera

sunt; sicut habes

Judicia Dei vera, justificata in scmet-

ipsa, desiderabilia super

aurum

et

lapidcm prctiosum

ct dulciora super mel et favum; etenim servus tuus cus

toditca*.

Custodienti igitur dulcia sunt divina judicia

negligenti

aulem ea amaraessenon dubium cst; quia advcrtit inopprobrii turpitudine peccatorumpropositum sibi divinffi eventumesse sententia3. Qui autembene sibi conscius cst,

non turbatur utiquc, diccns


si

IlKredcs sumus

Dei, coha^redes autcm Christi;


ut et simul glorificcmur^.

lamen compaliamur,

XVII. Sed quis noslrum hnjusmodi, ut sc divinorum judiciorum serie consolctur? Tcrribilia sunt peccatoribus etiam humana judicia , quauto magis divina formidini
siint?

Dcnique ut hoc
,

illa

qure verc aelerna sunt, colliga-

mus 6xempIo videmus


judicii
:

saeculo innoccntes lactos ad judicium festinare, odlsse moras, celeritatem affectare


in

hoc

reos

aulem refugerc
,

ct

pavcre, differre, vitare,


judicii audierint consli-

mcestificari

denique

cum dicm
ille

tutum. Beatus itaque


cxpcclat.
Scit

qui ilhid coeleste judicium laelus

enim

sibi

rcgnum ccelorum

Angclorum

consortium, coronam quoquc bonorumrepositamcssemeritorum.

XVIII. Consideremus nunc quod


viri sancti
,

sit

aliud propositum

ct

ex sequentibus a^stimemus.

Pusillanimi-

tas, inquit, detinuit

me

a peccatoribus derelinquentibus

plurimorum

Lcgem tuam'. Non esthoc communecummultis; nam est contristari si quam ab ahquo patiantur
,

Pscl. XVIII, 10,

II.

Rom.

Mit,

17.

5 Ps;il.

cxvm,

5"i.

EILPOSITIO 1

PSALHUM CXVUI.
si

l33

injuriam,

si

Ixsi,
est
:

si

appetiti,

dccolorati sint. Nostra

cnim causa

nos infirmiores fraudi nobis aliquos dole-

mus fuisse. At vero qui fortiorest, non propriam contumcliam dolet, sed alienapeccata; et in suainjurialapsum
alterius ihgemiscit, ct
erroris.

causam

se fuisse deplorat laedenlis


;

Kxemplum

accipe apostolicum
,

Paulus enim in
ex mulla tribu-

j^eccalo flebat alieno

sicut ipse ait

Nam

lationc et angustia cordis scripsi vobis per multns lacry

mas*.
giiebat,

Et

cum
,

ipsc conlristaretur,

eos ipsos quos ar:

contristari nolebat.

Denique addidit

Non

ut

contristemini

sed ut sciatis

quam

charitatem habeo in

pffinilenliam lapsos,

Conlristari enim volebat usquc ad non usque ad moestitiam profundiorem; tantumuteorumquiarguebantur,mcestilia gaudium ficret arguenli. L nde ait Si enim ego contristo vos quis

vobis abundantius'.

est qui

me

kctificet

nisi

qui contristatur ex

me

guit ilaque ut allevet diuturnitatem mcestitia;,


tcntia fierct in salutem rccipiat
: :

Arquo poeni'

damnat ut absolvat excludit , ut


,
:

non

igooscit, ut liberet.
in

Ideo

tali"*

Paulus, quia
:

bcne perilus

i;

Lege, cognoverat praiccptum dicentis

Piisillanimitas detinuit

me

a peccaloribus derelinquenti-

bus Legem tuam.

XIX. Dolebat David, non quia contcmnebatur


,

non
;

quia ipse appetebatur: scd quia lex Dei relinquebatur

et

corumqui hoc faciebant damnum dolebat,quod perirent Deo. Sicut bonus pater in phrcuesi constitui filii cum ab eo malcdicalur, verberetur, afliciatur injuriis, nonsuam, sed negroti defletaerumnam etcontumeliam dolet, non quo sibi
, ;

sit

irrogala, sed quia per

furorem quidfaciat, aegerignorat:


revereri
,

ita vir

bonus

cum videt peccatorem non

non ho

norare etiam canos seniofis, quo praesenle, faciat aliquid

indignum ; non agnoscere quadam peccandi insania tjuam


>

Gor.

II,

4-

^biJ- -^

^ Ibid. a.

i34

S.

AMBROSII

indecoraetmhonesta committat, quasl morlturura doletj


quasi desperalum a medlcis ingemisclt ut bonus medlcus prlme monet, delnde etlamsl gravia patiatur, tamen tan:

quam

ille

icgrum,etsi caedatur, sustlnet: ctsimaledicatur.

non relinqult:et quidquld potest mediclnae adbibere, non nec tanquam contumacem deserit sed tandenegat quam Lene de se meritum omnl studlo sanare contendlt,
:

exercens non solum


nignitatem.

arlis

pcritiam, sed etiam mentis be-

XX.
tore
,

Ita

ergo etlamjustus et
:

cum contemnltur

pecca-

non avertitur et cum non improbltatls; maglsque vulneri ejus mediclnani afferre desiderat, et compatitur, et dolet nonpropter se, sed
laeditur, furorls

illud putat

esse,

proptcr illum qui desperato laborat

incommodo

et dlcit

hunc unum cx
certe

frolribus sic laborare, sic affici, ut faciat

mihi injuriam; qui

non

laederet.

me, honoraret utique, Quid enlm lajsus est meo faclo, ut hasl

agnosceret

beat laedentls affectumPErgo cura non suppetlt causa

lac-

dendi

non potest culpaesse

propositl.

Ergo

si

justus

sum,

afllcior

propter charitalem,.propter dileclionem, propter


,

danuuim propler corpoi-is detriuienluui. Possuni eliani iliud dolcrc.. quod etiam si cgo la^dentem non laeserim ot non sim mihl conscius quod eum in me aliquibus injurlis excitaverira; tamen causa iili fuerim lapsus cjus, quod innocentem laedendo deiinquat, quod factus slm ei
Ecclcslaj
,

maleria peccati.

XXI. Hoc ergo

dolet

Davld,ct ideo dolet; quia cum


et

tmuramembrum patitur,

ca^teramembracompatluntur.
:

Ideo forle et iilud positum est


nls accusator est sui''.

Justus in exordio sermo-

Nam

etsi possit justus


(

habere

in

se

quod

[accusct

et juslus essc
)

quia

nemo

sinc pcccato

pricter
>

unum Deura
xviii, 17.
"

ct possit eliam peccator

hoc ipso

Prov,

BXPOSITIO IN PSALilUM CXVIII.


justus esse, quia accusator estsni,
iuiquitates tuas, ut justificeris'
;

l35
illud
:

secundum

Dic

attamen forsitan etiam

aliquibus
-it
,

non videatur absurdum ut eliam de illo dictura quod justus sit qui se accusat pro alio, etiamsi in se
,

nihil

habeat quod accuset.


igitur in his

XXI h Quam
justi
:

omnibus sanclo David

viri

primapcrsona conveniat, consideremus. Accusavit

sc,

quando percussus est corde, eo quod numeraverit plebem. Qui et dlxit ad Dominum. Peccavi , Domine quod fecerim hoc verbum: et nunc Domiue aufer iniquitatem servi lui, quod deliqui vehemenler*. Itaque quamvi^ Scriptura habeat, quod apposila est ira Dei utirascerelur in Israel, quo regis prolapsio excusari videretur: tamen cumvidisset Angelum qui stragem plebis cfficiebat.percutientis ictui
nuilo accusante peccatumconfessus cst proprium,
, ,
,

se

Ecce ego pcccavi et ego pasmalignum feci ethicgrex quid fecit ? Fial manus lua in me, et in domum patris mei*. Quasi justus ergo accusator sui fuit in ipso sermouis exordio, et pcccatum suuai
:

ipsum objecit dicens


:

tor

agnovit, et iniquitalem

propriani confitendo

justifica'

tus est in semetipso. Alibi

^otus a Propheta
est

ait

quoque de Uriae morte coarPeccavi Domiuo*; cui responsum

propterpcenitentiam ablalum a Dominofjus essepcc-

catnm.
*

XXIII. Ilem
pidaret

alio loco

cum Semei
,

malediceret

ei

et la-

eum septum
:

bellatoribus
,

per quos vindicare se


ejus caput

posset

patienler ferebat

ne verbo quidem referens con-

tumeliam

quinetiam
,

cum Abessa dux


:

male-

Quid mihi et tibi est ait Rex > fili Sarviie ? Quod maledicit mihi Dominus dixit ei ma ledicere David'. Primum igilur culpam ejus excusavit,
dicentis vellet auferre

Isai.

xuii, a6.

3 Reg, xijv, lo,

^ ibid. 7.

a Ueg.

m, i5#

r-

Id, XVI, 10,

l36
et caiisam

S.

AMBUOSll

ad Domini
;

retulit

volunlatem. Sccundoin
,

suum
solum

merilum

retorsil

ut iion illum errasse

sed se raerulsse
sibi iion

significaret.

Tcrlio malediclionem

illius

jionnoccre, scd cliam prodcsse memoravit, sicut Scrip-

tum

est
:

Et

dixit
filius

David ad Abessa et ad omnes pueros


,

ejus

mea, quoerit animam meam; quantomagis filius Jeminei* ? Granditer jmpetum infregit ultoris. Quomodo enim maledictum exEcce
qui exivit de semine
Iranei pro regis injuria vindlcaret

mcus

cidium inuilum maneret


et
filii

cum filii adhuc parriNon utique extranci malcdictum,


illi

parricidium scqua esset lance pensandum. Et addi-

dlt:

Sincillura raalcdlcere; quoniam dlxlt

Dominus
mihl Do-

donec videat hurailitatem

meam,

et rctribuat

minus bona pro maledicto^.Est etalludjustl proposltum


longe oranibus perfectius, et potentius, intervenire pro persequcntibus, etexcusare peccantes
gelio, dlccnte
c
:

quod legimus inEvanfaciunt*.

Domino Jesu, cum


ilfis;

crucifixusessct aperfidls

Pater, dimltte

non enim sclunt quld

XXIV.
quod

Liquct igitur hls maglstcrlls doctrinae cadestis,

justus se accusaremalit,quam alium deformare. De-

nique de Joseph, cui desponsataeral Maria mater Domlnl,


scriptum
est

quod cum eam gravem utero

vidisset,

cum

csset justus, nolult

eam

traducere''; et utique
Ita

nuilum ad-

huc audierat oraculum.


latc,

non solum ab

ultionis atroci-

sedetlam ab accusationisseveritatepersona justi aiiena


potlusque ducit suam rcmisslonem accusari, quod
indicavei'it (28)
:

cst

non
dices

quam allenum crimen


David
:

urgere.

Sed

Quomodo

dixlt ipse

Lactabitur justus

cum

Bviderlt vlndlctam

quod

ipse evaserit

impiorum^ ?Mihivideturquiala3tetur, non quia impii puniantur. Quaeramus

aliud justi propositum ex sequentibus.


'

a lU'g, XVI,

11,

lbi(,l.

J2.

Luc. xxiu,

H>

MalUi.

f Vsiil, viit,

n,

EJPOSITIO IN PSALMVU CXVIII.

iZj

XXV.

Itaque dlcit

Gantabilcs mihi erant justiilcalio*.

nes luse in loco peregrinalionis meje

Merito pcregrina-

tionibus
(jue

non fraugobatnr, superbos declinabat, eoruraprosperis successibus non movebatur. Consolabatur se


angebalur
in alienis peccatis;

in judiciis coelestibus,

quia
te-

canlabiles habebat justincatioues Dei. Quae

enim bene

nemus, canlare consuevimus:


nostris adhfcrent sensibus.

et quai

cantantur, mclius

Non enim
:

perfunctorie transea-

mus quae legimus memoriam eorum


codex manibus
,

ut tunc tautum

cum

legimus ea

ia

redire videamur sed etiam cum abest tanquam animantia qure probantur et
in

munda habentur
dila proferentia
:

Lege, etiam quando non pascuntur


,

ruminare consueverunt ex semetipsis alimentasibi reconita et

nos de nostrae memoriae thesauro,

dc interioribus nostris ruminandum nobis pabulum spiritale

promamus. Hymni nobis, canticum nobis,Psalmi nosi

bisjustificationesDominisiut. Psallamus spiritu, psallamus


et
tis

mente; ne

obhti fuerimus, in lempore necessita:

dicalur unicuiquc noslrum

Abjecisti sermones

meos

post te'.

XXVI. Ideoque ut expelleretur et eliminaretur oblivio domo sancta sua, cantatores sibi fecit veras Salomon,
,

qui toto Spiritu inquirendae cognitioni Divinitatisintenderent^; ne psallenles deessent Ecclesiae suae

quorum canlu

nequam

Spirilus fugaretur
,

sicut

David sancli docemur


Spiritus expellebalur,

exemplo, quo psallente

makis

ille

qui Saiil regis corda vexabat. Prophetaequoque ut prophetarent, psallendi peritum jubebant psallere,

quo suavi

in-

vitaladulcedinespiritalis infunderelur gratia*. Etin Evangelio

legimus in

domo

patris illius filium recuperantis

praecrebuisse 8)Tnphoniam , qua epulantes delectabantur


'

Psal.

cxTui, 54.

i4.

Psal. xi^ix,

1;.

1 Paral. t, ix.

-*

R^,

1,

a5, et

fteg,

m,

LoPt T, 28.

l38
fideles
,

S.

AMBROSII

perfidiis

aulem

impatieiiter audiebat. Dulcis igl-

turest cantilena, quae non corpus effceminat, sed

mentem animumque confirmat. Ideoque Canticum dicitur Domini Teslamentum quia remissionem omnium peccatorum
;

Domiuique

justitias in Scripturis

Evangelii suavi mentis

exultatione concinimus. Ipse

natus est dicere

quoque Dominus non dedigCantavimus vobis ct non saltastis *.


,
:

Cantavit nobis in Evangelio veniam delictorum

debue-

runt

Judffii
,

mentem

altoUero non

histrionico
,

corporis

motu

sed sancto Spiritu.

Non

focerunt

ideo reprehen-

dunlur.
:

XXVII. Sed eliam


et vidit eimi

ct corporis saltalio in

horiorem Del

laudabllis habctur(2y).

Deniquc saltavitDavid ante arcam


Michol
filia

Domiai,
ait

Saiil
in

saltantem, et per-

cutientem in organis harmonizatis

conspcctu Domini ,et


:

ad

eum posteaquam
,

se

domumrccepit

Quid ulique
unus ex
sal-

honorificatus est rex Israel; quia denudatus est hodie ia

ocuhs puellarum suarum ancillarum


?

sicut
in

tatoribus
niini:

Et

dixit

David ad Michol
qiii

conspectu Dosiiper

Boiicdictus Dominiis
,

elcgit
illius

me

patrem

luum
cipem
in

el

super

onmemdomum
,

constituere in prin-

snj)cr

plebem suam
et

Israel et

Judam
sic
,

saltabo in

conspectu Domiui

denudabor adhuc

etero nngax
dixisti
filioc

conspectu tno, et

cum

puelHs

cum

quibus

me

nudalum,

glorificabor.

Et Michol, inquit,

Saiil

nonerat filius usque in diem mortisejus^ Evidens ita que exemphim quod etPropheta, qui percutiebat inorganis, et saltavit antc

arcam Domini,
,

justificatus est: et illa


est.

quse reprehendit

cum

sterilitale

damnata

XXVIII. Sed non

satis cst ut

ahquis cantabiles habeat


solli-

justificationcs Dci, nisi

lerrenarum exuat se servitio


:

citudinum ^ Ideoque addidit

In loco percgrinalionis
' i^sal.

J[<uc. yji,

03.

2 Keg. vi, 2o-23,

xxxviii, i3.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

iS^
ait
:

mcas.

Conyenit

sibi;

^iquidem et

alibi

Advena

smu ego
:

in lerra hac.

Unde

et

Apostolus non vult nos

in

dorao Dei, fidcique vocatione advenas esse et peregrised cives sancloriim et doineslicos Dei'. Qui enim
,

nos

domcsticus Dei est


ccrleslibus
,

exul est

mundo

qui conversatur in

peregrinus est
,

terris.

Percgrinabantur in hoc
:

mundo
biles

liebraei

naturam incendii non sentientes


,

canta-

habebant jusllficatioues Dei

cum hymnum Deo de

creaturarum laudalione canlarent.

XXIX. Deinde

qui cantat, vacuus est, et dlversarum

cogilationum curas relcgat, sequestrat avaritlam, et non

solum corporis voce , sed etiam mentis cct. Non enim tanquam moestus Inopiae

vivacltale se
solllcitudine

mul,

sed

tanquam

liber

ab omnlbus corporalium alTectibus passio

num

canebat idem Propheta.

Psallam
labia

tibi

Deus,

In ci-

thara, sanctus Israel.

Gaudebunt
,

mea,

cum

canta-

vero

libi

et

hasc laelus,

anima mea quam redemlstl '. Canlabat tanquam his melioribus epulis pascerctur.
piaj

Epulabalur enim animus

devotionis alimento.

Non

solum itaque hymni


accepit

et

Psalmi, sed eliam Legis pra^cepla

cantahilia sauctis sunt.


,

Deaique cantabatMoysesquiLegcm

cum

praetergressus pedibus

mare

servati

popuU

dnctor juslificationes Domiul prajdicaret.

XXX.

Superest adhuc propositum egregium

vlri justi,
,

quia omni tempore circa Del laudrs esse debet inlcntus

non solum

dle, sed etiam nocle. Ideoque jaddldlt


tui,

Me-

mor

fui

nocte nominls

Domine,

Videamus si et ille , non custodit quo diclum est satis, quia non quicumque dicit Domine, Domine , acceptus est Chrlsto* sed qui operibus btnis
vluam'.
,

minum verbo

Legem Domemdr est autem mandata divina. De


et cuslodivi

qui vocat

Ephes. u, 19.

Psal. lxx, a2, a3.

5 Id. cxtiii,

55.

A Mattti,

vii, ai.

l4o
fidclera suxim

S.

AMBROSII

probarc potuerit affectum. Fidcs ergo, pro:

Lilas

memorem probant. Quod autem ait Mcmor fui nominis tui, plena devolio est; quia ncino dicit Dominum Jesum, nisi in Spirilu sahclo. Hoc nomen
,

innoccntia

invocclur dicbus ac noctibus, nullum tempus prccandi

vacnum

sinat sancta devotio praeterire. Si studentcs igitur doclrinis saccularibus per-

XXXI.

parum sorano indulgent; quanlo magis qui Deum cupiunt cognoscere ncn debent somno corporis impediri nisi quanlum naturas satis est? David per slngulas noctes lectum simm lacrymis dilucbat surgebat eliam noclis medio ut Domino confiteretur ct tu totam nocleni sopori exislimas depulandam ? Tunc magis tibi orandus esl Do, ,
:

ininus, tunc pra3sidia postulanda, culpa cavenda,

quando

videtur haberi secretum


in

tunc inaxime quando lenebrae

clrcuitumeo,

et parietes

me

opcriunt, considcranduni

quia

Dominus omnia inluelur


,

abscondita.

Ne

dixerls crgo

Circumfusus sum tcnebris

quis

mc

videt? Et

qucm

ve-

reor septus parietibus et inclusus? Quia

Vultus

Do-

mini supcr facientes mala*.


vides, te ipsum

Deindc

si

arbitrum noa

non vides? Tuae

conscienliae teslimonium

non
riura

vereris ? Nescis illam caliginem noctis


,

sed incentivum esse peccati


,

Gum

non operiosomuo et cibo

fcrvent corpora

tunc etiam vigor menlis sopore laxatur,


:

somno

resolvitur

tunc irrcpit impuri libido concubitus

tui:c perturbalur cor, squallor


caslitatls puritas

immundltiac non videtur,


pudicilioe gloria

non considcralur,

non

reccnsetur.

Nox

erat

quando Judas prodldit, quando Petempore


his
justificationes

Irus negavil.

XXXII. IUo
Illa

igitur praecipue

Dei animo rclexendac sunt, rclegenda mandala hortatorig.


de caslilate priccepta non absiul
{'sal.
:

occupata nJCRS

wuu,

\j.

EXPOSITIO IN PSALWtM CXnil.


flngranliam lihidinis, carnis rcslinguat ardoreni.
Iiid

I^I

aniino

Tcne ilLavabo pcr singnlas nocles leclnm meum*.


,

Quis enim slupris dedilus


singulas

flagitiis

involulus, lavat per


flcre

noctes

lectum suum
sit

Nescit

qui flenda

commltlit; ct

cum
At

ip?e lacrymabilis,

lacrymas
licilus

sure.

ille

qui castigat

non habet poenac corpus suum, et sni solet

gubernator

est,

atque ingemiscens

dolens lapsus

superioris ofl*ensie quaerit


pcenitenticT
,

quomodo

ablaat

eam

flelibns

hic lavat pcr singulas noctes lectum


totis

suum.

Non dormiamus crgo partem earum lectioni


XXXIII. Audi
tibus Christum.

noctibus
oratlonibus

scd

maximam

et

deputemus.
noctibus

Ecclcsiae

vocem
,

qu.Trenlis ctiam in noc,

In cnbili

inquit

meo

in

quncsiviquemdilexitanimamea', Accipesecundumliltcram. Quoesivitinnoctibusorando, deprecando, etiamlacrymisdeplorando. Qujesivitinnoctibus; quia posuit tcnebras


latibulum suum, ut qu.Terere

eum

sollicitius

disceremus.

Quaesivit igitur in Prophetis Ecclesia ex gentibus congre-

gala et ideo credidit. Denique adventus dominici testimonia de Prophetis Evangelislae Paulusque posuerunt.
,

Lnde scriptum

est,

quia Nox nocti iudicat scicntiam


,

*.

Quresivit in noctibus

in

perseculionibus et adversis

ia

tribulationibus et laboribus duris,

Nox
ait

est

omnibus quibus
:

non

Dominus Yeniet nox, quando nemo polest operari*; >cum inhoc mundo sum, lux hujus mundi sum. Non ergo operemur in tcnebris. Si enim lucent opera nostra non operamur in tenebris sed in luminc. Dies est quibus adest Christus nox
est perfecta securitas
;

unde

est

quibus se denegat.
.

XXXn
agas
,

Non magnum ergo


,

si

tunc

Domino
:

gralias
si

quando

in prosperis et secundis cs

scd

tunc

adhaereas Christo
Psal. Ti, 7.

quando
111,

te

persecutor exagitat, quando


xyiii, 3.

Cant.

1.

5Pal.

*3oaa.

ix, 4.

Z42

S.

A]\1BI\0SII

allqua procella perlurbat. Amlslstl filluin


in
illa

In

illo

dolore,
tul

noctc, in

illa

destltutlone
,

memento Domini Dei


sis
?
,

ne quasi non exauditus


ris .'crumna.

ingratus

et in tua praevarice

Piilsus cs in exillum

tul;

ne

palrire Intcrdicl.-e tlbi,

Memento Domlni Dei charltatem Deo praeferas.


tul
;

Alicujus dlvltls oppressus potenlia amlslstl proprlas facultates, Indlges

sumptu? Mcmento Dominl Dei


a

ne nox

te

egestatis

abducat
,

devotlonis afFectu. IIoc est enim


,

man-

datum Legls

ut in nocte magis quacras


,

quando ma

gis cxaudlaris a

tioneinvocavl

Domino et possls dlcerc Dominum, etexaudivit me in


:

In tribula-

latltudine'.

XXXV. Sed
tiam
,

nec quaerere perfunctorie abundat ad graista vcl

sed ut insislas et intcndas muueri. Denlque


,

Ecclcsla vel anima

quae requislvit in cublli

quaeslvlt In

nocllbus, prlmo
slvlt^
;

non

invenit; qula forlasse in cubili quae-

sed posteaquam

surrexlt

et ablit

in

clvltatem

(vlde ne illam civilatem in

quam Domlnus
:

celcbraturus

Pascha, Disclpulos destlnavlt dlcens


,

Ite in civitatem

ad

quemdam^) posteaquam in foro ut dixl, quaeslvit, invenit quem dilexit, ubl oleum vendltur, quod expectanles Sponsum emere consuerunt", ubi jus, ubi leges. Si lex
spirilalls, et
rlti lcgls

forum

est utlque splrltale

ubi disputantpe-

Bternae.

Quod forum non

lltlbus

tumultuosum
quaesivit, in-

est, sed Christi tribunalibus gloriosum.

Ubi
,

quam

In foro

et post quaesivlt in plateis

de quibus hi

prandlum convenlrent'^ , colllgebantur , qui vocati excusandum se ab hujusmodi epulis non putarunt. Posteaquam in foro, Inquam, et plalels quaesivlt,

qui ad patrisfamllias evangelici

incidit in eos qui

clrcumeunt clvitalem^

et tunc

demum

potult Invenlre

quod

quaesivit, fortasse eo

quod
'

in tribulatione et

melu

posita magis inveniat gra'

Psal. cxvii, 5

Cant. lu, a-4.

Malth. xxvi, 18.

<

Id. xxv, g.

Luc, XIV, 2J. --

Cant. in,

3.

KXPOSITIO IN PSALUiM CXVIII.


liam. Denlque in posteriorlbiis ail
^

1'43

InveneruiU
.

mc

qui

circumeunt civilatem... lulerunt mihi pallium* Habuit ergo certamen sed qua ralione siipra non tulerint pal:

llum
dixit

hffireo

repcrire

nisi forlc

quia

ibi

interrogasse se
vidistis ?

Numquid quem

dilexit

anima mea,

Quae
qnve-

Christum loqiiebatur, nec exula


rebat, invcnit.

est pallio, et

quem

XXXM.

Discc

qnemadmodum
ait
:

quaeralur Chrislns.
,

Ab

his utlque qni

uon perfunclorie quacrunt


a

sed violenler
et

retinent, sicut Ista quae

Tenul

eum

non dimisi

eum',

fide iuYenlt
,

meditatione constrinxlt. Si bonos

custodes acclpioaus
los transivil,
fuit,

utique Angcli sunt. Qui crgo Angeinveuit; ideo

Verbum

non mullum
Jesum.

intervalli

cum

translvit ab hls, et iuvenit


;

Quomodo

ergo iufVa tulerunt pallium


pressae fidei Ecclcsia

nisi forle

qula processu op-

dum
,

nudalur,

expoliens se veterem

homluem,

ut

Domino pkis araatur, novum induat, quem


;

non operiunt indumenla

sed mcntls secreta clarificant

aut qula amlctumsaplentia^sajcularls ad Christum venlura

deposult? Et jNoe exutus est paUium posteaquam coepit


csse perfectior.

XXXVII. Simus
lium; ut

ergo

memores
,

justificalionum cteles-

dum

eas secrela mentls voce cantamus,


et

mcmores

simus in nocte nominls Dominl


est
:

dicamus

ut scrlplum

IIa?c facla cst


;

mlhi

quoniam

justIficatIons tuas
facta est

sexquislvi''

hoc

est, ha^c

memoria
tui
,

mihi

ut

niemor essem ct
tus,

in nocte

nomlius

non

epulis resolutus iu
;

somnum

non ebrietale sopinoa curls sa?cularicastigans


fiat

bus occupatus
rcnt
:

ut obUvia mihl tuac venerationis irrepc-

sed quotldiana meditatione

membra

et

intentlouem mentis exercens; ut assidullate


sus iste solemnis

nobls cur-

ut

Dominum Jesum

etiam in noctlbus

Canl. T, 7.

Id, ui, 3.

Ibid. 4-

Psal, cxthi, 56,

r44
lolo

^-

AMRROsn

vencremnr

afiecln, cui ost gloria, lans, pcrpelultas a


et

Sc-cculis, ct

nunc,

sempcr,

et in

omnia

saecula saeculo-

rum. Amen.

SERMO

VIII.

Ileth.

I.

OcTAVA

lilter-a

Ileth, qune inlerpretatlone latina clici-

tur

Pavor

sanctorum pavor esse consuevit. Dcnique


,

pavor cecidlt in Abraham*

cum

sacrificium offerret pleait


:

num

myslerii

splrltalis.

Ipse quoque David

Ego

dlxi

In

pavorc meo. Omnls

reverentiam slgnificat
llcet etiani ipse

homo mcndax^. ReHgionis enim magls, quam infirmitatcm timoris;

tlmor secundum

Deum
*.

sanctus

slt

Ini-

tium enim sapientice tlmor Domlni


,

Ergo qui timent


beati
;

Deum

sapientcs

qui aulem sapientes

Bcatus

enim quem tu erudieris, Domine, ct de lege tua docueris eum\ Hi quoque qui timcnt Dcum beati sunt, sicut
,

cxempli extat auctoritas

quia

Beati

omnes qui timent

Domlnum^

Ita colh*gItur quia

tlmentes

Deum,

ct sa,

pientessunt, ct beatl. Sauctus igilur timor Domini

quia

vere sanctorum cst pavor.


II.

Deniqne praemissa hac


justi dicens
*.
:

littera

statim sequitur per:

sona

Legem tuam
primus
timae
:

mea, Domine dixi custodire Codices plerique hunc versicuhim qxii

Portio

est lltterae octavae,

ultimo loco

litterae

habent sep-

secundum Hebraeos emendatus apud Graecos Psalmorum liber hunc versum docult nos octavae litterae
sed

Gen. XV. ii.


cxxYii,
1.

Id.

ja.

P.sal.

cxv, 2.

' Id.

cx,

10.

Id. xciii, la.

cxviii, 57.

EXPOSITIO IK P5ALMUM CXVIII.

1^5
ita

copulandiim. Deinde ordo ipse et nnmeras Tersuum


convenit, ut ab co incipiat octava liltera.
III.

Porlio, iuquit,
:

tcrris qai possit dicere

mea Dominus. Quam rarusm Portio mea Dominus quam


:

alicnus a
nihil

quam segregalus ab omni labepcccati, qui habcal commune cum sseculo, nlhil mudtii hujus
viliis,

vindicet sibi,

non

sit

corporalium possessor cupidilatum


libido
,

quem non inflammet


lascivia efltpminet,

non stimulet

bilio,

non maceret

non luxuria decoloret, invidia, non aliqua negotiorum sxcualtaris,

non non sternat amavarilia


,

larium cura soUicitet, Yerus ministcr


natus.
IV. Levi

Deo non

sibi

enim, ut habet interpretatio


significat elipse

slgnificat ipse

mihi assumptus,

meus, signilicat et tantum assumptus, significat et assumptus mihi. Ipse idem et mihi Levi, et Deo est; quomodo idem et mlhi sacerdos , etDco est et mihi advocatus, et Domini deprecator pro me oflerens sacrilicium et idem se offerens Domino? Deniquc et alibi Lcviinterprelatione dicitur, pro me. Etenim
: :

si

pro

me nomiuetur Levi pro me cst si pro me offcrat me esl si pro ms interveniat, pro mc est. Sin autem
,
:
:

vocetur a

Iributarius,

Domlno ipse mihi dicitur, hoc est, non alii non decimarius, non de possessione munificus
,

lanquam abundans pro his omnibus, noQ ab hoc decimas non fructus , non dona qusero , non munera, ipsc mihi pro munerc est, ipse cst pro tributo
ipse mihi
,

hoc

est,

non

in possessione

sua munificus mihi, sed ipse mihi pos-

meus fmctus, ipse meus census assumptus mlhl, vel assumptus a me. Non potest hoc sine divina esse f^ralia. Sicut enim possessio non polest mea esse, nisi
sessio, ipse

emcro eam sic non potest esse Lcvi nisi fuerit assumplus a Domiuo; cum enim assumptus fuerit, recte dicitur ipso meus. Deuique cum Moysi diclum essct ut populo Judaeo;

LVII.

?Q

l46

S.

AMBROSII

rum

per tribus slngulas divideret incolatus\ et distribue-

ret singulis tribubus portionem, tribum Levilicam excepit

Deus dicens Filiis Levi non crit portio neque sors in medio fratrum suorum; quia Dominus Deus pars eorum est*. Et alibi. Ego Domlnus portio eorum^.
:

V. N.egatur his terrena divislo


slbl

ut ipsi

dum

saecularem
:

non vlndicant portionem


ditiores

fiant coelestls possessio


,

vel

hoc solum noverint possidere hoc


obsequlum ; multo
spatla ampla dlffundunt.

est

fidei et devotionis

extendant, et terra
ditates, et

quam qui possesslonum suarum Quantumhbet enim fines suos deficit ct mare includit insanas cupi,

pendunt

trlbula

majora qnam IVuctus sunt. At

vero

isle nlhllsibi

possidens, nulli nlsi Deomihlat, supra

terram ejus

est portio

clauditnr. Cui porllo

noi>enm terra deficlt, non mari Deus est, totlus possessor est naturaj.
,

Pro
qui
slt

agris Igitur ipse sibi satls est,

habens

bonum

fructum,

nunquam
habitatio

possit perire
,

pro domibus

satis cst sibi, ut

esse pretlosius.
ei viro

Dominl et tempKim Del, quo nlhil potest Quid enim prellosius Deo? Aut quid dcest
:

qui potest dicere

Non

conlingat mihl glorlari

nlsi In cruce

Domlnl

nostrl Jesu Chrisli, per

mundus

cruclfixus est, et ego

mundo

quem mlhi Non potest


i
I:

hoc princeps mundl hujus sibi consortium vindlcare, quo nihil suum invenit. YL Ideoquc Domlnus qui venit docere, ut fieret nobiS|

Deus
In

portio, ait

Venit cnim hujus mundl prlnceps,

e|

me

invenit nihll*.
:

Merltoque nos imitatores sui


,

essf

volens ait Nolitc possidere aurum neque argentumj neque pccuniam^ Unde Pelrus ostendens In Deo porj tionem sibi esse non in sfeculo, ait Argenlum et aut
,
:

rura non habeo


> 5

sed quod habeo, hoc


xviii, 20.

tibl

do: In nominf

Deul. X, 9.

Num.

Galat. vi, 4-

"*

Joan, xir, Zot

Malllu X, 9.

EXPOSITIO IS PSALMUM CXVIII.


>

l47
bacc est porlio
est.

Jesu Cbrisli Nazareni surge ct ambula *


:

mea

haec est sors

mea

porlio

mea

Chrlstus

In no-

>mine
mcrilo
vila

igilur Christi

Jcsu surge et ambula, boc est,

in porlione
lalcs

mea

dives

sum ,

in portionc

mea

potens

sum

prxsumo

fructus istius porlionis, ut salus et


islius

donetur; quia hoc est


elegl mlhi. Dixlt

patrlmonium porlionis
et surrexit qul crat

quam

hoc claudo,

claudus ab ulero matris suae.


tcrat porlionis suae

Quomodo

ergo Pclrus po-

dauma

sentire, qui natur^

damna
Pelre,

reparabat?
VII.

Quarenon babeas argentnm atque aurum,


:

dlc nobis

dic cliam quldsit istud

quod habere
dlxlsti.

te dicis,

qui omnla quoe habebas, te rchquisse

Sic

cnlm

lo-

cutus es

Domlno

Ecce nos omnla rcliqulmus,

et seculi

sumus te^, hoc cst, non quaesivimus quae saeculi suuta non quaesivimus parlem de possesslonlbus sed te elegimus porilonem. Reliquisli ergo ante omnia, Petre, quae habebas ; unde habes quod habere tc dicis ? Surgit clau:

dus, et sono

tui

sermonis erigltur. Sanitatem abis donas,

qui indlgebas ipse luae salulis auxilio. ReUquIstl ergo quaj

habebas, et

cepistl quaj

non habcbas. Christus


Uiius

tibi

porlio,

Christus tibi posscssio


illius

nomen

llbi

nomen tibi munKicum^ illius nomen tibi tributa est fructuosum


est.
,

dependlt, et boua trlbula, non pecunias, sed


tio

grall.e.

Por-

tua non ariditate siccatur,

gore urltur,

uon irinem tempestate quassatur. Per dlem sol non


diluitur,

non imbrc

uret te, neque luna per noctem. Serva portionem


elcgisli; ea cst

quam

enim portio, quam terreuae partes aequara non possunt. Quid cnlm cst quod confcrri possithis, d^ quibus Deus dicit Et inhabltabo in illls ? Quld magnificenllus hospilio Cffilesti? Quid bealius possesslonc di:

'

vina? Et dcambulabo, inquit, in his*.

Alii
*

querantur
2 Cor. yi, 16.

Act. in, 6.

MaUb. u, aj.

'

LeTit. xxvi.

la.

10.

l48
:

Sr

AMBROSII

de sui rurls angusllis in tc Deo est anipla possessio , in quo deambulare se dlcit, hoc est, laxa spatla habitatlonis
inveniens, qui lcrram inckidit
est

manu;
'

sic

enlm scrlptum

Quis mensus

universam terram

manu aquas, et cojlum palmo, et chTusa manu ? Cui mundus angustus


est

est, tu ei

ampla

est

domus. Portlo, inquit, mea Domi,

nus.

Dlclt hoc Martyr. Ipsi ergo vivamus


Aliis verbls

cui morl est


,

glorlosum.

quam bene

dixit

hoc Paulus

os-

tendens nnllam habere se in hoc saeculo portionem! Sic

enim scriptum
et sitlmns, et
inslabiles
tris.

est

Usque ad hanc horam et esurimus nudisumus, et cokphls vapulamus, et


:

sumus,

et
et

laboramus operantes manlbus nosbencdiclmus


:

Malediclmur,

perseculionem pati-

mur, etsustinemus: biasphemamur, et obsecramus. Tanquam lustramenla hujus mundi facti sumus, omnium jpurgamenta usque adhuc". VIII. Fortassc moveat quod purgamentum se esse dixit. Non enim est. Sed hoc saecularibus videtur, qui putant summam in divitiis esse glorlam, vel decorem. Nonne istf unlversos purgamenta esse putant, qulcumque illis
obsequuntur propter
dlvitias, et

mirantur eos proptef

opcs, tlmcnt propter potentiam, laudantpropter nobllita^^

tem? Sed
esse,

ha3C

omnia Paulus detrlmcnta magls


alt
:

putabafc

quam commoda. Idcoque


eminentem
jscientlam

Quae mlhi lucra fue-

runt, haec duxi propter Christum detrlmenta esse prop-!


ter
Christi Jesu

Domini meif
ocs-^

propler

quem omnium detrimentum


est haec

passus sum, et

))tImor stercora, ut Christum lucrifaciam*. /Estimor,

inquit
ter

non

mea sed
,

aliena scntcntia. Fi^equen-i

enim aestlmatur pauper


in terra

ille

irrldendus et execrandua

propter illuviem vestium,

aut vulnerum clcatrices; ed


? et

quod

nullam habeat portionem


1

tamen porli

Isai. xt, 12.

Cor.

iv,

n.i3.

' Pliilip. iii, 7, 8.

BXPOSITIO IN PSALMUM CXVIir.


ejus in crelo cst.

ij^g

vil;quia audivit

Anima cjus ibi Jesum dicentem

sibl
:

palrimoninm colloca-

Nolile ihesaurumvobis

jcondere

in lcrra.... sed
d

ihesauram, inquit, vobis condile

>in coelo*.

IX. Scd hoc divitcs audire non possunt. Clausas aures

habent, et sono

reris

obtusas

nummus

magis

ilHs resonat,

quam

verba divina. Denique accessit quidam dives ad Do-

Dominum non habcbat. Habebat cuim multas posscssiones sed Dominus non inter multa numeralur, non cnim dignatur habere cum saeculo conminiun, qui portionem
:

sortium. Quae enim porlio

justilias

cum

iniquitate? Dicit

ergo hic dives

Respondit

iacies,

ei Mandata nosti? Non homicidium non adullcrabis, non falsum testlmonium di:

Quid Dominus
:

faciens vitam aeternam possidcbo ?

ccs

ostendens vitam aeternam in his esse mandatis.


:

At

ille

juslificare se volens dicit


?

Hc omnia
ait,

feci

quid

mihi restat

Ad quem Dominus
,

volcns

ei

Dominum
,

fieri

portionem, non pecuniam


:

verum Dcum

Si vis perfectus esse, vade,


,

non posscssiones sed vende omnia


habebis thesaurum in
ille

quE habes et da paupcribus


coelo, et veni,

et

sequereme*.

Verum

cui porlio au-

rum atque argentum erat, sine quibus esse non poterat, et cum quibus Dominus illi porlio esse non poterat contristatus cst. Lndc Dominus pronuntiavit impossibile esse, ut
,

dives intret in regnura coelorum

sed quod impossibile per

humanas
X.

cupiditates, hoc per divinam gratiam solam posse

esse possibile.
Alibi

quoque

ait

Quicumque
,

reliquerit

patrem

aut malrem,

domum,

aut fratres, aut sorores.... ccntuet vitam aelcrnam posside-

plum bit \

accipiet in

hoc saeculo

forsitan
VI,

autem dicas

Ltique qui rellnquendo do-

Mallh.

19, 20.

Luc. xvni, 18-ai.

'

Ibid. aj.

4 Maltfa.

l5o

S.

AMBROSII

nium (per clomum autem totum censum intelHge) qui reliiiquendo propinquos Deum secutus fuerit porlio Domini est, et porlio Deus illi est; habet eliam vitam aeter,

nam

et quia accepto centuplo

fit

in

hoc

saeculo dives
si

dives, inquies, intrat in

regnum ccelorum. Deinde

cen-

tupUim dat Dominus corum, quae etiam simpla impedimentum affcrre consuerunt ad perceptionem liajreditatis
geternae

sionc,

centum ergo possessiones reddit pro una possescenlum pondo auri pro uno pondere. XI. Multos quidem in hoc saeculo qui sua pauperibus
:

donaverunt uberiore thesauro locuplelatos


provocentur. Sed non debent

fuisse cognovi-

mus. Et pulcherrimus locus, ut eliam ad misericordiam


a

Domino

saecularem hujus:

modi exigere mercedem


sed magis quia
iis

nec sperare qua3 mundi sunt

qui omnia reliquerint, Deus portio


,

est.

Ipse est utique merces pcrfecta vlrtutnm

qui non centnpH

enumeratione
setur.

sed perfectae plenitudinis aestimatione cen,

Ego, inquit Deus tuus


,

sum

*.

Non

dixil

Ero,

sedjam suni, jam inhabito jam possideo. Aufert dilationem, ubi invenit justi confessionem. Sane alibi ait Ho-w die mecum cris in paradiso^. Futurum promittit seit id quod futurum est, unius diei spatio non palitur prot^
:
:

lari.

Denique potuit dicere


,

Mecum

eris In paradiso

sed addidit
XII.

Ilodie;
illi

ne dilatione gratla minuerelur.

Sed non

soli dicit
:

Dominus Jesus
tibi dicit
:

Hodie mderis
ii

cum

eris in paradiso

sed et

Mecum
si

paradiso, sl confitearis
,

Domlnum Jcsum,
:

ejus palrd
,

cininm tlbi poscas si et ipse dicas Memento mei Do mine, dum veneris in regnum tuum*. Sed tibi non d Hodie mecum eris dicit Martyri Hodie mecurti' cit quia adhuc cs in hoc eris in paradiso. Tibi non dicit
: : :

febrienti corporeconstitutus, in
>

hoc concupiscenli
'

in ho(j

Gen, xvu,

i.

Luc, xxiu, 43.

Ibid. 4^,

EXPOSITIO IN PSALMUU CXTIII.


tcrrcna adhuc dcsideranti: sed
pisti

tSl

cnm potiieris diccpc: t Diracursum


istius vitae,
:

vincula mea*,

hoc

est, solvisli
,

liberasti
>

dic

me mecum

ex hoc mortis corporc


eris in paradiso.

tunc

libi dicit

Ho-

XIII. Habesigiturhomointermnlta propositaetiam

jusmodi porlionem. Proposuit


sessiones, in portione

tibi

haDominus in portioneposproposuit etiam in

aurum,

in

porlione argentom, in por:

tione honores, in porlione nobilitatem

porlione se ipsum. Habes plurimas porliones, elige


putas.

quam

Non

te

numerusperturbet, sedexcitet gratia


invitet. In

non la-

bor avertat, sedfructus


et labores sunt.
erat, ait
:

portione divina gemitus

Unde et sanctus Apostolus, cui portio Deus Haeredes sumus Dei, cohaeredes autem Christi, si
'. b

stamen compatimur, ut simul glorificemur


ubi hrereditas Chrisli est
,

\ ides quia
;

ibi

debeat esse compassio

qui
tri-

autem compatitur, non perfunctorie compatitur, sed ut


et Paulus*,
litlera

^*"*

bulationes Chrisli in corpore suo impleal, sicut implebat

implebat et Hieremias, qui

ait

sub hac ipsa


renovabit
et cor

Misericordia

Domini

est

qnod non defecimus


:

quia non sunt consummatae miserationes ejus


sicut lux matutina. Multi sunt gemitus
defecit. Sors
;

iiillas

mei,

mcum

>eum*. Qui ergo Unde et David qui > me' , hoc loco portionem sibi Deum esse profitetur. XIV. Quam rarus qui istud usurpet sibl non nobilitate non divitiis usurpatur. Denique rex ille dives ait Sum quidem et ego mortalis homo similis omnibus , et
:

mea Dominus, dixi ideo sustinebo sustinet Deminum, sors Domini est. Sustinui Dominum, el respexit ait
:

cx genere terreno

illius

qui prior factus est


:

et in vcntre

amatris figuratus
agulatus

sum

caro

decemmensiom tempore

coa-

sum

in

sanguine, exsemine hominis, et delecta'

Psa!. c\T, 16.

Rom.

aa-a4.

Tiiif 17.

'

Coloss.

i,

a4-

<

Thren.

iii ,

'

Psal, xxxis, a.

l5a

S.

AMBROSII
:

menlo somni convenlcnte ct ego natushausi communem et simililer in lerram decldi et primara vocera. aerem in involumenlis nulritus similem omnibus emisi plorans Nemo enim ex reet curis mngnis. Et addidit sum jgibus diversum habuit nativitatis initium. Unus crgo ora, ,
:

nibus est

iatroitus nativilalis

ad vitam,.ei

similis exitns'.
,

Et quia

vidit

commune
Sed

esse nativilatis

exordium

elaboSpi-

ravit esse porlio Dei, et invocavit, et venit in


rilus sapientiae^.

eum

luxuriosi aJiam

partem cligunt, qui

dicunt

Vino pretioso

et unguentis nos

impleamus,

et

non prnetereat nos flos temporis. Coronemus nos rosis Quoniam haec pars antequam marcescant*.. Et infra
:

noslra

et haec sors

''.

XV. Quam magnum conlemnere divitias sed quara rarum hoc ipsum est? Ltique et Moyses potuit regis esse succcssor, nutrilus a rcgis fiii.a. Poluit ergo esse non sohim quasi Pharao, sed etiam Pharao, et Pharao poiult esse slcut Moyses uterque enim homo sed omnis poten;
:

tia

hominis
:

in aflectu cst.

Moyses nohiit rex esse,

cum

pos-

set

sed opprobrium Christi tiiesauris /Egypti arbllratus


:

est prc-cfcrendum

scd fugicndo polcnliam

potenlior fac-

enim in deura Pharao, sed deus non erat Moyses


tus cst; factus ost
:

rcgi Pharao.

Rex

erat

factus cstilli deus,

hoc

est, regi Ipsi tcrrlbihs,

quem

rex mctueret et timeret. Sed


In

hrcc erat potentia

sanctilatls.

lahum congregatlone
sl

deorum Deus

stat

atquc dlscernit. Et tu

vis

dcus pecca-

loribus csse,terrori reglbus, rcvcrcnlhe ahls, ut

tanquam

Dco tlbi vidcantur esse mine contemne qua)


:

subjectl, quia operarls in Del nosrcculi sunt, et

dominicte passlo-

opprobrlum contendc omnibus pracferre dlvltils. Opprobriura dico quod Ilh"s vidcalur opprobrium, hoc est, Judajls scandahmi gentibus stullitla, nobls aatem virtus
nls
, ,
>

Sap.

VII, 1-6.

Ibid. 7.

Sap.

ir,

7, 8.

Ibid. 9.

KXPosiTio iK psALvru cxnii.

i53

Dei atqne sapientia. Sed hoc Pharao opprohrinm putans,

hoccst, inopiam, ignohilitalcm


holi esse
,

contumelias, maluit dia-

quam

Dci portio

et ideo qui

Deo suhjectus esse


:

Dolehat, intercessioni hominis se ipse sahjecit. Ergo quia


porlio Dei erat sanctus propheta David, recte ait

Dixi

custodire legcm tuam


sicut et Paulus oslendit.

spirilalem utique legem dicit,

Nam

qui corporaliter

Legem

in-

tcrprelati sunt, noncustodiunt Legem, sed praevaricantur.

X\ L

eniamus ad secundum versum

qui ita est

Deprecahor vultum tuum, Domine,

in toto
*.

cordemeo:

tmiserere mei secundam eloqnium tnum


^ eteri Testamento

>Leg;imus ia

quod deprecatus
sit ci

sit

Moyses ut vnltnm
videhit faciem

Dei videret, et re.-ponsum

Nemo

>meam,

et

vivet

*.

Mystice hoc primum intelligamus.


:

Moyses Legis iiguram accepit


nuntiat Christum
sicut
,

Lex pcr occulta mysteria


ad facicm dcmonstrat,
facie

non autem
licel

facie

Evangelium dcmonstravit. In ipso enim


loquchalur;
apparuerit,
in

ad
ex.

facicm
Virgine

Evangelio

homo
sit

natas

Verbum

autem se per opera deMoysi, quod

monstraverit. Et fortasse hoc declaratum

populus JudteoruQi moriturus esset, et quod facie sd


faciem Christum vidisset
,

et

non

credidisset.

Qucd
,

si

ad

Legem
illud
>

refcras, eliam finis Lcgis Christus est


:

aposlolicum

Finis
*.

Legem omni

credenti

enim Chrislus est > Et morlaa est Legis

secundum secundum
inlerpre-

tatio corporalis, uhi

Dominofs Christas Jesus spiritalem

ejus gratiam

demonstravit.
,

Vel cerle quia omnes qni

Christum vidimus (5o)


mortui sumns pcccato
;

et haptizati in Christo

sumns

quia viventes Legis vinculis tene-

hamur. Lbi aulem

in Christo

mortui sumus, morlificali


,

ulique sumus Legi per corpus Christi


qui ex mortuis resarrexit. Sed hoc
>

ut simos alterius
est.
i
'

mysticum
*

Psal. cxTui, 58.

E^od. uxiu, ao.

Boai. x, 4-

l54

S-

AMBROSir
historIa3 veleris faclt

XVII. Moralo aulem


ut se dcmonstraret

nos memi-

nisse debere, quae est dc sancto


ei

Moyse

qui rogavit

Deum
vi-

Dcus,

et ut facle

ad faciem

eum

deret. Norat utlque sanctus Valcs

Domini qucdinvisibilem
:

Deum
sancta

facie

ad faciem videre non posset


supergredltur, et putaviL

sed devotio

mensuram
;

esse possiblle

ut corporeis oculls faceret id

Deo etiam hoc quod est in-

corporeum, comprehendi. JNon

est reprehcnsibllis hic er-

ror, sed etlam grata cupiditas atque inexplebllls,


,

quodDo-

minum suum velutmanu lencre etobtuiuoculorum videre


cupiebat. Scicbat ad imaglncm et slmilltudlnem Dei fac-

tum
est

esse

homlnem. Quando enim

clectus a

Domino Deo
Denlque
uri,
acccssit

ad populum liberandum, impletusestspirltu sapientloe.

Vlderat

Angelum illum
exuri.

et faciem cjus in gloria.

fulgente cjus lumine, pavefactus est, et vldit


et

rubum
:

non

Visum

Cffiplt

fulgoremque mirari

cupiditate et gratia provocalus, ut diligentius fulgorem

illum in rubo consideraret. Itaque si tanlum accepil ardorem, tantam subilt cupidltalem, cum Angelum vidissetin

flamma

ignis

de rubo; ut

licet

pavore apprehensus consi:

derare non auderet, considerarc tamen vellet

quanto
,

magis vultum Domini corporaliter vidcre desiderabat


cens intra se voltum ilhim plenum lucis, plenum

di,

gloriae

plenum

plenum divinitatis. Non plus possum dicere vel sentire dc Deo ; Cum enim consummaverit homo, tunc incipit; etcum finierit tuncaporlabilur', utscriptum est; quia incomprehensibllis estDei asterna majestas. XVIII. "Irritus quidem erat poslulatlonis effectus, sed afFectus probabUis servi quia ullra naturam suam dcvotlone progressus de Domini Angelis aestimabat, quantum in Domlni vultum plus desidcrarct quo cupiditatemsuam
virtutis
, ,

gestiret explere.

Noverat

in ipso

homine aUam post mor-

Eccli. xvni, 6.

EXPOSITIO IN PSiLMi;!! CXVIII.

l55

tem futuram gloriam aliam


,

claritatem. Sicut

a stella in claritale est


etsi

ita et

resurreclio
,

enim stella mortnorum quae


:

seminatur in corruptione

surgel

tamen

in incorrup-

tione, surget in gloria, surget in virtute, sarget corpus


spiritale.

Qui ergo haec

scire polerat

merito pr.Tsumebat
esset obila

ut vultum

Dei videre cupcr^t,

quem

cor-

poris morte visurus.

Talem

ccrte etiam tbrmamreceperat,

talem Dominus jam probabat; ut non distaret ab Angelis


coeleslis

minister et exccutor oraculi.

^t

idco

cum

sciret

quia Angeli pusillorum quotidie viderent faciem Patris qui


in ceelis est,

putavit^od jam eam videre deberet, tan,

quam

oblitus corporis, et carne deposita


in

sicut

ille

qui in

corpnreadhuc positus, cum raperetur


in corpore, sive extra

paradisum, utrum

corpus raptus esset ad tertium coe-

lum

* ,

nescirc se dixit. Sancti


,

enim etiam com gerunt

corpus

non sunt tamen


in cupiditate et

in

carne, sed in spirllu; quo-

niam qui

conversalione sunt carnali,

Deo

placerenonpossunt. Sancli aulem conversatio in


erat, sed in coelo
*
,

camenon

sicut Paulus ostendit.

divini?
si

XIX. Et quid dicamus de probabili desiderio vullus Homfnes etiam si quem nobilem, si quem forlem, quem sapientem esse audiunt, tanquam supra hominem
,

arbilrantes

concupiscunt videre. Procedit imperalor, cu-

jusregiac potestati

commissa pars

est orbis terrarura,

con-

currunt omnes
cei^e

et in tanta mullitudine illum

solum aspi-

gestiunt

et

de fulgore purpurae plus quiddam esse


si

in vullu imperatoris exislimant. Miraris


lis

Dei desiderabi-

vullus est,

cum conformem

sui

hominem humanus
inlelligi

omnis miretur affectus? Hinc datur

etiam illud,

quod imperatori uwisquisque


occuiTcre.
illud
'

nullitis

reus criminis gestit


conscientia, tegunt

Mam

elsi

criraen habeal
,

tamen cordis occulta

dummodo

publico

non

sit
'

in-

a Cor. xu, 3.

Philip.m, ao.

.i

CU

^let^i

l56
volutus reatu, ncc
slt

S.

AMBROSII
j

aliquod cjns crlmcn exprcssum

dcnlque ubl rel aliqul fuerint advocati (3i), ct Imperatorl


se ct Ipsis judlcibus oflerrc prohibcntur
:

quemadmodum
a conspeclu vel

lurpes

lenonum meretricumque personae

judlcls, vel Imperatorls arccntur;

ne turplssimorum vlsus

offendat vultus rcgli claritatem. Qul autcmbenesibi consclus est, nuUius crlmlnis rcus, quasi innocens prodit in

mcdium.

XX. Ex

his

ergo sancti Moysls comprehendamus af-

fectum. Vldere Del vullum quasi innoccns vclut


vultu conscienliae dcsiderabat
internae
.

quodam

aperire ei faciem mentls

cognosci plenlusgestlebat ct Moyscs, et Ipse sanc-

tus David, qui alibl alt :

Proba

me

Domine

et tenta

jme\ Non enim


ret
:

vellet probari
sl

si

In se

crlmen agnosce-

nectentari,

passlonibus gravlbus se sclret ob,

noxlum. Llber

igitur a pcccalo

Dco

se

cupldus offcrebat.

Sed

fortasse quia
a vitlo

mundus

adhuc frcquentiorlbus Dei visitationibus non forct, non fuerit in principio perfcc:

tus, utpote cul ante

paukdum dictum erat Solve calceasmcnlum pedum tuorum ^ lUud ulique calceamentum
;

quod de /Egypto detulerat, hoc


tlonis

est, corporeoe conversa-

involacrum; ideo
videbit faciem

dicit cl
,

Dominus

Nemo

horai-

num
ei

meam

et vlvet.

XXI. Quando autem

dum

diclum erat

id dlctum slt, consldera. NonFaciam te in Deum rcgi Pharao \


:

Adhuc homo
bcbatur, ut In

erat, et ideo iUud ei dlcit

processus
est ei
:

ei

de-

Deum

fierct; et ideo

diclum

Deho-

mlne

dixi, deslste

hominis habere peccata, et videbis fa-

cicm meam. Qul enlm faclemmeam vidct, debet cssesine


peccato. Sed quiahouio sine peccato esse non potest,ideo

ut in Dei appeUalionem possit excrescere

commonelur.
,

Et quid de Dei appcUatione dicam


'

Esto Angelus
,<,

hoc

Psal. xxr, 3.

Exod.

ni, 5.

Id. vii, i.

^iu

.!(/!,>

EXPOSITIO IN PSAlMtM CXnil.


cst
,

iS^

dlvlni mlnlster imperll, obseqnere


fucrls

mandatis Domini.

Ciim

Angelus, vldebls faciem Domlul.

Magnnm

est

Lex tlbi dicit ut terlio te offeras in Hicrusalem. Ipse Dominus Jesus ait t Beati mundo corde; ipse enlm Deum videbunt '. Advertis quid a te exlgatur,
vldere Dei vultura.
:

ut vldeas Dcum Deum? Emunda

cui vltasproposlta sltpraerogatlva videndi


Igitur cor

tuum, ut quasl novus

crceris

renovato splritu.

Omnes

pollutas cogllationes de corde


:

tuo abjlce, nlhll slt quo luus Inquiuetur affectus simplex mens, pura slncerltas sit. Talibus sc Domlnus cum involucrum corporis deposuerlnt, demonstrare dlgnatur. XXII. Nunc de rellqua ipslus versus parte dlcamus.

Miserere, Inquit, mei secunduni


rlcordla

verbum tuum. Miseut


si
,

quldem

justltiae

portio esl

vells

donare pau:

perlbus, hacc mlsericordia justllia cst

Disperslt,

dcdlt pauperlbus

secundum illud justllla cjus manet in

acternum *. Dclnde quia conformis tuus injustum cst ut non adjuvetur a socio; cum praesertlm Dominus Deus noster

lerramhanc possessioncm omnlum hominum voluerit

esse
rllia

communem

et fructus

omnibus minlstrare

sed ava-

possesslonum jura

distri<bult.
,

allquid tlbi

privatum vlndlcas
animanllbus In

Juslum est igltur ut si quod generi humanoj


collatum esl,

imo omnlbus
tai

communc

saltem aliquid Inde pauperibus aspergas; ut quibus juris

consortlum debes hls allmenla non deneges. XXIII. Est eliam mlscricordia; donare peccatum
,

et

misericordlne cst, et juslltiae est. Denique justltlre ascribit

Scriptura

venlam peccatorum, secundum illud quod hodie Icctum est o Benedlctum llgnum quod fit per jjustltiam malcdictum aulem lignum quodfit permanus homlnum \ Superius ad crucem Domlnl retullt postedivina
:

rius

aderrorem gentilium, qui


V, 8.

llgna venerantur. Justitia


7, S.

MaUh,

Psal. cxi, 9.

Sap. xiv,

l58

S.

AMBEOSII

aulem quae est crucis, nisi quod ascendcns illud patibulum Dominus Jcsus Christus, pcccatorum nostrorum chirographum crucifixit, et totiusorbis peccatum suo crurorc
mundavit? In quo ergo justus Deus,
nisi in
,

eo quia

scivit

quod de limo

tcrrae

hominem
,

figuravit

quae terra utique


?

corruplelai obnoxia est

ac vitio hibricae passionis

Prop-

terea ergo Dominus, qui sccundum

animam
,

te

ad imagi-

nem

et simililudinem sui fecit

justuui,

pudicum
sis

(in eo

hoc est rationabilem , enim ad imaginemDci cs, si sis


,
:

justus ut

imago

justitiae
)

si

siscastus, ut immaculatiin

te figura pracfulgcat,

sciens ergo

gilitalem corrupteloe patere

secundum corporis frahominem, qnasijjustus fragill


Cur crgo Adam raainjustus Dcus?
non usurparedebel,

lubricecque naturae delicta concessit.

XXIV. Ac ne
Non
utique.

forte dicat aliquis

ledicto scntentiaeque subjacuit?

Numquid

Sed quia quasi

fragili

atque infirmo quid ca-

veret ante praescripsit, (infirmus enira

sed obcdire mandatis,


tenuit,

ideo prcevaricationis magis

reum

quam

prolapsioni addixit. In ilium igitur jusla se;

veritatis proccssit scntentla

qnia scire voluit, quod scire

non

profuit.
,

Nobis autem qui haereditario vinculo lcncmur


,

aslricti

detrita

quae priorum pra^judicio jam atque assuefactapeccatisnonpotcratemergerej

qui in hac carnc sumus

quasl justus indulsit, juste


judicio laborabat auctoris.

enim ignovit

haeredi, qui prae-

XXV.

Est ergo justa mlssricordia, sed cst etiam injusta

misericordia. DeniqueinLegescriptumest de

Non

miscrebcris illius\

Et in

llbris

quodam (82) Regnorum Lcgis


sentcntia di-

quia Saiil proptcrca contraxit oftensam^; quia mlseratus


est

Agag hostium regem, quem prohibuerat


si

vina servari. Lt

quis latronis

filiis

deprecantibus motus,

et lacrymis conjugis ejus inflexus,

absolvendum putet

Deut. XIX, i3.

Reg. xv,

9.

EXPOSITIO IN PSALMUU CXYIII.


cul adhiic lalroclriandi aspirct afTectus
les tradet cxitio
,
;

iSp

nonuc innocencur laxat

quimullorum

liberat exitia cogilantem?


dissolvit,

Certe
exilio ?

si

gladium reprimit, vincula

eripit facullalcm, qui

Cur latrocinandi qua potcst clementiorc via non volunlatem extorquere non potuit?
et

Deinde inter duos, hoc est, accusalorem,


periculo de capite decernentes (33)
bassct, alterum
si
,

reum

pari

csset

non proab accusatore convictus, non id


alterum
si
;

quod juslitiae cst, judcx sequalur seJ dum miserctur rci, damnet probantem aut dum accusatori lavet qni probare
:

non

possit, addicat innoxium. ISon polest igilur haBc dici

justa misericordia.

XXYI.

In ipsa Ecclesia, ubi

maxime

misereri decet,

teneriquammaximedebetforma

justitiae;nequis

acommuadlem-

nionls consortio abstentus, brevi lacrymula, atque

pus parata, vei etlam uberiorlbus


dotis extorqueat.

flclibus

commuuionem
facilitate sacer-

quamplurimls debetpostularetemporibus,

Nonne cum

uni indulget indigno., plurl?

mos

facit

ad prolapsionis contaglum provocarl

Facilltas

enim veniie incentlvum tribuit delinquendi. Hoc eo dictum est y ul sciamus secundum verbum Dci , secundimi ratio-

nem dispensandam

... dicus ipsc

Me mterms mveniat vulnens cicatncem, cum deheat resecare ulceris vitlum, nelatius serpat; tamen
,

esse mlsericordiam deblloribus.


.
.

si

scrpentis

a .secandi urendlque proposito lacrymls inflexus acgroli,

medlcamcatls tegat qnod ferro aperlendum


ista inutilis

fuit

nonne

mlsericordla cst

si

proptcr brevem Incisionis


tabescat, vltae usus in

vcl exuslionls dolorem corpus

omne

tereat?Recte igitur et sacerdos vulnns grave, ne lalius serpat


,

a lolo

corpore

Ecclcsli^e quasi

bonus medicus debet


putat, plures fa-

absclndere, et prodere virus criminls quod latebat, non


fovere; ne,
ciat dignos

dum unum excludcndum non


quos excludat ab Ecclcsia,

l6o

S.

AMBROSII
divino nos hortatur exeract scvcrilatcm
:

XXVII. Jurc ergo Apostolus


plo dicens

Yidc crgo bonitatem,


,

Dci

in

cos quidem qui ceciderunt


,

scvcrltatem
*
:

in tc

autem

bonitatcm

si

permanscris in Lonitale

ostendens Ju-

ne

doeornm populum jure csse a corpore Ecclesioc scparatum, populum auperfidiac virus contaminarct Ecclcsiam
:

tcm genlium bonitale Domini rcceptum, ctobcdicntiae munere


gloriari.

Jure igilur huic divina bonitas suffragatur,


permaneat. Si vero ct ipse des-

quandiu

in dlvina bonitate

ciscat, pro criminis sui qualilate damnabitur.

Qua

gratia

Domiaus

et lux et ignis essc dcscribilur, ut in tenebris


;

ambulantl luceat quasi lumen


qui qufcrlt lumlnis claritatem
operatus,
:

ne diutius possit errare


ei

autcm qui multa


scd ardere
,

fuerit

qux mancre non debeant,


;

ignis est

Dominus
alque

ut opcris nostrl foenum stlpulamque consumat,

utili

nos faciat salvos dctrimenlo, sicut aurum quod,


,

dum

excoquitur

plus probatur.

XXVIII. Fortasse dicat aliquis qua rationc scripscrlt


Propheta
:

Miserere mei sccundum verbum

tuum

Ver-

bum

enim Dei

juslitia est. Si igitur justitia fretus crat,


si

cur

miscricordiam ante praemisit: aut


rebat, cur

miscricordiam rcquipulavit esse poscen-

cam ad mensuram

justitia)

dam
non

Qui enim bene

agit, ct

bene

vlvit,

opus nonhabet

misericordia; quia misericordia a peccato libcrat. Deniquc


divllibus,

non

fortibus et felicitalc subnixis miseri-:

cordia conferrl consuevit a nobis


bilibus, vel
iis

scd egentibus, vel de-

qui ex diviliisln paupertatera, aut captivi-

talem, aut neccssitatem aliquam deciderunt. Ergo qui eget


misericordla, pcccalor est
:

qul autcm peccator non est,

utiquc justus cst, et non eget mlsericordia Dei.

XXIX. Sccundum quid igilur unusquisque, hoc est, secundum quem statum egeat misericordia, aut juslitiam ha'

Rom.

XI, 3 2.

EXPOSITIO IK PS.VLMtJM CXVIII.


heat, considerandura est. Aliler

l6i
justitia

enim cgel

Dei

Angelus,
his
,

aliter

homo.

Aliler eget misericordia

Archange-

homo. Angeli enim natura non ulique ita corruptela^ ohnoxia est, ut nalura generls humani; ct idec illc eget misericordia Dei, ne possil errarc, et aversa a se Dei ratia labalnr in vilium horao autem elsi jam firaliler
,
:

niiore proposito est

tamen propler contraclorum scriem


quaeril.

peccatornm

misericordiam Dei

Itaque

etsi uler-

que misericordia Dei indiget, aUter tamen Angelo misericordia, aliter homini debetur; leve
L

judicio graviore censolur.


in

homine

enim vitium in Angelo Peccatum quoque adolescentine mitiorc sentenlia quam peccatum seneclulis
,

aslringilur, et citius relaxalur.

XXX.

Prophela igitur in

islo versiculo dividit

causas,

utel misericordiam quasi homo poslulet; quia nemo sinc


sorde peccati
certe,
:

et juslitiam quasi
licet

Propheta deposcat

vel

quoniam

peccaverit sicut

homo,

ct quasi pec-

cator misericordia egeat; tamcn correxit errorem, pceni-

lcntiam gessit, abstinuit

temulentia dehnquendi, sobrie-

tale virtutis. Petit ergo justitiam

secundum Verbum Dei,


*

quia
si

V erbi

Dei senteutia est , ut conversis venia douetur


est facta conversio.
,

tamen legitime

XXXI.
riores

Cogitavi vias raeas

et averli
:

pedes meos in

>lestimonia tua

Dividuus sensus

aut quia vias supe,

meas

cogitavi plenas lapsus atque peccati

et ideo

ut remissionem peccatorum possim mcreri,


Tcrsione, studioque virtutura
,

morum
mcos

con-

Averti pedes

in tes-

timonia tua;

ut

sum

lapsus, sed testimoniorum

non jam meis gressibus quibus ante tuornm itineribus arabula-

rem, quo tuorum scmitae mandatorum


quenter enim ignorantes

me

errare

non

sine-

rent, nec vestigiura in devia et tortuosa deflecterem. Freiter


,

si

slrata

viarum sequanlar,

Ezecb. xTiii, ai, el xxxiii, 12.


LVII.

Psal. cxTiii, 69.


1

iGi

s.

AMftnosii
,

pcrvcnlunt qno desiclerant pcrveniie


aurractii.

ct carent erroris ct

Sin aulcm usnrpent scirc quod nesciunt,

putentaliqua scqucnda compendia,


eos dc itincrc dcflexisse pcmilcal

a publicijtractus itincre
;

ecedentes crroris labyrintlios frequentcr incurrunt


:

ut
la-

et ideo post

multa

borum
dunt.

dispendia ad iter quod rcliquerant, rcdire conlen-

XXXII.

Ilic

ergo sensus

unus

est

alius

autem

ita
;

Cogitavi vias meas,

non supcriores, sed futuras

ut

ante

meos actus
incidercm

cogitationibus praevenirem, ne inconsulta


ipsis cogitationibus offen-

operationeprogressus, aliquid in
sionis
:

ut

si

agere aliquid velim, antc cogitem

iitrum

agendum
:

sit
si

modo

similiter
,

quod desidero, aut quo agendum alloquendum utrum alioqui dcbeam


illnd
, : ,

deinde publicc
aut nullis
;

an secrcto loqui
si

praesentibus aliquibus

sicut illud est, ut

velis

primo
si

solus corripias, secundo praesentibus


si

fmtrem corriperc duobus aut Iri-

bustestibus, tertio

non

audierit, coramEcclesia*. Itaquo

praelerraisso ordinc, velis

coram Ecclesia fralrem incre-

quem ante monerc dcbueras, erratum ipse cognoscis. Omnia igitur cum cogitatione facito, ut non te prenitcat opcris lui. An vcro si viam ingressus, cum veneris ad comparc,

pilum aliquod,

(ita

enim appcllatur plurimarum velut


)

qui-

dam concursus
l>eas
;

viarnm,

si

nescias quod iter ingredl de-

stas

tamen
viam
itcr,

et cogilas ipse

tecum^ utrum primam,


nec putas prius

an sccundam, an tertiam, an quarlam, vel certe quintam,


si

ita

est,

eligas,

adoriendum
tis

quam quam animo


,

sequaris

defmieris, et pleniore
sit

menvia,

intentione decidcris. Slas igitur cogitans quae

quic in civltatcm dncat

ad

quam

tibi

putas esse pergen-

dum. Quanto
tere, qui ad

igitur

magis anirno debes ac mente consiscceleste contendis, et cogitare

rcgnum

tecum,

Mallh.

xviiT, iS-ij.

EXPOSITIO IW PSAUIUM CTVIII.

l63
via illo dirigit

qnia non omnis via

illo

dncit,

non omnis
cst ?

ad Hierusalem illam quae in ccelo

XXXIII.
mortis

Suiit via? quas

malos exilus liabcnt, qnas dia-

boli lentamenta

triverunt; et ideo exilus

earum

exitus

sunt. Haj
:

nempe sunt
sunt
viaj

viae

de qaibus

Icgisti in

Provcrbiis

Ouia

qure vidcntur viro

rect?c

essc, ultlma autem carura aspiciunt in


iferni
^.

profundum

in-

Est autcm via angustior

illa

quae ducit ad Dei

regnum. Volens igitnream ingredi viam quae ad


cit,

Deum
,

du-

non circumspicies

non tecum

ipse Iractabis
si

non

considcrabis; nc facile capiaris afTeclu,

vine lalilndine

provocatus ingrediaris
gita ergo ante,

itcr,

quod ad

inferna deducat ? Cofacias.

alque perpende quid

Qui viderit, inquit, mulierem ad concupissccndum eam jam adulteravil eam in corde suo '. Hic

XXXIV.

atique cogitavit ut viderel mulierem

ut videret ad con-

cupiscendum
Alius

sed mala haec cogltalio rcllnquat vias suas.

non

cogitavit

quidem, sed subito

aspexit, el caplus
esl.

est, et vidil, et concupivit, et

ideo lapsus

Quod

si

fra-

gilem

suum

considerassct affeclum, et ante timuisset, ne

cum vidisset mulierem, mente caperetur etanimo; ulique non prospexisscl ad mulierem, ne concupisceret eam. Videns crgo mulierem non dircxit pedem suum in teslimonia Domini, qui si ante lapsum suum cogitare poluisset, forsitan direxissct.

Lnusqnisque ergo prius cogltet qnomodo


;

videal mulierem

ut non videat ad concupiscendum

eam

aut non atteudat in eam. Si autem videns repente, vel bona


cogitatlone fundalus, dirigat

pedem sunm ad
,

testimonia

Dominl , ne in captivitate permaneat : ntiqae ei profuit cogitatio. Postremo amans mulicrera, diligens etconcupiscens, Christum considerct, judicium ejus, teslimonia
ejns de praemiis caslitatis, et relinquat vias concupiscenliaj,
'

Prov.xiv, 12.

'

Mallh. t, 28.

'',^-i=

lU

l64

S-

AMBROSII
:

ot scqnalur vlas Chrlsli

habeblt Liudcm iu eis,


carnis

si

con,

lemplalus

Dominum Jesum, contemnat


libidinis quasi

ardorem

flammamque

quodam

fonte restringuat, al-

lidat teneras et infirmas cupiditates

ad pelram Chrisli.

XXXV.
admodum
qui dixit
:

Cogitet ergo
videat,

primum, ut eadem repctam, quemquemadmodum loquatur. Bene cogitavit


ori

Pone, Domine, custodiam

meo

ne

forte,

dum mens

inflammat ardorem, lingua sermone labatur,

aut multiloquio incauto eliam quod


incurrat loquendi facilitale
:

mens non

cogitavit

cogllct

quemadmodum
,

pe-

demsuumdirigat,
impulsus,

manum

aflerat;

ne impetu indignalionis
ipse alteri jacest igltur quid gc-

cum

repellere debeat injuriam

tum

notabilis caedls illidat.


;

Cogitandum

ramus

ubi enira prfficedit cogilatio, maturitas operationis

adhibetur. Itaque pes iste fidei vesligium est,


tatione perpensa
divina deflexit.
,

quem mcdi-

a corporalibus

molibus ad teslimonia

XXXVI. Quid
facturus
et non
sis,

igilur prosit cogitare ante,


:

quod poslea
^*.

docet versiculus qui sequitur


turbatus
,

Paratus sum,

sum

ut custodiam mandata tua

Ubi

cogitatione quis praevenlt

ad agendum

est

quod acturus est, semper paralus semper fixus ct validus ut non queat
;

subita aliqua accidentium olTensione turbari.

Nulla

cum
pe-

llabra scopulosae nimis ambitionis excutiunt, nulla procella atque tempestas injustas invasionis exagitat,
tulantis oculus meretricis illaqueat
;

non

oculus enim meretricis,

laqueus amatoris

est.

In aliena miser capitur possessionc

qui improviso igne praeventus possessionem suae mentis


amisit. Si persecutio ingruit, invenit

jam paratum; utubi


,

possit esse perturbatlo salutis incertae

ibi

sperata sacri

corona certaminis provida futuri medltatione demulceat.


Si a maledicis obtrectatoribus frequenter obroditur
'

co-

Psal. cxt, 5.

Id, cxviii, Co.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.


gilet quia

l65

non

est discipiilus supcr

magislrum, ncque serFilium opprobria ex"

vus supra domiuum.

Si supra Dei

probrantium nefanda ceciderunl,


exortem eorum sperare se poteril?
pra?parare debet; ut

quemadmodum servus Idcoque mentem suam


non componat, ut
fames? etc.

cum

ista

acciderint, turbare se

queant. Praeparet aiiiraum et raeditatione


possit dicere
,

si

tamen

possit

Quis nos separabit a cha-

ritate Christi? Tribulatio? an angustia? an


:

Quarc autem non separctur, adjecit Sed in his omnibus nsuperamus, inquit, el vincimus propter eum qui dilexit
j)

nos.

Meriloque confirmalus

ait

Coniido enira quia

neque mors, neque


tes
,

vita, uequc Angeli... neque Poteslaneque praescntia, neque futura... separare nos po,

lcrunt a charitate Dei

quae cst in Christo Jesu

'.

XXXVII. Mulla
bis est
:

Apostolus dixit, conlra quae lucta nosunt vcl cerle nou hujus temporis omnia debeamus, qiiae sint quaj nos
,
,

sed alia
;

facilia

aut loci

ut discuterc

separare possint a charitale Dei

nisi

diligentius resista-

mus. lilud nunc quod videtur obscurius, nou pra^termilli-

mus, quia

ait

Neque

alliludo,

neque profuudura

quae

sunt gravia tentamenta. Denique habes in Esaia scriptum

ad regem Achaz

Pete tibi*signum a
iiie
:

dum

aut in altum. Respondit

Domino in profunNon petam neque


,

tentabo

Dominum
:

^.

Mysticura

illi

propositum

est,

sed

non
tur,

intellexit
si

et vcritus est

ne lenlarc Dominura vidcre-

sijjuum peteret in altura, aut in profundura. Dorai-

nus autem volens gravia tentaraenta remedio supplantare


divino ait
:

Ecce Yirgo concipiet


allitudinis, ct

in utcro

'.

IIoc est

magnum

signum, quod

profundi tentaraenta
arbitratus
requisivit,

destruxit.
est esse se

Dominus enim Jesus non rapinam aequalem Deo ; neque qua3 sua sunt,
,

sed forraam servi accepit

Uumiliavit se usque ad morlcnj.

Rom. Yui, 35-5^.

Isai. vi|,

n.

i?. - 3 Itjjd, i^.

166

S.

AMBROSII

Itaqne neqiie elalus cst polestate, neque morlls

quadam
;

dejectione turbalus. IIoc igitur signum proponitur regi

ul pctat

sibi

remedium, per quod nec


,

regiae polestatis ex-

tolleretur snpercilio

nec certe aerumna3 alicujus exceput erat

tione

perturbaretur
sibi

corde

turbalns
Divini

cum
igilur

bellum

videret

ab

Assyriis

inferri.

exemplo oraculi volumus oslcndere qnam essent hnec


gravia tentamenta, quibus
afFerrc.

remedium

solus potuit Ghristus

XXXVIII. Vcrumtamen
est

et prophetico

sermone

facile

docere sarcinam

quamdam hornm tentamcnlorum.


maxima
sanctus Salomon ora

ILec enim tentamenta duo


tione propria declaravit,
ej.

rogavit ut posset excludere di

cens

Divitias

autem
et

ct

paupertatem ne des mihi


,

sed

ordina mihi quse opus sunt


tus

et
:

qua abundcnt ne
;

reple-

mendax fiam
,

dicam

Quis

me videt ?

aut panper
tu ista
,

rapiam

et

pcrjurem nomcn Dei*.


,

Potes

igitiir

tentamenta contemncre

quaj formidavit
?

Salomon

qui
:

sapientiam postulavit et meruit

Dives

ei\it,

timuit extolli

pauper

fieri

formidavit; ne paupcrtatis necessitale absti-

iienliie (34)

gratiam non tcneret.

Quam
dejecti,

multi qui vide?

bantur soncti esse, ceciderunt ab altitudine cordis sui

Qnam muhi

aliqua necessitate
,

non potuerunt

conlenti csse injuria

qui fuerant virtutnm exercitio ro,

borati? Rarus Job invenilnr in terris


sit

qui et divitias ami-.


,

et fifios

et vibicibus corporis exaratus

cum vermes

tolo corpore flnerent, a Christi


scparari.

Paremns
ait

igitnr

tamen charitate non potuit affcctum nostrnm ne imparatum


;

yIs repentina perturbet.

Denique sciens
:

Dominus

cito

nos

frangt solere

etiam Apostolls

Non

turbetur cor

Mvcstrum, ncque formidet^

Si te cupiditas appelentia-

que
-I

tentaverit, legc

Evangclium, dicat libi Jesus Ghristus:


Joan. xjv, 7.

Prov. XXX, 8, 9.

EXPOSITIO IN PSALHUM CXYIII.

167

Non turbclur cor


Christus
:

liiiim.

Si quis terror ingruerit, dicat

libi

iNcn turbetur cor tiium


,

neque
lege
,

forraidel.

Si qua supplicia perseculor inflixerit dicat tibi Jesus

Evangelium

Non

turbelur cor
:

tuum

neque formi-

det.

Lege Apostolum dicentem

Indignac

enim passio

nes sunt hujus temporis ad superventuram gloriam*.


Si in

mari naviganti. gravis fluclus insurgat, tempeslas


:

alra destcviat, tibi dicat Jesus

Ego sum, noH

lurbari'.

Veniens igitur in certameu aliquod


prius
:

magnum

et

grave, dic
'

Paratus sum, et non

sum

turbalus; ut custodiam

Binandala tua\

XXXIX. Et quid de saecularibus dicam? Esto paratus non solum adversus ea quaj vides sed etiam adversus ca quse non vides. Foris inquit, pugnae, iotus timores*.
,
,

In te ipso libi bellum est


sit

bonum

est ut in tranquillilate
:

auimus tuus,
,

et in

quadam

serenitate

sed gubernator

iUe melior est


igitur te

qui in tempestate naTim gubernat.

Rege

ipsum, quando turbalur animus, mens fluctuat.


,

Laudaverim virtutem gubernatoris


senserit, et

qui nullas procellas

cursum
insurgit

navigii direxerit, nulla tempestate jac-

tatus? Sed illum magis laudaverim, qui adversus ventos


renititur
,

adversum
,

fluclus

non timet
sui

vel

cum

elevatur uudis navigium


nitur' Ita et
ille

vel

cum

ad profuiidi ima depo,

laudandus est gubernator


,

qui ^ea
,

quae adversa sunt, vincit patienlia

virlule

superat

se-

cundis non extollitur, adversis non frangitur. Bellum tibi


est etiam adversus nequitias spirilales. Adverlis
tibi sit

cum
et

quantis
;

praelium

Et ideo meditars et statue animo


:

ut

procedens ad
turbatas
;

pra^lia dicas

Paratus
tua.

sum

non suoi
cir-

ut cuslodiam

mandata
:

XL. Sequitur versns quintus

Funes peccatorum
cxvm,
60.
*

Rom.
5.

Tui, 18.

Marc. Ti, 5o.

' Psal.

Cor.

VII,

l68
ciimplcxi sunt ine
,

S.

A.MJ5K0S1I

et

legem tuam non sum

oblilus'

hoc

est, funibus

me
,

circumdederunt peccatores; ut mea


ne possem incursus eorum
prnevi-

implicarent vestigia

dendi

celerltate evitare.
cst
:

Noh

ergo

illi

funcs sunt, de quiin proeclaris^.

busscriptum

Funcs cecideruntmihi

Simt enim funes illi quibus uluntur,.qui lerminos metiun*tur agrornmlimilesque distinguunt,eJ; possessionum spalia
distcrminant. Tenduntur ergo
illi

funcs quoad possessio

uniuscujusque diffunditur. Sic factus est funiculus haereditatis

suae Isracl.

Boni ergo
,

illi

funes. Isti
,

autem funes

quibus trahuntur pcccata


viluliTC iniquilatis.

ut fune longo

et ut loro jugi

Vitula enim indomita plus se jactat et

exculit,

cum

tenetur, nec acquiescit impcrio, nec astrin-

gitur vlnculo;

sedmagiscum

loro retrahltur, exasperatur.

Itaque nec coacla Se subjicit,

nec tamen libera vinculo-

rum

est.

Sicut ergo trahit vitula lorum jugi, quae etsi

non

tenelur e proximo, tenctur tamen, nec se explicat et absolvit


:

ita trahit
,

unusquisque peccator indomitis moribus


,

iniquitates

qui putat sc Ilberum


:

quia non est jugo sub-

ditus, subjectusque judicio


tus
,

et nescit

quod non
impllcat

slt

exu-

sed magls ut

illa

vitula

et ipse se

suorum

ncxibus peccatorum. Hisunt igitur funes delictorum nos-

trorum

qulbus involvimur et ligamur

quemadmodum
;

sunt et vincula dcllclorum. Et ideo Salvator qui h; bet in


potcstate

peccatum dimlltcre,

dicil
:

iis

qni sunt in vinculis


luis
:

Exite.

Utinamct mihi dicat

Exi de vinculls
:

exi
,

de nexibns peccatorum tuorum qulbus clrcumdalus ct ligatus

solve funcs errorls tuJ

enim neqaissimus sim omnium , et detestabilissimus peccatorum illo tamcn jubenle, liber ero qui sub uno momento latroes. Etsi
; ,

qinii

damnalum reum

supplicio eripuit, conslituilquo in

regno suo.
y

Fsa!. c.wui, 6i,

fsal, xv, 5,

EXPOSITIO IN PSALifUM GXVIII.

l6g
elsi vi-

XLI. Sunl crgo vincula quibus conslringimur,


(leamur noLis
liberi.
ait
:

Bealus qui hwc

solvit sibi vincula.

Et ideo David

Dirumpamus

vincula

eorum

et ab-

jiciamus a nobis jugura ipsorunn*.


\isibilia

Non manu utique


professione
tua;.
;

vincula dicit esse rumpenda, sed invisibiles cri-

minum nexus morum conversione, et fidei solvendos aut manu, hoc est, opere manus
:

Eroga

pauperibus, debiles elevalo


vincula tua.

redime caplivos et solvisti Elecmosyna enlm a peccato libcrat. Eripe


,

cum
sione

qui duciturad
,

morlem
,

hoc

cst, cripe
:

eum

inlcrces,

eripe

gratia

lu

sacerdos
;

aut tu imperator

eripe subscriptione indulgentiae


exuisti te vincubs.

et solvisli peccata tua

XL.

Vinculis enim peccatoram

suorum unusquisque con


nos vinculis carnis illece-

stringitur

sicut ipse legisti

ligat

bra.Vincuhimnostrumavariliaest, vincuhimnostrumebricest vincuhim nostrum superbiaest.Suntetdiaboh vincula.Deniquescriplumesl Bancautemfiliam Abrahie, quamhgavitSalanas


las est
,
,
:

vinculum nostrum concupiscentia

decem

et octo anuis'.
:

Ligat nos etiam diabohis crimi-

num nexu
terii,

ligat

nos vinculo fornicationis , vinculo adul-

vinculoperfidiaequaChristusnegatur, vinculoinvidiac

qua ij^quenter etiam frater appetitur, vinculo crudehlatls qua nonnunquam socius
et

conformis occiditur. Hscc sunt

vincula quibus hgatus unusquisque incHnatur;

utanimam

suam

levare non possit


,

nec oblutus ad ccclum mentis


:

erigere

nisi dicat ei
;

tate tua*

et

Dominus Dimissus es ab infirmimunere eum suae benedictionis erexerit.


et ministri ejus
:

Haec sunt sceleratorum vincula quae dure peccatores hgant,

hocest, diabolus

vel certe

Nemroth

hoc

est,

amaritudo
Isli

vel cerle Esaii,

hoc

est, terrenus et

calhdus.
'

enim venalores erant, qui


.

feras laqueis cap-

Psal, u, 3.

Jacob.

i,

i4.

'

Luc.

x!ii, i6.

Ibid. Ja,

I^O
tare consueverant
Inutiles
,

S.

AMBROSII
vinculls illigare.

et

muta animantia

venatores, qui capiant


,

beslias,

quae

pompam

spectaculo pepulari prcTebeant

ministerium crudelitati.

Denique nuUum invenlmus

in divinarura serie Scriptura-

rum de

venaloribus juslum.
alia

XLIII. At vero

vincula sunt, ut dixl,

Domini Jesu,
est, vincu-

quem sequuntur
lls astrlcti

inquit, alllgali vinculis,

hoc

charitas ct amoris, fldci vinculis alllgati*. Licet


:

sic possit intcUigi

Alllgali vinculls
ct

Christum sequuntur,
,

hoc

est,

pcccatorum
,

criniinum rcmissorem

fontem ne

in-

dulgcntlarum

redemptlonis auctorem. Sequamur ergo


,

vincula Christi

fuglamus vincula venalorum


,

dum

incedimus
seramus.

dum ignoramus

laqueos eorum pes

nostrae

mentis incurrat, nec animae noslra> cervicem nexibus inInsidianlur enlni quasi pcsslmi venatores
:

et

quando prospcrorum cventu animum relaxamus, ac secundls

rebus remlttlmus

nec excubias cautionis habemus

intentas, tuncplusjaclantlaqueossuos, autinvla

qua ambuvel

lamus, abscondunt; ut
vesllgia
,

cum

fuerint

eorum

laquels innexa
,

Irahant quo securum snpplanlent viantem

collo astrictos strangulent

commeantes.
,

XLIV.
Judtc;

Noli ergo alta ambulare cervice

slcut

fdlae

altis

enlm cerviclbus

cilo

laqueus innodatur. Noli


:

ad saecularia mentera animumque defigere


spice oculis animae diligenler, qula pluit

sed circum-

Dominus laqueos
:

super peccatores
potoris cvilare,
si

ne cadenles

illigare te possint

quos

legem Domini non


si

obllviscaris.

Etenlm

eliam qui ligatus est,


visci libertatem
dicit e vinculis

slbi slt

conscius llbcrtatis, obli-

suam non dcsinit, etcausam nonnunquam eamque sibi logum pracscripto dcfendit,
si

ac judlcio frequcnter absolvit. Ergo et lu

peccaveris

raemor esto
*

legis. Si

poccavcris

memor

cslo Christi, qui

Osee.

XI, 4'

EXPOSITIO 1 PSALyCM CXVIII.


te liberat, dlcens
:

IJff

Ego

siim, ego

sum

qui deleo iniqui-

lates tuas.

..

et

memor non

ero*.

Ipsum diebus ac

noctibus tene,

ipsi

tua confilere peccata.

XLV. Docet tePropheta quomodo teneas DominuraJesum.


tibi
,

Mcdia nocte, inquit, surgebam ad confitendum


jiistitiae

super judicia
,

tuae*.

iSon satis est dies ad


,

deprecandnm surgendum est et noctc et media nocle. Ipse Dominus pernoctavit in oratione , ut te proprio ad deprecandum invitaret cxemplo ct nlique peccatis tuis
:

ille

indnlgentiam postulabat

poslulabat a Patre, operatibi dicit


,

balur propria volunlate.

Non

Propheta

ut lan,

tummodo media
misitdicens
:

nocte surgas

sed ut surgas nocle

et

maxime nocte media. Nocte enim surgcndum

ante prae-

Potest unusquisque

Memor fui in nocte Dominis tui, Domine. memor esse, et non surgere potest unnsquisque et surgere et cum surrexerit ea qu<Te pro:

prio arbitrio sederint, postulare. Addidit

Medla nocte
hoc
,

snrgebam,
est

docens surgendum esse media nocle. Nec


:

oliosum
est
,

quod adjunxit

Ad coufitendum
deprecarl
:

tibi,

ut

illo

maxime tempore
,

Deum

et

proprla
ritis

debeamus dellere peccata nec solum praeteveniam postulare sed etiam praesentia decllnare,
multa enim
iilo

luluris cavere;

in

tempore tentamenta
tuQC tentator
:

proserpunt.

XL\ I. Tunc
ludit
:

fervet carnis illecebra


,

il-

coquitur cibus

potusque digeretur

stomachus
est.

seger

raens somnolenta,

animus occupatus

Itaque

aut quiescenti calor soporis aogetur, aut vigilanti

nondum

plenior refusns est vigor, qui errorum cavere possit incursus.

Tunc

igilur tenlator assistit, tunc retia jacit, qui-

bus turbare possit mentem improvldam. Tunc spiritales


nequitiaB tenebras ollundunt
' :

tunc

omne

nefas suadere

Isai. XLiii,

a5.

Psal. cxrni, 6a.

172
contendiint,

S.

AMBROSII
,

I
nulliis crlminis i

qnando

nulliis arbiter culpa^

consclus, nullns

potest esse erroris testls.

Tunc
;

varlas f

disceptationes pectori dormitantis infundunt

ut primo

dc statu mentis dejiciant reluctantem,


sancti

et
,

aliquorum qui

habentur,

proponatur exemplum

quod

illi

ali-

quando

deliquerlnt,

sed postea vcniam sint adepti, et

texerint superiora delicta.

Nam
sit
;

ctsi

omnem

emendallo,

nem
briai

nostri inlmicus exosus

tamen ad tempus ut
et

so-

mentis virum possit elidere, prajtendit futuram in


,

dulgcntiam, ut praesenlia peccata persuadeat


pulerlt allquem ad erroris
iion ainorc
virtnlis

assensum

si

viderit

cum imeum jara


:

a culpa,

sed pcenae conlemplallonc


,

revocari,

inserit

varias

disceptationes

ut dlcat sibi

Quis

me

vidct? et lenebr.e clrcumdant


?

mc,

ct parletes...

quem

vcreor *

Non

videt Allissimus,

non ad eum pec;

cata nostra pervenlunt,


sunt.

non dlgnatur spectare quae turpia

Ha?c utique usu excmploquc cognoscimus

nemo
:

enim potest esse expcrs tenlallonls. XLVII. Itaque ut lempus hoc habile est tentamentis ita etiam tempus est pcenac, quod ex lectione divina possumus edocerl. Non enlm otlose Dominus Deus noster cum possct quocumque momenlo prlmitiva /Egypllorum extingucre; hoc tamen tempus dolori et luclui peccatoris oppor.tunlus judicavit,

SIc

enim scriptum

cst,

quia medla

noctc pnmogcnitl iEgyptioriun liberl ab


slnt interemptl
^.

cxterminalore

Ideoquc sanclus Moyses prophcta, ut


sine IIcbra3orum fraude tran-

hoc praevenlret tempus, ac


siret,

agnym

ante iminolavlt, hoc est, vesperi; ut


,

man-

ducantcs parentur
spiritalis

cum

et

pascha Domini celebrantes

non occu-

exterminatorls insidils; ne inermes et vacuos


alimenti nocturna spicula tenebrosi hoslis pppri-

^icrent.

EXrOSITIO IN PSALMOM CXVIII.

1^1
intellige,

XLVIII. HcTC diligenter intende, prudenler


sollicile

recjnire.

Non

perfunclorie

ista

dicuntur, sed di-

>ina tibi niysteria declarantur. Proeveni et tu insidias tcnlaloris,

instaura prius coelestc conviviuui.

Indictum esl

jejunium (35) , cave ne negligas. Et si le fames quotidianum cogit ad prandium aut intcmperantia declinat jeju,

nium; tamen

ccelcsti

mogis

te servalo convivio.

Nonepulae

paratae extorqueant, ut coelestis sis vacuus

sacramentr.

Diller aliquantulum

non longe

finis estdiei

imo plerique

sunt ejusmodi dies

ut slatim meridianis horis advenien-

dum

sitin

Ecclesiam, canendi hymni, celehranda oblatio.


assiste; utaccipias tibi

Tuncutique paratus
est,

munimentum;
protectionis

ut corpus edas Domini Jesu, in quo remissio peccatorum


postulalio divina;
reconclliationis
,

et
tuae

aeternae.

Suscipe anle

Dominum Jesum
,

mentis hoshospltium

pitio

ubi corpus cjus

ibi

Christus

est.

Cum

tuum

adversarius viderit

occupatum

coelestis fulgore prae-

sentiae,

intenigenslocumtentamentis suis interclusum esse


ct tu mediam noctem Admonet etiam sacrificium nunquam Christum obliviscaris. Non
:

per Christura, fugiet ac recedet


sine

uUa oirensione
,

transibis.

vesperlinum
occasu

ut
,

potes oblivisci
in
diei

porls epulis
cito

cum lectum ascendis, ejus Domini, cui precem fuderis qui esurientem te sui corexpleverit. Etenim quod vesperi cogitaveris
,

cum

evigilaveris, recensebis. Excitabit le ipse


:

Domi-

nus Jesus
oralionis

admonebit ut surgas

et

eo tempore arma

assumas,quo

solet incursare tentator.

XLIX. Lnde non


in

otiose Paulus aposlolus et Silas trusi


in

carcerem
nocte
,

cum

nervo pedes habercnt

mcdia

ta-

men num

surgebant mentis vestigio,

exorabanl

Domi

et laudis sacrificium deferebant.


,

Ideoque ubi non

defuit devotionis oITicium


Act.

aHuit etiam absolutionis reme,


,

XX,

a5, 6.

^-.vjti .i^i .

-^

.i ^,

^;

dium. Subito cnlm media nocte


grandis
apertcD,
si
;

ita

ut

tcrrae motus factus est mota essent fundamenta carceris valvae


,

omnium
,

vincula soluta

sint.

Audisquemadmodum
?

ligatus fucris

quibus raanibus, quibus operibus ipse te


custodes timere non possis
,

solvas,
igitar

quemadmodum

Surge

ad precandum. Ea hora est

qua tentator nocere


cojleste.

consuevit, et nequitia consuevit irruere. Ea hora est, qua


solet adversus tentaliones graves

remedium venire
:

Excubandum

tibi est,

ne qua fraudc vincaris

providcn-

dum
L.

ut eo

temporequo potes vincere, nequaquamvincendi

tempus amillas.
Et quia orationcm esse subeundam media nocte
diximus, non rainus ctiam de hujusmodi hora diei dicen-

Quid enim luci idco adversa sibi eadem nocturna est vel dlurna. Sicut enim media nocte primitiva /Egyptiorum tentator occidil, et ex eo cognoscitUr quod ea maximehora operetur adversarius; ita e contrario quod
dici

dum videtur; conlraria cnim commune cum tenebris? Et

nox

cst.

meridiano lcmpore virtus divinoc hicis operetur. Unde et

Abraham

circa

mcridiem sobrias tendebat excubias

* ,

et

boni ahquos expectabat evcntus, levans oculos suos, ac


finitima perhistrans

liam

sibi qua^rcret. Illo igilur ei


:

hs sanctis divinus
susceplt hospitio

quod eo tempore advenientem gratempore cum duobus Angehospes advenit illo lempore Christum
,
:

illo

tempore

illa

qua; legis et intclbgls,

Quando cnlm magis debuit fidelemvirumdivina illuminare praisentia quam cum hix diei
celebrata mysteria sunt.
,

plenior refulgeret?

Meriloque etiam sanctus Joseph re-

ceptisfratribus, et accersilo

diligebat, meridie instaurat


ridies in sancti

junioregcrmanoquem maxime convivium ^. Erat enim me,

Joscph pectore

quando

la^tas

epulas fra-

Iribus splendentisgratiae ministrabat, suavissimique cibos


1

Gen.

XVIII,

1,2.

Id.

xtm,

16,

EXPOSITIO
alloqnil dlvltlcbat;
iit

tlf

PSALMCM
illi

CXVIIf.

1^5
metncrent

cum
,

pncnaiii fralris
ille

appetiti et vcnJili in servitntom,

divino judicio ipsis

diceret csse provisum

ut in yEgyi^tnm dcducerclur, qni


*.

ramem
LI.

sustlnentibus alimoniam non ncgarct

Habcmus crgo

in

nobis moridicm. Mcridles est ei

cui justitinc Sol rcrulgcl, ct cnjus opcrc

talionibus iunoxiis, el pura


Ghrislus. Discc igilnr

bono vel cogimente alque siucera pascitur


,

diem.
in

Rcvehi
:

inquit

qnemadmodum tibi ipse lacias ad Dominum viam tuam, et


,
,

merispera

cum

et ipsc iaciet

et

cducet sicut lumcn justillam

tuam,

et

judicium luum sicut meridiom ^ Lbienim


,

vera est fides

ibi veri

luminis gralia est

ubi innocentiae

probxior custodia, virlutumquc longa meditationc proccssus, ubi splcndorbonac conscicntiac diu pcrmancns, ibi intelligibiliscstmcridics; ibi ct tu Christomentis tu?e epulas

cxhibcbis, ct in

diviliis

ejus etiam ipse pasccris;

ita

ut

non pra;maturus
et

ct velox veri himinis sequatur occasns,


tuis

nec quidam sludiis

tencbrosus cito vcsper incumbat,

opera bona intcrjeclus impediat.

Quod

si

tcntationum
,

nox advenerit, non immerito media noctc snrgcndum orandum diu, ct protrahenda Psalmis lerapora, doncc
niat dics, et iUuccscat tibi Christus.

et

ve-

Lll. Vidc igitur ne et pcr diem tibi media nox fiat, quo mundi princcps tenebrosus et squallidus plenitndinem
tibi tenlationis infundat.
:

Surge

igitur, et excita

tuam men-

lem non dormitabit qui cuslodit dormicnlcm scd surgct si et ipse


:

te,

si

te

non rcperiat

fucrit ture animre vigificl

liis

excitatus

et

impcrabit vento, et

tranquillitas in

tuo pectore, quod diversarum procellarum turbine flucInabat.

Surgcndum
,

igllur

nobis.

Solet Sponsus

mcdia

noctc vcnire

cave ne to dormientem inveniat, cavc ne

facem tuam non queas somnolenlus acccndere. Surgcn

Gen. XLV, 6-7.

Psal.

xxwi,

5, 6,

176

S.

AMBROSII
cst, ut gralias
;

dum

inqnam,

et

Domino confitendnm
juslltiac

agas. Confitenda eliam ejus juilicia selerna

ut quidquid

nobis boni accidit, cjus


tes

deputemus
,

ac sive divi-

sumus

sive salubriter

valcmus

id justiti^e

Domini dehancpro-

feramus; quia justus est, ut opus suum tueatur ac servet,


nt quos nudos indotala

quadam

naturae sorte in

jecit corporis infirmilatem, vigore

animi

et misericordiae

suaj

dole pauperes vestire dignetur.


est; ut

Quod

utiqne omni

agcndum tempore manifestum


nec ullo tempore
LIll.

nec die, nec nocte,


Particeps ego

gratiarum actionc debeamus vacare.


:

Scquilur versus seplimus


le, et

sum

omnium limentium

cuslodientium mandata tua*.

IIal)et ct

Christus participes atque consortcs sui. Deniquc


:

David probat dicens


tlliae

Unxit

te

Deus, Deus tuus, oleo

lae;

pra3 consortibus luis


:

^.

IIabet parlicipes carnis

quiacarnem suscepit

habetprophetlae; quia Prophetam,

inquit

vobis suscilabit

Dominus Deus

vester de fratribus

vestris

tanquam me

ipsum audletls pcr omnia quoecum-

que loquetur

vobis. Erit

autem, omnis anima qusc non


,

audlcrlt Prophetam Illum

exterminabitur de plebe ^

Ipsc est verus Propheta

qui sine alterius

munere

futura

cognoscit
phetls.

qui ea quae ventura erant, locutus est in Proest

Annon

Propheta

qui

ftioit

alios

prophetare

Lex est ipsius. Denique SI Moysen inquit, et Prophetas non audiunt: nec si quis ex mortuis ad illos abierit, credent \ Ideoque populus Judaeorum, qula non audlvit hunc Prophetam^
Ipse
est

qui auditur sicut Lex; quia ct


,

dc plebe exterminatus

cst

ut populus Dci esse desineret

qui anle populusDcidicebalur. Habet consortes baptismi;

quia baptizalus pro nobis est

habet consortes

justlliae

quia ipse justitla est, et nobis de suodedit suihabere con

Psal. cxviii, G3.

Id.

xliv, S.

'

Deiil.

xviii,

18, 19.

Luc.

XVI, 5i.

EXPOSITIO IN PSALMTM CXVIir.


sorliuiu
rt
:

1^7

habet consortes

veritalis
:

qaia ipse verilas est

nos lencre volnit verllatem

habet consortes resurrec:

lioois, quia ipse esl resurreclio

habet consortes inima-

culatae vitoe

quia ipse immaculatus est. Et quicumque in

novitale vila; ambulaverit,

quicumque tramilem

justiliaj

lenucrit, parliceps Chrlsli est. Ilabet etiam tribulalionis


suae parllceps;
dixit
:

ideoquc qui parliceps ejus esse cupiebat,


in passionibus

Nunc gaudeo

pro vobis

et

adim,

pleo ea qua^ desunt passionum Christi in carne

mea

pro

scorpore ejus, quae est Ecclcsia


ejus participcs
ipso per

*.

Sepulturas quoque

sumus; quisquis enim consepultus est cum baptlsmum in mortem, particeps ejus esl. Ideoait

que ipse Apostolus astruens quam nobis graliam dedcrit

Dominus Jcsus sumus '. LIV. Scd et


prio

Parlicipes

enim Jesu

Christi facti

ille

partlceps Christi est, qui lugenlem


:

majslo consolatur affectu

qui in carcere conslitutum pro:

non defraudat

officio

qui leclo aegrolanlis assidct

non vim

ut capiendae haereditatls lendat


solllcito mltiget miuislerio, ut
:

aucupium sed ut morbi


;

sedulo fessum sermone

demulceat qui uudos vestiat, esurientes reficiat. In bis enim iVequenler est Cbristus, sicut ipsc ait In carcere eram nudus eram et non opeet non venistis ad me
:

sruistis me...
i>

Quod cnim

uni eorumnonfecislis
,

ncc ralhi

fccistis

Si

oderim mendacium
:

parliceps Christi
,

sum
parti-

quia verilas Christus est

si

fuglam iniquitatem
est.

ceps Christi
pol^est

sum quIaChrlslus juslitia


;

Beatusquihoc

dicere. Sicut
:

enim
sic

mcmbrum
:

particeps esse dici-

nuis totius corporis

conjunctum omnibus timentibus

Deum
est,

qui non dicat alteri

Mon

es

de corpore meo, hoc


ignobiii nobilis
,

non

dicat pauperl dives,


,

non

non

aegro sanus

uon

fortis debili,
*

non imperito sapiens

dicat

Coloss.

I,

24'

Hebr.

iii,

i4.

Mallh. xxv, 42

ct seqq.
1

LVII.

tr^S

s.

AjmROsii

Noi? estis milil necessarii; particeps corporis Chrisli cst


quae est Ecclcsia.

Sed qui

sciat qiiod

ii

qui videntur in

Ecclesia debiles, pauperes, imprudeutes, ctiam peccatores abundanliori indigeant houcstate, et lulciendi sint

majore pra3sidio
:

qui hoc noverit, ipse potest dicerc


te.

Par-

ticeps ego

sum omnium timentium


;

magis hujusmodi hominlbus quam


tiatur infirmls et racmbris

ut sclat quia uninii

Qui compatiatur compacorpus omnes sumus


fcslidlat eos
:

non

possit

membra conncxa; ut alterum sine et cum aUerum dolet, compallalur

altcro esso
aUeri. Isle

ergo recte potcst usurpare hujus vocis aucloritalem.

LV. Vide autem quam verecunde Prophela


Partlceps ego

dixerit

'

sum

linientium

te.

Non

dixll

imitantium,

scda Timentium;
))mlni

Inltlum enlm sapienliae est timor Do.

))Inter

rudes sc constituit huaiiUtatc

cum

vete-

ranos devotionc superaret.


est; qula scriptum est
))CJUS ^.
))

Sed tamen

et limere virtutis

Timete Dominum omnes sancti


iste

LVI. Sed ne aliquibus limor


trepidantmetu) addidit

non sanctus videatur

(quia sunt qui iguava formidine perlimescunt, ct hebcti


:

Etcustodientiummandatatua.

Ut ostcnderet se sanctr tlmoris csse consortem. Aut sic. Potest quidem timere corde devotus, sed opere piger; ut
sit

reUgiosus affectu, otiosus actu.

Non

tanien potcst piger

esse, qui
todlt.

mandata Domini

custodit.

Qui ergo tlmet, cusSanctus itaque

Ergo ejus
:

est cuslodire, qui timeat.

hoc
lior?

dicit

ego autem hoc mihi usurpare non possum

quanti enim sunt qui timeant

Deum,
:

et

non

iUis

compa-

Quserunt opem, et ferre nolo

mlsericordla indigent,
haec facit, ipsc po-

sumptu non adjuvo. Quisquls autem


test dicere se

limenlium Christum esse consortem.


,

LVII.
I

]>

Misericordia3 tue
16.

Domine

plena est terra

Eccli.

Fsal.

xsxiii, 10.

BXPOSITIO

Itf

MAI.MrM

CXTIII.

i^^
misericordiae

jnstificationes tiias

doce me*.
,

Qnomodo
,

Domini plena
Jesn Christi
,

est terra

nisi

per passionem Domini nostri


praevidons

qnam fnturam

qnasi promissam

Propheta concelebratPProphetis enim ea qnae venlnra sunt


prasvidentibns moris est, nt quasi
tur qua? posleriorls a^tatis sunt. Picna est ergo terra
sericordiae Doniini
;

jam decursa uiemorenmi-

quia omnibus est data remissio pfcc-

calornm. Super orancs


quotidie
tijE

sol oriri juhetur. Et hic quidem sol superomnes oritur. Mysticus autem Sol illc justiomnibus ortus cst, omnibus venit, omuibus passus

est, et
lerot

omnibus resurrexit

ideo autem passus est, ut tol-

peccatum mundi.

Si quis

autem non
;

credit in Chrissi

tum, generaU beneficio ipse se fraudat


fenestris radios solis excludat,
,

ut
sol

quis clausis
est

non ideo

non ortus
:

omnibus quia calore ejus se ipse fraudavit sed quod soquod imprndentis est, lis est, praerogalivam suam servat
:

commnnis
est, et

a se

gratiam lucis excludit. Super omnes phivia

hoc

divince miscricordlae deputalur; quia pluit suet injustos.

per justos

Aut

certe sic interpretandum,


sit

quod
cst

misericordine divinnc plena

terra

quia

Domini

terra

et plenitndo

ejus....

ipse super maria fundavit

jeam, et super flumina praeparavit illam'.

Etenim per

Ecclesiam
mini
,

in

omnes omnes gentes


in

gentes

difl^usa

est misericordia

Doesl:

dififusa est fides.


:

LVIII. Fortassse dicas


Misericordia?

Qua
est

ratione

non diclum

Domini plenum

ccelum? Quia sunt etiam


:

spiritales nequitiac in cceleslibus

sed non

illae

ad comquae coe-

mnne

jus indulgcntiae Dci


,

remissionemque pertinent pcc:

calorum

quibus ignis scrvatur aetcrnus

et

illa

lestium vel potestatum vel mioisteriorum sunt, licet auxilio

Domini
cordia
> ,

fulciantur;

tamen non tanta ejus indigent miseri;

quanta ea quae sunt inferiora atque terr^na

non

Psal. cwiii, 6^.

Id. xxiii, i, a.

X2.

l8o

S.

AMBROSII

enim

illa

carnis Involncro vesliunliir, in qua esl frequcnlls

crroris illecebra. Ideoque iu superioribus ait

idem Pro-

phela, qula
fdils

Ccelum

cceli

Domiiio, terram aulem dedit


purius et defa^catlus
illo

hominum*.
:

Unde

et ccclum

ab omni labe peccatl est, longcque scmotius ab

de

quo scriptum est

Sicut volatilia cceli^

Hoc cnlm

coc-

lum

velut medius
in.

quidam

inter ccelum et terram aerius

locus dicitur,

quo sunt ctiam spiritalcs nequiliac in ccelcstibus. Nam In illo non appcUativo, sed vero ccelo, cliamsi diabolum legcrimus in conspectu Dei Angelorum

non defulssc concilio; pulo tamen nuUa operari lentamenta nequitiae. Denlque scrlptum est quia Angeli amaveruutfillas homlnum' eo quod terrenis capti detineantur illeccbris princeps mundl istius ac minislri ejus, in quibus nequitia spiritalls vcncnis qulbusdam carnis hujus imbula, ct humanis est infecla crimlnlbus. Idcoque Dominus in
;

Evangello suo

alt

Flat volunlas lua sicut in cielo et in


est
illlc
,

tcrra

".

Non eadem

inlquitas

vlcinum posses-

sionis finltlmo rurc depellere

viduam

hasreditatls fraudare

lignum denique
terls

compendlls, minores consortll jure detrudcre (56), Intra ct quodcumquc argenli atque auri vel
potestatem.
lis

metallum vclut cffigiem quamdam coeleslem includere Rxc cum sintmaximi plena sacrlicgii, in cce,

vacant

in terris frequentantur.

Verbo enim Domini


est.

ccell firmati

sunt^

nonterra firmala

LIX. Et Ideo
doceri; quia

justificationes Dci ab Ipso

Domino vuU

difficile est in tcrra

perlre, qul ea doceat, quaj ipse

magistrum hujusmodi rcnon vidcrlt. Ad illum igi;

lur doctorem intimo Propheta contendit affijctu

qul solus
quasi ve-

maglster est verus. Quoraodo enim potest

homo

rum docerc quod


Psal. cxiii, iG,

ncsciat,
a

cum
6.

ipse

slt

mendax? Meritoque
yi. 2.

Mallh.

vi,

Gen.

4Mallli. vi, 10.

'

Psal

XXXII, G.

feXPOSITIO IN PSALMttJl CXVIII.


ait

l8f

Dominus,

iil

ncmo snper lcrram

vocct sibl

quemquam

inagislrum*; quia unus est magislcr omnium. Et quo-

modo

posset David alium doctorcm quaerere


:

Dco dixcrit autem Dcus,

cum ipse de Qui docet hominem scicnliam^Po Docet et mcntcs illuminat singulorum, ct clarita,

<

lem cognilionis infnndit,


genler inquiras
snt, aperitnr.
cis
:

si

tu aperias ostia cordistui, ct

ca?leslis gralioc rccipias claritatem.


;

Quando

dubltas

dlll-

qui

enim

qua^rit, invenlt, ct ci qui pulin Scripluris prophcti-

Mulla obscuritas est


mcnlis

sed

si

manu quadam

ture

Scrlpturarum januam
ei apcrielur

pulses, el ea qnrc sunl occulta, dlligcnler cxamlncs, pau-

iallm Incipies rallonem colligcre dictorum


tlbi
, ,

non ab allo sed a Dci Verbo de quo lcgisti in Apocalypsi, quod Agnus librum slgnatum aperuit, quem nuthis anle aperire polerat
*
;

quia solus
,

Dominus Jesus

In

Evangelio suo Prophetarum acnigmala


revelavit
:

et Legis mysteria

sohis scienti clavlm detulit, et dcdit apcrlre

uobls.

LX. Dicunt
habent
;

se Judaci

habere clavim
,

scientiaB

sed non

nam

sl

haberent

Ipsi

ingrederentnr, Ipsi agnos-

cerent penetralia Scriplurarum.

Nunc autcm

\ ae vobis

Scribae et Pharisaji, qui abstulislis clavlm sclentias, et ipsi


introistis
,

non
tls

et inlpoeunles prohibulstis*.
,

Quomodo
alt
:

cniui clavlm poteslis habcre scientli-e

qui scientlae ncgas

auctorem? El ideo ad ipsum conversus David


ioquit
,

Tu

me,

doce jasllficatlones tuas;

quia tu es vera
;

justitla.

pientia.

Tu doce quie saplenter dlcta sunt quia tu es saTu apcri cor mcnm qula apcrulstl librum. Tu
;

aperi illud ostium

quod

in ccelo

est; quia Ipse es janua.


illud possldeblt scterunm.
falll

Per Pcr

le

si

quis Introierit,

regnum

tc

sl

quis intraverit, non decipietur; qula

noa

potcst
I

quicumque dpmicilium

fucrit vcritatis ingressus.

Mgtib,

wm, 8,

Psul,

icm,

lo.

Apoc

5.

^Luc.

xr, 5j,

iSa

S.

AMBROSII

SERMO
Theth.

XI.

I.

NoNA

liltcra

Thcth, cujus intcrpretatio est, Exclu-

sio.

Quid

est cxchisio ?

Numquid
:

sicut

domo

aliquis

cx-

chiditar, hospitioque dejicilur

ila

qui excludilur a Dei

regno

honis ilhus h^audatur

sicut ihaj exclusai sunt virgi;

nes, quae
sus
,

secum oleum non tulerunt* et dum venit Sponatque in emendo oleo extincta) sunt faces earum
,

inflammaudisque facibus occupala) fccerunt morani, et


ingresso

jam Sponso,

introire cupientes lcguntur exchisae.**

Non

arbitror.

Nam quomodo
cum

diceret

si

bonis sanctus
:

Propheta esset dejectus, atque exchisus

Dei rcgno

Ju-

cunditatem

fecisti

servo tuo?

Nec Prophetae meri-

ium hujusmodi

intellectum videtiu- admilterc, nec series


:

subditorum. Audis dicentem


jucundilalc tua doce
:

Suavis es,

Domine

et in

me

justiJllioncs tuas.
tui

Audis dicen-

lcm
non

Bonum

mihi lex oris

super niilha auri et arr||


sit

Bgenti^.

Et potes dicere quod

cxchisus a regno, qufl

cst exclusus a

Lege? Quid ergo intehigemus? Hairen

interpretatio, et obscuritatem sensus sui

sermo videtur

of-

fundere.
II.

Vocant merita Prophelae, vocat ejusgratia, vocat

subjcctorum series, ut aUioris inteUcctus ahquid debea-

mus

excludamur
ritas

eruere; et occurrit in tempore (57) quod intcrduml| in bono. Scriplum est enim Perfecta cha:

timorem excludit
XXV, a, 5, el seqq.

foras'.

Et generalitcr quidem
68
el 72.

Mauh.
IV, 18.

>

Psal. cxviii,

'

Joao.

EXPOSITIO

Ilf

PSALVrM

CXVIII.

l83
dili-

charllas exdudit tlraorem.


^it, bella

Ut milcs qui imperatorem


:

pro imperatore suscepta non metiiit


,

ut secvus

amaus Dominum quamvis per devia et prserupta mittalur; tamcn omnia pericula domini amore coutemnit; ac si quis dominum petat, se ipsum offcrre non trepidat ut qni Irans mare positos filios videre dcsiderat non metuit
:

naurrngla, liberorum charitate ingrcdilur maris fluctus, subil iuccrla navigii


:

sed

metum

discrlminis levant desideria

niiorum.

Quam

pulchre etiam de Martyribus dicitur, qu

vere militant Christo, qui persecutiones, ungulas, gladios, incendia

non timeutes,

infeslis se

regibns obtulerunt.
,

Tiinorem etenim quem poterant habere pcenarum


sernut amore martyrli.
III.

exclu-

Hunc sensum autsm


littera

esse

interpretationis

hujus

ctiam de Thrcnis Hiereraiae possumus approbare. IVam et


ibi

>

subhac

scriptum est

Bonus

est

Dorainus sus-

tinentibus
tinere
,

eum

animae quae quwril eum.

et sperare in sahilare Dei.

Bonum est susBonum est viro cum


:

porlaverit

jugum grave
nisi

juventute sua

sedebit singula

riter, ct silebit; quia tulit

jugnm grave'.

Iltec

utiqne

quid aliud astruunt,


lationem videri
?

bonae exclusionis hanc interpre

Quis enlm sustinet

Dominum

nisi stu-

dio charitatis? Quis est quisperat, nisi qni

quod sperat,

oplat

et diligit

Quod enim speramus,


:

per patienliam

expectamus. Ergoqui spcrat, sustinet


tienti^e

qui sustinet, impa-

utique cxchidit affectum. Quis est qui portat ju,

gum

grave a juventutc sua

nisi

qui deh'ciis renunliat,

luxuriam fugit? Quis

est qui slngulariter sedet, nisi qui


,

saccularibus vohiptatlbus abdicalis

mqlestiariim

omnium

exchidit tumultus? Isle ergo nihil timere poterit, quia


charitatis gratia

vim timoris absorbuit.


bono, ut
ille

IV. Est et alius qui excludatur in

qui

Tbren. m, aS-aj.

l84

AMIU-.OSII

aposlolica anctorilalc siiblalus c

medio

plcLis est*
,

qina
ejiis

malum opus

fecit, iraditus est in carnis intcrilum

ut

spiritus salvaretur.

Ex quo

intclligimus qnia in
;

bono ex-

cluditur, qui jubetur agere poenitcntiam


ct

ut humilietur,

compungatur corde. Haec enim

rcconciliationis solcnt

essc sullragia.

V. Dcniquc ctiam in Hicremia scripta sub hac liltera


id vidcnlur significare.
illa

ij

Sic

enim legimus de Hierusalem


ejus.

lerrena

Immunditia ejus ante pedes


,

Non
:

fuit

flmemor novissimorum suorum


est qui

ct cecidit invalidc
,

non I
hu-

consoletur eam. Vide

Domine, humilitalem

cius; quia magnificatus est inimicus*.


miliata est Hierusalem
iniquitas
,

Et quia
:

sic

merilo postea
^.

ei dicitur

Defccit

tua

filia

Sion

Et omni qui pcenitentiam

egcrit, lacrymisque propriis pcccala defleverit,

cilur

Defecit iniquitas lua.


:

Alibi

bcne quoque sub hac

dilit-

lera dicit Hicremias

Boni erant vulnerati gladio, quam

vulnerati fame. Abierunt compuncti a nativitale agro-

rum\
lione

pu>nitenliam delictorum

Compungimur igitur, quando nostrorum agimus compungimur etiam recordadelictorum. Unde ait prophela David Quae dicitis

:
:

in cordibus vestris,
mini''.

et in

cnbilibus vestris compungi-

Qui autem compungitur, utique delectationem


:

excludit erroris

et qui agit poenitcntiam, excludit pudoflagilii

rcm

sequestrat verecundiam

confitcndi

ut recu-

perandoe spem salutis inveniat. Mcritoque et ipsc David

ubi cognovit errorem


lus rcx
,

Peccavi, inquit, Domino.

Tan-

ianlus Propheta non crnbuit peccatnm proprium


;

confiteri

ct ideo

dictum

est ei

Et Dominus abstulit

pcccatum tuum".
VI.
' I

Sublato igitur peccato


5,

ait

Jucunditatem
ly, 22.

fecisti

Cor. V,
IV, 5.

--

Tliron.

i,

9, \o.

Id.

Ibid. 9. -^

J's:il.

2Rt'g. ^ii, i^.

.2

EXPOSITIO IN PSILUTIM CXTIII.

lg5

cuin senro tuo

Domine

Miilla videntnr in

secnndam verbum tnnm *. hoc sacculo jncnnda esse, quqe non sunt,
,

mulfa'suavia, bona plurima.

Luxnrics videtur esse julibido,

cunda

sed exhausto
:

fit

amara patrimonio. Dulcis

eadem horrida et execranda , cum prcdilur. Suaves epulce, cum sumuntur sc fcetidie, cum digeruntur. Bona multa In hoc sacculo dum vivimus
fervet

cum

sed

acstimantur
,

quia usui nobis sunt, ut pecunia,


:

aurum

argentum possessiones
functis
:

eadem

nihil

possunl prodesse de-

hic

omnia rehnquuntur. Quineliam majori dolore

quis moritur,
cst

cum

his se fraudari copiis ingemiscit.


illa

Non

ergo jucunditas vera, nisi

quae

secundum verbum

Dci est; ut quis


sidiis

bonorum meritorum atque virtutum sub-

gaudeat se esse munitum.

Hac David jucunditate vel bonitate Dci Isetatur jugum grave a juventute portavit, et sustinuit, alque expectavit Domini in se gratiam, non praeripuit, qui saepe occidendi regis Saiil tributa sibi copia, maluit tamen expcctare a Domino defcrendi tempus imperii quam occiso rege praeripcrc. Sempcr Deus bonus est; ideoque et Paulus
^ II.

quia

ait:Vide crgo bonilatem et severitalem Dei^ ;i>bonitas

enim in omnes cst, severitas in pancos. Denique subdidit idem Apostolus: In eos quidem qui ceciderunt, severila. lem in te autem bonitalem\ Si enim non cecidissent,
:

utique uterentur et

ipsi

bonitate Dei.
:

Nam

et tibi ideo

boesse

nus

cst,

quia permanes

quod

si

non permanseris

in boni-

lale, ct tu excideris.
dessistit,

Non ergo Deus propterea bonus

quia tu lapsus es, et indiges severilate. Siquidem

et severitas Dei in

bonitatem recurrit; ut unusquisque cas-

ligalus pedem referat a peccatis, et ad virtutum tramitem, bonamque conversationem recurrat.Denique docet dc illis,

qui ceciderunt, Apostolus


'

Quia

si

non permanscript
*-

in
""

Psal. c.\YJ!', 65.

Rom,

x",

32,

IhA-

'^

"**^ '^*

'

l86

S.

AMBROSn

incrcclulltate

Inserentur. Potcns
;

enim

est

Deus iterum
,

inserere
et

illos*

ut

quemadmodum

deserta virgulta

ita

homines velut caudicibus qulbusdam

virtutis inserti,

bonorum fructus posslnt ferrc meriloruni. Accuses necesse est medicum crudclitatls; qnia pulrefaclas vulncrum fibras
ferro putaverit exsecandas
;

quia noxia et serpenlia ulcera


:

igni adusserlt, ne virus In ullerlora proserperet

vcl quia

maglster disclpulam verbcraverlt negligcntcm

ut

mctu

verberum Inducrct dlllgcntiam ? Caatigaro enlm amanlis cst, non execranlis; et ideo bonitalis est, non crudelitatis.
Pieclc ergo et
flagllia, et
B

Dominns ubique

est

bonus, et
Gasllgat

cum

remlttit

cum

peccala castigat;

enlm Domlnus
nlt

qucm
YIII.

dlligit^.

Castigatus est etiam David. Denlque

Et

fui

sflagellatus tota

dle\

Sed

vir saplens, qui Inlellexit casti:

gationcm illam Domlni


clstl

slbi profulsse, alt

Bonltatem

fe;

cum

servotuo, Domine, secundum verbum

tuum

hoc

est, etsl illa

mlhi ad tempus amara vlsa est castlgatio,

mihi secundum carnem, mihi secundum mcestillam corporis


:

bonltatis attulit.
fuisse,
illa

tamen secundum verbum tuum castigatio illa fructus lUam mihi castigationem intclligo procastigatloue

me

vltlls

esse

revocatum,

illa

non diu aliquld in me licuisse flagitlis, per illam castigatlonem Domlni nihll in me adversario liculsse, nlhil morti. Dcniquc, Castigans castigavlt me Dominus,
castlgatlone

et morti non iradldlt

mc\ipsc Prophela mcmoravit.


:

Castigalur enim qui reclpltur

qui autem non recipiuntur,

non

flagcllantur.

In laborlbus eniui

homlnum non

sunt,
alt

el

cum homlnibus non


bonus,
;

flagcllabuntur.

Ideoque supra

Quam

fsracl,

Deus

rectis

nus omnlbus
Rom.
*

quia

omnes

recto

cordcM Ergo bovult esse corde. Qui

XI,

a'?,
i

Ilebr. xii,

6.-3

Psa!. i.x\n, i4.

<

Id. cxvii, i8.

Id. txxii,

et 5.

EXPOSITIO IN

MALMUM

CXVIII.

l8y

aulem cor deciinaverit ,


avertit.

ipse a se gratiam divlnae bonitati*

IX. Sequilur

Jucunditatem, et disciplinam, et scienin

itiamdoce me; quia


Aposlolum

mandatis

tuis credidi'.

Juxta

xp^^Tov

bonum

intelligimus; quia dixit:Vide

crgobonitatemDoraini^.

JuxtaEvangeliura /Mrrcv suave

accipimus. Dixit enim


est, et

Tollite

jugum meum.... quia

leve

onosmeum,

quia suave est\ Dixit enim, t^ ^opipso quni^rit

Ti&v fxoj ;^cy;7Tov.

Lndemerito bonilalem Dei ab

doccri, ne forle quis perfunctorje accipiens


esse, in erroribus persevcret,
sciat

bonum Deum
etsi

quod pcr misericordiam Dei

impunitatem

suis dari posse peccatis;

cum

indul-

geat Dominus, tamen fceda est conversalio in criminibus

semper

baerere.

Non ergo

bonitas ista vulgaris est

sed quae

seuiper disciplinae expectet profectum.

X. Ideoque qui
a studio disclplinae,

intelligit

altam Dei esse bonltatem, do-

ceri desiderat etiam disciplinam.

Nam

plerique avertuntur
et tristem arbitran-

dum eam

scveram

tur: sed perspicacior sensu intclligit,


tristis

quod

disclplina

si

ad tempus

sit,

posterioribus

fiat

jucunda lemporibus.
:

Scd

cst disciplina vel correptio severlor

est etiam
:

mode-

ratior.

Moderatior

est,

de qua

dicit

Dominus

Corripiam

cos in auditu tribulationis

eorum\

Est et severior, qnae

est in ira et furore correptio. L

nde refugiens eara correpira tua

llonem,

dicit

David: Dominc, ne in

argnas
:

me,
Cor-

neque

in furore tuo corripias


,

me*.

Et ilieremlas
in furore*.

>ripe

me Domine,
etsi

in judicio, ct

non

Omnis

ergo disciplina,

ad tempus babeat amariludinem, ha-

beat perlurbationem; postea tamen pacificos fructus generarecousuevit.

XI. Sed qui petit doceri bonitatem et disciprmam, debet


'

Psal. cxTui, 66.


VII, 13.

Rom.

xi
^

aa.

Maltb. xi, a^, So. -

Osee.

Psal. ti, a.

Jerem. x, a4

l88

S.

AMBROSII

pelcrs etiam sclenliam docerl. Nlsi enim habeat scicntiam,

molesta est disciplina, molcsta correptio. Qiiid

sit

scicntla,
:

doccat lc Salomon, qui

ait

de

Domino Deo

noslro

Ipse

enim mihi dedit eorum qua3 snnt cognitionem vcram '. Et alibi hic idem Propheta ait Qni docet hominem scicnliam^. Qui autem petit scicntlam, credit mandalis Del.
:

XII. Aliud est autem in mandatls Dci credcrc


raandatis crcdcre.
cit

alind
efii-

Qui enim mandatis Del

credit, cllo

utsitin mandallsDei, et in ipsis conversclur. Pcr fidcm

igitur scientia assumitur,

pcr scicntiam disciplina.

Qnod

cnim sclmus placere Dco possc,


dclcctat.

In co nos convcrsatlo ipsa


:

Deniquc scriptum

est

Noslra aulcm conversa,

lio in ccelis est'.

Praccesslt scientia

secula est conver-

satio.

Dc mandalis

Dci cpcdere dixlmus-. In mandatis aulcm


cst, in ipsls esse,

Dei credcre, hoc

ct crcderc quia vera


,

mandata

sunt. Nisi

enim credideris mandatls Dci

eorum

utiquc scienliam, quae per mandata Dei docemur, habcre

non

poleris,
:

XIII. Sequitnr versus lertlus

Pruis

ego dehqui

proplcr hoc vcrbum


:

quam humiliarer tuum ego custodivi*.


:

AUa cditlo habet Prius quam hnmiliarcr, ego nescivi. Unde pulant ahqui quod hominls anima hoc dicat (58) Prins quam humiliarer, ut in hoc lulum corporis Inlroircm,
tua quaG

non legcram, mandata

nescivi.

Sed quia Septua-

ginta vlrornm senlentias magis scquilur Ecclcsla, ct hic

sensus cst planior, ct nihil offcnsionls admittlt, quod posslt

aliquibus scrupulum

Ilumiiiarcr,
liatus.

ita

commovere Idco accipiamus diclum, eo quod pcccalo videatur humi; ,

Propler peccatum enim tcntaliones sncpc nascunlur.

Dcniquc

Adam

ct

Jirgo humilitatis nostrae causa


.

Eva post culpam utiquc dejecti sunt". pcccatum est, vol humiliaxcv,
lo, -3 Pliilip.

Sap,
'

VII, 7, .rr ' P<al.

ni, ^o.

i P.-al.

xtihj

Cj, '-

(Jen. ui,

iU

EXPOSITIO IN PS4LMUM CXVIII.


iionis
;

189

non enioi hoc

fuglo.

Potcst enim dc adversis plc:

rumquc inlelligi humilitas, ut est illud a Bonum mihi squod humihasli me; uldiscam justificationes tuas. Et, Nisi lex tua meditatio mca csscl, tunc forsilan perissem in
humilitale niea'. Et
valde^. i-Ilicerso c ostendit humililalcm orlam essc de culpa. Et quia culpa
:

Ilumihalussum

prnecessit, ideo

humiliatum se ostendit, hoc

est,

attritnm

lenlationibus et adversis,et tradilum anxiclalibus:

quem-

admodum et illc qui tradilus est a Paulo in ialerilum carnis *,


humiliatus ulique est; ut postca posset reconcilialiouem
niereri.

XIV. Sed quamvis humilitas ista, hocest, velut qusedam non virlulis sit; virlutem tamen saepe gcnerat et fit non pocna, sedremediumdelinqaentis. Nam si pcccatis tuls tribuas quod humiliatus cs, quidquid
dejectio, perlurbationis
:

accidcrit, in le relorques, et ex reo incipies esse justus,

qui le ipse condemnas.

Juslus enim accusator est sui in

exordio sermonis

*.

iNec potes

indignum
in

tc

judicare hu-

mililale, qui propria errata cogncscis,

quibus crubcs-

cendo non utique extolleris, sed humiliaris. Vides ergo


quia ideo humilialus es, quia deliquisti, et non servasti
eloquia Dei.

Lnde

scrva diligentius, ne pecces

ne iterum

quia dejeclus

es, Iristitia

absorbearis

et fiat tibi dejectio

tua incrementum iuiquitatis, quae debet correctionis esse


occasio.

Elenim

in

tentatronibus

homo,

sicut

aurum
:

in

conflatorio comprobatur. ^ idesProphelaquid dicat

Prius

quam

humiliarer, inquit, ego deliqui.

Jure ergo tenla-

quoniam delinquebat. Delinquebat cloquium non tenebat. \eruminde ordiautem, quia Dei nem emendationis invenit, unde culpa processerat. Ga^pit
lionibus traditus est;
esse subjeclus cloquio divino, et culpa desivit.

Psal. c^viii, 71 et 92.


17.

Id.

txu, 7

Cor,

v, 5.

<

ProT.

Xvm,

l^O
I'

S.

AMBROSIl
:

XV.

Sequilur versus quartus

Boniis cs, Domine, et

iii

bonitate tua doce


plinae

me

justitias tuas'.

Etiam usus

disci-

suum Undc Apostolus sequens divinarum ordinem Scriplurarum, cum diccrct causam, ita ccepit De omniLus
ssecularis

accepit, ut unusquisquc judicem

laudet.

quibus accusor, rex Agrippa,


fclicem
,

a JudaBis,

de his acstimo

me
:

apud

te incipicns

rationem rcddcre. wEt

infra

Credis, rex Agrippa, Prophelis? Scio quia credis^. Ergo


si

laudanlur homines, in quibus plcruinque aliena laudan:

lur

quanto magis uimsquisque Dei


:

sibi

gratiam conciliare

debet, ut dicat

Bonus

es,

Domine.

Nam

si

hoc dicat
sit; et

homini, ut csse admoneatur, quod Ibrsitan non


nitatis

bo-

ctiam ipsc praedicatione milescit, tcrroremque im:

mitis deponit alFcctus

quanto magis Deo laus sua

est

deferenda

qui nisi bonus esset, super terram stare quis


sit.

posset? Proprium autem Dei est ut bonus

Dcuique

in

Evangelio habes, quia Ai^bor bona fructus bonos facit^

Fructus ejus Angeh sunt: fructus cjus homines sunt, hoc


est, rationabilcs, sancti,

fructus ejus sunt

ii

si Domini pra?cepta cuslodiunt ; qui nascuntur in terris; fructus ejus

sunt virlutes

hominum. Mcriloergo arborbona bonos


;

fruc-

lus facit. Prius igitur radix laudelur


bari.

ut fruclus possit pro:

Sed

et alibi ait

idem Dominus Jesus EtPater

ves-

dabit bona data petentibusse\ XVI. Sed quamvis bonus Deus sit, cujus etiam amara plus prosunt (non enim inferuntur, ut noceant, scd ut
ter, qui
est,

bonus

corrigant) rogatur tamen, ut in bonitate sua doccat nos


justitias suas.

Considera

medicum

ulilla

apponcatem

raevi

dicamenta vuhieribus; ea tamcn qua^ mordeanl ulceris


rus, aut certe ferro putrcfacla

resecantem;

cum

in eo ipso
fla-

bonus
'

sit

medicus, quia ulilitatem operatur

ajgroti, et

Psal.

cxviu, 68.

Act. xxvi, a,

el 27.

Matlh. yn, 17.

ilbid,

u.

EXPOSITIO 1 l>SALMtM CXVlIf.


ciat qiiod

tgi

prodesse novcrit

tamen quia

reger

dolorem aut

non

vult, aut

non polesl sustinere propler infirniilatem


mcdicus eum quadam bonitate
cl

aileclus sui, rogat ut

suavitate sua curcl,

torum, non ferro


potcsl, ut

non asperitatem adhibeat mcdicamenincidat vulnerum fibras aul si aliter non


:

cum

ujodcralionc faciat, et

quadam
in

sublilitnte

miliget vim duloris. Et ideo in Evaugelii bonilute melius

docenlur juslificalioncs Dei

quum

Legis severilale.

Opus

Lnde scriptum cst quia Pliarisnei se justificarc noluerunt, non baptizali baptismo Joannis*. In eo cnim justificationem non ieccrunt;
auleui
juslilia^

justificalio est.

qoia noluerunt agcre poenitentiam delictorum,

quam

Pro-

phela in bonilalc vult agere


sio sine atrocitate

ut ei fiat

peccatorum remis-

damnationis,
:

cum

remissionis gralia.

X\

IL Seqiiitur
:

Mult!pllcata est super

me

iniquilas

superboruui

ego autem in toto corde

meo

scrutabop

amaudata
fortis

tua'.

Quanto magis quis Deo


:

servire dcsiderat,

lanlo magis in se cxcitat advcrsarios

et

tanquam

athleta

coronam

justiliaj

reportare desidcrans,

irritat iu se

phtrimos ct lacessit, qui invident nostro profectul.


etiam in postcrioribus evidenter ostendit.

Quod

Cum

odio ha-

beulibus pacem, eram, inquit, pacificus'. >'ihil lamcn

pacem oderant, eorum studia comprlmcret. Gum loquebar iilis impugnabant me gratls^ hoc est, cum causas impugnandi non haberent; tamen impugnandi studium nou deponebaut. Ita ergo multiplicanlur
Iranquillitas ejus proficiebat; ut eos qui

sua tranquillitate compeneret, el


,

sive nequitia; spiritales, sive

homines,

et multiplicatnrinisi

quitas corura super juslum. Verbi gralia,


amiltat,

fillum juslus

quod swculi usu


,

saepe contingit

si

amlltat patrlvel
ji^^-

monium
Luc.

vel diversis afficialur

incommodis rerum,
:

corporis inilrmitatibus, tnnc dicunt superbi

Lbi est
^

vii, 5o,

Psal. cx.tiii, 69.

' Id.

csix, 7.

Ibid,

192
lilia

S.

AMBROSII
qiila sic

cjus? Ubi miscricordia? Eccc


el

mulclalus est
vltae

ecco quia

innocenlia sua nihil prodest. Ideoque ad


illi

hujus spccimen cxtrahcndum, tres

sancto Joh specic

amici, obtrcclatlone autem Inimici, probitalis atque justlllai

cjus Invidi, exprobranles gravia opprobria congere,

hant; et qul vencrant ad consolandum


runt.

insultare cccpe-

XVIII. Sed justus his non movetur, Idcoque nec Joh


frangebatur. Denique in amissionibus filiorum vel patrimonli dlcehat
:

Dominus

dcdit,

Dominus

abstullt.... sit In

no-

tuo. pPotest enlm Domlnus In melius mutare qute facta sunt, ut Joh sancti hahemus cxemplum"^; et qua3 amissa sunt, rcddere. Potcst
:

men Dominl hcncdictum*. Ergo et dlcamus Bonitatem fccistl cum servo

adversis posili

quis et amissis fdiis, gcnerare mellores.


dlllicilc

NumquidDeo
,

est

meliora donarc

Potest etiamsl nihll donet


sl

hoc
et

ipso

tamen

justo csse prospcctum,

forte futuri

Improhi
dc

rapti sunt,

nc mularct mahlia cor corum. Similiter

palrlmonlo, quasl non vldeamus plurimos proptcr op<is paIrimonll


,

In

perlcukim

salutis esse

deductos

plurlmis ex

dlvitiarum ahundantia ortam csse causam peccandi. Qui enlm non hahct quod donet, ascrlbi el culpa non potest, quod ncin donaverlt qul autcm hahct quod donet, ct non
:

dat, utlquc

ohnoxlus esse Incipit peccato.


:

XIX. Sequltur
ef!;oautem le2;em

Goagulatum

est slcutlac cor

eorum

tuam medllabar^ Suhtilc cor sanctoest vero cor


,

rum

coagulatum

superborum. Ut enlra
,

lac

natura sul

purum

speciosum
:

atque sinccrum est

sed

eorrupllonc coacesclt

sic

menlis etcordis humani natura

pura

sincera

persplcua est prlus

quam
,

vlllorum admlxfit

tlone coaccscat. Coagul,ato


crctlo, nec suavltatcm
'

cnim

lactc

quacdam conIta

haheus

eamdem

nec gratlam.

Job.

I.

21,

>

I'J.

.\i.ii,

10, el seqq.

'

fsal. cxviii, 70.

EXPOSITIO IH PSALMUM CXVIII.

igi

bomincs qui anlc


,

sedulitate
,

gratia, snavitale

verborum,
:

lactis
si
lil

spcciem prseferebant

nuUa

invidia

corruptam

bi
,

copperint invidere, coagulatur in vitlum cor

eorum

et

de

suavilate amlcitije

amarltudo malevolentine, et in-

suavis

quidam horror
,

invidiae.

Ergo coagulatum
,

est cor

per superbiam

per

invidiam

qu
justus

lenilatem natnr;e,

lluentem benevolentla, malillre concrctione viliarunt. Ini-

quorum ergo cor coagulatur

autem bumiliatur,

Legis pro^cepta mcditando, qui babet bumilitatis magisterium.

XX.
me;
tolus
:

Ideoque suLdidit

Bonum

mibi quod bumiliasti

ut discam justificalioncs tuas',

Hoc seculus Apos,

Placeo mihi,

ait, in infirmilallbus

ininjurlis, in

Bnecessltallbus, in persocutionlbus, in angustiis*.

Cum

rnim complacet
nec cedit
implevit.

in infirmitatibus,

etnon frangitur animo,

injjirioc,

discere justlficationes Dei et meruit, et


,

Ergo hic

llumiiiasti

me,

boc

est,

divcrsis

lentationlbus et

incommodis
:

exercuisti.

Quod

aperuit et

Symmachus
5

scribens

Profuit mihi

quod

afilictus

sum

nl discerem justitlas tuas.

Ego qui humlliatur, non de-

jiclat
ficiat

animum, neque frangat: sed magis humiilando prout superbum bumiliiate suamitiget, insolentes moseveritate confunda!
,

ruui

contumellosos patientia sua


jcquanlmitate dispen-

frangat, avaros
uil a

nonnunqnam etiam
filiis

jurgiiintentionededucat. Sicenim legisti. quiaJussuis*,

tificalaest sapientia a

dum

Christusse offcrt

supplicio, dcdit injuriis,

non subduxlt opprobrils, nec a confusione sputorum avertit faciem suam et ideo omnes
:

patientia sua instruxit, et livore sanavit.

XXI. Sequitur

Bonum

mihi lex

oris tui

super mildicit
:

Iia auri el argcnti*.


'

Non quicumque hoc


i,

imo
4

Psal. cxviii, 71.

Cor.

10-13.

'

Luc. vn, 55.

psal.

csviii, 72.

LVII.

jg/{

S.

AMBROSII

rarus hoc dlclt, id cst,

qiii

lcgem Dci

aiiro

atque argcnto

praiferat, qiil polest proptcr

legem Dei omnla rclinquerc.


iis

Sed nec

C-hristus
est.

hunc

rcperit, nisi de

quos ipse do-

cere dignalus

Petrus hoc dixit, et probavit cfiectu;


,

quia pluris lcgem

quam aurum

habult. Ideoquc

tiit

Au^
qui qui

rum
qui

et

argenlum non habeo^ Non avarus hoc


auro incuhat.

diclt,
,

dcfosso

Non

dicit

pecuniosus

quolidlana

emohimenta

solllcito

rlmatur affectu

quotidie opes aggerat,

qui hicredilatis

tendit aucupla,

qui circa aigrotantis lecluhim indefessas excrcet cxcubias.

XXII. Hic
et

aliqui
si

legem
dicas

oris

Dei tanquam legem Verbi


dcxterffi Dei.

Dei accipiunt, ut

lcgem
:

Bene ergo
habes,
super

hoc convenit Pctrodlcenti Vcrba

vitfc .'cternae

et nos relinquemus le'? hoc est,

Lex

oris tui

millia auri et argcntl cst.


,

Et possumus tanlum deserere


?

bonum
tus est
,

et saeculi
oris

hujus emolumenta captare

Sed

et

Moyses lex

Dei potestdici, per

quem Dominus

locu-

et dedit

Legem.

SERMO
lod.

X.

I.

Incipit liltera

apud

Ilebrneos

declma lod, quse

latina

significationea Confessio dicitur, vel certe

Desolatio.

Nec

dlscors ac dissonans videtur interpretatlo. Slquidem

qui desohTtl suut, cilius confitentur; magis enim secundis

rebus animus

extolli solet:

tunc divinum implorat auxilium.


sunt,
>

cum aulem Namet

urgelur adversis
in ilsquaB

humana

hunc usum

esse cognoscimus;
yi,

ut cui succedunt

Act. ni, 6.

"

Joan.

69,

EX?0SITI0 IN PSitUITM CXVIII.

f^
opem
,

prospera

animns

elatior sit:

cuimundi hnjusinfesta sunt,


lunc confugiat, tunc
vel

et potenlia alicujns

adversa

qnrerat; ut vel rogando superioris mitiget poteslatera


se viribus

armet adjunctis; ne quasi infcrior potentioribus

Tiribus opprimatur.
II.

Dcniquc Hieremias sub hac

liltcra sic ait

Manus

suas extendit qni tribulatnr in omnia desideria ejus. Yidit


in sanctificalionem
in

enim gentes introeuntes


imandasli ne introirent

suam, quibu*

Ecclesiam ejus*. De Hiern-

salem uiiquc hoc dicit Propheta, cujus deplorat

arum-

nam ,
j

cujus

prc-ecessit desolatio

ac destitutio

ut poslea

sequeretur confessio.

Castigat

enim Dominus

omnem
insolevc-

filium qiiem recipit*. ReccpturusigiturKierusalem, ante

captivitatis flagellavit aerumnis.

Nimium enim

rat, et inflato se corde jactaverat; ut caput tenere

non

posset

Dominum Jesum

id est,

humilitatem, gratiam,

justitiam, sapientiam,
teneret.

hoc

est, ver.-c fidei

magisterium non
,

Et ideo Dominus casligavit eam


novit

qui moderator

omnium

castiget. Lt enim medicus graviora vuhiera aspcrloribus medicamentis curare consuevit, leviora levioribus ; ita et Deus nostcr graviora peccata majore severitate castrgat. Sed ipsa casti Percugalio ad salutem proficit. Dixit enim Dominus
:

quemadmodum unumquemque

tiam, et ego sanabo \


III.

Denique de Hierusalem spem

coepit

Hieremias proliltera

pheta promittere.
ait

Nam

in posterioribus
,

sub hac

Dabit percutientl maxillam suam

el satiabitur in
si

opprobriis. Dabit in sepultura os


*.

suum ;

tamen

est spes

ipatientiae

InEvangelio Domlnus Jesus docens virtupatlentioe


ei et
,

tem atque insigne


>

ait

Qui
^.

te percusserit ia

Oiaxillam
'

praebe

alteram vult

Vult enim Disci-

ciU'

Thren.

i,

lo.

Hebr.

xii, 6,

'

Deut. xxxii, Sj.

<

Thren.

iii,

39, 3o.

Matlh.

, og,
i3.

igS

S.

AMBROSII
faclle,

pulos snos et iDJurlarnm esse pallentes, ncc refcrire

ncdum

ferirc. Patlentia

enim humilltalis indlcium

est.

Et

ideo quoniam desolata erat ac destitnla lllerusalcm:


LIt, inquit, porculicnti maxlllam

Da-

suam

ut

non

se ab-

ducat injurla;; ncc dcclinet coedis dolorcm, scd pcrcutlcnli

maxUlam

olTerat.

Ltrutnque
el
:

inteliigi

polcst, sive ei qul


;

percutere inciplat, slve

qui

cvangellcum compleatur

jam pcrcusscrit Qul lc pcrcusscrit

ut illud

in

maxii-

lam, praeLc
est, ut

el ct

allcram.

Et prophclicc hoc posilum


,

doceret Hiernsalcm, hoc est


aliler esse

plcbis judaicae Ecclc-

slam non

servandam

nisl

per Evangelil disci-

plinam; ut

cum

cceperlt Evangelii procccpta scrvare, et

operlbus implere
captlvltatis

mandatum Domini Jcsu

tunc jugura
sc subdi-

dc suae animaj ccrvice dcponat,

cum

derit jugo Christl.

IV.

Et satiabltur, iuqult,
;

in opprobriis.

Non

dixit

Snbiblt opprobrium

facile cst

enlm unam aut alteram

conlumellam susllncrc, sed addldit:

Satiabllnr in oppro-

Domlnus inoveat miscrlcordiam, opprobrlorum comphn^Ium derormllale mlserabllls. Quod utique cx hbro Rcgnorum potcs inlclligere. Quippc cum
brlis
;

quo

facillns

conviciarelur Scmei fdius Gera sancto David

vlrnm san-

guinarlum appeHans,
fillum
cllnans, tacebat rex, et bat.

et

malcdicerot
parricidalia

ei

suum Abessalon*,

quando fugiebat ad tempus bella de,

summum

patienliic Inslgne praesta-

Etenim cum

tentatlonis suoe

tcmpus

inlclligcret, ut ei

pnrrlcldale pra^IIum moveretur, magis


videri,

humilemse volebat
;

quo Domini mlllgaret offensam

quam

exasperansi

dum
Sam

cjus arbltrabatur in sua tcnlatlone judlcium,


iret.

forte

suas injurlas ullum

Unde

et

ad popull duccm Abeset tlbl est


dixlt
,

vindlcare cuplcntcm ait?


?

Quid mihl

flll

Sarviac

Ideo malcdicit mihi

quonlam Dominus

iili,

a I^pg. XVI, i3.

EXPOSITIO in PSALytfU CXVIII.

igy

ul maledical... Eccc

meo,

qucerit

filins meus , qni exivit de Aenlre aniinam meam. Si anlem niodo cxtraneus
, ,

malodicit mihi dimitle illum ut maledicat ; quoniam Dominus dixit illi, ut vidcal humilitatem meam et re tribuetmihiDominusbona promalediclo hoc*. Quodet
:

prophetico dixit Spirilu


rcpleta fuerit humilitas,
Esaiae libro

ct probavit evenlu. Cum enim peccalum solvitur. Denique elin habes quia dixit Dominus Sacerdoles, loqui, :
:

mini ad cor Jerusalem

consolamini

eam

quia repleta
;

est humiliatio ejus, solulum esl

peccatum cjas
*.

quia acAdvcrlis

Bcepit de

manu Domini

duplicia ppccata sua

igitur quia ubi desolatio, ibi humilitas.

Desolalionem enim

sequitur humilitas justo ordine

humilitalem palientia

palientiam probalio, probationem consolatio.


et in Aposlolo
i

Quod habos

scriptum

Qnia

Iribulatio patientiam opc-

ratur, patientia

aulem probationem, probatio aulemspcm,


,*

spes

aulem non confundit

quia charitas Dei diffusa cst


*,

in cordibns nostris per Spiritum sanctum

qui oliquc

nostrorum consolator
V.

est affectuum..
*

Quod aulcm ait : Dabit in scpullura os slnum oslendit qnamdam supra modumpatienlife taciturnitatem;
ul

tanquam

scpeliat os

proprium
obslruat,

ne loqtiatur;

et veldt

quodam aggere virtulum


lat
:

ne vocem dolorisemil-

tantum pondus asserens

patienlisc

quam

spes foveat;

ut voccra ipsam velut busto


ac includat,
sit

quodam

ac tumulo sepclial

quam

nulla cxtorquere, nullave excitare poslitlcrae

injuria.

Hujus quoque
:

inlerpretationem

ut po-

tnimus, explicavimus
VI.

veniamus ad Psalmtim.

Itaque primus versiculus est:


et paraverunt

Manus

lua; feccrunt

me,

me

da mihi intellectum, ut discam


est,

mandata tua \ Magno commendalionis exordio usus

Reg. XV, 10, etseqq.

Isai. xl, 3.

Rm.

v,

3-5. <^rfn,

in, 29.

Psai. c\Tiii, 73.

198

S.

AMBROSII

ut opns Dei esse se diccret; quo faciiius circa opcris sui

gratiam favor inclinarelur auctoris. Grandis enim praerogativa est ctiam in rebus

humanis

ul aliquis operibus et
allenura
:

beneficiis faveat suis, nec


in suae gratiae

meritum spectct
;

sed

munus

intcndat

ne videatur abrogare quod

ipse donavit. Itaque elsi dc lulo corporis nostri substanlia


sit, et

carnc indnamnr, ct corpus osslbus intexatur et ncr,

vis

tamen quod simus pretioslssinium opus Dei nenio dubitaverit. Nam et fabricam ipsam humani corporis si
;

qnis considerare velit, nihil polcrit in terra pretiosius ju-

enim homo slatu celsus, vultu decorus, cjcsarie non in alvum caeterorum morc curvatus auimaniium, sed ipso naturae jure subhmis qui in coekim libero
dicare. Est
,

gratus

spectet obtutu, nulla captiv.e servitute cervicis dcpressus


in terram, sed

tanquam

propriae conscius Hbertalls, et lo-

cuples sui
\IJ.

testis auctoris.

Veruratamen
in

in ca3teris

animanlibus

membrorum

forma hmdetur,
est aliud

quibus practer gratiam corporis nihil

quod requiratur. Homo in eo est pulchrior quod non videtur non in corpore quod vidclur in se habens
,
:

aeternitatis

gratiam

et pra3sentium venustatcm.

Quae

cuim videntur, temporaha sunt; nam quae non videntur

aaterna*.

In hoc terrestri hospiiio indutus habitatione

Magnum

terris viderl, et Deo jungl. munus si se ipsc cognosc;it et quaidam forma justitiaj mundo magis quam sibi nasci. Unde et Salomon ait Grande homo et prctiosum opus vir miccelesti, cui

simul competil et In
,

sane

serlcors
^cre

virum autem fidelem opus

est invenire

^.

Et

magnus

est qui et divini operis interpres est, et imi:

iator Dci.

Imitalores est enim qui potuit dicere mei estote, sicut el ego Christi \ Terram excolit mari tanquam possessione utilur, c(jeli ornameata gratus raira-

Homo

9 Cor. IV, j8.

ProY. xx,

6.-5

Cor, n,\,

EXPOSITIO IN PSALMLM CXVIII.


lur assertor. Evanuerat

Tgg

rerum natura,
fecil

nisi qai ea utcretur,

divina providenlia csset adjectus.

Vin. Denique postquam


et

Deus coelum

et terram

maria

posleaquam omnia

replilia, volatilia,

auimantia,

posleabominem fecit, qucm auimanlibus viventibus antcforret de qo non iramerito coelesti senlenlia resultavit Faciamus hominem ad imaginem et simililudinem nos:

tram
sunt
talus

'.
*
:

Caelera dixit, et facta sunt

mandavlt, et creata

quidam Dei acccdit hortanquam laboranlis Dei in hujus munere creaturaB significarctur opcralio. Deus quidcm expers laboris est sed tamcn Scriplurae verba quid aliud nisi studiosam tui operationem ejus ostendunt ? Ergo si Deus majore quout
fiat, spccialis
;

homo

ut

dam
Si

studio te creavit

cur ipse

tui

studium dcrelinquas

Deus
IX.

in te laboravit, qui Jaborarc


sis

non novit

cur ipse

fugitans
<

laboris ?

Manus tuaeS

inquit, fecerunt

me,

et paraverunt
,

mc.

Clamat ad

Dcum
,

Propheta

Opus tuum Domine,


non
qua?ro. In adju-

nc deseras, non derelinqnas. Te auctorem convenio, te


teneo conditorem
prasidia aliena

menlum

acciugere, qni accinctus es ut crcares. Dic ipse


:

David, quid senseris, cnr dixeris


:

Manus
,

tuae fecerunt

>me?Sed dixisti inferius Dominc retribues proptcr me Domine, misericordia tua in sieculum, opera manuum tuarum non omitlas% hoc est dicere Bestias
:
:

uon fecerunt manus tuae , sed dixisli Producant aquae reptilia animarum viventium*, et produxit terra secun:

dum
uon
'

genus qnadrupedia
,

et reptilia
luis

et bestias terrae.
ligurasti
,

Me
est

autem

iuquil fecisti

me

manibus
tuis
,

hoc
,

figurasti bestias

manibus

non

reptilia

noa

Gen.
<

I,

26.

Psal, clxvim, 5.

"-

Psal, ct\^Tiii, 8,

Vide D. GuUloB, tom. w, p, 45,

Gen.

1,

ao.

200
yolatilia

S.

AAJBKOSIl

Mo aulem

defecernnl

manus

lua3, el parave-

runt me.

sapientia

X. Non mediocre opus est, quod paratum est cnm unumcjuodque disponitur et paratur. Denique
:
:

Sapienlla dicit

Cum
^.

pararet ccelos,

Quod de hominibus
pra3paranlis cervos

dicit

idem Prophcta

cum illo eram*. Yox Domini


:

Qurc vox Domini Dci

cst

nisi,

Faciamus hominem'
,

Qui sunt

isti

cervi, nisi inimici

scrpcntibus
scntiunt
?

qui super aspides ambulant," et venena non


igitur,
to
:

Non vile
Noscc

non corporalc arbitror quod pa,

ravit Deus.

ipsum

homO

luac

animae dicitur in

Canllcis canticorum

Nlsi cognoveris tc
te,

formosam

lieribus\

Cognosce

anima, quia non de terra


Dcus,
,

de hito es; quia


tum.

insufllavit te

ct fecit le in

munon animam
in
,

viventcm^. Opus es magnificum

Dei generatione inspira-

Altende

tibi,

ut

Lcx

dicit,

hoc

cst tibi

id est,

anim.e tmc. Saecularia le ct


tria

mundana no

tcncant, lerrcs,

non morenlur. Ad illum

tota intentionc festina

ex
et

cujus inspiratione consistis.

Grande, inquit, homo


:

pretiosum opus

vir mlsericors

virum aulem fidclem


grandis, ubi presed gloriosum virlus

opus
tiosus

est invenire'. Disce,


sis.

homo, ubi
:

Vilem

te terra

demonstrat

facit, fides

rarum, imago pretiosum. An quidquam tam

pretiosum,

quam imago
;

est

Dei, quneprimo

tibi

fidcm de-

bet infundere
efligics;

ut in corde tuo rcfujgeat quocdam Auctoris

ne qui mentem tuam interrogat, non agnoscat


?

auctorem
jicias,

An quidquam tam pretiosum, quam

huxniiitas,'

ut naturam corporis animaGque persplcicns, alteri te sub-

alterum regere cognoscas? Prona


;

in vitium carnis

illecebra misericordiam suadet


Prov.
*

quia quod alteri contule-

'

vm.
11.

sy,

<rr-

Gen.

6.

Psal. xwiii, 9.
iv, 9.

'

Qfn.

r,

26.

<

Caiil.

i,

7.

Dcut.

Prov. xx, 6,

EXPOSiTlO IK
ris, libi solvis
:

Pi>i.LU1IM

CXVIII.

201
:

quidquid a
,

le

procedit, in tc rccurrit

el

quidquid prorucris

libi proficit.
,

XI. Vivacis aninuc vigor sensus


lus capax, atqoc judicii; ut digoa

rationis, et intellec-

domus

tanto habitalore

videatur,
iiis

non

aiuittat

siivc

praerogativam nalurae, ne h6mi

nonicn amiltat. Scriptura enim

cum hominem
:

dicit,

qui est ad imagincm et simihtudinem Dei

pcccantem au-

lem, non hominem, sed aut serpentem

aut

equum

adhin-

uienlcm fceminis, aut vulpeculam, aut jumentum vocare


consuevit.

Nohte

fieri

sicut

equus aut muhis, quibus


et freno maxillas

non

est intellcctus.

In

camo
ait
:

eorimi

conslringe, qui ad te non appropinquant*.

Et

Dicitc

huic vulpi", de Herode

Gcneralio viperarumS

vocatur a Joanne ph'bs hominum.


I

Magnum

ergo opus Dei

homo, magnum cst quod dedit libi Deus; vide ne quod Deus Iribuit amitlas magnum iihid munus, quod es ad imagiucm Del; et hoc in te puniatur magis. Dcus enim non punit similitudinem suam sed eum punit qui ad similitudinem Dei factus, hoc quod accepit servarc non
j,
, :
,

potuit. Punitur crgo iliud qiiod ad simihtudincm Dei esse


desistit, hoc est, peccatum tuum. Nam suam Deus non damnat imaginem, nec in illud inccndium miltit aeternum scd magis vindicat imaginem suam de co qui imagini ilU fecit injuriam ut per mahtiam, homo, quod eras, cssc dc: ,

mulus ex homine. Vindicatur ergo imago, non condcmnalur. \ indicatur quasi expulsa non condem^ineres, et fieres
:

natur quasi rea. Postquam enim peccasti, aliud esse coepisti


illudquoderas,essedesiisti.

Quomodo

igitur

punitur in le

non invcnitur ?Nam si inveniatur in te imago Dei ct simililudo, non supplicio incipis dignus csse sed praemio. Ila imago illa qua ad imaginem ct similitudiiiem Dei factus es non condemnatur, sed coronatur. Condemnaris
quod in
te
, ,

Psal.xsxi, 9.

Luc. xu, 32.

* Ij}. iii, 7.

ii.02

S.

AMBROSn
mutalns es
;

autem

In eo,

qnod

ipse

iit

fieres

ex homlne

serpens, mulns, equus, vulpecula.

Ilis

enim nomiuibus

jam nos Scriptura condamnavit; quiaexuti ccelestis imaqui ginis ornamento cliam nomen hominis amillimus
, ,

gra.liam hominis

non tcncmus.
tamcn codicibus invenimus Manus et plasmaverunt mc*. Nec istud
: :

XII.

In aliquibus

tuo)

fecerunt
;

me

alienum

quia et Job dixit

Manus

tucc

plasmavernnt me,

et lccerunt me*.

Unde

et hic cdicitur, ut

meminerit

Deus quia

pulvis

sumus; utuberioris^ralloe munus infundat,

nec infirmum opus descrat. Gubernator fluctuante navigio


plus laboris impendit,

quam cum secundo remigium

labi-

tur fluctu
praecurrit.

aut vcntorum flatus, suo

superanle labore,

XIII.

Manus

tura

inquit

plasmavcrunt mc.

Manus

Ego non manum. At vero alibi ait Manus mea fecit manu mea solidavi ccehim ^ Et , hoec\ In hominis constitutione vidctur non abundasse,

dicit pluraliter,

qaod

toti

mundo

ut fieret
est

abundavit. Ccehim una firma:

vitmanus, ut scriptum

et

ulraque Dei manus homiad similitudinem


,

iiem flguravit, ut legimus.

Calum non

homo

ad similitudinem. Angeli ad ministerium,

homo ad

imaginem.

XIV. Esto ut ct Angeli ad imaglnem. Scriptura tamen de hominc locuta est quod sit ad imaglnem. Habemus
euim ahquid quod
fortasse

Angch non habcant ubi enim


;

abundavit peccatum, sujjcrabundavit gratia. Nobis est nalus Christus ex Virg?ne.

Legimus cnim

Puer nalus

est

nobis, et fihus datus cst nobis^


pil
:

Nobis carncm suscc-

imo

potius nos in iUa carije suscepit,

quod fdium ho-

minis in Dei sedc constituit.

Non

lego Angclos in Dei sede

Sic legilur in Vulgata iiosUa,

Jd. ?n,vj5 13,

Jo}), x, .

^ Jsai,

x|.T, i?, "a

s {saj. ;xj

6,

EXPOSITIO

I!

PSALMUM

CXVIII.

2o3

nisi stanlcs, nisi ministeriiim defercnles*.

Non

lego

An-

gelos, sed
suscitatos.

homines consepiiltos Christo Denique


ait

el in Christo rc-

Apostolus

Quia convivificarit
:

uoi in Christo, cujus


ssuscitavit,

gratia estis salvi facti

ct

simul

simulque scdere

lecit in ca^Iestibus, in

Chrislo

Jesu^.

>

Filius ergo hominis ad

dexlcram Dei, non An,

gulus, non Archangelus, nec


llla

Chcrubim

et

Seraphim.

laudant

Filius

hominis sedel. Filius hominis Angevicerit,

gelorum orc laudalur, quod Angelos malos


quiliis spiritalibus quaj

de ne:

sunt in ccelestibus, triumphavcrit

quod

Angelorum hominos , in quibus anle crant conta2;ia mortuorum. XV. aVerbo, inquit, Domini cceli firmati snnt, etspifecerit similes

rilu oris ejus omnis virtus eorura*.


rilu

Homo quoque

spi-

consummationemque virtutis accepit. Inspiravit in eum Deus spiritum vitne, et factus esl homo in animam viventem \ Vita ergo nostra
Domini perfectionem
vilae,

ccppit ex inspiratione

divina

sed vita haec secessione

animae, corporisque dissolvitur, inspiralio autem divina

non

solvitur.

Et ideo intellige aliud esse quod figuralum


est, vel

cst, aliud
jiiiciter

quod factum

paratum. Meritoque du-

habes scriptum de homine.


;

Primum enim
,

scrip-

tum

est

Faciamus hominem ad imaginem

et simili-

Bludinem nostram.

Dominabuntur inquit, vel Fecit Dcus hominem ad principatum habebunt. Et imaginem Dei'. Secundo autem loco ita scriptum est, quia Acccpit Deus pulverem de tcrra et plasmavit ho minem *. Ubi pulvis ibi plafmatio : ubi autem non pulvis, ibi non terra, non materia; sed incorporeum, sed admirabile ibi non materia, sed immaleriale. Quod enim
Et
,

Hebr.
5, 6.

i,

i4
3

Apoc.

viii, a

II.

Dan.
4

vii, lo

Rom.

Psal. xxxii, 6.

Gen. u, 7,

ti, 4 5.
*

Ephes,

Id, i, 36, ar. i^

6 Id.

u, 7.

204

s.

AMUnOSII

seciindiim iDiagincm Dci cst, non est in corpore, nec in

malcria, scd in anima rationabili. Ibi opcratur,


lcndilur
titiae
,

ibi

os-

homo ad
Si

similitudinem et imaginem Dci, ubi jus-

ubi sapicntiae, ubi omnis forma virlutis assumitur.


intcliigas

XVI.

imagincm

vidcbis ad imagincm;

homo enim non


tus cst. Alius est

est

imago.Dei, scd ad slinilitudinem facinvisibilis,

imago Dei

primogcnitus uui-

versa^ creaturae, pcr

qucm
:

imaginem, scd imago


Habes ergo
tudine Dei, quod
sit

tii

non ad non iinago, sed ad imagincm.


facta suut omnia. Ille

in tua subslantia aliqaid

dc imaglnc et simili-

divinac

similc imaginis.
:

Proplcrca

iinago adevuu qui cst ad imagincm, venit

ct quoeril

imago
;

cum

qui est ad simiiiludinem sui; ut itcrum signct

ut

itcrum conrirmet; quia amiseras quod acccpisli. InsuHIavcrat enim tibiDcus, ul inspiralionis suae dono habcres

gratiam,

quam tibi tua culpa sustulerat. Factus eras in animam vivcntem audi quid dical, non in carnem, sed in animam vivenlcm. Sed quia peccalor signaculum te:

ncre non potuit, et

in

criminc posilus non liabebat


;

qiiae

Dci sunt, sed quae

hominum

propterea vcnit Dominus

noster Jcsus Christus, ut legisti in Evangelio, et a mortuis

resurgens

cum

clausos Discipulos reperisset, claustris in:

gressus est manentibus, et dixit

Pax

vobis. Sicul misit


dixisset, insuf

mePater,

et ego milto vos.


:

Cumque hoc

flavit

ct dixit cis

Accipitc Spiritum sanctum*.

XVII. Vides-ne crgo quaj manus fcccrint hominem,


aut

quem hominem

fecerint; illum utique


:

Christum induimus

Expoliantes velercm

quem secundum hominem cum

actibus cjus, et induimus

uovum
,

qui renovalur in agni-

tionem secundura imaginem ejus qui creavit

eum

ubi

non

cst..,.

servus et liber

scd omnia el in oinnibus


ct alibi dic-^

Christus^.
'

Christum ergo induimus, sicut

^oan. XX, 21, ag,

Goloss,

m,

q-ii.

KXPOSITIO IN PSALMCM CXVIII.


tiifn esl
:

aoD

Chrislum

induistis

*.

Accepimus SpiriUim
,

saoctum
Ideo
ait

qui non solum nosira peccala dimillit


lacit

sed

etiam nos

sacerdoles suos
:

aliis

peccala dimillere.

Propbela

Tu

iinxisti

rac, et posuisti super

mc
spi-

mauum
ritalem
;

luam*. Finxit perlulum, posuitper gratiam


licel plerique liunc

Psalmura ex persona dictnm


Spiritus divinus, qui fecit

Salvatoris accipiant.
rilus dicilur.

Audi quia manus Domini, etiam Spi:

Clamat Job
sunt ergo

manus qua? hominera paraverunt, Domjnus Jesus el corporis aucqui primum fecit hominem ad imagincn) tor est nostri et poslea de hilo finxit, et voluit servare quod fecerat,salvare quod plasmaverat ut totum hominem salvum faccme'.

Isla*

Christus et Spirilus. Ergo


,

rct, sicut ipse dixit iu

Evangelio
fcci in

Mihi irascimini, quia


>

stolum homincm salvum


liler

sabbato*.

Quod
,

specia-

Ecclesia docet

qnia non soUim anima


:

sed etlam

caro nostra scrvelur

auima per cognilionem Dei, caro

per resurrectionem
torilale sermonis,

quorum aiterum docuit

diviui

auc-

alterum propiioe resurrectionis exemplo.


ergo

XVIII.

llic est

bomo gcmins
:

subslantiae.
ista

Aha

est

cnim
illa

facli subslanlia, alia figurati


ait

de Dei Spirita

dc limo. Propterea
;

Job

Resuscitabit corium

meum'
enim

quia quod de limo est, rcsuscilatur; tcrra

in terramredit;

quod autem factum est,ut principaanimautes


,

tum

baberet super coeteras

id praestanlius es^e

intelligis.

Luli cnim eliam bestiis nobiscum


e^t
;

commune

consortium
nala
est.

et ideo

animse specialis pra?rogativa docaeleris

Idem lamen quia

animantibus iraperat

ut possit imperarc, debet


igilurservire, ut ad

Deo

cssc subjectus.

Docetur

servit Christo, placuit

regoum pervenire mereatur. Qui enira Deo. Qui servit Cbristo placel uti,

Galat.

III,
*

17.

Psal, cxiiTiii, 5,

Job. x^xui, 4
...

<

Joao.
v-^
"*

Tii, ao,

Job. XIX, a6.

2o5
quc
verltatl
,

S.

AMRROSII

et

debet nescire menclacuim. Qui servit jus,

titiae,

debet repellere iniquitatem. Qui servit immaculalo

debet tenere castimoniae disciplinam. Qui servit luci, debet odissc tenebras peccatorum. Ergo quia corpus infir-

mum est, visitationem


ait
;

Quid
,

est

Domini postulemus. Unde Prophela homo, quod memor es ejus; autfilius ho-

minis

quia visitas

eum*

?
:

XIX. Et nunc

in rcliqua versiculi portione ait

Da

mihi intelleclum, ut discam mandata tua\ Spiritalem igitur se esse cognoscens Propheta, pelit gratiam Spiritus
sancli. Eleniui intellectum dari a

Domino,

et inter

munera

gratiarum primo constitui loco, in apostolica lectione didicisli;

quia unicuiquc datur manifcstatio spiritus ad uti:

litatem*

etin Prophela primoloco sapientiae et intellectus


/'.

spirilahs gratia poj^tulatur

Petitur

ergo Del

donuui.
,

Deinde vide ordiuem

Da mihi,

inquit, inteliectum

ut

discam mandata
sequatur.

tua. Intellectus praemittitur, ut sciennisi quis intcllexerit,

tia

Nam

doctus esse non

polerit.

Doctrinam
Et

igitur inteilectus facit,

non memoria.

Nihil enim prodcst multa legisse,


legeris.

nisi intelligas ipse quae

in Apostolo post
lcgisti

manifestationem Spiritus, scr%

monem scientiae
liam
,

posteasubstitutum
et illum

utscias intel-

lectum memoriae pneferendum,

possehabere scien-

cui ante intellectus alTulserit.

XX. Simul humilitatcm


tum

considera. Si Propheta intellec-

darl sibi postulat, quis

tam arrogans, qui

profiteatur
,

in sua potestate esse intelligentiain ? intellectuQi petit

ut
at

ipse se noverit, et naluraj suae posslt scire rationem

illi qui de rcrum natura dlsputant, coeli scrutantur plagas, qul se Ipsos sclrc non possunt, putant intclHgentiam sine Dei dono posse concedi. Undc ctnos humilitatem debemus

Psal. VIII, 5.
5
1

Id, cxviu, 73,

Tim.

ir, 7.

Isai. xi, 2,

Cor. xu,

7.

EXPOSITIO

l?t

PSALMtM
forle
:

CXVIII.

307

assnmere; ne extollamur,
turis

si

unam aliquam deScripsecundum lilleram assumamus scien-

parabolam coguoverimus
litleram plana legimus;
,

aut quia interdum secunforte

dum

si

aliquid intellexerimus
tiam. Propheta
ille

doctrinoE! nobis

qui accepit Spiritum sanctum, post-

quam unctus
ccnlesimum
scit nisi a

est in

regnuni

unclus cst in Prophelam


scribens
:

, ,

el

octavum-decimum Psaluium
,

inteliectum sibi dari poscit, ut mandata Dei inteliigat

et

Doaiino accepcrit gratiam


posse.

inlelligere ejus se

mandata non

In Evangelio

quoque lego, quia prointelli-

ponebat parabolas Dominus Jcsus,et Apostoli non

gebant*. Denique explanationem propositae parabolae postulabant.

libro Evangelii
1 9

Dominus Jesus cum diceret , ut legisli in secundum Mallhicum scriptum Beali t Omnis pauperes spiritu' subjecit in posterioribus

XXI.

Ipsc

qui audicrit
sapienti

mea verba haec, et fecerit ea, similis erit viro ^ a Non ergo qui audit tantummodo, similis erit
quc-e audierit.

sed qui facit


tionc
,

Ergo nequc faclum

sine audi:

ncque auditio sine facto potest esse sapientis


facit.
:

sed

qui audit ct

Audiamus igitur, ut intelligamus faciamus, ut intellexisse nos quod audivimus, comprobemus. XXII. Sequitur versus secundus Qui liment tc, vi:

dcbunt me,

et

betabuntur; quia in verba tua superspevidebunt me, ellaela-

ravi*. Fortasse aliquibus videalurhocesse contrarium,

quia juslus dicit

bunlur;

Qui liment multis enim justus


:

te

gravis est,

cum
,

videlur.

Denique

in Evangelio plerique
:

Dominum Jesum

vidcrc

non polerant sicut Geraseni rogabant eum ut abiret dc regionibus eorum * et alii ei Iransitum denegabant, quando tamen per eos transire nolebat^ Lnde puto quod sicut
:

Mallh.
Tiii,

111, 36.

Id. v. 5.

Id. tii,

4.

i Pial.

cxtih, 74.

-r^

Luc.

37.

<>

Id. lif 52, 53.

ssoS
illic

s.

AMnr.osn
:

judaicae

rorma impictatis cxpriinltnr

ita

hic Eccleside

gralia reveletnr. Prophetat enim totiim orhcm replendnm esse timore divino et ideo qnasi timentes J)enm sancto,

rnm

dicit cognitione
,

lastari;

qni enim videt jnstnm, ct

gandet

ctiam ipse vult esse jnstns. Pnlchrnm cst cnim ut


,

in ahis delccletur

qnod

vnlt in se servare,

si

snmpserit.

Est enim insitnm honis; nt castum, pudicnm, prndentem


sapiens affecln pio diligat, misericors liheraiem; et virtntes
suas in
aliis

amet. Plerisqne cnim justi aspcctns admonitio


perfectiorihns vero
iit

correctionis est,

lactitia

est.

Qnam

pnlchrnm ergo
justus.

vidcaris et prosis ?

Bonnm

ergo vir

XXIIL Proplerea deniqnc Paulns


Hierosolymam, ut jnstos videret
cerct. Proplerea ipse Panhis et
*
:

apostolus

ascendit

et

cnm

Petro mansit

diehus qnindecim; nt cx ejns aliqiiid cohabitationc profi-

Barnahas,

cnm

Ilicrosoly-

mam

ingrederenlur, magniilce excipiehantnr ah Ecclesia,

ah Apostolis, et majorihus natn ^. lent, nc discederent, rogahantnr


le"-Imus
,

Cum
et,

antcm ahire

vcl-

ut postea de Panlo

cnm

lacrymis dcdncehantnr'.

Nam

si

cst tanta
;

vis in natnralihus, ut animal visum prosit iclericis

ita

nt

fuerit

mortni qnoque cornn ejus animantis prodesse dicatnr, si dcmonstratnm iis, qni hujnsmodi inciderint passio:

ncm

dnhitare possumns qnod jnsti sanet aspectus

Ergo

Tile animal irrationahile tantam virtntcm hahet, ut sanarc homo juspossit homincm momento exigno,quo videlur
:

tns,

si

tamcn cum

fide

ah eo aspiciatur, qui utilitalcm ah

eo percipere desiderat, nihil confert? Annon vel ipsi oculorum radii virtutem quamdam vidcntur infundere iis, qui

enm videre desiderant? XXIV. Scd quemadmodum jnstns I(etificat cor innocentium, eum videlnr ita improhi juslorum cognilione torfideliter
:

Galat.

i,

18.

Act. xv, 4,

'

Id. xx, 35.

EXPOSITIO IS PSALMUM CXVllI.

aog

quentur; qaia vel

tacitis

sanctorum moribus arguunlur.


,

Torquet

castitas
fides.

incontinenliam

avarltiam liberalitas,

impietatem

Dc hoc quoque
:

parile vilis animantis su-

mamus cxemplum. Nam animal, cum videlur ita


qucm videndo

sicut prodessc diximus

mutum
si ali-

obesse percipimus lupum,

vocem enim ferunturamittere, quos prius lupus viderit. Basiliscus quoque , hoc est, Doxius serpens, si quodcumque prior viderit animal, ferpraevenerit;
tur occidere
,

et allegalur slatim

necari, qni potnerit a

scrpenle hujusmodi prasvidcri. Ipse quoquc serpens mori


dicitur,
si

fuerit

hominis praeventus aspectu. Ergo

si

tanta

virlus, vel in oculis serpentis, velin oculis


si

esthominis, ut
,

alter

alterum prior viderit, possit occidere

non

est

virtus in oculis justi, qui repletus virtulis cst gratia;

cum

praesertim tantumoperclur fides*, ut et

illa

quie fimbriam

Domini

tcligit

sanaretur

ct

ille

cui intendit

Dominus

Jesus, statim ex ejus oculis gratiam sanitatis hauriret' ?

XXV. Sed
non ilhim
trimonio
,

qui videt justum , debct scire qnid videat

videt in corpore,

non

in vestimento,
:

non

in

pa-

non

in vultn

sed intus videt

non, inquam,

illum videt, nisi cjus viderit


intendcrit, nisi

mentem,

nisi ejus

sermonem

sensus

illius

potuerlt comprehendere, sa-

pientiam de tractaluejus assumere.

Tunc

igitur laetabitur,

cum

ita

perspexerit

cum

ista

coguovcrit. Ita ergo et nos


,

sicubi audivimus justum, festinemus videre

sicut illa

mulier quac audivit in

domo

Pharisaci

discumbere Domi-

num Jesum,
guento
illa
'.

et ingressa est, et ejus pedes perfudit


;

unia

lUius imitatores simus

namque Ecclesiam

nmlierc figuratam essequis dubitetPSicubi ergo justus

sedeat, slcubi accumbat, fcslinemus videre

eum. Prelioqiiod intus

sum

est videre

virum juslum
foris est
ix, 58-4^,

ut vidcas

cum secundum
:

imagincm Dei. Quod


Mallh. IX, 71.
LVII.

nihil prodest
'

>

;c.

Mallli. xxr, OD-^fi.

l4

210
est, sanat.

S.

AMBROSII

Sane

et in eo qui foris est, illiim qui inlus cst,


si

frequenter aspicimus; ut

viderimus pauperem, ilium ad


est,

cujus siinilitadinem faclus

honoremus

in

paupere, de

quo

ait: a Dedistis

mihi manducare... quiaquod uni eorum

dedistis, mihi dedistis'.

Qui enim coronat imaginem

imperatoris, utique illum honorat, cujus imaginem coronavit


:

et qui

statuam contempserit imperaloris, impcra-

lori utique

cujus stalnam consputaverit, fecisse videtur

injuriam.

Genliles

hgnum

adorant
,

quia Dei

imaginem
quod
vi-

putant. Sed invisibihs Dei imago

non

in eo cst

detur

sed inreo utique

quod non

videtur.

XXVI. Vidcs ergo quia inter multas Christi ambulamus ? Caveamus ne coronam imagini delrahere videamur, quam uhicuique Christus imposuit. Cavearnus ne aliquid
detrahamus
est
,

iis quibus debemus adjungere. Sed quod pcjus non solum non honestamus paupercs sed etiam dei ,

honestamus

destruimus

persequimur

et

ignoramus

quodhas Dei imagini congeramus injurias, cum factos ad imaginem Dei putamus esse lajdendos. Qui enim irridet pauperem, exacerbat eum qui fecit illum. Sed aderit ille qui dicat Esurivi ct non dedistis mihi manducare sitivi, et non dedistis mihi biberc... asgcr eram... ct non
:

visitastis
:

me

*.

Et quanto

ista leviora

sunt,

quam

si

di.**

cat

Injurias mihi fecistis, nudastis


si

me,

verberastis

me

Qucm

quis intcrrogavcrit

Quando

tibi injurias

fecimus?

quando spoliavimus? quando etiam vcrbcravimus? Dicet

Quandiuunihorum minimorum
,

fecislis,

mihi

fecistis^.

Propterca caveamus diligentius

ne cui vel minimo conin


illis

tumeliam irrogemus, ne
tumehosi
fuisse

ipsi

Domino

minimis con-

videamur.
ratione

XXVII. Qua
j

autem

dixerit

Qui timent
:

le,

videbuntme,

et laetabuntur,

ipse exposuit dicens

Qnia

Mallh. XXV, 4, 43.

Ibid. 45.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXyill.

tlt
:

in

verba tua supcrsperavi


,

hoc

cst dicere

Intus
;

me
ubi

viderunt

inlus nie lcligprunl, inlus


luis verbis, ubi tua

me

afpexcrunt

spem assumpsi dc

verba perccpi. Beatt

ergo qui vident ju>lura, et la?tanlur; quia sperant in Dei


verba. Quani multi

autem sunt qui oderunt


jusli

juslos

qui

perscrulanlur Dei vcrba, qui

sunt

ct

cum

aliquos

doctos audiunt impii, eos propter doctrinam vilare con-

suerunt

XXVIII. Scqnilur versus terlius Agnovi, Domine quoniam jusla judicia lua el in veritate lua bumiliasli me *. Qui polest inlelligcre quae sunt divinae providentiic, utitureo sermone quo usus est propheta sanctus David; quia omnia judicio Dei fiunt, ul asgrura corpus ali:

quishabeat,ut sahibrc, ut dives, ut pauper


juvenis vel
scnex.
Si

sit,

utmoriatur
divinis,

quis intendat Sciipluris

intelllgit h.Tc fieri judicio

Dei; nihil enim

est prajler

Del

Exemphim quacrimus? Non e^t ahsconditum; siquidcm Job nunquam amisisset proprlas fscultates, nlsi
scienllam.
essct tradllus adversanae potestali. Dedlt enlni Doniinus

diabolo potestalem in facuUates ejus, ut lentarelurqnalem,

amisso patrimonio, haberet afTectum


ditin corpus ejus; ut probarclur

dedit In

fillos

de-

num

defunctorum dolorc
mentis ani;

llbcrorum, aut cruciatu corporis

a constanlia

Domlnus quidem noverat fortem scd in illo docere alque examioare dos voluit, trum imitatores ejus essc posscmus. Denique et Abraham tentavit quando fillum scnis nnlcum sibi petilt Immolari*. Sciebat utique mentem Abrahie sed sclens tenlat Domlnus, sicut leglsti in Evangelio, quia cum interrogasset Dominns Jcsus Disclpulos quod panes haberent et illi respondlssent quia quinque tantum haberent panes, ipse ait o Quid famiqua desclsccret
".
:

'

Psal. cxvur,

75.

Job.

i,

la, et

.\i,

6.

Gen.

xxii, 2.

14.

212

S.

AlIBP.OSn
*

cicmiis inter lanlos homincs


tans eos; sclebat

hoc autcm dlccbat enim quid factarns csset. Qul ergo


;

lcnjus-

tus est, examine justltia3 sure credit quia Dei justa judicia

sunt

vel

secundum grcecum

quia Dei judicia sunt ipsa

juslitia.

XXIX. Scd hoc


tio
;

ut agnosceret, fecit prremissa precasibi dari

quoniam intellectum
disceret.

poposcit

ut

mandata

Dei

Acccpta

est ergo intclleclus et cognitionis


;

gratia,

agnovit jusla esse Dci judicia

agnosccre autem

perfecti est.

Deniquc aliud
qurerit

est credere, allud agnoscere.

Fides timentis, agnllio est sapientis. Qui enira timet, ra-

tionem non
investigat,
quit,

sapiens

autcm

et agnitionera

eorum

qua:cumque percipere propter quod locutus sum^

desidcrat.
:

Credldi, in-

cognovit autem intel-

ligens

quod locutus est. XXX. In quo ergo

justa judicia Dei sunt ?


,

Quia per
corona

labores, et tribulationes

et afflictiones

ad

creleste prre-

mium

pervenitur. Sicut

enim certantibus
:

athletis

defertur justo judlclo

homlnum

ita

legitime certanlibus

Christianls divino judicio

palma decernitur.
in sede

Yincenti

inquit

Vita ergo nostra examlnatur Igne, sicut splendor argenti; ut virtus


,

dabo sedcre

mecum

mea*.

certamlnibus approbetur.

Translvimus, inquit

per ig

nem

et

aquam,

et induxistl

nos in refrigcrlum*.

Per

haec igilur vera judlcia tua esse cognovi. Humillatus

enim

11 qui cxaltati sunt corde , oculos ad veritatcm aperire non possunt. Cum autem humiliamur, peccata noslra cognoscimus, et ipsa humilitate delicla noslra purgamus. Humilialus sum , inquit, et sal-

sum, ut ha^c vidcrem; quia

vum me

fecit^

In vcrilate ergo humi]Iatus est, qui


cxy,
i.

Joan.
'

VI, 5, C.

t i>sal.

Apoc.

iii,

21.

Psal. lxv,

n.

Id, cxiv, 6,

EXPOSITIO

I>'

PSALMrxi CXVIII.

2l3
,

Immilialns est ad saliUem

ncc vane pcrlulit passioncm

qui salulcm verilalis scculus csl.

XXXI.
Ait

Distat igilur iuler cogoosccre ct timerc

nt eo

revertamur. Denique EvaDgclii lectio doccrc nos debet

enim Dominus sd eos qui credebant

ei

ex Judaeis

Si el

manscrilis iu vcrbo

meo,

...cognoscetis veritatem

veritas libcrabit vos*. Si mauseritis, inquit, cognosce-

tis.

Yides quia nou a principio poluit cognoscere qnicum-

que

Deum

timcns verbum ejus audivit.

Non solum nulem


diversa^

nou idem
cssc

est

timor ct cognitio; verumetiam non idcm est

fides ct coguilio.

Siquidem etiam Apostolus docuit


-Alii
:

muncra gratiarum.

cnim, inquit

per Spiritum
scientiae se-

dalur sermo sapientire

alii

autem sermo
alii

cundum eumdem

Spiritum,

fides in

eodem
alii

Spiritu;

aliigratia sanitalum in unoSpiritu^. Si ergo


tur, aliicognitio;

fidesda-^

videsquiaubi fides, non statim cognillo:


,

ubi autem cognitio

et fides est et prudentia

nec ab eo

possumus diiigentiam scparare.

XXXII. Habuit

ergo cognitionem sanctus David, utita

potePropbeta perfcclus; quandoquidcm

perfecle cog-

novit. ut bumiliaretur in ipsa veritatc. Siveergo in adversis

positus, agnovit probalionis gratiam, ea quae laboriosa


:

et adversa sunt, suslinenda


;

justum autem csse Dei judi-

cium et ideo bene certantes nunquam deseri, vel relioqui, sive in sccunet coronam bis post labores posse defcrri
:

dis et prosperis positus

cognovit cliam divitias

regum

diversosque successus, tentationis causa soiere suppeterc;


ut his qui bis utitur
igitur
,

rerum prosperitatc

teutetur.

In co

propheta David laudandus, quia


,

cum
,

ista

agnosprospc-

cerct

humiliabatur

ut humililalc sua
,

vel

rorum cxcludcrct tentamcnla

vel

adversorum subiret

constanti aequanimitate tolerantiam.

Joan. yiu, 3i, 5a.

Gor. xu, 8, p.

_.

,t

i.

.-j;

.j

>

fi\\

S.

AMBROSII

XXXIII. Non crgo magnopcrc laiidabiJis esset Propheta, secundornm. Qnid cnim magnum facimus si qnando in sccnndis sumus laudamns Dcum qnando in diviliis sumns, qnando nnllis
si

lauclarcl jiidicia Dei, usus allliicntia


,

vcxamnr
riis,

injnriis? lilnd est

magnificum,

si
si

subjectus inju
vexatus cTgrilu-

contumeliis, jndicium Dci laudcs,


:

non revocet, qnominus laudes justiliam Dei. Ergo semper landanda snnt
dine, judicia Dei praedices
si

tc inopia

judicia Dei

sicut

scriptum est
.

Exultaverunt
filiae

filiae
,

Judae propter judicla tua*


,

Quac sunt

Judic

nisi

animae religiosas

anima; Ecclesijc qnae


,

Jesum Christum
ali-

Dominum confitentur rum luornm semper


,

qua3 videnles rationem iudicio-

exullant
,

Qui enim non ex

quo secundorum proventu


induit Inetiliam
tus est.
;

sed ex cognilione rationis

nonnisi in exultatione perpetua constitu-

XXXIV.

Sequitnr versus quartus

Fiat-nunc miseriConsolelur mc.

cordia tua ut exhortetur


servoluo
^.

me

sccundum verbnm tunm


:

Aliqui habent in hoc loco

Sed ctiam

in

Apostolo legimus exhortationem pro conso,

latione dlclam

et

consolationem pro exhortatione


,

'.

Magna
sionem

est erg-o mlsericordia Dei

qune

non solum remis-

tribuit

peccatorum
,

scd eliam certantibus adhibet

cxhorlationis calcaria

ne snsccptl cerlaminis passiones

imbelli formidinc derelinquant.

Non crgo misericordiam

quasi

is

qui victus cedat, ant ut vcniie precalor, Implorat;

sed ut Dei miseratione succinctus, majora vlribus tanto

munere

fullus expediat.

Egregiam

et

singularem Pro-

phetae spcctato virtutcm. Alius

enim hnmihatus ajrumnis


desinerent, et scdare

posceret, ut circa

enm tentamenta
,

Domlnus adversa dignarclur ne tribulalionum procella in eum saeviret isle autem tanquam athleta fortls et pa
:

Psal, xLvii, 12.

Id. cxviii, 76.

* a

Cor.

i,

i-6.

EXPOSITIO IK PSALMUM CXVlII.


tiens, qul exerceri et nngi

91

animam suam

tribnlallonibus

non impiignantia dcclinare desiderat , non omtie illud dcslnere* quod fatigationem et laborem afTcrrct exposclt sed magis in lempore lanosset, non tristia dimoTere,
, ;

boris

sui advorsus

tcntationum procellas dari


exposcit
;

sibi

veriQ<>

bum

consolationis

ut

possit

forti

quae

geruntur mente tolerare, ne aliqua mcBslItioe pcrturbatione


lasselur.
auxilio

In eo igltur obsecrat misericordiam Dei

uq

destitutus

expedicndi

coBptam militiam dere

linquat.

XXXV.
diae,
t

Denique adhortationem
;

divinae csse misericor-r


si

evldens testimonium docet

Mo

enim

dicit

Deus

Mlserobor cul mlsertus ero, et mlsericordlam prajstabo

cui misericordiam praestltero. Igitur non est volentis

,
;

nequc currentis; sed miserantls Dei

est*.
:

Forte dicas

Ergo non debcmus, vel


tcs

velle, vel currere

atqui negligen:

Deus deserere consuevit Non ergo hoc dicit sed qui4 dicat, consideremus. Non volentis, neque currcntis homi-r nis perseverantla est; non est enlm in hominis potestate:
sed miserantis Dei est, ut possis complere quae cceperi,

Denlque iterum Moysi


cllavl, ut

dicit

Quia

in

hoc ipsum
>

te sus-

ostendam

in te

virtutem

meam'.

ColIIgitur

ergo

adhortationem dlvinae miserlcordiae deputandam,


scqultur
:

Lnde

Ergo cui vult miseretur,


niiseratus hortatur
,

et

quem

vult

obdurat'.

Hunc

illum

non revocat

exccralus. Et vere misericordia est Dei noslrarum militia

passionum, per

quam

nobis peccata minuuntur. Denique


in

Lazarus pauper, quia

rima
illc

in

hac vlta toleravit mala complagremlo Abrahaj requiem consolationis iovenit


dives, qui

autem

consol. tionem habuit in saeculo,

post curricula vllae hujus fructum quietis amisit.


si

Quem
,

miseratus essetDcus, castigassct potius in hoc saeculo


'

Rom.

IX, i5, i6.

Ibid.

ij.

* Ifajd,

2l6

S.

AMBROSII

poslca noii flagellaretur. Denique Job llcct graviler flagellatus,

etquiJcni

flagellis pluriniis inopia)

amissionis filio,

rum, doloribus corporis, opprobriis amicorum tione tamen fruitur astcrna.

consola-

XXXVI. Ergo

quanto majorcs tribulationcs fucrint quanto majores tentationes videris

tanto uberior consolatio rcscrvatur. Et lamen ne cadas

atque succumbas,
tanto magis roga
rat
:

Verbum
,

Dei, ut adhortationem tibi affeait


:

sicut rogavit

et

Paulus qui

Benediclus Dcus
-

net Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordia

rum, et Deus omnis consolalionis, qui nos cxhortatur in omni angustia ; ut possimus et ipsi consolari eos, qui suntin omni tribulatione, per exhortationem qua ct ipsi advocamur a Dco quoniam sicut abundant passiones
;

Christi in nobis, ita per Christum abundat etiam conso*.

>latio nostra

Tanta

vi apostolicae petitionis
a

rogat

ut

consolationem accipiat

Domino

in

omni

tribulatione,
; '

quo

non solum

ipse

induat tolcrantiam
ipsi possint

verumctiam

alios consoletur, ut ct
tias sustinere.

propri mentis angustribulatione idoneus

Si igitur ipse in

omni

fucris approbatus, lunc

demum
:

dignus eris, qui consola-

tionem accipias

in

omni

tribulatione.

Et tamen non omnis

passio digna consolatione est

sed quae passio per Chris-

tum

est, h^ec

consolationem Christi merctur.


Ipse
addidit Secundum verbum enim Dominus pro suo nomine
:

XXXVII. Pulchre autem


tuura servo tuo.

prajliantibus auxilium pollicetur dicens

Cum

ergo

tra-

dent vos, nolite cogitare, quomodo aut quid loquamini;

dabitur enim vobis in


eslis qui

illa

hora quid loquamini.

Non

enim vos

loquimini, sed Pater

meus

qui loquilur

ainvobis*.

Ergo ne impares simus ccrtamini, divinum semper oremus auxilium, ut nobis tribuat adhortationem,
5 3

Cor,

I,

3-5. -.

Matlh,

jt,

19, ao.

EXPOSITIO
Si

I!

PSA.LMUU CXVIII.

ai^
facile cc-

enim habcaraus cum qui nos cxhorletur, non

dlmus.

XXXVIII. Plcrlque autem habent

Qui consoletur

nos,

ncc abhorret a vcro. Insliganlis enim aliqucm blanda


csl exhortatio
,

qurcdam

qure certanlem sludlo laudls ac-

cendat, et velut

quadam

consolatione dcmulceat; nc labo-

rum

asperitate revocetur.

XXXIX.
seralloncs
est*.

Scquitur versus quinlus


tua;,

Vcniant mihi mi-

ct

vivam; quoniam Lex tua medilatio

mea

Cui LexDei mcdllatio est, huic praesto sunt


,

misericordlae

ut vivat in acternum.

Quomodo enlm bea

tus quls polest esse sine mlseratlonc dlvlna ?

Beatus.

..

autem qui

in Doraini

Lege
,

die ac nocte mcdllatur'.


:

Scd

qui meditatur in Lege


erudierlt,

eraditur in Lege

Dominus
est
:

erudlvlt, qul locutus cst

et quem Lex Legem. Ideo,

que scriplum

Bcatus

et

de Legc lua docueris

quem tu erudlerls Domine eum *. Dlscamus ergo et nos


,

in

Lege meditari, non avocemur sajcularlbus

illecebris

non occupcmur impedimenlis; sed semper ad Legem Dei simus atlenti. Scriplum est enim Os justi mcditabltur sapienliam, et lingua ejus joquetur judicium*. Hoc in
:

Veleri Tcstamento
est

audi dlcentem ct In novo


et

Prope

verbum

In ore tuo,

in

corde tuo*.

Et maxime

hanc meditatlonem S^cerdotibus necessariam ostendit ad Tltum scrlbens quia debet eplscopus amplecti eum , Qui secundum doclrlnara cst fidelcra sermonem ut po,

tens sltexhortari In doctrina sana,

ct eos qui contradi-

cunt, arguere*.

Quod
:

utlque

solllcltae

atquc intentie

mcdltatlonls cst, non pcrrunctorioe lectlonls. Et ad

Timo,

tbcum scribens

ait

Attendlte lcctiohi
2,

exhortatloni

5o.

Psal. cxvui, 7j.

Ilom. X, 8.

Id, Tit.
1

i, i,
1,

Id. \cui, la.

<

Id, xdlTi,

9.

ai8
sdoctrlnaj'. Lectio

S.

AMBROSII
interraissionc
ali-

enim frequcns, nec

qua destituta , doctrime niunus operatur.

XL. Quod autem

poscit ut vivat, frcquenler ostendimus

Jiujus corporis vitam vera3 yita! gratiam

non habcre

sed

jllam veram vitam fore

cujus bona unusquisque sanc-

torum

credit se videre in terra vivcntium^,

Quod

credi-

mus

nosvisuros, nonprccsensulique, scd futurum

est.
;

XL

Sequitur versus sextus

Confundantur superti

quoniam

injuste iniquitatem gesserunt in


in pr.xceplis tui^

me
ait

ego autem

excrcebor
pheta
:

Supcrius

idem Proulique,

Si reddidi retribuentibus
iis,

mihi mala^ Numquid

hic maledicit

qui in sc iniqua gesserunt?

Non

Vidcbat enim charitatem etiam inimicissimis deferendam,

cum

venisset Evangelii praedicator.

Lnde

arbitror quia

quasi ipedicus velit eos ipsos sanare qui la?serint; ut iniquitatjs suaq contemplalione convcnti,

de propriis

flagiliis

erubescant

in

quo non sokim prophcticam incipiunt pro,

bare palientiam
liam.

verumctiam emendare suam insolen;

dum

Pudor enim plerumque corrector est nostri et incipit nos pudere commissi, ne diutius pudeat, dc-

serere quoe erubescenda sunt,


ledicit

admoncmur. Non ergo mavult


illos

Propheta

sed quasi bonus mcdicus


qliid fecerint; ut

cognoscere et scire

cum
sit

se in

suam con-

scicnliam receperin,t, quanla suorum

conuvies delicto-

rum

incipiant

erubesccre

crubcsccntes aulem possint

prioribus renuntiare peccatis. Considcra mihi

nunc

ali-

quos fornicantcs, inequitantes viduis ac pueUis, aliena rapientes


;

et

gloriari solere,
suae titulos

non sohim non crubescere , sed etiam tanquam vel pulchritudinis vel polentia5 deferenles de quibus bene dixit Apostolus ,
in his
,
:

quod
> 1

Eorum
IV, i3.
111,

gloria in confusione

ipsorum*
78.

eo detes<

Tim.

>

iPsal.

xxvi, i3.

' Id. cxviii,

Id.

vii,

!),

Philip.

19.

EXPOSITIO IN FSALMOU CXVIII.


tabiliorcs ipsis criaiinibns suis, tant,

Sig

quod eum tanta commitnon confundanlur. Verum eorum si quis poslea


,

veniat io Ecclesiam

crcdat in

Evangelium

compungatur cordc

Dominum Jesum lunc demum


;

audiat

incipiet
iis, qjiae

quam

alrocia et gravia deliquerit, agnoscere; et in

agnoverit, erubescere.
in priTceptis Domini Ego autem exercebor ia praeceptis luis, in Lege didicisti; hoc est, si bos adversarii ceciderit, vel jumentum' ut non deserendum existimes, sed elevandom. Quod autem ait t Injuste iniquitatem potius
sit

XLII. Quid

autem exerceri

noslri, quia dixit

gesserunt; in

qucm boc

dicatur considera, nisi in


:

eum

qui forte juste iniquilatem gerat

id est, si laesus

per Le-

gem

se

incipial vindicare

juxta pracepta Moysis, juste

videtur facere iuiquilatem, sed


praicepta. t ideo ait
:

non secundum Evangelii

Non

veni rocare justos, sed

peo

Bcatores^;

quia Judaei ad vlndicandum se auctoritate

Legi utuntur.

XLIII. Habcs hoc et in Apostolo

Sobrii estote

et

>juste\ >Nou solum sobrios nos, sed etiam juste sobrios


esse debere docuit evidenter,

Potcst

aulem

aliquis et so-

biius esse, et

non

juste sobrius; ut sobrius sit a viuo, et

non

sit

sobrius aequitate, atquc justitia; est

iniquilatis.

Potest et aliquis ebrietati et luxuriae

enim crapula semper

indulgens, dura aliena tamen diripere conatur, eo occupalus studio sobrius esse a vino, et non sobrius a rapinls
:

nec

iste juste sobrius.

Idco Apostolus admonet, ut

sit

ia

nobisjuslasobrietas. Dcniqucaddidit: Etnolitepeccarc.

Qui euim peccat

etsi

sobrius

slt t

non potest tamen

tan-

quam
hoc
t

juste sobrius praedicari.

Molite, inquit, seduciff

est,

ne

alicui

erroris ebrietas vos faciat tcmulqptos.


* ;

Corrumpunt bonos mores colloquia mala

eo quod
<

Exod.

xxiii, S.

Matlh.

ix, i3.

' i

Cor. xt, 34.

Ibid. 53.

aao

S.

AMBROSII

ore et lablis Infidelinm lanquam ebrietas qnaeclam morlbns


audientis infnnclilnr. Mcriloqne addidit

Sobrii cstole jnste,

et nolite peccare.
ille sit
,

Ignoranliam cnim Dci qnldam habent

ut sobrins

qui

tnbat ebrictale perfidia3

non habct Ignoranliam Dci nec tijusle autem sobrius, inquo opo, :

rnm

gralia

cum

fidei sobrietate resplendet.


:

XLIV. Seqnitnr versns septimns


qui timent
te, et

Convertantur ad
*.

me
Si

qui scinnt testimonia tna

Alius ha

bet, maxime juxta gr.-ccum : Convertantnr mihi.

Ad me

legimns

convertantur

cpii

liment

Denm, de

commissis propriis erubescant; vel certe luant snpplicia


delictornm
:

convertantur autem ad Dci servulum, prout dediscant pudenda commit; emandatione doctoris exuant mores suos ,

pheticamque doctrinam
tere
,

et tanli

delictorumque labe detersa , virtutum induant disciplinam.

autem ita legimus Convertantur mihi, hoc est, quoniam exercebor in praeceptis tuis mihi convcrlantur, mihi
Si
:

autem jam non peccanti, jam non

crranli. Convertantur,

inquit, qui tlmentes te propriis renuntlavere peccatis; ut

consortlo justorum Propheta ad uberius provehalur et ipse

de ca gratia quae ia ipso est


bus. Convertantur igitur

plurimum conferat audlenti-

jam, non peccante me, justi ad justum. De testimoniis autem puto jam non opus esse repetcrc, cum ante jam dictum sit.

XLV. Seqnitur
cnlatum

versus octavus

Fiat

in justlficationibus tuis, ut
est

Quanto excelsior

Propheta

vel

cormeum imma' non confundar^. munere propheti

vel regni gratia, tanto magis sequilur humiiitatem, et docet quid nos debeamus imitari; eo quod Prophela lantum immaculatum cor fieri sibi deposcit. Snpra postulavit Cor mundum crea in me, Deus '. Non dixit, Fac
:

sed Crea; ut de integro cor ejus instauret et mundet.

Psal. cxviii, 7p.

"

Ibid. 80.

Id. i, la.

EXPOSITIO IN PSALMXJM CXVIir.

221

Major quldcm in hoc sermone ambilus


cor est a

est.

Grande enim
reci-

Dumiuo crcalum, quod

recipiat

Verbura de coeet

lcstibus \ irtutibus, ac Potestalibus. piat

Grande cor quod


Inhabitabo in

ipsum

Dominum
in ipsis
*.

dicentem

illis,

deambulabo

Uth.^ec igitur recipiat, creatorem


fieri
,

sibi cordis sui

non Angelum
ait

scd ipsum

Dominum

deprecatur, qui coelum crcavit et terram.

XLM.
quadam

Et bene

Immaculatum; qula cor hominis


quanto etlam facla ipsa

velut indecenlium cogilationum coUuvione ma*-

culaliu". Si cogitatio ipsa polluit,

contaminant? Noli extraordiuariis cogitationibus adversa


Datun^e contaminare penetralia; ne id inquinamento grnvi

polluas,

quod putas habere

quasipossiscrimlna eluere,

mundum. Manus lavas cum meulem tuam immundis


te

cogitalionlbus inqulnatam lavare non possis.

Et Pilatus

manus

lavlt

lere pollutus

Audi quia

et

colnquinat

suum lavarc non potult. Mansit scequamvis manus suas aquas infusione lavisset. cogltatlo Inqulnat Non quod Intrat in os, hominem sed quod exit de orc. De corde
sed cor
:

enim exeunt cogltatlones malse, homicidia, adulteria,


>

fornicatlones, furta

falsa testimonia, blasphemiaB. Ilaec

sunt quoe coinquinant

hominem
:

^.

Si ergo inlus colnqui-

naris,

prlusmunda quod
lacum
cssc

intus est. SI

quod

intus est

muafluat,

daveris, et exteriora mundasti

nt

si

aqua turbidum
si

frustra putes

mundandum,
tibi

fons profluat ccc-

nulentus; receptacula enimtersisse nlhil proderit,


fonte
sit

cum

in

villum.

Ipse
est.

antc purgandus es

ut fluat

omne quod purum

Cortuum cogltationum tuarumcst


aqua impurltatis evo-

scaturigt). In illo foute vel lurbida

raltur, vcl slncera pielalls

unda pronimplt.

XLVII.

Didicisti cor esse

mimdandum,

disce

qaemad-

modum mundes. Mundat huuc fontem juslificatiolegitima,

3 Cor. Ti, 16, exLcTit. xxTJ, la.

Mattb. xt, 17-ao.

222

S.

AMBROSII

hoc

est, coiifcsslo

peccatorum. Denique Piibllcanus iUe

qui peccata proprialatebatur, justificatusmagis de templo,

quam Pharisaus
risreus,

exivit; quia jcjunia sua et

munera Pha-

alque innocentiam pracferebat.


est

tuam, illam aquam de qua dictum


llum
in

Munda crgo aquam Aqua alla considedit, nisi


si
si

corde

viri *.

ti

Bonam
:

tibi

aquamnatura
pura
,

eam
si

cceno tuo polhias


sit
,

ipsa te dihiit,
nihil

simplex,
ter-

etiam naturahs

si

habeat sordidum alque

Tenum. Quid mah est, si ea aqua, quae mundare debeat, polhiat? Sed non est aqua tua quae te pohnit. Ista aqua
ahena

est.

Denique dictum

est tibi

Ab ahena aqua

abs-

tine te

^ Ahena aqua mentitur et fahit, et conlrarium


:

naturaeprofluit. Ideo ait

Fihiahenimenlilisunt mihi

';

nam

si

aheni non fuissent, ulique non fcfehissent. INemo


''

ergo glorielur castum se iiabere cor

qnemadmodum

Salomon

dixit

Sed qui gloriatur,inDomino glorielur^

qui sanctis suis cor

mundura creare dignalus

est, et im-

maculatum
tificeris
^.

facere justihcationibus suis. Qua3 sint juslifi:

cationes, audisti dicenlem

Dic iniquilales tuas, ut

jus;

Ergo qui

iniquilates suas dicit, justificalur

qui autem justificalur, non confundilur; quia

pudorem

peccatorum malura confessione

praevenit.
xviij

Prov. XX, a Cor. X, 17.

5.

'

IJ.

V, i5.

3 Psal.

46.

Piov. xx

y.

6 isai. xliii, 26.

EXPOSITIO IN PSALMIM CXVIII.

Sb3

SERMO
Caph.

XI.

I.

Incipit

undeclma

littera

Capk, quae

lalioa ialerpre-

talione siguificat,

Curvati sunt.

Sonus inlerpretationis
qui

ipse uos docet, quid sit curvari

enim iuclinalur

in
lit-

terram, curvari videtur. Lnde


tera
:

ait

Propheta sub hac

Paulominus consummaverunt
,

me

in lerra

*.

Cur-

vatur autemqui agit pceuiteutiam

eo quod ccrviccm
et

curvet,
gis

dum

humiliatur ad

Dominum,
sifleclas

suam inleriorem ma-

cervieem, id est, cerviccm mentis et cordis. i\am de


est
:

hac cervice dlctum

Nec

utcirculum colluni

j>tuum ^;qui enim cor

suum non

ilectit, frustra cervi-

cem suam
II.

flexerit.

Docct etiam Hieremias propheta humilltatem ha6 interpretatione signari. Ait euim suh hac littera iu Threnis:

Quia non repellet in aeternum Dominus; quia cum hu>millaverit, miserebitur secundum mullitudlnem miseri

cordise sua?; quia


filios

non humiliavit
*.

toto corde suo,

neque
et in

repullt

houiinum
,

Bonum

ergo curvari, ut hu-

miliemur Domioo

et

Dominus misereatur. Denique


ait

superiorlbus sub hac liltera idem Hleremlas propheta os-

Omnis pospttlus ejus ingemiscentes , quaerentes panem, dederunt desideria sua in escam ut rcficlant animam. \ ide , Doxmine,et aspice, quia facta est sine houore \ Ergo qui
tendens gemitus, et humilitatem plebls,
:

Psal. cxTiii

87.

Isai.

tviii

5.

'

Thrca.

111,

3i-53.

.4Id. 1,

u.

224

AMBROSII
,

animae sueb quaerit refeclioncm

humilitate curvetur,

quo

possit citius ad Domini pcrvcnire misericordiam.


III.

Ideoque tanquam curvalus multo amplius animaac


est
,

menle, quam corpore exorsus in salutare tuum anima mea


speravi
*.

David, dlcens

Defecit

Non

usitatus

verbum tuum supersermo nos capial; ut tanquam


ct in

corporea3 fiitigationis defectionera hujusmodi judicemus.

Neque euim hoc solum

dixit

Defeclt anima

mea

sed,

Defeclt in salutare tuum. Itaque ut de nsu capiamus


si,

exemplum,

verbi gralia

dicamus

Defecit

ille in

illam,

videtur exprlmi hoc vcrbo

quod

totus in mulierls desideest

rium cupiditate
ter

transierit.
nisi cjus

expetimus,

quod vehemenmaturiorem habeamus effectum


Et quidqnid
intentione lassare.
,

id nos videturlonga

quadam

Amor imsi

patiens die nocleque meretricias fores pulsans

diutius

potiendi desideria difierantur, ipsa deficit expeclatione

dum

sperat

in

quo utique non


deficit in ilkid,

finis

amoris, sed incre,

mentum
animam
ipso

est. Et quidquid est desiderabile

si

non contin-

gat desideranti,

et quasi

ipsam deponit

qui desiderat. Si
:

dat vircs spes proxima

si

tamen spes propior assurgat, autem absentia sit dilecli, eo


,

quod absentem

desiderat, qui concupivit

anima; suae

patitur defectionem. Itaquc quanto longius est istud quod desideratur, tanto magls deficlt qui desiderat. Id est crgo
deficere;
diligat.

unumquemque
ilii

in id totis studiis

migrare qucd

Illud cogitat,

adhaerct, illud personat,

quod
quem^,

receperit difigendum, in id qnadam

anlmEe defectione
,

transfunditurjut

si

materfiHicxpectetpraBsentiam

admodum

expcctabat Tobioe uxor fifium percgrinantcm


angusllls constltuta
,

dcficicns a desiderio, ct in

ct lan-

quam resohita virlbus. Quid enim afiud nlsi defectum quemdam ejus verba significant? Scd quo magis lassatur
PsJ.
cxviii, 8i.

'

Tob.

X, 3, 4< ct seqq.

EXPOSITIO IN PSALMCM CXVIII.


aflectiis
,

'

'

825

eo amplius amor crescit

et

quo diulius abest qni

deslderatur, eo expectantis desideria majore

qnadam

yi

amoris ignescunt. Caro deficit


getur.

sed cupiditas alitur et au-

IV. Hinc ergo colligere

possumus quid

sit

Dcfecit in

ssalutare

tuum anima mea. Etenim


,

Spiritui adhasrens

ab eo quod est anima et fit unus spiritus Qui adhaeret Domino, unus spiritus cst*. Ita que sanctus et timens Dcum, nesclt ahud desiderare nisi

anima

deficit

quoniam

sahitare Dei

quod

est Christus Jesus.

Ilhim concupisclt,

illum desiderat, in ilhim totis intendit viribus, illum gre*

mlo mentis

fovet, iHi se aperit et cfTundit

et

hoc sohira

vereiur, ne illum possit amittere. Ilaque quanto majore


desiderio exercilata fuerit anima cupiens adhasrere salutari

suo, tanto magis deficit. Ergo isla defeclio

imminutloncm
sub-

quidem

fragihtalis, sed

assumptionem virlutlsoperatur. De:

nique ipse ahbi dicens


jecil infra
:

Silivit in te

anima mea
te
:

Adha?slt anima
^.

mea

post

me

snscepit

dextera tua
fonti
,

nec aliud

QuI enim sllit, cupit semper adhasrere sibi nlsi aquam expetere et contingere viSuscipiens ergo dextera
facit

detur, ut Ipso pascatur aflectu.

animam meam,
esse

et

de suo virlulera impartlens,


:

eam

quod non erat, ut dicat '. j vivit autem in me Christus


Inqult, et deficit anima

Vivo antem jam non ego,


Concupiscit,
*.

Discc autem etiam exemplo

defectionem istam nimia3 esse cupidltatis.

mea

in atria

Domini

Ante
con-

concupiscens, Inquit

et quasi

totam

se efl^undens in

cupiscentlam
Deniqiie
BQiiis

longo fune suspensa defecllone dlssolvilur,


deficiat
est
,

quomodo

anima

in salutare

Dei

Hiere-

docct.

Et factum

inquit, in cordc
,

mco

ut ignis

4irdcns

fiammans in ossibus meis


Ti,

ct dlssolutus
*Ga1al,'ii, ao.

sum

unPial.

lOor.

17.'-*- 1fsol.

isni

ct

o.

<

LVII.

l5

226

'

S.

JLMBROSII
*.

dique, et ferre non possum


desiderio

Hoc

fgltur

inflammatus

ait

David

Defecit in salutare
speravi.

tuum anima

mea

et in

verbum tuum

verbum ante enim spes praecedit et ideo sequilur defectio. Speravit autem in verbum quod praedicatum est esse venturum, quod potest intelligi de Deo Verbo. Aut cerle in verbuln speravit, qui verbo quo Domini nostri Jesu Christi annuntiaccelesti credidit
V. Recte speravi dixit in
,
.

tur adventus

vel

quo ejus

gloria declaralur.

Ergo Pro-

pheta considerans quaj legerat, ct cernens qnod


aberat a salutare Dei, concupiscebat
;

cum

adesset corpori, velut quibusdam ligalus vincuhs hujus


vitae,
,

desiderabat

deficiebat, et toto dissolvebatur alfectu


fieret

ut totus illius

quod desiderabat,

sicut etlam in posterioribus ipse


tri-

dicit :

EiFundo in conspectu ejus oratlonem meam,

bulalionem

ex

meam ante ipsura pronunlio, in deficiendo me spirltum meum ^. Defecit enim ejus spiritus
,

imo ab eo

deficit spiritus suus,

qui se ipsum negat

ut

adhoereat Christo.

Unde

seniitae ejus
,

cognoscuutur a Do-

mino

\I.

quia non sunt carnis Etenim requirentiam

sed Christi semite.

Deum
,

vla Christus est.


,

Etnos
Dei
;

igitur iliud

concupiscamus seternum

illud salutare

non concupiscamus pecuniain quam avarlssimi concu-, piscunt non concupiscamus ahcnae uxorls dccorem, non anibltionls exagltemur dcslderio non saeculari intendamus glorlse, non fallacis circumscriptionls studlis occupemur, non proximum circumvenire iniqultate cupiamus non'
,
,

postremo partes vulpium simus


terlora demersl,

in terrenae vohiptatis
et

in--

tanquam exules ffiternorum,


dejecti.

de

illa

supernie

spei

pncsumptione

Attollat

igltur

so,

anima nostra deflciens viribus


Dei
,

suls; ut adha^reat salutarii


,

qui est Ghristus


9.

Dominus Jesus

quod

inlerpreta-l

Jerem. xx,

Psal.. cxli, 3, 4-

EXPOSITIO IN
tione dicitiir
virtiis

MALUVM

CXVIII.

*9^

Domini

salns. Ipse est

enim

salus, veritas

alque sapientia. Qui igilur deficit sibi, ut virlul^

adiiaereat, amitlit
et.

quod suum

est,

acciplt

quod astcrnum

VII.

Sequitur
:

Defecerunt oculi mei in vcrbnm tunm,


consolaberis

idiccntes
tixvi,

Quando
:

me*? Supra
servata est
:

est

-Kr/xx-

hic

Gsufir/TJxb-y

ibi in salutare deficit

anima, eo quod
hic in ver-

concupiscit

eum, cujus Passione


Illic
fit

bum Domlni
unum
ut
fiat

Prophetae oculi defecerunt. Et vidramus ne


adhi-erens Christo

quetuadmodum

anima

deficit

In

spirltum, et

unus spiritus;

ita et
isti

deficiant oculi,

una mens. Oculi enim mentis


hominis
,

sunt oculi. scilicet

interrorls

non

hi oculi qui ministerlo


et

fungunlur
ille

obtutus. Est
est oculus
,

enim oculus
qul
est.

mens, carnis

sed
,

caecus

non videt quae divina sunt


dicit

qui frustra

mentecarnisinflatus

Estet aliusoculus, sensusChristi,

quo Ecclesia videt Chrislum; sicut Ipse Corde nos cepisti uno ab oculis tuis ^.
Christus videtur
,

ad Sponsam

Merito nno oculo


:

quia non videtur oculo carna!i

aut

qula duos oculos habens Ecclesla,


fidei

moralem

et

myslicum,

oculo plus videt Chrlslum.

Mystlcus enim oculus

acutlor est, moralis dulcior.


VIII.

Et fortassc
,

isli

oculi sunt, quIbusPauIus videbat

aetcrna

ubl ca?pit corporalia non vldcre. Denlque qui


vidlt

Christum non videbat, priusquam oculos amitteret,

eum posteaquam visum


dixit
:

amisit oculorum. Vidlt


?

Quis

es,

Domine
*

enlm qui Videbat utique Christum quera


:

etlam

iquid

Domlnum fatebalur. El Infra Domine, inquit, me vi facere ? Non ergo vldebat cum cujus ex,

pectabat imperium? Qulbus igitur oculis videre Paulus


plus ccepit, nisi
t
IIs

quos nobis ipse monstravlt, dicens


et

Orabo

spiritu,

orabo

mentc*
g.

Denique ut
6.
i

scias quia
Cor. xit, i5.

Pwl. exTni, 8j.

Canl.

it,

* Act. ix, 5,

i5.

22
viclit

.,

S.

AMBROSII

orando

Factnm

est, inquit, reverlcntl raihi In

Hle-

rusalem,

cum prarem
:

in

templo, pavorem habui, vidi


,

illum dicentem mihi

Festina

ct exi citius de Hierusa-

lem; non enim recipient teslimonium tuum de me*. Isli ergo oculi in verbum Dei deficiunt, el dicunt Quando
:

consolaberis

me ? Islis

oculis Prophelae dicebantur viden-

les; quia per revelationem ea quaj erant abscondita,

mente

cernebant.

IX. Quid est oculos deficere

De

corporalibus dica-

mus quem desideramus


,

ut intelligamus de spiritalibus.
,

Nonne quando

ali-

et speramus allbre, eo dirlgimus ocu-

los

unde speramus

esse

vcnturum ? Itaque contenti diu

quotldiana expectatione deficimus. Sic


ciens inviam, sollicitisadventum
filii

Anna circumspi-

explorabat excubiis*.

Sic David propheta, currentem de prselio, posltis in turre

exploratoribus
gestiebat
'.

interrogare de sahite

filil

pater sedulus

Sic teneraj uxor aetatis de specula littorali, in-

adventum ; ut quamconjngem navigare, metuatque ne videndi gratlam dilectl allus antevertat nec Video te marite ; sicut Anna ipsa possit prima dlcere
defessa expcctatione viri prajstolatur

cumque navim

viderit, ilhc putet

dicebatadfilium

Yideo

te,fili,

amodolibentiusmoriar'' ;
suavitate

mortis videlicet dolorem exoptati conspectus

non

sentlens.

Ergo ut

illa

quae advenienti viro se optat of-

ferre, ablegatis
tas vlantls aut

omnibus domesticis occupationibus, semi-

pedum

vesligia legit

sic

Propheta curis
in

exutus saecularibus, interiorum

oculorum

Verbum Dei

pervigU custos usque ad dcfectlonem sul inlendebat obtutus


,

corpus suum rcdigcns servitutl, et animam suam

ad humilltalis patlentlam araneae modo tabcscentls erudlens. Desiderabat


gltiebat in
s

enim

sicut cervus fontes


,

aquarum

et

Dominum Deum suum

cupiens ejus videre

Act. XXII, 17, 18, --

Tob.

X, 7.

3 Reg. xviii, 24.

Tob,

xj, 8.

ExrosiTift

iif

T6ALr\i cxviii.
;

229

pracscnliam, et apparcre anle lacipm Dei

nimioquc desi-

derio el vchemcnli cupidilate deficiens, tnnc sc habilioreni


iis

qu;e dc Doniino poposccrit

impelrandis prophetica

gratia praesumebat.

Etnos

igitur

intendamus cor nostrum,


,

et verbum Domino postulemus, atquc intelicctum dari. Si quis de louginquo \erbum Dei obtutu mentis aspexerit, nondum planum atque distinctum, is velut quibusdara

ut possimus intelligcre series Scriptnrarum

Dobis venire a

oculis inlerioribus Yerbi navigium appropinquare animse


suae cernit.
gis quasi

Quo autem

expressius videre coeperit, eo


sit

ma-

ad portum veritatis festinat acccdere, ut

proxi-

mus
tes
:

invehendaj.

X. Defeccrunt ergo oculi Prophetac in verbum Dei, dicen


,

Quando

consolaberis
ct
;

me ?

Si oculi
,

isti

significati

sunt

quibus cernimus
consolabcris nos

videmus
hoc
est,

dicere debuerunt
singulariter, sed

Quando

non

pluraliter ?

Sed quia oculus menlis

et oculus carnis

unus

homo consolatione fulcitur, cum caro etmcns diversa non cupiunt, sed unum desideranl, unura requirunt ideo iutenti ad eum qui ait Ego et Paler unum sumus *, isti quoque oculi unum se esse confitenoculus fiuDt, et lunc
;
,
:

tur; quia

uno atque eodem desiderio officloque funguntur.


si

XI. Deficlebat ergo in verbum Propheta. Nos aulem


otiosos nos putamus,

verbo tantummodo studerc videa,

mur
qui

et pluris icstimamus eos qui operantur

qnam

eos

studium cognoscendie Divinitalis exercent. Dicunt


:

enim plerique
caDtera sint, Si
si

Ecce homo

et opera ejus.
;

Quasi vero qui


istud quanl

verbo studcat, non operetur

cum majus opus


,

enim opus
:

justitia est

si

opus temperantia,
;

opus forlltudo

ulique opus est etiam sapientia


virtutes habentur.
est,
.

isiae

enim quatuor principales


ratur Chrislus

Nam

si

ope-

sccundum quod justitia

otique operatur

Joap. X, 3q.

.'.
,

23o

S.

AMUROSII

secundum quod Verbum


cipio

cst.Et operabatur cum esset in prln-

apudPalrem. Denique IVripsum omnia facla sunt* ; ut scias operatorem omnimn esse et opus nostrum esse Ciiristum .Icsum. Elenim sccundum quod verbum est,
,

verbum
Marlha

inquirentibus, grande opus

verbum
ei
:

esl.

llnde

cum
>

festinarct circa minislerium,


:

Maria autem verbum


quae minislrabat

Domini audiret
libi

ea quje audiebat,

meruit antcferri. Dicenti enim M:>rthae


cura3,

Domine non

est
?

quod soror mea

reliquit

me

sohim minlstrare

Dic ergo

illi

ut rae adjuvet. Respondens, dlxitDomlnus:


eloglt, qnae

Marlha, Marlha... Maria bonam partem


.aurerelur
ilH

non
esse

^ Itaverbum cognoscere majus opus


,

quam

minlstrarc

divinae auctorilate sententiae definitur.

XII. Sed fortasse dlcat aliquis dictum esse ab Apostolo:

Quia non

in

sermone regnum
In

Scriptum non nego, sed

quem
non

inflatus efiuderit,

est Dei, sed In vlrlute \ quo sermone, cognosce nempe qui audientibus sermo prodessc
;

possit, qui sinc ostonslone

sit

splritus atque virtulis,


;

hunc sermonem Pauhis non dignatur cognoscere vuit enim magis virlutem sermonis agnoscere. Denique nolebat
talem

suum

esse Apostolus

sermonem, qui
:

in infirmitate

vcniebat, ut alios facerel fortiores

in

timore et tremorej
:

ut timentes nihil metuercnt, nisi

Dominum Jesum

tre-

mentes pacem ejus tranquilHtatemquc scrvarent. Audi ergo quaiem Apostolus sermonem habebat. Et sermo

inquit

pientlae

meus et praedicatio mea non in persuasione saverborum, sedinostensione spiritus etvirtutis*;


,

quia fides non in forensi sermone sapicntla3


tute firmatur.

sed Dei virvirlus est, in

Ergo

in

sermone sanctorum
isto ac

sermone autem forensi Yirtutem autem esse


Propheta

in

phiiosophico vanitas mundi. scrmone sanctorum etlam iste


;

te doceat, qui ait


3.

Domlnus
' l

dabit

verbum Evan*
4

Joan.

I,

Luc. x, 4o-4a.

Cor.

iv, ao.

Id,

ii,

4.

EXPOSITIO IX PSALMUM CXVIII.

aSl

gelizantlbus virtute multa

>

koc

est

dt roalta possint
est ergo

Tirtute

Evangelium praedicare. Probatum


sit

Evangelii praedicatlone
gelii,

virtus
:

praedicatio

quod iu autem Evanquin

sermo sanctorum

est

ita

dubium non
:

residet,

in

sermoue sancto

sit virtus.

XIII. Sequitur versus tertius

Quoniam

factus

tanquam utcr
oblitus
^.

in gelicidio, justificallones tuas


ista,

som non sum


suura

Vox

vox justi

est, qui mortificaverit

corpus; recte enim uter dicitur justus, qui expoliatus, non

nudus ioveniatur

uter

namque de

exuviis

fit

animantis

mortui. Igitur et nos peccato moriamur, ut vivamus Deo.


Replcti spirllus jucunditate, et suavltate
laetltlae,

erlmus

exuviae spiritales, carenles infirmltate corporea, et inlegr*

mentis slnu infusam nobisdivlnorum mysteriorum graliam


reservantes.

De

hls utribus dicltur, quia


^

vinum novum
,

in et

utres Dovos mittunt

qui volunt utrumque s^rvare


eflluat Igllur tuus hic uter,

corpus, et graliaui.

Mon

non

non terreno inveterascat situ; ne vinum noTum veteres utres rumpat, quo scindantur utres, fundatur
rimosus
sit,

gratla.

Mon ilerum

sole iniquitatis et

uimla

vi caloris ares-

cant

sed ferventium viscerum cupiditates diversae nlvali


frlgore tcmperentur. Frigescat aestus hbldinls, et

qnodam qnodam

contlnentiae gelu

jejuniorumque reslinctus

ma-

tutina oratlone perfletur;

quando

sicut ros, ita super ter,

rara nostram Dei verba

descendunt

slcut

imber super

gramcn
ista

et sicut nix

sup^

fienum. ^icsclt utrem

bonum
inter-

nix la-dere, nix quae divini splendore fulget eIoqiII.


refrlgerat,

Nix hacc

non adurlt
et

facundat

sata,

non

necat. Mix haec praeceptio contlnentlie est, quae calorem


facit

corporeum

frigere

tioguit ardorem. Et forte ideo

omnem cum

naturae inlerioris resresurrectlonis suae de-

monstraret glorlam, vestlmenta ejus erant candlda sicut

Psal.

uTii, 12.

Id. CXT1H, 83.

Mallb.

ii, 17.

'

232
nix;
iit

S.

AMnROSII

pcccati

non solnm ipse alienus a^slimarctur a contaglone vcrumetiam fpu'ciimque resuscitatur congelatis
,

conjiigii cupiditalibus,

resurgere frigidus viderclur. In rc-

surrcctione cnim nequc nubunt, ncque uxores ducunt

sed erunl slcut Angeli Dei in coelo. Boni ergo utres frigidi,

hoc

est,

in gelicidio constricti pruinis,

non

libidinis ca-

lore resoluli.

locis,

XIV Utrem autem corpus hoc dlci, licct ex pluribus tamen ctiam inde intellige, quod Adam et Eva ubi imaginem deposuere cffilestis, quam ante portabant, ima-

ginem terrcni hominis induenles, tunicas dicti sunt vestiti esse pelliceas* corporalcs enim eos de spirilalibus fecerat culpa commissa. Nec ilhid absurdum ad intelligeudum quod ita se dicat faclum David sicut ulrem In gelicidlo;
; ,

eo quod

in asperitate Ilcet positus glaciall

morlificaverit

tamen corpus suum; nesentiret hyemis illius asperitatem, quam Salvalor dlcit gravcm futuram esse fugientibus ^.
Sicutenlm glaclem non
mortui
tiro
;

sentituter;, quia pcllis cst animalls

ita

mortuus peccato Propheta


:

frlgus pcccati sen-

non poterat

vel certe

quod non frangatur necessita;

tibus, nec resistat caro menti


se inflectat iirjperiis, et in

scd molllor ductu


gellcidlo

animae

hoc mundl
sumus,
ct

non arescat

vel qula corpus affliclionis

mortem Dominl Jesu


ille

semper

in noslro

corpore circumferre debemus. Hic est


incrassatus et

nter qui castigat corpus suum, non ut

obesus populus, qui sedil manducare et bibere, et surrexe-

non vlno, sed quo non botryo amarltudlnls non draconum furor non furor aspidum sed poculum Inebrians quam praeclarum est In hoc ergo gloriatur David, quia factus
est uter qui

runtludcre^ Hic
spiritu
,
:

incbriat

in

est sicut uter in gelicidio


ilens.

operationem peccati non sen-

Gcn.

III,

21.

--

Mfttth, XXIV, ao.

- ^

Exod. xxxii,

6,

EXPOSITIO IN PSALUUM CXVIII.

933
Sicnt

XV. Et
rationem;

l)cne peccatimi

gollciJio

comparalur.
est,

cniui gelicidlum ad
sic

nuUum usum ulile

ad nullam ope-

cnlpa nuUi prodest usui uulll opcrationi: et

idco sicut gclicidiura declinanda est, nc noceat ct adurat.

Bonum
non

ergo mihi

fieri

sicut

utrem

iu gelicidio;

utpossim

oblivisci justificationes

Domini, ut earum liquore per-

Non ergo Yacuum, sed plenum hunc ulrem esse oportet, plenum spiritus, plenum juslificationum; ut peccata mea ipse confltcar, ut luxuriam carnis meo: comprimam ; moriendum cst enim mundo, ut vivamusDeo. Si autem vivamns carni, mors ulique est carnis prudentia vivere non possumus Deo; qui^ inimica cst Deo carnalis ista sapientia , et vita
fusus refrigeret omnis fervor internae cupiditatis.
:

sxcularis.

XVI. Sequitur versus quartus < Quot sunt dies servi i^tui? Quando facles ralhi dc perseqncnlibus me judicium' ? Potest sic accipi Quot sunt dies servi lui, quasi dicat Quanti sunt dics humani, quantnm lempus, qnantum spalium? Cur Invidelur lam brcvi vllre; ne tranquillo cursu istius saBculI perfruamiu'? Cnr in brevi spatio tam mulll persequentlum nos laquei tenduntur? Adsil jani judlclum, In quo pcena est perfidorum, in quo persecu:

loribus dlgna impletatls suae pretia redduntur. Vcl sic

Quousque

iosultare poterunt ?

quousque inquiclare, qui

ncs divcrsls modls quoerunfaflligere?

Non

serus erit ter-

minus; etcnlm quasi Propheta celerltatem transcurrendae

non annorum, scd dierum aestimatione subducit, dlcens Quot sunt dies servi tui? Et beoe dles dixlt; ut noa solum moras annuas prophetlca visione transcurreverumctiam splendidum sibi vitic hujus curriculum rct
istius vitae
:

virtutum
f

linnlne
facies

declararct.

Merltoquc

sccurus

ait

Quando

mihi de persequenlibus

me

judicium ?

Psa!. cxTiii, 54.

234

S.

AMBBOSII

Miht, inqnit, judiclnm dc perseqnentibus facies, non de

me

perscquenlibus jndlcium dabis; quoniam non resurin judicio.

gunt impii

Sed mihi,

inquit, da judicium

ut

cum remuncras

innocentiam, fidem provehis, misericor-

diam coronas, impii persecutores meritorum praemiis propheticorum judicentur. XVII. Non absurdum etiam illud, ut quia breves dies et
pauci sunt
circa
islius vitac,

non

diutius gratiam
:

suam Dominus
est

Prophetam suum
faciat.

differat

sed

ipsi

judicium de perde per-

sequentibus

Nam

hic

quoque jndicium

secutoribus; siqnidem qui non credit in Christo, jam ju-

autem hoc est, quod dedit servulis Dominus Jesus dicens Habebitis polestatcm calcandi super serpentcs, et scorpiones, et super oninem virtutem sinimici*. Et verum judicium, in quo torquelur inimicus,
dicatus est. Judicium
suis
:

sicut ipse confessus est dicens

Quid.... venisti ante tem-

pus torquerenos^

XVIII. Hoc crgo deposcit virtulum stabilitale fundatud


Propheta, ut subjiciatur
sibi in
sibi

non homo, sed

ille

qui locum

homine

vindicavit.

Unde

et Apostolus

ipsum magis

in

hominls peccato putavit esse damnandum, ipsum sub


ait
:

jiciendum, de quo

Conlerat Deus Satanam sub pe


perseciitore judicium

dlbus veslrls clto'.


gestit
;

Ex hoc crgo

sibi fieri

ut fidei propheticae vesllglis adversarlu^


suls

conleratur, et
sicut

commlnuat eum sub pedlbus


:

Prophet^

pulverem

et in

hac corporis

sui mititia conslitutus,

quamvis dies
graliam,

vitae

breves sint; triumphum tamen de adl

versario adlpiscatur,

quo rcformati hominls

in vetereril

qucm

ante dellctorum vinculis tencbat astrlctum,

et fervcntls llbidlnis hissabat aestu, llbertatem ingemiscat,

potestatem sentiat. Subjectus est igitur adversarius secun-

dum Domini

sententiam. Etenlm

Dominns Jesus
Rom.
xvi, ao.

venienis

Luc. X, 19.

Mallh.

viii,

29.

EXPOSITIO IN P5ALMUU CXYIII.


iii

It35

hunc mundum per tr.TC omnes conlrarias

Virginis

partum subjecit anlmo; nos;

potestales

ut fide lua, verbo tuo,

conversaiione lua, et operibus conterantur. Si ergo non


conteris adversariura, tua culpa cst, qui permissa

non

uteris potestate. Iq nobis est igitur, ut aut subjiciatur ad-

Tcrsarius, aut resultet. Si


cipit

enim actus nosler displiceat, inadversarius superbire si autem bonis inhaereamus


:

operibus, excerceamus studia castitatis,


liae,

justitise,

continen-

calcamus serpentem,

et

scorpionem. Calcamus enim


,

illum pcdibus cascitatis; conterimus et scorpionem


possit excutere
:

nc

calcamus contiQentiae
gressibus.

vestigiis,

verecunhac brcvi

diae, justiliaeque

Possumus ergo

ct rn

Titatriumpbum de adversariis haber3 perpetuum.

XIX. Sequitur
justi

versus quintus

iVarravcrunt mihi ia,

exercitationes, sed

non

sicut lex tua

Domine*.

Benc optat jndicium solum opera justi impcdire, verumetiam fidem superflua narrationc subvertere conati sunt. Etenim quasi fabulne
sibi fieri

de persequentibus, qui non

cujusdam

naenias narralas sibi dicit a^iXc^^taj,

hoc

est, su,

perfluas loquacilates.

Marratorcs enim superflui

sicut

hirundines

disputationis suavitatem nativae loquacitatis


est.

continualione corrurapunt, ut Aristotelis sententia

XX.

Superflua igitur loquitur haerelicus, qui non lo-

qnitur verilatcm, non loquitur

secundum legem. Qui au:

tem fundatus
spiritalis

in loge est,

novit a vcris falsa discerncre

eruditione doclrinae, h.xretica ab evangelicis dog-

mata separare. Ideoque ne mulli decipianlur, jubetur a Domino tacere peccator Peccatori enira dixit Deus :
:

Quare tu enarras

justilias

meas*?

Conticescat igilur

perfidia, qua^

tramitcm

veritatis tenere

non

novit, quae Dei

non servat. Cur enim per os suum assumunt peccatores Evangelium veritatis, in quorum ore veritas
praecepla

Psal. cxviii, 85.

Id. xlix, 17.

2!!6

S.

AMBROSII

non est? Oinnia aulem pnTcepla Del verltas, CluMStus antem verilas. Non ergo est Cliristus in disputatlonibus perfidorum, qui dicit perfido Os luum abundavit ncquitia, et lingua tua concinnavit dolum' lingua enim qure vult astruere mendacium, dolum ulique nectit assertis. Sed
:

hujusmodi fur
fures sunt, qui

est, et

cum

fure concurrens. Multi enlra


ulilltatem

verbum Dei non ad


:

suam

furan-

tur et rapiunt, scd ad fraudem

et

patrlmonlum quoddam

coelestium Scripturarum In sua furta delorquent, adulterina sibi


quaesita.

compendia coUigcntes, dolo magis quam veritate Sed hl sunt qui mlscent aquam vino tanquam
,

cauponcs pesslmi, adulterantes sermonem Del,

et in since-

rum

proferentes quidquld perfido et tanqua.m ebrio ore


et ideo afiena

deprompserint;

loquuntur a lege. Unde eos


piae-

bcne Propheta refugit atque reprehendit, sciens quid


scriplo legis accepcrlt.

XXI.

llecte ergo ait sequenti verslculo^

Omnia

prse-

ceptatua veritas: injuslepersecutlsuntme, adjuvame'.

Quasi bonus milcs bella non refugit, nec conflictus quamvis

gravlum praeliorum bcllator pavcscit assuetus


votlonls fidelia sibi

sed

fidelis

et provldus asplrare sibi dlvlnltus orat auxilia, et plie de-

adjumenta deposcit. Ideoque non


:

petit

ut persecutiones quiescant
tulat adjuvari. Sciebat

sed in persecutionlbus se pospie vi-

enlm quod omnes qui volunt

vere in C4uMsto Jesu, pcrsecutiones patiuntur. Mavultergo


persecutlonespatl; ut pie vlvere in Ghristo posslt. Et bene

non unam persecutionem, sed multas persecutlones


nec expressit vocabula persequcntium
tores,
;

dlxit,

quia multi persecu-

non solum quos videmus, sed etiam quos non videmus.

Persequunlur nequlllae spiritalcs, persequitur hagrellcus, Judaeus, gentilis.

Omnes

ergo sub persecutoribus, qui volunt 1


ix> p.

Psal. xLix,

ao,

Vide D. Guillon, tom.

i45.

Psal.

<;xvni, 86,

EXPOSITIO IN PSALUUM CXrill.


pie vircre; quia
iibi

S^
a

multi persecutores,

nuUum

perseco-

tiouibus

acat tempus pie vivere gestienti. Et fortasse

cum

persecutiones non palimur, tanquam condemnati habe-

mur

quia

nequaquam
sit clefinita

pic vivere velimus in Christo.


sententia,

Nam

utique

cum
is

quodo Omnes qui volunt


patitur, abdicatus,

pie vivere in Christo Jesu, persecutiones patiuntur*,


videtur
qui perseculiones

non

quod
fidei

non

sit piae

intentionis in Christo;

devotionem etenim

praclia

persequuntur. Si desint certamina, vereor ne deesse

videalur, qui cerlare desideret.

Omnia,
:

inquit, praecepta
t

tua veritas.

Quae praecepta

nisi illa

Si

me

persecuti

sunt, et vos persequcnlur^?Ha2cpraecepla David, ante


rior licct incarnalionis
spiritu
;

sacramento, jam tamcn audiebat in

et quasi Christi Discipulus

passionibus, scd certaminibus oflerebat

ad gloriam frucluosum

non subtrahebat se sciebat hoc sibi custodiam salutis tutum hoc ad


:

ut IVequentibus exercitiis justi piotas confirmaretur. Cito

enim

fides inexercitata languescit, et crebris otiosa tenta*

tur incommodis. Piemissas excubias caliidus insidiator ir-

rumpil: assuetum autembellovirumexterna frausinstruit,


et

ad

gloriosae provehit

palmam

victoriae.

Pax ergo

fidei
>

corruplelfe materia est.

XXII.

Quam
:

pulchre nobis persecutionis processere

tempora. Intentus crat sicut mendicus inlimaj ad


nientis afiectus
illi

Deum

adhaerebat,

nec ullas cogitationes


:

obstrepentes

sibi

precantis animus sentiebat

totis visce-

ribus fundebatur oratio, et

Domino

quidam misccbatur sermo cum quotidiana meditatio habebat jara contemptum

periculi, et

usum
,

calcandje mortis receperat.

Quod

amisi-.

mus

exercilium

tcnlant otia

quos bella non fregerant.?

Periculosa igitur et pacis otia. In pace plures persecutionesr


esse cocperunt.

NuUuserat tempore persecutionis

adulatori

Tim,

iii,

i2.

Joan, xv, 20.

.'

tiifjj

,'..

'J

'

.:

s38
qui calllda

S.

AMBROSII

mentem

adulalione tentaret.

Non vacabat animo

corporis delectatione dissolvi, et

hujtismodi quEe secundis

rebus excitari solent, admittere passiones. Ideo Apostoli

cum

caederentur, includerentur, exultabant

quod

illis

in-

juriis a3terna3 gloriae

meritum lucrabanlur, qui

digni fueillis

rant pro Ghristi nomine injurias sustincro*.

Non

erat

cura de patrimonio, studium de potestatibus et honoribus,

non de
sed
ille

prrelatione,

qux eliam

justos exagilare consuevit

se prajferri putabat, qui esset pluribus verberibus

flagellatus.

XXIII.

Mcrlto ergo David occaslones expetlt trlum-

phandi, et certandi copiam pro devotionis eruditione non


metuil, qui noverat persecutlones iniquorum proficere ad

incrementa

vlrtutis.

Non enim
sed,

dixit

Quia persecutiones

patlor, adjuva

me:

Injuste, inquit, persecutl sunt

me, adjuva me. Potest enim quis ct persecutlones pali, sed non injuste; qula est ellam justa persecutio, si oderlobsccenos;
,

mus

si Infesti

simus injustis;
;

sl

Iniquos vellmus
fraudis suae

opprlmere

ne pluribus noceant
si

sl

avaium

compcndiis exuamus;

execremur Insolentlam superbopro


dlcit
juslltia,
:

rum. Qui autem pro


sadjuva me.

fide,
Is

pro castitate perse-

cutionem patltur, bene

Iiijustepeisecuti suntine,

XXIV. Sequiturversusseptlmus: Paulomlnusconsummaverunt


tua^.

me

in terra

ego autem non dereliqui mandata


pluraque

Non

superfluo divinum quaeslvit auxilium, qui


,

sciebat sibl adversus fortes esse certamen


prffiha prasparata

sibi spi-

dimicaluro nunc adversus nequitias

ritales,

qu;e sunt in crelcslibus, nunc adversus calorem

sangulnis, et innumeras corporls hujus illecebras,

quarum

nexu vario

et

diulurna colluctatione lassatus pudendo

corruisset certamlne; nlsi fidei se radice tenuisset. Disca'

Act. V, 4i

'

Psal. cxvni, 87.

EXPOSITIO IN PSALMDU CXVIII.

s)^

mus

cavcre

quem gerimus

hic nobis hostis domesticas

hic inimicus gravis est nostri ipsius usus corporis. Inflam-

maturvino, ardet
ritur,

libidiue,

decore mulieris occursantis

accenditur, spe alitnr, desperatione uritur, illecebris exu-

non evaporat

cfleclu, tiraore turbatur,

metu

frangi

tur, luxuria

moUilur, lascivia dissolvitur, laborc aiHcitur,


si

soUicitudine faligatur, passione conteritur. Aliraris


tot adversarias

inter

passiouum viccs se etiam justus tenere vix

possit,

cum

impares simus eliam singularum certamiui?

Quem

vel sola libiclo

avaritia,

enervet,

quem non subjuget quem formido noa qualiat, quem luxnria non quem lascivia non emoUiat, quem non supplantefc
non vindicet
,

ebrietas?

XXV.

Quasi conscius igitur carnalis inftrmitatis, et ex,

plorator persecutionis hostilis

dicit

Paulominus con,

summaverunt me

in terra.

In hac utique lerra

in

qua

Adam
totius

primus corruit, et pudenda prolapsione dejectus*,

gressum (uturse posteritalis inflexit. In hac terra, in qua Cain rauuera fralerna dolens suis esse praelata, ruina est stratus invidiac. Denique vox fraterni sanguinis clama
vit a terra'.

lu hac terra

Noe

sanctus

qaem

tolius orbi

diluvia in tantis proccllis et fluctibus pervigiiem

probave

runt, ubi tameu otioso curas laxavit corpore,

somnum

ebrielatis oflendit', conluraeliara paternaepietatis incurrit,

docens periculosa

olia securoe essc virtuti. In

bac terra Lot

revercndi parenlis iraitator, quera


mitanae plebis

non luxuriantis Sodoirapuritas, non flamma SodomiE decoloravit


evasit

ardeotis involvit, veniabihs quidera ignorantiae, pudendae

tamen commixtionis non

incestura*.

Lritur

iste

flaramis mulierura, quera sulfurea flararaa

XX\

I.

In hac terra
17.

non ussit. etiam David propemodum consum10.

Gen.

111,

Id.

iT,

'

Id. IX, a, aa.

Id, xix

3a, etseqq.

,ii

4i|:ai:-.* s ;

2^0

S.

AMBROSII
et

matum

se esse dixit.

Siquidem pene motos pcdes suos


:

gressus suos paulominus scnsit effusos*

quia divitias sae-

culares ct successus corporalium prosperorum loco bcatitudinis acstimavit peccatoribns [abundare.

Propler quod

etiam flagellatus est

sed flagclla justoremedia salutis sunt.

a Castigat enim Dominus omnem filium quem recipit^. Unde eliam David conversiis ad Domini charitatem, atque non ignorans quod. caducis in ejus eruditus prseceptis caduca fortuito quodam deierantur eventu et quia non
,
,

divitiarum abundantia, sed virtutum gratia


bilis

vitae

proba-

mcrita pensantur
,

dilcxit

magis

quam

dereliquit

mandata Dei

quibus

solis

potuit

ingruentes

nequitias

spiritales, et insurgcnlcs

hujus corporis appelitus in hac


superare.

tam

fragilis
,

natura) infirmitate

Magna

igitur

virtus

qure sub tantis perseeutionibus constittita, et pene


;

tamen suum non est oblita praesidium, ncc mandata Domini dereliquit. XXVII. Ideo quia sohim sibi Deum profuisse cognovit,
oppressa
preces ad

Dominum
oris tui'.
;

dirigens

ait

vcrsu sequenli

Secuntes-

dum

misericordiam tuam vivifica

me

et

custodiam

Btimonia

Quam

vivificalionem sui poslulet,


,

supra diximus

quia non id prccatus est quod habebat

scd

quod desiderabat,
gens
vitce

id est, ut viveret in ffilernum, inlclli,

beatitudinem in boc fluctuanti

et infido nobis

corpore esse non possc, cujus imbecinilas proposilum


animoe dcrelinquat. Opus est ergo misericordia Dei, ut

continua et perpctua
tidie

sit

in

hoc corpore

vivificatio

t quo-

justus

Deo

vivat,

peccatoque moriatur.

Si

enim
cus-

culpa morialur in nobis, erit vila

Dco

vivens, et cuslodia

proeceptorum ccDlestium pcrscverans,


todit, qui vivificatur a

quam

utlque

ille

Domino.

XXVIII. Denique
>

vivificari se ante poscit a

Domino,

ct

Psal.

ixxu,

2,

elseqq.

'

Hebr. xn,

C,

Psal. cxvnf, 88.

EXPOSITIO IN PSALMIM CXVIII.

S^l

postca custodiam teslimoniorum coeleslium pollicctur

non enim communis


sed
illa

ha>c vila custodlt calestemandatum, muncrc fulcilur a[?tcrno per opcraliouem graUx spirilalis. Possumus etiam sic iotelligere qia jam Pro-

quaj

phela

qu.Tc

crant Lcgis agnoverat, oplal adventus dominici


,

niiscricordiam

ut accipiat prascepta

quibus Lex adim-

plealur; ut non solum aduJterium sciret esse vitandnm,

sed cliam concupiscenliam

adultcrii

deciinandam.

Os

enim

Palris Jesus

Dominus loculus

esl in

Evangelio cum,

qui vidcrit mulicrem ad concupiscendum

eam,

in

corde

suo aduherium perpetrasse*.

Quantam EvangeHo profeceI

runt studia caslitatis, quo non solum turpioris facli, sed

etiam sludii degeneris ablegatur opprobrium

XXIX. Qui

sunt autem de quibus dicit quod paulominns

consummaverunl eum in terra, nisi perseculoresPDcquorumuno aitDomiuusJesus Ile,dicilevulpiilli-,hoc est, dc Hcrode. Et alibi cumse frauduleuterinterrogari adver:

teret

dixit:

Vulpes foveas habent, et volucres

cceli

nldos

>ubi requiescant';

eo quod fraudulenter in terrestrium


latibulis

passionum quibusdam

demorenlur. Lnde etiam

Samson binas vulpes


gavit faccs
,

sibi

nexult, ad

quarum caudas
*
:

alli'

et dimisit eas

pcr raesses AUophylorum

per
ho-7

hanc figuram

slgnificans

quod improbi ac fraudulenti

mines, et maxime hairetici, liberam llngiiam habeant at^ latrandum, sed exitus impcdilos aut liligiosa priocipiaa
:

finem vero fraudls suae incendio dcput^tum. Ideoque et


trecentas vulpes dimislt, co
prtedicatione

quod

perfidi crucis

quidem se

commendare

dcsldcrant, sed mysterium ejus

lencrc
fal?a

non possunt, qni hac pra?dicalione composila et

alque siuiulala urere magls fruclus conantur alienos;


utique vera crux Douiini non exurat aliena mcrita,'
V, a8.

cum

MjUL.
IV, 4,5,'.-;

Luc.

xm,

01.

,i;..siJ^-

3 ilaUh. --.ti.j.'.

tiii,

20.

<

Jadic*

.jgJ-

LVII.

16

2^2

S.

AMBROSII

$ed foecundet. Meritoque scriptum est in Canttcis cantico-

rum
vel

Prendite nobis vulpes pusillas exlerminantes vi

neas; ut vineoe noslrae floreant'.

Quo

ostenditur,

quod

Dominus Jesus

vel Ecclesia, fraudulentorum dolos a


;

vineis suis exterminaudos essc pnecipiant vineis noceant, quia adultis

ne

pusiJlulis

jam

vitibus nocere

non pos,

sunt.

Haercticus

enim imperfectum tentarc potest

non

potest supplantare perfectum.

WVWVVWV\VWWVVVVWVvV\VWWVW\WVWVWVVWVWvV WVkWWVVVVkV vwvwvwwvvwvw vw

SERMO

XII.

Lamed.

I.

Lamed

littera

duodecima

incipit, cujus interprelatio,


'<servo.

Cor, velutalia inlerpretatiohabet,

Undevidetur

admonere ,velprud6ntcrhaec intelHgenda,


vanda praccpta.
net.

velsollicite scr-

Nam
sibi

hoc primus stalim versiculus admo-

Cor eteuim

mundum

creari in superioribus hic


sibi

Propheta, ut legimus, postulavit^. Cor


oravit a

prudens dari

Domino
,

filiiis

hujus Salomon'. Qui ergo habet

cor

mundum

qui habet cor prudens, ipse intelligit sc,

riem
alibi

subditorum versuum

atque

virtutem.
,

invenimus cor solum, id est, vel singulare

Unde et vel quod


in-;

nulla illecebra hujus saeculi impediat, et carnis possit

terturbaresapientia. Qui autem habet cor, servat

mandata
veV

Dei

quemadmodum

legisti

de Maria, quoe conservaba^


corde suo
vel dicta,

omnia Domini Salvaloris


gesta*.
II.

in

Circumcidamus ergo cor nostrum


II,

nihil
<

corporeum

Cant.

i5.

Psal. i, la.

3 Reg. ix,^.

Luc. n, 5i.

EXPOSITIO IX PSALMHM CXVIII.


nihil Tile qui-eramns
:

vile

ergo terremim

nihll srccalare, nihil

antem omne terrennm. Nlhil corporenm, nihil leve

alqne mutabile in cloqniis constituamus ccelestibus.


,

El-

Domini eloqnia castar * ;i ut hfs niysterrorcrtil quia enim ccelestium immaculata et podica sinc^ritas spirltali interprelalione resplendeat.

Non
,

adulterina

quadam opinlone
Sacramennaturafe
:

mlsceamus terrena

divinrs

et illud invioiahile

tum

prophellciE visionls,

aul perennls

oraculi

Idco enim addidit Argentum igne examinatum, purgatum tcrra? prohalum septututii'* ; xd tacf^uam boni nammularil splrllu Cxaminostroe .Tstimalione violemus.
,

nemus

prophetici scrmonis argentum,


,

secernentes

Do-

mlni pecunlam atque ah omni lahe terrena


PsoTIte thesaurlzare
...

salularls fontii

infusione pnrgantes; ut Christo digna sentire videamnr,

qui

ait

vobis in terra, uhi aeragd

et tlnea extertninant.

sed thesaurizate vohls in coclo*.


est fides, pietas,

.XIII.

Thesaurus tuus

miserlcordia

thesaurus tuus Christus est. Noli

enm

ajslimare

die I6rtit,
est.'
:

hoc

est,

de creaturls; quia Domlnus tolius creaturae

Malediclas,inqult,

homo quispem habet

in

homine*

sedmihi salus per homincm vcnit. Vide tamen quld Scriplura vetus dlxerlt Ethomoest,ctquis cognosceteum* ?
:

ine igilur

homo non humana

mihi, sed divlna potestal^


in corpore

omnia peccata donavit, Deus


munduiifi reconcillanssibi,

Domlnus Jesus,

quem

i*edimchat a cnlpo.

IV. Thesaurus nosler pretiosus intcllecliis est. Si terre-

nus intellectus fucrit,

si

fragllls, hairelica

enm
et'

llnca

et

Impletalls aerugo consumet.

LeVemus ergo

erigamus

scnsus nostros, nec impossihile judicemus, ut hncc hu-

mani corporis

iufirmltas

adcognilionem mysteriorum coead nos

lesllum provehatur;
PsaL
XI,

cum jam

Dominus Jesus,

in

7.'-^ iiui^ iTlI^hSr

Ti, 19, ao.

<

fenm.
16.

xTii, 5.

Ibid. 9.

244
quo abscondltl erant
vina sua miscrationo

S'

AMBI\OSII

scieutiie sapientiaeque

thcsaurl, dl-

descenderit; ut clausa reseraret,

aperiret lalentia, revelaret occnlta. Veni ergo,

Domine
vi-

Jesu, aperi noLis et islius prophelici sermonis januara;


mullis enim
deatur.
clausa est
,

etsl

prima specie aperta

V.

Inaelernum,
in calo'.

Inquit,

Domlne, permanet verbum

tuum

Vides etiam in te permanere dehere,

quod etiam

in coelo

permanet ac perseverat. Serva ergo


ita

Verhum
viscaris.

Del, et serva in corde tuo, et

serva, ne ohli-

ServalegemDomini, etmeditarc;ne justificationcs


te lltterae interpreta-

Dominl de tuo corde lahantur. Docct


tio, ut serves diligenler.

Docet

tc

Prophela

in suhditis, di-

cens

Nisi quia lex tua meditalio

mea

cst,

tunc forsitan

^perilssem In humililate mea. In aeternum non ohlivlscar

justificalionum tuarum^. Legis ergo ineditatio facit, ut


IrlhuLationls
,

tempora

tempora quihus humiliamur


et lolerare
affectu.

aliqul-

hus adversis, sustlnere


jiiihato nimis,

possimus; ut nequehu-

neque dejeclo frangamur

Denlque

Dominusnonfrangl nos humlfitalc usquc ad desperatlonem


vult, sed usque ad correptionem.
VI.
ait

UndeetHieremlasprophetasuh hachlteralnThrenls
Ul humiliaret suh pedlhus omnes vlnctos
terrae, et

declinaret judicium viri contra faciem Altlssiml, ad con,

demnandum hominem cum judlcatur, Dominus non Et infra. De ore Altissimi non exihunt mala'. Humintas ergo quae a Domlno est, plena justltiae, plena
dixlt

est asquitatls; quia non exeuntmala de ore Dominl. Denlque quihumiliahatur a Domino, dicehat Humiliatus sum, et salvum me feclt*. VII. Ergo sicut prudenter conslderandum est quando
:

'

Psal. cxTiii, 80.

Ibid. 92, 95,

Thren.

iii,

38, 09.

Psal

c\iv, 6.

XPOSITld

IJ?

>SAL?^!JM CXTIII.

2^4^

luimilltas a TJpiuino sit causa proballonls, qiianJo


Ipsa

etram

ab hominc infercnciaj huniHIlalis imprcssio


Ipsa solet pallenlia ct

qu.c
:

Uita

men
coelo

magnanlmllatc

lolefari

eliam sapientcr considerandum quid slt, ia acterniim in

VerbuniDomini permanere
,

ycI sicut aliqui codlces


=;

habent

In saGCuhmi

quia graccus

tov al&iva posuit


:

quod diverse

interpretati sunl translatores

Alii

In ieter-

>num,

alii

in sa?culum. In saeculuni

ergo permanet, Dodlxisli:

imine, verbum tuum

in ccelo.
:

Et quomodo ipse

Ccelum

et terra Iranslbunt

verba autem mca non


,

pra^-

terlbunt*? In saeculum pcrmanct vcrbuni


saeculum
et sa?cula;
,

non

ultra

sajcula

enim lemporis

sunt.

Coeluin

ergo ct tcrra

id est, isllus

mundi opera

practerlbunt^ et

tempora permanebunt. Alius qui


cat verba legis
:

spirilalis cst, ct dijudi

Domlne, pern)anet verbum tuum In ca?lo. .Eternitas enim vcrbi manentis opinlonem verbi pra;tercunlls cxcludit. Quomodo aulem

In a?ternum, inquit,

permanet verbum

in crelo,

si

ipsum coelum
,

pra?tcrit?

Et

quomodo possunt stare culmina si ccdant fundamenta? Aut quomodo polest permancre habilator in habilalioi^e
sua, nisi et habitatlo perverseret?
:

Sed forle illud bccnrripit, qula scrlptumest Erlt ccelum novum'. Yeruni nec sic absolubile qula nec in hoc polest permanere quod praetequod cceperit. Tlnea rlt, nec illud potcst dlcl manslsse
; ,

intellectum

tuum

sclndct,

si

pures verbura sicut coelum',


.
.

vel Inclpere, vel praeterlre.


VIII.

Unde sl vlrtutem prophetici

s^hsris

Cogooscer6 vosuni,

Inmus, primum in
nifeslemu?. Si

his quae visibilla et sensibilla.

ethlcum conslderemus; ut ex eo quae sunl

intenigibilia

ma-

vcrbum Dei

in ccclo permauict,

imjtemur

ccclum ubi permonet verbiini, permaufet brdd koiCBfims


'cicelesllum

statulorum , et berieficiorum t)bmini' cfebrab ti-

Mallh. xxiT. 35,

Isai.

lxv, ij.

46

S.

AWBROSII

ces solemnibns muneribns pcrscverant. Snpernis


vel plnviis
ris
,

nempe

vel calore, vcl folu acris hujus infundilur ler-

alque alitur larga fcccunditas. Coilo annus labiturper

dies,

quoque
i)i,em

acmcnses, el tempora aulurani alcjue hyemis veris ct pur^ digestus aislatis. De coelp vltae tuoe jmagicape. Eliam quando non germinas fructum, sere ta,

men semen
aijt

ad fructum. Stmt semina quae de ccolo sunt,


JEst

et seruntur in tcrris.

etiam superna vindemia; unde


,

Prophela
*.

Serite vobis ad justiliam

vlademiate ad
,

fructum

Et quando non florent opera tua

fove

tamen

semina tua, ne lasciviendo luxurient.


flore

Quod

luxurjat in

sermonis, lenuatur et hebetatur in

frucj^u.

Eructus

ipsos usque ad maturitatem decoque.

IX. Imitatores etiam ipsius

ccclestis

simus elcmenti

non semper
tur, pluviis

sole fervet ardenti, frequenter

nubibus

texi-

vehementibus inhorresclt,
sit

jactis nivibus tegit

terram.

Non ergo

in te

quoque diuturna lasclvia, suctui corporis reprimat. Utillor

cedant mcesta senilium curarum tempora, et tanquam in-

cana maturitas agrum hunc


saepe Iristitla est, quae

comltem

solet

habere gravitatem.

Numquld

Nonne quotiNumquld contlnuos novit luna defectus, et commissi munus deserit ministerii? lisdem nempe viclbus annus redlt, eodem slatu reparantur temulla in ipso est solc praevaricatio ?

dlanos cursus suos servat?

pora, ilsdem obsequils reformantur. Sol dlem illuminAt,

tempora statuta custodlens. Fulget splendoribus luna nocturnls, et luxejus in tenebris micat. Stellarum nltentium
rutilat globus,

solemnique statlone et conversione ac


,

de^r

mutatione funguntur. Lex una dlversls

constltutorum

se-

mel
tos.

viccs

cursuum custodlre nec fines transire praescripManet ipsa immutabllis demutatio, et converslo ver,

tere ordlneiii
>

suuni nescil.

Una omnium

obcdienlia

Osee. X, la.

EXPOSITIO IX PSALMUM CXTIII.

U^^

dlscrelU nauneribus indiscrclani prwscriplae consiiluiionis


tenere concordiani.

X. In
cidit.

ccelo ero
:

permanet Verbum quia Satanas de


in

ccdIo cecldit

non habebat

coelolocum, propterea ce-

Quo

cccidit nisi iu

terrasPIdeo hic adulteria, homi-*

cidia,

ebrielalesabundare cceperunt. Inde exclusus acriop


solito asperlores

ad nos venit, et tentationes


tus excrcet.

tanquam
;

ira-

In ccelo igitur permanet


:

Verbum

quia inde
;

dejectus est diabolus


totus advenit. Et vlde
slt

in terra

noa permanet

quia

huc
pos-
-

utrum
nec

hic pcrmanere

Verbum

in

nobis, ubl tantos laqucos


esset
in

diabolus aspcrsit, qui


poterat permatenuit, cecidit e

dum
coelo.

ccelo

nere. Denique qqia el ipse

Verbum Verbum non


ibi
,

quod secundum Verbi disposilionem regltur et gubcrnatur. Sed quia idco non dixlt in saecula et Ipsum cnclum prietcrit
XI. In ccelo ergo
el
,

Verbum permanet

permanere, sed,
ut
fiat

In

sa^culum
,

quanquam
,

praetereat,
Tes^^

novum coelum
facie

et

nova terra

Novum

lamentum; ut
simus.
XII.

ad faciem gloriam Domini videre pos^


in coelo fuit vitiis locus (naint
nisi in

Verumtamen quia et

utiquenon cecidisset inde adversarius,


deprehensus,

criminibus
et cce-

nam

et stultus slcut luna

mutatur,

lum Ipsum lcnebrls obducilur) vldetur utique non de elemento diclum, sed de VirtutibusPotestatibusque ceelest^
"

bus. Sunt enim sancta; Virtutes in ccelo

in

quibus nihll

lubricura atque terrenum

slt.

Sunt otiam
isti

in terris cceli, qui

enarrant gloriam Del. Qui sunl


f

cceli?

Sicnt portavimus imaglnem iUius terroni

Audi dlcenlem portcmus el


:
,

Imaglnem hujus

cadestis*.

Isti

igltur sunt coeli


:

qui

etlam in
1

terris positl

audent dlcere

<

Nostra autem con-

Cor, XV, 49.

48
versallo in coelis est'.
gravitas, conlinenlia,

S.

AMBROSri
Isli

^'^<*'^^-'^

snnt
,

coeli, in

qnibus fides,
cst.
illai

doctrina

vita coelestis

Nam

qucmadmodinii
ricaliono

lcrra dictiis cst,

fiiii

lapsns cx

pra^va-

cffileslis graliae, ct in

hiTC lcrrcna vilia dcjectus,


:

prrevaricationis snne se \incu1Is llgavit

ita

eycotitrario

cojlnm

dicilur, qul vitam

Angclorum

custodla integritatis

exercet, et corpus

suum contincnti sobrletale moderatnr, mentcm quoque suam miti tranquillitate componit, pecuraisercordi
,

niani pauperibus

liberalitate dispensal.

Est

ergo et in terris ccelum


Jestes.

in

quo possunt
,

virtules esse ccejusll aftec,

Ccelum mihi thronus^

ego magis

tum quam elementum intelh'go. IHum puto ccelum cujus animam venit Christus, et pulsat januam, et, si
ruerls, Ingrcditur.

ad

apc-

Nec
:

soUis Ingreditur; scd etiam

cum

Patre, sicut ipse

ait

Ego

et

Pater veniemus, ct mansio-

nem apud eum


XIII.

facicmus^.

\ idcs igitur

quod Vcrbum Deus


intrare.

et

otlosnm pro-

vocat, et dormlentem excltat. Qui cnim venit, et


pulsat, vult

semper

Sed

in nobls est

januam quod non

semper ingreditur,

rion

semper manct. Pateat advenienti


.

janua tua, apcrl anlmam tuam, cxpande gremium mentis


tuae; ut vidoat dlvltias simplicitatis, thesauros pacls, sua-

vitatem

gratlffi.

Dllata cortuura, occurre solllucis oeternic,

qnae ilkiminat

omnem homlnem.
:

Et

illud

quidem verum
-

lumen omnlbus lucet


ius,
si

sed

si

quls fenestras suas clauserit,

aeterno himine se ipse fraudablt. Excludltur ergo et ChriSf

tu mentis tuae

non

vult

januam claudas etsi possit intrare, tamen importunus irruere, non vult invltos co:

gere. Orlus ex Virginc processit ex alvo

universa totius

orbis irradians, ut luceret omnibus. Capiunt, qul deside-

rant fulgoris pcrpetni clarilatcm,


lat.

Soli

quam nox nulh\ Intcrpoenim huic, quem quotidie ccrnlmus, nox tene20.

Philip.

II!,

Isai. Lxvr, i.

Joan. xiv, a3.

EXPOSITIO 15 PSALltfCM CXVIir.

3^9

brosa sncccdll
sapientinc

Sol anlem

juslitla!

ntinquani occiditVJiiiJl'

non succcdit malilla. XIV. Bealus crgo ille, cnjos pulsat januam Chrlslus.
fidcs rst
j

Janua noslra
btista
,

qnae totam

domum,
t

si

fuerit rb-'

communit. Per islam januam Chrlslus ingreditnr.


et

Undc
tem

Ecclcsia dlclt in Canticis

A^^ox fratris

mci pul-

>sat ad januam.
:

Audl pulsanlem, audi

introire cupieH-'

Aperi mihl, soror mea.Sponsa, columb*

meaV

perfecta
crlncs

mea; qula caput


gutlls
noctls.
*

meum

repletum

est rore, et

mci

Considera quando
;

maxime
est ca-

pulsam januam tuam Deus Verbum


tionibns positos vlsitarc dignatur

cum

replelum

put ejus rore noctorno. In tribulatione ctenim


;

et tenta-

ne quis

forte

succumbat
nei

victus a?rumnls.' Repletur crgo caput ejus rore, vel guttls,

quando corpus ejus

laborat.
,

Tunc ergo vlgilandum


:

com Sponsus
et

venerlt

recedat exclusus. Si

enim dormias,
si

cor tuum non vigilet, discedlt anlequaoi pulset


vigilet
,

cor

tuum

pulsat

et riperlrl sibi

januam

poscit.

Habe,

raus ergo animae noslrnc

januam

habemus

et portas

de

qulbus dictOm est

Tollite portas prloclpes vestras, et

jclevaminl porlai a?ternales, et introIbilRex glorlai'. Est


ergo et ccehim in hfs
,

in quibus porla? sunt aiternales. ^i

has
ria3

fidoi ture
,

portas vclis atlollere, intrabit ad


proprlac passionis.

triumphum portans

teRex gloH^bet eiiani


,

justltia porlas.

Nam
Je^su

etiam de his legimus scriptuih


:

di-

cenle

Domlnp

per Prophetam suum

Aperite mihl
:

portas justltla;'.

Et Infra
:

ait

propheta David

Lauda

lauda Deum tuum, Sion; quonlam > Jerusalem Domlnum confortavit seras porlamm tuarum *.
Esl ergo anima quaj habet januamj est quae habet pulsat portas. Ad hanc ianur.m vcnit Christus et pulsat

XV.

.iUirijUiii.i^^.ii

n-ti

la,

i3.

25o
etportas. Aperl ergo

S.

AMBROSII
:

illi

vult introirc; vult

Sponsam

in*

vcnlre vigilanlcm.
reccdit
:

Noli bono amatori facere moras, clto

et

tu

somno

corporis

tui

vidcris

exclusisse
,

pulsantcm. Excludis cnim


pjger
,

cum
:

cnm

desidiosus es

cura

cum
;

somnolentus
castus
,

his

repagulis
sis
,

Cliristus

ex-

c|uditur
gtigens

etsi

etsi $obrius

cave ne neadvenien-

sis.

Majorem Christo

facit injuriam, qui

tena repcllit.

XVI. Nonnunquaui etiam, si mpraris miltit manum suam per fenestiam sicut ait Sponsa Frater meus i?ii sit manum suam de prospectu, et venter meus conturba, ,
:

tus est supcr eum.

Exurrexi cgo aperire

fratri

mco,

sManus
pleni*.

meaj distillaverunt

myrrham

digiti

mei myrrha

Primum
,

crgo tanquam a prospectu mittit


esse opcribus lestimatur.

num suam quando Deus


ait
:

maLndc

Si

mihi non creditis, vcl operibus crcdite^.


,

Deindc

augetur amor

et intimis visceribus conceptus inolescit.

Inde intelligibih utero, in quo est receptacukim verbi


seminibus
ejus
infusis
,

pleniludinem ejus corporalitcr

mhabltantem haurire anima nostra desiderat. Non enim lurbatur uterus fceminarum , nisi quoe fuerint alvo graves. XVII. Surglt igitur anlma ut aperiat Dei Verbo sed
,

dum

se expandit atque aperlt, ut opera raundi hujus verbi


illc

receptlonc mortlficet, slcut

qui

alt

Mortificationem

Domlni Jesu

in

corporc nostro clrcumferlmus'.

Ergo

dum
sat
:

apcrlt, transivit Sponsus. Vult


:

enim semper
recedlt.

quajrl,

trequentlus invenlrl
et
,

et

si

clausam inveneritjanu^m, pul,

si

per morara fucrit exclusus Iterum pulsat


;

Sed

cito

Jj

redlt

ct

ut vcl postea Sponsara inveniat


:

li

prajparatara. Potest quldera ct sic accipl


translvit*,
tiraa

Frater

meus

sicut legiraus

mcdullarum, ct

quod pcnetravit dilectaB inquemadmodum ad Marlam dictum est:


,

Gant. T, 4, 5.

Joan. x, 38,

a Cor. iv, lo,

<

Cant. v, 6.

EXPOSITIO IN PSALIIUU CXVIII.

2^1

t tuani ipsius animam pcrtranslbit gladius, ut rcveleolur mulloruui cortlium cogitationes*.

Denique addifi|

dit

Sponsa animam suam exisse


a

ia

verbo ejus', quod


,

quapdo 4iQima peregrinatur


est.

corpore

ct

Deo

prxsecf^

XVIII. Explanavinius igitur, ut potuimus, quid esset

lo aBternum, Domlnc, permanet

verLum tuum

in c<jeIo. x

Possumus tamen
pcrmanct
in

ct sic Intelligere; quia in coelo


,

magi^

aetcrnum

ubi Angell et Archangeli, Cherur

bim et Seraphim; quoniam homines quamvls sancti sint., tamen aflectus eorum saepe mulatur. Munc gaudemns, irascimur, ingemiscimus. In ipsa pontlnuo mceremus
,

poenitentia
titia

non vult nossatiscontrlstari Apostolus, netristristitla

absorbeamur'. Lbi ergo iracundia, ubi

gra-

non permanet Ibl Verbum. Penique de solo Domino Jesu diclum est a Joanne, qula Vidlt... Splrltum sancvis,

tum desceodentem de
tem super eum
*.

coelo sicut

columbam

et

manenr

Nam

et Prophetae non semper prophe-

tabant, sed cum infundcrct his gratiam splrltus prophetaudl.

Denlque nec David


missus a

praesclvit

quid annuntiaret Nathan

Domlno
:

et utlque inferior

Nathan
^.

propheta

cognovit quod David prajslantlor nescicbat

Et

allus

Gelavit me Dominus *. Lnde et plerlque dixlt Propheta acclpiunt in ccelo permanere Dei Verbum, in Potestatibus jccelestibus , in qulbus non sunt affectuum varietates. Allqul autem de ipsa acclpiunt Trlnitale, quae sola Imp(nutabllis sit
est, in Palre,
;

el ideo

in

ccelo
dixit
:

permanet Verbum

id

quia

Verbum

Ego iaPaUe^

et Pater

-In

me'.

XIX.
*n*tiuc.
* a Rrg.

In generatiouem et generationem veritas tua*.


35,
'

II,

Canl. t, 6.

xxu,

5, el

seqq.

'

Cor.

ii,

7.

<

Marc.

i,

10.
f

6
'

a^

ly, 37.

Joao. xt, 10. -7

PsaL

CXTIII, 90.

202
Multi snnt
qvil

S.

.\MRROSII
clil
,

dlcnnltir
est, in

sed non snnt. Ergo In gcnll-

bus mendacium

Ecclcsla vcrllas. Ilanc tamen veri,

est

tatcmhabuit primo Synagoga quaB babebat eloquia Dei enlm vcrilas et ih Vetcri Tcstamenlo quoe fuit ante iti
,

populo Judoeorum;
autenl veritas est
ritas
:

Notus enim

in

Judaca Deus*

Deus

ergo in Jiidrca veritas. Fuit igitur ve-

inpatribus, Moyse, et Jesu Navc, in Samiiel, in


Elia
,

Da-

vid

Elisreo

ct in

illis

septem millibus virorum, qui

non curvaverunt genua Baal. Sed quia posterior soboles Judneorum a patrum moribus deviavit recessit ab illis veritas et ad Ecclesiam venit. Rccessit enim ab illis ,
,

quando dixerunt de Domlno Jesu: ToIIe, tolle, crucifige cum^; Btradlderunt enim vcritatem, et elegerunt iniquitatem.

Omnes ergo alioe generationes omnium ha^reticorum generationes non

veritalis exsortes,

tencnt vcritatera

sola Ecclesia veritatem pio afFcctu possidet; quia generatio

Judaiorum, qua) ante eam possidebat, amisit. Populus


fidei

ergo Judaeorum prior


et infirmior
,

generatlo

et ideo infantlor

qui lubrico adolesccntlae starc


fidei

non

potuit
;

populus autem Christlanus

secunda generatio

ideo

robustior, et venerabili maturior seneclute. Illageneratlo

Legis

hffic gratla3.

Lnde

et allbi ait

In gcnerationeni

,"*

et generationem annuntiabunt vcritatcm tuam'.

XX.

Sequitur versus tertius

Fundasti terram
dies.

et

permanet. Dispositione tua permanet

Quomod6

fundaverit Deus terram Scriptura nos docuit, dicentePro-

pheta

Deus

sapienlia fundavit terram

ccelos in intellcctu^.

autem Terra ergo tanquam fundamentum


:

paravit

est

in

qua conslstlmus;
is

Ilcet

ipsam

in

hcmicyclo
,

coeli

esse, et

qui foris est sermo concelebret

et Scriptura

significare videatur, dicenle

Job

Suspendens terram

Psal. L\xY,

!.

Joan. xix,

i5.

Psal. lxxxviii, 2.

<

Prov.

1", 19.

EXPOSITIO IN PSALMDU CXVIII.

'ft5S

'm Dibllo*.

Includltur ergo orbe

ctieleati;

et tdco sol

noclibus noiividclur, quia gyrando in inferiore invenilur


orbis parle coeleslis.
et

Sed

r.on est cura sanclis

clcmenlorum

spatia pbilosophico

morc

axcm cceli numerosque

descrlberc, (quid enimhocprodest saluli?) quia sanctispiritalibus

semper intcndunt

et vita^ neternae protulqra


tsr?

wl

cognoscere gcstiunt, vel docere.

^.nul

XXI. Denique buuclocum pulchre nobis


siastes spiritalem esse
s

aperuit Eccle:

uon materialeui

dicens

Qnx
iii

abundantia boniini

in

omni labore suo quo laborat sub


homini
la-

sole ? Generatio vadit, et generatio venit, el terra slat


est, quaj abundaritia spirilali
:

saeculumS* boc

boranti sub Sole jnstitiae? Et subjecit

Gcneratio vadit,

>et generatio venit.

^ adit generatio,

quia

Divites egue-

Qui ante abundabant gralia, poslea tamen propler perfidiam suam agere cceperunt. Qui autem
paupercs crant populi nalionum
,

runt et esurierunt \

satiantur et abundant, sicut scriptum esl

jam per fidem Chrisli < Edent paupe:

res

ct saturabuntur

*.

Audierunt enim dicenlem

Abuudanles... in omni verbo,


in

non,in pecuniis utique,

non
Hae

auro et argenlo

sed

In

omni verbo

inquit

et coguilionc*. Et alibiait:
divilix'

In divitiis simplicitatis*.
copiae saeculares

sunt salubres

nam

salutem

alTerre

nou possunt.
,

spiritalem

hujus terra fruclifera


,

Qui aulem habuerit abundanliam bene stat in saeculum


,

fundata radice virtutum

vel aniuia

bonos uliquc germi-

nans fructus, vel caro nullis cupiditatibus mobilis ad prolapsionem.

XXII. Hanc terram circuit Sol jusliliae salularis de quo scriplum est Et oritur sol, et occidit, ct in locum
,
:

suum
'

trabit. Ipsc oriens illuc vadit

ad Auslrum, et gyrat
xxxiii, i.
.aihi

Job. XXVI, 7.

Ecdc.

1,

3, 4.

i Psal,

Cor.

1,5.-

a Cor. Tin, a.

J4 jutx

.i

I<J.xu^ 7.

.iitx JI

fi54

8.

AMBROSir

ad Aquilonem

gyraticlo gyrat Spirltus, et iu g}TOS ejus

convertitnr Spirllus*.
:

Oritur sol jnstis, occidlt autcni


,

injastis''
dije.

orilur tranquillltati piae mentis


:

occidit iracuti-

Unde ait ^tram^ Hhic dat quorum et


,

Sol non occidat super iracnndiarotf veS-

potest colllgi quia iisdem oriatiir et occf'vllla sepeliat


,
,

et illuminet gratiam. Mot*Tlveret,*


In

tuus est

enim pcccato

ut

Dco

hoc est, pecta^W


Et orltur, inquit,

samus

in illo

mortui, ut Dco

pcrpetuum viveremus.

Vide ipsuni myslerinm praenuntialum.


sol et occidlt et In

locum suum

trahit.

Hoc

est

quod

ait

Dominus
cata

Gum

exaltatus fuero... omnia traham ad

me

ipsum*. Traxit enlm ad se omnlum studla, ut vel pecnostra crucifigerct, vel

bonum ingenium ad
,

justi'i

tiam provocaret. Adverte quemadmodurii trahat ad s^

Pater... volo ut ubi ego


alt
:

sum

ct

isll

sint

mccum^

Et
et

ad latronem
totus credidlt

Hodle

mecum

eris

in parodiso

*.
,

Adverte quomodo omnia trahat. Exaitatus est cruce

mundus.
Ille

XXni.

Ipse orlens, Inqult, vadlt ad Anstrum, et gyrat

ad Aquilonem.
^
:

utlque oriens, qui

ait

Oriens

nomen

jest mihi

qui semper oritur pils,

nunquam
ivit
,

occidit.

Ipse oriens populo Hebrajorum ad

Austrnm

ad mol-

liorem populnm, luxurla magls rerventls corporis lubri-

cum qnam
,

impietalls Immanltate prredurum


quiae

aut cbrte

ad noblliorem plebem,
slbi

erat genus electurtis vindicans


iri

Palriarcharum prosapiam. Sed quta persevdi^abat


,

viliis

nec emendabat
,

errorem: idco Sol justitlEe gyravit


,

ad gentes

quae ante eloquils ccelestlbus defraudatae

im-

manesetignoblles habebantur; aqullo enlm gravis venlus,


ut popolus nalionum.

Scd qul erant graves anle

perfidia

nunc super

aquilas leviores facti

sunt fide, atque pletate,


Ephes.
iv, \i,

Eccle.
* Id.

I,

5,

6.

Mallh. v

45.

wii, 24-

^ Luc. xxiii, 45.

^
7

aG.
la.

Joan. xu, i3,

Zach.

EXPOSITIO

Ilf

PSALMUM
;

CXVIII.

55

posleaquam venit qni dicercl


in Evauffclio
t

Ab Aqullone addnc *. > Et

\cnient ab Orienle et Occidcnte, cl ab

Aquilonc, et Austro, et recumbent cuni Abraham in


regno Dei
,

*.

Et ecce sunt novissimi, qui eranl primi

et

ont primi
mista
I

qui erant novissimi ^ Deniqne et ipse Psal-

ait
;

Mons Sion,
est,

latera

Aquilonis, civitas Regis

magnl*

hoc

qai erant Aquilonis latus, populus fae-

tus est Regis aeterni, qui solus est

magnus Dominus.
in

XXIV. Sed

forte dicas

Quomodo

Canticis

est

Exurgc Aquilo,
accipiunt
:

et veni Auster*.

Plcrique enim acci-

piunt quasi projiciatur Aquilo, ct invitetur Auster.


si ita
,

Quod

exlurbatur ab Ecclesia pcrfidiic glacialis

ospcritas

Ne

fial

invilatur Auslralis

hyeme, vel sabbalo ', et vcrna temperies. Aul certe Exurgc


fuga nostra
: ,

hoc est Surge qui dormis et exurge a morqui diu ante dormisti evigila tuis '. Populus nationum aliquando, ct illucescet tibi Christus. Poslremo omnes iAquilo
,

vitantur ad Ecclesiam, et Synagogae populus, etgcntilium

sed prius Synagogne; quia priores cx Judseis Apostoli cre-

diderunt
sunt.

per ipsos postea naliouum populi congregati

XXV.
(

Vide ergo venlenlcm Solem nostrum ad Austrum,

postca gyrantem ad Aquilonem.


venit ulique ad

Jerusalem, Jerusalem

eam

quam
)

etiam vocare dignatus


,

cst,

Sed hcec Hierusalcm terrena


hoc estSynagoga Judajorum
gregare
filios tuos,
;

est

quas occidit Prophetas,

quolies, inqnil, volui con-

sicot gallina

puUos suos,

et noluisti ?

Ecce relinquetur vobis domus vestra descrla *. Gyravit igitur se ad gentes g^rando autem gyravit Spiritus Dci,
:

et in
'

gyro suo conversus est


xLiii

ut fieret
59.

Deus omnia
xx, 16.
'

et
*

inr

Isai.

,6.

iv,

Luc.
16.

XIII,

MaUb.

XLvii, 3.
^

Cant.

-- ^

MaUh,

tsiT/

m:

Psal.

Bpfaes. v, i4.

Maltb. xxiii, 37, 38.

256

S.

AMBROSII

omnibiis. Ideo saiictus cceluai dicilur, quia vicinior eunj


cli'.ritas

solis
;

seniper illustrat. Hahct

splcndorem suani

domesticum
et

ut tenebras noclis non senliat. Ideo Ecclcsia

coelum dicitur, ctniundus, quod liaLeat sauctos Angelis

ct Archangelis

comparandos, liabeat cliam plerosque ter,

rcnos. Dicitur et orbis tcrrarum

qul cst fundatus snper

inaria, ct super ilumina prrcparatus.

Denique quasi orbis


eo quod vclut

terrarum
fusca

dicit Ecclesia
;

Nolite aspicere inc, quoniaui

sum

quia non respexit

me

sol

* ;

pruinis Iiyemalibus, gcluque constriclam gentilis erroris

congregalionem gentium Sol


mavcrit,

]ustllia3

diu indignam

a^sli-

quam

serena vultus sui iuce luslraret.

Nonne

tibi

videbalurhyberni rigor tcmporis, quando notus erat in Juda3a

get aislivae,
terra

tantummodoDcus? Nunc autem pleniludo lucis effulquando omniaetin omnibus Christus. Nonno
Domini,
in
et plenltudo cjus ?

Et vere orbis terrarum in

qua non Judaeus tantummodo aut Gra^cus , , non Barbarus aut Scylha, non servus aut liber sed omnes in Chrislo unum sumus. Sol omnibus fulget, dics omnlbus
Ecclcsia
:

lucet.

XXVI. Ideoquc ait

Dispositione tua permanct dies

'.

Nam

nisi ita accipias

quomodo permanet

dies;
fiat

cum

post

breve momentimi diel sequalur occasus, et


cessio
?

noclis suc-

Christus adest
tis
'.

Sed sunt quibus semper dies cst, illis ulique quibus qui dicit Ambulate, dum lucem habe,
:

Ilic cst dies


,

quam

vldit
legis
:

Abraham

'',

dies rcmissio-

nis

peccatorum

de quo

Hic

est dies,

quem

fecit

Dominus, exultemusetlaetcmurineo^
quibas
sol

Sunt ergosancti,

nunquam
:

occidll; quia

sicut scriplum cst

Et

erit

Dominus lux eorum est," illis Dominus lumen civler-

num ^
'

Canl.
^

I,

5.

>

Psal. cxvni, 91.

Joan. xn, 35,

Id, viu, 56,

P?a!. cxvii, 24.

Isai. hx, uj.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

tS^
alquc sub-

XX\ II.

Et expressit causam perinanenlis

dlei,

lexuit: tDisposilione tua

permanet dies , quoniam uuivcrsa

serviunt tibi

*.

Videtur ilaque significare futurum iilud,

quando
vel

Nox non erit amplius, ct nonindigebitur lucerna?, solis luminc quoniam Dominus iiluminabit eos.
;

Qui hoc

sint

illi

supra

ait,

dicens

Et scrvi ejus servient

ei^,

est,

Domini
:

facient volunlalem. ISunc

enim non omet

nes scrvimus
trl...

Cum

autem

tradiderit
ei
*
,

regnum Dco
s

Pa-

tunc subjecta erunt omnia

qui sibi universa

subjecit, acquirens

omnium fidemperunigenitipassionem.
facit

Subjcctio igilur

mentium

sedulam servitutem. Ergo


.

cum omnes
versa

credlderint In
sit

Dominum Jesum
Dens onMiIa,
Dei
;

tunc uni-

Deo Dunc autcm non omnes

servient; ut

ct in

omnibus

servi

quia plerique servl pec-

cali. t Qui enim peccalum facit, servus est peccali \ Dominns autem non vult cum alils consorllum habere dominatus. Permanet ergo dies Immulabiiis. Poluit ergo

dicere, Permanebit

sed Prophetis futura pro pra^sentibus

pracsto esse videntur in spiritu.

XXVIII. Sequitur versus quartus


medltallo

Msi quia Lcx tua

mea

est, lunc forsitan pcriissem in humllitale


,

mea*.

cui meditatio Lex oleum luminis accipiebat ex Lege. Denlquc ne corpore morlls lux dlel possct extingul, ambulabat in Lege j ideo ambulabat in lumine. t Alioquin, inqult, perlissem in humilllale mea. Humilllas non semper virlulis

Lucebat Propheta ut dies

erat; etenim

est,

sed etiam afQiclionls

hoc

est,

non scmper voluntaria,


perlt in

sed quae etiam ex necessltalc suscipitur, quando allqua


afllictione

tenlamur. Alioquln

nemo

humlhtalc

quae magis servare consuevit. Ergo

quando

in aflllcllonis

tempore sumus

et

quatimur adversls, mcdilallo nobls in


xxii, 3-5.

Psal.cxvi!>.gt.

Tiii, 34.

Apoc,

^
*

'

Cor. xt, a^claS.

Joan.

Psal. LXYiii, 92.

LVII.

ly

258

S.

AMBROSII

lege sit; ne imparatos procella tentationis afnigat. Athlela


nisi exercillo palestra; prlus fuerlt assucfactiis
,

non audct

subire certamen.

Ungamus

igilur

oleo lectionis nostrne

mentis lacertos. Sit nobis tota die ac nocte exercitli usus

quadam coelcstlum Scripturarum palaislra, artusque animorum nostrorum salubrls splritalium ferculorum esca
in

Confirmet

ut

cum
,

adversarlus assistere
,

et pulvere
,

nos

suae tentationis asperserit

stemus intrepldi

nltamur non

ut in incertum
Terberati,
si

nec ut aera casdentcs. Mcllus perculimus


si

percutienti maxillam altcram prfebeamus,


:

vindictam non reqairamus sed


et ego retribuam *,

ei

qui dixlt

Mihi vindicta,

causam

vindlcta? integram reser,

vemus. Cffidlmus aerlas poleslales


rios verberaret

si

nos ipsos castlgare


^,

noverimus. Castigabat cai-ncm suam Paulus


:

ut adversa-

et servltutl redlgebat corpus

suum

ut

domlnarclur inlmlcls. Exerceamur


tationls

Igltur indefesso
;

modi-

usu, cxerceamur antc certamen


:

ut simus certa-

mini semper parati


ingruerlt

et
,

cum

frequcnlior adversarli ictus


orbllate,

nunc inopla
et acerbltate

nunc rapina, nunc

nunc

corporis ajgrlludine,

morlis

nunc mcerorc anlmi, nunc terrore poenarum; dlcat unusquisque nostrum, qui potuerit sustinere ac perpcti Nlsi quia Lex tua
,
:

meditatIo

mea

cst, tunc forsitan perlissem in humilitate

mea.

XXIX. Quanta slmul coacervata sunt


Job sanctus periret
formatus
,

ut in

illa

aflllcllone
in-

Sed quia Patrlarcharum morlbus


,

oraculorumque coelestium

et naturalis legis

erat institutlone formatus, ideo in lentationlbus lantis perire

non

potuit.

Dcnique cum amislsset lam amplas subllo


is

fa-

cultales, charlssimos fillos, quasl

cul medilatio quotidlana

esset In legc dlvlna

alt

meae, nudus ibo

eo.

Nudus exivi de utero matris Dominus dedit, Dominus abstulit


r

Rom.

XII, 19, et

Deut. xxxii, 55.

1 Cor.

ix, 27.

EXPOSITIO IN PSALUUU CXVIII.


ssicut

269

Domino
*.

placuit,

ita

factum

cst

sit

nomen Domiui

benedictnui

Perlusus eliam corporis lolius ulceribus,

cum
si

lcutarelur uxoris alIof|uiis, qui mcminisset

Adam
Quotl

siccssc dejectuui,

dum

propriae creclidit uxori, respondit:


'.

Sicut uoa ex insipientibus mulieribus locula es

illam quasi sapientem voluisset audire, ipse sapicns

non

fuisset.

Tentatus eliam diversis alluquiis amicorum

cum

fidei stabiiis*,

immobillsque patientiae pr.-emia mernisset


:

Domino >mea est,


a

nonue dlcebat

iSisi

quia Lex lua medilalio

lunc forsitan periissem iu humilitatc

mea?

XXX. Quam
phirima

grale hoc dicit hodie, qui in marlyrio

flagella sustiimit,

equuleo et ungulis, phimbo,

la-

minis ardculibus, ^ladiocomprobatusPPotuit cnim perire,


nisi

meditalus ia Lege, graviora prajsenlibus fulura sup-

plicia credidisset.

XXXL

Quanla sanctus Joseph pertuHt, quam acerba,


?

quam dura

Prluio fralrum odia

degeneris servllutis

aerumnas, parenlibus defraudatus, ablegatus exilio, ncgotiatorum vernuhi


,

et /Egyptii ignobilis vile

maocipium*.
,

Quae potuit nobihs prosapiae paro gravior esse tonlatio

quam

ut tanto famiiia; splendore dejectus, serviret


,

apnd
igitur

yEgyj)tios ? Est consolabiHs servitus

servire vel juslis.

/Equitate

Domini levatur
salis

injuria servilutis.
si

Tanlo

gcnere dejcclus,

gratum habebat,

ministro regio
satis

suum obsequium

probaretur.
:

Ne hoc quidem
;

fuit

ad tenlallonis acerbitalem

redit adversarius

adsuas
ut per

artes,

notasque vires suas omni fraude commovit

muHe-

rem laqueos

innoxia; necteret conscientiie. Concitavit in

eum

hbidinis slimuhs

uxorem domini
'
;

sui, quae adulterinos


si

a scrvulo concubltus llagitaret

ut

acqniesceret

cri-

men

impleret
I,

si

rccusaret, incideret oflensam,


II,

nexum

JoIk

21. la.

IJ.

10,

id. XIX, 3.

Gen. ixxTii, s8.

* Id.

zuix,

17.

260

S.

AMBROSII
,

calumnice non cvaderct. Dcnique trnsus in carcerem

et

innocens inter noxios a?stimatus


urgeri, cni fidcm

ab eo amplius coepit

suam cum

periculispraDslitisset.

Scd quia

conlumelia3 virum frangerc nequivcrunt, mutata cst tentatio, longe asperior spccio

prosperorum. Plurimos enim


,

sapplantaverunt sccundae res

quos supplicia accrba noit


,

fregerant. Producitur e carcere nutu regio

interpretatur
esset

somnium

eligilur ut

honore prscstantior
,

omnibus

iEgyptiis^, regi secundus

esurientibus populis alimenta

dividcret. Objiciuntur ei fratres, qui

eum

ad scrvilutis in;

juriam non fraterno araore vcndideranl *


nitatis alTectum.

ut vcl contu-

germaSed vir justus oblilus est contumeb'am, cumulavitgratiam; eoque se magis fratrem voluitexhibere, quo fratres ipse non fuisset expertus \ j)Deniquc hoc mumeliae et appetitae salutis dolore teutatus cxcnteret

nere etfratres reccpit, et patrem pia fraude quaesivit. Quid igitur aliud melius diceret sanctus Joscph, quam istud ad

Dominum

INisi

quiaLex tua meditatio mea

est,

tunc

for-

sitan periissem in humilitate

mea
)

?
(

XXXII. Fcrtur
quod

Prophetae cuidam

et plcrlque ferunt

Esaia3 in carcere posito

cum mole
:

imminentis ura

geretur exitii, dixisse diabolum


locutas es quae
dixisti, et

Dic qula non


in te
,

Domino

omnium

mentes affcctusque

mutabo; ut qui indlgnantur injuriam absolutioncm conferant. Sed ille gratius judicavit pro veritate supplicium
,

quam pro adulatione


jiisi

beneficium. Quodutique nonfecisset, medltatione Legis fuisset exercitatus.

XXXIII. Sit ergo nobis quotidiana Icctio pro exercitio ut quae legimus, meditemur imitari. In hac dcsudemus virtutum palaestra ut cum increpuerint tentamenta
,

tanquam
'

inexercitatos,

non non tanquam expertes spiritualium


,

Gen. XXXIX, 20.


3, et

Id.

^u, 8-i4.

'

U.

xtii,

6,

et seqq.

IJ.

xuT,

seqq.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

961

clbornm, ct attcnuntos jejnnio lcctionis, tentationuui tcmpus inveniat.

Qnod

si

alhlcticls epulis
si sit

pastam animam
In

Dostram poluerit invenire:


bis
:

evangelicus succus

no-

si

apostolicis escis maturitas nostraj mentis toros,


:

animC robusta solidaverit

si

frequenti meditatione

me-

moria tenax prncceptorum ccelestium parata ad tempus

exempla deprompserit, nulla lentationum poterit nos perturbare congressio.

XXXIV.

Sequitur versus quintus

In

^ternum non
in ipsis vivi-

obliviscar justificationum

tuarum; quoniam

Lex secundum Apostolum pacdagogus est parvalorum ', donec ad perfectae fidei maturiorem quamdam veniamus aetatem. In Lege autem mandata sunt, jusficasti

me*.

tificationes,

testimonia,
;

justitiae

priccepta. Vivificamur
:

crgo in Lege

unde

et ait Apostolus

Lex autem non

est

ex

fide

sed qui facit illam, vivet in ea. Sed quia idem

supra

ait:

Quoniam

in

Lege nemo

justificalur ', intelli-

gis ulique quia justificatio Legis species est et

imago

non

Tcritas.

Secundura veritatem ergo ad perfectionem nemo


Lege, secundum speciem
justificatur.

justificatur in

Ergo

sanctus Propheta, qui adhuc in Lcgis justificationibus vi-

vebat, videbat autem fulgorem Evangelii


vetcris disciplinae
,

quasi
utili

memor
gratiam
in

Legi tanquam p.tdagogo

reservabat. Gonsidera aliquera


divitiiset

cxccdentem ex ephebis
,

honorlbus conslilutum
,

paedagogo suo honorifi-

centiam reservantem

cujus oQiciis informatum se esse

cognosceret, ut maturiorem rcgere posset aetatem.

XXXV.
ingrati.

Alonet siquidem etiam ipsa Lex, ut his qui


,

nobis aliquando profuerlnt

nequaquam
in ^eleri
*
,

esse

debcamus
rege
xii,

Nam

sicut

habemus

Teslamenlo,Pascha

celcbratum est in /Egypti finibus

cum adhuc sub

Psal. cxvin, gS.

Galat.

iii,

24.

* Jbid. 11, la.

Exod.

37, 28.

a62
Pharao

S.

AMBROSII

positi palres noslri dcplorarcnt miscrae servitntis


:

injuriam

et postea liberati rursus in terra rcpromissionis


*
:

Pascha celchrarunl
quaralionc in

supcrins ad

commonitloncm pos,

lerius ad recordationem. Si quis ergo interroget Hcbrcieum


i^^^gypto

Pascha cclcbratum

est rcspondebit:

Quia rcgi Pharao adhuc

scrvitutis vinculo obnoxii lenebaillc

mur,
cavit

ille

aguos patrum popuhun hberavit,


,

agnus vo-

ad hbcrtatcm

ille

agnus maris profunda sohdavit


Quoties
veteris

ut yEgyptum trausire

possemus.

ergo Pascha
servitutis,
et

celebramus

meminisse debemus
:

novae hbertatis

quid fucrimus, ct quid accepcrimus.


nisi

enim potcst plene quis intehigcrc quid acceperit,


minerit aote quid
fuerit.

Non me-

XXXVI. Non

ergo obhviscamur quia


solvit
ille

Dominus Jesus,

agnus Dei, mundi hostia


lictorum, quibus Pharao

nos gravium nexibus de-

telerrimus non unius /Egypti,


servitii gravis

sed S(ecuh bat

islius

prlnceps vinculo

non tene

aslrictos.

Non obhvlscamnr

in oelerntun;

ul

cum

ve-

nerimus in illam vere terram repromissionls, ubi est regio


tulerlt

vivorum, meminerimus quanta hic nobls Pharao dirus inquot perpessi in hoc steculo slmus, quibus tandem
,

ercpti ..lahs; ct iigamus gralias eripientinosDomino Jesu,

qui perturbatorem

omnium

fccit esse

captlvum.

-XKXVII.
salva
sivi
est.
^.
,

Se((ultur

versus

sextus :

Tuus sum ego,

me Domlne; quoniam

jnstlhcatlones tuas exquivldelnr, sed

Facllis vox, et

communis

Salis rarns est

cnim qui polest dlccre Deo


qui adh.erel
Ille

paucorum Tuus
:

sum. Ihe enim


polest diccre,

dicit,

Deo

totis

sensibus
utllur,

qui aliud cogltare non noverit.


:

hac voce

qui

Ostende nobls Patrcm,

et sufficlt nobis

Numquid hac voce


testatis ^ Mulljs
*

utitur avidus pecunine, honoris, poest satis

non
a

Deum

sclre, et

quidem

pluri-

Josue. v,io.

Pial.

cxviu, 94.

'

Joan. xiv, 8.

EXPOSITIO. IN

PSALMrW

CXVIII.

2 63

bus. Tantipopuli, lantae natlone^, tanti dirites paupcrtaleui pulanl

Domlno

scrvlre
:

et qui supra

omnes

cst;

illis
,

cxiguus et anguslus cst

Illis

non

est satis

Del Fillus
,

In

quo sunt omula. Denlque iUe dlves

In Evangelio

cul dic,

tum

est

SI vis pcrfcctus essc


* ,

vende omnia quae habes

et

da pauperibus

pDeum

sibl

non

suflicere judic^vlt.

Denique
cit

et contrlstatus est,
:

quasi

quod plus

csset relin-

quere juberelur
:

quod minus

'.

esset, eligere. lUe ergo di:

Tuus sum
,

qui potest dicere

Ecce omnia

reliqui-

mus et secull sumus le XXXVIII. Aposlolorum


niuni

Itaque yox isia est, nec omlamen Aposlolorum. Nain pt judas apostolus fuit,

et In convlvio Christl Inter Apostolos

recumbebat. DIccct
est

bat et ipsc

Tuus sum, sed voce, non corde. Venlt,

Introivlt In
,

eum

Satanas
est.
,

' ,

et cccpit diccre

Non
,

tuus, Jesu
gitat
;

sed meus

Dcnique ea quae mea sunt


pectore suo volvit
: :

co-

quac raea sunt

in

tecum cpu-

pancm acciplt, a me pccuniara ; tecum biblt et mihi tuum sangulQem vcndit : tuus est Apostolus et meus est merccnarlus. XXXIX. Non polcst dlcere saecularls Tuus sum; plures enim dominos habet. Venlt libldo, et diclt Meus
latur, et

mecura pascltur
,

a te

es; quia ea quae sunt corporls


lescentulas

concupiscis

In illlus

ado-

amore

te

mihi vendidistl,

In illius

concubllu
,

meretricis pretium pro te annumeravi. Venit avaritia


dlclt
;

et

Argcnlum
:

et

tlum cst

possessio

aurum quod babes, servitutis quam tenes, jurls tui emptio,


:

tuae pre-

vendlllo

liberlalis tuae esl. Venlt luxuria, et dicit

Meus

es; unius

diel coitvivium

prctium

tuae vitae est

ille

sumptus epaconlractus; et
:

larum,

tui capilis Hcitatio, tui est

summa

quod pejus

est

caro emptus cs

vlllor clbo es luo

pre-

tloslor est unius diel


>

mensa lua, quam

totlus temporis vlta.

MaUfa. XIX, ai, as.

Ibid, 2j.

Joan. xiu, 27.

264

S.

AMHROSII

Inler calices te redemi, inter cpulas acquisivi. Venit ambilio, et dicit tlbi
:

Plane meus
,

es.

Nescis cjuod ideo im?

perarc

aliis

tc fcci

ut mihi ipsc servires


;

Nescis

quod

ideo polcstalcm in lc conluli


testali?

ut mcae te subjicercm poSalvatorl diclum esse ab

An
:

ignoras ipsi

domino

liuJHS

mundi

principe,

cum

ei

ostcndisset
,

omnia rcgna

mundi me*.
cs.

Haec omnia dabo

tibi

si

procideus adoraveris

Anle ergo

ipse snbjicitur, qui alios vult habere

subjectos. Veniunt

omnia

vitia

et singula dicunt
vlle

Mcus
!

Quem tanli competunt, quam

manciplum

est

XL. Qnomodo sum ? Respondebit tibi ille Non quiDomine Domine intrablt in reg cumque dicit mlhi non num ccclorum ' qulcumque dicit mihi Tuus sum, meusest. Meusplanees, si vocem non redarguat conscientla sl sermonem tuum animus aut opera non requi ipse se non futent. Ego non nego mcuni essc eum
ergo tu qui hujusmodi es, potes Christo
:

dicere : Tuus

neget, aut certe

si

pro

me se

ipsum

sibi

abneget. Nolo ha-

bereservulumpluribusdominls servientem.

Nam quomodo
,

meus
ncget

esl,
,

sl

mlhi dlcat verbo

Tuns sum

et opcribus
?

Non cst meus quem libido succendlt; qula mea est caslitas. Non est mens qucm cura spoliandi mlnores cxagitat; qula mea integritas est. Non est mcus quem ira mobihs inquiclat quia mca tranqulllltas cst. Non est meus vini crapula teet factis sc diabolo adjudicet et obslrlngat
;

mulcntns
vestlgium.

in

lucem, ambitione

glorioc soccularis

ebrius,

qui in perlcnhmi non posslt sobrlnc moderallonls servare

Pax sum ego

litlgarc

non

novi.
:

eum de quo
sibl

veniat diabolus, et dicat

Quid mihi ad Mcus cst, nam


:

mihl sua colla curtavlt, mca

In illo plura repcrio

nomen

tuum vindicat, et meum munns? XLI. Non est ergo Christi, nisi qui
Matlb.
IV, 9.

esl allenus a cri-

-^

1(1,

vir, 21,

EXPOSITIO IN PSALUM cxviir.


nilne
:

i65
se Chrisli

non

est Chrisli

nisi qiil potcst

scmper

servulum dcmonslrare.

Nam

si

quis mutabilis est, ut ego


:

aut moerorc mutor, aut indignatione, venit ira, et dlcit


:
,

Meus cst anle horam meus crat spcro quod ilerum meus fiat. Yenit trislilla, et dicit Meus cst ante horam in meo jurc crigere animum iii mea posscssioue fuit, levarc; et si trisle prae moerorc non poterat, ncc oculos
: : :

aliquid accidcrit, ad

me

illico
:

reverletur. Quls ergo est


'

Dei, nisiqui potest dicere

Mhil mlhi conscius sum

?
alii

Idco dicebat Paulus aposlolus Jesu Christi, quia nulli

obnoxius tenebatur. Ego autem nunc Dei mei


tristltlne,

snm
:

nunc

nunc verbi otiosi; et ideo qui phires dominos habet non polest uni dicere Domine Jesu, Tuus sum. Lnde arbitror ctiam de hujusmodi
nup.c iracundiae,
,

dominls dlxlssc Paulura


ex quo omnia
,

Nam

etsi

sunt qui dicantur dii

sive in ccclo, sive in terra... nobis


ler,
,

et
,

nos in
et nos

illo

tamen unus Deus Pa-^ et unus Dominus Jc'.


:

sus

per

quem omnla

per ipsum

>

^ erbi igitur

tolus erat apostohis Pauhis; ideo dicebat

Quoniam ex

pcrimenlum quaentls ejus qui


argo dlcebat
es.
es.
,

iu

me

loquiturChrlslus*.
ei

Illc

Chrlsti
diclt
:

sum
:

et

rcspondebat

Dominus
:

Meus Meus
teret

Qui vere

Tuus sum,
ait

audlt a Doniino

Denlque de ipsoDominus adAnaniam, cum mit,


:

eum ad sanandumPauhim
*.

Vade, quoniam vas


Chrisli esse,

electlonls cst mlhi

Et quia persevcravit

quasi iraplcto ccrtamlne,

XLII. Recte crgo propheta David


qui semper in

coronam moruit invenirc justiliae. dlxit Tuus suum


:

Domino

mansit. Et qua ratione dlxerlt

Tuus sum

addidlt : Justlficalioncs luas exquisivi,

hoc est,

nihll

allorum quaesivi, sed id solum qiwd tuum


Alii quaernnt monilia prctiosa,

est dcslderavi.

ego solas
:

juslificationes tuas quasi


'

quaedam

scrta justitlae
Cor. xni,
0.

alii

doi5.

Cor.

IV, 4.

Id. Yiii, 5, 6.

J 3

Act

ix,

266

s.

AMBr.osir

mum
parc

ad

domnm
,

villam ad villam jnngiint, qnasi soliha-

Litarc possinl in terra

hac

ct

clcmentum volunt occu:

communc

alii

possessionem acris ipsins vindicarc

mihi

in tuis juslificationibus

omnc palrimonium
Mihiportio Dcus

cst.

Ncs-

cio possidere nisi


talis

qnod

tui juris cst. In tuis eloquiis spiriest.


,

mihi cura
;

refulsit argcnti.

sum ego

quia pars mihi hajreditatis

non

in

anro

aTuus non in

argento est

sed in ChristoJesu.
:

XLIII. Seqnitur versus scplimus


peccatorcs, utpcrderentme
:

Me

expectaverunl
*.

tcstiinonia tua intcllexi


,

Potest vox ista convenirc martyrio

in

quo positns sanctus


:

j.am de judicio persecutoris egressus dicat

Mc

expecta-

vcrnnt peccatores

me, hoc est, adhibuerunt omnia gencra pojnarum, omnes artes persuasionum
,

ut pcrdcrent

sed de proposito abducerc ncquivcrunt. Vicit fides

vitne

hujus illecebram, corporisque cruciatum. Expectavcrnnt


peccatores
,

ut de

me triumphum

rcferrenl

sed gralias

Chrislo, qui mihi dcdit dc pcrscculoribus Iriumpharc, Redite victi, qui sperabalis vos esse victorcs
:

reditc dejecti,

qui veneratis superhi.

Ubi
^

est

mors,
tua
,

vicloria tna?
,

Ubi

est,

mors

aculeus tmis
;

Non
:

jam scd noslra ctein

pit esse victoria

quia in lc vincimus
dicit

qua antca Vince-

bamur. Bcne crgo

Martyr

catorcs, ut perdcrent mc.

Post

Me expectaverunt pccmomentum, imo in


lae-

corporc adhuc situsyidet deduccnlium choros, Angelorum


gaudia.

Qui enim super unius pcccatoris conversione

tantur, quanto magis in passione justorum? Vidct gloriam,


et ait Me expcctavcrunt justi, ut dcducerent me. Dominum Jcsimi, et ait Mcexpectavit Christus, ul
: :

Vidct

coro-

naret mc.

XLIV.

Alilcr qui vult intelligcre


,

Multi, inquit, pec:

cata persuaderc

atque extorquere conati sunt mihi

ah'us

Psal. cxYiii, gS.

1 Gor. xv, 53.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

67
vi-

adultcrium, allus homlnis ncccm, alius opprcssionem

duoe vei pupllli,alius aliud, clputabant mesuisrelibusesse

capiendum.
pcccati
:

Expectaverunt

me

ut perderent

contagione

sed ego non

illeccbrls
,

pcccaforum mentem a
nec intentionem

sludio divinae cognllionis averti

meam,
sedln,

Domine,
>

mandatorum tuorum

serie declinavi

tellexi lestimonia tua.

Si

enim non intcllcxlssem


Quae

pec-

calores

me

utique

illi

pcrdidisscnt.

intellexi utique
in-

sensu, etiam operibus secutui


telleclas est, sed

sum; ncqueenim nudus


tcslantur.

qucm

eliam facta

Deniqne

Bealus qnl

inlelliglt

super cgenum et pauperem'. Ille


,

utique inlelliglt super pauperem

qui largltur pauperi.

Nam

quid prodest misereri inopis, nisl alimoniam


Sequitur versus octavus :
:

eidem
n-^

largiaris?

XLV.

nis vidi finem

Omuis consummalToamplificum mandatum tuum valde".


vim
grreci

Nou possumus
mojor

in omiiibus

sermonis exprimere;

In grteco

plerumque

vis et

pompa sermonls

est.

TOi^ dlcllur graece, quod

nos latine el finem dlcimus et

consummatlonem
finis esl
,

TAo; autem et consummatlonis ipsius


ad
jusliliara

sicut finis Legis cst Chrlstus


*.

omui

Ecce ego vobiscum sum..... >uque ad consummationem saeculi*. Consummatioergo


credenti

Habes scriptum
saeculi est

sacculi fiuis

fiuis

aulera

omnium

Christus,,

Consummaliones auteramultoe. Est consummallo, quando


resurreclio est ad salutcm.
dicitur perfectum opus.
est, plena, cuinihlldesit

Consummatum quoque opus


malilia dicitur, id
et

Consummata
ad studium

artem nocendi. Est

consummatio hominis,
ad pcrfectum vcniat.

et

muUae cousummationes, donec

XLVI. Legimus crgo

et

consummationem

saeculi
4-

legi-

Psal.

XL

1.

Id.

cx?ni, 96.

'

Rom.

Mallh.

xxTiii, 20.

268

S.

AMBROSII

mus

et finem. Dc consummalione saeculi supra posulmus excmplnm, quaai scquilur resurreclio Sicut cnim in Adam omncs moriuntur ita et in Christo omnes vivificabuntur \ Post resurrcctionem consummalio Unus quisque autcm in suo ordine prlmitioe Gtiristus deinde il
; : :

quisuntChristi, qul
finls,

il

advontumejuscrediderunt: delnde
et Patrl
,

cum

tradiderit

regnum Deo

dum

evacua-

verit

omnem principatum et

potestatem

^.

Ergo consura-

mationem snecull sequilur finis juxla Apostolum. Unde colligitur quod scquatur finis omnem consummatlonem. XLVII. Mundus In maligno posilus est, nt dixit Joannes*
:

ergo et soeculum In maligno est,

mundus plenus
slcut

peccati.

Consummaverat maliliam suam mundus,


cujus vidcns
filius In

consumma verat Saiil,


Jonathas
declinaret

consummatam malitiam
,

David prophctam

eidem nuntiavit ut

et fugeret*. Est ergo consummallo malitlae, consummatio peccalorum. Venit agnus Dei qul tulit peccatum mundl, qul est Christus Jesus, finls Legis, prin,

cipium

et finls, et remisslo

peccatorum. Ilunc finem conin spiritu


:

summationis
saeculi

vidlt

Propheta

qui

consummalum
:

aboleret crrorem

vldit

sanguine ejus dlversa

omnium

pcccata mundari. Bcne ergo dixit


;

summationis vidi finem

hoc

est

vldl

Omnis conconsummati
atquo
,

adulterli
lascivlae
,

rcmissorem

vidi

consummatae luxuriae

consummataj
flagilii

crudelilalis alque saevltiae

omnls

postremo
saplenlia,

per crucem suam delicta donantem.


,

XLVIII. Est etiam consummata virtus

consummata
Flnis

consummata

justitia, sed
,

habet fincm.

omnium
ergo
'

vlrtutum Chrislus

qui Finls est Legis ad justifinis

tlam omni credcnti'.


alt
:

Vides quia

est fidel?

Bene

Omnis consummationls

vidi finem.
'
i

Cor. XV, 22.

Ibid.

23,

a4.

Joan.

v,

19.

<

Reg.

XX

38.

Rom.

X, 4.

EXPOSITIO IN PSALUVM CXTIII.

269

XLIX. Nunc

quia consummalionls finem agnovimus


sit
:

aguoscamus quid
qul aeternoB
dilTicilis

Latum mandalum tuum


porta per

valde. >

Lcgimus quod angusta


vilae

sit

quam

ingrediantur*,

fruclum adipiscuntur. Rara enim virtus et


tolcrantia. Plures sunt qui sseculi
:

passlonum
ad

jus spaliosa scctentur, qul dicant


est Tia, quac

huAngusta et arcta nobis

llnquamus eam.

Dominum docit, conterimar in illa, re Quomodo crgo dicit Propheta lalum manlatum? Ideo quia angustae
est.
viaB

datum Del,
alt

et valde

latum
In

mandatam necessarinm
:

Denique hic ipse Prophcta


mihi^.
>

cln tribulatione

dilatasti

t iteram

tribulatione invocavi

Dominum,

et exaudivit

me

in lati-

vtudine'.

>

L. Haec latitudo

mandatorum
o Corinthil

ccelestlum cor Prophetae


:

dDatabat et Apostoli. Denique et ipse dicebat


>

Os nos-

Irum patet ad vos


est*.>
et

cor noslrum dilatatam

>

Dlspensando enim
:

ccelcstia

mandata, cor suam diperfidia coarcLabat,

lalavcrat

quod ante perseculionls

hoc

Chrlstl amplificavit gratia.

t qua ratione latum man

datum ? Ne nos coarctemur angustiis mandatorum. Lnde. ait Non angustiamlni in nobis^. > Si hoc Paulus, quanto
:

magls Christus
coarctetur In

qui clausa reseravit

rgo

dicit

Nolo

me

populus meus. In angusto vlrtutum Ira


;

mite debet lalltudo prxcepti mei Tiantibas esse solatio

ne quls deficerc
LI.

possit, aut conleri.


;

est st enim latum

Ambulemus ei^o in Dcl mandato quia satis lalam mandatum sapientiae , qaae in exita
;

canitur, in plateis autem fiduciafiler aglt


graeci

iclxrua

enim

sermonis est,

qu^

latine dlcilur latitudo.

Dilatemus

igitur cor
tiae,

nostrum; ut recipiamus apostolicae vim senten:

qae ait

Capite nes'.
a Psal. it,

>

Recipiamas ergo ejus ser>

Malth.

11, 14.

Ibid, li.

^i Cor. Tn,

a.

Id. aTii, 5.

a Cor. tx, 11.

a.

2JO

S.

AMBROSII

mones

in cor

nostrum

Induamus vlscera mlserlcordlae


,

benignitatem, humlHtatem
latus es,
si

patienliam,

homo

quara
sl-

ad amplitudinem praeceptorum coelestlum


tuas

rium mentis
charilatis!

expandas!
,

Quam

latum mandatum

est

Dlligile

inqult, inlmlcos vestros*.

Omnes

utlque In affeclu charilatis inckisit, qui non excUisIt ini-

micos. Quls enlm videtur exceptus


,

cum
,

recipiatur ini-

micus? Unde Apostohis Si fierl Inquit potest... cum omnlbus hominibus pacem habenles^. Non potest hoc ut cum omnibus pacem haJudoeis dici non gentibus
, , ,

beant. IIU vix suos diligunt

Chrlstlano etiam Inimicos

non

licctnon amare. Chrlslianum

cum

dico,perfcctumdico; In

Christo enlm pleniludo Divinitatls cst,


pas.

cujusnomen

usur-

QuivocabuJumgerls, interprelationemvocabuli perlec?

tionemque cur refugls


Iste Ipse qul

Audl latum mandatum

Bcne

dicite cos qulpersequunturvos... et nolilc maledicore'.

lutum

dicit esse

mandatum
,

probavit supra

dicens IHiquIdem delrahebant ego autem orabam*. Quld orabas, Davld dicito nobis ipse. Sed dixisli; legi
,

enim dicentem

Malcdicent

ilil,

ct tu

benedlces^

SERMO

XIII.

Mem.

I.

Mem

Ilttera tertia-decima signlficat In alio intcrprete

viscera, a tcxtu.
>

In

alio,

ex

ipsis

Et ulrumque non discordat

Nam
V,

statim primus versus internorum viscernm

MaUh.
*

44.

Rom.

i,

i8.

Ibid. i4.

<

Psal.

cvui, 4

Ibid. 28.

EXPOSITIO IN PSALMCM CXVIII.

fji

charilalem cxprlmit,
dullls
II.
,

quc-e iilique

cx inlimis procedlt

me

et

quodam nexu
in

calorls impllcatur osslbus.


litleraj

Deulqac

Threnis Hlereailas lextus


alto

hujus

hoc conlinet

ex

suo mislt Ignem in ossibus meis*.


dlligenles

Bonus ergo Deus qui nobis immlttlt unde

eum,

merltum sub conspectu ejuslnveulrcposslmus. Quem mittat ignem , ipse nos doceat Ignem veni mlttere in ler:

ram,et quid volo,

nisl ut

accendatur'?Bonus Ignisquem
accendl
;

desiderat omuium Salvator sum Dcum legerimus ignem

cum

prt-cscrtim ip-

esse*, qul nostra peccata con-

sumat

Intimisque pectoribus nostrls suaj diviuae cnpidiIn nobis

tatcm cognllionis infundat, atque ardeat

cOrnos;

Irum

cum lcglmus divinarum


assumlmus
spirltali.

sericm Scrlpturarum

si

forte aliquld iutellectu

quo aperianlur propheliciE

lectionis occulla

Iloc igncCleophascor

suum

diccbat ardere*,
ras aperirel.

cum

ipsl et socio ejus

Chrlstus Scriptuin libro

De hoc

igne dixit

Dominus
,

Ezechiel

Ecce

proficlscar in Jerusalem

et exsufflabo in vos
et fcrro
,

ignem

iraimca%' ut tabescalis a

plumbo,

et rellquls

ma-

Bterialibus*.
rla.

Profunda
spiritale.

In verbls usilalis

vldemus myste-

Tolum hoc

Quibus precibus emereamur ul


,

venlat Dei

verhum, iutret in Ecclesiam fial ignis consumens; ut exurat foenum et stipulam, et quidquid est saegrave plumbura iniqultatls cnlare consumaf. quod in
:

plerisquc est
cati rigor

liquefiat igne dlvino

et ferreus
:

quidam pec-

superno mollescat incendio

mellorentur vasa

aurea et argentea;

ut omnis saplentium sensus, omnis

sermo prudentlnm, flagrantium passionum calore decoctus, Inclplat esse pretlosior. Bonus ignis charltatis, quo
corpus

omne

Ecclcslae
,

ignis dllocllonis

inmutuam adolescltgratlam. Bonus quo unusquisque sanctus ad reverentiam


*

Thren.
5

i,

12.

Luc. xn

49-

'

Deul.

it,

a^

4 lioc

it, 3,

Ezech. xxn, 19, ao.

2;;

S.

AMBROSII

sui auctoris acccnclltur.

Sed qui

Deum

cliligit,

non per-

functorle diligit

sed

dlligit
,

lcgera ejus, prrecepta custo-

dit, justlficat cor

snum

non dictorum sonora praedica

tione, sed studiosa Imitatione faclorum. Doceat igitur nos

Deus quemadmodum
III.

a sanclis suls dlligatur.

Sic Inqulens Prophela subjungit:^<

Quomodo

di-

dIcxI

mandalum

tuuni,

Domlne

itota

die meditatlo

mea

Bcst*.

Diligentis clrca

studium cognoscendtc Legis hcec


homlnis
,

vox
in

est, quoc instruit perfectionem

qiiam totus

Hic Psalmus Informat. Et quoniam

Lege esse cognovlt, ut trum ex lolo corde nostro


fectos, dicens

maximum mandatum diilgamusDominum Deum nos,

et

ex tota anlma nostra

sui

imltatlone nos quoque, quos erudlrc studet, vult esse per:

Quomodo
munus
:

dilexl

mandatum tuum, Do,

mine. Hoc ipso charitas cresclt affectu

quod Ipsum
:

tes-

tem advocal,
speclem
tatur.
,

cui

dilcctlouls

impenditur

ncc
tes-

sedpleniludlnem charltatis taH conventione


est Petrus

Hac usus

Tu

scis,

inqult,

Domine,
di-

quia diligo te^ Sed qui dIligItDomInum,Iegem ejns


ligit,

slcut Maria dillgens Filium

omnla verha ejus

in

corde suo, materno conferebat aflcctu^

Diligens te

feci

voluntatem tuam

'',

Scriplum

cst.

Ideo commlsit et Chrlset

tus Petro, ut pasceret

gregem suum',

Dominl

faceret
dili-

voluntalem
git,

qula charltatem ejus Ignovit. Qui enim


facit qua3 sibl

ex voluntate

sunt imperata

qul limet,

ex necessltate. Itaque Dominus operatlones servulorum

suorum spontaneas probat


servis llberos faclt; ut

potius

quam

coactas. Ideo ex

muquam necessltatum obsequla conferamus. IV. Non potest diccre Marcionista : Quomodo dilexi Legem tuam, Qui Legem non suscipit. Non potest dimagis vohmtatum nostrarum
nera
,
'

14.

Psal. cxvi:i, 97.


'

Joan. xxi, i5,

Luc. n, 5i.

Isai'.

xtyiii,

Joan. XXI, 18.

EXPOSITIO IV PSALMUM CXVIir.


cere Jndacns, qni
Legis
,
:

2^3

Legcm spirltalem ignoral et lilleram nudam non scnsnm Legis inlclleclumquemeditalur. Solns ergo dicit Christianus qui multum jam Legis cog,

nitione

profecerit, qni
:

non pccnam Legls pavido corde


rimetur offectu. Verc ergo
,

formidet

sed divina mystcria veri Hebraci, veri sabbati,


dlii-,

verac remissionis intrcpido


git
,

qui sine

tristitia

sine timore

volunfario potius slu-

dio

quam

coacto praecepta conser?at.

V. Alius Versus :
fccisti

Super inimicos meos

intclllgerc

me

mandata tna; quiataes'.


,

Cito probavlt diuturnaj

meditationis cffectum

qnando

intcllexit

super inlmicos

tsuos Domini mandatum.

Scd quos habet Inimicos Pro-

pheta, qui aut sui populi viros legitima debel charitate


tcomplecti, aut alienigenas evangellcapr.Tdicationeinvitare

-ad Dei grallam

? ferje

consortom naturae

suse dilignnt

quo-

modo
.igitur

dileclionem conformis sui Propheta respucret? Essc

justam aliqnam causam oportet

qua

ii,

quos slgniinves-

ficat, jure videantur inimici.

Ea
alibi
,

qiia; sit

possumus
:

tlgare,

si

meminerimus quia

idem

iste dixit

Et suil-

per inimicos tuos tabescebam


cssc, qui inimici sunt Dei.

el jnsto odio

oderam

;lo8*. lstosergocvangelica ancloritate suos inlmlcosdiclt

Nam

si is

qui

non

relinquit pa:

Deo dignus quanto magis qui diligit ejos inimicos, acceptus Dco esse non poterit ? Quos crgo inimicos habet? Si gentiles qaomodo quos
rentes propter Dei

nomen, non

est

prophelico credituros spirilu praevidebat (39)


ut benedicantet
ipsi

Denlque
metalJa

Dominum,

in superioribus

adhortatus
qiii

esl^ Et quas magna laus super eos intelligere,


-ct saxa

venerando

slmilem rlgorem stuporls altraxerlnt?


habet inimicos
fidei
, ,

\L Quos

igllur

nisi

hacreticos? Ipsi

enim sunt impugnatores

veritatis inimici.

Quos,

nisi

Judaeos? Ipsi euim graviores inimici, qui ex amicis facti

Psal. exviii, 98.

Id. cxxxvui, ai, aa,

'

Id. lxti, 4.

LVII.

18

2^4

S.

AMBU08II
,

sunt inlmlci. Snper eos intclliglt


esse Intelllgit.

qui

Legem

spirilalem

res,

si

Qnidergo prodest Lex, si finem Legls ignomysterinm nescias, si sacramenta non noveris ?

Judoels ex ovlbus agnus occldltur pro celebrltate paschali

nobis pro redemptione


ginis

mundl Unigenltus

Del, partus Vir-

immolatur. Quid proficiunt Judaei, quod sanguine

llgna his aut saxa prodesse


,

domos etpostes suos IUinluut? jNIliIl utlque; quonlam non possunt. Nobls proficit omne mysterlum qul abhorrere credlmus a gralia splriagnl
ul habltationcs nostrassangulnc pccudls crucntemus,
:

tali;

ora nostra cruore tingamus

sed corpora nostra sacra-

mento crucis domlnicoe consecramus, et confessione mortis Domlni nostri Jesu Christl sanctificamus orls alioqula. Corde enim creditur ad justltlam ore autem confesslo fit ad salutcra*. Quid prodest quod Ilebr.cl aurem ser:

vuli

pertundunt subula
?

et prasputia sui

circumcidunt corqul cor

porls

Non

intelhgunt penitus quld Lex divlna dlscernat.


Ista,

Signa sunt

non

verltus.

Sed

ilie intelliglt,

suum

spirltall

circumcisione castlficat; ut coUuvicm


Ille intenigit,
,

om-

nem
et

corporeae labis emundct.

qul subulam

aurem mentls vlgore transcendit

et

illam

animam
sermoJudaeus

quampertransivit gladius ad rcvelanda cordls occulta, perpetuae pra)mIo libertatis attolht


:

vel examlnandis
virtutls suse

nibus

sollicilc serviens

quoscumquc

aure sus-

ceperit, mysterio sanctificat spiritali.

Azyma

sibi

quotannls facerc consuevit, et nescit sc malllloe esse fer-

mentum. Sed qul


,

intcUIglt quid

slt

vctus expurgare fer;

menlum ne totam massam corrumpat veterem hominem cum actibus suls expurgat, ut fiat nova conspersio verltatis.

Judaeo

Isla

dicta sunt, ct
Illc

Chrlslianus audlvit; quia

dum aurcm suam

subula pertund/t, audire nonpotuit;


stultitue suae su-

vulneratam aurem gcrens, nouLcgis, sed

bula cruentavlt aurem suam. IUe audiendo quae spIritaUter

Rom.

X, 10.

EXPOSITIO IN PSiLMUM CXVIII.


revelanlur, perforavlt

a^S

aurem suam

ferro; malult

enim

in

ferrum quam
esse

iu

\erbum

credere. Ideo servit, ideo liber


ei gratia suf-

non meruit, ideo nec complcti temporis

fragalup; quia plcnitudinera temporis


Filius Dei missus cst

non rccepil, qao

nem
tus

factus sub

ad salulcm , et venit ad redemplioLege, nalus ex\irgine, viclor morlis ,

Jargitor resurreclionis.

Manet ergo vulnus


et
,

illi ,

cui Ghris
,

non

surrexit.

vulnus quod sarciri non possit


,

nisi

forte relinquat

subulam

sumal
vel

sibi

gladium quem pro


a spirita-

Ghristi

nominc non
uml)ram

refutet

quo corporalia
:

libus

a veritate dislinguat

sumat Dei verbum,

gladium bis aculum,

ct

ex

illo

divino orc docealur


,

man-

datum Domini
et sempiterna
\ II.
tibi

pra^scriplum Legis agnoscerc


,

quod non

temporalis habeat observantiam celebritatis

sed salularia

rcmcdia succo
in

gratise spirilalis infuudat:

Tota ergo die

Lcge mcditare

non pcrfunctoria
velis, si
sit

debet esse Iranscursio. Si agrum emere

mcr,

cari

domum, prudenliorem
;

adhibes, ct quid juris

di-

ligcnter consideras

et

ne in aliquo forte

fallaris, tibi ipse


:

non

credis.

At nunc tu ipse emendus es

libi

de tuo prclio

tractalur, considcra quidsis,

quiras
nilia
:

tibi,

quodnomen habeas, quidacnon agrum,non pecuniara, nongeamiarum moconfcrri.


,

sed Christnm Jesum, cui nuUa possunt pretia, nulla

ornamenta
Esaiam
trem.
,

Adhibc
,

tibi

Iliereraiam

magnum
tibi, tota

consiliarium

Petrum Jesum Dei Filium


,

consiliario Moysen , Paulum Joanuem ipsnm


,

ut acquiras Pa-

Gum his
illi

traclandum,

cum
Non

his tota conferendura cst

meditandum die;
sola meditatio.

sicut meditabatur

David, et
tra-

hxc

crat

saecularibus

animus

ducebalur illccebris, non pecunlaria coacervandi palrimonii cupiditatc flagrabat non profcrcndi limitis excludendi:

que fmitimi anxius curarum


intentum rcfleclebat affectum
:

acstus

studio

medilalionis

quldquid poterat lemporis


18.

2^6
dies habere,

S.

AMBROSII
sola slbi in

hoc lotum

Lege medltallo vlndlad

cabat.
VIII.

Sed etlam hoc parum


in

est dUigcnli, qui vellt

bealitudinis graliam pervenire. Beatus

enim

dic ac noctc

meditatur

Legc. Angustior dics cstmeditationc doctrinac.


Lege.
ei

Non tanlus dies in tempore, quantus meditator in Unde vide ne illud magis videatur significare, quod
in

qui

Lege meditatur, semj>er

dies est, et

kimcn

sine defectu,

quod

nullic tcncbraj noctis intcrpolent. Alioquin


,

ncgllgentlorem In processu operis declararct


llgentlorem In
voluisset
?

quomodo quem dl-

ipsis

operis

sui

Prophcta prlnciplis esse

In die crgo csto mcditator Legis, ct Evangolu

praedlcator.

IX. Et fortasse

illi

(4o) qul

Novum non

reclpiunt Testa-

inentum

in nocte legerunt,

et ideo nescicrunt,

neque

hitellexerunt.

tenebris,

Unde Salvator, ne etiam nos legeremus in admonet dicens ambulandum in die, quia non
ambulat
*
,

ofiendit qui in die

videt

enim gratiam

lucis.

Qui autcm ambulat


currit.

in tenebris,

scopulum

ofFensionls in-

X. Sequitur
fitentur scribae

Super omnes docentes

me

intellexi

qula testimonla tua medilatio

Judaeorum

mca cst ^ Doclrlnam proquia Legem et Prophetas ipsl

priores habere meruerunt.

Sed illi profitcntur docere, sed non docent. Ei autcm populo qui ex genllbus credidit competlt dicere Super omnes docentes me intellcxl quia IUi non intellexerunt. Respondet Judaeus Unde ha:

buistl intelligere?

Scriptum
:

est

Interroga patrem tuum,

et annunliabit

tibi

senlores, et dlccnt tibl

pater tuus,

me
lo.

Intcrroga.
*,

Sed

etsi
:

intcrrogavero,

pondebitIs mihi
'

dixit Jesus
Psa!. cxviii, yg.

et

ex
3

illo

Ego sum non resrespondere non


*.
,

Joan.
,

XI, g,

'

Deut. xxxii

^.

Luc.

Nxii

68.

EXPOSITIO IX PSILMIM CXVIII.

8^7

possunt, ct cx
bain

illo siipra iilos intclligo


,

qui non intellige-

quia testimonia didici


tollat
*.

qu;e

illc

non
'.

novit. Didici

Qui sequitur me...

cruccm suam
*,

Didici

Di-

ligitc

inimicos vcslros

>

Et idco optat antlhema esse


inimicis fide.

Paulus pro fratribus genere

XI. Viderelur inconveniens esse verecundire prophetali

hujusmodi usurpalio; co quod pra!sumpserit dicerc quod super omnes docentes inteilexerit, cum vel Legem Moyscs
acceperit a

Domino,

et populo ejns instituta tradiderit

Aaron, sacrificiorum

omnium

decurso rilu, sacerdotalera

docucritdisciplinam*; Jesus Navesignificaverit

quemadmo*.

dum circumcisio

possit iterari

Samucl unclionispropheVideretur,
praemisissetsuperiora,

tice pariter ac rcgia sacramenta monstraverit

inquam, incongruapraesumptio,

nisi

quibus non immcriio super docontes intellexisse se comprobaret. Dcbuit hanc assumere confidenliam, qui doce-

batur a

erat, et ipsc

Domino et mandatum quod docebatur, Domini Dominus qui docebal. Merito super omnes intellexit, quem docebat ipsa Sapicntia. Lnde et alibi ait Domine , et de lege tua do Beatus quem tu erudieris
:

cueris

eum
:

'.

XII. Ostendit igitur

quod divinum

est

homines docere
;

non posse
scientix

et ideo qui docere praesumunt, nescuint

sed

agnoscit Discipulus qui docetur. In quo pra?ler


:

donum

quod de Spiritu sanclo fuerat consecutus moralis quoque snavis locus est, quod inulti docentes sunt qui quod non intelligunt, docere se dicunt et plurimi sunt Discipuli qui studio suo assequuntur ct industria quod non
:

didlccrunt a magistris. Denique antc nos


dixit inter

quidam

interesse

doccnles atque doctores; fortasse hoc arbitra-

Mallh. XVI, 24.

IJ. T, 44.
2, 3,

'

Rom.

xxYiii, 1-4.

Josue. V,

et

seqq

iz, 5.
1

<

Exod.

xix, 7, et

Reg. xvi, i3.

'

Psal.

Win,

la.

2.yQ

S.

AMBROSII

tusqula doclores suntalioriim judicload


assumpserinl. Sed cedant necesse cst

hocmunus
sibi

electi

docenles autom qui propria usurpatione lioc


ei

munus

doctores quoque,

qucin teslimoniorum meditatione cuilestium doclrina Dei


docentis imbuerit.

XIII. Scquitur

Super scnlores

intellexl

quia proeut
is

cepla tua exquislvi'.

Ne hoc quidem
ct

diflicile,
;

qucm

Dominus
senihs
^.

docuepit, super seniores intelligat


,

siqaidem Dei
progrediatur
sit

gratia ad doctrinam

maturitalem

ictatis

Cum

enim
vitae

aetas senectutis vita

immaculata

utique doctrina

immaculatae scnilem praestat aetatem.

Denique excusanti Hiercmia^ quod juvenis esset, respon-

sum

est

Noli dicere: Juvenls

sum

'

eo quod non

aesti-

maretur juvenis definitlone divina


prudentlam, qua3 sanctificationis

qui

canam haberet
ipsum laudare
:

ccelestls gratla reluceret.

XIV. Verumtamen non mihi videtur


Propheta

se

et praeierre senioribus, cuni legerit

Non

le a

praetereat narratio

senlorum

et ipsi

enim didlcerunt
:

patrlbus.
'

Nam

et alibi dixit Slrach Sapientia


^"

Ubi sunt
se prai-

senes,

non multum loquaris

Sed novit quibus


Isti

ferat senioribus, Inveteratls scilicet In peccato, et velerno

impietatis

alque senio perfidlaa dclirantibus.

sunt se-

niores plebis de quibus dictum est qui


Pilato praesidi tradiderunt

:

Dominum Jesum
:

Convcnerunt enim sacerdo

tes, et scribse

et seuiores

ut

ait

Marcus. Et iterum
senioribus; ut
in

Fccerunt sacerdotes consilium

cum

eum

Btraderent^ Et adversum Apostolos

Actlbus eorum

quod seniores

Israel convenerint, Pctrus sanctus, et

Lucas
aciati

evangelista testantur

\ Non ergo

senili

derogavlt

sed voce populi senioris indocibilem Dei vetustum illum


'

Psal. cxvin, loo.

'

Sap. iv, i5 et 19.

VIII,

u,

etxxxii,

i3.

Marc. xiv,

55.

Jerem. Id. xv, 1.


'

i,

7.

<

Eccli.
1, et

Act. iv,

seqq.

EXPOSITIO IN PSALMITM CXYIII.

a^g

diernm Jiitlxorum forc populum prophetavit, qui quod in jnventule sua non acquisierat, et m senectutc invenire non
poluit.

Namque

a principio frequenlibus

peravit ollensis. Cujus igitur gratiam

Dominum cxascum esset juvenis,

uon potuerat emereri


agnoscere,
nilie,

hujus advenlum senex non meruit

donum

tencre non potuit. Sensus aulem in caest, et velerani consilii


vitae longaevitale prae-

indicium sencctutis in sensu

scienlia intellectus maturilale,


ferlur.

non

ergo mandata Dei ut snper seniores Fugiamus vjam hibricam peccalornm ; ut possimus praccepta custodire ca-lestia. Hoc enim declarant sequentia. Su-per seniores intellexit Jacob jejunior fraler;
;

XV. Exquiramns

inlelligamus.

quia cura senior frater Esaii praerogativam sibi benedictionis privilegio aetatis exposcit', rcliquit epiilas mitiores,

dum

quxrit agresles. Profecto

illo in

venationem

jnnior

frater vestimenta ejus accepit, et raihi Iradidit populo na-

tionum, materno usus consilio*. IUam ergo sapientise sto

lam quam

l^abuit

anteapopulus Judaeorura, induit

meReille

becca. Stola ejus bona Lex et Prophet. Hac stola

populus est nudatus, nos induti sumus. Induit nos matcr


illa

Hicrusalem

quae in ccelo est.


illi

Accedimus ergo ad Pabene-

trcm, offerimus

epulas mitiores, patientiae cibos, mise-

ricordiae lenitatem, intellectus suavitatem. Accipio

^ictioncm, praeripio
ille,

fratri seniori

gratiam spiritalem. Venit


accipiat.

irascitur

non

invenit

quod

Mater occurrit,

et pio nos hortalu informat. Residet

penes

mc

stola illa

bouis intexta mandatis.

X\ I.
meos;

Ab omni

inquit

via

maligna prohibni pedes

ut cuslodiam vcrba tua


;

seniores intelligeret

Vere dignus qui super quandoquidem divino est honoratus


*. b

Spiritu, ut seniores doceret

non solom
etscqq.

intellectus veritaPsal. citiii, ioi.

Gen. xxT,

5,

Id. xxtii, i5,

aSo
tcm
,

S.

AMBROSII
,

verumctiam peccati fugam

culpaeqnc
sit,

caulelam.
aflec-

Itaque

cum

fiagililas

humana prona
lubricum
possil.

ut ad

imum

libus, ct currcnlc vestigio fcratnr in vitium, clocct

quem-

admodum

viic istius

et

itineris

hujus anfractus

viantcm implicarc non

Prohibui, Inquit, pcdcs ab


istius saeculi vanitate;
est.

mcos

maligna

via

hoc

cst

quia saicukim in maligno positum


est, et ancipitis effcctus,

Dubium quidquid

hoc malignum est; ut lux dubia,


est

maligna dicitur
lltiae

ila

mahgnum

quidquid admiscetmaistlus

tcnebras verllatl. Revoca ergo ab


tui
,

pedes anlmi

et

mundl lubrico mentls incessum. Prohibe, inquam,


motlbus qul videntur Irruere,
;

reslste cuplditatlbus, obsiste

slcut bestiac atque

jumenta

ut teneros fructus

ct

nova

ruris hujus nostri culta depascant.

XVII.

Prohibui

Inquit

pedcs meos.

Non

utiquo

corporls pcdcs prohibent, qui mentls pliE plerumque obse-

quuntur

arbitrio.

Neque enim prohibendl sunl, cum pro-

deunt ad Dei lemplum, vlduae opem ferre festinant, Implum praevenire, supplantare aliquem fraudulentum. Alius
igitur est pes qul jure prohlbetur.

Quis

Ille sit,

ipse

Pro-

phetanos doceat: Non venlat, inquit,mihipessuperbiaB*.))


Est ctlam pes iniquitatis, qui cito labitur, ct stare non potest, sicut pes perfidorum cst, de quibus scrlptum est

Ibi ceclderunt

omnes

qui operantur Iniquitatem, expulsi

sunt, nec potuerunt stare^ Prohlbeergo pedes tuos, nea

cadas; sunt enlm non solum crlminum, sed etiam infirmi-l


tatis

pedes. Et
:

vldcndum ne
sed diclt
tlbi

cadas. Et vldearis tibi forsi-1

tan bene slare

Pauhis

Et tu qui

slas,

vide
:

ne cadas \ Diligcnter attcnde viam tuam, ut audlas Tu autem hic sta mecum \ Stans enlm cum Deo, lapsum timere non potcris. Stans cum Deo poleris diccre sed ita eruit Dominuspe Erult... pedes meos a lapsu
:
: '

P^al, xxjtv, 12. r

Ibid, i5. -T 3

Cor, x, la.

<

Deqt.

v, 3i,

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

28 1

des luos ab omni lapsn

si

cognoYcrit quod tu prohibeas


,

pedcs luos a lapsu. Idco lioc meruil David

ut Dcus a

lapsu pcdes ejus crucrct; quoniam pedes suos ipse prolii-

bebat, ne pracclpili alque incauto peccatorum laberentur


vestigio
:

unde

ct potuit

verba custodlrc divina.

Non enim
autein

cuslodlrc quispoterit, nisipotuerlt prlus stare.


custodieril
,

Cum
,

ipsi

incipit

Dei Verbum ferre custodiam.


qui Chris-

Prohibitos pedes suos a via maligna beno dicit

lum viam
XVIII.

essc novit.

judicils tuls

non decllnavi; quoniam

tu le-

gem
et

posulsli mlhi*.

Exposult quld esset a vla mallgna

prohibere

utique non decllnare divinis firmum rlque lumiobile perseverantis innocentlaj tenere vestiglum, non deflectere gradum, nec de currlculo avcr;

pedem

a judicils

tere disciplinae, sed semltis

non solum vcteris in Sina, sed etiam novae Legls insistere secundum Evangelii clarvltatem. XIX. Est eliam Evangelii lex, de qua dlcit in superioribushicPropheta: Constitue.Domine, legislalorem super
eos: sciaot gentes quonlam homlnes sunt'. Adventum
iitique

Domini

intelllgimus prophetarl, et vocatiooem genin

tium qua3 ante

lulum quoddam corporis hujus videbansuc-e

tur Infixae, voluptali corruptlonis


libidlni Inhoercntes
;

tanquam

fsecl,

et

quia

Domlnum
et

nescierunt.

Et ideo

iratus

Avertantur, inquit, peccatores in infernum' ;ut

non viderent descendentem

ascendentem aniraam Doqui converti,


dicit gentlbus, quae

mini Jesu, et convertcrentur

adDominum,
illis

cum

viverent, noluerunt.

Sed de

oblivlscunlur

Dominum.
:

XX.

Scicrunt ergo et obllti sunt

tamen prophetlca be-

nignltate orat, ut exurgat

Dominus, non praevalcat homo* ut cogitaliones terrena?, et motus omnes ferventes hujus corporis conquicscant. Judicentur gentes ; quoniam tunc
'

Psal. cxTJn, 103.

Id. is,

ai.

Ibid. 18.

4Ibid, aq.

282

S.

AMBROSII

cognosciturDcmlnus, cuin timcntfum convcrtitur afTecludi


gravis terrore judicii
:

Et discant gentes quoniam homi-i^

nes

sunt, luti
:

corruptione resolubilcs, ct limo durcsconte

formati

quod ante qui Legem non acceperant, nesciebant.


quasi et ipse turbatus terrena; fragilitatis

Unde Propheta
Bene
timet, qui

contemplationc,ait:

l)tquid,Dominc, discessistilonge' ?
se esse cognoscit
:

hominem

sed quia plus


,

timet nobis, qui sumus cx gcntibus peccatores

precatur

ne longe

fiat a suis

gentibus; ut qui longe eramus, incipia,

mus

esse propiores, et sciamus quia homines sumus ad imaginem scih"cet et similitudinem Dei facti, quibus per Yirginis partum etiam Chritus conformis est factus. Rectc

ergo et ad infirmitatem accipitur, et ad gratiam


gentes quoniam homines sunt
:

Sciant

altero per
:

commune
allero per

quoddam atque
imaginem Dei,

carnale consorlium bestiarum


et carnis

dominica3 sacramentum dignitas

esse coepit, quaj ignobilitas videbatur.


.

XXI. Merito ergo non


mihi.

decfinavit a judiciis Dei populus


:

Quoniam tu legem posuisti Non per Moysen, non per Prophetas, sed ipse per te, Jesu, Legem posuisti mihi, hoc est, EvangeHum. Ideo non declinavi a via; quia te aspexi, te cognovi, tua itinera

nationum, qui potest dicere

secutus veram cognovi viam.

XXII.

I-taque prjEdicationem audiens Evangelii


ait
:

quam
!

prophoticus spiritus prcTecinebat,

Quam

dulcia fauci-

bus meis verba tua, super mcl et favum ori meo^ Et bene Dulcia, quibus praedicatur remissio peccatorum,
vitae

perennitas

resurrectio

etiam defunctorum

quse

perpetuce raortis et acerb;x; amaritudincm temperarunt.

Per haec mortem cocpimus non timcre, qui coepimus di,cere Lbi est, mors, victoria tua'? Et bene Faucibus
:

Psal.

IX,

aa.

Id. cxvnr, io3.

3 i

Cor. xv, 55.

EXPOSITIO

MALMtJM

CXVIII.

283

duIcia;eo quod intimis infusa visceribns gratia spirila-

lis sit.

XXIII.

Stfper

mel

et

favum, inquit,

ori

meo

dnlcia.

Et ideo quia dnlcia nobis vcrba lua esse cceperunt, dlcis

adEcclesiam Favum
:

distillant labia tua,

Sponsa*. Quid
:

sil

favus,

doce nos, Salomon?

Tu enim

dixisli

Favi mel-

lis,

sermones boni^ Et vere bonus favus, qucm mandu-

cat Ecclesia,

uberlale congesta

vclut apum spiritali mcUa redolcntem. Hoc est mel de quo ait: oManducavi panem mcum cum melle meo bibi vinum meum cum lacte meo *. Mysticus sermo coeleslium Scrip-

multorum Prophelarum

turarum

sicut panis est, qui confirmat cor hominis, vehit

autem ethicus, dulcis, et quod ethica praedicatione menlis interna mulamara fcbribus, id est, poenilentia dellctorum, iBcntur thiti corda sermone dulcescunt. Stillant mcl labia praedicanlis, quando coUisa durls casibus vel ruinis, lapsae animse
fortior cibus verbi. Suasorius

mollior; co
:

ihembra refoventur.

XXIV.
ctlam

Est etiam vis ferventior verbi, sicut

vini.

Est

in lactis specic

sermo

lucidior.
*.

Edite, inquit, pro-

iximi mei,

Bona ebrietas, quaj admehora atque jucunda facitqucmdam mentisexcessum j utimmemorsollicitudlnumanimus nostcrvino jucunditalis hilarelur. Bona monsae fplrltalis ebrictas. Denique, Poculum inebrians quam praeclaruin est* Sed et alibi habes
et bibite, et inebriamini

Rivos ejus inebria


ebrietas
lerrc-c

multlpllca generationes ejus^;eo


infusa fuerit

quod
cilare

cum

imbre

coelesti, sus-

verbum Del quod


divina

semina, fructus multipllcare consueverit. Itaque sicut pluvia dcscendlt dc ccelo, ubi venas
mentis inebriavit praedlcatione
,

terraj nostrae, vel animae ac


,

excitavit virtutum studia diversarum


iT, 11.
6

fructosque

Cant.

ProT. xti, 24.

Canl. r,

i,

Ibid,

Psal.

XXII, 5.

Id, LXIT,

n.

84

S.

AMBROSII
adolevit;

fidel et caslaj dcvotionls

mcritoqne

ei dlcltur

Visltasli lerram, el inebriasli

eam'.

Snsceptione etenim
:

corporls visitavit,
spiritali
,

iit

sanaret infirmos

inebriavit gratia

ut anxios jucunditate mulceret.


Piectc ergo Sponsai dicitur
: :

XXV.

Favum

distillant

labia tua, Sponsa


justi distillat

mel

et lac
:

sub llngua tua\

Os enim

sapientiam

de ore
:

justi suavitatis et mlseri-

cordiaj mella
fallacla,

procedunt
est

in ore jusli

nuUus dolus, nulla

nuUa

amaritudo peccati. Audit Ecclesla verba


Dei praecepta sapientls, delectatur allo-

justi, audlt plebs

quii suavitate, moralis disputationis jucunditate mulcetur,

dicens

aQuam
ori

dulcia faucibus meis verba tua, super


!

mel

et

favum

meo

quia mel

apum ad horam

delectat,

sed cito sapor ejus-evancsclt, et plerumque viscera vitiosa

verborum autem moralium etsi pungunt mella, non laedunt. Cognosce tamen cui illa credantur; scrlplum est enlm In aurem insipientls nihll dicas; ne quando Irridcatprudentes sermones tuos*. Evometenim, et rejiciet sermonem tuum stullus, qui ejus non potest sentire suavilajduntur
: :

tatem.

XXVI.

Sequitur

hoc odio habui


huic versiculo est

A Tnandatls tuls intellcxi propter omnem viam Iniquitatls''. Cousequens


: : :

Concupiscens saplentiam, serva inan,

Sed nemo potest servare nisi qul intelliglt. Denique redduntur quotidie omnia verba Legis a quibusdam senioribus Judaeorum, ct nemo eorum potest custodire mandatum. INeque enim arborem dlxerim custodire fcedata*
.

cunditatem naturae
fruclu
:

quce luxuriat in follls

vanesclt

Iii

nec terram illam dixerim custodire fructus suos

quae filicem invisam parit agrlcolis, edere frumenta


solcat
:

noa

nec pastor custodlre vldctur pecus, qui ehgere pa

Psal. Lxir, 10.

33.

Canl.

iv, ii.

Pfov. xxm, g.

<

Psal. cxvni,

lof

Ecdi.

I,

EXPOSITIO

l.V

PSALXniM CXVIII.

285

bula profutura Dbn noTcrit, lupos cavcre, canlbus vallare


ovilia sua, nesciat

polum, cum opus

sit,

ministrare.

Nam

producere tantummodo sine uUa cura

mulum

pecus, tan-

lumdem

est

quantum Scripturas lcgere tantnm populum


sint spiritaHs

Jud.Torum. Lbi

pascua sacramcnti, ubi


sit

lit-

tcra occidat, ubi intcnigibiles incursent lupi, ubi

re-

quies refectionis, ubi spes resurrectionis, qui sint canes qui

pro gregis possint latrare custodia , populus et ipso grege magis mutus ignorat.

XX\ II.
ei
:

Itaque

si

dicat

Mandata

cuslodio,- respondetuf

Tu vero
te.

odisti disciplinam, et projecisti

sermones meos

post

Si videbas furem, simul currebas

cum

eo, et

cum

adulteris portionera

tuam ponebas. Os tuum abundavtt

nequitia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens advcr-

sus fratrem

taum

delrahebas'.
:

Non

est

hoc custodire
,

mandata, sed prievaricari

statulis facere contraria

non

est intelligere, sed ignorare.

Quomodo

possunt verba Dei

dulcia esse in faucibus tuis, in quibus cst amaritudo nequitiae?

Quomodo mel

et lac

sub lingua tua?

cum
cum

dolura

lin-

gua tua componat; ut aliud pectorc conclpias, aliudforcnsi

sermonc praetendas, ut declpias incautum


apostolus dicat, ut deponas
simulalionis abjicias, dicens
:

tibi

Petrus

omnem

malitiam,

et

fucum

Sicut nunc geniti infantes,

ralionabiles, et sinc dolo, lac concupiscite^

Oslendit
;

enim nobis quid


verimus

sit

mel

et lac

habere sub lingua

ut non

maledicere maledicentibus, sed bencdictionem refcrre no:

nesciamus odisse
reluctanti

nisi

viam

iniquitatis

ut facere

quod execramur,
cavebat
in

caveamus

affectu. Ideo

Paulus

carne sua malum, quia odcrat'. Idco Joannes

monet > quod

in Epistola sua in saeculo est


,

ne diligamus Scxculum Qula


:

omne

concupisceutia oculorum, et jactantia

ivitae*.

Psal. xLix, 17-20.

Pelr. n,

3.

Rom.

tii, 1.

5 *

Joan.

1,

16.

286
XXVIII. Est ergo

S.

AMBROSII

In nobis ut et

benc allquid

o-derlraus,

ctbenealiquid diligamiis. Sicutcnimbene amarc possumus


servos Dei, et bene diligere

possumus inimicos nostros seita

cundum vcrbuni Domini'


turpltudines, odlsse

bene odisse possumiis


,

ini-

micos Dei, odissc inlquitatem

odlssc perfidiam, odisse


vanltates. Odloigitur esse
et otiosis

mundi

istiiis

debent quse

Sccculi sunt;

nc securis aflectibus

blandiler conciliatricula voluptatisirrepat lUccebra. Facilo


capit oculos petalantis ibrma mcrctricls, nlsl cos odia pre-

uiant justa, ct impurltatem indignatus avertat aflectus.

plerumque homines, et lumldo rcsupinat faslidio ulsi nobllltatis jactantia, et rerum afilucntia saccularlum
Inflat
:

pudeat

in te aliena magls,

quam

propria laudari. Chrlstus


:

cum

dlves essct, pauper factus cst

in

panperc, non in
agnosce-

divite te redemit. Confitcntibus

Dcl Fillum imperabat ta-

cere; ut operibus magls


relur
:

quam scrmonibus Deus


pulvls

et
:

tu nobllem

ie dicis, qui cs factus c terra?

David

rex dlclt
in

Mcmento, Domlnc, quia

sumus^

et tu

hoc caduco atqae Ilmoso gcnere glorlarls, et dlvitem le putas, qui cras potes esse mendlcus; cum vita tua non in
abundantia tua
,

sed in Dei

sit

mlsericordia

Cui honor,

glorla, laus, perpctultas a sajculis, ct

nunc,

ct

scmper, c^

in

omnia

Siccula sjcculorum.

Amcn.

SERMO

XiV.

Nun.

I.

Nun littera hebraea cst quarla-decima


cst, Unicus, vcl in
alla

cu]us interpre:

latlo

interprclatione

Pascua

Mallb. Y,44.

Psal. cii, i4.

EXPOSITIO IN PSALMUXI CXVIII.

sSj

>eorum. lEcce
niiuutii

ipsaj

Hcbrncoruui

littera: teslificanlur

DoDci.

Jcsum

esse

unicum

Palris Filium,

Vcrbum

Dcnique primo slatim versu David de uaico Filio Dci dicit: Lucerna pcdibus meis Verbum tuum, cl lumen semilis

Lnde iutclligimus idco per iitteras Hebrieorum Psalmum hunc esse digestum; ut homo uosler tanquam
mcis.

parvulus, et ab infantia per litterarum clementa formatus,

quibus aetaspueriiis assuevit, usque ad maturitalem virtutis


excrescat. Liltcraj

autem

singulae velut tiluii sunt


iittcris

eorum

vcrsuum

qui sub iisdem

ascribunlur, seriem et

coulineuliam declarautes,
littera, et

sicut

hicaUnicum

asignilicat

de unigenito Dei Filio, atque ejus jetcrui luminis


abhorret ctiam

claritate

Psaimi hujus portio prophetat.


isla
illa

IL Nec sanc ab
codice
nostra,
se
litteraj

in alio reperta

hujus intcrprctatio. Quaj suut euim pascua

hoc

est,

iideUum,

nisi

Chriscus? lu cujus pascuis


:

locatum Propheta

lcctalus est, dicens

In loco pascuai

ibi

me

collocavit*.

Ipse

enim nos

pascit, et reficit.
iiiic

pascua divina sacramcnta sunt. Carpis


qui

Bona novumflorem,

bonum odorem

dedit resurrectiouis. Carpis lilium.hoc

est, spieudoremaeternitatis.

Carpis rosam, hoc est, Domini


libri

corporis sanguiuem.

Boua etiam pascua


;

suut Sciptu-

rarum

ccelestium, in quibus quotidiana lectione pascimur

in quibus

recrcamur ac reficimur

cum

ea quse scripta

sunt, degustamus, vel

summo

ore libalalrequentius rumi-

namus.
III.

llis

pascuis grex

Domini saginatur.
liliis,

Bona etiam

Christi pascua, qui pascit in


:

ia

splendore sanclorum
lium.

bona pascua etiam montes conval-

Mam

et in his pascilur Christus, sicut capreoius,

aut hinnulus cervorum. Montes sunt convallium, sicut lunaioaria istius

muudi sedula humiiitate


praestant

fulgentes, qui viret

tutum diversarum
>

cacumine,

supra

muudum

Pal.

xui,

a.

00
siiis

S.

AMBROSII

mcrllis

eminent.

Isti

sunt de quibiis dicltur

De hoc
;

mundo non sunt, slcut et ego non sum dc hoc mundo* quia supra mundum sunt qui Chrislum sequuntur. Convailis

autem mundus est idcoque disposuit in convalle co quod in hoc mundo flctus sint lacrymaeque. Et providens Domlnus dlsposuit in hoc mundo Teslamentum
:

flctus

suum

ut magis hic fleamus peccata nostra

quam

flenda

servemus.
IV. Pascua nostra etiam
isti

versiculi sunt,
dicit

de quibus
:

hodle tractaturi sumus

in

quibus Davld

Pasce,

bam

oves palris mei

'"^

oslendcns veram luccrnara

do-

cens humllitatem. In pascuis talibus verus Davld, verus

humlUs,

et

manu

fortis
,

qui non rapinam arbitratus est

esse serequalem

Deo

sed semetipsum cxlnanivit, et

homo
se-

natus pcr Virglnis partumhumiliavlt se usque ad mortem,


oves Patris sui divlna praedlcallone pascebat
* ;

cum

cundum
saturaret

Scripturas
et

que panibus
*.

suum probaret advcntum cum quinduoi>us piscibus hominum miUIa multa


, ,

V. Hsec ergo nostra sunt pascua

haec

eorum

qui pos!

sunt dlcerc
Ilacc

Quam
,

dulcla fauclbus mcis verba lua


:

eorum pascua qui dicunt Luccrna pedlbus meis verbum tuum Dominc ^ Pascltnr cnlm os nostrum
verbo,

cum loquimur mandata

DeiVerbi. Pascltur et ocu-

lus nostcr interlor luccrnac splritalis

lumine, quae nobisia

hacmundl noctepraelucet;nesicut intencbrisambulantes, inccrtls litubcmus vestlgils, ct vlam veram invenlre nequeamus. Intelllgibllls igltur pedum gressus intelliglbilis et lucerna ; quia Vcrbum Dci luccrna est. Nonne hoc in principio eratVerbumapud Deum: quoraodo ergoluccrna est? Nonnc hoc erat vcrum lumen, quod illuminat omnem
,

j,

||

Joan. XVII, 10,

1 Reg. xvit,

't\.

Luo.

iv, 21.

Joan.

et seqq.

vi, 9,

Psal. cxviii, io5.

EXPOSITIO IN PSALUUM CXYJII.

sSq
lu-

homlnetn venicnlem

in

hunc mundiim
:

quomodo crgo

cernadiciturPEsaiasclamat

Popuhis qui sedebat

in tene-

bris,

lucem

vidit

magnam

' :

quomodohic dicilurhicerna
Angchs lux
^
,

VI.

Sed videamus ne forteidem Vcrbum Dei ahismagna


hicerna. Mihi lucerna
astitit ei
,

lux

sit, aUis

est.

Pelro

lux crat, quando

Angehis

circumfulsit eum. Paulo lux erat,

et lumen quando eunlem ad perin carcere

sequendum popuhira christianum, circumfulsileum lux dc


co^lo, et audivit

dicentem

sibi

Saule, Saule, quid


lux.

me

persequeris

Et magna quidem

Denique lucernae

PauU hmien evanuit, ubi


\II.

divinae splendor hicis emicuit.


miiii Christus
, ,

Et vere hicerna est

quando

isto

nostro ore recensetur. Liicet in limo


thesaurus
ille
,

fulget in vase
fictiiibus.

fictili

quem habemus
,

in

vasis

Mitlc
,

lumen lucernae est oleum non oleum terreslre sed illud oleum misericordiae ccglestis et gratia;, quo ungebantur Prophetae. Oleum tuum humiHtasest,quo cervicis nostraj dura mollescnnt oleum tnum misericordia tua est, quo etiam colHsascopuhs peccatorum foventur corpora. Hoc oleum vulnerato illi a hioleum
,

ne

detlciat tibi; quia

tronibus, descendenli ex Hierusalem evangcHcus ihe Sa-

maritanus infudit, qui videns


est
,

eum

miscricordia motus

et aUigavit vulnera ejus, infundens

oleum

et viuuifll^.

a peccalo Hoc oleum hberat. Hoc oleum lucet in tenebris si opera nostra luceant coram hominibus. Hoc oleum lucet in Ecclesise solemnitatibus. Denique quibus oleum non defuit, nec hi-

sanat {cgrotos; misericordia


,

enim

men fidei
introire

defecit

sed
^
:

cum lampadibus
qu;ae

in

locum nuptiarum

meruerunt
,

autem

in vasis suis
,

oleum non

tulerunt

hoc est non habuerunt iidem non misericordiam , animac in hoc constitutae corpore
,

non prudentiam

Isai.

IX, a.

Act. xii, ".

U- ,

4-

<

Luc

x, 53, 34.

Matlh.xxv, lo-ia.
LVII.

19

600
merito

S.

AMBROSII

infi(JeHlalIs exclusae simt.


,

Ideo et tu habeto semper

lucernam ardcnlem
introibis in

lucentem facem. Si enim neque lucerna, neque lampas tualuceat , stulta virgo diceris , nec
vel

thalamum Sponsi

tui superioris

scd remane-

bis in tenehris caecitatis, quasi qui

oderislucem; ne opera
qui male agil
,

tua flagiliosa prodanlur.

Omnis enim

odit

lucem
tiam

*.

Habeto fidem habeto prudentiam


tuis

ut semper

habeas in vasis
;

oleum misericordlae, devotionis graquia prudentes acceperunt oleum in vasis suis cnm
suis. Utigite,

lampadibus

o homines, lampadiis vestras

cum

jejunatis, ungite caputveslrum. Infundamus^mcnlibusnostris

oleum,utcorpus nostrum lucidum


:

sit.

Luceattihi sem-

petlucernaVerbumDei

luceat ctlucernacorporis tuiocu,

lus tuus. CiOnscicntia tua lucens

bene

in

hoc corpore

lu-

cernae luxest; quia ipsa est oculus tuus. Si conscienlia tua

munda

sit,

munda

est caro tua

si

autem tenebrosa estconstene-

cientiatua, etiam corpus

tuum conscientiae tuae noctc

brosumest. Lucernae ergo et nos sumus totooperticorpore, vix aliquid exiguum habenles unde lucere possimus. YIII. Denique et Joannes lucerna erat, sicut dixit Dominus de eo Ille erat lucernaardens, et illuminans *. Bona lucerna quoe iumen accipiebat a Christo ut lucere
:

posset in

hoc sreculo

mcrilo ardens
,

merito illuminans
fldci

quia erat nuntius Christi

illuminans prscdicatione

pectora singulorum.

Sed

et istis lucernis dedit, ut lux


:

mundiessent, dicensadApostolos
Et-go
si

Vosestisluxmundi'.

gloria

sanctorum nunc sicut luccrna, nunc slcut

lux

mundi

fulgehatin hoc sfficulo, quid dicimus de Verbo

Dci, quod et lucerna est pedibus meis?


IX. Et fortasse ubi nOn sunt tenebrae
,

hon

est

lucerna

Verbum Dei,
iis
*

sed supralucernam

quia lux

est.

Tenebrne
justi ful-

non sunt qui vident lucem. Denique,


Joan.
III,

Tunc

20.

Id. v, 55.

Matth. v,

i4.

EXPOSlTld

tfe

PSALMtTM CXVIIt.
*.

9^t
se-

gebunt sicut

sol io

regno Palris sol

Et fortasse

cnndom Legem lucernaest VerbumDei, secundumEvahgelium lux magna esl. Judaels lucerna esl et lucerna
,

sub modio.

Lucet Lex

sed non videtur

; ,

qulao perta
et caecltatc
est.

eorum doctrina
perfidias
:

est et cogitatione vitiorum

populo autem ex nationibus lux


in reglone

Deui,

que
tibi

Populo qui sedebat


eis '.

umbrae mortls

lux

>orla est

sAperl igilur feneslras tuas; ut splendor

magnie

lucis introeat.

ot lux tua

Paratum fac candelabrum tnum ; non operlatur integumento corporls tui, ct


:

mensura

terrenae hujus fragilltatls

sed supra

mensuram
Aut
si

corporeae infirmitatis animae tuae vlrtute praefulgeas.

ad mensuram teneris, vidc ne super efHcIant ipsaemensurae,

ne superefiluant
sit

sed bonis seminibus sint contentae.


ferietur et vacet

Non

otiosus

sermo tuus. non


fiat

toum; ne

lucerna sub modio. Potens est

verbum Deus qui so-

per candelabrum constltuat lucernam tuam; ut luceatomnibus qui In


deant.

domo sunt, ut qui ingrediuntur lumen viCandelabrum principale nostrum est. Pone sermonem in prlncipali tuo, et omnibus luceat qui ingredluntur
in Ecclesiam. Accipe et aliud candelabrum. Considera os

toom

considera et
est, et

delabrum

sermonem tuum. Nonne os tuum canverbum tuum lucerna est, cum de ore
tlbi

tuo profertur? Haec lucerna semper

luceat, hoc est

Terbum tuum
X. Quaerls
Scriplum
est
;

nunquam extinguatur. ut doceam quomodo non posslt extingui? Lu Lumen jusli semper Inexllnguibile est
luceat
,

et

men autem impiorum

extinguetur

*.

Hoc lumenerat

lu-

cernae, quae lucebat in tabernaculo Testimonii, et hodie quae

lucet in Ecclesla, vir sapiens. Hic est oculus Ecclesiae

qui

nondicit manibus

hoc

est, operantibus, sed


estis
ix, a.

ad intelllgendum
>

Non
*

mihi necessarii.

non acutis Ergo super

Matlb. xiu, 4^. <

IsaL

' Job. xTiu, 5.


9

292

S.

AMBROSII
:

candelabrum Incehat, qui dicebat

Nostra autem con-

versatio

in coelis

est

Nam

ct

David lota incnte jam

conversabatur in

adhuc tamen dicebat: Luccrna pedibus meis verbum luum. Aut fortasse quasi bonus
ccelo, et
,

magister mihi prielre cupiebat; ut lumen sequi discerem


et illius

pedibus ambularem. Ostendit ergo mihi hanc luin istius ignoranliae


,

cernam sequi discere


nullum lapidem

in islius operi-

menti corporei tcnebris constituto; ut Christum sequens


offensionis incurram. Errabat Pctrus in

tenebris ignorantiffi, negabat Christum esse moriturum;

qnia adhuc non videbat moriturum et resurrecturum esse

pro nobis. Conversus ad


post

me

'.

Postme,

eum Dominus ait Vade relro Ostendit illi lucernam quam dcberet sequi dicens. Secutus Verbum Dei confirmatus est
:

postea ccepit inh.ncrere Christo


laberetur errore.

limcns ne iterum aliquo


:

Nonne et dibus meis verbum tuum


diceretinmari
^
:
:

ipse qui dicebat


,

Luccrna pe-

ad hanc lucernam festiqavit,

cum

Domine...jubemcvenire ad tesuper
cst,

aquam

sedqula non sequebatur hiccrnam, motus

atque titubavit, natura^ (4i) vehemcntloris molc turbatus.

XL Sequamur ergo hicernam hanc et slcut in nocte ambulemus ad lumen, MuUae foveae, multi scopuh in istius srecuh cahgine non videntur. Praefer tibi hicernam quam
:

Prophetamonstravil vide quo debeastransferrevestigium,


:

contuere ubi pedem ponere mentis internae


cura
islius
sit

per singulos

gressus nuUi credas


:

tuum

nisi

proeeunte lucernre

luce, processum.
:

Nam

ubi putas quod hiceat, gur:

ges est

videtur hicere sed polluit


,

et ubi putas et
si

solidum
llbi,

esse vel slccum

ibi

lubricum

est.

Sed

lucerna

iterlongius

sit.

Sit

ergo fides tibiitineris

tui praevia, siltlbi

iter Scriptura divina.

Bonus

est ccelestis
;

ductus eloquli.

Ex hac
'

hicerna accende et tu hicernam

ut luceat intcrior

Phiiip, ui, 20.

Maltli. jcyi, 23,

IJ, xiy, 28,

EXPOSITIO

I.N

PSALMtM

CXVIII.

a^J
Multas habes
tibi

ocuhistmis, qui lucerna est

tui corporis.

hicernas, accende omnes; quia dictum est

: Sint
*.

hmibi

veslri praecincti, et hicernje vestrae ardenles

Quia mullaesunt tenebrse , muUsc sunthicernnenecessaria; j ut raerilorum nostrorum in tantis tencbris lumen ehiceat.
Istas lucernas

Lex

significavit
,

semper hicere debere


illas

in ta-

bcrnaculo Teslimonii
quolidie
tidie
;

non

quas Judaei accenduut


,

'.

Illre

sub umbra lucent


faciunt,

et
:

exlinguuntur quo-

non vident quod legunt, nesciunt, accipientes secundum lilleram quod praccipitur secundum spiritum. Tabernaculum enim Testimonii corpus hoc nostrum esl, in quo Christus advenit, per amplius et
quia
,

quod

pcrfcctius tabernaculum

sicut scriptum cst; ut per san,

guinem suum intraretinsancta * et conscientiamnoslram ab omni opere mortuorum et labe mundarct; quo in corporibus nostris, quae suorum testimonio et qualitale facto-

rum cogitationum nostrarum

absconditact occulta testan-

tur, lacernarummodoluceatnostrarum luxclara virtutum. Istae sunt luceruae ardentes, quae die ac nocte in templo

Dei lucent.

Si

templum Dei

in

corpore tuo servas

si

membra

tua

membra
castae

sunt Christi, lucent virtutcs tuas


,

quas nullus extinguit

nisi eas

tuum crimen

extinxerit.

Hoc lumine

mentis et

pia;

devotiouis solemnitatis

Dostrae festa resplendeant.

XII. Luceat ergo semper lucerna tua. Arguit Christus eliameosquiutunturIucerna,sinonsemperutantur, dicens:
Sint lumbi vestripraecincti, etlucernce ardentes. dNou ad horam exullemus in lumine. Ad horam exullat qui audit vcrbum in Ecclesia, et gaudet egressus autem obliviscitur
,

quod

audivit, et negligit. Iste est qui sine lucernain

domo

sua ambulat; ideoque in tenebris ambulat, qui operatene-

brarum
'

facit,in commessalionibusetebrietatibus, incubi55.

Luc.

xii,

Eioil. XXVII, 26.

'

Hebr.

ix, 11, la.

2^4

S.

AMBROSII

libus et impudicltlls, in contentionibus et aemulatlonibus,


indutiis vestlmenta diaboli,

non Christum.Ha^c fiunt quando

verbi luccrnanonlucet.
,

Nunquamergo negligamus Verbimi

Domini ex quo nobis omnium origo virlutum est, universorumquc operum quidam processus. Si membra corporis Dostri sine luce operari recte

non queunt; (nam peerrant,


)

desvacillant sineliimine, ct

manus

quanto magis
vestigia,

ad verbi lumen dirigenda sunt animae nostrae


mentis incessus? Sunt
(

atque

et

manus animae

quae bene tangunt


*

ut tetigit

Thomas dominicae
,

resurrectionis indicia

si

Verbl praesentis nobis lumen luccal. Haec kicerna accensa


sit in

omnl verbo

in

omni opere. Ad hanc lucernam


caelera
et fiat

gres-

sus noster forensis internusque moveatur.

XIII. Sed

jam progrediamur ad

pedibus

meis lucerna Verbum Dei,


lucerna
satis est
;

et semitis

meis lux. Pedibus


est satis

ad ambulandum , semitis non

ad

illumlnandum
est, et

Idem Verbum tamen et pedibus lucerna semitls luxest; qula idem unigenitus Del Filius et
est fortibus,

dellnquentibus advocatus, et remunerator peccatorum remissor, praemiorura largllor.

XIV. Ilaque cul lucerna

fuerit

Verbum

Del, huic quo-

cumque

pergit, lucent semitae, slcut lucebant sancto Da:

vid; et ideo quasl In lumlne ambulans dlcit

Juravi

et

statul custodlre judicia justitiae tuae. HumJIiatus

sum

us-

quequaque^.
:

Vox ambulantis
,

in

lumine est

cum

auctorl-

tate dicere

Juravl

et statul.
;

Qui enlm

statult,

non
,

niovetur,

non metuit ne cadat

quia plus est statuere

quam

stare. Stat

IglturDavId mentis staicioue fundatus, nec


;

mundl hujus tencbris possit errare sl enim metueret, non juraret sl trepidaret, utrum dlvlna posset custodlre judicla , non cum jurisjurandi statueret
timet ne In his
:

sacramento.

Nemo bene

jurat, nisl qui potest scire

quod

Joan. XX, 27.

Psal. cwiji, xo6.

BXPOSITIO IN PSALMUH CXYIII.


jurat.

^gH

Jurare igitur, iQdicium scientiae

testimonium cons-

cieiitia; est.

Et bene jurat, qui ad lucernam Verbi pedes

suos dirigit, qul lucem in semitis suis ceruit.

Lux

tibi

prxccdat
cere.

ut

vinculum sacramenti
,

tibi

non

possit

no-

Lbi

religlo sanctior

ibi fides

verltatis est plenior.


,

Denique ideo Domiuus, qui venit docere parvulos


bucre novos, firmare perlectos,
ait in

im-

Evangelio

Non

jurandum omnino *; >quia infirmis loquebatur. Denique non ad solos Apostolos loquebatur, sed ad turbas; voluit enim te non jurare, ne perjures. Et addidit non jurare omnino neque per coelum , neque per terram neque per Hierosolymam neque per caput luum " per haec videlicet qute subjecta non sunt tuae poteslati. Juravit Dosminus, nec pcenitebif eum ^. Juret ergo ille quem sacramenti sui pcenitere non poterlt. Et quid juravit DominusPQuia Chrislus inaeternum sacerdos est. Numquidincertum, numquid impossibile erat quod juravitDominusPNum, , ,

quid poterat esse mutabile? Noli ergo usurpare exemplum


sacramenti quiimplendi sacrameotinon habes potestatem.

XV. Quid
1 titias

igitur juravit

David

Custodlre judicia jus-

jam , movebant judicia. Quanti moventur cum vident justum aliquem orbatum liberis, dispendilsque Crequentibus ad ultimae egestaUs deductum necessitatem ut ipsa alimentorum subsidia habere non
Domini.
In nullo vicellcet jam perfectum
justitiae

instructum divinae
,

possit

fractum aegritudine gravi

et perpetua debilitate
oflicia

vexatum, ut obire nequeat communis


qui firmus est, nou movetur
,

naturae?

Sed
dili-

et

is

magis

intelligit jusli-

liam Dei praedicandam


git.

quia corripit

Dominus quem
filius
,

Numquid non
?

frequentius corrlpitur

volus

Injusta ergo pietas patris, magis

severitas? Asperioribus exercet pater

quam serquam domini filium, quam domi-

MaUh.

V, 34

Ibid. 54-56.

* Psai. cix, 4.

296

S.

AMBROSII
patrls

nus vernaciilum. Sed dura


tita flagella
;

qnia vult filium

non aestimanlur impermeliorem esse, quam servu-

lum. Eruditio ergo plena

justitlaB est (42).

XVI. Orbatus cst sanctus Job liberis suis, in quos Dominus potestatem dfabolo dedit. Numquid inlquus Deus? Asit imo justus; quia probaturus justum suum
:

per hujusraodi exercltia in quibus ejus


ticntla
,

est

probata pa-

magis dignum qui probaretur,

efTecIt.

Quo enim
Deo

clarlus

mcrilum coronati boc uberior


,

justltia coronantis.

Nndatus

est

facultatlbus

cum

dlves esset, et h;cc

subllt permlltente

dispcitdia.

Non

erant pecunite jam

damna, sed
niijus.

vltae;

cum

deesset

ahmonia, adcmptis homi-

Quis accuset justitiam Dei,

cum

Job,

si

non om?

nem
tlae
;

amisisset pecuniam,

non tantam
volult

invenisset gratiam

Athletam suum
ut et

Deus oleo pcenltensubeundo faceret certamlni fortlorem et eme,

nudum ungere

rendo praemio digniorem. Perfusus totum corpus vulnere


gravi, sedcbat in stercore, radens

saniem

saevis

ulcerum

vibicibus dcfluentem

et

hoc permissu Domlni diabokis

intulerat justo viro. Videretur vicisse sibi diabolus, nisi

acccpta,
peratus.

quam
Quld

poposcerat, potestate esset etiam ipse suigltur fult illa tentatio,

quid inopla facultanisi exerci-

tum,
tlum

destltutlo fdlorum, tolerantia


fidei, insigne patientice
,

vulnerum,

eruditlo gloriosa virtutis,

confesslo plena victoriae; ut qui ante contradlcentem ha-

bebat diabohim
poterat dlcerc

postea non haberet?

Nemo

ergo dura
ei
:

putet esse quae justa sunt.


:

Non videbantur dura

qui

Nudus natus sum,,nudus exibo Dominus dcdit, Dominus abstulit... sit nomenDomlnibenedic' lvim\ Benedicit enim Dominum justus cum laborat,

pcccator
vis

cum
21,

hixuriat.

Non

ergo

ex infirmitale nostra

aestimanda
Job.
J,

justitiae est.

EXPOSITIO IN PSALMtM CXVIII.

297

XVII. Quid* durum pulamus esse quidquid per imbecillltalem animi ferre non possumus ? Tolle persecutiones,
et

marlyres desunt. Sed

et

perseculores Deus, id est, Po;

testates saculi est passus assurgere

ne deesscnt qui vin:

cerent Chrislo.

Quis tunc non

dixit inflrmus

Domine,
?

cur dedisti plehcm tuam in potestalem persequentium

Sed quis hodie neget bcatiores

illos

esse qui passi sunt,


?

quam
qui

illos

quos nulla vexarnnt supplicia persecutorum

XVIII. Jnstus ergo optat probari, teulari non timet;

enim slatuit custodire judicia Dei, non timet tentatioLbi statuit nisi in corde? Illic enimradicatl et funneque mobiles omni dati esse dehemus, non fluitantes
nes.
,

vento doctrinae. Intus ergo statuamus in corde nostro


poctore, in animo; ut nobis
gitationes justorum semitie
fiat illud
'.

ia

prophcticum

Co-

In his semilis bene

am-

bulat justus

ideoque

dicit

Proba me, Domine,


auctoritati

et tenta

me*. Denique hoc quoque loco


suae
,

respondens

qui juraverat, et statuerat cuslodire judicia justitiae


dicit,

Domini, probari se voluisse

qui humilitatem subeun-

dam

credidit esse pro Christo.


ait
,
:

XIX. Ideoque lum humiliatum


testate.

Humiliatns

sum

nimis*.

Non

so-

sed etiam nimis hnmiliatum se esse

gaudet. Beatus qui gloriatur humilitate magis,

quam poBona

Potestas decipit, humililas

humilitas, qua; etiam in

non Christo laudem

destiluit.

virtutis invenit.
;

Hanc

in illo plus veneror,


,

quam creationem
,

quia creati

ad laborem sumus
propria gloriatur

redempti ad quielem. Deuique ipse


de humilitate

advocans populos ad misericordiam suam


,

dicens
iis

Palam

factus

sum non

qune

rcntibus
:

me

apparui

qui

me non

interrogabant.
,

Et
in

alibi

Scapulas meas
Guillo.i, (oui,

dedi in flageDa
p. i46.

maxillas

meas

Tid D.
<

u,

Prov.

xii,

5.-3

Pjal. xit. 3.

Jd. cxviii, 107,

S98
palmas
:

S.

AMBROSII

faclcm

auteiii

meam non

averti a

confusione

spatorum*.

Rccte ergo David humiliare se voluit; ut


persoiia per os

Iribulationum Chrisli in se ipso, quod dcesset, impleret.

XX.

Potest et ipse hoc cx


:

siia

David

loculas dixisse

Humiliatus

sum

nimis

qui dixit ia

Evangelio

Venite ad

me omnes

qui laboralis, et onerati

cstis, et

ego vos reficiam. Tollite jugum

meum

super vos,

et discite a

me,

quia milis sum, et humilis corde, et inveslris^.

vcnietis
,

requiem animabus
Discite a

Discamus ergo ab
,

co

qui docere nos voluit quod proficeret ad saiutem


:

et

nobis dicit

me.
:

Non

est

mediocrc quod

dicit

Discite

et addidit

A me

discitc.

Non

facile potest
sit

quisquam humilitatem docere

inflatus

quamvis
,

hu

inana praeditus sapientia; mens tamen inflatur

quam

su-

perbia carnis exlollit. Et qui paupertate conlentus est,

npn

est conlentus injuria

et qui potest ferre


:

verberum

pccnas, exagitatur

verborum contumehis
Grande
est in

et qui potest

administraliones contemncre, dolet sibi aliquem honorificentia esse pra^latum.

omnibus humilitatis
dejecit.

tenere mensuras. Superbia


phis volumus, etiam
JJojia humilitas
,

hominem prima
est
,

Dura

quod minus

solemus amittere.

quoe nihil appetendo

totum quod conse humiliavit; ut

tcipnit, adipiscitur. Ipse

Dominus Jesus

nos elevaret

et humiljavit se

usque ad crucem, Propter

quod

cxultavit, inquit,
flectatur'.
fiexi ei

ilium Deus... ut in

omne genu
,

Quanta

fecit

nomine ejus Dominus audeo dipostquam


se

cere

et

non

genu? Sed
est,

flexi ei

humi-

liavit.

Sic

enim, hoc

per humiiilatem, per crucem

sibi

Ecclesiam congregavit.
erat, incerta et occulta sapientiae sibi
:

XXI. David rex


patefacta
Isai.

testatur*

scd ideo se

inagis humillabat.

At

Lxv, 1, etL, 6.

Matlh.

xi,

a8, 29.

Philip. n, 9,

10.

<Psal. 1,8.

EXPOSITIO IN PSALiirM CXVIII.

^Q^
IUe lauda-

vero Ezechias cecidit ab altiludine cordis


bilis

sui.

rex

ille

qui de obsldioue

de aegritudiuc benejQciis
,

Domini
seph,
si

et mirabilibus liberatur

cecidit per

superbiam,
fuisset

et gratiam meriti superioris imminuit.

Quid

Jo-

humiiis non fuisset? Scivit sibi obfuisse,


:

quod

prxlatus erat fratribus

eliam pius amor miseriam praelaarmavit fratres


,

tionis invenerat. Praelatio


ciliavit

humilitas con,

extraueos

prajlatio concitavit

germanos

humili-

regem subditum fecit; ut vere quasi ex persona Joscph diclum putemus, quod hic ipse supra dixit Humihatus
tas
:

sum

et

salvum

me

fecit

quanquam

si

consideremus

qiiie iste toleravit,

ex persona sua

eum

dixisse reperiemus.

XXII. Goha superato, occurrerant juvenculae psallen Saiil in miilibus David in decem milhbus* : tes commotum est fel regis, et quarebat eum occidere e^
: , :

humiliavit se
tit

David aate Jonathan fllium


;

regis, et

conver

ejus afFectum

tuerat

quem successorem patrii habere suspeclum eumdem adversum


ut
, :

regni postudia pa-

teina scrvaret, dicens patri


>

Quid peccas
ait

in

sangninem

ionocentis * ?

et id

vocem extorqueret
:

invito,

quod non
,

merereturoccidiDavid. Recte ergo


et salvum
yenisset,

ilumiliatussum

me

fecit.

Et iterum

cum ad eum Propheta


in

el indignationem

Domini

causa Belhsabee
:

Hiulieris denuntiasset, humiliavit se, et ait

Peccavi Dopoenituit te,

ymino.

Et

dixit

Nathan ad eum

Quoniam

p abstulit

Dominus peccatum tuum non morte morieris ^.

Bona

igitur humilitas.

factus est. Et alio

Denique humiiiatus est, et salvus loco , cum propter numeratum popu-

lum Dominus

esset offensus, et misisset


:

prophetam Gad,
fieri,

qui regi David diceret

Elige tibi quid velis

triennio

afamem super terram,

aut tribus mensibus fugcre te a


xtiii, 7.

PsaL cxiT, 6.

Reg.

Id. xix

5.

<

PsaU

cxtiii

13, i3.

3oO

S.

AMBROSII

facie inimicoriira tuoriim

pcrscquenllum

te, ant fieri tri:

duo mortcm

in terra.
tria
:

Respondit David

Angusliae

sunt mihi htcc


mini, qnoniam

sed magis incidam in

manum

Do-

magna est misericordia illius valdc, quam in manus hominum incidam Et cum dedisset Dominus mortem in Israel a mane usqueadhoram prandii, septuaginla millibus hominum mortuis respcxilDavid ad Dominum, et cimi vidlsset Angckun fericntem popuhim, dlxil:
*
.

Ecce ego peccavi

et ego pastor malefeci

et

isti

In

hoc

grege quid feccruntPFiatmanus taa in me, et in


mei^. EtpropItuis factus
rcconcillationls

trls

domum pacst Domlnus, cum sacrifi-

cium

humllltas, quae

Domlno esset oblatum. Bona ergo regem plcbemque scrvavit. Itaque, rccon Bonum mihiest, quod huciliato Domino, ait Davld milialus sum. XXIII. Bona ergo humllilas praescrtim si adjungalur
:

ei

devotio

voluntaria.

Ideoque se

vivificari

secundum

vcrbum

pctll; ut

ralione faciat,

secundum verbum vivat, et omnia cum non sccundum carnis voluntalem. Lnde
:

mysticum

illud etiam morallter accipi potest (43)

In

princlpio erat

Verbum,
:

et

Verbum
in
,

Deus

erat Verbura

hoc erat
facta sunt

apud Deum, et princlpio apud Deum.


eral
ipso factum
est
?

Omnia per ipsum

et sine

nihil'.

Et tu Imitator eslo Dei.

Quomodo

imitator

INumquId co^lumpotcs facere, aut terram, aut mare? Non


sed ut omnla per vcrbum facias, nihil sine verbo omnla cum ratione, nlhll sinc ratione; quia non es irratlonabills, o homo, sed ratlonabilis. ulique
:

XXIV.

Sequitur versus quartus


et judicia tua

Voluntaria oris mci

comproba, Domine,

doce

me *. Qul
:

se

huviTsiil.

miliat, vivificatur
'

secundum promlssura Domini

qui
''

2 Reg. XXIV, i5,

i/j,

Ibid.

17.

Joai).

1,

i-3.

cwiii, ic8.

EXPOSITIO IN PSALMTU CXVIII.


Tificalur Spirilu Dci
,

3oi

Tolunlarlus est minister,* plurinjura


facias,

eniui referl
tatc,

ulrum cx voluntalc quid

an ex necessi-

quoJ placcat Deo. Deniqiie voluntarius ministcr habel prajmium ; coactus dispensat obsequium, sicut
Apostolo docenle cognovlmus. Scripsit enim
t Vac cnim enim volens hoc ago, mercedcm habeo si autem ioTitus, dispensalio mihi credita est*. \ ide vohintarium executorcm coelestis arbilrli. Liber erat ex omnlbus ct omnium servus est fac:

mihi

cst

si

non evangelizavero
:

Si

lus, Toluntate utiqne,

retur. lis

non necessitate; u plurimos hicraquoque qui Legis vlnculo tencrcntur quasi sub

Lege
est
ret.

essel, sc exhibuit,

cum sub Lege non

esset; ut eos

servaret qui sub Lege vivebant^ Infirmis infirmus faclus


;

ut Infirmos assumptione Infirmitatis propriae sustinc-

Omnibusomniafactusest, nonlegilim;inecessItate,sed
in Eplstola

Tokmlalis obsequio. Aperuit mlhi hujus alllludiaem con^


sllil

ad Philemonem scripta

qula quod ipse

esset,

allum essc vellet; ut Tolunlale potius

quam

necesin-

sitale delulisse

Domlno
ait
:

Tlderetur. Itaque pro

Onesimo

lervenlens sic

cipe,

quem ego

Tu autcm illum ut mea viscera sosTolueram mecum detlnere; ut pro te


t
:

mlhl mlnistraret In tIucuIIs Evangelli

sed sine consilio

tuo nihll facere toIuI; ne Telut ex necessllale

bonum
consilil

tuum
qui

esset, sed Toluntarlum*.

Quam
,

sedulus suasor,

cum

esset Tas electionls dlvinae


allenl;

consorllum

non dedignabatur
pheta

ne alterum fruc^u volunlatis


alt

proprlaj defraudaret.
:

Recte ergo David

qua<i Pron

\oIunlaria orls niei comproba, Domhie,

orls

sui oflerens

Domlno

sacrificlum Toluntarium

eo quod ut

apls

Illa

prophetlca bonos flores colligere ore consueTerit.

favos ore fingere, mella ore

componere,

et

exherbis sua-

vlbus ore
'

fiiios
is, 16,

legere
17.

quac

Cum

slt,
*

inqult, robore in-

Cor.

Ibid. 19-23.

Philem. ia-i4.

362

S.

AMBROSIl

firma, saplcntias praedicatione substantiae suoe producit


a3tatem*.

Quod

sit

istud voluntarium oris sacrificium,


inquit,

recognosce

Immola,

Deo

sacrificium laudls^.

XXV.
que

Expectat Domlnus voluntarios ministros. Deni-

in libro Esaiae dicit

Dominus
sed malult

Quem
,

mlttam

'

Utique servulo suo poterat imperare


mitteretur
tionis
,

invencrat

quem dignum qui eum spontaneaB obla,

non fraudare mercede, qui utipse se offerret. praestolatus est. Et quamvis ejus sciret affeclum ex.pectavit
,

tamcn vocem ut cumularet gratiam. Unde se offerens Esaias alt Ecco ego , mitte me * et sic postea missus est ad populum. Idco de eo dictum est Quia Esaias au: :
:

det, et dlcit

^.

Etenlm quasi voluntarium organum ubeotlose

riore spirjtus sui gratia Chrlstus implevit.

XXVI. Nec
in

hoc posltum puto

quia voluntarla
,

bris sul placere desidcrat

'Domino. Multi Prophetae

sed

omnibus
:

oris voluntaria placent.


es,

Excusabat Hleremias,

dlcens

Quls

quia juvenlor nquia juvenior

dominator Domine ? Ecce nescio loqui sum ego. Et dixlt ei Dorainus Noli dicere, sum ego; quia ad omnes ad quoscumque
:

misero

te, abibis

et

secundum omnia quaecumque man-

davero

tlbi

loqueris
,

Verecunde Propheta aetatem

corporis pra^tcndebat

ne exequendis coelestibus imperatis

morum

impar esse adolescentla deprehenderetur. Sed Deus ut qui magis quam annorum judicaret a^tatem conside-

randam,
nior

et in juvenili

corpore maturitatem robuslae


:

sa-

plentiae in suo servulo praevideret, ait

Noli dicere

Juve-

sum ego,

hoc

est, prohibuit

eum
,

juvenifis aetalis

contemplatione vires suas perpendere


saplentiae minlstraret.
dixisset

cui fides canitiem

Et iterum
:

in

posteriorlbus

cum
Rom.

idem Propheta
VI,

Seduxisti

me, Domine,

et seduc-

Prov.

8.

i,

Psal.
6, 7,

X, ao.

xux, 14.

3 Isai. vi, 8.

Ibid. 9.

Jerem.

EXP05ITI?? tn

^S\LUM

cxvifr.

3b3
ejns, et

ttos snm... Et dixi

Non nominabo nomen


;

non

>loquar

in

nomine
,

ejiis ultra

addidit

Et factus

ost in
:

tcorde raeo

ul ignis ardens, flammans in ossibns meis

et dissohitds

snm undiqne,
iis

et fcrrc

Terlimns igitur quod

etiani

non possnm*. Adqui aut excusandum oflicium

suum

aut certa aliqna causa

negandnm putaverint Do,

minns tamen noster aut

i*atioae pcrsiiadeat,
;

aut cupiditate
ofTi-

prophelica} revelationis inspirel

ut ad

subeundum

cium Tohmlate concurrant, non nccessitatc conscendant;


quo merces ad eos
inlegrae devolionis possit plcnior per,

venire Prophetavit et Caiphas

Quia expedit

unum hooris

minem

niori pro

populo^
;

sed hoc voluntarium

mi-

nisterium non erat


diceret, nesciebat.

quia loquebatur invitus. Denique quid

XXVII. Qnvc ergo

voluntaria oris sui

placere desiderat ?< Elegi abjectus esse in

Domino David domo Domini,


*.

magis

quam

habitare in tabernaculis peccatorura


in
,

diam quid loquatur


parabolis os

me Dominus Deus

AuAperiam in
*.

meum
,

loquar propositiones ab

initio sae-

culi^P3ravilucernam Christo meo*.


erat anle

Corpussuum qnod

limosum
ut luceat.

et coeno haBrcditariae colluvionis obsspiritale recipcre

Iructum, ut olcum
paravit
,

non posset, Chrislb

Christo lucet, cujus opera in Chrisli

lucent lumine. Christo lucebat Pelrus,

cum

diceret:

In

nomine Jesu
lucebat
illc

Christi Nazareni surge,


:

etambula \

Chrislo

qui dicebat

Christo Incebal

Sanet te Dominus Jesus '. Martyrum lucerna, qui pro Christo subieih
:

martjrrium. Christo lucebat David, qui polerat dicere

Cor meum,

et caro

Christo paraverat

mea exultaverunt in Deum vivum*. i mentem, Ciim de eo, a quo frequenler

Jerem. xx,

LxixiT, 9.
IX,

7-9.

Joan. xi, 5o,

'

Psal. li:xxiii, 11.

Id. LXKTii, 2.

34.

Id. csxxi, ij.

Act.

iii;

6.

Id. 13,
<

9 Psal.

Lxxxui, 3.

3o4

S.

AMBROSII
:

ad mortem fucrat appclltns, dlccrct

Noii mlhi contingat

Domlno, si fecero lioc verbnm, Domino meo, Ciirislo a Domini injicere mannm meam \ Cum majorein haLeret cansam tuendae sahUis snae ut occid^ret persequentem etiam alios qui suadebant inimico non esse parcendum quem Douiinus jnxta promissum suum, in manus ipsius
,

Iradidisset, ab ejus necandi cupiditate revocabat. Christo

lucebat Propheta,

cum

de eo qui patris

domum

turpi

ma-

culaverat incestu, qui patris salutem parricidaiibus

praeliis

appetebat
ris
:

pins

tamen pater

diceret ad pra^Iium profectu^.

Parcitc
:

filio

meo Abessaion

Tacebat improbitatis

autem gradum, et noraen necessitudinis praeferebat ut pugnatnri non advcrsarium regis, sed fdium cogitantes dolorem iaescc pictatls inhiberent. Et post mortem ejus operuit faciem snam, et voce magna ciamabat, dicens Filius meus Abessaion, filius meus \ Ilanc vosceius
pietalis
;
:

cem parricidanonmeruit:
fiiio

sed Chrislipropiietabatgratiam.

Didicerat Propheta dc Chrlsto bonus esse pater, qui bono


serviebat.
:

XXVIII. Denique ideo dicebat

Et judicia tua doce


,

mc;

quia judicla

ifei sicut
dlcit.
;

abyssus raulta

ct inscrutanlsi

billa ", ul

Apostoius

Ideo non poterat ea,

Christo

docente, cognoscere
tus est^. Haec

quia unus magister oranium Chris-

autem Christl jndicla sunt; ut iis qui nobis noverimus non viccm injuriae rependcndam, sed pro injuria magis deferendam gratiam. Denique maiediccntibus non remaiedixit, percutienles non reperinsidlati fuerint,

cnssit

sed magls etlam cruciflxus pro persequcntibus se

pia; intercessionis

Pater, dimitte

iiiis;

apud Patrcm auxiiium deferebat diccns non enim sciunt quid faciiint \ Ha!c
:

Reg. XXIV,

7.

Mallh.

xxiii, 8,

Reg.

xvm,

5.

ibid. 33.

Rom.

xi, 53.

6 Jjuc.

xxu/, 34.

EXPOsiTio iN psALUuu cxyiii.


igiliir qiiisqiiis fecerit legis judicia,

3o5

remuDeralione donatnr

a Ciirislo.

XXIX. Sed

qiiis

judicia Dei doceri potest, nisi qui aui-

mam

suam sempcr intenderit ad Dominum ? Qui potest dicere Anima mea in manibus tuis semper, ct legem atuam non sum oblitus*. Aliqui habeut Anima mea inmanibus meis semper, >hoc est, in aclibusmeis, hoc est in opcribus meis. Quamvis in pericuh's posilus dicit
:

justus ad

Dominum
:

Propter te quotldie morior, quotidie

perichtor

pericHtor ab insidiatore; pericUtor ab obtreciis

tatore; periclitorab

quos arguo, quos revinco; pericli:

tor pro veritate atque justitia


territus

ego tamen nec pericuhs


:

tuae legis oblitus

meis anima mca.


in

mea

propterca In manibus Sed quia plerique habent Anima manibus tuis semper; hoc latius explanandum
, :

sum

arbitror.

XXX.
locet,

Scit Propheta

scit ubi
:

animae suae praesidium


vult

unde opem speret


;

in

manibus Dei conslituere

auimam suam

quia cor regis in

manu Dei

est*.

Quicum-

que proprium corpus subegerit, nec ejus passionibus tnrbari animam suam rectcr sui congrua vivacilate permiserit
,

is
;

bene rcgia quadam polestate se cohibens rex

quod regere se noverit , et arbiler sui juris sit non captivas trahatur in ciilpam , nec praeceps ferator in vitium. Hujus anima ncn perit in aeternum, nec quisdicitur

quam

raplt

eam dc manu

Palris omnipotenlis aut Filii.


,

Mauus enim Dei quae


amittit.

solidavit ca^lum

quos tenuerit, non


consideremus. In

XXXI. Quae

sint igitor islae manus.,

Canticis habes: Lseva ejus sub capite meo,eldexteraejus

complecteturme*.HaecloquiturSponsadeChrislo,anima
de verbo Dei. Christus autem idem est
>

\erbum

Dei, atque

Psal. cxvui, 109.

ProT. xxi,

1,

'

Cant. u, 6.

LTii.

ao

3o6
sapieiitla
:

S.

AMBROSlI

beata ergo anima,

quam

complcctitiir sapientla.

manus, magna dexlera totam complectitur anlmam, tota euim munlta est, quae desponsata Del Verbo cst; plenltudo enlm saplentla;, tlmere Deura. QuoB ergo Deum tlmet anlma plcno se munlt ipsa praesidlo mittlt sapientia levam suam sub collum cjus, dcxteram autem in complexum ejus. Ltrumquc quidem bra-

Magna

est saplenlia?

chium

ejus ad utllla extenditur

habcnt tamen proprietates


,

suas singulcB manus. Saplenlia in dexlera


vitae est
:

et

longitudo

In slnlstra

autem

dlvIlIaB et giorla.

Bonls ullque

juanus utraque dotata est dotibus:

in

eotamcn habent va-

rietatem sui muneris, quod et praesentla et futura tempora

comprehendunt; ut tera luturorum sit.


trlarchae Israel

laeva

praesentium remaneratrix, dex-

XXXII. Possumus hoc etlam de prophetia


cognoscere.
,

sanctl pa-

Mam cum

dexteram suam

posuisset super Ephraem

sinistram

autem super Manas-

sen

et
,

convertere eas Joseph aetatum consideratlone vout dexteram patrls super caput Manasse senloris
,

luisset
filli

collocaret
,

noluit et dlxit
:

Scio

flli;

et hic erlt in
Illo

populum
erit*.

et hlc exaltabitur

sed frater junior major

In qr.o

major

In eo utique qula benedicliono


:

praelatus cst, dicentibus posteris

Faclat vobis Deus slcut

Ephraem
genlium
in

et
,

Manassen^
quae in
;

ovel qula semcn cjus multltudo


saeculo

sit

hoc

laborcm

elegit

credens

Dominum Jesum
auctorem
,

ut consolationem habeat futurorum.

Manasses autem scmen est populus oblivlonls, qui proprlum


oblltus

exaltatus ad

tempus
;

in

hoc sacculo

est

daturus in rcliquum prenas graves

quia

Deum suum
esse

et

Domlnum

denegavit.
Idco dlximus, ut

XXXIII. Hoc

probaremus ea

po-

liora, quae futura sunt.

Denique

laeva sapientias

sub capite

Gen. xLvni, 19.

Ibid. 20.

EXPOSITIO IN PSALMOM CXVIII.

807

SponsiC est
tilur

dextera aulem siiperior, qiia tolam coropiecilla

Sponsam. Ilaque

quasi fulcrum est quietis prserequiescit.

sentis,

quo anima innixa


;

Habet ubi reclinet


divitiae et gloria.

caput suum

quia laeva sapienlise sunt


,

Ad

tempus haec demulcent

et

ex parte solatio sunt. Et ideo

Filius

hominis non habebat ubi caput suum reclinaret*


dives esset, pauper factus est*
:

nquia

cum

nec gloriam

ahquam
cens

istius saeculi

requirebat; quia venerat

non ut

in

portione, sed ut universo

humano
,

generi subveniret di-

Mihi irascimini
'
;

quia totum

hominem sanum

fcci

non ut facultatum collalione ditaret, non ut honorum insignibus, non ut gloriae saecularis cumularet augmento haec enim non habent
in

sabbato

hoc

est,

totum

beatitudinis et gratiae plenitudinem

sed totum hoc est; ut


aeternae.

longiludinem

vitae

complecteretur

Neque enim
:

communis
longitudo

vitae similis vita in

dextera est sapientise


,

sed

vitac est

ut qui accipit vitam a sapientia

non

exiguitatem

vitae,

sed perpetuitatem, et aeternitatis loogi-

tudinem

adipiscatur.

XXXIV. Bonus amictus aelernitas vitae. Hoc pallium murorum voluerunt auferre quo primus homo fuerat exutus sed anima Deo devota quaesitum diu
Sponsae custodes
,
:

tenendo, et non dimittendo dilectum, pretioso charitatis


divinae se vestivit involucro. Beati igitur qui tali pallio ves-

tiuntur, et
;

amictum hujusmodi, legis observalione meruerunt quia non sunt legis obliti sed quae erant legis, operati
;

sunt.

Nam

qui praetcr legem agit, legis oblitus est. Et ideo


;

haec anima candida ascendit e terris


veste sapientiae
cceli

quia fulget amicta


illae

et dicunt

de ea virtutes

quae portas
,

custodiunt.

Quae est quae ascendit candida


?

innitens

super fratrem suum*


>

Cum
viii, 9.

ca quae posuit caput

suum
4

Mallh. vin, 20.

a Cor.

Joan.

vii

a3.

Cant.

Tlll, 5.

ao

3o8
snper Iffivam sapienlia), veniendnra inopi
atque direptis
:

S.

AMBROSII
apcriret

iit

manus

paiiperi ad snb-

paratis anl derelictis sibi,

non

invasis

divitiis

uteretur, quae glorlae cupida bonis


,

eam

operibus acquisivit

dignitates ambivit. IIoc est

non inanes saccnlaris jaclanliaj enim caput suum ct quoddam


,

sensuum principalc supra manum constituere saplentiac. Ea, inquam, anlma merltis ascendit albcnilbus cx isto viloc hujus, ut habent plerique, deserto, ad iUum florentcm semperlocum jucunditalls zeternae. Istae sunt virtutes quae
et in Esaiae libro dicunt
:

Quis cst

iste

qui advenit ex

Edom, rubor vestimenlorum


))slola' ? Istjc
,

ex Bosor, sic pretiosus in


islo

inquam

snnl qnae mirantur ex

con-

fragoso scopulosoque deserto aliquam ascendeie

animam
non pol

posse sine

magnorum

labe vitiorum; et ideo gratulantur

repertam

quce vestinicnta innocentiae naturalls


:

luerit attramento insipienti saeculoris


tioB spirltalis,

sed raagis saplen-

et gratine

candore mundarit.

XXXV.

Dicit ergo ea

anima jam secura, jam


:

Ireta

Posuerunt pcccatores laqueum mihi

ct

dc mandatls

)>tuis

non

erravi^.

Dlgna vox rclinqnentls hoc saecuhim,

eo quod retla perscquentlum, et insidiatorum laqueos evaserit. Vox digna Miirtyribus quibus multa-supplicla proponebantur, multa etlam offerebantur prajmia; ut a mar,

tyrii studio vel terrore

pocnarum,

et sx^vce mortls horrore,

vel praemiorum

revocarentur illecebra.

Gravis laqueus

proscrlplionis, qui sajpe frangit sanctos inopiae deformitatc,

qnos morlis formldo ncn fregerit


laqueus carceris
,

laqucus ahus incendii,


:

diuturnlquc suppllcii
,

grandis laqueus,
amicitiae

cura

dlvlllae

promiltuntur

cum honores, cum


evaserit, et
:

tyrannornm. Qui ergo haec

ad martyrium porla-

venire potuerit, recte dlclt

Posuerunt peccatores

oqueum mihi

sed a tuorura mandatoruin non dccUnavi

EXPOsiTio IN PSALUVJU cxviii.

3or)

semilis

cui despicicnti prcTsentia, futura qujerenti, regtuae

Diim coelcste Divinitatis

promissionc rcseralum

est.

XXXVI. Qui suut isti peccatores qui posucrunt laqueos?


Aperuit
libl

Apostolus auctorem
:

dcnionslravit dicens

in

tentalionem et

omnium peccatorum et Qui volunt diviles fieri , incidunt laqueum diaboli'. Advertis igitur la,

queum diaboli esse


sed
ille

divilias,

quem

tctcndit etiam Salvatori

qui nihil habuit quod posset princeps istius

mundi

veniens

suum

dicere, laqueorum ejus vincula dissolvit.

Ac

ne mediocrem hunc laqueum putes, hic laqueus Judam apostolum strangulavit. Qui miscr, cura essetilla queatus
ut proderet

Dominum

ubi advertit quantum sceleris esset

admissuui

laqueo se ipse suspendit. Sed et ipse laqueus

diaboli fuit, ut
focarei.

non ageret poenitentiam, sed laqueo

se suf-

Deus enim ctiam

in ipsos pius est proditores; ut

ad poenitcntiam provoceutur, atque a flagilioso proposito


rcflcctantur, et resipiscant a diaboli laqueis, a

quo

capti

lencntur ad ipsius voluntatcm.


disse, sed

Jam non a^rumna

est inci-

crimen

qui

non solum

se dedere capiendos,
astricli;

sed eliam ad voluntatem diaboh tcnculur


possint dicere
:

cum

Dirumpamus

vincula ipsorum^. Dedit

enim

tibi
:

Scriplura divina ut non ^olum caveas diaboli la-

queum sedeliam per

poenilentiam ejusvincula dirumpas.


,

XXX\ II.
praedam pctis
est
:

Quid

libi

homo cum
,

deliciis

ac voluptali-

bus? Non capit laqueus,


,

nisi

ante esca te coeperit. Diim

laqueo ipse te neclis. Esca laquei avaritia


,

esca diaboli luxuries est

quibus nos vult inescare,


:

non pascere. Et ideo clamabat Apostolus Ne altamiua verilis , ne gustaverilis quae sunt omnia ad corruplelam
,

ipso usu'. NoIi ergo attaminarc Inxuriam

et illa te

con-

taminarc non poterit.


et eris
>

jNoIi

gustare avaritiae corruptelam


tibi

immunis

a laqueo.
>

Quid

postremo

cum

terris,

Tiin, \i, 9.

Psal. n,

3.-3

CoIcm.s u, ai, 32.

Bl6
ubi Christus

S.

AMBROSII
?

qui ciim ChrJsto resurrexisti


cst.
..

Qnae sursnm snnt


sapite,

quEerlle,

qua3

sursum sunt

non quae
nostram

su-

per terram*. sMorlui sumus


Christo abscondimus in

terris, vitam
:

cum

Deo nostro

non jam nos vivimus,


Vidi laqueos

sed Chrislus vivit in nobis. Quid iterum ad terrena remeainus? Ecce elongavi fugiens
iniquitatis et

dicit Sanctus.

contradictionis in civitate
illc

'.

Laquei sunt

enim ubi
dedecora

est
;

usura et dolus. Elongavit

fugiens terrena

ideo ad coBlestia pervenit pr.iemia.


,

XXXVIII. Quid, inquam te reflectis in terram, si Enoch taptus ad coBlum es in Elia levatus es curru
,

in
in

l^aulo raptus es ad

paradisum

conversatus in

ccelis, in
,

Da:

vid exauditus

ut pennas columboc assumeres

et volares

in Christo exaltatus, volucris factus in Spiritu;


sicut

quando

columba descendit

iUas tibi alas dedit

ut tu disce-

res evolare de terris?Ncque vero

cunctandum putes quo-

modo tibi volandum sit, quibus alarum remigiis. Dixit quidem David Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et
:

jvolabo, et requiescam'?

Et quasi dubitasse visus

est a

iquo pennas posset accipere; licet sic soleat divina gratia

declarari, quae in terris non potest inveniri


in posterioribus
,

idem tamen

quae sint

islae

pennae

docuit evidenter

dicens: Si dormiatis inter medios cleros, pennaecolumbaB


deargentataj, et posteriora dorsi ejus in specie auri\
Etsi dormias, exurgunt

tamen penuce
illa

luae.

Sunt enim qui


:

vigilant dormlentes, ut vigilabat


j)raio, et

quae dixit

Ego

dor-

cor

meum
tlbi

vlgilat^.
:

Etsinoxest,
vigllat

vigilat spiritus,

4e qub scriptum

est

De nocte
alae

ad

te

splritus

meus^ Tunc

pandentur

ex cloquiis spiritalibus,

prctiosaque auri prudentla volatus assurget. Ubi ergo laqiteos poteris pertimesccre

cui

remigium

praesto spiritale

Coloss.
*

III,
II,

I, a.

Cant.

5.

Psal.

nv. 8-10.

Ibid. 7.

**

1(1.

txvii, 14.

5 isaj,

xxvi, g.

EXPOSITIO
cst? Sl sinceritas animi,

Ilf

PSALMUM

CXVIII.

3ll

$i

puritas menlis affulgeat, co:

lumba

es.

Ideo

tibi

diclum esl

Estole... simplices sicut

columbae*.

Si raajora desunt remigia, vel

minora ne

spernas. Esto vel passer; ut laqueos sagaci indagine prae-

videas

ct

pene captus

illecebris
:

peccatorum
t

tamen

ali-

quando

fevocatus possis dicere

Anima
:

nostra sicut pas-

ser erepla est de laqueo venantium


est, et nos libcrati sumus'.

laqueus contrilus
alibi

De quo quoniam
alio

puta-

vimus csse tractandum*. nunc

transeundum videtur.
,

XXXIX.
tum

Satis est tibi ut avt-m te esse noveris


,

assump-

in naturara volandi

dicente

Domino per Prophelam


,

Liberate vos ex laqueo venatorum

et a

verbo contur-

bationis*;
es, o

non enim

injuste leudunlur retia avibus. Avis

homo,
te

qui sicut avis in

quamdam

aquilae renovatus
retia avibus.

es juventutem.

Et ideo noninjuste tenduntur


dejicis, qui

Quid enim Non enim

interram

injusle

jam ccelum pelebas? renovato tenduntur retia; quia jam


venanlium esse
desiisti.

Christi esse coepisti

Atlende la-

qneos venatorum. Ante quasi prjedam suam diabolus suo


jure capiebat
:

nunc dominicae crucis mercem cur alienus


,

incursat? Potes tamen etiam hos laqueos evitare


cas
:

ne di-

venantes ceperunt

me

sicul

passerem;

si

laqueum
,

cordis evadas,

quem

misit diabolus in cor Judae

et ita

eum

in facinus proditionis armavit. Avertat a nobis


pluit.

Deus

hos laqueos, quos super peccatores

Et ideo dicit

Propheta

Dabis
eis.

illis,

Domine, laqueum
^.

cordis

eorum

quemparasli
post te

Nobis autem da, Domine, auxilium; ut


tuis alligati vinculis

sequamur ,

Nulla enim ve-

hementoria, nulla sunt gratiora,

quam

vincula charitatis.

Qui

tibi ligatus est

solutus est

mundo.

XL.

Haereditavit testimonia laa in aeternum;


1(6,

quoniam

Maltb. X,

< Psal. xc, 3.

'

Psal. csxiii, 7.

'

Lib. ui in Luc. c. xu.

* Id. xsjiiT, 8, 9.

3l2
exultatio cordis
est
,

S.

AMBROSII
isla

mei sunt*. BEtiam

vox Marlyrum

dicentiura

quod hocreditatem acceperint ccElestium


:

testimoniorum. Dicit ergo Prophela

H.eres

sum manda-

lorum tuorum, successionem tuam


quacsivi.

fidei pietatisque jure

Non

potest dicere istud

nisi

qui mandata custo-

dit, ccelo etterra leslihus, acqisita. Dixit


, ,

cnimDominus:

Audi coelum et aurihus percipe terra^. Testatur elemenla Dominus ad redarguendos eos, qui nohierint praecepta divina servare; ut refugia omnia excusationls obsepiat. Testatur et homines dicens Estote mihi testes , ct ego teslis, dlcit Dominus^ Mandata ergo Domini
,
:

plena snnt tcstimoniis


salls

et ipsa sunt testimonla


,

quorum

idoneus

testis est

qui non mentiturDeus

apud quem
,

ct conscientia tua testls est, cogltationibus accusanlibus

aut etiam defendentlbus


lore;

satls fidehs

ctlam in infido pec-

quoniam arbitrum omnium quajcumque cominissa

sunt, latere non possunt.


is

Nam

si

in judicio tcrrestri

etiam
tesli-

qui ad

mentiendum

venerit suhornatus,
,

tamen

si

monio

fuerit convictus alterlus in judicio ccelesli

solet

prodcre verilatem

quanto magis

apud Dominum Jesum ne,

cesse habet quas vera sunt confiteri

quem

novit scire

quod factum est ? XLI. Et bene ait Hoereditale quaesivi testimonla tua quonlam slcut ante hreredes fuimus peccatoris ita nunc hieredes sumus Christi. Illa fuit crirainum haecest virtulis
:

haereditas

illa

nos obllgavlt

ha^c solvit

illa

obaeratos
ti-

Acnore dellctorum adjudlcavlt Inlmico,


cessio totura
dltas

haec

redcmptos

tulo dominicae passionis Christo acqulsivit. Mala Evae

siic-

hominem dcvorabat

prreclara Christi haere,

totum hominem llberavit. Non ad unum quidem non ad paucos sed ad omnes Testamentum suum scripsit Je:

sus.

Omnes

scripti haeredes

sumus non pro portione, ed

Psal, cxTiii,

ui.

Isai,

i,

2.

'

Id. xlih, io.

EXPOsiTio iN psa.lui;m cxvin.

3i3

pro univcrsitale. Teslamentam xooimime est, ol jus om-

nium,

hacrcclilas

universorum
singuli

et

soliditas

singulorum.

Novum Testamcntum

adeunt,et omnespossident
et eo

ncc minuitur haercdi, quidquid a cohaeredibus vindicatur.

Manet eniolumenlum intcgrum


cit,

magis singulis cres-

quo pluribus

fuerit acquisitum. Alia conditio esthae-

rcditalis

humanae. Si divisa fuerint emolumcnla, minuun-

tnr

el haeredis est

damnum

descriptio cohaeredis. In-

divisum regoum Christi est, indivisa ha?reditas.


fieri

Quomodo

poteral
sit

ut divisa esset haereditas

;.

cum

hoereditatis

fruclus

indivisus,
,

argentum
veniunt

rcgnum coelorum? Aurum , praedium ab homine pluribns derelictum disquod


est
:

trlbuilur ac secatur
:

solida ad singulos Chrisli dona pcromnes habent, et ncmo fraudatur. XLII. Audiamus igitur commoda haireditaria. Remissio
est.

pcccalorum haereditas Christi


los
,

Certe solida per singu-

et

in

commune
,

est iucrativa;

quibnscumque enim
omnibus. Corporiac-

coUata fucrit

nulii decedit, accedit

quiritur, quidquid uniquique relaxatur.

Nam

si

Angelisu-

per uno peccatore poenitentiam agente laetantur'; quia

iucrum suum putant hominis redemptionem


gis

lucrum

est generis,

quod

est

ditas

Chrisli cst
dixerit
,

resurrectio.

quanto malucrum naturae? HaereHanc quisquam damnum


:

uno communis grati.-e nomen inveenim surgens omnibus resurrexit; quoniam per hominem rcsurrectio mortuorum. Quomodo igitur po-

suum

quae in

nit? Christus

test

singulorum esse dispendium, quac est totius corporis

humaui generis relormatio?Recitetur itaque Testamentum, et inslitutiones ejus considcremus. t Testis aulem nobis et spiritus sanctus. Cum enim dixerit Hoc antem > Testamentum quod testabor adillos, dicit Dominus Dabo > leges me<ts in cordibus eorum , et in sensibus eprum scri>
et
:

liUC. XT, 7 el 10.

Si4

S.

AMBROSir

bam eas, et peccati et injustitiae eornm non memorabor*.


vere testator acterniis, qui nostris cordibus leges
afllgit

suas, et scribit in sensibus; ut nihil aliud cogilare nisi


divina praecepta possimus, nihil aliud sentire
,

nisi

Dei
,

oracula debeamus. Dedit gratiam, reformavit naluram

si-

bique qui oblivisci nihil

solet,

memoriam meorum

abstulit

peccatorum, mihi dedit praeceptorumsuorum.


XLIII. Noli ergo tollere de corde luo legem Dei
figere
,

et af-

legem peccati. Noli scribere

in sensibus luis diaboli

il!ecebras,etDeidelerc mandata. Ecceego, inquit, pinxi umros tuos, dicit Dominus ad Jerusalem^ hoc est, ad animam studiosam Iranquillitatis et pacis, quam fecit ad imaginem suam. Noli inquam, aufcrre imaginem cnelcstem, et imaginem mortis imponere. Recusasli haereditalem soeculi serva Chrisli testimonia quoniam in his
;
,
:

cxullalio atque laelitia est

dclebitur, et
flctus,
Icstis.

mors non

crit

quandoquidem omnis fletus amplius neque luctus, neque


,

neque clamor. Passio Christi imago

fuit regni coe-

Nemo

audivitin plateis

vocem
in

ejus; quia illosilentio

passionis suae clamorera

omnem

posternm impiae vocis


filias

abolebat. Nolebat

fleri

qui dicebat ad

Hierusalem

Filiae

Jerusalem, nolite

me flere

sed vos ipsas flete^


,

Abiaturus enim omnes lacrymas sufe beneficio crucis

in

passione propria futurae instar beatitudinis exhibebat; ut

nemo

fleret, nisi qui Christi beneficia

non

teneret.
:

XLIV. Merito ergo

vir

Evangelicus dicit

Haereditate
exultatio

quaesivi testimonia tua in aeternum;

quoniam

cordis mei sant.

Quis non exultet

qui ccelum et ter-

ram

haeredilate quoesivit, (quas

duo elementa contestatus


)

est etiam

Deus,

cum legem
:

darct,

quia qucesivit
:

Deum,
illa

de quo

dicit

Sanctus
,

Portio

mea Dominus

quaesivit

Dominum Jesum
'

quaesivit

Spiritum sanctum ; et pust


i6.

Hebr,

x, iS-i^.

Isai.

xnx,

Luc. xxni, 28.

EXPOSITIO 15 PSiLMUM CXVIII.


qnwslvit Angelos
cras
,

3l5

el

cnm
:

illis

Tiyit

sed in afternnm

nec

ullis

non hodie tantum el pro nomine Domini con,

trislatur

injuriisPDeniquegaudebant Apostoli

cum

verbe-

rarentur,

cum

in

carcerem truderentur.

XLV.
bat
:

Exultans igitur in testimoniis Domini jure dice-

Inclinavi cor

meum

ad faciendas
*.

juslitias tuas in

a?ternum, propler retributionem

Qui retributionem
festinat, incli-

bonorum operum nat cor suum ut


,

sperat a

Deo,

et

adenm

faciat Christi juslitias.


,

Quae est Christi


justitiam
ait:
^
,

juslilia? Sine nos, inquit

implereomnem
difEcile

qua

peccafxmi minuitur, culpalaxatur. Etbene


ut non
sit tibi

dnclinavi;

arduum atque
non

citth

mentem tuam
,

quasi ad humilia et plana convertas.


sapientia carnis legi Dei

Aut
,

certe

quoniam

est snbdita

videtur inclinare

cor

suum

qui legi facit esse subjectum extollentem se cbr,

poris

sensum

contuiluque religionis

infleclit.

Ataue

ille

dudum cum se

extoUcns se frustra, et inflatus mente carnis suae,


hnmiliat, inclinat.

XLYI. Humiliavit enim


conderet Testataentum.

et ipse se Christus

ut Novimi
,

Cum lego

Evangelium
'
,

audio Fi-

lium Dei carnem sumpsisse de Maria


Christo *ipse dcscendere.

videor mihi
,

cum

lorma Dei esset,


ul

Lego enim eum qui cum in semetipsum exinanivit. Exinanivit autem


:

formam

servi acciperet

et specie inventus ut
*.

homo
:

humiliavit sc usque ad

mortem

Lego enim dicentem


,

Aenite ad

me omnes

qui laboratis

et onerati estis, et

cgo reficiam

vos. Tollite

jugum
,

meum

super vos et dis-

me quia mitis sum et humilis corde *. Non dixit non dixit Discile a me Discite a me quia potens sum qnia gloriosus sum sed Discite a me quia humilis sum
cile a
: : : ,

quod
'

potestis imitari. Nolite extollere vos, nolite exaltare

Psal. ciTiii, iia.


^

Matlh.

iii,

i5.

'

Id.

i,

i6.

<Philip.

ii,

6,7.

-^

Matlh. XI, a8, 19.

3l6

S.

AMBROSII

cor vestrum. Docuit ergo

mc

humiliari, et inclinarc cor

incum ad faclendas

justlti.is;

non ad iniqullatem, sed ad

aeqnitatem inclinare,

Propter retrlbulionem. Rclributio

rcgnum coelorum,

et paradisi est incolatus.

SERMO XV.
Samech.
Incipit Samecli liltera deciraa-quinla

I.

quae inlcrprc-

ialionem habct,
quac dlcltur
otiose
versis
:

Audi. Est et

alia ejus interprelatlo


,

Firmamentum. Quld est Audi.*' Non diclturquod communecst omnibus, et suppetlt uniipso jure naturae. Et ideo non est otiosum quod ad
,

moneris ut audlas

cum

etiam

inviti

et aliud agcntes

vo^cm audlre soleamus. Sed quia non est solum audlre hoc quod suppetlt ofiicio naturae sed etiam illud quod majus est, ut audias non usu tantuin
aut
:

sonum tamen,

corporis, quantumintellectu mentls; ideo dillgentius considera islius litterne interpretationem, seriemque

versuum

qni sequuntur.
II.

Ut novcris autem mystlcum esse audlre, ut audias


,

et inlelllgas mysterla

de Judasls scrlptumcst

Aurc au-

ndlelis

* ;

quia mysteria legis audlerunt, sed non intcl:

lexerunt.

Unde altDomlnus

Audl populus meus,


audi ergo

et lo- ||

quar

^.

Lex utique

spiritalls est,
:

spirltalitcr.

Dcniquc qul

scivit audire, ait


'
,
,

Andlam quidloqultur
:

in

mc Dominus Deus id est cognoscam quld locutus in me fuerit Deus. Ideoque alibi art Quanta audivimus, et

cognovlmus ea
\ic\. VI,

' ;

ut comprehendcret non solum audlsso


xnx,
7,

9.

Psal.

id, Lxxxiv,

c).

tJ.

^x\ru, 3

EXPOSITIO IN PSALMUy CXVIII.


se
,

3iy

sed etiam inlcllexissc.

Nemo enim
si

cognoscit, nisi

prius intellexerit. Aiidi ergo, ne

te videat

negligentem,

voDiat Petins, arripiat gladinni, abscindatauriculam

tuam quod supcrfluo liabeas aurem corporis, qui audireetexaniinare non noveris. Et fortasse virtutem aniiuaj qua examinanturqn.-ecumqueaudiimtur, habeant amputatam
ea ahitudine qua scriptum est
III.
, ,

qui

audire non possunt.

Meritoque hanc litteram


:

Firmamentum

alii

in-

tcrpretati sunt

quod cum superiore iuterpretatione conaudierit quid sequi debcat

currit; nisi

euim unusquisque

nemo firmatur. mcnlum est.

In officio igituraudiendi

omnium

firma-

IV. Dicit igitur tibi in Threnis Hieremias propheta per

lilteram,* Audi. Et ut scias raysticum esse

quod
:

audii>e

debeas, subjccit hujusmodiscricm hulc Hlterae

Abstuiit

omnes

fortes

meos Dominus de medio mei. Vocavitin me

jtempus; ut conteret in

me

cleclos meos.
'.

Dominus

Yirgini Filiie Judse

Lacum calcavit Mon tunc abstulit omncs


in

Judaene fortes

Dominus

quando

Babyloniam regionem
vidit,

captivus ductus est popukisJudvCorum, sed quando Christus advenil, et libertatem auimae

swe captiva non

nesciens gravibus iocurvalam peccatis meutis suae erigere

cervicem
tollere.

et

quaedam

fidci colla

ad hicem cognitionis at-

Ideo lacus factus

est

Judxis passio Salvaloris, qu.e


vitacredentlbus.

gentibus portum salutis ostendit; quia crux Domini non

credenllbus priecipitium est


pr.Tiuisit
,

Hac
:

ratione

Audi

ut futura cognoscerct.

Aho quoque loco litterae huic ista subjecit Tenuerunt super te manus omnes transeuntesperviam sibila verunt et moverunt caput suum super fillam Jerusalem.
\
.
:

Hajc est civitas


universae terrae
Thren.
i,

dicentes, corona gloriae, et jucundilas

^.

Passionem Salvaloris prophetari


ii,

li-

j5.

Id.

i5.

3l8

8r

AMBROSII

quet , et defleri ab Hleremia excidium Judaeorura ; quod

cum

ex

aliis,
:

tum ex
o

illo intelligi

potest; quia in posterio-

ribus habet

Spirilus ante faciem

nostram Christus Dosub cujus

minus comprehensus
,

est in interitu nostro,

umbra diximus, vivemus inter gcntes *. Quid hoc manifestins, quando et nomen expressum est, et comprehensio inter manus persequentium perfidorum est declarata et umbra vivificans, et gratia gentibus couferenda des,

cripta est ?
VI.

Sed etiam ipsa verba


,

significant quse in Evangclio

de passione Domini legimus

quia hoc loco mors ejus an:

nuntiala est per Prophetam. Sic

Transeuntes autem blasphemabant


:

pita sua, et dicentes

enim Matthaeus scripsit eum moventes caVah qui destruebat templum Dei,
,
!

et in
^.

triduo illud reaedificabat

Libera te

si

Filius Dei

es
vit.

Vulgus popuU

cum

insultat alicui, sibilare consue-

Simul quia vocem non habebant, qui Vcrbum nega-

bant, sicut irrationabilia animalia sibilabant. Etideo transibant viam, qui in via stare debuerant.

Non

stabant ergo

quasi constantes

sed transibant quasi mobiles. Justi auin atriis Hierusalem


,

tem pedes stabant


stare
nificavit.

in quibus perfidi

non poterant;
Prieterit

et ideo pra^teribant', sicut

Marcus

sig-

umbra, non

veritas.

Dies ejus sicut

umbra

praeterit, qui obliviscitur, qui


,

derelinquit.

Sed

et

translre infideles legimus

sicutestiUud :Et vindemiant


*.

Quls enim nlsi perfidus Sed et afibi scriptum est Et non dixerunt transeuntes viam Benedictio Domini super vos \ Stantlbus enlm dicltur Ecce nunc benedicitc

eam omnes

transeuntes viam
?

despoHat vineam Ghrlsti

Domlno ^ Tamen
:

et in

bono legimus

transire; ut est

iUud Moysis

Transiens videbo hoc visum

magnum \

Thren.

ir, 2O.
5

MaUh.

xxvii, Sg, 4o.

'

Marc. xv, 29.

3.

Psal.

txxix, i3.

Id. cxxviH,

8.-6

Id. cxxxiii, 1.

Exod.

iii,

expositio in psalmum cxviir*

^ip
,

Et qui vidit impiuni exaltatura ultra cedros Libani


sivi, inquit
(
,

Trau:

ct

ccce non erat


^.

*.

dEi ncmo

dicil servo

Transi
VII.

recumbe

Quae ergo distinctio

sit

consideremus ;

nisi forte

illa,

quia ubi in bono accipilur transire, absolute lectum


:

est

non

dixit,

hoc aut

illud transiens, sed

tantummodo
viam
*.

Iransicns. Ubi in

malo

: Transeunles, inquit,

Via enim bona est, quae a commeanlibus frequentatur,

non

faciie

incursalur a latronibus, qui aversa viarum obsi:

dere consuerunt

regale iter
,

munitum

est.

Moyses autcm
est
:
:

non

transivit

viam
sta

sed in via

stelit, cui

dictum
qui

Tu

autem hlc
via
,

mecum \

Stctit
*.

cum
est
;

illo

ait

Ego

sum

et veritas,

et vita

Hanc qui viam

transit,

labitnr.

Moyses autem non lapsus

sed perlransivit a

siccularibus

ad

spiritalia
,

a tcmporalibus ad aeterna.

Et

qui vidit

impium nec remansit, sed pertransivit, evasit quia non adhaesit impio ne fieret unumcorpus sed se ab eodem separavit. Et cui dicitur < Transi recumbe
, :

evadit utique laboriosam praesentium servitutem

ut ha:

ieat gloriosam fulurorum quietem. Et Sponsae dicitur

Ades huc
sibis

Libano

Sponsa

ades huc a Libano


fidei
'.

tran-

et pertransibis a principio

Transil et per,

Iransit, qu.T3 festinat


fcslinat

ad Sponsum. Pertransit saecuKim

et

ad Christum.

VIII.

Nunc discutiamus quid


viri

sit

movere caput. Quis

est popiili
)

caput, nisi Christus? Caput enim mulierls

vir,

caput autem

intelligibihs mulieris.

sub vlro

fuit.

Sed ctiam Lex caput Denique mulicr sub Lege tanquam Mortlficato autem ritu judaico qui erat seChristns
'.
,

cundum Utteram Legis innupsit ei mulier qui a mortuls resurrexit. Lnde quidam mystice interpretati mortificato
,

Psal. XXXVI, 36.

Joan. XIV, 6,

Luc. xvii, 7.
iv,

Cant.

8.

* Psal.
1

lxxix, i3.
xi, 5.

<

Deut.

v,

5i.

Cor.

320
rltii

S.

iVMBROSII

jiidaico,

tanquam

fralri

dcfuncti

rltiis

vcteris

Evan-

gello nuiliercm illam intelllgibiicm

nuLcrc ex Legc volue-

runt; quia Lex Evangellum fraterna


pra?cesslt.

qnadam

pra^dicatione
est
,

Ergo Synagogcc caput raortuum


,

hoc

est
:

caput ejus Lex mortua est


evacuata
tur.

observatio videlicet Lcgis

est Legis litlera, spiritalis ejus intcllectus aslruiin

Hujus commotionls meminit David

quadrageslmoeo quod

terlio

Psalmo

dlceris

Posuisti nos in

parabolam gcnti

bus

commotionem

capilis in populls

' ;

Lege

in

Evangelium sitfacta commotio, quasi


,

transitus

quidam.
prophe-

In viccslmo autem ct primo Psalmo


tatur series passionls
,

in

quo

totius

sic

habet

Omnes
,

qui conspicic-

bant

me

aspernabantur me, et locuti sunt

vcrunt caput. Speravlt in


faciat

cum

quonlam

vult

lablls, ct moDomino erlpiat eum salvum eum \ Moverunt ergo Legem


:

quoe Immobihi? vidcbatur;


inlravit.

et

ideo finis Legis Christus

IX. Qul moverunt capita Pharis.ei fuerunt


ritale divisi
;

id est

vcet

unde
:

et in verltatcm

non credlderunt. Sed

sic potest accipi

sua venerat

Moverunt caput suum Christum, qul Iti sed movcrunt eum qula sui cum non rece,

perunt. Moverunt aulem dicenles :Tolle, lolle, cruciqui onera sua fige cum \ Et moverunt caput suum
,
,

moverc nolcbant; cum


poncrent
:

ligarent onera gravia, et

aliis

im

Ipsiautem dlgllo, inquit, ea movere nolunt".


;

Quod est mystlcum quia corporalis rilus obscrvalionem nunquam mutare volucrunt, ct Introduccre intellectum
spiritalcm.
gito

Dlgltum enim pro Spiriln leglmus, ut Lex dlDei scripta est ^ , et idco Lex splritalis cst. Noluerunt
,

ergo onera sua movere, quae sunt gravia

et leve

Chrisli

jugum atque onus


Psfil. xLiii,

ejus suave suscipere.

i5.

IJ. XXI, 8,

9.-3

Joan. xix

i5.

<

MaUh,

xxu),4

i)eul. IX, 10.

EXPOSITIO IN PSALMUM

CX.VIir.

321

X. Vcrnm qnla

passlo Salvalorls
ila

omncs redemlt, non


,

absurdnra cst inlelligere

hos movlsse capita sua


:

slcut

prophclabat princcps

ille

Synagogae
*.

<

Expedit

unum

ho-

minem mori pro populo


Et
isti

>Ahud

diccre volcbat, aliud

significabat.

ahtcr movebant caput quasi insnltan;

les, ct alind

annunllabant

qula ipse crat qui vcnlt, ut

pigrum
moveret

illud atque
,

lerrcnum prlncipale homlnum comlitterre


,

quo evacuata observallone


ait
:

mysterium
*.

quaereremus in verbis. Lnde

Posuisti nos in parabo-

lam gentlbus, commotloncm


in

capllls In populls
:

Quod
rellquiae

bono utique acclpltur


nos
'.

quia praemislt

Et in nationes

dispersisti

Dispersi sunt

enlm Judaei, ut
:

eorum salvae ficrent secundum electionem gratiae in parabolam autem positi, ut ea quae per parabolam dicta sunt, rcvelata csse illorum exllu disceremus vel corum exemplo admoneremur cavere pcrfidlam. Tunc enim cognovit
,

magis Hicremias Judaeam essc dcflendam

et ideo

Hieru-

salem captam essc tunc temporisprophetavit, quandoRe-

demptorem proprium non


qua dicent, inqult
tudo
:

receplt.

Illi

igltur insultatur,dc
;

Haec est

clvitas.... unlversae terrae*


ibi

eo quodubi erat ante fidei jucunditas,


perfidiaj
:

nunc
,

sit

amari-

vel certe

movendo caput suum

ct

de cor-

poralibus ad spirltalla transeundo mcrcatur audire,


crediderlt In Chrlstum
,

cum
quae

quod corona

slt glorlas.

XI. Quae est autem corona glorae,


caput

nisi Ecclesia

suum Christum coronat? Quoe terrae, nisl domus populi chrlstlanl,


quibus scrlptum est
:

jucundltas unlvcrsie
aula sanctorum, de
exivlt

In

omnem
;

terram

sonus eo-

rum,
corona

et In fines orbis tcrrac verba


glorias est Ecclesla

eorum

*?

Ergo quia
:

ideo dicltur in Canticis

Egre-

sdlmini.... et videte

regem Salomonem

in corona,
<

qua

Joan.

XI,

So,.

Fsal. xliii, i5.

Jbid. la.

Thrcn. n, i5

Psal. XTiii, 5.

LYII.

21

33$i

S.

AMBROSII

scoronaylt

eummater

ejus indicsponsallumejus, et Indle


*.

jucundllalis cordis ejus

Ad animas

dicitur ut e gur-

gustiis et claustris

excant corporali]3us, extra corporls co

gilationes exeant, egrediantur a cupidilatibus, et a curis,


et a caeterls carnls isllus affectibus
,

ct lubricls passionlbus

supra

mundum

ascendant, de hoc

mundo
:

exeant, Chrlsto

occurrant, paratne adslnt facibus ardcntibus relucentes.

Quasi Angeli Christi haec loquunlur


clarllatem ejus, gloriam ejus
ifragilltatls
,

Non

potcstis videre

nisl

egrediamini humanse
:

curas,

fiHic

Hierusalem. Quasi dleant Quld


quaeritls?

vi-

ventem

inter

mortuos

Noa

intra

hunc

mundum
,

quaeritur Christus, qui supra

mundum

suos volult esse


nlsi

Disclpulos. Quae est corona qua coronatur Christus

corona gloricX? Joscpli coronam habuit


justltlae,

castltatls

Paulus

Petrus

fidei.

Singularum vlrtulum coronae sunt.

Solus Chrlslus habet coronam gloriac, qua


coronavit. In hac corona

eum
;

Ecclesia

non portio

omnes coronte sunt quia gloria unius coronas sed praemlum omnium corona,

rum

est.

XII. Tertla Iradllione moverunt caput

suum, hoc

est

Chrlstum

qui est caput suae plebis.

Caput ejus aurum


:

Unde et Aqulla petram aurum dixlt Symmachus lapldem aureum quod slgnificat slabilem emlneii temque sapientiam. Corpus Christi Ecclesia est. Hujus
Cephas
^.
,

Caput aurum,

id est, sapientia pieliosa

sanctorum

est,

hoc

est, viri justi atquc prudenles.


;

Crlnes ejus abictes


:

nigrai, slcut corax^

de quo

alibl ait

Capiihimentum
,

tuum,
virtus

ut grex lonsarum

Ideo caplllamentum

quia

omniura sensuum

in caplte est.

tis in caplte ejus


tia,

Profunda

igitur

Oculi cnim saplendoctorum pruden-

quae potest ea qU3e obscura sunt revelare, et alta apeCant.


i4.
III,

11.

Id. V,

u.

Ibid.

Id. vi,

4.

Eccle.

ii ,

EXPosiTio iN psi|.yuM cxviii.


rlre

3a3

sensuum. Et hujusmodi dispulatores crlnes Ecclesiae sunt , sicut puUi corvorum quibus Dominus escam dat
,

sicut dedit sanclo

Jacob

a jureolate ejus, el

eum

pavjt,

Hos

altos ac

profundos ubcrlale doctrinae pascit Oominus

poelestibns sacraraentls.

XIII.
viri
,

Oculi quoque ejus slcut columbae


spiritalibus ornati
aculi, et parali

oculi sunt
vi-

videlicet

sensibus,

qui ad

denda mjslcria sunt


turre secrela diviuac
,

ad penelranda Scrip-

rationabili lacle fulgcnles, in qnibus

non

sit

aliqua doli maculosa confusio, scd simplicisaffectus

pura

el

immaculala

sincerltas.

Ideo in aquarum abundaQ-

lia lolas lias

columbas
'

in lacte

memoravit.

XIV. Jam cerle dentes,


tlculum labia sponsae
,

et genas, etsicul

coccinum res^

intelligimus animac esse virlules,


:

doctorumque

diversltates

qui vel splritalem menll alimo:

niam dlspensalione sedula subminislrcnt vel prsdicatione dominicx crucis, sicut verbi quadam linea alligent audien* tem vel modesli ac verecundi, et juventulis llore gratis:

simi etsi a tractatu pudore revocentur, redoleat tamen in


his

odor Christi,

et slcut in

genas quasi de caplLe sacer-

dolali descendlt

unguentum,eIuceatpulchriludodoctrinaB.
;

Et hoc caput raovlt Synagoga


mirabilem consiliarium,
et

et ideo abstuiit

Domlnus
et sa
* ,

prudenlem architectum,

pientcm auditorem

quonovlssima habere imn niam qul caput non tcnuerunt possunt. Sed jam ca quae annexa sunt, conslderemus. et legem tuam dilexi *. Inlquos odlo habui XY.
;

Caput, inquit, et caudam


,

Quanto erga Dominum se protendat pheta David hoc versiculo declaravit


micos nequaquam
a cujus insidiis
slt

affectu sanctus pror


;

quia

cum

suos iniSaiil,
,

persecutus

utpote qui et regis

periculum

salulis cavere vix poterat


,

nec

vitam putaverlt appetendam

et
>

mortcm
is, ui*

aestimaverit vin^

Cant. v, la,

Id. yi, 5.

lish

*^

Pai. x,

19.

ai.

324
dicanclam, ct parricldoe

S.-

AMBR6SI1

filii

ingemucrit interilum, et mul,

lorum pcrsefiuenlinra se flagitlis appctltus ignoverlt ut ipse ait quia vicem injurla) Isedentibus non rependerit *, n praevaricatores lamen divina3 legis exosos horrescat
,
:

quo utique
pietatis, et

et

clementia

morum

ejus,

mansuetudoque
intentlo
,

vehemens devotionis aperitur


conveniens dlsciplinK,

evan-

gellci proEcepti

quam
et

prophetlco

spiritu praevidebat.

Elenim Dominus Jesus

noslrorum
^,

inimicorum dllcctlonem noLis expetendam csse praDcepit


et

Deihostes, etlamsi nobis aut parentum, aut fillorum

aut conjugii germanitalisque necessiludine copulentur

odio prosequendos. Sic enim scriptum est


rit

Si quis vene,

matrem et uxorem, et fillos, et fratres, et sorores, adhuc etiam et animam -suam, non est me dignus % XVI. Quod si quls otiosis accipiat auribus, forlasse diad
,

me

et

non oderit patrcm

et

cat Tu Domine Jesu sDominum Deum tuum


:

legem
dliige
:

dedisli dicens

" ;

Dilige
et ut

impleres hanc legem, venisti

proximum luum dixisti per Legcm

Honora
Sic

patrem
oderim.
niitis et

et

matrem*

et in

Evangello jubes ut parentes


ista praecepla ?

Quomodo

slbi

conveniunt
?

humilis corde venistl

Non possum
pli fcetus

salvo pietatis

jure odisse patrem, cui debeo quod creatus

sum, malrem
,

longo decem mensium fastidio

oncra portantem

cuiin absoiutione plus pericuh, in dilatione pius

taedii est.

Quid dulclssimi merentur filii, ut a paterno exciudantur amore; cum sit impium mori noile pro liberis? Quid uxor
charissima quaedam
naturae ?
vitae

cohtcres, et consortium

communc
,

Quld fratres iisdem concreti visceribus atque formati eodem nalurae hospitio in hunc usum lucis emissi ? Oderim ergo plgnora charltatis? Ita Evangeiii lenitatc ri'

Psa]. VII, 5.
5

Mallli. v, 44.

Luc. xiv, 26,

Deul.

vi, 5.

Levit. XX, 13, el Matlh. xv, 4.

EXPOSITIO IN PSA.LMTJM CXYIIf.

SsS'

gorem

procduraB Legis infleclis, ut

iajurias,

corum

tu Evangelio tuo

quoruniLex condcmnat condemncs graliam?

XVU.
posse
:

\ idco istiusmodi agsertioni


,

mc

respondere noa-

Domiue, rcspondc ; nec enim indiges ut qui non eguisli ut dicercs. Respondebit igitur excuseris, Ego-ne condemno pietatem , qui odi iniquitatem ? Ego pa-' rcules prrccipio non amandos qui inimicos suadeo dillgendos? Sed non legisli Tempus amandi, et tempus
scd tu
;
, :

lodio habendi,

et

lempus

belli, et

tempus pacis

De
:

quo hoc
temporis
et

dicit Ecclesiastes ?
fiat
;

JNoune de eo quod ration^

ut aliquos pie et amare ct odisse possimus


;

quos dilexeris, odisse

et

quos odcris, amare conveniat?

Non

ergo parentum infudi odia pectoribus flliornm


suasi lastidia

conjugum
nitali

: nec mentibus maritorura. Naturam in-

ten oga quid excgcrim, quae utique auctoris arbitrium ge-

siogularum necessitudinum testalur


filios

aficctu.

Amare
ut fiat

patribus

lex uaturac est

maritis conjuges, lcx divina

est, quae conjugii charitalem in

naturam

vertit

una caro

et

unus

spiritus.

Dibgere fratribus fratres naturae


domicilio diu fotos assuefacit

praerogativa est, quoe

eodom

ad gratiam charitatls.

XVin. Non ergo necessitudinum


davi
,

intestlna bella

man-

sed illecebram suspectam habui.


;

Annon

jure sas-

pcctam cum serpens

ille
,

callidus et astutus ad construen-

das nequitiae suae artes

qno incorruptae ac rudis naturaj

dote fundatum primogeniti


fcemineis magls illecebrls

Adam

labefactarct aflectum

Itaque foemlna virum,


cibo orls et vl amoris

quam suis commlsit venenis? quem serpens tentarc non ausus est, iuflexura, moUi quadam ct concihaEt adhuc Eva
ad amorem,
gratla, ut dulcls

trlcula uxoriae sedulltatis aflectlone Iraduxit.

liberos non habebat,


ita facilis
'

quorum

ad lapsum, plurimos a Marlyril consummatione


III,

Ecde.

8.

$6
ssepe

i.

AMBROSII

revocatit ? Denique saepe

cognovlrans

quoniam
nec
di-

quem

formidolosa carnificum
sulcus infregit
,

pompa non

lerruit,
a

visi lateris

nec ardenles laminae


,

triuminter

phalis fortitudinis rigore deducere potuerunt

eum

sacra

jam praemia constilutum uxor

lcnerae sobolis obla-

tione miserabilis unius lacrymae miseratione decepit.

son captus est per uxorem,

numquid

tu fortior?

SamSalomon

captus est in uxore, numquid tu sapientior? IUe igitur


cujus sapientia
piens
;

tolis

celebratur sajculis, factus est insi-

et

nimium amavit uxorem. XIX. Quid de fratribus dicam ? Experta est in liberis ProphetsB domus detestabiliora oscula quam odia essc
quia
,

fraterna (44) Itaque parricidium pater

quidem
licet

flevit,

sed

magis

est indignatus incestum.

Denique

parricidam,

percussorem tamen incesti revocabat.

XX.
hoc
cst,

Tempus

igitur

amandi, tempus odio habendi,

tempus martyrii, quando ea quaj divina sunt, omni

charitatinecessitudinum praeferendasunt.

Tempus

belli,

quo etiam bellum pro


inferamus.

Christi
;

nomine

perfidis pignoribus

Tempus

pacis

quia In paco locus ejus*.

Denique
nostros

ipse in Evangelio evidenter exposuit


:

qua ratione

debeamus odisse, dicens Qui diligit patrem aut matrem plus quam me non est me dignus *. Non dixit
,
:

indignos esse, qui parentes suos diligunt


ait, qui plus

sed eos indignos


Si

parentes,

ideo deferimus

quam Christum diligunl. parentibus amorem quia nostrae


,

enim

genera-

tionis auctores sunt:

quanto magis Christum amare debe? Isti

mus
non

qui ipsorumest auctor parentum


potestatis est, sed ministerii sui
:

dcderunt quod

Christus donat salu-

teiA, qui

parentum beneficia conservat.


:

XXI. Pulchre autem dixit Iniquos odio habui, legem autem tuam dilexi ; quia si legem amamus, odisse debe

Psal. LxxT, 3,

Matlh, x, 37.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.


inus adversarios lcgis, qui opcribus
siiis

tlky

praccepla legis
:

impuguaDt. Graecus melius eos proprienuncupavit dicens


wapavnpoi;
:

iraporvoiuo?

exlex vocatur; quia cxtra legem


;

est.

Hos ergo odit, qui in lege Christi est quia legis mandata non servaut. Non soluui enim qui legem ncscit, sed etiam ille qui non agit secundum legem, exsors legis cst; quia

Nonaudilorcslegis...sediactoreslegis juslificabuntur
si

*.

Rcdargult uie ipse David


iuiquos homines oderat
,

aliter intelligam.

qui parricidam

Quomodo filium commcnQui


Saiil

dabat prseliatoribus
regls

ne

eum

allquis occideret?

morlem etiam
?

viudicavit in

eum

qui a se nuntiavit

occisum

XXII. Ergo non inlquos homiues, sed iniquos sermoncs odcral. Denique Inlquos, dlxlt, odiohabui, non addidit,
viros.

Dcinde

cum
^ ;

dicat Jesus in Evangelio

Diligite Ini-

amicos vestros

dicat Apostolus

Benedicite eos qui

pcrsequuuturvos,etnolitemalecliccre' ^aquomodo excusarelur isle vir sub evangelica vivcns disciplina,


si

iniquos

homines odisset?
buit,

Nisi intelh'gas
elsi

quod Iniquitalem odio haconverti.

non eos qui

operarentur iniquitatcm, possent

tamen cvangclica pradlcalione


ita

Aut certe

nisi

accipiamus

quia sicut

ille

qui non honorat patrem


illud exosus

iniquus est, idem tanien

secundum

palrem

quod scriplum

est:

Qui non
,

odit patrem, aut matrem...

aut IValrcs

aut sorores
^,

aut anlman)

suam

non potest
sic et

rneus esse disclpulus

etiam laudabills habetur:

isle

iniquos odio habuit.


,

palrem prajvaricantem

aut

Eodem modo et eos oderat, quo aulmam suam praferens vi:

delicet vitx hujus suavitati grallam Christi.

XXIII. Sequltur:
s

Adjulor,
.

et

susccplor meus cs tu

ct in

verbum tuum spero


II,

Adjutor per Legem, susccp'

llom.
5

i5.

MaUb.

v,

^^.

R'im.

sii, i^-

Luc. xiv, 26.

Psal. cxMii, 114.

SaS

S.

AMBROSII
adjiivlt, in

tor per EvangcHum. Qaos Lege

carne snscepitj

quia scriplum cst

Hic pcccala nostra portat; et ideo in

verbmn

ejus spcro
:

est,

Superspcravi
;

Graecus tamcn lKri\nt<7<x habel quod quod de eo dicitur qui semper addit
,

ad sperandum

et cura speraverit aliquid


^id

iterum sperat

et spe proficit, cxtendens se scmper

superiora, et ea

qure praeteriit obliviscens.

XXIV. Pulchre autcm ait In vcrbum tuum speravi, hoc est, non in Prophetas spcravi, non inLegem sed, In sverbum tuum speravi, hoc cst, in adventum tuum ut venias ct suscipias peccatores, delicta condones, ovem lassam tuis in cruce humeris bonus pastor imponas. Si quis
: :

sperat in Christum, separare se debet

consortio perfido-

rum.

XXV.

Ideoque

dicit

Discedite a

me

maligni, et scru-

tabor mandata Dei mci ^


significatur quia ubi

Cujus vcrsiculi lestimonio


ibi

mahgnilas cst,

custodla mandato-

rum

enim aninon intrat sapientla'. Et alibi Quaircnt me mali, et non invenient *. Simphcem mentem, purum ac
possit;

coelestium esse

non

In malevolam
:

mam

defaecatum
virtuti

ullum

animum diliglt GhrIstus,necpotestimmacu]ata; cum maculosls contubcrninm csse flagltiis.


,

Odit, refugit, aspernatur contagia

qui dicit

Discite a

me quia mitis sum \


illis

Mallgnos repellit, laborantcs vocat.

Dicit

Jesus
"
;

Discedite a
ait
:

me omnes

qui operamini

iniquitalem

islls

Vcnite ad me omnes qui laborautique mallgnitate mentis, sed

lis

et onerali estis

% non

infirmitate carnis onerati: oneratl, inquam, alleni hffiredi-

tatepeccall.Laboranlibus subvenio

Iraudulenlisprodesse
:

non debeo, ne plurlbus noceant. Hos poena compescat illos emendet gralia. Malitla enim fonspcccati est culpa
:
'

Isai. Liii,

4..

Mallh. XI, 29.

Psal.

cxvm,
23.

ii5.
7

'

Sap.

1,4.

Prov.

1,

28.

G l,j. v,i,

IJ. XI, aS.

EXPOSITIO IN PSALMrU CXVIII.


innrmitatis est lapsiis.
Illi

32^
,

debco subvenire
videtur dicere

qui laborat

illum eliam odisse qui decipit. Malas igilur operationes rcpellit.

Nam

nisi ita accipins

Discedite a

me

quia

dicebat,

mundus sum, quia purus sum. Hoc Pharlswus sed reprehensus a Christo esl. Non ergo Propheta

dicit:Mundussum,scd, Cormundum creainme, Deus*. XXVI. Ideoque relegato consorlio raalignorum , quasi
qui ante permixlus
illis

suscipi

non posset aDomino,


:

dicit

me sccundum eloquium tuura, et vivam > confundas me ab expeclatione raea*. Si vivit qui
Suscipc

et

non

in sinu

est patriarcliK Abrahae, ut ille Lazarus pauper; quanto magis vivitqui suscipilura Christo? Quoraodo enim polest

non

in aBternum vivcre,

quem scmpiterna

vita snscepit,

quem

tolura sibi Christus assurapsit, qui totus Verbi est,

cujus vita abscondita est in Christo Jesu? Sed et qui in


sinu Abrahae sedet, susceptus a Christo est. Intolcrandai
aulera prrcsumptlonis vidcrelur dicerc Deo
nisi proraissura ejus
:

Suscipe rae

ipsc fccisli, tuo te

Uthoc auderemus, chirographo convenlmus, qui nostrum


adjungerct, hoc est
:

^chirographum sustulisti. ISosfecimus chirographum mortls,


lu scrlpsisti chirographum
vilae.

XXV II.

Ergo non coafundas ab expectatione sua servuin te spero


;

lum tuum, quia

spes enim

non confundit. Et

si

lribularaur,palientlam subrainlslras, ut fcrre possimus; ut


quia tc expecto, non opprimar infirmltatibus, non succum-

bam

tentationibus,

non

ailligar procellls, in

quibus est pro-

banda

patienlia, ut probatlo consequatur, quae

firmat ct roborat, qua;

non confundit; hoc


:

est

spem conFrangimur
ad
,

frequentcr laboribus, fatigamur

si

spcs desit, confundi-

mur,

ct tota
,

mcnte turbamur. Scd

esto, sint aliqui duri


:

labores

firmi ad injnrias perfercndas

si

spem

auferas

non potest perpetua esse


>

patientla. Ipsa patienlia

nonpro-

Ps<ll.

L,

12.

Id.

CXTMI, Il6.

336
batur,
si

S.

AMBROSII

fides dcsit, cnjus radix spcs est.

Qux cnim

potest

probalio csse, nisi pro Christi nomine vel incoinmoda, vcl

periculauniversa sustineasPIdeospcs est sola qnae nostrum

non confundit affcctum. Ubi

cst spes,

apostolicum illud,

Foris pugnoe, intus timcrcs*,

noccre non possunt.


:

XXVIII.
cias.

Alia intcrpretatio liabet

Non erubescere

fa^

Non

erubescet qui sperat in Cliristum.


:

Ideo qui

bcne sperat, dicit In te conddo, non erubescam*. Et bene ait, Confido;robur cnim spei nostrae, ct qnaedam
sperantis auctoritas coiifidenlia
ct
esl.

Spera igitur sempcr,

nemo

te

ab expectatione confundit. Expectalio noslra,

vitateterna cst. Expoctatio nostra, regnnniDei,

Angclorum
etianl

consortium, benodictiones sunt

spiritales.

Spcra quotidie.

Finem

ista

res

non habet, nescit inducias. Spera

positus in adversis. Si quis dicat tibi aliqua forte neccssi-

tudinum amissione percusso Quid tibi prodest justitia tua tu tamen spera, iion deficiat fides tua. Si quis dicat tibi
:

Quid
poris,

tibi

quotidiana profucre jcjunia; quid caslitas COrsicut injnstus et

pudor mcntis? Ecce

impius vulne-

ratus es.
fidefis

Non
:

deficiat fides tua.

Nam

etianisi infirmus es,>

tamcn

solHcitus est pro te Christus. Dicit adDisci-

pulos suos
via. Ilabes

Dute

illis

vos mnnducare'

ne deficiant

in

aposlolicum cibum (4o),manducailhim, et non

deficics. Illum anlc

uianduca; ut postea venias ad cihum

Christi, ad cibuin coiporisdominici, ad epnlas sacraraenli,

ad

illud

pocukim quo fidelium incbriatur


niortis, solliciludinesque

affectus; ut loesrecufi hu*-

titiam induat de remissionc


jus,

peccatorum, curas

metum

deponat. Ilac erg<


:

ebrietale corpus

non

tilubat, sed resurgit

animus nol
ct

confundilur sed consecratur.

XXIX.

'

Sequilur

Adjuva me,

inquit, ct salvnscro

meditabor justificalioacs tuas scmper\


a Cor. VII, 5.

Qui

sperat, prae* Psal.

>

Psal. xxiv, a.

Mallh. xiv, i6.

cxvur,

117.

EXPOSITIO
:

JPSALMCM CXVIII.
ibi

33 1

sumit juvari ubi aulem adjumentumDei,


auxilium. Supra
liic

certum salntis
:

dixit

Adjutor ot susccptor meus es tu


:

iterum juvari petit, quasi dicat

Sine cessatione

me
sal-

adjuva.

Non

milii satis est

quod poposci, iterum peto ut


est salus
:

salvus fiam. Hic

non magna, non vera

tunc

vus ero,

cum

fuero in paradiso,

cum

vivere coipero inter

electos tuos Angelos,

cum

laqueos terrae hujus evasero.

XXX.

Sed ne

forte adjuli in necessitatibus, postca in

prosperis positi negligamns, docet nos

immemores

benefi-

ciorum ccelestium nequaquam esse debcre, sed meditari


justincationesDomiui
;

ut et

cum

boni operis aliquid (eceri-

mus, seraper tamen


est justificatio

ei

nostra peccata fateamur; haec t-nim

Domini. Denique Pharls.Ti non justificapccnitenti.-e

verunt Deiim, qui baptizari baptismo


runl*.

nolue-

Ergo
soli

ille justificat

(46),

quem suorum
te feci
;

poenitct de:

lictorum.

Quem enim
peccavi,

poenitet, confitetur, ut cst illud

Tibi

etmalum coram

ut justificeris
justifica-

in sermonibus tuis^.

Ideoque Publicanus magis

tus exivit e templo; quia Pharisreus se justificabat, suas


justitias

prredicando

Publicanus autem juslificabat

Doum,
justi-

iniquilates proprias confitendo.


ficationcs

Ergo qui medltatur

Domini, semper humiliatur. Non hodie humiliased semper humills corde et mitis autem semper, quam die ac nocte, hoc enlm supra lempus est. Ergo vel Inter
:

tur. et cras exaltatur*

affectu est. Plus cst


vel tota die
;

Angelos annumeratus emper,


et Illam

dicas

oporlet justlficatlones Dei

quam

adeptus es glorlam, non tuis meritls


;

dicatur

semper ascrlbas ne tibi Quid autem habes quod non acceplstl? Si autem accepisti, quld gloriarls quasi non acceperis* ? Omnls cnim creatura quascumque bona habet, accepit a Chrlsto,
arroges, sed dlvinae miserationi
:

qui totlus est auctor creaturae.


>

Luc.

Tii|

3o.

>

Fsal,

1.1

6.

>

Luc. xriit} i4t

4 2

Gor. it, 7.

332

S.

AMBROSII

XXXI.

Sprevisti, inquit,

omnes qul discedunt


corum*.
;

a justl-

ficationibus tuis; quia iniqna cogitatio


est in

superbus immundus
potest pcr superhiam

conspectu Dominl

quia

Omnis non

suam mundarepeccata, qui

arroganli

spiritu coacervat errorem.

Ideoque spcrnitur atque dcspi-

citur

quia dcspectui habet divina mandala.

Bene autem

ccelestis servatur pra^rogativa clemenlice;


pellit,

quia nullum re-

sed quicumque nolucrint peccata propria confiteri,

DominoDeo nostro. Denique Ille discesslt, omnc quod acceparat a Patre, fidei et gratlac patrimonium dissipavit. Et qula eum discessisse pnenituit, postea est regrcssus ad patrem, quem reliquerat cum peccalum proprium nollet confiieri. Non ergo intervallo locorum Deus reliuquitur, sed pravitate morum,
ipsldiscedunt a
qui peregre prolectus,
et deformitate gestorum. Discedit a

Domino, qui

se elon-

gat ab eo,

quemadmodum

audita praesentia Dei,

Adam

Sed discedcns a Domino salutem habere non poterat; quoniam scriptum est a Ecce qui elongant
latere cupiebat.
:

se abs te,

perlbunt^

Unusquisque

igitur suis studiis sese

aut jungit aut separat. Denique

quam

plerosque nec loco-

rum

intervalla

secernant, vel finitima et vicina connecplerique in corpore


ille
sili,

tant, indicio est quia sunt

qui

percgrinantur a corpore, ct adsunt Deo; ut

qui dicenti

Deo: Quem mittam?respondit: Eccc ego, mltte me*. Audet el Paulus adesse Dco, quia nihil in se prreter carnis materiam videbat essc corporeum. Exivit et Cain a facie Dei, postquam commissoparricidio, gerendam peccatorum suorum poenitcntiam non putavit.

ricatores.

XXXII. Recte autem ait Non peccatores


illud pulchrc
cxviii, u, -:

Ad

nihllum deduxistl praevased prajvaricatores.

dixit,

Nam

quoe nobls spcs forct,

quando omnes sub peccato sumus?

Etiam

Omnes ad nihllum
Id, xxvii, 73,

deduxisti pra^va-

Psal.

Isai. vi, 8.

EXPOSITIO IN PSALMDM CXVIII.

333
pro-

ricalores. Sivc ille dives sit


:

nihil

illi

divitiae suae

siint

sive honoratus, nihil dignilas

sivepotens, nihil

potcnlia.

Sed aliud
hoc

est praevaricatorem csse


:

discedenlem

a juslificationibus Dei
Illud gravius,

aliud pracvaricatoreoi esse terrae.

levius.
le turbent,

XXXIII. Ideoque subjecta ne


terrae

vide;

nam
Recte

subjecit his: Praevaricalores a?stimavi


:

omnes peccatores

proptcrea dilexi testimonia tua semper*.


dicitur
,

praGvaricalor

qui disccdit a Domino.

Denique

graece a discedendo apostata nominatur.

Lnde

ct ille:

Vi-

num

et mulieres faciunt, inquit, apostatare*.

Cavcnda

ergo incentiva et lenocinia delictorum; ne in scelus vergant. Praevaricator

autem

latine ct transgrcssor vocatur;

eo quod a lege Domini transcat ad errorem, et transgrediatur mandata coelestia, mino Dco suo*. Adhjeret
cui dictum est ut adhaercat

Do-

igitur individuo scraper afiectu;


si

ne

te

ab eo vis uUa possit cvcllere. Si quid rarum,

quid in-

tcrmissum adversarius
et cor

viderit, statim sc immiltit in pectus

tanm;

nt te laqueo teneat suae fraudis, et hoslills

vinculo poleslalis inncxus, a devolione relraharis. Sed non


solus
ille

praivaricator est, qui poslhabita Ecclesia, ad cul-

tus transgredilur

idolorum

mandata non

servat.

sed etiam quicumque Legis Omnis ergo peccator, praevaricator.


:

Lnde

illud:

Omuis

praevaricalio....

justam accipit remu-

nneralionem*. Noracn commune, scd divcrsa merita delictorum; el pretia ergo diversa culparum.

XXXIV. Quid sibi vult quod


Sunt ergo

ait

Peccatores
illc

terrte. >
:

et cccli peccatores

sicut

qui

ait

Pater

peccavi in coelum, et coram te*. Sunt qui dicant quia


qui ccelestla
sive

is

non servat oracula

praevaricator est

coeli.

Sed
'

hoc, sive quia minuit gratiam

quam
,

acceprt e

Psal. cxTiii, 119.


2.

n,

Eccli. xix

a.

Deul. s

ao.

Hdbr.

'

Luc. XV, ai.

334
coelo,

S.

AMBROSII
:

quam
,

Spirltus sanclus infudit


in

sive quia avis cojII


ccelo.

factus

non debes
si

terram redlre de

In caelum

ergo peccas,
igitur est

ccdH Incola cffilum relinquas. Divcrsltas


Alii

eorum.

peccatores

coeli, alii

pccatores terrac

sunt.

XXXV.

In matutlnis, inqult, Interficlebam


Quomodo unus omnes

omnes pec-

catores terrac'.

interficere poterat

peccatores terra? ? Sed


slt,

si

consideres juslum, qui noxpraeces*

dles approplnquavit; poles videre

quomodo
;

exoriente

tibl

Sole

justitia3,

dc luce vlgilanslnterficiasfomentaomnia
ut gladio

dellctorum. Ltlnam mihi aspiret hoec gratla


spirltall,

qui est

verbum

Dei, ab Ecclesia Domlni incentlva


,

universa possim abolere villorum


licta,

et terrena auferre

de-

quibus in foveam
;

quamdam
:

lubrlcl praeclpltamur er-

rorls

ut de clvltate Del expellatur Inlquitalls operator. Ecclesla corpus cst Chrlsli. Pec-

Civitas Del Ecclcsla est

cat in coelnm, qul coeleslis clvitatls jnra contamlnat, et

immaculail corporls vlolat sanctltatem suorum colluvlone


vltlorum.

res sint.

XXXVI. Et vide ne forte sint qul ccell et terrae peccatoNam utlque Adnm cum in paradlso esset, coelestls
autem terrenus
est factus, et et

crat: post lapsum

de para:

diso expulsus est et ejectus.

Unde

Apostolus

alt

Pricoclo

mus homo de
coelestis^.

terra terrenus,

secundus

homo de

platur imago coelestis,

a nobls imago lerreni, suscinon fuco expressa, non ceris, non colorlbus adumbrata, sed moribus, iu qua Christus se ag-

Abjlcialur ergo

noscat.

XXXVII.

Confige clavls a tlmore tuo carnes meas; a


tuls tlmul*.

judlclis

enim

Qui dillgltDominl testlmonla,

configic clavls carnes suas, sclens qula vetus

homo

suus
;

cum

Christo confixus cruci luxurlam deslruat carnis

ne

Psal. c, 8.

Cor. xv, 4;.

'

Psal.

cxviii, lao.

F.XPOSITIO IN

PSALVUU

CXVIII.

33$

cnpidltales cjus indoiuito fervore lascivlantj ne radix avarilicX* scrpenlibus sc luudal radicibus. Confige er"-o clavis,
: moriatur in carne tua omnis libertalem vagandi cupiditas voluptatum cruci alBxa non habeat. Est quidam clavus spirilalis,

ct destruc

romenla peccati
:

illeccbra dcliclorum

qui patibulo crucis domiuicae affigat has carnes. Et forlasse sint carnes quacdam anim.-c, sicutcorpus est auima;. Carnes

animas sunt carnales cogilationes. Configat has carnes timor Domini ct judiciorumejus, el servituti rcdigal. Quod
si

carnes hUs rejlciunt clavos divini timoris, haud dubie

dicitur:

squoniam carues
maneblt in

cNon permauebit spiritus meus in his homiuibus; suut*. Msi igitur affigantur cruci haj
uon perhis Spiritus Dci.

carncs, et configantur clavis a limore Dei nostri,

Sicut sqnt aculei llmoris, quibus corapungisunt clavi tlmoris, qulbus configimur. Qui compungitur, excitatur : qui configitur , morllficatur ; ut

XXX\ III.
:

mur

i^a

pcccalo deficiat
spirilales esse
,

Deo

vival.

Lt sclamus autem clavos


,

eliam slimull spiritaies sunt

de quibus

scrlptum est

Durum

tibl est

adversus stimulum calci-

trare', IIoc stlmulo

Paulus stlmulatus surrexit e terra,


videro in manibus

et se levavit, ut convcrsaretur in coelo. Confixus est clavis

aposlolus

Thomas,

ut diceret

t ^ilsl

>ejus fixuras clavorum, ct mittam digitum

meum in
:

io-

cum clavorum \

Clavi erant bonac cupiditatis

clavi

erant elsi nou perreclas fidel, tameu fidei incrementa quaerentis.

XXXIX.
tur, ut

His configitur clavls

qnl Christo commori-

cum

Chrlsto resurgat. His configitur clavis, qui

mortiljcatloncm Dominl Jesu In corpore suo portat. His


clavis
t

cooCgilur ,

qui meretur

audire

dicente Jesu

Pone
>

me
Ti, 5.

ut signaculum in cor tuum, ut sigillum In bra-

Gen.

Act. ix, 5.

Joan. xx, aS.

336

S.

AMBROSII
iit

chiam

tiniin; qiiia valicla est

mors

charitas, clm^us

sl

cut infcri zekis*.

Infige ergo peclori luo ct cordi tuo


infige et brachio tuo; ut cipera

hoc signacukmi Crncifixi,


tua peccalo mortua
sinl.

INihilin his criminis rcviviscal

nihil erroris resnrgat. Fortasse

hanc imaginem
;

clavi

non
ergo

sohim timoris
cst ut

sed ctiam charitalis aflignnt


,

quia vafida

mors

charitas

durus sicut

inferi zehis.

Non

te
:

offendat duritia clavorum; quia est duritia charitatis

nec
si-

vahdus cLnvorum rigor; quia vahda

cst

etiam charitas

cnt mors. Charitas enim cnlpam ct omnia peccata mortificat


:

charitas sicut morlis ictus inlcrimit.


flagiliis

Denique mo-

rimur

atque peccalo

dum Domini mandata

Verbumest, quod est vafidnm, et acutius omni gladio acullssimo, usque ad divisionem quidem animaj ac spiritus artusque , et intima penetrans mcdnllarum. Est durus ergo zehis charitatis, qul non cedat inferis cum pro Dei zelo unusdifigimus.

Charitas est Deus,

charitas Dei

quisque nec suis parcat. His clavis charitatis configatur

anima nostra

Quia vulHabet ergo clavum suum charitas habct gladium suum, qno anima vulneratur. Felix qui hoc gladio meruerit vuhierari, Ihec sunt vulnera
,

et caro nosLra

ut et ipsa dicat

r/uerata charltale cgo


:

sum^.

quo! osculis praeferunlur

Ltiiiora vulnera amici,

quam

voluntaria oscula inimici'.

XL. His nos vulneribus offeramus, quibus qulcumque fuerit, morlem gustare non poterit. Talis enim eorum mors, qul Dominum scquebanlur, de quibus dicium est Sunt aliqul de istis astantibus qui non gustadonec videant Filium hominis venientem bunt morlem in regno suo\ Mcrito Petrus non timebat hanc mortem non timebat enim qui dicebat quia elsi oporleret
mortuus
:

Cant.
8,

viii

6.

Id. v, 8.

Prov. xwii

,6.-4

Mallh,

xn,

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

33y

eiim pro Chrislo mori, non eura rellnqueret aul negarcl*.

Tollamus ergo crucem Domini, qua; configat carncs nostras, pcccatiira deslruat. Est timor qiii configit carnes
Nisi quis lulerit
:

crucem suam, et seculus me fuerit, non >cst mc dignus*. Ille enim dfgnus qui habet Chrisli ti-

morem

ut crucifigat carnale peccalum.

Hunc limorem

sequitur charitas, qua? conscpulta

cum

Christo non divel-

latur a Christo, moriatur in Chrislo, atlumuletur Christo,

resurgat

cum

Christo.

k\.^%V^%

SERMO XVI.
Ain.

I.

Incipit litlera decima-sexta


,

Atn, cnjus intcrprela

iio est

t
:

Oculus

sive

Fons.

Oculus utitur videndi

munere

sed sa;pc videmus ca quC complaccnt, et saepe


:

qua; dispHcent

nec

in eo

ocuU

est vel culpa vel probitas

pro corum qualitate qua; viderit; oculi cst cnim officium


nuntiare quod viderit. Est sanc vcl offcnsa vel gratia
aut delectetur suavibus
, ,

si

aut offendatur adversis.

Ideo

frequentcr oculus suppliclorum dlcitur, oculus tentationis,

oculus hcedi
gcnerallonis.

oculus

vitula;

oculus gcnerationis, aut fons

II. Legimus in Evangello quia baptizabat Joannes ia Ennon*. Ennon oculum suppllclorum interpretati sunt.

Itaque

nemo

venit ad

baptismum
,

nisl

qui desiderat sibi

proprla pcccata dimitli


pcrhorrescat.
praevidenlis
'

quorum

supplicia corde provido


;

Itaque licet oculus suppllclorum dicalur

est

tamen supplicia, non

sustinentis
iir,

licet

Maltb. XXVI, 35.


LTII.

Id. xsti, 38.

Joan.

a3.

22

338

s.

AAjniiosii

baplismuni pccnilcntlic liabcat aliquam de suppllciorum


susceptione lolerantiam. Oculi est ut inlucndi ollicio fungatur
III.
:

tuum

est cavere

quod

videris.

Deniqueet oculus

lentationis dicitur; quia per ocu-

lum saepe tentamur. Oculus meretricis laqueus amatoris. Sed oculus nihil delinqiiit ideoque Salvatoris sententia plcna justiliac est, dicentis Qui viderit raulierem ad concupiscendum cam, jam adulteravit eain in corde siio*.
;
:

Non

dixit Qui vidcrit mulierem, scd, Ad concupiscendum viderit. Oculum absolvit, mentem ligavit. ]\cc dixit
:

Adulteravit
est, in

eam

in oculo, sed,

Incorde. In oculo visus

cordc peccatum.

IV.

Oculus hoedi qui ad sinistram

est

quod

ea quae

dexlra sunt, peccalor videre non possit. Sanctus aulem


dicit Providebam Domlnum in conspectu meo semper; quonlam a dextris est milil, ne cominovear^. EtPetro
:

sanclo apostolo,

cum

tota nocle nihll ceplsset,

utlcgimus

in Evangelio, a Salvatore

dictum

est

Mitte in dexteram

partem
nistra

navlgli retla'.

Itaque IVelus imperatis ccelestisi-

bus, misit retia, et plurimum plscium congregavit. In

nox erat

in dextera divini

scrmonis claritudo ful-

gebat diurna.

V. Est et oculus

vltula;

fertur; quia sicut jugiloro vitulaeattrahuntiniquitates,

quod acqne ad peccalores renon

dirumpentes neque abscindentes proprium, sedlongo trahentes fune peccatum. Indomlta cnim vitula sero mansuescit, et trahit lora,

non

suscipit; quia impatiens est


,

tencndi
VI.
dicitur

ct

quo diutius

traxcrit

eo amplius impcditur.
,

Oculus quoquc generationis


;

aut fons generatlonis


,

qula ex oculorum conspectu aut bona

aut ad,

versa generantur. Vidisti mulleris pulchritudinem


dasti artificis

lau-

opus, venustatem naturae

generatio fidei,

Matlh. V, 28.

Psal. xr, 8.

Joan. xxi, 6.

EXPOSITIO IN P8ALMVM CXVIII.


(levolioDls est parlus.

Z3g
docorc, non
filios libe-

Conlontus
in

fuisll forrnas

census anibilione, sunipsisli


raiioris grali;c
:

uxorem, genuit

oculus

libi fuit

generalio prosperorum.
,

Contcinpialns cs sacram puelliim


gustaj reverenlia castitalis
:

pressit oculos tuos

au-

pracdicasti

Dominuni Jesum,

qui senilcm dedisset in adolescentula cetate gravitatem

iuimaculatamque vitam inter infirmas tam lubricas hujus


carnis illccebras

humanis

infudissct affoclibus
,

fons bo-

norum esl. \ idisli possessiones pupillorum non ad invadondum, sed ad tuendum et palernis ingemuisti visceri^ bus, si quid advertisli de minoris commodis esse negleclum
:

repulisli

cum

qui fincs ejus volebat invadere


tibi fuit et

judicasti

pupillo
casti
sic

oculus tuus fons


(sicut

origo

justiliie.

Judi:

enim mala drachma , non drachma malum judJcium non utique judlcium) judlcasti ergo
viduac
,

sicut justus et

bonus judcx

vidisti

usurpatorcm impro-

bum, qui
ret
:

maritali auxilio destitutam,


:

suam pfncdam pula^

inlquilalem non passus es


pr.-csidio
,

tullsli indefensaj

opem

quo adjuta

inoffensa opera caslilatis cxercuit,


dicit tibi

nec auxilium quaercrc marltale compulsa cst;

Dominus

Vcnite dispulcmus*.

Quia

judicasti

vlduam,
cor-

oculus tuus fonsgratiffi

tibi factus cst.

Vidisti

uudum
:

pus inopls jaccre defuncti, non

prfeteristi, ut ille qui

cx-

pouitur iu Evangelio, sacerdos atque Levila*

scd contigeueravit

uuo miseratus
tlbl

sepullurae solatils

tradidisti

oculus materiara redemptionis.

\II.

Contra

si

aspiciens
,

agrum

pupilii vineis consi-

tum

Irctum scgelibus
,

nemoribus umbrosis, aut nuviis


,

decurrentibus
herbosis

aut fontibus scaturlcntibus


thoris,
et

aut riparum

amoenuni

avariliaj lacibus

acccnsus

transtulisti

patrum

limites, atque in
:

posscssionem indefenlibi

sam improbus
>

irrulsti

oculus tuus

mortis pcrpeluas

hai.

I,

i8.

Luc.

X, 01, 52.

2 2.

34o

S.

AMBROSII
vidiiae

acerba generavit. Vicinac

jura temerasli

coegisti

eam

cjuae

aut clolorcm simm, aut pnclorem secrclis clausa


,

parlelibus fovcre deberet, prosilire in publicum

invere-

cundins

qnam
:

injnslius liligare

ocnlus tuus parlus ini-

qnitatis cst factus. Yidisli


liabili

corde

despexisli

inopem superbo oculo, ct insaprecem panpcris et quem miscreri


:

debueras,

cum

faslidio praeterisli

oculus luus fons

tibi

fuit et origo pcccali.

VIII.
tis

Ideocj[ue oculi tui


,

non

lupi oculi sint, et insidlan:

ad praedam

sed sicut Sponsa3 dicitur


fili.e

Oculi tui

stagna in Escbon, in portis

slcut turrisLibani*.

Slagna in

multorum narcs tuac Esebon quldest, nisi in


?

cogitalionlbus ratlonabUIbus abundantia, qna) est in portis Ecclesiffi,

cui merlto defertur multltudo doctrinae


,

Fi

lia

enlm mullarum
,

plurimarum doctrinarum

posteritas

eflecta cst

cujus nares odor est

sacrificiorum floribus
,

omnibus

prpestans.

Quid enim
et
sl

Chrlsti odore sublimins


?

qui abolcbat thurls flagrantlam

Oculus ergo

iste

provi-

deat quoe futnra sunt


fletu

adversa Imminere pracviderit,

lacrymisque emolllrc ac mitigarc non deslnat.

IX. Ideo Hiercmlas in captlvitate gentis Judoeoe positus, futuram praevidens pcrpetua? captlvllatis a^rumnam,

quam
fleo
c|ui
,

perfidiae pretlo

Judaeorum populus habebat exolvere,

dicebat in Threnls sub hac

cadem
a fletu

Ilttera
;

In hoc ego
a

ocuh mei callgavemnt


consolabatur
^.

qula elongavit

mc
,

me

Non

igltur

terris suis dolebat, sed a Clirlsto

abductum se esse de populum rellnquendum

consolationemque futnrae
est

vita3

cernebat amissam. Haec

verc dolcnda captlvltas,

quae oelernac spei Ilberlate


littera

privata videbatur. Allo

quoque loco sub hac eadcm


:

repetivlt in Threnls, dlcens

Domlnns qua: cogltavit consummavit, verbum suum quod mandavit a diebus an


>

Cant.

VII,

4.

"

Thren.

i,

i5, i6.

EXrOSITIO IN PSALMtJM CXVIir.


stiquis.

S^l
snper

Dcslrnxlt, ct non pepercit, et

Inetlficavlt
*.

te iuiinicura, et exaltavit cornu Irlbulantis te

Nonne
Oculus

evidenler fulurum judiclum Christi annuntlalur, sicut in

Psalmo quoque

prc-eseati

declarari
,

certum

est.

ergo prsevideat quje ventura sunt

et ea aut profuslone

lacrymarum, aut errorls correclione detorqueat. Denlquc Hicremias flebat; quia malam causam impiae plebls susccperat
,

quae perfidiic pertinacia proprium negabat auc-

torem.

X. Davld autem prophctico splritu judlclum proeviin quo nemo innocens perlclltabitur, nemo sceleratua ekidet , bona fretus conscientla dicit Feci
dcns Chrisll
,
:

judlcium

et justiliam

ne tradas

mc

nocentlbus me'.

Non

quasl gloriosus ac insolens se ipse laudat,

perltus legis, alterius magls

quam

proprio
,

cum utique ore unumqueminquam, pracdi-

que laudandum essc uon ignoraret. Non


catarum jactanlla
cst

hic ulla virtulum, sed vilje inno-

ccntls assertlo jure pracsumpla;

ne dlgnus aistimaretur
igitur,

qui propter gravia peccata aDofnlno relinqueretur, et no-

centlum polestatl iraderetur. Defenslo


arrogautla,
tur, sed formidabllis

est

non

quando non excellcntla aliqua honorls assumlaerumna propulsatur. Denique Pelrus Ecce nos rchquihocgcnere defcnsionls utltur diceus mu3 omnla, et secuti sumus le: quid ergo erit nobls ?
:

In quo

si dicti

arroganlis decolor ahquis naevus fulsset-,

non lantum gratlie dc Domini Salvatoris sentenlia retullsset; ut non sohim mlnimc siibdendus Ipse judiclo, sed

Neque enlm
gralla
,

etlam judicaturus de allorum merltls ipse nuntlaretur. in judlclo, si qnis innocentiae suae tuendse
qaid fecissct apcrlret
,

ad jactanliam pollus

quam

ad defenslonem causae dictum aesllmarctur. xVhud num se prajmio diccre, ahud in^ignum injuria.

cst dig-

Thren.

ii,

17.

Psal. cxtiii, lai.

'

MaUh,

xix, j-, 3S.

34^
XI. Et tamen
magisler,
se
ille

S.

AMBROSII

ipse phllosopliiaB

siimmus

ut aiant

cum

accnsarelnr, interrogatus qua tandcm poena

dignum

pularet, respondisse fertur, ut in Prylaneo


Ille

pu-

blico quotidie convivio susclpcretur.


pavit, hic pra^cavit

honorem usur-

acrnmnam

ille

gloriam arrogavit, hic

humilllatem servavit.
test
,

Nam

quaj majoresse hnmilltas pojustilla) reservatae

quam

ut consclus slbi judicll ct

tradi potestati diaboli vereretnr ?


vit,

Hominem

se esse cogno-

impar
:

slbi

bellam adversum

spirltalla hcquitlnc In cce-

esse , ne malltla mutaret Noe inebrlatum Lot incestatum, sacerdotem prlmum ipsum Aaron cum Marla sorore tenlatum, leprae post, absolutam maculls aspersam Mariam primum Moysen pene iuternecalum, nisi clrcumclslone filil, ct
leslibus

raptnm novit Enoch


,

cor ejus

ejusmodl sanguinis fusionc Sephora mulier cjus


eo periculum depullssct.
IIIs Igitur

omne ab

commonltus exemplls
:

nequaquam
divinum

se fortltndini sua3 credit

sed cauta humllltas


trada-

slbi

precando

asciscit

auxIHum, pctcns ne

tur nocenllbus.

mnndl omnium delictornra. Ipse indivlduos proxlmorum irarum stimuHs excltatos scindlt aflectus ipse flammam accendit
XII. Scit enim auctorem csse prlncipem
:

libldlnls

ipse adolet avarillae cnpldltatcs


:

ut

quo phis ra-

puerlmus, ampHus requlramus


fomenta luxnriae
:

ipse suggerlt et mlnlstrat

ipse odla exasperat, et

immodlcae stu-

dium

arabitlonis
,

Inflammat.

Qnod
,

villum

blandum

In

exordlo

saevnm In processu

nec fraternac gcrmanitatls

potuit contemplatlone revocari.


lestis

Dum

dolet sibi gratlae coe-

ambltor fratrem esse praelatum , desacrlficlo processit


igltur Incontlnentiae

ad parricldlum. Auctorem
esse Apostolus docet
:

diabohim

Ne

lentet vos propter incontinenavarltiae

stiam vestramS
1

Incentorem quoque

ipsum esse

Gor.

Tii,

5,

EXPOSITIO IN PSILMUM CXVIII.

343

lcgimus, diccnte Paulo

Qui volunt

diviles fieri, incidunt

tentationcm
ergo

ct in

laqueum

diabolt'.

Et

alibi

Mor,

tificate

membra

vestra qu;c sunt super lerram

for-

nicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam


et avaritiam
,

smalam,
qui

qux

cst idololalria^
,

diaboli voluntatem facimus

et

In his cnim exequimur potestatem ,

per carnis

istius

desideria incentivum suae fraudis

operatur.

XIII.

Quemcumque

sione repererit,

ergo in vitiorum suorum possestanquam obnoxium suo jiiri vindicat.


,

Adullerium quisfacit, luxuriam exercet


portio diaboli e&t
:

allena diripit;
,

pudicus autem

et continens

et

mi-

scricors, Christi porlio est. Christi ergo

servum

sibi

non

potestvindicare,nisi forte illapsum in vitia deprehenderit

nec tunc quidem vindicat,


postulat. Ideo ergo dicit

-sed

lanquam suum
:

sibi tradi

David

Fcci judicium et justi;

jitiam,

non ut arroget

sed excuset
sit

nc quasi peccator
qui uxo-

descratur a Christo. Exemplo

nobis apostolica lectio

quam ob rem unusquisque


rem
dlcit Apostolus
:

tradatur.

IUum enim
,

patris habuit, qula sic operalus est, tradidi

SatanaB%

non ergo esset tradltus nisi opera fecisset Lnde non immerito recusat Propheta nocentibus tradi, qui allegat non dlaboli opera se fecisse sed Christi; Christus cnim dlcit Judicate pupillo, et justificate vi in Feci judlcium et justiliam duam*. Hoc est crgo judicio non contempsi pauperem, non oppressi viduam ,
diaboli.
,
: :

personam
rcservavi.

divitis

uon reccpi

in

omnibus operibus justitiam


In allero verilatis custo:

XIV. Judicii

finis justitia esl.

dia, in altero fructas est apquilatis

utraque lamen non

privi-

vata virtus, sed publica.


rili

Nam immaculatum
et

corpus a

pcrmixtioue servarc
1

palmam

casliraonlai limoso in
5.

Tim.

VI,

f).

Coloas, in, 5.

Cor. t, i,

Isai. i, 17.

344

S.

AVBRCSII

corporc nsqnc ad Angclornm


inlegrilalis

convcrsatlonem cnstodla
,

evchere

ulilitas privita

laus publica est

Frugl essc ac modeslum,

ct sobriac parcitatis tcnere

men-

saram probatur
in praeliis

a pluribus, sedsibi soli proficit.

Fortitudo

eminct,

in ctio friget

cnjus opus in lemporc

nccessarlum, in voto adversum; malunt enim homines

non pngnare, quam


bus tcmporibus
usu
,

vincere. Sola justltia esfquae


,

omni-

ahls potius nata


,

et fructu pubh'co
:

suo

qnam sibi quotidiano damno ahenas custodlt utiliplurimum


laudls.
sui meritl

tates

quae nihil habeat utihlatls, et

Hanc

igitnr

Propheta praetendit ad
:

commenda:

tionem, dicens

Fcci judlcium et justitiam

ne Iradas

me

nocentibus me.

Ubl

juslltia, ibi ralsericordla. Mise-

rlcordla a peccalo libcrat.

Quomodo
:

ergo peccatoribus

trador? Simlle Illud in Canticis

Exui tunlcam racani


inter-

squomodo" induam cam? Lavi pcdes meos, quomodo qulnabo eos* PExuitunicam pcccaloris velamenque
,

renl

cur quasi peccator atque terrcnus adjudicor? Lavl


,

pedes meos
cur das in

ne qua dchctl sors posset adhacrere


dehnquentlbns polcstatem?
:

vestlglo

me

XV. Sequltur

Susclpe servum tnura in bono

non

cahminIenturmesnperbP.

Quasi

judiciietjustlliae cons-

cius, auctorllate prophetlca progreditur; ut

scrvum Do-

mlni se dicere non reformldet


debct
alicnis.

servus enim Domlnl nlhil

Prctiosa haec est scrvitus, quac virtutum

constat expcnsls.
rit

Gur autem tlmct nocentlbus

tradi,

apc-

evidenter; quia calumniatores sunt, qui oderint veri:

talcm

Impugncnt innocentlam quia superbl


,

sunt.

Quahs
qui ad:

enim adversum servulos Dei potost snperbus


versus

essc

Dcum

se exaltat, et dicit

In coehim
:

ascendam

Bsupcr sldera coeh ponam sedem

meam

sedebo in monte
:

excelso, supcr

montes

altos qui sunt

ab Aquilone

asccn-

Cant. V, 3, 4-

Psal, cxtiu, laa.

EXPOSITIO IN PSlLMrM CXVIII.

34

clam snpcrnubcs, ct ero simills Altissimo'? Quld Igltur

mirnm, si gravarc homincs possit, qul pervlcaci spiritu iiec Deo cedlt? Quomodo mensuram verllatls, et fidem in hominem reservabit, qui sacrilego, impudentique mendacio omnipolenti se Domlno adacquandum esse proraittit?

Quomodo

cahminlatur slnguhs, qul totam

Irritnvlt

terram,
,

orbem deserlum et civitates destruxit eos qui in abducllone crant, non solvit? X\I. Caveamus ergo ne muros animae nostrae destruat,
coDCussit reges, posuit universum
:

ne propugnacula nostrac mentis dlruat

ne supcr sidera

thronum suum ponat. Ponit super sldera quando electum decipit, quando justum clrcumvenit cujus opera lucent
,

sicut stellas in caslo.

Nonnc

et

Judas prodltor Inter caete-

ros audieba!:

Vos

eslis

lux hujus

mundi^?

Nonne

dia-

bolus lumcn ejus extinxlt? Qulneliam quos non potuerit

circumvenire, cahimniatur, Invidens regni

cceleslis glo-

riam; ut quos

Illecebrls suls a Chrlslo

non potuitseparare,

eos calumnils suls dcbltl honorls fructu fraudare conetur.

Fuglamus ergo malos calumnlalores, qni peccatum operantur in nobis, et


satlone
Ipsi

nobls calumnias infestisslma accu-

componunt, id quod ipsi fecerint arguentes. Ecce manus Domloi parata cst quae tc fuglenlem ab adversariis
,

tueatur ac protegat. Pharao

te in

palribus tencbat super-

bus, immitls

fugisli

ab eo, suscepit te

manus Domlni,
le

et

de perlcuhs Hberavit. Non dlmislsset ad

Pharao,
:

nlsi tu

Domlnum

confuglsses. Dicebat Pharao

nesclo, et Isracl non dlmltto'. Vides

Merito crgo susccptus in bono est, qui


patltur crgo

Dominum quam superbus? malum fugit. Non

Deus

lu

malo nos esse

susciplt In

bono

ncc

palitur suos calumnils subjacere.

XVII.

Oculi mei defecerunt in salutare


justltio; tuae*.
i4.

luum

et In

seloqulum

Qm
r,

sint isti oculi


i4.

considera,
a.

Isai.

xiT, i3,

MaUh.

E\o<i. v,

<

Psal.

CXVIII, 123.

346

S.

AMBROSII

qui In Chrlstiim cleficiunl,

dnm

ejns praBslolantur advenfidei in-

lum

animaB videlicet oculi non corporis, lota


;

enim quem diligimus totls oculis occupamur, nec quidquam aliud videre delectat. Non potest hoc dicere nisi qui a mundanis soHicitudlnibus ct
tenlione defixi
in eo
,

saecularibus voluptatibus intcntioncm


avertit.

omnem

suac

menlis

Nam quomodo
ille

hoc

dicit, qui theatralibus ludibriis

occupatur? Sed

hoc

dlclt, qui

supra dixlt : Averle

soculos meos, nc vldeant vanltatem.


oculi qui deficiunl in

Qui aulem sunt


oculi
interioris

cloquium Dei

nlsi

homlnis, obtutusque animnc, qui tenduntur ut videant Dei

verbum,
verbi est

et

nlmia inlentlone el cxpectaliono deficiunt ia

salularcDei, defeclum sui patlentes, ut assumant quod


?

XVIII. Et quia eloquium Dci plerosque movere potest,


idco addidlt Eloqulum jusliliae ut movcre non debeat. Movere autem poterat, quia scriplum est Major serviel mlnori*. Nam nlsi ad mysterium acciplas, natura) injuria est. Et Dedi vobis proecepla non bona ^ Ergo Deus
:

mala

Ego Domlnus creans mala^ Sed et de pracceptls slc solvltur; quia infirmis non dare debult perlecta praecepta qune suslinerc non possent. Quando audlret Juda^us Dimilte omnia tua... et sequero smc'' ? Quando audlrct Judajus Qul non tulerit crudat praecepta. Et,

,
:
:

cem suam

et secutus

me

fuerlt

non

cst

me

dignus^

Sed hajc perfectiora praccepta Evangcriorcservata sunt. Et


mala non creavit Deus, sed hajc qua) videnlur nobis auslera, verbera, mors, el hujusmodi alla quae propter emendationcm proescrlpta sunt noxlorum;
lex posita, scd Injuslls.
juslls

enim non

est

Nam

si

noxii nihil tlmerent, inno-

centcs semper tlmcrcnt.

Gen. XXV,
Id. X, 38.

25.

Ezech. xx, ^5.

'

Lui. \hr,

j.

<

Matth. xix, 21.

EXPOSITIO IN PSALMlfM CXVIII.

3^7

XIX. Qui
lare

sunt igitur

isti

oculi qui {leficiunt in saluqiii

Dci? Diximus oculum suppliciorum esse,


,

praevi-

gerendam annuntict poonitcntiam. Demonstravit liunc oculum Baptista Joannes


dcns futura supplicia peccatorum
Generatio viperarum
dicens

quis oslendit vobis fugero

ab ira vcntura? Faclte ergo fructus dignos poenitentiae*.


,

Ad baptismum cnim Joannis veniebat qui habebat oculum suppliciorum ad Christi autem baptismum venit, qui Yidet graliara. Hic enim oculus est quem dcminicae passionis umbra tuetur et protcgit. Aliud ergo Ennon , aliud Ain. In Ennon baptizatur conscius gravium delictorum qui aulcm purum oculura habet gratiam suscipit spirlla:

lem. Et imperfectx fortasse aniniae oculus suppliciorum


est
:

perfectffi

autem oculus gratiarumesl purior atque

sin-

ccrior, qui signlficatur hac littera, ad


dirigituf ; qula imperfecta peccali

quam

justi

forma

tantummodo judicium perfecta vero meritum regni coeleslis acquirere. PrcTsuniimus tamen quod utrumque oculum una anima habeat, et oculum suppliciorum et oculum graliae laevum oculum suppllciorum, dextcrum grallae; quia non a primo homlnes possunt csse perfecti, sed pcr
decllnare deslderat
, ,

processum

virlutls

ascendunt.

Ante

igitur
;

unaquaeque

anima quasi ad bapllsmum Joannis venit


pcenllcnliam deliclorum
:

ut pra^mitlat

et In processu

paulatim ubi pec-

cata sua dcflevcrit, splrltall abluta baptisraate, Christi accipit

sacramentum. Lnde vldelur


,

et in Canticls cantico:

rum Ecclesla praedicarl cui dicltur soror mea Sponsa cor nostrum
,

Cor nostrum

cepisli

cepisti

uno ab

oculis

tuls^

ut

iste

oculus gratiac

sil,

qui Ghristi sibi plenio-

rem
^j.

acqulsiverit charltatem.

XX.

Plerique tamcn hoc loco accipiunt duos oculos


:

licclesiae
Loc.

unum
7, 8.

qui mystica yideat, alterum qui moralia;

III,

Cant.

it,

34S

S.

AMBROSII

eo qiiod sancta Ecclesia non solum morallum tcneat dlsclplinam, scdctiam ccelesiis doccat sccreta mysterii.

Unde

dictum

est

dc ea

Oculi tui sicut columbae

exlra tacl,

turnitaleui

tuam

* ,

quod

et spirilaliter vidcat
;

et noverit

tempus tacendi

esse, et

tempus loquendi
,

ut in lempore

sermonem suum
calum

profcrat

nc importunitate loqucndi pec-

possit incurrere.

XXI. Habet

crgo oculos columbas ad similitudlnem


:

Cbrlsti; qula et de ipso lectum est

Oculi tul sicut colotae in lacte,

lumbae super abundantiam aquarum

sc-

denlis super plenltudinem^. Baptlzat in lacle

Dominus,

id cst, rn sinceritale.

Et

isti

sunt qui vere baptlzantur in


ct

lacte, qui sinc dolo

credunt,

puram fidcm deferunt;


est.
:

ut immaculalam induant gratiam. Ideo candida Sponsa ascendit ad Christum


;

quia In lacte baptizata

Ideo mi

rantur

eam

Virtutes et Poteslates, dicenles


?

Quae

est

haec quas ascendit dealbata'

Ante paululum dicebat,


,

Nigra sum''

nunc dealbata cernitur


Dei Vcrbo,
alta

et asccndit

ad

coelum,
merito

et innixa

]am pcnetrat.

JNec
et

im-

illic

aquarum abundanlia, ubi Christus;


Has
sitit

mens

humana
dixlt
:

replcri cupiat.

aquas cervus, quas


sitivit

cum

biberit, sitire

non

possit.

Has aquas

Prophela, cura

Sitivit in te

anima

mca^
,

Sedet ergo Christus suEt nos omncs dc plenltu-

per abundantiam aquarum


qui baptizalur in lacle

ct

super plenitudinem. Et ideo


:

dicit

dlne ejus accepimus^ IJndc et ocukis suppHciorum

non

alicnus cst ab Ecclcsia; quia etsi baptizabat Joanncs in

Ennon, baptizabat juxta


dantla,

Sahm%

ubi crat aquarum abun-

duodecimfontes,ctscptuagIntaPalmarum arbores.
IIos fontcs

XXII.

habet Ecclcsia, hoc est,


et in

in Veteri

Testamcnto duodccim Patriarchas,


Cant.
XII, 3.
IV.

Novo duodccim
4

1.

i,

IJ. V, 15.

h\. vni, 7.

Id.

i,

4.

Psal.

Joan.

16.

Id. 111, 20,

EXPOSITIO in rsALMtlM CXVIIl.


Aposlolos. Idcoque dictiim cst
:

3^9

In Ecclesla bcncdlcamns

Dominum Denm dc
sequitur;
isti

fonlibus IsraeP. iHis fontibus anle

perfundilur quicumque Chrisli mysteria sacrosancla con-

enim fontes exacterno fonte manantes,


Lbi
isli

tolo

orbe fluxerunt.

fontes, ibi ascensio

animarum.

Denique Salim interpretati sunt,

Ipsum asccndentem.

Ulcenim vere ascendit


igitur

qui propria peccata deponit.

Hoc
:

verbo purificalorinG sanclificationis usus cxprimitur.


in Canticis Christus dicit

Inde ctiam benc

ad Ecclesiam
a

Dcoles

tui sicut

grcx tonsarum, quae ascenderunt

la-

Tacro, quae omnes gemellos creant, et inftecunda non


est
tice
ifl

cis*.

uQuod

specie tenus de capris dicitur,

mys-

autem de

Ecclesiae grege.
vilia tibi

XXIH. Nec

videantur

isla

animalia. Dcnique
:

audi quc de his sanctus loquitur Spirilus

Capillamen-

tum tuum
de lavacro
in

ut grex tonsarum
tui ut

quce rcvclatac suot a

monte
aunulali-

vGalaad. Dentes

'.

grex tonsarum, quae ascenderunt


altis

Vides quod in

grex

iste
,

pascilur

dax

monte. Itaque ubi


:

aliis praccipitia

ibi capris

lum periculum

ubi

aliis

periculum,

ibi gregis

hujus

mentum

ibi

cibusdulcior, ibi fructus electior.

Spectantur
ibi

a pastoribus suis

dumosa de rupc pcndentcs

luporum

incursus esse non possunt, ibi fcecundac arborcs fructuni

integrum submlnislrant. Cernere


tas

licet uberl laclc dlstcn-

supcr teneram sobolem materna pietatesoUicItas. Idco

eleglt eas Splrilus sanclus


cleslte

quibus ccetum venerabilis Ec-

compararcl.
ut mysllcc aodias
:

XXIV. Et
niam sensus
cogilalionis

capillamcntum Yerbiest
;

allitudo et eminenlia

quoedam justarum animarum


est csse

quo-

sapientis in caplte ejus. In allitudine

humanae certum

cnim saplentlam. Etquem:

admodum

londcntur caprx, ut superflua deponant

ita

Psa!. txvii, 27.

Cant.

jr,

2.

'

Id. Ti, 4-7

3jo

s.

ambrosu
,

eliam lonsarura animaram gregem

hoc est, multarnm


in

animarum

virtules

habet sancla Ecclesia,


>

quo grege
j

nihii possis iuscnsibile reperire (47)

nihil

supcrfluum

quoniam fidcs sapientes fecit, spiritalis autem omni supcrfluorum labe mundavit.

gralia ab

XXV.
revelatae a

Mcrito igltur revelatae sunt animae justorum, et

timonii; eo

monte Galaad, hoc est, a transmigralione tcsquod a Synagoga ad Ecclesiam toslimonium


hoc itaqucmonto nascitur ihymiama,
illi
,

ccBleste migravit. In

resina, et cacleri odores, quos negoliatores


ut habcs in primo
libro Testamenli Veteris
,
'

Ismaelitae,

defcrebant.

Hos odores habet Ecclesla


congregati
,

quos mercatores cx genlibus

fide et

devotionevexerunt. Ttaque sicut caprre

bonis refectae cibis, et solis calorc vernantes, lavanlur in

flumine

et exullanles

mundae resurgunt de flumine


spiritali lavacro.

ita

animaj justorum ascendunt ab

XXVI.
non
siios.

Islaj

sunt vere quaj geminos creant, in quibus

est infcecundllas allqua virtutum, stcrllltas ulla

meri-

torum. Bene geminos creanl; quia congcminant scnsus

Unde habes

in Proverbiis

scriplum

Et tu scribo
^.

shaec libi Iripliciter, in consilio, et in cognitione

Tri-

plicem praemislt scriptionem, et duo subdidit; consilium,


et

cognitionem
,

sed cognitio gemina est

una incorpo-

ralium

altera corporalium.

XXVII. Diximus de

fcecunditale

dicamusde dcntibus.

Namet

naviganles plerlque, ctproperantes itinere terreno,

ubi viderint spcciosum aliquem locum, delectationis gratia

demorantur, pascunt oculos, animumquc allevant; nec

mora
cordi

ulla

pulchcrrimos
est.

commeandi putalur, sed gratia dcnles jusiarum anlmarum

ita

ct nobis

considcrare

Docuit enim Scrlptura pulchcrrimos dentes esse

justorum, diccns sccuudumliltcram quidem de palriarcha

Gen. xx\Tii, aS.

Prov. xxii, 20.

EXPOSITIO IN PSALMUM CXVIII.

85l

Juda,

splrilaliter auteni

de

Ciirislo ; IJilares oculi ejns a


'.

jvino, ct dcnles sicut lac

Iu quo non ulique carni


graliatj

humaniu
Docel

ollicia,

sed divinae

muuera

praedicavit.

igitur

excmplum, dentcs non

esse praetereundos,

ubi de oculis dixerimus.

XXYIII. Qui sunt igilur justarum dcntes animarum , nisi qui inlbrmem ac durum accipicntes cibuui, vel frigidum plerumquc vel supra modum calcntem nunc comrainuuul, nunc fovent, nunc lemperant, prout qualitas fuerit alimentorum? Dura comminuunt, ne asperilas litterae in Yeteri Testamento , et sfecularis intellectus rigor, nisi
,

fuerit spirilali dente resolutus, vitalia ipsa iulerclusis ci-

borum salutarium meatibus,

et

gulam quamdam animae

incuriosa cdacilate suffocct. Par est igitur ut dividas prl-

mum
ejus

si

solida tibi videtur esca quas sumilur, et dislinguas

cam, atque emollitam sinc noxa

aliqua

animaj in omnia

membra nalurali divisionetransfundas; ulvitalemsuccum omne ejus corpus epuletur. Nihil cadaverosum, nihil morluum ore luo sumas, ne dicatur Sepulcrum patcns
:

est gultur
tuac

corum

ssed vivum haurias verbum; ut ia

meulis visceribus possit operari.


dentes super lac candidiores, quia denles

XXIX. Hi
nube

justorum sunt. Deniquc


et in

cum omnes

iu

Moyse

baplizati ia

mari patrcs noslri fuerint, non otiose tamen

scriptum est, quia

Omnes eamdem escam spiritalem manspirllalem bibe-

ducaverunt
runt
^ ;

et

omncs eumdcm potura

ut

istis

sanctorum deutibus major quidam fulgor


* ,

accederet, quos post transitum maris Rubri

myrrhae

fontis amarlludine per ligni gratiam temperata, cognosci-

mus

essc

mundalos, deinde duodccim fontiura potu, pos-

tremo
'

petrae spirllalem
>

undam vomcnlis
iiii, 5.

irriguo
3, 4.

petra

Gen. XL-x,

aS-aj.

u. Pjal. sNum. ix, 11.

Cor. x,

<

E\od. xr,

352

S.

AMBROSIl

enim

erat Chrlstus. Ideo et raanna

manducaverunt; ut

toties abluti

manducarent panem

ut scriplum est,

An-

gelorum
spiritali

'.

Nunc

qiioque in Evangelii myslcriis recognos-

cis, quia baptizalus licet toto corpore,

posteatamen esca

potuquc mundaris.
Mcrito ergo David et oculos interiores purifica-

XXX.
tos,

et dcntes

tanquam illuminatos spiritallum denlium


:

candore sermoncs profert dicens


stitiam. Ille est

Feci judicium et jusfulgor,

enim vcrus dentium

ubibene
Ille

sibi

consclae mentis resonat canora

confessio.

mundus

oculus
rlt
:

Iste

quem peccatorum gravlum trabes nuUa deprcssequem purgamentorum levium festuca nulla turbaverit. oculus in verbum justitlae dcfecit. Qui enim Christo
,

sadhreret, unus est spiritus

^.

Et Balaam petebat, ut
,

anima sua deficerct

in

animis juslorum'
:

id est

nt pro-

prii obllvisceretur errorls

quod suum

erat, deponeret

quod
ad

justitiac ct aequitatls,

assumeret. Sed progrediamur

cactcra.

XXXI.

Sequitur

Fac cum servo tuo sccundum midocc

sericordlam tuam

et justltlas tuas
suac

me

".

Prae-

struxit viam, el
sit.

commendationis

Incrcmcnlaproesump:

Snpra
hoc

poposclt ne nocentlbus traderetur

iterum
ei

petilt ut suscipcretur in

bono

ne calumniarcntur
,

su-

perbi,

est

Non

declino judicium
,

sed calumniam

pcrfidorum; illlenim judicarenesclunt

calumnlari sclunt.

Ad

lc confuglo, qui nosli reprresentare


:

bene non vult calumniatoribus tradi


sus est justus,
fult illud ct

judiclum (48). Et multaenim Job pas-

poslquam

Iradilus est noccntl.


nlsi

Sed

dinicllc

grandecerlamen ,quod

Job nimiapatienlia
* ;

haud

facile

qulsquam superarc poluissct

lolus est tradilus, sed moliore exceptus est portionc.

tamen Illenon Qui

Psal. Lxxvn, 25.


I

II,

1 Cor.
6.

ti, 17.

'

Num,

xxi;i, lo.

<

Psal.

cxTiii,

a4.

"i

Job.

BXPOSITIO
cllclt

Ilf

t>SALXlt)M

CXVlIt.

^55

;Non
:

Plus anlem in anima,


dicitur

me, qUcT majora sunt comprchendit. quam in carnc sumus; justis cnim Vos aulem non eslis in carne sed in spirilu '.
tradas
,

Tradi crgo

animam snam

recusat, qui corporc sicut ara-

nca tabescebal'.

XXXII. Hoc

igltur loco
ait

majore quodam
:

famillaritatis

usu potiora pra?sumens,

Fac cum servo tuo secunquo

dum
que
,

misericordiam tuam, etjustitias luas doce mc. Misibi deferri poscit, justitias doceri. Alibi

sericordiam

hoc

cst, in posterioribus

habes hunc sensum


*.

Et

ineintres in judiclum

cum
,

servo tuo

Elenim nostro-

rum

conscli
,

pcccalorum
justltiam

miscrlcordlam magis petere Dei

nostrl

quam
:

implorare debemus. Alla veniam


imperlit. Quae spes

largitnr

alia

examen
,

homlnlbus cer-

tandi

apud cum

quem
?

occnlla

non

fallunt,

quem
\
:

latere
,

peccata non possunt

Ideoque sciens ejus potentlam


alt
:

qui

hominem non
lesl

timeret,
,

Tibi soli peccavi


sine peccato

Non po-

hoc jnstus negare

qula

nemo
:

rcx, quia etsi leges in polestate habet, ut

non potest impunc delln-

Deo tamen subditus .3st imo plus ipse debet, cui plns commissam est. XXXIII. Hoc crgo dlclt Fac cura servo tuo secun dum misericordlam tuam qulaetsi quid boni feci , plura dcbeo quasl scrvus. Non uno facto servus absolvltur; quia
quat,
:

nemo servum habens arantem


illi
:

aut oves pascentem


Illi
;

dicit

Transi

recumbe
si fecit

sed dlclt

Para quod coenem,


ha-

et prascinge te, et miuistra mlhi...

Numquid gratiam

quod imperatum est ei * ? Ergo et cum fecerimus quod nobls Imperatum est, non statlm nos exaltare debemus sedmagis humlliare; quia nonstatim si aliquid fecimus, implevimus omnia servitutis obsequia.
bet servus
,
,

Rom.
*

VIII.

9.

Psal.

xxxvm,
'"^

la.

Id. c\lii, a.

Id. l, 6.

Luc. xii, 7-9.

Lvii.

a3

354
Quis lanla
natiirae

S.

AMBROSII
,

munera

vitae

salutlsque servatac divina


?

beneficia digno possit aeqnare servitio

Qnis potest sol-

vcre quod accepit? Ideoque sciens omnia, misericordiam


petit potius

qnam

audientiam

Quoniam
:

inquit

non
o

B.juslificabitur in

conspectu tuo oranis homovivens


a

*.

XXXIV.

Quintus versiculus sequitur

Servus tuus

sum ego damihi

intellectum, ut sciam testimonia tua

Intellectus spirilale

Domino

postulatur.

vum

se confitetur.

est; et ideo quod Dei est, a Ncc quasi extrancus poscit, qui serBene ait ScrVus tuus sum. Servus
:

munus

enim vohmtatem domlni sui facit. Scrvus quffirit servlturemunerationcm sperat. Servus Domlni non tls slipendia
,

potest

Idem esse servus peccati

et ideo intellectum sibi

dari poscit, ut sclat cavere peccatum.

Habebat quidera
:

intellectum, sed non ut redundare sibi crederet

uberlo-

rem

requirlt.

XXXV.
lectus

Est autem et intellectus naturae, et est intel:

non bonus. Ideo et Salomon alt Intellectus autem bonus dat graliam ^ Nam siomnis intollectusbonus esset, non opus fuisset additamento. Jure gratlam Domihi sul quoerit, aliter enlm sclre non polesl secreta Domini
nisi intellectus spirltalls

munus

accepcrit. llabes
et

hoc

in

Hieremia
nisi

Notum

mihifac, Domlne,

sciam

' ;

quia
scire

Deus notum

fecerit

hominlbus mysterlum suum

non possumus.

XXXVI.
DomIne
:

Sequitur versiculus scxtus

Tempus
*.

faciendl,

dlssipaverunt legem tuam iniqui


;

Bene
,

ait

tempus faclendi esse Est enim lempus tacendi et tempusloquendi^ SedloquendI tcmpus advenit acperhoc
:

dominici adventus tempus jam esse memorat;/ut quia


Legls facta est praevaricatio
>

veniatlinisLegis, et

consumJerem.
xr,

Psal

cxtii, 2.

Id. crviii, ia5.

i
iii,

i8.

Psai. cxviii. ia6.

Prov. xui, i5.

^ jJccle.

7.

EXPOSITIO IX PSALMOM CXVIII.

355

matio cjus

ct plenitudo

Dominus Jcsns, oni donet ho:

mlDibns univcrsa dclicta

et abolilo

chirographo dcbilo

rum

absolrut

omnes
si

ct liberct pcccatorcs.

Tempus

est

faciendi,

ut

ingravescente aegritudinealicujus incom-

modi

currasad modicuin, utcitius veniat; ncpostea sob-

yenire non possit. Medicns enini tunc amplius desideratur

cum

gravis incubucrit .Tgritudo languenti.

Ergo cum

vi-,
>.

deat in Splrllu sanctus Prophela praevaricaliones poputi

luxuriam

delicias, dolos

fraudes, avaritiam, lemulen,

tiam, quasi pro nobis inlerveniat, curril ad Chrislum

qnem solum

tantis sci^^bat

subvenire posse peccatis

of-r|

get ut veniat, nec pati*ur fieri moras.

t Tcmpus, inqutty. Domlne, hocest, ut pro nobis crucem oscendas, mortem subeas. Tolus in periculum ultimum mundus urgetur veni ut tollas peccatum mundi. Veniat vita mofientibus veniat resurreclio jain sepullis. Factum tunm subveniat; quoniam nec tua praecepta prodesse potuerunt. InLegepneceptum est, inEvangelioministerium. XXXVTI. Caecus omuis populus proprium non videbat

faciendi,

auctorem. Claudus erat mundus,


fidei

et

titubantc vestigio

flucluabat.

Non

crat

malagma imponere, nequc

olenm, neque alligaturam.


medicos erogaverat mulier
ncc fluentom sangninom,
profluvium. poterant

Omne patrimonium
illa

suuni in

Evangelica
qu.Te

specicm ha:

bcns congrcgationis human.ie,

coibat ex gcnlibus

et inveteiatae passionis

lelale

saeculi

hujus mcdici

reslringere,

Principis populi postcrltas interierat, et omnis occiderat


ejus haeredilas. Videns

h.-ec

Propheta
:

diclt

ad Christura

Tempus
Faciendi

faciendi
;

Oomine

non

jiibendi, ioquit,
,

se^^

quia non legatus neque niintius


ille

sed Domi-

nus salvaturus erat populum suum. Et


scicbat, et

quidem tempus

uon

dillerebat

sed nos oesciebHmns quo me-

lius teuipore subvcuiret.

2d.

356

S.

AMflROSll

XXXVIII. Aut
gari
:

fortasse viilt a nobis admoiierl, vult ro-

imo

sl

rogatus fucrlt, ante tempus venit. Vcnlt ad


diclt

ficalneam: et anle horam venlt, ut


rogabat pro nobis
,

ad matrem.
:

Illa

ilia

festinabat, dicens
:

Vinum non
et
libl est,

habent,

fih.

Pvespondit Jesus

Quid mihi

smulier?

Nondum

vcnit hora mea. Et mater qurc sciebat


:

ejns afTectum, dicit rainislrls


bis, facite*.

Quodcumque

dixerit vo-

gaverat, fecit

Jcsus quoque qui horam suam venisse nequod ante difierebat nam omnia Deus suo
;

tempore
totura

est exlra tempus sed quod fecerit et mlhi tempore suo advenit; omne cnim tempus opportunum saluti, nlhil
fecit.

Qoidquid
est

faclt

non

opportunum

pra^properum pro sakite periclllanilum ad ficulneam venit


gentibus
:

sed volebat ex-

pectare adhuc Synagogae cjrreclionem. Ideo anle tempus


^,

hoc

est, cito Judaeis venit,

opporlune

cito venit perituris,

commode
:

credituris.

XXXIX.
lexi

Sequitur versus septimus

Propter hoc di

mandata tua super aurum,


:

et topazion'.

Lex an-

nuntiatrix Chrisli est

rum bonorum

Attende

tibi,

spem futuroenim Domini ne derelinquas Levitem per omne tempus


prcccepta ergo Legis

deferunt;

mandatum
Quis

est

quo
si

vixeris super

terram

*.

est Iste Levites ? Inlelli,

gis

consideres quis

sit ille

qui venit ministrare

qui sa-

cerdos est in aeternum.

Ahud mandatum alt: Custodi mensem novorum et facies Pascha Domino Deo tuo. Et infra In loco quem elegerit Dominus Deus tuus invo cari nomen suum, ibi occides Pascha vespere ad occasum
:

soIis in

tempore quo

existi

de iEgyplo^ Ergo mandata


in-

Dei habent futurx redemptionis indicia, resurreclionis


signia
;

ideo super
II,

aurum
Marc.

et topazion

mcmorat

sibi esso

Joan.
Xll, 19.

3-5.

xi, i3,

'

Psal. cxviir, 127.

Deut.
.'li

Id. XVI, 1-6.

EXPOSITIO IN PSALUDM CX?IIT.


(liiecla.

Sl^

Quid enim

salute gratius

rcsurrectiono prelio-

sius ?

XL. ^cl qure stulta sunt mundi, Chrislus elegit ut quoniam per sapienliam mundus non cogoovitDeum, per
;

stulliliam praedicatiouis salutem afferret credentibus

ideo-

que

ait

Super sapienliam operalionis


dilexi

coelestis, et

mun-

danaj constitulionis, ct super ornamenta solis et lunre,

steliarumque pretiosa moniiia


nica; passionis. Plus

obaudientiam domicontulit,
,

enim redimendo mihi


dicit

creando; tuuc enim sine sensu natus sum


luntate servatus.

quam nunc cum vo:

Sed non quicumque


diviliis inhiat,
:

Dilexi

man,

data tua super aurum, et lopazion,

Non

dicit avarus

quiauro incubat,
ille dicit
>
,

ornamenta

desidei-at: sed

Argentum et aurum nou quoniam non requiro , quoniam nihil mihi au rum prodcst praeceptum autem et mandatum coeleste mc

qui polest dicere

babeo

redemit.

lapide

XLI. Diximus continentiam sensus, nunc de Topazio exprimamus historiam. De quo invenimus scriplum

iu hisloria

nasci

eum

Xenocratis (49). q"i scripsitquasi lithosnnmon, vel invcniri circa Thebaidis civitalem Alabas,

trum, vel Topazion


est ab eo in
rint insulam

ut aliqui pulant
loco.

quo gigneretur

; unde et nominatns Sunt autcm qni piitave-

nuncupari Topazion ad quam appulsos Tro-

glodytas

orta subilo

commotione maritima, eo quod na,

vium usum non haberent

regredi nequivisse.
in insulsa invenisse

Deindo
lapidcm,

plurimo immorantes lempere,


advenientibus
et

et delectatos colore ejus repeliisse

domum
:

et Arabis neiilis
,

gotiatoribus

vendidisse

ab

cmisso

Phllonem

ad matrem Plolomei secundi


:

cui

nomen

erat Berenice, ab ipso esse perlatum


vis regalibus

illam

autem quam-

ornameutis abundaret, supra

modum tamen

Act.

iii, 6.

3^9
coloreejus stupefactam
pretiosl liipidis

S.

AMBROSII
elaborassc ut diulius species tam
:

non

lateret

ideoqne sludio ejus qua3situm

lapidcm, in usus rroqnenliores venisse.

XLTI. Diximus quomodo innotuerit Topazion

lapis

nnnc expressius de ejus qualilate dicamns. Duornm coloruju esl in hoc hipide xpacri?, hoc est qua?.dam temperata
,

permixtio.

Trfraaoi^Jr/c,

etchrysopasimilischrysopraso, eciin-

dum ulrnmque
et pleuius

vchit

quasdam exlendens colorum


et

figuras,

quidem

a perilis ie-rtur
;

extendere. Esl autrm pa-

riclirus

el satis

purus

chrysochru<, et pinguis, ressoh's

plendenti similis, maxiine

cum

splendore perculitur.

Pst etiam pulcherrimus et mirabiHs sup^r onmes chrysoprasos magniludine, et ut dixi, visu pinguior. Natura hu-

jusmodi, utsi
et

|)olire et

levigare

enm

velis,

asprretur niagis,

usu minnitur. Est autem quodam gcnitali operae nalnrae


est,

ewglyphus, hoc

bene insignitus alque mirabilis

et ut

summo

sludio diguiis haberetur, dilficile invenilur: ei re-

pertus, raro tamen in usu

hominum

est, quasi

is

quem

di-

Ves regina mirala

sit.
illi

XLIII. Sed jam sicut Troglodytae


remansionis invento, repetiernnt

quasi pretio suae


:

domnm

ilaet nos

emo-

lumenlo morai hnjus recepto redeainus eo unde diverlimus.

Nec par
crucem
topazion

est

nos oruamenlis regiis dinlius sermonis nostri


j

quajdam admovere brachia


Chrisli
,

cum habeamus in luanibus quam admonet Propheta super aurum et pr.xferendam qux ab omni errore culpaque re;

vocat et corrigit. Quis enim juslorimi non ambiat Chrisli


in
in rosurrectione consortium ? Qnis non gradum, quando audiatsibi supcriora omnia peccata donari ? Proptcr hoc enim plerique a conversionis

morte solatium,

refleclat

studio revocari solebant,

quod delictorum suorum


:

conscii,

nuUam spem

veniae praBsumerant

et in Ecclesia

qnanto

sanctiora praecepta, tanto sine venia putarent esse peccata.

EXPOSITIO

I>

PSAI.MB1I CXVIIl.
:

Sop
Proplerea ad
injustam

XLIV. Ideoque
odio habui*.
t

ait

octaTO versiculo
:

voiunia mandala lua corrigebar

omnem viam
,

Merilo corrigebatur
operit

Charilas enira

quoniam diligebatj mullitudinem peccalorum '.

Vide quanta operiat, quanta corrigat.


esl, benigna

Charilas patiens
,

est.

Charitas non ajmulalur

non

agit

perperam, non
quae

inflatur,
,

non

est ambitiosa,
,

non

quaerit
,

sua

sunt

non

irritatur

non

cogilat

malum

non gaudet supcr iniquilate, congaudet autem veritati. Ouinia suflert, omnia credit, omnia sperat, omnia suslinet. Charitas
fecta posuit,

nunquam
spcm,

excidit*.
,

In inferioribus tria per-

fidein

charilatem

dixit charilalem, ct recte ; Charilas

majorem autem enim omnia sperat,


:

omnia
non
est

credit.

Cura

igitur spes et fides in charilate

ftint,

dubium quod major charitas sit. Et bene sibi resPropheta. Supra euim dixit Lex Domini irrepondil prehensibilis, converteus animam*. SiLex animam con:

vertit, utique qui diligit, Legis dileclorest.

Deinde

in

hoc
:

ipso cenlesimo

decimo-octavo Psalmo primum po^uit

Beati immaculati in via,qui auibulant inLegeDomini*.


Si immaculalus est qui in iege Dei ambulat; utique convertilur
facit
,
,

qui diiigil Dei legem. Ergo

si

Lex imraaculatum
;

recte charilas

multitudiuem operit peccatorum


est.

quia plenitudo Lcgis charitas

XLV.
is

Omnem,

ioquit,

viam injustam odio habui. Si

qui praecepta
is

justitiae diligit, facit ifla quae diligit; uti-

que

qui odil iniquitalem,

non

facit

quod exosus
corrigitur
,

est.

immerito ad omnia praecepta Domini

qui

Nec om-

nem viam
oderis,

odit iniquitatis. Nara nisi


iu

omnem viam iniquitatis


Dei corrigi. Potest

non potes

omnibus

pr<'cccptis

enim

fieri

ut aliquis se temperet a crudelitatis horrore;

Psal. csTiii, ia8,


XTiii, 8.

Petr. \r,8.

Cor.

xm,

4-8.

<

Pial.

Id. ciTu:,

t.

36o
liiLrlco

s.

AMBnosii

lamen

cloceptus

continentirc juvenilis

ingressus

amorc merelricis, el semitas iiiimprcssum semel non


,

queat revocare vesligium. Multos eniin

vitia

blandiora deet

cipiunt, et contra avertit a se plurimos

tristis

nimium
ad

severa crudelilas.

Sed juventus ad amorem


fragilior,

liberior,

lapsum incautior, ad infirmitatem

ad correctio:

nem

durior

est.

Alius se restringit a luxuria

sed avaritia3

cupiditale raptatur.

Plerumquc enim peccata hujusmodi


:

sunt, ut

si

alterum declines, incurras alterum

etnatura3

usus adjuvat infirmitatem. Odisti luxuriam quasi frugi, sed


frugalitalis studio

habendi cupiditas frequenter

irrepit.

Avaritia3 ipsi rapina est subdita. Et quanto tolerabihus est

propria profundere,

quam

aliena diripere? Sunt qui


,

mc-

luentes aliquid proprio minuerc de censu

etiam inopi

sumptum negent,

et

misericordiam delrimentum putent.

Sunt quidegenerem

vitantes ignobilitalem flabro saecularis

ambltionis agitentur, et sicut quassalce arundines huc atilhic ferantur incerli. Sunt etiam qui dum majorum suorum statum sequuntur, velutidigna conversalione conteuti, ne errores quidem patrlos exlstiment dechnandos; ut fide mutandam perfidiam non arbltrentur cum in melius mulare propositum non levilas, sed vlrtus neque

que

culpa, sedgratiasit. Alius circcnsibus hidis aul theatrahbus


soUicitatus voluptatibus, aut cjcteris vanitatibns occupalus,

Ecclesiam non frequentat

ahum

ruris quieta deleclant,


est.

eaque causa adEcclesiamrarus accessus

Ilaquediverso

eumdem Sed qui omnem


usu
in
ille

indevotionis errorem uterque concurrit.


vlara iniquitalis odlt, ad universa corrigi

tur et emcndatur. Et benc posult,

Viam

iniquitatis

enim

facilius iniqultatem

dechnat, qui vias ejus non

fuerit inffressus.

EXrOSITlO IN PSILUUU CXVIII.

lAl

SERMO

XVII.

Phe.

I.

Pde
,

liltera
siire,

dccima-septima
aperiii.

quje latine significat

Erravi

Os

Merito ergo hrec lacrymabilis


:

littera^ Respice in me, et non dominetur mei omnis iuiquitas. Faciem tuam illumina super servnm luum * ut ei quj crat in umbra mortis, populo coelestis misericordia; lumen

series

Psalmi subjecla est huic


milii... et

miserere

oriretur, adveniret Chrislus remissio peccatorum

capti-

vorum redemptio, subsidium laborantium. Sed


tardius desideranlibus videbatur
>
:

quia venire

Exitus, inquit,

aquarum

deduxerunt oculi mei


II.

'\

InHieremis quoqueThrenis lacrymabiliorseries snb


:

hac
qua3

littera est

Expandit Sion manus snas


^.

non

est qni

iconsoletur

eam

Dignam remunerationem

recepit; ut

expandentem manus audire

neglexit, et sub alas ejus

succederc, ipsa poslea expandcret manus, et consolantem


invcnire

non

posset. Naui elsi ante


a

advenlum Doraiui Hiemagis captivitain perpetui

remias caplivilatem Judceorum


videatur;

Babyloniis illatam deflere

tamen prophelico

spiritu istam

tem prievidens, qua eos

intelligibilis

Babylonius

crroris vincula subjecit, ct domeslicae virtutis extorres de

statu palernajdevotionis climinans, longinqu-x affecitperegrinationis exilio, miserabili dolore deploral. Nulla

enim
prope

patria verior

quam

fides, quic eos qui longc erant

esse iecit, et advcnis atquc peregrinis civilatis supernaj


"

Psal. cxvin, loa-ioS.

Ibid. i36.

Thren.

i,

17.

36 a
jura connexnit
,

S.

AMBROSII
:

sicut scriplum est


;

Ergo jam non

estis

advena?, alque peregrini

sed

eslis cives

sanctorum et
Ape-

domestici Dei
III.

Alibi
in

quoque Hieremias
le os

dicit

sub hac

liltera

ruerunt

simm omnes
,

inimici tui, sibilaverunt


:

fremuerunt dcntibus

tamen hsec
vidimus

cst dies
*.

et dixerunt Deglutivimus eam quam sperabamus invenimus eam


,

eam

Et hic sicut Judntorum populus os ape-

ruit in

Christum,

quemadmodum
legisti

in

vigesimo-primo Psalmo
os

de ejus passione
cenles
'
:

quod aperuerinit

suum maledi-

dignae sortemremuner;itioiiis agnoscis; ut ipsi ab

inimicis suis talia sustinerent, et Iremeret in eos dcntibus


intenigibilis
illc

peccator diabohis, sicut lco rugiens


devorarot.
Isti igitur

et

requirens

quem

non dixerunt

Be-

snedictus Dominns qui non dedil nos in capturam denti

bus eorum'';

quia sperandum de

Domiuo non putave-

runt.

Ergo excidium eorum diabohts quod prajsumebat,

invenit. Deghitivit eos;

quoniam deerat pastor offensus


idco decedcnte

qui extraheret de ore leonis crura ovis, aut cartihiginem.


IV.

Sequi nohicrunt, audiio noluerunt

paslore, vestlgla
vit;

eorum atque aures

suis iaucibus et

occupasubl

quIaFacicm sanctorum non receperuut,


litlera dicit in

noblHbusj
qui

miscricordiam non dederunt%ut

lertio Ilieremias

hac

Threnis

Qui erant

nobilcs, nisi

non

spcimdum obscuram hanc vitam, sed in lumlue sanclitatls egercpt. Et omnibus quidem mlsericordia inopibus jure
debetur: sed major quidam,

cum

cx divilibus atque nobiU-

bus

in

uUimum

slatum, alqueegcstatisnecessitatemaliquos

aerumna

dejicit, miscralionls pulsat affeclus.

V. Ilicremias ergo flrbihter salis dolet, utpote qui pcrpetuae aculeo mortis deploraret amlssos
:

David veromode-

Ephes. n,
*

19.

>

Tiircn.

11,

16.

Psal.

xxi, i4.

<

Id.

cxxui,

6.

Tbren.

ly, 16,

EXPOSITIO IN PSALUUM CXTIH.


rate, quasi qui

30i

obreptionem dolereterroris, remedium non


;

desperarct correctionis
retur.

ut contristaretur,

non absorbe-

VI. Denique confirmatus sobrielate poenitenliaB, et spe


veniae provocatus, sic ctepit
9
:

Mirabilia tcstimonia tua

propterea scrulata est ea aniuia

mea

*.

Moralis oralio, ut
propriae mise;

quoniaui

eum

puderet erroris

Deum tamen
Hoc
;

rationis testiraoniis convenirel.

est dicere

Ego

in

exordio sermonis loquens


pculos u)eos ad te

mea

peccata, non audeo levare

Deum vivum

sed tu, Doniine,

me ad
pro>

perandam veniam, tantarum indulgeutiarum


Tocasti. Mirabilia lcstlmonia tua
:

litulis

cum

in

Abraham non

lapsu incuris juvenilis oAensus es

dum

monuisti ut Chai-

daeorum crrores, palriam

evocatum

virtutis

cognalionem relinqueret,. el cxerciliis erudisti. iCum Hebrfeorum


,

populum

a palernaB sludio nobilitatis

aversum,

et viles es-

cas ^Egypli super divina innuera praeterentem,

non solum

soUdatis Rubri

maris fluctibus liberasli

vernmetiam

triumphis plurimis evexisti ad gloriam, et uberis lerroe


possessioue donasti ad quietem.
ruit
:

Te

lotus securiiale dese;

te

bellorum accrbitate depressus invocavit

ct at

injurias tuas obiiviscereris, emeruit.


sibi coelestis militix venisse

Te Jesus Nave ducem cognovit. Te populus triuad:

pbator ut Madian

sibi

domiuarelur, oflenderat

te

ut

Madian vinccretur,
peravit
,

oravit. Tibi in Saiil rege


:

non obtemtibi,

ut

de eo alicnigenaG triumpharent

David

praeeuute, servivit, ut

de alienigenis vicloriam reporlaret.


feci, ct

Ego quippe

pastor

malignum

confessione peccati

feniam reporlavi. Pulcherrimus itaque versiculus ad Mar-

tyrum cohortalionem. Denique prophetica anima


ficit iu

sic

pro;

melius,

dum

mirabile credit Dei testimonium


.

et

>

Psal. ciTiii, 139.

36*4

S.

AMBROSn
qiinesivit.

quia crcdldlt, dlllgenti Indagine


ris,

Profectnm quaeilluminat mC, ct

agnosce ex hls versiculis qni scqunntur.

VII.

Manifeslatio

sermonum tuorum

intellectum dat parvulis*.


Discipulos suos Joannes ad

In Evangelio,

cum

mitterct
:

Dominum Jcsum,

diccbat

Tu

es qul venturus cs, an alium expcctamus^? Respondlt

Jesus caecos videre, claudos ambulare, audire surdos; hoc

enim adventus

sui

testlmonlum forc, per Esaiam prophe-

phetas, in Evangclio manlfestavit

tam slgnificavcrat^ Ha;c crgo qute annuntiavit per Proet quod ipse locutus est
:

per Prophetas, in Evangello ipse complcvit. Ipsius ergo

sermo erat propheticus sermo,


cutus
VIII.
cst''.

sicut habes scrlptum

Audi

ccelum, et perclpc auribus, terra; quoniam Domlnus lo

Intellectus ergo datus est etlam his qui perfectam

sapienliam non haberent,


resuscitanlur. His

dnm
in

muti loquuntur, morlui


iis

enim

signis intellectum est ab

qui

rudes crant, et adhuc quasi

cunabulis

fidei constitnti

ut erat populus nationum, ipsum vcnlsse qui expectabatur.


Illuminat igilur fidei claritate, resurrectlonis suoe gloria
et

dlvinorum opcrum potestate

Et intellectum dal parin

vulls.

Qnlbus utique,

nisi

de qulbus

Evangelio gratlas

aglt Palri, in eo

qnod

ipsc operabatnr Filins,

quod niys-

teria sua Deus abscondlssct a sapienlibus, et parvulis revefil


lasiset^
:

ostendens citlus plebcm ex gentibus, vel stalus

inferioris viros,

quam

Scribas ct prlncipes Judasornm

ct

dlvltes hnjns sa;cuii credituros? Ideo, Divites

eguerunt ct

esurlerunt

pauper aulem clamavlt


:

et exaudi