You are on page 1of 544

m

w^.
i:^'

wm
lj:^!,.-t;

m
kssm;.::

-^^tt^n

iv <s(^

^^"^^

GOLLECTIO
SELECTA

SS.

ECCLESItE
LIX.

patrum

PATRES QUARTI ECCLESIAE SAECULI.


S.

AMBROSWS.
VI.

PROSTAT INSUPER VENALE


MOTSTIS PESSVLANh
Apid

ViaSNQUE

BIBLIOPOLAM

PARISIIS
Apud

BlBLIOPOLAMj

cui nome?i

galucc

80CIT POUR LA PUBI.lCATIOn DES BOIVS E.IVRES


Ptue dcs Saints-Peres
,

16

AQVIS SEXTIIS,
Apdd MASSIE et JEAN
Via vulgo dicta du Pont-Morpati
,

2.

BR

xio
TTPOGRAPHEO BOURGOGNE ET MAUTJNET
VIA

PARTSTTS- E

VULGO DICTA JACOB

N* 3o.

COLLECTIO
SELECTA

SS. ECCLESIJE
COMPLECTENS

PATRUm.
J

EXQUISITISSIMA OPERA
TUM DOGMATICA ET MOBALIA, TUM APOLOGETICA ET ORATORIA
ACCrRANTIBUS

D. A. B.
CAHOSICO HOVOr.lBlO
f.t

CAILLAU,
VOH 4 SBN.-.I ST
ClI>rBLt.\?.
,

NONNULLISQUE GLERI GALLIGAJNI PIIESBYTERIS,


OPUS REGI DICATUMo

TOMUS CENTESIMUS VIGESIMUS NONUS.

J^
PARISIIS, APUD PARENT-DESBARRES, EDITOREM,
riuribus exlraneorura ordinum Insignibus decoratiim,

\IA TUIGO DICTA DK SEINE

4^.

M. DCCO. XXXIX.

S.

AMBROSII
OPEIUIM
PARS
II.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI

TRACTATUS DOGMATICI.

DE FIDE, LIBRI V. DE SPIRITU SANCTO, LIBRI III. DE INCARNATIONIS DOMINIC/E SACRAMENTO


LIBER UNLS.

FRAGMENTUM AMBROSIANUM EX TIIEODORETO


DESUMPTUM. ETC.
'

LIX.

S.

AMBROSII
EPISGOPI

MI<;i)10LANElNSIS

DE FIDE
LIRRI

AD GRATIANUM ALGLSTUM*.

LIBER

I.

PROLOGUS.
Craliarnim ob aidoreni discend<e fidei laudal
sius,
scinel vero dcprimit.

Ambro-

hamana
pietate

doclrina indis:ere
,

Quanquain autem illum neget , quippe qui a Deo

ipso fnerit inslitutus

addit tainea

eumdem

hac sua

viam
,

tate operis

ad victoriam munire. Tam difficutinsinuata iion tam ratlonem quam aucsibi


,

toriialem

maxima

vcro Nic(rni concilii

secuturum

se profiietur.

\.

Rkgixa'' Aiislrl venit aiullrc saplenliaui Salomonis

iil

in libro

Rognonun

leginius

'.

lliratn fjuoqne rcx


tri s

ad Sa-

Ilorum
Sfqneiiti

priiiii

diia li!>io :iin siib riiifni niini ojj,

veioposteriores
p^ijj.

scripli fui-re.
i't

'

Vidc D.

Guillon,

lom.

ix,

2i^5

-299.

3 Reg. X, 1,

seqq.
I.

i.

AMRUOSIt

lomonem

misil', ul cogiiosceret cinn.

Tn

f|noque, sancle

inij)(Malor Graliane, vcleris imitator historiie, ridem

mcam

audirc voluisli. Sed non

C;o

Salomon
,

cuius niircris sa-

picnliam

neque

lu unius genlis

scd lotius orhis Augus:

tus ruiein libcllo cxpriuii ccnsuisli

non

iit

disccrcs, scd

ul prohares.
II.

Quid

eniin

discas, imperalor Augnstc,


?

quam ab
te,
:

ipsis

incunahuhsp'o rovistiscmpcr aflectu

Priusquam

inquit,

formarem

in

nlcro mnlris fua;, novi le


'.

et prins-

quam cxircsde
non
Iraditnr
,

vulva, sanctificavi lc
;

Sancliiicatio crgo

scd inrundilur
te

ct idco dlvina

dona cnstodi
pvo

Quod en!m ncmo


III.

docuit, iitique Deus auclor infudit.


,

Pelis

nie fidci lihelhim

sanctt' iuipcralor,

jTcclurus ad pra3hum.

Nosti

enim

lide

mogis iuiperatoris

miHtum qucTri Ahraham Irecentos decem et


(piam virlule

solerc victoriaa).

Nam

et

oclo duxit ad hellum', et

ex inaumeris trophsea hostibus reporlavil; signoque Dominicae crucis (i) et nominis, quinque

rcgum

viclricium-

que turmarum subacto robore


et fratris filium nieruit ct

et ultus est

proximum,

Nave hostes quos lotius non poterat', septem tubarum sacerdotahuin sono vicit, ubi ducem militia) coDlestis agnovil^. Ergo et lu vincere
paras
,

trinmphum. Jesus quoque filius exercitus manu vahda superare

qui Christum adoras

vinccre paras, qui fidem

vindicas, cujus a
IV.

me

libellum petisti.

cium, quam de neque

Mallem quidem cohortandi ad fidem subire ofTifide disceptandi; in allero cnim religiosa confessio est, in altero incanta priesumptio sed quoniam
:

tu cohortalione indigcs
,

neque ego cxcusandi

libcr,

ubi pietalis ofTicium est


3 Reg. V.
VI, 6, el
1.

audax negolium verecunda oc-

'

Jeiem.

i,

5.

seqq.

Gen.

xiv, i4,

ct seqq.

4 Josiii;.

Ibid. i3, et seqq.

DE FIDE.
casionc suscipiam
;

LIU.

1.

ut de fide pauca disceptem, de lesti-

moniis
V.

])lura

contexam.

l)o

Conciliis id polissimum sequar, rjuod Irecenti


,

decem

et octo sacerdoles

lanquam Abrahae electi judicio


,

consona

fidei virtutc victores

vclnt trophaeum

lolo

orbe

subaclis perfidis, extulcruut; ut mihi videatur

hoc esse

divinum

quod eodem numero


,

in Conciliis fidci

habemus

oraculum

quo

in historia pietatis

exemplum.

GAPUT
Catholicam jidema gentilium
,

I.

Judceonim ac hcfreticorum crroribus dislinguit : expositoque vocum Dci ct Domini significatu personarum discrimen ct na, , ,

turce

unitalcm demonstrat

quam dum

separant Ar-

riani,

non

trcs

Deos tantum inducunt, scd ctiam


destruunt.

Trinitatis

regnum

YI.

AssjsRTio
esse

aulem
:

nostras fidei

haec est,

ut

unum

Deum
:

dicamus
utJudaei,

neque, ut gentes, Filium separe-

mus neque

natum cx Palre ante tempora,etex


:

\ irgine poslea editum denegemus

neque ut Sabe]]ius(2),
ut

Palrem contnndamus
asseramus etFilium
Virgine dispulemus
:

et

\cibum;

eumdcm Patrem
,

neque ut Photinus

initium

Filii

ex

neqne ut Arrius, plures credendo


deos gentili errore facia,

et dissimiles polestates, pltires

mus; qnia
VII.

scriptiim esl:Audi, Israel

Dominus Deus

luns, Deus unus est'.

Deus enim
VI. 4.

et

Dorainus nomen magnificentiae

Deut.

S.

A.MBUOSll
:

nomen
est

est poteslatls, sicnl ipsc dicil

Dominns nomcn

niilii.

Et sicut alibi

somnipolens nomen

est ei*.
,

quod dominetur oranibus


mealnr
^lil.
a

:Dominns Dominus ergo et Deus vcl vel quod spectet omnia et tiPropheta

asserit

cunctis.
Si ergo

unus Deus,

unum

nonien

poleslns una

esl Trinitatis.

Denique

ipse dicit ;Ile, baptizate gentes

nomine Patris el Filii et Spirilus sancti".In noniine ulique nonjn nominibus. oEgo et Paler unum sumus'. IX. Ipse etiam dicit
in
,
:

LnnmB
mus

dixit,
,

ne

fiat

discrelio potestalis ct natur.-e :su-

addidit

ut Patrem Filiumque

cognoscas;

quod
:

perfectus Paler perfectum Filinm genuisse credatur

et

Pater et Filius
unllate natura?.

unum

sint,

non confusione persona;, sed


diios aul trcs deos diciouis

X.
\\t

Unum

(Tgo

Deum non
,

impia Arrianorum hasresis

dum

criniinalur, incurril.

Tres enim deos dicit, qni Divinitalom separat Trinitalis;

cum Dominus dicendo


potestatis ostendcrit.

:Itc, baplizale gentes in


,

nomine

Palris et Filii et Spirilus sancti


i\os

unius esse Trinitatem


el Filiuui et

Palrem

Spiritum

sanctum confitemur;
tudo
sit

ita ul in

Trinilale perfecta et pleni-

Divinitatis

ct unitSs potcslatis.
in se divisnni facile destrnetur'',

XI.

Omnc regnum
dicit.

Domintis hoc
tis.

Non ergo divisnm

est

regnum

Trinila-

Si ergo
est,

divisum non est,


est.

unnm

est;

quod enim unum


laio qnia

non

divisnm

Tale

ers;o rei>nun7 esse ciipinnt Tri-

iiilalis

quod

divisione sni incile desirijntur.


,

non
divi-

potest destrni

constal

non essedivisnm. JSon enim

ditur imitas, nec scinditur; et ideo ncc corruptelas subditur,

nec
'

cTlati.
xL'i, 6.

Is;ii.

'

MoUli. xxvui, 19.

'

Jonn.

x,

7>o.

Miiltl).

>11, 2-5.

DE F1D,

Llii.

I.

CAPUT

II.

Iinperatovem ad fidel zeliim exhorlaliis, ab ea quce Ckribto enm Palre inest voiunlatis atfjue Of>tratioiiis
,

unilata ipsum
tis

Deum esse ostcndit.


^

Quapropler exposi-

divinis attributis
:

etidem Chrislo etiam convenir&

affirmat
tus
,

cuj us pneterea varias appellalioncs proseca-

iis

substaniialem unilatem personaUnujue dis:

tinctionem probari docet

tum exempUs

aliquot

ad

explicandam unilatem illam adduclis , ne^at Dci unitatcm defcndi posse.


XII. NoN quiciiuique, Inquit mihi Domine, inlrabit in regniim coclornm'.
,

aliter

dicit

Domine,
scriplum
fideli
,

iNon ergo per;

funcloria fules debet esse


est

impcralor Angnste

enim

Zelus domus

luaj coujedit

mc^.

Itaque

spirilu

el

menlc dcvola Jcsum Dominum invocemus


crcdamns,
nt in

Dcum

esse

nomiuc

ejus qui(li[uid

Patre

petimus, impelremus. Paler enim se per Filium vult rogari, Filius vult rogari

PatreuK
gratia, ncc virtutis lacta dislacit,

XIII.

Concordal

piet;ilis

cordant.

Qujccuinque enim Patcr


Et similitcr

facit similitcr.

facit, ct
,

eadcm et Filius eadem facit Filius


:
;

scd vult rogari Patrcm in eo

quorl ipse faclurus est


,

uti

non

impossibililalis

indicium

sed

unit ilein

poteslalis

agnoscas. Jureigitur adorandus alque venerandus est Dei


Filius
,

qui

mundum

Divinitate sua condidit

ct

noslrum

pietate sua iulbrmavit


'

aHeclum.

MaUh.

VII, 2 1.

Psal. lwiii, lo.

S.

AMBROSII
, ,

XIV. Et ideo boniim Deu;n sempilernimi omnipolcnfem vcrum dfbemus credcre ut


, ,

pei rcclum,
in

Lcgc accitiia

ccpimus
sinc his

ct Proph.^tis, Scriplurisquc divinis ciclcris,

Dcus non

cst.

Non

polcst

cnim bonns non

essc,

qui Deus est, cum in nalura Dei plcnitudo bonitatis sit neque ex tempore Deus potest esse, qui lccit tcmpora neqne potest impcrfcctus Deus esse; qni enim minor est, imperieclus ulique est cui desit aliqnid, quo majori, Dcns malus possit acquari. Ilaec igilur fidei pricdicalio
:

Dcns temporalis Deo impossibile nihil est non est, Deus minor non est. Sifallor, redarguaul. XV. Quia igitnr Dcus Christus et bonus utiquc, et
non
est
,
:
:

omnipolcns,
htcc

et

sempitcrnus

et perfectus, ct verus cst;

cnim

in

natura Divinilatis sunt. Aut igitur negcnt

naturani Divinitatis in Christo, aut quae divinai naturae

sunt, Deo negare non possunt.

XVI. Certc ne quis


ficavil.

possit crrare

sequalur ea quibus
,

Scriptura sancta, ut intelligere possimus Filium

sii^ni-

A^erbum dicitur, FiHns dicitur, Dei

virtus dicilur,
:

dicilur Dei sapicntia.

Vcrbnm,
,

quia immaculalus
:

virtus

quia pcrfectus

Fiiins

quia genilus ex Patre

saj>icnlia,

quia

unum cum

Patre.

unum

aeternilale,
:

unum
;

Divini-

tate. INon

enim Paler

ijjse,

qui Fihus

sed inlcr

Palrem

ct

Fihum

gencralionis cxprcssa dislinctio est


e plcno

ut cx

Dco

Deus, ex maneule inancns, plcnus


XVII. Non sunt
Iricis

sit.

igilur hrec
est

nnda nomina, sed opera-

cnim plcniludo Divinilalis in Palrc, est plcnitudo Divinilalis in Filio, non discrepans, sed una Divinitas. Nec confusum, quod unum cst nec
virtnlis indicia;
:

multiplcx, quod indificrcns.

XVIII. Etenim
est, erat

si

oinnium credcntium, sicut scriptum


si

anima una ctcorunum':

omnis qui adhaeret

Ail.

IV, 7)1.

DE

l'ID,

MB.

I.

g
:

Domino
nxor
ia

unns

spirilns est', nt Apostolns dixil


:

sl

vir et

cornc nna snnt

si

oumcs honiines, quantum


:

ad nalnram perlinct, nnins substantiae sumns

si

hoc dc

hnmanis Scriplura
nnlla polest csse

dicit

quia mnlli

unnm
;

snnt,

qnorum

cnm

divinis

comparatio
sunf
,

quanlo magis

Paler et Fihns Divinilatc

unum

ubi nec substanlioe

nec vohintalis

nlla est differentia?


alilcr

XIX. Namque
qnantilatem

qnomodo nnum Deum dicemus?


nnmerus non
est
,

Diverjilas phires facit, nnitas potestalis exchidit nnmeri


;

qnia nnilas
cst.

sed haec

om-

nium

ipsa

principium

\\VV\V\\VV\^V'V\V\\V\'V^'V\VVV\\'^iW\\\VWvVV\\VWV\\\WW\\WVV\\\XV\\V\^V\\i\'\X.\MA\X\^V\V

CAPLT

iir.

Palris ac Filii unitatcin Scrlpturm tcstimoniis probat


et

primo Isaim locum aliorum comparalionc ita illustrat , ut nullam a Patris natura in Filio inessc diffcTcntiamastruat, nisi quantum ad carncm ac proinde
;

unam

utriusijuc

Dcitatcm
cst^

esse.

Quod ubi

auctoritate

harucli confirmalum

Jidcm Prophclis hac in rc

habcjidam

tradit.

XX. QuANTAM
cundnm

vero Scriplura divina Patris et Fihi seexpresserit

Divinitalem

nnitalem

prophelica
:

lejtantur oracnla. Sic


ivjravit
viri

cnim

/Egyptns

ct

Dominns Sabaclh LamercaLus /Elhiopnm et Sebaim


dicil
:

cxcelsi ad te trausiijunt, et tni crnnt servi, et post


,

te

seqnentnr alHgali vincnlis

et

adorabnntte,
et

et in te
esl

deprecabnntnr; qnoniam
'

in te

estDeus,

non

Deus

Cor.

V), 2j.

lO
praBter

S.

AMBROSII

te.

Tu enim

es

Deus

ct

nesclebamus

Deus

Israel*.

XXI. Audipropheticamvocem
et non estDeus prrcter
te.

In te, inquit, estDeus,

Quomodo hoc secundum

Ar-

rianosconvenil? Necesse est negcnt aut Palris aut FiliiDivinilatcm, nisi ejusdem Divinitatis credidcrint unitalem.

Pater.

XXII. !n te Scriptum
:

inquil,

est
:

Deus; quoniam
facio

in

Filio

est

enim

Pater qui iu
,

me manet,

ipse

loquilur, et

Opera quae ego


Dissolvant

et ipse facil^
:

Sed
et

et alibi in Palre Filius est,

qni dicit
,

Ego

in Palrc,

Paler in

me
,

est'.

si

possunt, hanc naturae

proprietatem

ct operis unitatcm.

XXIIf. Deus

igilur in

Dco

est
:

sed non duo


et

dii

scrip-

tum

esl

enim

quia unns Deus

Dominus
dicit

in

Domino,
:

sed non duo Domini; quia reque scriptum est

iNolilc

duobus Dominis

servire'.

Et Lex

Audi, Israel

Dominus Deus
Teslamenlo
a

tuus Deus unus est^.


:

Et utique in

eodem
:

est

Pluit

Dominus

Domino. Dominus,
Gencsi habcs

inqin't,

Domino
,

pLiil^^^nSic et in

Et

dixit

Deus

et fccit

Deus;

et iufra

Et

fecit

Dcus hodii
,

minem ad imaginem Dei^;sed tamen non duo


unus Deus
fecit.

scd

Ltrobique

igilur unitas operalionis ser-

vatur et nominis.

Nam

ulique

cum

legiuuis

Deus ex Deo,

non duos deos dicimus.

XXIV. Denique habes


quod
et

in

Psalmo quadragcsimo quarto,


Propheta
in
,

Deum Patrem
:

dixit

et

Deum

Filium

decLiravit, dicens
et infra
:

Sedes tua, Dens,

sa?cuhmi saeculi;
Iretiliffi

Unxit

te

Deus Deus tuus oleo


,

pr;is

con-

sorlibus tuis'.Deus est qui ungit

et

Deus qui secun-

dum cainem ungiturDei


XLV,

Filius.

Denique quos habet unc-

tionis su;c Christus nisi in


'

carne consortes? Vides igitur


i

Is;ii.

i4.

Joan.

xiv,

o.

Ibid.
26.

Matlli. vi, 24

Deul.

VI, 4.

Gcn.

xix, 24.

Id. t,

3, et

Psal. xlit, 7, 8.

DE
qnia Dens a

FlUli,

Ll.

I.

Deo nnctns

sed in assnmptione nalnra" nnc,

tus liiiinauae Dci Filius designalur


lalnr.

noc Legis fornia vioaPluit

XXV.
n

Et hic ergo cnni dicilur

Dominus

Do-

niino

unilnlem Divinilatis agiiosce. Operalionis enim


,

nnilas non facit phiralem Divinilatcm

sicul ipse Doniiciro


iii

nns oslendit, diccns


KCt Paler in lue
:

Creditc mihi^ quia

Palre,

aliocpiin vel

propler opora ipsa credile'.

Et hic

iverlimns quod nuilalem Divinilalis per unilalem


desi<;naverit.
l t

operum

XXVI.

autem nna Deilas

et Palris el Filii, et

una

dominalio proharetur; ne genlilis aut Jndaicae impietatis

incurreremus errorem, providens Apostolns,

qjiid sequi

deberemns ostendit dicens :Unns Dens Pater, ex quo omnia el nos in ipso el unus Dominus Jesus Chrislns, et nos per ipsum^. Sicut enim unum per quem omnia dicendo Dominnra Jesum Christum, Patrem Dominum non negavit ita unum dicendo Deum Palrem .Tque a
,

Deilalis verilalc nec Filium separavjt

ude nec plurali-

tatem Divinitatis,
et in

S'-'d

unilalcm potestatis ostendit; quia


,

dominatione Divinitas
:

et in Divinllale

dominatus
ipse

est; sicut scriptum est

Scitote quoniam

esl

Deus

ipse fecit nos, et

non
te

ipsi
,

Dominus nos^
per unitatem

XXVII.
Inrag
:

In te igilur est Deus

na-

et non cst

Deus pneter

per proprielalem sub-

sianti;e, repulsa difTcrenlia.

XXVIII. In
tura dicit, et

riieremire

quoquc

libro
et

nnam Deum

ScripIla-

tamen
:

et

Palrem

Filium confitctur.

que

sic

habes
Ilic

Mic Dcus noster, et non reputabilur alius


adinvenit

ad eum.

omnem

viam

disciplina^

et dedit

eam Jacob

puero suo, et Israel dilecto sno. Post hrec in

lerris visus est, et


'

cum hominibus
Cor. vni,
6.

conversatus est*.
xcix, 5.

Joan. X, 58.

'

Psal,

<

Barucli.

iii,

36-38.

12

S.

AMBROSII
:

XXIX. De
conversalus;

Filio dicit

Ipse enini estcnni hominibus


aesli-

el dicit

:Hic Deus nosler, et non

nmabilur

alius

ad eum. Quid discutimns


,

eum

de quo
lesli-

tanlus dicil Prophela

fjuod ad

eum non

possit

ahus

mari? Quae enim polest essc


nnilas csl
slilutus
:

alia reslimalio, in

ubi Deilatis

Confilcbalnr hoc popnlus

periculis couti-

nesciebat scrcrc quaastiones qui rchgioncm

mcbat.

XXX.

Adcslo, sancle Spiritus, Prophelis

tuis

quil)us

inesse consuesti, quibus crcdimus. Si Prophetis

non cre-

dimus, sapientibus crcdam hujus mundi? Sed ubi sapiens,


iibi

scriba? Piusticus(3) nostcr

cum

ficus insereret, inve-

nitquod philosophus ignoravit. Qu?c slulta sunt enim hujus mundi, elegit Deus ut confundat quae sunt fortia'.
,

Credimus Judacis; quia notus aliquando in Judira Deus'^? Sed hoc ipsum negant propter quod credimus quia nou norunt Patrcm, qui Filium negaverunt.
;

CAPUT
Armimentis
ali(junt

IV.

lini pioposilis, in trihas ma<j:^orum

ad probandam Dci tinitatem collecmuneribvs Cliristi


cuiii trihus

Divinitatcm /lumanitalcnujuc aduinbratas ostendit;


iion sccus ac in

Angcio
,

pucris intcr flainTrinitatis verl'

7nas

dcambulante

Divinilatis ac

taiem.

unus
'

XXXI. Unum Deum communis natura lestalur; quia est mundus. linum Deum fides significal; quia una
L Cor.
I,

aj.

Psal, lx.w, j.

DE
fides

Finr.,

riR.

i.

l3

Novl ot Vctoris Tcslanicnli. Unnin Spiiltnm sanctcstificalur gralia


;

tnm

quia

imum

baj)lisma in

nomine

Trinilalis est.

audinnl.
ct

Unnm Df^nm Prophelae dicnnt, Aj)osloli Unum Dpum Magi crcdidersmt, etuuiiiui, ihus
snpplices ad (-hrisli cunabula

mynham

detulcrunt,

auro rcgem fatenlcs, ut


rr.s

Deum

ihure vencranlcs. Thesau,

enim rcgni

sacrificiimi Dei

myrrha

cst scpnllura;.

XXXil. Quid

igilur vohicrunt sihi mystica


;

mnncra

indif-

tcr abjecla pr;escpia

nisi nt

inleUijicrcmus in Chrislo
?

leronliam Divinilalis et carnis

Ut

homo

cernitnr

nt
:

Dominus adoralur
est qiire involvilur
Ita

jacel in pannis, sed fdlgct in slellis


,

cnnae nasceatem indicant


:

et stellie

dominanlcm

caro

Divinitas, cui ab Angelis minislralur.


et

ncc dignitas naturalis majeslalis amittllur,

as-

sumpla3 carnis veritas comprobatur.

voluit ab

XXXIII. llaec omnibus

esl fides noslra.


,

Sic se

Dcus cognosci
,

sic Ires

pueri crediderunt

ncc incen-

dia circumjecta senserunt;

cum

infidos noxius ignls

exu-

rerct, ct fidelibus innoxia

flamma roraret, quibns ah'orum

incendla refrigerabant

quia merilo fidci perdlderat

pocna natnram. Aderat cnlm in specic Angeli qul


bat (4)
lcstatis.
'it

suam monepo-

in

numero

Trinilalis, nnius esset laudalio


,

Bcnedicebatur Deus

videbalur in Angclo Dei

FiHus

sancla et spirilalis in pucrls gralla loquebatur

l^

S.

AMBnOSII

CAPLT
Arrlanorum
tur
liri
,

V.

varla? in Cliristum blaspliemia^ referun-

quibus avlequam refipondealur, vxoventur Calliocnveant a sophismatis philosophorum eo quod


.

scilicct in i((is hwvetici speni

prcecipuam c.oUocarent.

XXXIV. Nvxc

consideremus quas Airiani de Dei Filio


csse Dci Fiiium.

inferant quxsliones.

XXXV.
si

Dissimilem Pafri

tliciint

Hoc

houtini objicialur, injurla

est.
;

XXX\I. Ex
condllor ipse

lenipore ciKpisse dicunl Dci Filium

cum

temporum. Ilomincs sumus, el esse notemporales. Ex tempore ccepimus, ct sine tempore lumus futuros csse nos credimus. Fierl nos optamus cTtcrnos, et quomodo negare possumus Dei Filium semplternum non qiicin semplternuin docet alquc dcmonstral natura
sit
,

gralia

XXXMI.
sua deputct
,

Crealum dicunt. Quls auclorem ut vldeaiur IJ csse quod fecit?


negaiit. Sacrllega

inlcr opera

XXX\ III. Bonum


XXXIX.
tcntem;

vox Ipsa ?e dam-

nat, ut indulgonliam spt-rare non possit.


iVegant vcruin Dei Fillum, negant

cum

fateantur

creala per Dei esse

omnipoomnia facta per Flllum omnia vlrlutem. Quid est enim vlrtus, nisi
,

perfecta natura?

XL. ^cgant etiam

Divinltale
,

unum

esse

cum

Patrc.

Deleant ergo Evangellum

dcleant Chrlsti voccm.

Ipse

DE
cniiij dixit
:

FIDIi,

LID.

I.

l5

Ego

ct Pater

uniim siimus^
fallax,

Non ego hoc


mentiretur
? ?

(lico,

Christus

dixit.
,

Numquid
quod non

ut

Numquid impius

nt

erat usurparet

Sed

sin-

gula suis locis plenius digerentur.

XLI. Nunc quoniam haereticus


cst nobis

dicit esse dissimilem,

idque versutis disputationibus astruere nititur, dicendum


Cavete ne quis vos depra3inanem seductionem secun dum traditionem hominum, et secundum elementa hujus mundi', et uun sp.r.nndnm Chrlstnm; quia in ipso habitat omnis plenitudo Divlnitatis corporaliter^. XLII. Omnem enim vim venenorum suorum iu dialec

quod scriptum

esl (5)
et

adelur per philosophiam,

quoe philosophorum sennon astruendi vim habere, sed studium destruendi. Sed non in dialectica complacuit Deo salvum facere populum suum Rcgnum enim Dei in simpUcitate
lica disputatione constltuunt,

lentia definitur

fidei est,

non

in

contentione sermonis*.

CAPUT

VI.

Christum Patri dissimilem non

esse

probatmnis

me-

moratis celebrtoribus Arrianorum ducibus,

quam

male inter

cos conveniat, aperit, atque adversus eos,

tanquam

in monstra qucedam, prcesidium Scriptura-

rum

ostendit.

XLIII. DissiMiLEM igitur dicunt esse nos negamus; imo potius horremus hanc vocem. Sed nolo argumento
:

credas, sancte imperator, et nostrae disputalioni


'

Scrip-

Joan. X, 3o.

Coloss.

ii,

8, 9.

Cor.

iv. 20.

AMBROSIi
luras inlcrrogeuius, interrogemus Aposlolos
,

inlerroge-

mus Prophetas, interrogemus Christum. Quid mnlta?


Patrem interrogemus
boai Patris
si
,

cujus honori studere se dicunt,

si

Filius degcner judicetur (6).


Filii

Sed non
potest

est honorificentia

injuria.

Non

bono

Patri placere,

Filiusdegenerassepolius a Patre,

quamPatrem
si

equasse

credatur.

XLIV. Da veniam,
lisper

sancte imperator,

ad ipsos pau-

verba converto. Sed


vel

quem polissimum legam Euno-

Aeiium ejus magistros? Pkira perfidia, impietate non dissonans, communione discordans non dissimilis fraude, sed coi-

mium-ne, an Arrium, enim nomina, sed una


tione discreta.

Cur enim secum

nolint convenire

non

inlelligo.

XLV. Eunomii personam

defugiunt Arriani

sed ejus

perfidiam asserunt, impietatem exequuntur. Aiunt


prodldisse elTusius, quae Arrius scripserit.
lis

eum

Magna

caecita-

effusio

Auclorem probant, execulorem


vel

refuiant. lla-

que nunc

in pkires sese divisere

velAetium, aliiPalladium,

formas. Alii Eunomium, Demophilum atque Auxenalii

tium, vel perfidiae hujus haeredes sequuntur,

diversos.

Numquid
dunt,

divisus est Christus?

Sed qui eum

Patre divi-

ipsi se

scindunt.

XLVL
siam Dei
runt,
est,
,

Et ideo quoniam communiler adversus Ecclequibus inter se ipsos non convenit, conspirahffirclicos,

communi nomine
,

quibus respondenduni

nominabo. Hseresis enim, velut larum vulneribus suis crevit et


:

quadam Hydra fabudum soepe reciditur,


:

puUulavit, igni debita

incendioque peritura
in varias

aut vehit
dis-

quaedam monstruosi Scylla portenti


lincta perfidloe, velut

formas

supervacuum
illo

Christianae sectae nosucne

men

obtendit

sed quos in

impietatis

freto

mi-

scros inter naufragia fidei reperit fluctuantes, belhiinis

D
succlncla prodigiis
,

FlDl-,

LIB.

I.

17

telri

dogmalls saevo dcnle dilaccrat.

XLVII. Cujus speliincam, sancle imperalor, ut fcrunt


naulae, caccis lalcbris inhorrenlcm,

omuemque

ejus vici-

niani cacruleis canibus inler perfidiae saxa rcsonantem

clausaquodam modo prccterire aurc debemus. Scriptum csl enim Sepi aures luas spiuis*. Et alibi aVidele ca:

ncs, videle malos operarios^ Et iterum


Haereticum
,

liominem post primam correplionem devita


subversus esl qui ejusmodi
proprio judicio damnatus'.

sciens quia
,

est

et delinquit

cum

sit

Ilaque tanquam boni guber-

natores quo tulius prnetcrmcare possimus, fidei vela len

damus, Scripturarumque relcgamus ordinem.

CAPUT

VII.

Bx Paido,

Proplictis atque Evangelio Christusasserllur

Patri similis;

maxime

vero ex hominis ad simililu-

dinem divinam

creatione.

XLVIII.
csse;
ait

Apostolus
ipse

dicit
sit

imaginem

Patris

Christum

enim quod

imago Dei

invisibilis, prirao-

gi^nitusuniversaecreatura3*.Primogenitus, inquit, non pri-

mocrealus; ut

el genitus

pro natura, et primus pro per-

petuitate credatur. Alibi

quoque Apostolus asseruit quod ipsumPosuit haeredem omninm, per quem lecit et saecula, qui est splendor
gloriae
,

et

characler substantioe

cjus^ ImagincmAposloIusdicit.et Arriusdicitessedissiniilem


'
:

curimago,

si

similitudinera
Pliilip. iii, 2.

non habet? lupicluTit. n', 10,

Eccli. xxviii, 28.

n.

Coloss,

1,

i5.

Ilebr.

1,

a.

Lix.

l8
ris

S.

AMBROSII
,

homines noliint esse dissimilcs et Arrius dissimilem Patrem conlenditFilio, ctvult ut Paler dissimilem genueritsui,quasi impotens qui generare similem non potuerjt. XLIX. Prophelae dicunt In himine tuo videbimus
:

himen'.
honitalis

Prophetae dicnnt

Splendor est enim hicis

ceterp.a;, et

speculum sine macula Deimajestatis,et imago ilHus^Vide quanta dicanlur. Splendor; quod clarilas palerna^ hicis in Filio sit :aSpeculum sine smacula; quod Paler videalur in Fiiio Imago boni:

stalis;
lota

quod non corpus in corpore, sed virtus in Filio cernatur. Imago docet non esse dissimilem, chavullus est corporalis,

racter expressum esse significat, splendor signat aeter-

num. Imago ulique non


Ire

non

fucis

composita ,non ceris; scd simplexde Deo, egressa de Pa,

expressa de fonte.

L.

Per hanc imaginem Philippo Patrem Dominus de:

monstravit, dicens

Philippe, qui
tu dicis
:

me

videt,

videt et

Palrem. Et
>

quomodo

Ostende nobis Palrem?

Non

credis quia cgo in Patre, et Patci" in

me

est *?

Videt

cnim in imagine Palrem, qui videt in Filio. Vidcs qnam imaginem dicat? Imago ista verilas est, imago isla justinon muta, quia Vcrtia cst, imago ista Dei virtus cst bum est non insensibilis, quia sapienlia cst non inanis, non morlua, quia virtus est non vacua, quia vila est
: :

quia rcsurrectio

est.

Vides ergo quia

dum imago

dicitur,

Palrem

significat esse cujus

imago silFilius; quia nemo

potcst ipse sibi imago sua esse.


LI. Plura possemdeFilii testimoniis dicere,sed ne forte ipse sibi

nimium
:

favisse dicaluf,

Patrem jnlerrogemus.

Nempe

Faciamus hominem ad imaginem et Ad imagisimilitudinem nostram\ Pater Filio dicit


ipse dixit
:

Psal.
4

x\.xv

10,

Sap.

vii

26.

Jcan.

xiv

io.

Gen.

I, 2(^.

DE FID,

LIB.
;

I.

I9
Filium

nem

et

simililudinem nostram

et tu dissimileDi

Dei dicis?

MI. Joannes

dicit

Dilecti,
:

filii

Dei sumus, et nondiun


si

opparet quid erimus

scimus quia

revelatum fuerit,
I

o impudens Homines sumus et in quo possumus ad similitudinem Deierimus; et similem audemus Dei Filium
Bsiuiiles ei

erimus'.

improvida amenlia
,

pervicacia!

denegare?
Lllf.

Ergo Pater
et

dixit

Faciamus hominem ad

inia-

ginem

simililudinem nostram.

In principio ipsius

mundi Patrem etFiliuin


Audio loquentem
Filii
,

esse audio, et

unum
:

opus cerno.

agnosco facientem

sed et Patris et

unam imaginem, unam

similitudinem lego. Similiest.

tudo haec non diversitatis, sed unitatis


tibi

Quod

igitnr

usurpas, Filio Dei derogas;


,

cum

utique nisi per ima-

ginem Dei

ad imaginem Dei esse non possis.

CAPUT

VIII.

Ex probata Filii cum Patre similitudine, eumdem cpternum etiam essehaudces^re demonstrari, quod nikilominus astruitur e proplietia Isaue, ac J oannis Evangelio ;
cujus ultimi auctoritate obrui hceresiarchce declarantur.

LIV. Claret igitur nonessedissimilem, et ideo procli.

vior via est, ut etiam

sempiternum esse fateamur


sempiternus
sit.

cum

similis serapiterni utique

sempiternum dicimus,
>

et

autem Patrem hoc idem Filium denegamus,


Si

Joan.

III,

a.

i.

20

S.

AMBr.OSlI

dicimns esse dissimileni


similc
cst.

senipiterno enim temporalc dls-

Clamat Prophela
:

Aposlolus serapilornum

clamat et sempiternum Teslamentum plenum est Vetus


,

testimoniis Filii sempilerni,

plenum esl Novum. LV. Ordincm crgo teneamus. Scriptum e.^t in \eteri
vel

Testamento, ut

unum
,

de pluribus dicam:Ante

me

Dcus et post me non crit*. ^ihil ergo argumcnlabor, lc ipsum inlerrogo. Quis hoc dicit, Pater,

non

fuit alius

an Filius? Ltrum dixeris, eo


si

te

convinci

intellijies

vel

credas, doceri
:

Quis ergo hoc dicit, Paler, an Filius?


inquil,
,

Si Filius ter
:

Antc me,

non
erit.

liiit

alius

Deus

:si
,ille

Papos-

Post

me

inquit
:

non

liic

priorem

teriorem non habet

invicem ia se et Pater

in Filio, et

Filius in Patre cognoscitur.

Gum

enim Patrem

dixeris

ejusetiam Filium dcsignasti; quia


est
:

ncmo

ipse sibi pater

cum Fihum nominas,


sibi filius est.

etiam Patrem ejus Taleris; quia


,

ncnio ipse

Itaque nec Fiiius sine Patre

nec

Palcr potest esse sinc Filio. Scmper igltur Pater, semper


et Fihus.

LVI.

apud Deum,
pio

Vcrbum et Verbum erat Verbum, hoc erat In princiapud Deum^ Erat, inqult, apud Deum. Erat erat,
In principio enim erat
et
,

Deus

erat

crat, crat

ecce quater erat. Lbi impius invenit quod

non erat?

Alibi

quoque Joannes
Filius.

in Epislola sua dicit


:

Quod

erat in principio^; indcfjnile tenditur, crat

quidquid excogilaveris, erat

L\

II.

Ouines autem haereses hoc capitulo brevi plsca-

lor noster exclusit.

Quod enim

erai in principio

non

in-

cluditur tempore, non principio j)rocvcnitur. Ergo Arrlus


conticescat.

Quod autem
:

erat

apud

Dcum

non pei

mixiione confundilur

sed manenlis Verbi apud Patrem

solida perfeclione distinguitur, ut Sabellius ol)mutcscat.

Isai. xtiii, 10.

Joan.

i, i.

Joan.

i,

i.

DE
oEl Dcus eral Verbnm.

FIDF,,

LIB.

1.

Non ergo

in proliillone

sermonis

hoc

erbnm

esl, sed in illa C(tlcstis desijiniilione virlnlis,

nt conrutetnr Pholinus.

Quod

vero erat in principio apud

Denm
bilis

scmpiternaj Divinilatis in Patre et Filio insepara-

nnitas edocelnr, ut erubescat

Eunomins. Poslremo
^ovi
uli-

cum omnia peripsum


qne Testamenli

facta dicant, ipse conditor

el \eleris desijinalnr; ut

Manicha^ns lo-

cum lcntalionis habcrc non possit. Ita piscator bonus inIra unum omnes reie conchisil; ut faceret inhahiles fraudi,
quamvis essent
innliles caplioni.

CAPLT
Ilcereticos

IX.

interro^at Vir
,

sanctus

ostensoque illorum

qua Filiuni omni quidem tempore priorem y Patre autem posteriorem esse affirviabant, in Deum induci mutationem wternitalem utrique personce trihuendam colUgit.
responsione
,

LVIII. Dic mihi


tisslnius

haeretice

dat

enim veniam clemen,

imperator, ut le non colloquendi sludio


,

nec auallo-

diendi cupiditale, sed exponendi gralia


qiiar
:

panhsper

dic mihi

inquain, fult-ne aUquando tempus quo


,

oninipolens Deus Paler non erat


inquis,
ris ie

el

Deus erat

Tempus

non

astrno.

Bene
:

et argnte. Si

enim tempus
slt et

dixe-

ipse convinces

quia necesse est asseras fuisse tcm-

pus ante Fihum,

cum Fihus

temporis anclor

creator;
esl

non potest enim post opns suum ipseccepisse; necesse igllur auclorem operis sui esse fatearls.
LIX. Ante tcmpora, inquis, non ncgo
Fiiium
:

sed

22

S.

IMBROSII

cum

Filium dico, ostendo priorem Patrem, quia Pater

inquis, Filio prior.

Filium

et

Quid est lioc? Negas esse tempus ante tamen nescio quid ante Filium vis praecessisse,

quod temporis sit; et ostendis media nescio quae molimioa fuisse generandi, in quo generalionem Patris signifiDeus ergo cas temporalem. Nam si Pater esse ctepit
;

primo

erat

postea Paler factus


Si

est.

Quomodo

ergo im:

mutabilis

Deus?

enim ante Deus, postea Pater

utique

generationis accessione mulatus est.


avertat Deus hanc amentiam nos enim ad eorum redarguendam hanc retulimus quaesimpietatem tionem. Pia namque mens generationem sine lempore as-

LX. Sed

serit; ut et

sempiternum Patrem cum

Filio dicat,

nec

aliquando asserat esse mutatum.

LXI. Jungat
Divinitas junxit

igitur honorificentia Patri


:

Filium

quem

non separet impietas

quem

generatio-

nis proprietas copulavit.

Honorificemus Filium, ut honoest.

rificemus et Patrem*, sicut et in Evangelio scriptum

Sempiternitas

Filii
,

paternae majeslatis insigne est. Si isle


ille

non semper
Filius
tabilis
,

fuit

ergo

mulatus

est

sed semper
;

fuit

ergo nec Pater aliquando inulatusest

quia

immu-

semper

est.

Itaque videmus quod

illi

qui volunt

negare Filium sempiternum, volunt Patrem docere esse

mutatum.
Joan. T,
i3.

DE FIDE,

LIB.

I.

33

VVVVVV^^VVif^^VV^VVVVVVvVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV^^VVVVVVVVXiVX^VVVVVVV^VVVM^^A^VVV

CAPUT X.
Ubi Christi cBternttatem confirmavit ex Apostolo
,

di-

vinam generationem non ad liumancB modulum exigendam, aut curioslus excutiendam; at declinatis quc^ kinc nascuntur, difficuUalibus, quidquid more corporeo dc
liac

generatione dicitur, spiritali sensu in-

telligendum esse dectarat.

LXII. AcciPE aliud

qiio clareat Filiutn

sempiternum.
sit

Aposlolus dicit quod Dei sempiterna virtus


nitas*
:

atque Diviest

virtus

autem Dei Christus; scriptum

enim
si

Christum esse Dei virtutem,


piternus igitur et Christus.

et Dei sapientiam'.

Ergo
:

Christus est Dei virlns, quia virtus

Dei sempiterna

sem-

LXIII.

Non ergo ex usu

generationis humanae calumcoiii-

niam,

haerelice, struas;

neque ex nostro semione


Divinilatis includere, cujus

ponas. Neque enim anguste sermonibus noslris imniens;e

magniludinempossnmus
nitudinis

magsi

non

est finis*.

Naraque hominis generationem


:

definire contendas, tempus ostendis

generatio aulcm

omnes cogilacnim Nemo vcnit ad Patrem nisi per me*. Qnidquid igitur dePalre cogitaveris, quamlibel ejus ffilernilalem non poles de oo
divina supra

oumia

est

late palet, snpra

tiones ascendit et sensus. Scriplimi est


,

aliqnid nisi per Filium transire sensus.

Hic est

Jnquit,
est,
6.

Filius
Hoin.

meus
I.

dilectissimus*. Est,
1

inquit, qui
7>.

quod

an.
5.

Cor.

i,

a^.

' Psai.

cxliv,

Jonn. xrv,

Matth. xvn,

2^

S-

AMCROjlI
;

sempcr

est.

Urulo el Diivid

In .Tirrniiin

inqnh

Do-

)imine, jiermancl Verbnn) liuiin incoelo\

>-

Quod

enirn

manet, nec subslnnlia

lu-c ;elernilate cleficil.


sit, si

LXIV.

Quaeris a nie qiuKiiodo Filius


?

non priorem

liabeat Palreni

Qu<Tro ilem absle, qnando aut quomodo

Filium putes esse gcneratum?


generationis scire secretum
:

iMihi cnim inipossibile est mens doficit, vox silet, non mea lantum, sed et Angclorum. Snpra Poteslalcs, supra Angelos, supra Cherubim, supra Scraphim, supra omnem sensura est quia scriptum cst Pax autem Christi quac est supra omnem sensum ^. Si pax Christi supra oninem sensum est quemadmodum non est supra omnem sen;
:

sum tanta generalio ? LXV. Tu quoquc manum


licet licet discutere

ori

admove
sit.

scrutari
sit
:

superna mysteria. Licet scire quod natus

non non

quemadmodum

natus
est.

Illud negare mihi


si

non

licet,

hoc qua?rcre mctus

Nam

Paulus ea quae
dicit
;

audivit raptus in tertium ccelum,

ineflabilia

quo-

modo nos exprimere possumus paternae generationis arcanum quod nec sentire potuimns, ncc audiro? LXVI. A crum si mc ad consuetudinem trahis genera,

tionis

humanae, ut Palrcm dicas priorem

vide utrum ad

generationem Dei lerrcnae generalionis excmpla conveniant. Si


leris priores esse in

secundum hominem loquaniur, nogare non nohomine palris quam fihi passiones.
prior doluit, prior
ille

Prior crevit, prior scnuit,


igilur hic

flevit.

Si

lemporc m>nor,

anliquior passione. Si hic


illc

generationis incurrit aetatom, nec

gonerandi evasit

pudorem.

LXVII. Quid
Audis Dei Filium

le isla
:

quncstionum tormenla delcctant

aut dcle

nomen

aut agnosce naturam.

Audis uterum, agnosce gencrationis perspicuae veritatem.


Psal. cxviii, Sc),

Pliiliji.

IV, 7.

DK FIDR,

T.IR.

I.

25

Andis cor, Vcrbnm inleUIgf. Auclis dexlcram, agnosce

Non h;cc snnl in Dco corporalileraDslimanda. Inconiprehensibiiiler generalur Filius impassibililer generat Pater; et lamen ex sc
virtnlem. Andisos, .ngnosce sapienliam.
:

gencravit,etanteomncm intelleclumgencravit Deiis verns

Denm
cum

verun). Patcr diiigil, et tu discutis

Patcr

com-

placet, et lu

cnm

Judaeis invidcs

Pater honorificat, et tu

genlibns conviciaris.

CAPHT
Non

XI.

posse probari e Scrlptiira

Patrem Fllio priorem

csse; ncqiic

ctiam argumentis cx

hominum

genera-

tione dcsumplis ;

oum
,

inde innumera secutura essent


id

absurda

quod aufem Christum ex temporc natum

audent pronuntiare

cumulum
prior

essc impietatis.

LX\ III.
Pater
rit,
est.

Qii.ERis a

me utrum

non

possit esse, qui

Quasro

a te, ut

doceas qnando Patcr prior fnevcrilalem.


Si

teslimoniis,

aut

argumenlis collige

lcslimoniis, acccpisti utique

scmpiternam
:

Dei cssc virlu-

Jcm.

Logisti ctiam
crit in te

diccnlcm

Israel,

si

nnon

Dcus recens, ncque adorabis

me andieris Denm alic-

j)num'.

Aliud

hornm

cTlcrnitatem

aliud proprictatem

subslantife indiflerentis significat; nt

ncqne postcriorcm
ot

Patre

neque

altcrius Divinitatis
,

Fiiinm essc credamus.


:

Nam

si

Patre postcrior est

recens est

sl

unius non
,

cst Divinilalis, alienus est.


'

Scd nec poslerlor

([ula

re-

Psal. Lx\x,

(),

10.

26
cens non est

S.

AMBROSII
;

nec allenus, quia ex Patre natus


est

quia
sicut

Supra omnia
est.

Deus benedictus

in soecula*,

scriptum

LXIX. Sed

si

alienum putant
:
<

cur adorant

eum

(7),
^

cum
Ant

scriptum
si

sit

Neque adorabis Deum alicnum


et finis est
;

non adorant, faleanlur,

ne

religiosi

nominis professione decipant. Ha3C


si

quem sub nempe sunt


,

testimonia Scripturarum. Aut


debebis.

habes aliud

proferre

LXX.
solcant
;

Superest ut et argumentis veritas

colligatur.

Quanqiiam etiam humanis teslimoniis argumenta cedere


argumentare tamen, haerelice
,

ut voles. Usu, in-

quis, accipimus eo qui nascitur, priorem esse qui generat.

Persequere igitur omnia vesligia consuetudinis

et
:

si si

caetera conveniunt,

non

obsisto quin et istud requiras

aulem nulla concordant, quemadmodum cum desint


tera
,

cae-

hoc solum exigisPErgo quia usum requiris, quando


fuit, Vidisti in

generalns est ex Patre, parvulus

cunis insi

fanlulum vagienlem

processus aliquos accepit aelalis;

enim infirmitatem generatlonis babuit, necesse est ut non sohmi nascendi sed ellam vivendi inciderit infirmi,

talem.

LXXL
Filio ista

Sed

fortasse eo prolabaris amentiae, ut de Doi

non abnuas, qui eum ex infirmilate metiris husi

mana
tate

quid

Deum

negarc non poles nomine, infirmi-

tamen hominem vis probarc? Qnid si dum Filinm disculis, Patrem ar^iiis et dum Christo praejudlcas, Pa:

treni adjudicas ?

LXXIL Nam
et

si

divina gencralio subjecta tempori fuit,

idex usu generatlonis usurpatur humanae; ergo et Paler


,

corporali ulero porlavit Fillum


lis

decem mensium

curricu-

onus
Rom.

vcxit.
IX, 5.

Sed quomodo sinc sexu

allero generationis

Pal. lxxx, 10.

DE FIDE,

LIB.

I.

ij

et tu partus

usus? Vides solemnem generationis seriem non coepisse, cnjnsdam corporeae necessitatis putas fuisse

solemnes.
gis, ego

Tu usum
:

quaeris,

ego sexum
,

tu

tempus exi-

ordinem

tu finem discutis

ego quaero princi-

pium.
ex
fine.

Nempe

finis

ex principio

non principium pendet


est,

LXXIII. Omne, inquis, quod natum


lempore esse
ccepit.

principium
et

habet; et ideo quia Fllius est, principium habet,

ex

Quod ipsorum

ore
:

sit

dictum. Ego
est

autem Filium natum esse profiteor


impietalis, horresco.

quod reliquum

Deum
?

confiteris,

homo,

et tali cir-

cumscribis calumnia

Deus hanc averruncet amenliam.

CAPUT
Iteratce in

XII.

Filium objectioni iterum respondetur eam retorqueri etiam in Patrem posse; cum ergo Pater ncc
loco
.

nec tempore, aliave ulla creatura indigeat


Filio
:

sic

nec eorum indigentiam attribaendam


singularis generatio
e
est

cujus

nonsolum

Patre, sed etiam

yirgine; proptereaque

cum

in hac

non sexus aut

similia locum habuerint , in illa quoque no?i habuisse.

LXXIV. RuRsus
habet quae habcnt

objiciunt

Ergo non

est Filius,

si

non

filii.

Ignoscat mihi Pater, ignoscat Fi-

lius, ignoscat et Spiritus sanctus,

quaestionem pro pietate

referre cupienti. Est certe Pater, et

manet semper

sunt

etiam creaturre pro disposilione divina. Est ergo afiquid

earum quod non subjectum


Quid ergo
dicitis ?

sit

aut iocis, aut tcmporibus,


?

aut crealioni, aufcausae alicui vel auctori

Profecto nihil.
?

Est

horum

aliquid

quo egeat Paler

28
Impiiim est
clicere.

S.

AMBR051I

Ergo aut dcsinilc, qncc creaturariira


:

gnnt, aplare Divinilali


siderale

oul

si

compararc contendilis, conabsil ut vel

quo veslra procedat impietas; quod

in sensus noslros alifjuando veniat.

LXXV. Nos euim


que omnipoloiK Dcus
digct, qui

piam responsionem tencinus. N;imest, ct idco nullo

corum Palcr

in-

non

luiLet

mulalionem
,

sui aliquan), vcl

pro-

fectum quo nos egemus

quorum innrmitascx hujusmodi

rcbus proreclum accipit. Qni anlcm omnipotcns est, uli-

que non crealus

cnim anle

lcmpora esl. INihil imo hoc insum Verbum anle Deura dicerc esse aliquid quia nihil grave. Ergo si ita cst horum est in DcoPalre, qure profcctum significent, quia Dens est n h"l horum aplari etiam potest Dci Filio, ut
cl sinc loco, et supra
,

Denm

vel inilium accipiat, vel profeclum

quia Dens verus ex

Deo vero

esl.

LXXVI. Ergo

quia usltalnm noii rcperimus ordinem,


Filii

acquiesce, Arrlane, pr.ecipuam

generalioncm
,

fuisse.

Acquiesce, inquam
Dei voccm diccutis
iterum
:

et
a

si

mlhi nor credis

erubesce vcl
?

Cui

me

similem aestimastis'
,

Et
si

Quia non sicnl homo

ita et

Deus^.

Elenim

operatio Dci praecipua cst, qula non manibns operatur ali-

quid

non labore conficit, non


dixit,
:

dlebiis absolvit;

Ipse

enim
sunt

et facta snnt

ipsc

mandavit,

el creala

cur non credamus pr;ccij)uam


,

gencrationem
in operi-

esse ejus in Fillo

cujus prcecipuam crcalionem

bns agnoscimus

Dignum

ccrlc cst ut spccialilcr et prnc-

cipuc videalur generasse Fillum. Habeat gcncralionis inusitatne

gloriam, qul^habct poteslatis innsilalac graliam.

LXXNII.

Non

sola

admirabilis

cx

Patre

generalio

Christi, admirabilis ctlam Ipsa gcneratlo ejus ex Virgine.

Tn

illam dicis nostr.c similem concepliojiiis


Isai. XLVI5 5.

cl

ego probp

Num. xxm,

19.

'

Psal. c\lviii, 5.

DK FIDE,

I.IB.

I.

29

et islam noslroe essc dissimilem


lcri.

iino lc ipsuni

cogam

lii-

rus

Dicqncmadmodum sit natns ex Maria, quo usu utecum liahuerit \irji;iualis (|uomodo sinc scmine virl
,

parlus, undc

virgo pracgnans, (juciiiadniodnm pucUa

ma-

tcr antc raelus,

quam copidam ut uxor expcrta? Causa


filius.

dcerat,

ct

generabalnr

Lndc ergo

legis

novala;

parlus?

LXXVIII.
nis

Si igltur in Virginc usus dcfuit generationis


iu

humanac, (|uemadmodum

DeoPalre propri:cgeneratio'

usum

requiris? Certe usus in sexu cst, quia sexus in


:

carne est

uhi ergo caro nou est,

quemadmodum

carnis
libi

infirmilalem cxigis?

Memo

mcliorem disculit: credere

jussum

est,

enim
cit

Crcdidit
'.

njusliliam
,

nou disculere permissum est. Scriptum est Abraham Deo, et reputatum est illi ad Ncc sohim in goncratione Filii sermo defi:

scd eliam in operihus Dei. Scriplum est enim

Om-

nia opera cjus ju fidc^


?

Opcra ergo

in fide,

gencratio

sine fide

Et discutimus quae non videmus, qui jubemur

credere magis

quam

disculcre,

quK videmus.

CAPUT

XIII.
sit

Qua'stionc)n quoinodo genilus

Fiiius

solvit sanclus

Doctor^

el

revelationi

cr&dendum
Jfilii

N abucliodonosoris
;

ac Pctri cxemplo docet. fJujus ultimi visione ceterni-

talem Divinitatemque
illi

sii^nalam csse

atque adeo

credcndum

neglectis philosopUis, quibus jam ubi-

que f.dcs abrogabalur. Conlra vero genlilibus ostenduntur similes Arriani.

LXXIX. DiCET
Gen. XV,
6.

aliquis
xxxn,

Quomodo
4-

generatus est Filius

Psal.

3o

S.

AMBROSII

Qiiasi sempiternus, quasi

Verbum

quasi splendor lucis

neternae*;

quia simul splendor operatur,

ut

nascitur.

Apostoli istud

exemplum eU, non

est

meum.

Noli ergo

credere quod fuerit vel

momentum
:

aliquod quo fuerit

sine sapientia Deus, aut sine splendore lux. Noli, Ar-

riane

ex nostris aestimare divina


in igne

sed divina crede

ubi

humana pon invenis. LXXX. Rex gentilis


quarti quasi

cum

tribus pueris Hebraeis


^
:

Angeli vidit figuram

et

quia praeslare
legit,

pulabat Angelis, Dei Filium,


didit,

quem non
tres

sed creet

judicavit.

Abraham quoque

vidit,

unum
Filio

adoravil^

LXXXI.
Dei
vidlt,

Petrus in moute Moysen et Eliam

cum

nec erravit

in

natura

nec erravit
illos,

in gloria.

Denique quid facere deberet, non


terrogavit;

sed Christum in-

nam

etsi Iribus

parabat obsequium, unius ta-

men expectabat imperium. Sed quonium vel labernaculorum numerum defercndum tribus simpliciter sestimavit,
cmendalur
Dt- i Palris auctoritale dicentis
,
:

Hic est Filius


:

>meus

dilectissimus

ipsura audite*,
socias tuo

id est
?

Quid conest

servos tuos

cum Domino

Hic
:

Filius

meus.

jNon Moyses filius,

non

Elias filius

sed hic Fi-

lins.

Sensit emendationeui Aposlolus, procidit in faciem,


:

consternatus Palris voce, etFilii clarilate


a Filio
,

sed sublevatur
vidit,

qui jacentes erigere consuevit.

Lnum

solum

vidit

DeiFilium. Recesserunt enim

servuli, ut solus
,

Do-

minus, qui solus designabatur Filius vidcretur. LXXXH. Quid igitur sibi voluit illa visio non aequalitatem Ghristi servorumque significans, sed myslerium
,

signans,nisi ut appareret nobis quod Lex et Prophetae

cum Evangeho congruentes, sempiternum quem annuntiaverant revelarent ? Ergo


'

Dei Filiimi
et
4

nos

cum

Hebr.

i,

3,

Dan.

iii,

92.

Gen. xvin,

a.

MaUb.

xtii, 5.

DE FIDE,
audimiis ex utero FlHiim
,

LIB.

I.

3l

cx corde

Vcrbum

credamus
:

qnia non plasmalus u)aniLus, scd ex Patre natiis


tificis

non

ar-

opus, sed progenies est parentis.


ideo qui diclt
;
:

LXXXIII. Et
non
tura
dixit
:

Hic est Filius meus


dixit
:

Ilic cst leaiporalis

non

Hiec est crea;

hasc ractura mca, hic servus meus sed hic meus quem vldclis in gloria. Ilic est Deus Abraham Deus Isaac, Deus Jacob qui apparuit in rubo Moysi, d(; quo Moyscs ail Qui i;st, misit me'. Non Pater in rubo non Pater in eremo sed Filius Moysi lo,

mea

Filiiis
,

cutus

cst.

Denique de ipso Stephanus


,

dixit
^.

Hic est qui


est ergo

fuit in

Ecclesia

in
,

eremo, cum Angelo


ipse

liic
,

qui

legein

dcdit

qui lcculus esl Moy.si


Isaac
hic
,

dicens

Ego sum Deus Abraham, Deus Hic cst ergo Deus Patriarcharum
,

Dcus Jacob\ Deus est Prophetua


percipit

tarum.

LXXXIV.
menta
,

Fillum crgo leglmus

mens

lectionem, edat lingua confessionem. Aufer hlnc arguubi fides quaerilur


:

in

ipsis

gymnasiis suls ]am

Dialectica taceal.

Non

quaero quid loquanlur philosophi,

requiro quid faciant. Soli in suis gymnasiis remanserunt.

Vide quam

fides

argumentis pra^ponderet.

Illi

quotidie a
:

suis consortibus deserunlur, qui

copiosc disputaut

isti

quotidie crescunt, qui simph'cilor credunt. Noii credilur

philosophls, credilur plsciiloribus


cis,

non credilur

dialecli-

creditur publicanis.
isti

liii

vohiptatibus et delieiis

orbem

ligarunt,

jejunils et dolorlbus exuerunt. PJures itaque

jam

ccepil illicere injurla,

quam

voluptas.

LXXXV. Nunc
riani.
Illi

videainus quo dislant a gentilibus Ar-

deos appellant disparcs sexu, dissimiles poles-

tale

isli

Trlnitalem asscrunt difterenlis Divinitatis

et

dissimilis potcstatis. lUi

deorum suorum principium

asse-

Exod.

III,

14.

'

Act. VII, 3S.

Exod.

m,

16.

32
verant temporale
;

S.

AMBROSII

et

isli

Christum cceplsse cx tcDipore

menliunlur. Nonne ex philosopliia


Iraxerunt
phficant
:

omnem

impietatis suae

colorem
isti

Illi

tamen quod vencrantur, araasserunt esse


,

Dei

Fihum croaturam

qui

Deus

est.

CAPLT

XIV.

Creaturam non esse Dei Filluin liinc astruitur, quod non jusseril sibi prcedicari Evangetiuin, quod crcatura vanilali subdifa sit, quod oninia creaverit quod legatur genitus quod tandem tradita fuerit ge,

nerationis

et

adoplionis diffcrentia
tot

ubi uiraque na-

tura in ipso declaratur. Quce

ac tanta testimonia

Apcstolici cxpositione confirmantur.

LXXXYI.

Patlit, ut arbitror, sancte imperator, ne,

que dissimilem Patri


et

Jesura. Reslat ut illud

neque ex tempore esse Dominum quoquc sacrilegium redarguatur,


:

bis praesentis
legi

probemus creaturam non esse Dei Filium in quo nooraculum lectionis aspirat audivimus enim
;

dicente

Domino

Ile in

orbem univcrsura

et pric-

dicate Evangelium universas creaturae'.


dicit,

Qui universam
crealura esset,

crealuram
jiumquid

nullam

excipit.

Et ideo ubi sunt, qui

croaluram Chrislum appellaul?


ipse sibi

Nam

si

mandaret Evangelium praedicari? Non


docendae creaturae

igilur creatura est, sed crealor, qui

Discipulis suis Uiandat officium.

LXXXVII. Non
'

crcatura Christus

Vanitati

enim

Marc. XVI, i5.

DE FJDE,

LIB.

I.

33
Nuniquid

ncreatiira subjecla est*, nsicnt Apostolns dixit.

crgo Chrislus subjcclus est vanilali? Rursns juxta eum-

dem Apostohun
usquc nunc^.
comparlurit

Crealiira congcmiscit ct comparturit


Clirislns congemiscit ct

Numqnid ergo

qni nostros a

niorlc

gemilus liberavit?

Creatura, inquil, lilierabilur a servitule corrnptionis'.


igitur
;

Videmns

magnam
cst
;

intcr

creatnram

et
;

Dominum

esse distanliam

qnia scrvilus
ubi

crcalnra est
spirilus

Dominus
cst,

naulrm
i>ibi

spirilus

autcm

Domini
ut

liberlas

LXXXVIII. Quls hunc


crcavlt

induxlt errorcra
oninia
,

eum

(jui

omnia
ipse

([ui

fecit

dicerct

crealurara

Numquid
quod

Dominus nnmquid
,

se

crcavit? Si

enim lectnm
leclum
est

cst

Per ipsum omnia facta snnt,


:

et sine ipso

factum
,

est nihil'

ipse se fecit? Si

qnod
:

negari non potesl

quia Dcns In sapienlia fecit omnia^

numquid

verlsimlle videri polcsl qnia in se ipsa est lacta

sapienlia ?

LXXXIX. Legimus

genltum

quia Paler dixit

cx utero ante Luciferum gcnul lc^

Ego Legimus prlmo:

genitum Filium', legimus Lnlgenitnm^


quia

primogenitnm

nemo
:

ante ipsum
:

Unigenitum

quia

nemo

post ip-

sum

legimus eliam

Generationem ejus quls cnarra-

Bbit'"? Generalionem, inquit, non crcatloncra.


lanlis ac talibus conferri polest?

Quid

his

XC.

Oslendit eliani Dei Filins dislanliam generationis


:
'

ct gratiac dicens

Ascendo ad Palrem
,

meum
:

et

Palrcm

vcstrum,
dixlt
:

Deum raeum
,

et

Deum

vcstrnm**.

Non
di-

Asccndo ad Patrem noslrum, sed

Ascendo ad
ista

nPatrem

meum
VIII,* jo.

el

Patrem veslrum.
Ibid. a.

Separatio

Rotn.

'

Ibid. 21.

< 2

Cor.
t,

m,

i-.

Jo;m.
14.

I, 5.

Psal. ciii, 14.

'

Id. cix. 3.

'

Mallb.

25,

Joan,

,,

'" Isai. tui, 8.

"

Joan. xx, 7.

LIX.

34
vcrsilalcm
tor
3;

s.

AMDlVOSn
illius

osloiuUt,

quod

gencralor, noslcr cfea-

sit.
:

XGl. Et addidil

quia licel ipse et Pater


lalc naturie,

Dcum nieum, et Deum vestrum; unum sint, ct illi Pater sit propriegrati.-c;

nobis Dcus Palcr coeperit esse per Filium,


tameii iilramque naturam
,

non natunejurc, sed

hic signlficare videlur in Chrislo ct Divinitalis ct carnis


Divinilalis ex Patrc, carnis cx malre, illamquc anle

omnia,

islamquG cx Virgine. Deniquc antcPalrcm ut Fihus nominavit,

Dcum

postea ul

XCII. Lbiquc autcm


cat hominis
)resj)ice

homo nuncupavit. Deum suum quod


:

ex persona di

lestimonia docent

Deus,
'

Deus meus,
alibi
:

mc;
:

quare

me

dercliqnisli

Et

De

ventrc matris mea3 Dcus


pnlitur
et infra

mcus

cS tii^,
,

Et supra quasi

homo
mcus
co

homo
:

esl

qui ex malris ventrc

jactalur. Itaque
cs tn
;

cum
,

dicit

Dc vonlre

matris mcre Dciis


,

significat

eum

qui Patcr semper erat

ex

Dcum
XCIII.

sibi esse

ex quo de vcntrc malris jaclalus


,

est.

Cum

igitur in Evangelio

in

Apostolo,

in

Pro-

phetis gencralionem Christi legcrimus,

ccre crcalum cssc vel factum


lcgcrint, in

unde audent diEtquidcm in quo creatum

quo factum

considcrarc dcbcrent.
,

Edoclum

de Dco naest cnim Dci Fihura de Dco cssc gcnilum autcm in quoicgorint diligcntrt' adverlant; tum factum non cnim Dcus factus scd Dcus Dci Filius natus cst
: , , :

;poslca

autem sccundum carnem homo factus cx Maria cst. XCIV. Si mihi non credunt, credant Aposlolo dicenti
vcnit plenitudo tcmporis, misit DeusFi-

Postquam vcro

hum

suiim factum ex muliere

lium, inquit,

suum

factum sub Lege ^ Finon unum de multis: non com,

munem
'

sed
i.

suum\

Suum

cum
iv,

dicit,
ij.

gcncrationis

Pbal.
>,

^M.

'

Il)id.

11.

9 Galal.
.11

<

Gonc, Chalccdoh.

acl.

in cxiiobil. liJ, Nic.

ji .rt

DE

FIDl:,

LWJ.

I.

35

ajlcrnae proprielaleni signavlt.

Iliuic poslca

Fnclnui cx

oiuIierc asscruit, ut laclura


lioni corporis ascriberelur
;

non

Divinilali, scd

assump-

Faclum cx

luulierc per car-

nis susccplioncm

Faclum sub Lcgc pcr observanliain


illa

Legis

generalio aulcm

ccelestis

anleLegcni,

isla

posl

Legcu).

CAPUT XV.
Duobtis Scripturce
locis

quibus faclus

et

crcatus CJirislus
illos

dicitur, ut satifaciat

sanctus Pra^sul:

nonnisi
:

secundum naturam

/lominis ipsi convcnirc dcclarat

in quibus cliam pneteritum pro futuro positum essc

cx sacrorum Codicum auctoritafe planurn

facit.

XGV. Ukde
scriplum est
:

et

illud

vane jactare consuerunt quod


et

Et

Dominum eum
lolum
,

Chrislum

fecit

Deus.

Iraperili legant
:

et

inlelliganl; sic

enim

scriplum est

EtDominnm eum fecit, cl Chrislum fccit Deushunc Jesum, quem vos crucifixislis'. Non Divi

nilas crucifixa

sed caro

est.

Hoc utiquc

fieri

potuitj'

quod potuit

crucifigi.

Non ergo

factura Dei Fih'us.

XCVL
lent
,

Facessat igitur et ilhid, de quo cahimniari so-

et discant

quemadmodum diclum
IXon dixit
;

Dcreavit me^.

Domiuus Paler creavit.scd, Dominus


sit
:

creavit

me.
:

Caro

significat

creatura

Dominum agnoscit, gloria nostra Dominum confitelur,

Palrcin
charilas

Patrem

novil. Ilaque quis ignorct quia

ob causam incor-

porationis hoc dicilur? In eo igilur se crcalum dicit, in


'

Act.

II,

36.

Prov.

viii, 22.

3.

36
qiio el

S.

AMBHOSII
:

hominem teslificalur dicens a Quid me qua rills hominem qui verilalem locutus siim vobis* ? Hominom dicit in quo et crucifixus ct morluus, et scjoccidere
,
,

pulUis

esl.

XGVII. NecduLitandum quod praclerilumposuit, qnod erat fulurum hocc enim consueludoest prophcliac.utquae
;

futura sunt, velquasi praesenlia, vel quasi facla dicanlur.

Dcnique

in

Psahno vigcsimo primo

legisti:

Tauri pingucs
sibi vesti-

obsedcrnnt mc;

legisli

etiam

Diviserunt

mcnla mea prophetalum


pra33cntia

quod Evangelista de tcmpore passionis essc significat; Dco cnim quas sunt fulura , suiit vcnct ci cui prnccognila sunt omnia
^
:

tura pro factis sunt, sicut scriptum est

Qui

fecit quoc

vcnlnra sunt'.

XGVIII. Nec mirum


dicit,
ria
'.

si

ante saecula

fundalum

sc essc

cum

lcgeris praGdcstinatum

ante tempora s.TCula-

Quam

vcre de incarnalione id vldealur expressum


:

declarnnt scqnenlia

Saplenlia,

inquit, ncdificavit sibi


et inlerfecit suas

jtdomum,

et subdidit

columnasseptem,

hoslias

miscult
;

in cralcra

vinum suum,
est

et paravit suara

mensam

ct misit

suosservos, convocans
:

cum

altisslma

pracdicatlonc,

dicens

Qni

insiplens, dcclinet

ad

me*. Nonne

in Evangello post incarnationem hnec


,

om-

nia vldcmiis csse


bravit mystcria,

complcla quod sacri convivli celcquod Aposlolos misit vocc magna cla,

mavit dicens

Si quls silit, venlat

ad

me

et bibat* ?

Ergo sequentia respondeol priorlbus, et totlus cursnm incarnatlonls vldcmus prophelIa3 exposltlone digcstum.

XCIX. Multa
librls,

alia

documcnta

prncsto esse posscnt hu:

iusmodi de incarnatione dicta videri


ne tractalus vldenlur esse
VII.

sednon meinvolvo

difTnsior.

Joon.
Piov.

20.

IX, I-4.

Psal. xxi, i5, ^ Joan. yii, 07.

ct 19.

Isai. xlv,

<

Tim.

1.

DE FIDR,

LJB.

I.

3^

iM/iAV,\VVVVVVV\\VVVv\VVVVVV\iVVVVVi\'VVVVVVVVVVV\^I^VV\wVVlVVVVVVVV\VVVVVVVVVVVWVlVVVVV%

CAPUT XVI.
Avvianos
inftri'c
ii',
,

sl

creatum
:

tt

genilum

illis

idem

sit,

C/wislo

injufiam

sin

aulem

illa dislare credant,

(jucm le^erint genitum, crcatarw loco 7ion kabendwm,

Hoc Pauli ne crealurw serviatur, prohibentis; Cliristi tamen se servum esse profilcntis tcstimonio confirmari : cui potius credendum quam Arrio. Subdilur ctiam crcaturam in Deo no?i esse^ cum simplex sit nec Filium in creatune ordincm redigendum ; cum
,

in 60 Patri complaceat,

C.

NuNC

ipsos Arrianos inlerrogo, utruni


,

idem pulent
,

esse genitum

quod creatum

? Si

enim idem dicunt

niliil

ulique distat inter generare et creare. Ergo quoniam ct

nos creati stimus, inter nos ct Christum et elcmenta nulla


distantia est.

Sed quamvis amentes


insipientia;

sint

id

tamen non

audebunt dlcere.
CI.
est,

Postremo ut
;

eorum quod verum non


,

indulgcam

si

nihil, ut pulant

distat in

verbo

cur

non eum quem colunt, meliore appellant nomine? cur verbo non utuntur Palris ? cur abjiclunt quod honorificenliae est assumunt quod injuriae ? ut cgo CIl. Si autem dislat inter creatum et genitum non utique idem et gearbitror, cum legerimus genitum
, ,

nilum intelligimus etcreatum. Dicant


Patre, ex Virgine procreatimi
Filius ct genitus et crcatus.
:

igitur

gcneratum ex

aut dicant
et

Una nalura,

quomodo Dei maxime Deus

diversitatem non rccipit.

38

S.

AMBROSII
:

CAU. Ccrlc faccssat noslra senlcnlia

Paulum

inlcrro-

gcnus, qni
gcneraliler

Spirilu Dei plcnus has praevidens quapstiones,

conlra genlcs

spccialiler contra Arrianos lo,

culus

ait

divino jndicio cos essc damnalos

qui servircnt
:

crcaluraj polius quani Crealori. Dcnique sic liabes


p

Tra-

didit

illos

Dcus

in dcsidcria cordis

ipsorum

ut

contu-

mcliis afficiant corpora sua inler senietipsos


in

qui

comqui est

nmutaverunt veritatem Dei

mendacium,

cl coluertint,

ct servierunt

crcalurac

polius

quam

Crealori,

Deus benedictus

in ssecula^.

CIV. Prohibet itaque

mc

Paulus creaturae servire, et

Christo admonel serviendum.

Non ergo
Christi'^.

crealura Christus.

Paulus, inquit, scrvus Jesu

El bonus servus

qui

hibet

Dominum recognoscit, ipse creaturae servire nos proquemadmodum ergo Ghristo ipsc senfiret, si crea:

turam

Chrislum putaret
crcaturaiM appellant

?
,

Aut

igilur

desinant colere

quem rum

aut desinant
;

quem

colere sc

simulant, diccrc crcaturam

ne sub appellatione cultoDetestabilior euira


ct gravius scelus uti

sacrilcgia graviora commiltanl.

domeslicus hoslis,

quam

exlraneus

adversus Chrislum abutantur Chrisli nomine.

CV.
tionis,

Quem

igilur

mcliorem

interprelem
,

quaerimus
vas elec-

Scripturarum, quam illum doctorem gentium

electum dc pcrsccutoribus

Qui Jesum persecuplus

lus fuerat, fatetur. Legerat utique

Salomoncm

quam

Arrius, et erat peritus in Lego; ct ideo quia legerat, non

ccealum Christum
V

dicit esse, sed


:

genitum. Legerat enim:


'.

Ipse dixit, et facta sunt


dicto factus

ipse mandavit, etcreata sunt

Numquid

est Christus?

numquid mandato

creatus est Christus?

CVI. Quomodo autem creatura in Deo esse polcsl? Etenim Deus naturae simplicis est, non conjuncloe atquo
'
,

Hom.

I,

2ii,

j5.

Iliil.

1.

Psil. CMAiii, 5.

DR
composilnc
in
:

FIDI3,

|.in.

I.

3()

cui nihil acccrll, scd solnm


:

qnoddivinumust
,

nalura habeat sua


:

complens omnia

nusqtmm
ccelo,

ipsc
:

confusus

penclrans omnia, nusquam ipsc penelrandus


vcl ia
:

ubique tolus, eodemquc tcmpore


lerris, vel in

vel

in

novissimo maris pra^sens


ininterprctabihs
,

visu incomprehcn,

sibihs

fatu

sensu inaeslimabilis
;

(ide

scquendus, religione venerandus


sius
sentiri

ul quidquid religio,

potest,

quidquid pncstantins ad docorem


ad potestalem, hoc

quidquid
convenire.

sublimius

Deo

iuleUigas

CVII. Ergo quia in Filio complacet Paler*, crede quia

dignusPatrc Filius, crede quia a Deo exivit


leslatur dicens

Filiu.s,
;

ntipse
:

A Deo

exivi'.

nihil

ahud potcst

Ex Deo processi et veni^ el alibi Qui ex Deo processit, et a Ueo cxivit, habere, nisi quod Dci cst.
,

CAPUT

XYII.

Chrislum Deum vevuni esse ex eo probat qnod sit proprius Dei Filitis ; prccmissaque diffixullalis xuborien,

tis

sit

eamdcm rcm indc confirmal quod quodque cx Deo exicrit. JJis snbdit Patris ac Filii unitalcm opcrntionis ac voluntatis,
solutione,
,
,

gcnitus

Tum

Apostolis
,

ct

Centurione quem

cum

ylrrianis

eontendit

in tcstimonium adductis Jsaidm jun^it ac

Joannem,

CVIII. Unde non solum Deus, sed eliam verus Dens,


vcrus c vcro, ct adeo vcrus, ut ipse

sit

verilas,

Ilaquc

si

Mallh. wii,

5,

Joan. v.u, 4.

Id. nvi, 2;,

40

S.

AMBROSII
est
;

noDien qnaeriinus, veritas


luralem
,

si

majeslalem qn.iorimns naest


,

eo usque Filius Dei verus


:

ut et proprius.

Scriptum estenim
a

Qui proprio
*
:

Filio

non pepercit, sed

pro nobis tradidit

eum

tradidit ulique

sccundum
,

car-

nem. Proprietas

Divinitalis est, veritas proprietatis


,

miTra-

sericordia pietalis

oblatio securitatis.
est

CIX. Sed necalumniarentur, quia scrlplum

didit

eum

Pater;

ipse Apostolus alibi dixit

Pax

Dco

flPatre, et

Domino
nostris
^

nostro Jesu Chrislo, qui sc dedit pro

peccatis

; et

alibi

Sicut Chrislus dilexit

nos

et tradidit

semetipsum pro nobis*.

Si ergo et Ira-

ditus est

a Patre, et ipe se tradidit, apparet

unam

esse

operationem,

unam

esse Patris et Filii volunlatem.

CX.
est.

Si

naluralem ergo majestatem qusrimus, genitus


inficiatur,

Qui geuitum

proprium negat
arbitratur.

qui pro-

prium abnuit,

communem
in

cieteris

Sin vero

generationis ipsius proprietalem requirimus, ex


vit.

Deo

exi-

Nam cum
:

usu noslro

cx inlerioribus secrelis
hibetur

quod ]am sit, et prodire videatur, quod exire perid sit exire

angustis licet sermonibus proprielalem divinae


;

generationis advertimus
exisse
,

ut non ex loco aliquo vidcalur


Filius ex Palre; uec videatur

scd ut Dcus ex Deo,

cffipisse

ex temporc, qui ex Patre nascendo prodit, ut


:

dixit ipse qni nalus est

Ex

orc Altissimi prodii*.


si

CXI. Scd
Scripturis
,

si

naturam non agiioscunt,

non credunt
:

vel operibus credant. Cui dicit Paler

Facia-

mus hominem^; nisi ei quem veruni Filium sciret ? In quo uisi in vcro suam imaginem rccognosccrcl? Non est

unum

adoplivus et verus; nec Fillus diccret


,

Unum

su-

mus^ sl sc cum vero, qui vcrus non esset ipse, conferret. Faciamus ergo dicit Paler. Qui dixit, verus cst
:

Kom.
'

ti:i,
I,

32.

Galal.

i,

5,

4.

5 F-i.Ii.s.

v, 2.

<

Eccli. x\iv, 5.

Gcn.

26.

Joan. xvi, 22.

; ,

DE PIDE,
polesl-ne ergo verns non esse

LIR.
ille,

I.

4l

qui fecil; ct

quod

di-

centi deferlur, facienli negatur?

CXII.

Quomodo autem
ei

nisi

veriim Filium
,

sclret

committeret

voluntatls suae unitatem


faciat

et operis verila-

tem
facit

?
,

Cum
et

enim eadem

Filius opera, quae Patcr


sicut scriplum
:

quos vult

vivificet Filius',
,

est

nec

dlfferens potestate

ct liber est volunlale

ila

unitas

servatur; quia et virlus


est
;

Dci

iu

Divinllatis proprielate
,

et libertas

non

In aliqua dillercntia

sed in unitale

est voluntalis.

CXin. Turbali
dentes corde, ubi

in freto Apostoli

licet

adhuc non

cre-

primum sub pedibus Domini ludere

aquas et inquleto maris acstu deambulanlis Domini super


aquas intrepida viderc vestigia^; subiloque navi quaefluclibus turbaretur, ubi

eam tamen
elcmsnla
,

Christus ascendit

plo,

cidata

aequora

et

conspexcre
dicentes
:

famulantla

verum Dei Filium crediderunt


lius cs
"'.

Vere Dei Fi-

CXIV. Hoc idem Ccnturio cum aliis qui secum crant, tremelaclis mundi cardinibus In passlone Domlnl confiletur
:

et tu, haerellce,

negas
,

Cenlurio

dicit

Vere Fi-

lius Dei erat iste\ Erat


diclt:

inquit Cenlurlo, ct Arrlanus

Non

erat.

IIlc

crgo generalionis el verilatem ct

aelernltalem asserit nianu cruenlus, sed

menle devotus

tu, haeretlce, verllalem gencrallonis negas, tempus ascri-

Ltinam manus polius quara animam crucnlasses! bls Sed nec manu Innocens et mcnte feralis, quantum in tc
! ,

est

mortem
in le

Infers, qul Infirmuni opinarls;


elsi

imo
non

quod

gravius est,

Diviuilas
est
,

vulnns

senlire
In

possil

quod

tamen

majcslalem suam

Chrlslo non

corpus interficere conarls.

Joan. T, 19-ai.

Matlh. \iv, aS,

el

fefjq.

Ihl

^.

33,

Matth,

xxvii, 54.

4^
-it

S.

AMOROSII

CXV. Vorum

igilur

Dcum

diibilarc

non posgunius,
dpe-

queni verum Dei Filium


:

et carnificcs

credidernnt, et

mones fatebantur quorum nunc non testiuionia rcquiruntur, sed tuis tamcn sacrilegiis prieferuntur. Illos nominavimus,
ufc

erubesceres

Divina

quoque responsa

adhibuimus, ut credcres.

CXVI. Clamat Dominus per Esaiam


Dterram, et benedicent
per terram, jurabunt per
dixit Esaias,

Servientibus

mihi vocabitur nomen novum, quod benedicelur super

Deum verum et Deum verum'.


:

qui jurant sulinec


,

inquam,
in
,

quando

vidit majcstatera ejus.

Hoc

Evanet lo-

gelio designalur,

quod majestatem

viderit Chrisli

culus

sit

de eo.
scripserit evange-

CXVII. Accipe tamen quid etiam


lista

Joannes

in Epistola

sua diccns

Scimus quia

Fiiius

Dei apparuit,

et dedit nobis
in

scnsum, ut cognoscamus

Patrem

et

simus

vero Filio ejus Jesu Christo

noslro. Hic est verus Deus, el vila acterna^.

Domino Vernm
si

Joannes Filium Dci, el verum

Deum

dicit

ergo

verus

Deus, utique non crcatus,

nihil fallax
clissimile.

habens atquefucu-

tum
'

nihil

confusum atque
iC.

Isai. L\v,

'1 Joan. v, 20.

DF.

FIDF.,

Ll(l,

I.

.43

CAPUT
/n
riiceena definitione

XVIII.

Arrianos errores, ne qUem

deci-

pittnt,

eommemorari. lidem eum anathemate suo rtfertintur, quod non modo Nicwa' latum dicitur^ sed et Arimini semel ac iterum.

CXYIII. Deus

igilur ex

Deo, lumen de lumine

Deus

verus de Deo vero, ex Patre nalus, non faclus, unius subslanliae

cum Patre. CXIX. Sic nempe


,

Dostrl

secundum Scripluras dixesuis insc-

runt Patres

qui etiam sacrilega dogmata ideo

renda putavere docretis, ut Arrii perfidia ipsa se proderet;

ne quasl fucis quibusdam

et

coloribus

illila

velaretur.

Fucum enim
tiunt.

non audent cxplicare quod senGensorie itaquc impietas Arriana nou cxposilioncrefaciunt, qui

seratur, sed

damnationc detegitur; ut qu curiose

gestit

audire, prius

damnatam cognoscerel, nc
;

laberetur, quaai

expositaai audiret, ut crederet.

CXX.
et

Eos, Inquit, qui dicunt


:

Erat quando pon eral,


et qui ex nihilo faclum,

antequam nasceretur non erat

aut ex alia substantia vel ov?ia dicvmt esse,

aut mutabi-

lem, aut convertibilem Dei Filium, anathematjzat catholica et apostolica Ecclesia.

CXXI.

Accepisti, sancle imperalor, eos qui

talia as-

serunt, jurc damnatos.


posilo aliquo trecenti
dixi *, episcopi
'

Non humana industria, non comdecem et octo ut supra pressiils


,
:

ad Concilinm convenerunt

scd ut in nu-

VkIc Prolog.

n. 5.

44

AMBROSII
snae passionis et

mero eorum pcr signum

nominis Domiin Ire-

nus Jesus suo probaret se adesse Concilio; Grux

centis, Jesu nonien in decera et octo est sacerdotibus.

CXXII. Hoc
conlcssio
(8)
,

et

in

Ariminensi Concilio habuit prima

et

post Ariminense

Concilium secunda

correctio. Confessionem epislola ad

impcratorem Conssecuta
Concilia

tantiiim

missa testalur,

correclionem

confitenlur.

CAPLT XIX.
Vbi Arrlo primum c mcmoratls erroribus altribuit, eumdem rcfelltt Joannis testimonio ac e re nata tragicam hceresiarchce morlcm describit. I\Jox singil,

latim reliquas ejusdem blasphemias expendit


fulat,

et

con-

CXXIII.
que Joannes

Arrius ergo dicit


dicit,

Erat quando non erat;


dicit

sed Scriptura

aErat, non
:

scripsil

In princio erat
et

bum

erat

apud Deum,

Deus erat

Non erat. DeniVerbum et VerVerbum hoc erat


:

in principio apnd

Deum

'.

Ecce quolies

Erat,

et

nusquam
in Christi

dixil

quod non

crat.

Cui ergo credimus? Joanni


efl\isa

pectore recumbenti, an Arrio inter


;

sc

sua viscera vohitanli


proditoris Arrii

ut

agnosceremus similem Judae


perfidiam,

quoque

fuisse

quem

siinilis

poena damnavit.

CXXIV.

Eftusa sunt enim ct Arrii viscera, pudel diita

cere ubi, alque


'

crepuil mcdius, prostratus in facicm

Jo.lll, 1,

l.

DE FIDE,

L1I5.

I.

45

ea qnibus Chrislum negaverat, freda ora pollntus. Crepuit

enim

slcut cliam de

Juda Pelrus apostolus


injustltic-e
,

dixit,

quia

possedit

agrum de mercede
medius,

et in faciem proa'

Iralus crepuit

et clTusa sunl

omnia vlsceraejus',

Non

csl fortuita

mors
;

ubi In sacrilegio pari poena3 parills


ut

processit

cxemplum

idom subirent supplicium qui

eumdcm Dominum
prodlderunt.

negaverunt, et

quicumdem Dominum
:

CXXV. Venlamus
nasceretur,

ad
:

alla.

Arrlus diclt

Antequam

non

crat

sed ScripLura dlclt omnla esse per

Filium.

Quomodo ergo aliis dedit esse, qui non erat? autcm dicit impius, quando el ante, ha?c ulique duo veiba tempus ostcndunt. Quomodo ergo negant tempus

Cum

ante Filium, et volunt prlus fuisse quae lcmporis sunt

cum
sit

idipsum, qnando et ante


?

et

aliquando non fuisse,

temporis

CXXVI. Arrius dicit exnihllo

Dei Fillum.

Quomodo ergo
ex inlimo et

Dei Filius? quomodopaternogeneralusexulero?quomodo

eructatum ex corde Verbum legltur^,


innestimabili Patris inlelligatur, ut

nlsi ut

scriplum est, prodiisse

-sccreto? Filius

enim aut per adoptionem, aut per nalufilii

ram

cst

per adoptionem nos


est.

dicimur',

ille

per veri,

lalem nalurac
nihilo fecit

Quomodo

ergo ex nihilo

ille

qui ex

omnia?
,

CXXVII. Non habet Fillum


cicbant. El ideo dixit
ct infra
lis*.

qul nesclt

unde

sit.

De-

nique ncc Judaji habebant Filium, quia unde esset nes-

hisDominus Nescitisunde veni'; Neque me nostis, neque Patrcm meum sciQui enim ncgat ex Patre Filium, nec Palrem cx
:

quo

est

Filius, novil

ncque Filium

novit, quia

Palrcm

ncscit.
'

Act.
5

I,

18.

Psal. XLiv, 3,

Galal. ir,

5,

<

Joan. tih, i4.

Ibid. 19.

4()

S.

AMB&09II
:

CXXVIII. Arrlus
sil?

dicil

Ex

alia subslanlia.

Quae

igiliir

alia subslanlia cxqualur Dei Filio, ut ex ipsa Dei Filius

Aut quomondo repreheDclunt quia nos


grxce, aut latine substanliam dicimus,

ia

Deo aut
ex
alia

ov)7('av

cum
ipsi

diccqdo subslanlia Dei esse Filium, etiam


tiam Dei esse confirmenl?

subslan-

CXXIX. Sed
vinac voluerint

si

de nomine substanliae aut nalurae di,

diccre

facilc

revinccntur; quia et

oO^iav

graece, et latinc substantiam frequenter Scriptura

mcmo-

raviu Et Pelrus vuit nos


ficri

ut legimus
alia

divinae consortes

naturae*.

Quod

si

ex

subslantia Filiura diccnt,


subslantiac

ipsi

se revincunt, et
,

Verbum

quod metuunl

confitcndo

et Filium cjrcaturis quibus prseferre sc sinjiJ-

lant, conferendo.

GXXX.
cscteras

Arriu5 dicit crealuram Dei Filium

npn

sicut

creaturas.

Quaj enim crealura noa

sicnt dlia

crealura non est?

Homo non
,

ut Angelus

terra

non ut
Nihil

ccelum

5ol

non ut aqua, lumen non ut

tenebr.-e.

ergo praeferendo donavit

sed ad simplices dccipiendos

misero colore fraudem smx impietatis obduxit.

GXXXI. Arrius dicit mulabilcm et converlibilcm Dei Filium. Quomodo ergo Deus, si mutabilis; cum ipse dixerit

Ego $um , ego sum


I,

et
6.

noa sum mutatus '

2 Pctr.

Miiluch

III,

'i(i

ji/ib oabi

J^ .Jneduia

,C

,Yl .iliir.y

'

,t

,riJX

DE FIDB,

LIB.

I.

4?

WVX^^WWW^^^X^VA^VW Wxv* \-\-\\V%VV\\\>V\\V\\W\\\\\\\kV\\\\V\%\V V\\\\\V\%\\\\M\WW\*

CAPUT XX.
Oplal ad
sc

mundandam
:

aliqucm advolarc
aliosquG (eelores

ad Isauitn Seraphim sc ad Impcratorcm Chrislum invilat : ac tandcm suos


ut ollin

imovcvo ad

Dominico poculo myslicc


Gratianus ceelcriquc

dcsii^nalo

ut cjus virtutc

fideles incbricnlur^ petit,

Vervm nnnc mihi propheticum iHnd et cum prophetatnrus de Domino prc-cmillit EsiiiaS dicens miscr ego. et compimclo corde qui cum immunda lahia haheam in medio quoque populi inhabiicm immunda labia habenlis vidi Dominum Sanbaolh'. Ergo si Esaias misorum se dicit, qui vidit Domiifum Sabaolh quid ego de me dicam,qui cum imniunda iabia habeam cogor do Dei gencratione Iraclare? Qno igitur do iis quae mctuo locnlurus erumpo cum
confitendnm
,
:

CXXXIL

I)

David de

iis

qure sciat, ori suo custodiam petal*

si

mihi quoque unus dc Seraphim candcntem illum carbo-

nem, quem de CXXXIII. At ad Prophetam'

altari divino
,

sumpsit, utriusque forcipe


adurat labia
!

dcferens Testamenti

immunda
,

quia tunc Seraphim descendit in figura


:

tu

aulem

Domine,

revelalo
,

mysterio
nutt-

ad nos in carne venisti, non per legatum

nequeper

tium, sed ipse perle, ab occuilis meis conscientiam meafti

mundes; ut ego qnoque dudum immundus.sed jam per tuammiscricordiam fide mnndus.illudDavidicum canam, Psallam tibi in cithara dicens Deus Israel gaudebunt
:

Isai.

VI, 5.

P^-al

Wwii

2.

'

Isai'.

vi, 6,

""''

48
labia

S.

AMQROSII
libi
;

mea, dum canlavero


'.

et

anima mea, quam


tuos ct

redcmisli

CXXXIV.

Itaqne

Domine

calumnlalorcs

liosles relinquens, confer te

ad nos;

et sanclifica aures

principis Graliani

omniumque

praelerea

quorum
ergo,

in

ma-

nus hic

libcllus venerit,

vacuas mihi praesta aurcs; necubi

audita; perfidiae sordes rcsideant.

Emunda

emunda

aurem non

fontanis poculis, nec fluviali hanstu, nec su:

8urro prKlcrmcantis rivnli

sed sermonibus ad viccm

aquarum operantibus, supra nitorem aquarum perspicuis, et omni pnrioribus nivc; illis uliquc sernionibus, quibus
dixisti
:

Si fncrint peccata
^.

vcstra sicut phcenicium, ut

wnivem dcalbabo

CXXXV.
vite

Est etiam poculum qno secrcta menlis

mun-

dare consuevisti, pocuhim non

naturac vctcris, cc cx

solcmni

sed pocuhim novuni de ccelo delatum in


illo

lerram, expressum ex

botryone peregrino, qui sicut

uva de

vile,

ita ille in

carne crucis pepcndit c ligno.

Ex

hoc crgo botryonc

vinum quod lactificat cor hominis, sobrietalem inebriat, crapulam fidei et verde rchgionis exhahTt, crapuhim casiitatis infundit. CXXXVI. Hoc igitur vino, Dominc mcus, domini
est

aures Augusti mentis

cmunda

ut sicut vino naturaU ho-

mines

inebriati,

quletem dih'gunt, timorem mortis expeleliam vino tuo crapulatus

lunt, injurias non sentiunt, ahena non qua;runt, suorura

obliviscunlur
gat,
et
,

ita

paccm

dill-

fidci

exuUatione securus,

mortem

inndelitatis

ignorel

pallcntiam charitatis exhibeat, sacrilegia allena

non tencat, fidem cliam pignoribus suls pra^ferat, secundum quod scrlptum est Relinque omnla tua, et veni,
:

flsequcre
'

me\

loU

BiijdliD ni lUiI n.
i,

^rmib

Psul. vu, 22, a3.

IsaT.

18.

'MaUli.

xix, 21.

DF.

FIDE, LIB.
,

I.

^9
,

CXXXVII. Hoc
noslros diltic,
ct

vino

Domlnc Jesu
lc

sensus

eliam

ut lc

aclorcuins,

colamus visibilium
ergo
invisibilis

invisil)ilium

Crcalorcm.
esso,

INon
id

polcs

aut honus non


tulisli.

qui

cliam luis opcribus con-

IIX.

5o

S.

AMBBC8II

LIBER

IT.

PROLOGT

S.

Ambrosius llbro superiori hunc adjeclurus duodccim nomina F ilii Deiprimo trifariam divisa noncjus latitum, scd Patris etiamwtcvnilalem probarc docet. 3Iox

eadcm cum duodccim sacerdotalisvcstis tapidibus cursim compurans ,, quam nccc.ssario conjunr^cndn sint, inducta ipsorum nova distributione patcfacit. Dcinde ad propositam comparationcm redicns, allc^oricememoraatl mictus tcxturam ac lapilios laudat. Ilinc mystica etiam gemince div isionis ralione altata, institutam compirationem pergit exponere ; ex qua fidcm operibus collif^efis attexcndam cssc, contractam ejus-

dcm

fidci de Fitio

descriptionem subdit.

I.

Satis, utarbltror, libro superlore

tor

cdoctum

est

similem Patri,

sanclc Imperasemplternum esse Dei Filium, non disgenltuni, non creatum Deum quoque
, :

verum Dei Fillum Scriptnrarum

lectlonlbus approbavi-

mus
II.

et aperlis majpstatis sua; indlciis designatum.

Itaque quamvis

isla

ad fidem copiose redundanlia

mealu magnitudo plerumque dccurrentis fluminls restimalur; lamen quo purlus nlleat fides noslra triparlllo vidclur dorivanda dislincllo. Sunt cnlm
sint
,

quod

a fontis

evidentla indicia

quffi

proprletatem Deitatis osteudant


Filii
:

sunt quae similitudinem Patris et

sunt etiam quae

DE FIDE,

Lin.

II.

5l
I*ro:

porsplcuam divinae majestalis expriniant unitatem.


prielatis ilaque sunt, generalio,
simililudiiiis,

Deus

Filius,

Vorbum

splcndor, cliaracler,
,

sprculuni, imago

unitolis aelernnc
III.
ll.-ec

sapientia, virtns, veritas, vila.


ita

iiidicia

Dei Filiuin sij^nant, ut ex hls et


,

sempitcrnum Palreni esse cognqscas


ierno Deus
glorioG,

nec ab eo Fibum
splenlor
majestalis

discrepantem. Ex eo enim qui eslj generallo; ex sempi,

ex Palre Filius, ex Deo Verbiun


,

characler substanliae, specuium Dci

virtus, dc vero verilas


Palris ct Fiiii

imago, dc bono bonitas, de sapiente sapientia, de forti de vivcnte vita. Concordant igitur
,

indicia, cjuibus

non discrepare

inter se,

nemo dubilaverit. Quorum singulorum proferremus exempla nominum nisi coarclandi


sed unius majeslatis esse
,

sermonis sludio leneremur.


I\^
llis

Inmna consurgit.
dius
.

duodecim tantjuam lapidibus Ili sunt enim pretiosi


,

pretiosis fldci
illi

co-

lapides') sar,

jaspis, sinaragdus
,

chrysolilus

et Ciclcri

qulbus

illius ulique qui figuram gerit Christi, veri sancti Aaron circumdati auro sciiiccl vostimentum sacerdolis inlexilur lapides, et insculpti de nominibus fiHorum Israel, duo-;
:

decim

lajjidcs sibi

invicom cohaerentes.

Nam

si

eos ali-

quis separet alquc secernat,


solvitur.

omnis

fidei

strnclura dis-

V. Itaque principium fidel nostroe cst scirequod genilus est Dei Fiiius
salis est dixisse
:

si

genitus non est, nec FiHus


nisi et
,

est. iNec

Filium,

unigenitum Filium desigest


:

naveris. Si creatura est

Deus non

si

Deus non

est,

nec vlta est


VI.

si

non

est vita,

nec veritas

est.
,

Ergo

tria illa, id est,

generalio, Filius

unigenitus,

principaliter et proprie indicant ex

Deo Filium.
,

_V II. Tria sequenlia , id

cst

Deus

vila

veritas

virlu-

Evod. xx\iii, 17,

et seqq,

4.

, , ,

d2

S.

AMBE05II

tem ejus manifestanl, qua condidil el fecit subsislere crca turam In ipso cniui viviiiius, nio\emur cl sunius',
:

sicul Paulus dixit.

El idco

in

illis

Iriljus

proprielas Filii

in islis aliis palcrnx' ac Filii operalionis luiilas dcclaraltir.

VIII.

Imago
;

(juofjiie el

splendor et cliaracler

diciliir

Dei Filius

quia h?pc incoiuprchensibilem el inveslij;abiuiajesl.ilis Diviiiilalem in Filio


,

lcm palcrn.T

el

expressam

simililudinem revdarunl, iUec quoque


simililiulinem pcrlinere.

Iria

vldemus ad

IX. Reliquiim est, virlns, sa|)ienlia, juslilia; ut his


sinjiulis

operalioiibus aMernilas probareliir.


i^:;iliir

X. IIoc
adoriK.lum

esl illud vcslinienUiin prcliosis lapidibus

liic

veii ainicliis est s.icerdolis^; h.Tcc veslis


]);<)!

nupliiilis; hic

lexior

Iiclicus

qui bcne noveril isla

conlexere. iNequc
dicit |)er
15

vil s
:<

ista

texlura est, de qua

Dominus
iit

Prophelaaj

Quis dedit mulieribus textura; saisli

picntiam'? Ncc
,

commonrs

lapides (9), Ia|iides,

lcgimus
si

supplcmenli'': Oinnis eniin iu co perfectio cst

nihil desit.

Lapides composili et circumdati auro,


uatura
;

in-

telligibili

scilicel

si

eos bene

mens noslra comsint, leclio ducet


istos

ponat, nalurali>qne sensua probabili ralione compagincl.

Denique quam non mediocres lapides

quod cum alii alia viliora deferrent; supcr humeros snos relijiiosi pi incipes
bus fecerunt ratiouale, opus
est,

tamen lapides

allulerunt, ex qui-

texlilc^. Textile

enim opus

quando

fldei

facla concordanl.

XI. Nec nie do


qiialernis,

aliquis errare putet, quia snpra triportilam

snblcr vero quadrijjartilam de lernis


ojierl.-i

feci

di>lincli('n:

m. Boni
eiiiiii

gralia per diversas pliis placet


rjii.e

foinias. Buiia

(t

illi

lexlriiinm
,

indumenli sa,

cerdolalis oslcndil, vel


'

Lcx

scilicet

vel Ecclesia

quie

Act.

XVII. ai.

Exod. xxyiii,

3, tt seqq.

'

Job. xxxvni, 36.

Exod. XXXV, 37. --

Ibid,

DE FIDE,
Linas vesles fcclt
opfM'is, ah''rai]i

LIB.

II.

53

vipo
,

suo

sicnt scrlptnm est':

nnam
ct et

mentis

fidci inlexens

ractorumqnc vela-

inlna.

Ilaqne alibi,

sicul legimns,

postea hyacinlhnm ac

anrum pr.TlexIt, pnrpuram cnm cocco suhjnngit

bysso. Pxursns alihi ex hyacinlho et coclerls prins flosculos

format, aurumque suhneclit, et unus est habitus sacerdolls,- ut

iisdem coloribns uiicans

};rali;u

decorisquc

di-

versilas ordinls diversilate resplendeal.

XII. Itaque ut cliam ralionis lyplcae series dlgeratnr,

anro

ct

argento probabili non est

dnhium cloqnla Domlni


est enlDi
:

deslgiiari,

qnibns

fides cooslal.

Scriplum

Elo,

quia Domini, eloquia casla, argenlum Igne


terroe
,

examlnatum

probalum
aulem
priuiil

purg.itum septnplum^.

Ilyacinthus

aeris

habet simililndluem,
:

quem
:

splramus, etcujus

carpimus nulum
:

purj)ura
igiiis

pcr

coccum
tcrra

qnoque speciem aquarum cxlerra per byssum iulelli,:;ilnr


ele-

hccc

enim cx

gignitur.

menlls corpus subslstit


XIII.

Ex his autem quatuor humanum.


fidei

Sivo ergo

menlis
:

pr-Tecedenti

concinenlla

corporis facla subnectas


aslipnlelur
ttis

sive fiicta proecedant, et fides

comes

religiosa

factorum

hic rellglosi orna-

antlslills,
.

XI\
ornalu
unt
lius
:

hoc velamen est sacerdotis. Bona ergo fiJes cum pnlchro opcrum
,

renitet

de qua

ut ad

summam
solvi.

loquar

definiliones istae

qnae
si

non queunt
factor

Si

ex nihllo est, non cst Fi:

crealura est, nou est Creator


:

si

factura

jst
:

noii
acci:

est

omnium
,

si

discens
:

non praecognitor
,

si

piens

non
,

est perfeclus

si

proficiens
,

dissimilis
si

non imago
,

si

per graliam

Deus si non per nalnram :


non
est
nisi

Divlnltalis expers

auclor malilia;

:Nemo bonus,
Marc. x, i8.

unus Deus*.
'

Piov. x\sij 22, el seqq.

>

Psal. xi, 7.

54
feS
.

S.
.

AMBROSII
. .

CAPUT

I.

Arrianorum Dei FUio bonitatem abro^antium

objectio,

ncm
.

noib sine horrore propositam ul solvat

Ckristi

sententiam ex personis loqucntium, nec non ex ipsis


dictionibus cxplicat.

XV. Stupeo
loto
vel polius

itaque

acl

reliqua, sancte Imperalor, et


,

corpore animoque deficio

esse aliquos honiines

non liomincs, sed humana adoperlos sprclc, intus aulem dementi?e be^tialis; qui post lanta Domini bonum negent ipsum auctorem et lam diVina beneficia bonorum. XVI. Scriplum est inquiunt Ncmo bonus, nlsi unus Deus. Scriplum agnosco sed llllera crrorem non ha,

"

bet

sinc crimine sunl, sensus in crimihe.


valpris agnosco
:

ulinam Arriana interpretalio non haberet! Apiccs Dictnm Domini Salsed consideremus quando dicat
,

cui di-

cat, qua
'

circumspeclione dicat.
Dicit utique in homlnis forma Dei Fih'us
,

XVI.

et dirit

Scribne, ei scilicet qui magistrnm

bonum
non

Dei

FiHum hosed

minaret,

Deum

negarct.

Quod

ille

credit, Christus
,

adjungit; ut Dei Filliim non ut


ut bonura

honum magislrum

Deum

credat.

Nam

sicubi unus

Deus dicitur,
scpaa ple-

neqnaquam tamen Dei FiHus ab unitatis plenitndii^c ratnr; quomodo ubi unns Dous bonus nuncupatur,
est igitur aut

nitudine divinne bonitatis unigenitns excludilur? Nccesse

Deum
?

negent Dei Filium


-

aut

Deam bonnm

esse fateantur

.'

D FIDE,
XVIII.

LID.

II.

55
coelesti

Et ideo circumspeclione
,

non

dixit
,

Nen)o boniis
niinusDetis.

nisi

unnsPalcr; scd:Nemo bonus


|)roj)riuni

nisi

Palorenliu

generanlis cst

nomen,

Dcus aulem unus nerjuaquain Deitalem


dit, et ideo

Trinilalis cxclu-

natura laudalur. Bonitas ergo in nalura cst


;

Dei, et in nalura Dei eliam Dci Filius


singnlarilalis, scd

et ideo

non quod
lalis

quod

iinilatis est

jirixdicatur.

XIX.

iNon igilur a

Domino

bonilas negalur, sed

discij)ulus refutalur.

Nam cum

Scriba dixisset
dicis

'Magistor

bone,)) resj)ondit
id est,

Dominus :Quid me
credis
,

bonum'?^

bonum mc niagis secundum bominem magistrum bonum, quam secuudum Divinilalem Dcum bonum credant.
quem Deum non
non
est salis nt

dlcas. Noii lales e;o qii.Tro discijiuios, qui

CAPUT
Bonum

II.

esse Dei FiUuin ab operibus proLat nimirum ab ejus in Israelitas sub Testamento Veteri, et ih
,

Christianos sub Novo, benefciis.


utile sibi esse ut

Tum

ubi suhjccit

bonum dominum

ac judicem

suum

arbttrctur

palernum de Fillo tcstinionium affert; quibus partis non exigua' Juda^orum imo eliam
:
,

proinde pejores Arriani

esse declarantur.

Qua' omnia.

verborum Sponsce, eamdem Christi bonitatem designdnliuni, claudit expositio.

XX. Sed
-

nolo jiraerogativa nalurae

sua3
si

et

privilcgio
,

poleslatis utatar.

Non

dicatur bonus

non meretur

Klarc. \, 17, 18.

56*

S.

AUBhOSII
sl

nobls. SI hoc

non merotnr operlbus,


ctt,

benoriclls

non

nie-

relnr, abdlcelur su;e jure nalurag, subdalur noslro judiclo.

Qui judlcalnrus de nobls


ul juslificetur In

non dedignalur
et vincat

judl-

cari;

sermonibus suis,

cuia

jndicatur^

X\l.
Iliccine

Ilicclne ergo

non bonus

qiil

bona

Irlbnit inlhi ^?

non bonus

qul

cum

sexccnla millla populi Ju-

d;eorum perseculoribus
Rubri
fideles
2;errl o
?

suis ccdercnt,

dehisccnlcm snbilo
divlsll'; ut

niaris aej.tum

IndMdna aiuarnm mole

clrcumfusa unda inunirct, infidos refusa demer-

XXII. Hlccinc non bonus, cujus Impcrio marla soHdala fuglentibus, saxa humefacla sltlentibus^; ut opus
verl ognoscerelur auctoris
,

cum humor

rigesceret

pelra

inundaret?
Jixlt
:

Quod

ut agnosceres

opus Christi, Aposlolus

Petra autem crat Chrlstus'.

mlllla

XXill. Hiccine non bonus, qui lam innumera popnli nc qua Incessorct fames, in deserlo pa\ It pane cre,

Iesli% sine usu

laboris,cum fructu

quielis; ita ut

eornm
,

pcr qnadraginta annos ne: veslimcnla velcrascerent

nec

calceamenla lercrcntur', inslar fidolibus futurae resurrec*


tlonls

ostendens, quod nec factorum decor sj)Iendidorum,


virtutis

nec circumfusae

nltor, nec vila3 cursus perlret

humanae?
XXIV'. Ilicclne non bonus, qni nobls ccelum
;

fcclt csse,

quod terra esl nt slcut in coelo, quasi in speculo quodam, stcUarnm lucentlum reful|,crent globi; ita etiam Apostolorum et Martyrum ct saci.rdotum, vlce slellaruni fulgentium
nus

lolo Illucescerent chori

inundo?

XX V^
,

Ergo non solum bonns, sed etlum pastor bohoc est non slbi tanlum scd etlain ovibus suis
,

Psal L, 6.

Psal. xii, 6.

Exod.

xiv, 6-17.
r

Id.

svn,

6.

Cor. X,

4-

Exod. xrr,

i5, et seqq,

Deut,

tiii, 4-

, :

DE FIDK,
boniis
:

LIB.

II.

Sj

cBoniis enlm paslor onlmani

bus
varet

suis'.
:

Posuil piiine animani

snam ponit pro ovisuam ul no.slram le,

scd jxo Divinitalis potcslale posuit et sumpsit

sicut scriplum est :Potestalem liabeo ponendi animani

rneam,
lollit

et

potcslalem habeo suniendi eam. Nullus


,

eam
vides
ipse

a me XXVI. \
,

sed ego a

memetipso pono eam".


,

ides bonilatcm

cjuia

sponle posuit
,

polcslalcm

quia ?unij)sit; el lu
:

bonum ncgas
,

cum

de se

in

Evangflio dixcrit

Si ego bonns

quarc ocuius

ncquam'? Ingrale, quid agis? Bonum negas, per speras s; /amen credas? Bonum negas, qui dedil nobis (\ux ocuius non vidit nec auris audivil"? XXVII. Mihi cxpedit nt bonum credam :oBonnm est enim confiderc Domino^ Mihi expedit ut Dominura conPitear; scriptum esl enim aConfitemini Domino, quoniam bonus^ XXVliI. Mihi expedit, nt judicem meum bonnm arbitrer; Dominns enim judex bonus domui Isruel. Ergo si judex Dei Fiiius, uliqtie quoniam jndex Deus bonus, jiidex aulum Dei Filius est; Deus bonus judex el Dei Fituus

quem bona

lius esl.

XXIX. Sed
lio;

fortasse

non credas
:

aliis,

non credas Fi-

audi Palrem dicenlem

Eruclavit cor

meum
,

Ver-

bum bonum'.

Verbum est Verbum hoc de quo scrij^tum est El Verbum erat apud Deum , et Deus erat Verbum^ Ergo si Verbum bonum Filius autem Dei Verbum est bonus ulique Deus est
ergo
:

Bonum

Dei Fihus; cliamsi non placeat Arrianis. Erubescant

ali-

quando.

XXX.

Judo^i diccbant

^&Bonus
18.

est. sEtsialii

dicebant

Joan. X,
9.

II.

Ibid.
,

17,

Mallh. xx
i.

i5

xlit

<

Cor.
1.

II,

Psal,

cx.vn

8,

Ibid.

Psal.

'

Joan.

I, 1.

58

S.

AMBROSII
:

Non

cst,

alii

dicebant tamen

Bonus

esl^

et vos

omnt^s

et bonus non est, qui peccatum muudi abslnlil? De ipso enim diceccc qui toUil peccalum tum est Ecce Agnus Dei mundi '\ XXXU. Sed quid dubitamus? Credidil jam Ecclesia
,

honnm negatis. XXXI. Bonus est qul peccatum


:

unius donat

bonum
alibi
:

et confessa ost

diccndo

Osculelur

me

ab oscu-

lis oris sui;

quoniam

l)ona ubera lua super

El faux tua lanquam vinum est

vinum',et oplimum\ Bonus

ergo

ille

nos Legis et gralicc nutrit uberibus, cadesli cnras


prnedicalione demulcens; ct nos
sit

hominum

bonum

nega-

nuis, cun]

imago bonilatis, exprimens


,

icteinaj in se

bonitalis eirigiom

sicut et supra

oslendimus scriptum,

quia ipse csta Speculuni sine macula, et itiaago bonitalis

iilius'?

'
'

CAPLT
Filium Dei

III.

Deum bonum
unus

ac

vermn

esse,

cum Deus

sit.

XXXIII. Sed quid

vobis videtur, qui

bonum

et

ve-

rum Deum

Dei Filium denegatis;


nisi

cum
,

scriptum

sit

quod

nuUus Deus,
sunt?

unus^?

Nam

etsi

sunt qui dicantur dii,


qui dicuntur
sit
;
: ,

an inler eos Ghristum annumeratis

et rioa

Cum
vii.

speciide

sit

ejus, ut

scmper
sit

ct praeter ip-

sum bonus

et verus alius
12.

Deus non

quoniam
<

in ipso

Jaan.

Id.

1,

29.

'

Cunt.

1,

i.

Id. vii, 9

"

Sap.

VII, 26.

61 Gor.

VIII, 4-

DJi

FIDE, LIB.

II.

59
sit
,

est Deiis

speciale

autem etiam
sit
;

Patris

ut post ipsum

verus alius beus non

quia unus Dciis, nec juxla Sa^

bellianos Palieni Filiiimque confundens, nec juxla Arria-

nos Palrem Filiumquc secernens. Pater enim et Filius


dislinclionem habent, ut Paler et Filius
Divinitatisnon habent.
;

separalionem

CAPUT
Omnipolentem
esse

IV.

Del Fi/lnm prisai novique

fcedcris

aaclorilale dcmonslrutur.

XXXIV. Ita^ue cum


omnipotens Dcus Dei

verus et bonus Dei Filius, ulique


:

Filius

num

hlnc quoque duLilari

polest? Supra diximus leclum quia

nomen

est ci*.

Ergo quia
;

Filius

Dominus ouinipolens Dominus Dominus au,

lcm omnipolens

omnipotens

est Dei Filius.

XXXV.

queas, lectlonem
et videbit

Sed accipe etiam eam de qua dubilare neEcce venit, inquit, cum nubibus
:

eum omnrs

Octiliis, et

qui eiim compunxeriint


tribus
lerrae.

et plangent se siiper

eum omnes

Etiam,

amen. Ego sum A


qni erat
,

et Q, dicit

Dominus Deus,

qui est, et
igitur
nisi
est.

et qui venturus est


,

omnipolens ^
esse
et

Quem

coinpunxerunt

ct

quem speramus
,

venlurum;

Filium? Ergo omnipotens Dominus

Deus Christus

XXXVI.
)Post

Accipe aliud

sancte Imperalor,

et accipe
:

Cbri.slum loquenlem :H<'ec dlclt

Domlnus omnipolens
,

honorem
lib.
I,

mlsit
I.

me

super genles
1,

qujc depraedave-

Sup.

cap.

Apoc,

7, 8.

Go

6.

AMOROSII

sruntvos; qiioniam qui langit vos, qnasl qni langit pnpil-

lam ocnli
Dernnt
wqnia
dicil
cst
:

cjns.

Qnia ecce
qni

ego injicio mannui meani


,

asnpcr cos, qni dcprjedavernnt vos


in

ct eruaui vos
,

ct

pivTdam

depr-edavernnt vos
misit
:

et

scient

Doniinns

omnipolens
esl

me*.

Lliqne qui

Dominus

omnipolens

et qni misit,

Dominns
:

omnipolcns. Ergo

ct Palris ct Filii omni|)otenlia

scd

lamen Dens imns ou)nij)olens; qnia unilns

polcstairs est.

XXXVIf.
tnm esse tanquam

Atf|nc ut scias, Imperalor Angusle, Chris,

qni loculns est et in Pro[)hctu cl in Evangclio


in prccdeslinalione

Evangelii per Esaiam dicit

Ipse qui loqnebar, adsum^,

hoc

est

Adsnm

in

Evan-

gelio, qui loqnebar in Lege.

XXXMII.
mea snnt
de crealis
;
.

Deinde

alibi

Omnia

qnae Paler habet,


est

Qnrc sunt omnia? iSon ulique locutus

hacc

enim omnia
,

facta sunt per Filium


,

scd ca

qujc Paler habet, id est

aetprnilalem

majestalem, Divi-

nitalem, quae nascendo possedit.

Ergo enm qui omnia


esl

habet, qnae Paler Iiabet (scriptum


^(lu.-e

enim ^cOQinia

Palcr habct,

mea

sunl)

omnipotenlem esse dubi-

tarc

non pos&umus.
II,

'

Zach,

8, 9.

Isai

lii,

6.-5

Jo?D. xvi, a5.

DB FIDE,

LJB.

If,

6t

CAPUT
Ohjcolos

V.

adversus Chrlsti omnipotentium Scripturw

tcxlus exponit ; ac

maxime

in co

immorntur

ut

eum-

dcm non
probcl.

raro ex kumance naturiE affcctu locntum

XXXIX. Nec
<iBealn.s et soliis

vereor ne qula scrlptnm est de

Deo

potens', ab eo Dci Filius separarehir;


dixeril,

cuui Scriplura

Deum solum potcntem

non Patrem

solum
taui
:

ct ipse

de Christo Dens Pater asserat per Prophe

Posui adjutorium superpotcntcm'^.


sed polens
et Fiiius.

Non ergo Paler


,*

soUis polens,

cliam Dous Filius

in

Patre

enim laudatur
Dei Fiiius
adjutor

XL. Cerle oslendat


:

aliquis quid slt

quod non
fuit

possit
:

quis ei adjulor

cum

coehim Taceret,
?

quis

cum

condcret

mundum

An

qui in constllutione

Angelorum
ut

et

Domlnatlonuoi adjutore non eguit, eguit


est, inquiunt

hominem

liberaret?

XLI. Scriplum
potens est,

:Palermeus,

si

posslorani-

wbile est, Iransfer a

me

calicem hunc*.
possibilitatc

Et ideo

si

quomodo dc
non posse.

ambigil? Ergo quia

omnlpolenlem probavi, probavi utique ambigere eum de


possibililalc

XLIl. Vcrba, inqnis, Chrlsll sunt. Verum

dlcis

sed

quando,

ct in

qua forma loqualur, adverle. Hominis sub,

stanliam gesslt

hominis assumpsit affeclum. Denique

supra habes quia progressus pusillum procidit in Jaciem

Tim.
4a,

ri, i5,

Psal. ).xxxvnc, ao.

Mallh. xxvi, 59, et Lur,

Jixii,

6z

S.

AMBROSII
sl

suam, orans
qnasi Deiis
,

et dlcens

Pater,

posslbile

est.Non ergo

Deus enim possi bile aliqnid aut impossibile nesciebat? Aul aliqnid impostlmpossibile enim tibi nihil sibile Deo, cum scriplum sit
sed qiiasi loquilur;
:

homo

Cst'?i)

XLIII.

De quo autem
:

dubitat
:

de se

an de Patre

De

eo ulique qui dlcit

Transfer

tet dubitat liomiuis afloclu.

ErgoPro|ihcta non putat aliquid imj)0ssibile Deo. Proj)heta

nou dubitat

cl

Fiiium dubitare
?

lu

credis? i\am inlra

houiiiies conslltuis Deiiin

Et dubltat de Palre Deus, ct


Gtirl tu>; et

de morle foruiidat? Timet ergo

non llmcat, Chri>lus timetPPelius

diclt

cum Pclrus Anlmam meam

pro

ponam ^; Chrislus diclt XEIV. Llrumque verum est


tf".

et

Anima mea lurbalur ^. pleuum utrum(|ue ranon limut


:
:

tionis;

quod

el iile (|ui esl inferior,

et illc qui

superlor est, gerit limentis aflectum

ilic

enim quasi houio

vim morlis ignorat,


inc;irnaiio:.is

iste

qnasi Deus in corpore constilutus

fragililatcm carnis exponit; ut

eorum

qui sacramenluin

abjuraut, oxcluderolur imj)ietas. Deiiiquc

et hacc dixit. et Manich;ciis

non credidit, Valenlinus nevcrilate corporis

gavlt, Marclon phanlasma judicavit. XLV. Eo usque aulem homincm,qucm

demonslrabat

aiquabat afleclu

ui dlceret

:Sed tamen

non

slcut

ego volo, sed

siciit lu vis*;

cum utiquesimicnjus similiier est

liler slt Chiisii vel'e,

quod Pater

vult

lacere,

quod Pater
I.

iacit.
illa

XLN
quam
))C<^o

Quo
,

loco eliam

vestra quaestio conticescit,

solelis

objlcere, quia dixlt

Dominus
:

volo

sed sicut tu vls^;et alibi

de c(clo, noa ul n.ciain vohHilateai

Non sicut Ad hoc descendi meam, sed volun:

lalem ejus qui


1

mc
'

misil'^.
xiii,

Job. x\ii,

17.

Ibid.

Joan.

oj,

* Id. xii, 27.

Mallli. xxvj, Sg.

* Joaii. VI, 38.

DE FIDB,

LIB.

II.

63

CAPLT
Occasione superionun
di^rediens
,

VI.

Scripturcc

locorum

tatitisper

libertatein

Domini primum cx
,

eo

quod

eadeni prcedilus afflrmelur Spiritus sanctus


niis demonslrat.

dcinde

expressis quibus ipsa Filio Dci attribuiiur, testimo-

XLVII. Ergo
luntalis inlerim

nt qiiasi inlerposilis pleniorisrxpositlonis


:
>'

panlisper indiiciis, cur dixerit


lihcrje

Si

possibilc cst, vo-

Doiiiinnin

inisse

doccanins.

In

tanlnni processislis impirljilis, nl nejjclis


liberae volnntalis sit (lo)
rilni

qnod

Filins Del

At ccrle

solctis eliani

sanclo Spic.sse
:

deroijare, et negare

nnn

pnlc^lis

scriplnm
i!!f|iiit,

Spirilns nbi vnlt, spiral*.


si

Lbi vnll,

non nbi

jubclnr. Er<:;o

Spirilns nbi vnlt, Sjiirat, Fil'iis qiiod vull,


Filius in Evan<i;clio sno dicit,

non agit? El cerle idem Dei

ubi velit spirandi snppelere Spiritni fiicullaleui. jNnmqnid.

ergo superiorem falelnr; quia


licet?

illi

licet

quod

sibi

non

XLVIII. Apostolns qnoqne

dicit qnia
,

Omnia cpera-

tnr nnus atquc idem Spiritus

dividens singnlis prout

vnl". Pront vnlt,


arbitrio,

inquit,

hoc

est, pro liberre voliinlalis

non pro

neccssitatis obsequio. Et dividil Spirilus

non mcdiocria; sed qu.e Deus consuevit opcrari, graliani curationnm, et operationcm virlulum. Ergo dividit Spiritus proul vult, Filius Dei

non liberat, quemvull? Sed


vult.

audi eliam ipsum agerc

quod
u.

Dixit

enim

Lt

fa-

Joan.

III,

5.

'

Cor.

xii,

64

^<

AMBROSII

ciam volantatem tiiam

Dens meus,

volal'.

>

Et

alibi

Voluntarie sacrificabo

lilji^.

XLIX.
leslalc

Scivit

sanclns aposlolus Pctrus Je>um in povellel; et idco


:

habere qnac

cum
si

videret anibulare

eum

supra mare,
te

alt

Domine,

lu es, jiibe
si

mc

vcnirc

ad

snper aqnas^

Pelrus credidil quia

Cbrislns ]n-

beat, nalurae possit condilio mulari; ut humanis sc subjiciiit

unda

vesligiis

et discrcpanlirim

nalurarnm

possit

convenire concordia. Petrns poscit ut jnbeat, non utroget Chrislus


est
:
:

Christus non rogavit, sod jussit et factnm

et

Arrins conlradicil?
est

L.

Qnid

tamcn quod Pater


nohl?
a

vclil, Filius nolii

aut

Filius velit, et Paler


j)

Paler quos vult, vivifical;


1)

et Filius

qnos vult

vivificat%

sicnt scriptum est.

Dic

nunc quos vivificaverit Filins, etPater vivificare noluerit. Cum autem Filius quos vclit vivificct, et operatio una sitj
vides quia

nou solum

Filius

vohinlalem Palris, sed eliam


cst

Patcr
nisi

Filii faciat

voluntatcm? Quid
?

autem

vivificare,

per

Filii

passionem

Passio aulem Christl voluntas est

Patris.

Quos ergo Fihus vivificat, per Patris vivificat voLna igitnr est voluntas. Quse autem volunlas Palris, nisi nt veniret Jesus LL in hnncmundum, etnos mundaret a vitiis? Audl leprosum
hinlatem.

dicentem
tus,

Si vis
;

potes

me mundare.

Picspondit Chris-

Volo^

et

slatim

secutus est efiectus sanilatis.


et Chjisll vo-

Vldes quia Fihus suae arbiter voluntatis est,


luntas
<j

eadem quae paterna esl? Quanquam cum dlxerlt Omnia quae Pater habet, mea suut*^ slne dublo quia
;

nihil exclpitur,
llns

quam

Paler habet

eamdem habet

et FI-

volunlatem.
g,

Pjal.wxix.

1(1. Liii.

8.-3

Mallb. xiv, 28,

Joan.

t,

21.

M-ttibi vjii,

2,-9

Joan. xri, i5.

DE FIDE, MB.

II.

65

CAPLT
Rcdh ad
lein esse
,

VII.

proposlta', dlfficuUatis

solalioncm

el

volunta^

ajfeclusque kwinanos a Chrislo vere susccptos

ac proinde quidquid in ipso


,

non

con^^vuit Divi-

nitati

cx eisdcni oriri docet

alque ad id quod simul

Deus

et

homo

erat

referri.

LII.

Una crgo

volunla!J,nbI nnaoperalio:

voliinlalis sorios operationis eircclus est.


tas lioniinis, alia Dei.

inDeo eniin Scd alia voliin-

Dcniqueut

scias

vitam in volunlale
:

esse hominis;

rjuia

niortem limemus
,

passionem autem
:

Cluisti in voluntatc divina

ut pateretur pro nobis

ciim
ait
'.
:

Petrus

eum
sa|)is

vellet

passione revocare, Dominus

Non
LIII.

qua) Dci sunt, sed quac sunt

hominum

Suscepit ergo voluntatcm ineam, suscepit

Irisli-

liam

pr;edico.

meam. Confidcnter Iristiliam Mca cst voluntas, quam suam


suscepit tristiliam
:

nomino, quia cruccm


dixitj

quia

ut

homo

meam,

ut hoine loculus est; et

idco ait

esl tristitia,

Non sicut ego volo, scd sicut tu vis^ Mea quam meo susceplt afTeclu INemoenim mori:

turus exultat. Mihi compalilur, mihi


let.

Iristis est,

mihi dot

Ergo pro
dolerct.

me

et in

me

doluit, qui pro se nihil habui

quod
nera
ait

LIV. Dolesigitur, Domine Jcsu, nontua, sed mea vuL


:

Propheta

non luammortem, sednostram infirmitatem, sicut Quia pro nobis dolet^ et nos, Domine
: :

aestimaviinus te esse in doloribus;

cum

tu

non pro

le,

sed

pro
'

me

doleres.

Mallli. xvr, 25,

Mallh. xxvi, 09.

' Isai".

liii,

LIX,

66

S.

AMBROSIl

LV. Et quid tnirum si pro omnibns doluit, qui pro uno Quid mirum si moriturus pro omnibus tncdcat; qui Lazarum resuscitaturus illacrymat? Vcrum et ibi piae sororislacrymis commovetur; quia mente hnmana tangeut slcnt mors ejus batur et hic alto opcratnr ailectn
flevil?
:

morlem

abstulit

livor ejus

nlcera nostra sanavit

ita

etlam mcerorem nostrum mceror ejus abolerct.

LVL

It

homo
:

ergo dnbitat, ut
,

homo

tnrbatnr.
:

Non

tnrbatnr ejus vh^ns lurbalnr anima

non tnrbatur ejns Divinitas sed tnrbatur secnndum hiuiiana! fragihtatis


susccjiit

assnmptionem. Et ideo qnia

aniinam

suscepit et
erat,

animx

passiones

(i i)

non enim Dens eo qnod Deus


a

aut turbari ant mori polnis.-et. Deniqiie,


ninqnit,
loquitnr,
sili, a

Dens Dcus,

mens, quare me dcrcliquisli' ? Lt homo ergo mcos circumferens metns; qnod in pericnhs podeseri nos pntamus. Lt

Domino
flct
,

homo
:

turbaUir, ut

homo

nt liomo crucifigitnr.

LML

Sic

enim

et aposlolus

Panlns

dixit

QuiaChrlsli
:

carnem crucifixernnt^. Et ahbi aposlolus Petrns ait Chrlsto passo secundnm carncm '. Caro igilur est passloni corpus napassa, Divlnitas aulem mortis hbera Inrffi hnmanae lege concesslt; an vero morl Dlvinitas polest, cnm anima non possit? a ^oHte, inquit, timere eos corpus possnnt occidere, animam anlem non pos qui sunt*. Si ergo anima occidi non polcst, quomodo DI:

vinltas potest?

LVIIL Lnde
tatis

illud

crucifixnm csse
*
:

fixnm putemus

qnod leclum cst Dominum majesnon qnasi in majestale sua crucised qula idem Dens idem homo pcr
,
, ,

Divlnllatem Dens, per susceptlonem carnls


Christus,
>

homo
;

Jesus
qula

Domlnns

majestatls

dicllur
i

crncifixus
1.

Psal. x\i, a.

Galdt. v, 24.

'

Pelr. iv,

Mallli. x, 28.,

Cor.

II,

8.

DB FIDE,

LIB.

II.

67

consors ulriusque naturoe, id est, iiunianse alque divinae,


in

nalura liominis subiit passionem

ut indiscrete ct

Do-

minus
minis
,

raajestalis dicalur esse qui passus est, et Filius ho-

sicut scriplum est:

Qui descendit de

ccelo*.

CV^ AV V VV \ VV

VW \ VV V%V VV^ \ \V \VV\ VV VVV \ VX v^V V \AiV vv% V\ V VV\ \ V\ VVV V\ V V v^ v^-v^^x v\\ vv\ vv\ vv^

CAPUT

VIII.

Ex principlo proxlmc atitc constituto


Chrislus dixit
alia
:

illnd solvitur
est.

quod
et

Pater major

mc

Quce verba

ejusdcm rationis ubi sccundum liumanitatcm inteUigenda esse ostcnsum est, cumdcm Dominum
dici

sccundum naturam divinam


feriorcm multis confirmatur.

nonpossc Patri in-

LIX.

Pf.r

naluram
;

igilur

homlnis

et dubitavit, ct lae,

duit, et rcsurrexit

quod enim

cecidit
,

hoc resurglt. Per

naturam hominis dicitellam


lent, quia

Illud

de quo calumniari SO'


est^.

dictum

est

Qnonlam Pater major me


:

LX. \erum

quia alibi dlcllur

Exivi a Patre, et vcni


,

in

mundum

Ilerum relinquo

mundum

et

vado ad Pa:

trcm^;
nisi

quomodo

vadit, nisi per


?

morlem

et venit,

per

resurrectioncm

Denique addldlt,
:

ut
dlxi

de

as-

sumptione se dlxisse

si;;naret

Prcplerea

vobis

opriusquam
per

fiat

ut cuui laclum fuerit, credatis*.


sui corporls, et

Lo-

quebatur enim passioncm

resurrectionem

quam

credere cceperant, qui ante dubltabant; neque


transit, qui

enim Deus de loco ad locum


est.

ubiquesemper
Denique
Id. xvv, 29.

Lt Iiomo est qui vadit, ipse est qui


Joan.
iii,

venit.

et

'

i5.

Id. xiv, 2S.

Id. xvi, 28,

5,

6S
alibi (llcit
:

S.

AMBROSn

Surglte, camus hlnc'.


est

In eo ergo vadit el

venit,

quod

communc

nobiscnnj.

LX!. Nam quomodo potpst niinor esse Dens, cum Deus perfcctus et plcnns sit P Sed minor in nalura Iiomict miraris si ex j)ersona liominis Palrcm dlxit inajonis rem (a), qni in pcrsona hominis sc vermcm dixlt csse, non hominem dixit cnlm lV'o autcm sum vcrmis et Sicut ovis ad occisioncm duc))non homo^j cl ahhi
:

)>

lus

esl^

LXII. Si
sed

in

hoc mlnorcm hoc

dlcis, negare

non possum

ut vrrbo utar Scripliua!, non


,

minor nalus, sed

Minoratus'

cst

niinor raclus cst.


:

Quomodo
,

au-

tem minor faclus, nisi quia Caim in Ibrma Dei cssot non rapinam arbilralus est cssc se aeqtialem Dco scd Bsemclipsum exinanivit' non remillens tiliquo quod erat, scd assnmens quod non erat; quia formam servi
:

acccpit.

LXIIL Denique
rls

ut scircmus pcr susccplloncm corpose

minoralum, de homine
:

David prophctare signavit


es cjus
:

dicens

Quid

est

homo, quod memor


"

aul Fi-

))lius liomiiiis, nisi

quia visilas cn!n? Minorasti


?

eum pau-

lomlnus ab
Apostolus,
ait

Angelis
:

Et hoc ipsum

inlcrprelatus

iNam panlo

quam Angclos minoratum


gloria et ho-

videmus Jcsum, proptcr passionem mortis


nore coronalum
;

nt slue

Deo pro omnibus

gustaret

mortem'. LXIV. INon solumergo Patrc, sed ellam Angcllsminor Filins Dei facius esl. Etsihoc ad prt-pjudlcium trahis; num ergo Filiusin natura Dei minor csl, quam sui Angcli qui ei
serviunt et ministrant^ ?Ila

dum minorcm

vultis asserere,

impielatem incurritis; ut Angelorum naturam Dei Filio


-

Joan. XIV, 3i.


11,

Psal, xxi, 7.

Piiilip,

G,7.-~o

psal, yiii, 5, 6.

J Isai. f

tiii,
11,

7.

Hfbr,
MaUli.

11,

9.

Hebr,

9,

iv, 6.

DE riDE,
proeferatls.

LIB.

II.

69
Douilnum suum'.
;

Sed

Non

est servus siipra

Deniijne et in carnc constitulo Angeli mi[)istrabant

ut

nihileumagnoscasper naturani corporis imminutum. INeque cnim Dcus sui pali poluit detrimenlum, cum id quod
assumpsit cx \irgiiie, nec accessio divincc nec diminutio
potcslatis
sit.

LXV. Non
minor
slalu
isla,
in
iis

cst

ergo sccundum Divinitalcm minor, qui


gloriae.

pleniludincm habct Divinitatis ct

Major enim et
:

quoe corporah'a suut, distingui solent


aul plcniludiue, aut ccrlc
iTlalc.

aul

niujor,

acant

ubi dc diviuis IraclaUis inducitur.

Majorenlm vulgo
:

dlci solct, qui aiitjuem iuilitnit ct informat

in

Dei au-

lcm saplcnliam non cadit,


iiis;

ul inslilula

sit

alterius discipli-

cum

ipsa discijdinarum

omnium
b

tradiderit institutum.
:

Quam

bcne autem pcsuit Aposlolus

Lt sine Dco pro

oiunibus gustaret morlcm^;

ne Divinitalls illam pas'

slonem putaremus fuissc

non carnis

non Invcneruut qucmadmodum possent probare majorem, non verbis cahimnientur, sed verborum ralioncm rcquirant. Ergo illos interrogo quo putent eo majorem pulant csse majorem? Si quia Palcr c.>t
Ergo
si
,

LXVL

sed non hic a>las ct leiDpus, iieijuc cauilies Patris,


puerllia
esi
;

cl fihi

h;ec
ct

enim majorcm solent iar- e palrem.


liHus geuercnlis et nati uoraina sunt
j)Ielus

Ca:lerum palcr
qu.x

non videnlur separare, sed jiingerc; non enim


delrimcntum
Itaque
est
,
:

naturae

namque homiucs

sibi

iuvicem

conciliat uecessiludo

non scparat.
all-

LX\n.

si

nec de nalura ollerre possunt


vel tesllmoiilis credant.
,

quam quKSlIoncm,

Deniquc Fi-

lium non csse eo minorera


testalur; ct iccjualcm
(

quia Fillus est, Evangelista

sse, quia Filius est, ip.-e si^ulficat

dlcens

Proptcrea enim voiebant


r-i-

eum
-,,

occidcrc Jutlcci,
.

Mali.h. X,

liobr, n, 9.

i,-]

>

JO
qiiia

S.

AMBROSll
ct

non solum solvebat sabbatum, sed

Palrem pro'.

npriiim dicebat

Deum, (cquaicm
se facicbat

sc facieus

Deo

LXVIII. Non
lur,

Judaei boc dicunt, sed Evangclisla lesta-

quod aequalem

Deo
est

proprium

sc

Filium

Dei dicens. Non enim scriptum


dicenlium
:

expersona Judaeorum

Propterea

volebamus
:

eum

occidere

sed

Evangelisla ex sua persona dicit

Proplerea enim volc-

sbanl iUum Judcci occidere.

Et interpretatus est cau-

sam

ideo Judaeos ad
et

cum
sibi

commotos, quod sabbatum quasi Dcus solveret, et Deum Patrem

necem

ejus esse

proprium vindicarct

non solam

in solutionc sabbali

majpslalem

divinae poleslalis, sed etiam in Patris proprii

nomine

jus sibi aelernnc acqualitatis ascisceret.

LXIX. Quibus
Dei se Filium
,

aplissime rcspondit Dei Filins


:

ut et
,

ct ;eqnalem probarct
,

Quaecumque

in

nquit, Pater fccerit

eadem

ct Filius facit simililcr^

Filius igilur Patri et


aequalit.as,

dicilur ct probatur aequalis.


Divinitatis

Bona
,

quoc et diflerenfiam

cxcludit
:

et est

cum
enlm
lis

Filio

Palrem signat, cui

Filius

sit ffiqualis
;

non

diversa, nec singularis aequalitas

quia

nemo aqnaest

ipsc sibi solus est.


sit

Ergo Evangclista interpretatus

qnid

proprium Filium Dei se dicere, hoc est, aequaid

lem

se faccre Deo.

LXX. Unde

secutus Apostolns dixit

Non rapinam
quis

arbitralus est esse se aequalcm

Deo^
,

Quod enim
in

non habct, rapere conatur. Ergo non quasi rapinam habebat jequalitatem cuni Patre

quam

substanlia sui
addidit
,
:

tanquam Deus

ct

Dominus

possidebat.

Unde

Formam

servi

acccpit^

Contrarium utique servus


,

et

fequalis. /Equalis ergo in

Dei forma

minor

in susceptionc

carnis, et hominis passione. Nam quomodo cadem posset minoresse lequalisque natura? Quomodo autem si minor

Joan. V, i8.

Ibid. 19.

' Pliilip. 11, 6.

<

Ibid. 7.

, ,

DE FIDE,
est,

LIB.

II.

^l

cadom similiter facit, qnie Paler facit? Nam quemadmodiim cadcm operallo divcrsra csset polestalis? Numquid sic polcst minor, queniadmodum major operari ? aut
una opcratio potcsl csse, ubi diversa subslanlia csl?

LXXl. Ilaquc nccipe Christum secundum DlvinitatPm mlnorem noii posse dici. Ipse loqultur ad Abraham i Per
:

me

Ipsu!7i

juravi'. O.stcndit

aulem Aposlolus eum qui


sic
alt
:

pcr se jurat, minorem esse non posse. Ilaque


Abralirc

cum

rcpromIs'ssel

Dcus
tc, et

quoniam
ipsum
,

nullum
dicens
:

aliudi

majorem habcbat,

juravil per se

Nisi

bcncdlccndo bcncdixero

muUipilcando mulet

liplicavero te^.

Ergo majorem nou habuit Ghrislus,


:

ideo pcr se juravll. Et bene addidit

majorem se Deus non liabet^ LXXII. Aut si volunt de Palre dlctum vidcri rebqua non cohaerent; ncque enim Pater visus est AbrahTc, nec Deo Palri pcdes lavit, sed ei in quo futuri hominis est figura. Denlqne Filius Dci dicil Abraham diem meum

,
:

Homines enim per jurant; quia homincs majorem habent,


a

vidil, et gavisus est''.


vidit.

Ipse est ergo qui per so juravit

quem Abraham
vinilate

LXXIII. Et revera quomodo majorcm habet

qui Diest
dis-

cum
non

Patre
est
:

unum

est^ ?

Quod enlm unum

dissimile

inler

majorem autem minoremque

crclio est.
nis

Ergo dc

Filio et Palre praesentis docet lectio-

exemplum, quia nec Paler minorem habet, nec ma;

jorem Dei Fihus

cum

in Palrc ct Filio nulla dlstantia

Divinilatis sit, sed


Gen.
x\ii, 16.

una majeslas.
Ilebr. vi, i5,

4.

'

IhiJ.

iG.

jojii. viii, 56.

Id. X, 5o.

S.

AMBBOSII

CAPUT
Objicientibus Filitim,

IX.

cum a Patre

sit mitisus,

eo utique

minorem esse, respondetur illum etiam a Spiritii mlssum quo tamen minor non habeatur. Addilur
,

etiam Spirilum mitti a Palre

et

Fillo^ ut utriusqne
/JI/ic

operalionum

U7titas

desi-inclur.

admoncmur

sedulo dlstlnguendum

quce. iocutloncs
:

Christo ut Deo^

quceve eidem ut liomiai convenianl

quaru/n exempla

non pauca subjiciuntur exponunlarquc

LXXIV.

Nf.c illud sanc meiiio,


qiiia

quod solcnt oblcndcrc


cnim
ct ininor
;

ininorcm esse,

missus

est. Si

celur, el honorificenlia; doccUir aequalilas

non docum ila omnes

honorificent Fllium

sicul honorificonl
,

Pulrem', conslat

60 minorem non esse

quod missus

csl.

LXXV. Non

ergo humani scrmonis an^uslias, scd vcr,

horum charilalcm inlucre quia Dominus noslor Jesus

operibus crcde.

Considcra

Christns in Esaia loculus est

ab Spirilu sanclo csse se uiissuin^.

Numquid ergo
Habcs

Spiigl-

ritu u)inor Filius, quia missus ab Spiritu esl?

tur scrlptum
se
:

anum,

mlssum Inquit, primus et ego In iTleret manus mea rundavit tcrram dextera mca soli Ego davlt coeUim; ct infra loculus sum et ego vocavi; adduxi eum et prosperum iter cjus feci. Accedile ad me, et audite haec non in occullo ab initio lo,
,

quod Filius Ego snai

Patre el Spiritu ejus dicat csse

culus sum.
'

Joan, V,

Cum fierent, 23. Isai. txi,

illic

eram

et

aunc Dominus

i.

DE VIDE,
inisit

LIB.

II.

-3
fecit et

mc,
;

el Spiritus cjus'.
clicit a

Ulique qul ccelum

tcrram

ipse

Doinino et a Spiritu ejus esse se mis,

sum. Videtis ergo quod simplicitas sermonis


misslonis
Spirilu.
sll.

non

injuria

Ipse igitur mlssus a Patre, Ipse est missus ab

LXX\

I.

Et ut cognoscas nullam majestatis esse dislan:

liam, etiam Filius Spiritum mittit, sicut ipse dixit

Cuui

vcneril autem Paracletus,

Binco, Spirilus veritatis,

qucm ego mittam qui a Patre meo


esse
ille

vobis a[Palre

procedit".

ilunc cuuidem Paracletum eta Patre pra docuil diccns Paraclctus autem
:

mitlendum su\ ide

Spiritus sanctus,

qucm

niillct

Palcr in nomine meo'.

r.nitalcm
:

quia queuj Dcus Paler millit, millit et Fillus


millit Patcr, uiitlit
,

et

qucm

et Spiritus. Aut si nolunt Filium missum quia dextcram Palris Filium leglmus; Ipsi de Palre quod de Filio abnuunt, falebuntur nisi forte ant alterum sibi Palrcm aut allerum sibi Filium inveniant
:

Arriani.

LXX\
nos; quia
sione

IL Sileant igitur inanes dc sermonlbus quaestio-

rcgnum Del
,

slcut scrlptura est,

non
''.

In

persua-

vcrbi cst

sed

in oslcnsione

vlrtutis

Scrvemus
et

dl^iliuctioucm Divinitatiselcarnis. l nus inutraqueloquilur

Dei Filius; quia

in

eodem

ulra(]ue natura est

si

idem

loquilnr,noiiunoscraperloquiturmodo. Intendeineonunc
gloiiam Dei, nuncbominis passiones. QuasiDeus loquilur
qua3 sutit divlna.quia

sunt huujana, quia in

^erbum est quasi homo dicilqua) mca substantia loquebatur.


:

LXXVIII.
sccclo^

llic

est

panis vivus

qui

dcscendit
:

de

Panis hlc caro ests sicut ipse dixit

Ilic

panis

quem ego dabo,


de ccelo, hic
"

caro

est
12-16.

mea es'l^ liic est qui descendit quem Patcr sanctificavit et misit ia
,

Isui. xLviii,

Joan. xv,
5a.

a'j.

^ Iil.

mv,

26.

(Jor.

II

4.

Joaii, VI, ,5i.

6 Ibifj.

74
hiinc

S.

IMBROSII

mundum. Nec
, :

ipsa littora nos docet sanctificallone

Divinitatem egnisse
dixit

sed carnem. Denique ipse

Dominus
;

Et ego memetipsum sanctifico pro


et sanctificaUir in

ipsis'
,

ut

agnoscas f[nod

carne pro nobis

et

Di-

vinilate sanctificat.

LXXIX.
cst

Hic idem est

qnem

Pater misit, sed

Factum

ex mnliorc, factum snb lego^,


qni ait
:

ut Apostolus dixit. Hic

Spiritus

Domini snper me, propter quod

nnxit

me
:

crangolizare pauporibus misit me'.

Hic esl

qui dicit

Mod doctrina non est mca, sed ojns qui misit mo. Si quis voluerit vobmtalem ejus laccrc, cognoscet dc doclrina, ulrnsn exDeoest, an ogo a me ipso io9qnar\ Alia ergo ex Doo doclrina, alia ox homine. Itaque Jnda^i cum doctrinam ojus secnndum hominem
qnaGrercnt, et dicercnt
:

Quomodo

hic lilleras novit,


,

doctrina, non

Mea et dixit mea^ nam cum sine eruditione litterarum doceat, non quasi homo, sod polius utDens vide-

cum non

didiceril?
es-t

res])ondit Jesns
;

tur docere

qui doctrinam non didicerit, scd invenerit.

LXXX.

Adinvenit enim
est.

omnem viam

disciplinae,

ul
:

supra loclum
Ilic est

Nam

ntique de Fiilo Dei dictum est

Deus

noster, et

non ;cstimabitur

alius

ad eum,

qui adinvenit

svisus est, et

omnem viam disciplinae. Post cnm hominibus conversatus

haec in ierris

est^

Quo-

modo

ergo secundum Divinilatem doctrinam suam non

habet, qui adinvenit

omnem

viam

disciplinre,

anleqnam

quomodo minor, de quo dictum est Non aestimabitur alius ad eum? Utiqueincomparabilis dicitur, ad quem nemo alius aestimari potost sed ita incomparabilis, ut Patri nequeat anteferri. Quod si
videretnr in terris? Aut
:

Joan. XVII, 19.

17.

Ibid. i5.

Galat.

iv, 4.

Luc. n, 18.

<

Joan.

vii, 16,

Baruc.

iii, 5^),

et seqq.

DE FIDE,

LIB.

II.

^5

Patre dlcttim pntant, implclalom Sahcllii non evadent, ut


Palri snsceplionem

hnman;e carnis

altribuant.
:

LXXXI.
qnac et

Persecpiamur scquentia

Qni

semetipso

inqnit, loquilur, gloriam

suam

qua^M-it^

Vidc unitatem,
,

Patrem signat
:

et Filium.

Mon

potcst non csse

qni

loquitur
in

sed non potest a semelipso esse quod loquilur,

quo natnralitcr cx Patre sunt omnia.


:

LXXXII. Quid esl autem Glorlam suam qnaerlt? Hoc cst, non dlvisam a Palre j;lorIam nam ullque ct Ver;

bum Dens
est, slcut

habet glorlam. Denlque

dlcit

IJt

videant glo-

riam meam''.

Scd

illa
:

Vetl)i gloria

eadem

Patrls gloria

scrlptnm

esl

ria est

DeiPatris^

Ila ia;Itur

Dominus Jesns Chrislus in g!osecundnm Divinltatem Dei


Filli

Fihus suam gloriam habet,ntPalris et

una

sit

glorla

non

est

ergo

rainor

in
,

clarilate

quia

una

gloria

non minor Dlvinitale


Chrislo
esl.

qula

plenilndo

Divinitatis

in

LXXXIII. Et quomodo,
venit hora
,

inqnls, scriptum est

Patcr,

clarlfica
,

Fiilum tuum''?') Qni hoc dicit,


Indiget.
leglsti
;

clarificatione, inquis

Huc usque oculos habes


scquilur cnlm
:

qnod reliquum

est

non

Lt Fllius

tuus clarificct te^

Numquid etPater

indiget, qui cla-

rificandus a Fillo est?


'

Joan.
5

11, i8.

Id. xvii, 7\.

'

Philip. n,

u.

<

Joan. xvii,

i.

Ibid.

7^

S.

AMBROSII

CAPUT
Objeclloncma
operalioncm

X.

F Uii obtdienlla dcsumplam


unam
polentiani
,

solvlt, oslcn-

soquG Trinilatis
cssc

iJivinitalcni alque

addit Ckrislum eliam inatri, qua


,

minor
buissc.

dici

ncntiijuam potcat

obcdientiam

cxki-

LXXXIV.

Paui

modo
:

obcdienliain Filii objicere so

lent; quia scriplum csl

Et specie invenlus

iit

homo,
mor-

humiliavit semelipsnm

factus obedieas usque ad


et

tem'.

Et

hominem

praemisit,

usquc ad

morlem

dixit; ut inlelligcremus
tis

obedientiam morlis non Divinita:

fuisse, sed incarnalionis


,

in

qua

et ofUcia

nostra sus-

cepit

et

nomina.
Didicimus itaque luiam esse polcnliam Triniin ipsa

LXXXV.
tatis,

quam nos

alque post ipsam docuit passionem;

Filius

enim patitur per corporis sacramonlum, Aposlolis


:

Spirilus sanctus infundilur

in

lurspiritus, Deus quoque Paler

Didicimus unam PalriselFilii


liludinem
,

manus Patris commendamaxima \oce slii^nalur. esse imaginem, unam simi-

unam sanclificationem. Didicimus unam cssc operationem, unam gloriam unam quoque Divinitalem.
,

Lnus ergo et solus Deus; quia scriptum est Dominum Deum tuum adorabis et ilii soli scrvies*. Unus Deus non ut ipse slt Pater el Filius, sicnt impius
,
,

LXXXVL

Sabcllius asserit

scd quia Palris ct


'

Filii

Spiritusque

Philii>, 11,7, S,

Dciit, VI,

|3,

DE FIDK,
sanctl

f.IB.

II.

^7

una Dlvinilas

sit

ubi aulein una Divinilas, una

Toluntas, una prccceplio.

LXXX\ II.
essc, et
cjuore
,

Dcnique ut
Ipse

scias et Patrein esse, etFiliuni

unum opus
:

Palris ac Filil esse,

Aposlolum

se-

qiii dlxit

aulem Deus
dirigat

et

Palcr noster, et

Dominus nostcr Jesns


Et Patrcin loquilur,
recllonls est,
el

vlam nostram ad vos'.


:

Pilium loquilur
est.

sed unllas dlSic et allbi lia-

qula unitas polOi>latIs

bos

Ipse autein

Dominus Doslcr Jesus


,

Chrlstus, ct

Deus

cl Paler noster, qui dilexit nos

et

dedit consolalionem
,

.etcroam,

et

spom bonam

in gratia

consoletur corda

nvestra, ct coiificmct^
consolalionis uniias,
porfidia, aul
flectalur.
si

Qnanlau) unitatcm oslendit,'ut


j)luralilas sit
!

non

Contlcescat ergo

raliinc non vincilur, morall humanitale

LXXXVIII. Consideremus quam


njinus
;

nioraliter egerlt

DoJo,

ul nos holiim fidom,

scd eliam niores

doceret.

i\am{[ue in Ibrma
sej)li

liouiinis conslitutus, subdltus erat

el

]\Iariae

\ Auniquid ergo minor


In
in
II,

et

hominibus
:

qui asubdilus? Aliud pieslalis, aliud polcstatis cst


pra^judicat pielus j)olestali.

sed non

quo ergo

logis

subdiluin
ni;ilii.

Palri? In coipore scilicel,


'

quo erat subdilus


i5, i6.

Tlie.=-s.

111,

11.

Tlitss.

'

Luc. n, oi.

r;8

S.

AMBROSIl

CAPLT

XI.

Proponit eum Arrianis humaniter agere


plo vulnera vino
et oleo

Cliristi

exemcoeleste
is

curantis
,

ad quod

medicamentnm

otmies invitans
et

quo consilio
tradit.

car-

nem
nos

induerit

qua

uliiitate,

Ilinc aperit

quanlum

prosit fldem liabere

omnem

qua Cliristum propter infivmitalem suscepisse cognoscimus ,

cujus Divinitas in passione erumpcbat.


intelli^ere est

Ex

quibus

Dei

FiUum

sine subjcctione ulla misfides hcec dispUceat

sum

fuisse

nec

metuendum na

Patri ;

quippe qui in Filio sibi complaeere signiflcet.

LXXXIX. Agamus
illls

et

nos moraliler,
et

persiiadeanius

quod

sibi prosit,

ohsecremus

ploremus anle Doini-

num
narc

qui fccit
:

nos\ Non cnim

vincere volunius, jed sa-

non

insidiose agimus, scd rcligiose

monemus. Socpe
lliericho

flectit

humanitas, quos ncc virtus potuerit supcrare, ncc

ratio.

Denique Dominus illum hominem qui cx


in hilroncs,
,

descendeus, incldit
Legis medicamentis

quem non

aspcrioribus

non prophetico rigore curavcrat,


sanarl volunt,

oleo curavit el vino^.

XC. Veniant crgo ad hunc omnes qui accipiant medicanienlum, quodcta Patre
paravit in ccelo, ex
illis

detuHt, etpraesuccis.

confectum immortalibus
ex|)ers

Hoc ex

lcrra

non pulhilal;

enim

est

omnis natura

hujus confectionis. Divino enim consilio suscepit hanc

Psal. xciv, 6.

Luc. x, 5o, et seqq.

De FIDE,

LIB.

II.

^g
legi esse

carnem, ut ostcnderct legem carnis


mentis.

subdilam

Suscepit carnem, ut quasi liomo vinccret,qui

homines erudirct.

XCI. Quid
trassct?

tale Divinitatem

si quasi Deus exerta potessuam tantummodo inviolabilem demons^ Aut cur susciperct carnem nisi ut tentari se

inihi prodesset,

nalurac atque infirmitalis meae condilione pateretur? Tentari

debuit, coropati mihi debuit; ut scirem


,

quemadmo^icit per

diim tentatus vincerem

compassus evadcrem.

conlinenliam,

vicit

per

contemplum
,

diviliarum, vicit per


,

fidem

calcavit

ambilionem

fugavit iiilemperanliam

lasciyiam relcgavit.

XCII. IIoc mcdicamenlum Petrus vidit,

et retia sua

inslrumenla vidchccl qn;cslus et subsidia, dercliquit, rcnuntians carnis concupisccnliae tanquam corrupljc navi
in

quam

quasi senliua qu.edam mullaru;!) ingredilur pas-

sionum.

Magnum

crgo medicamentum, quod non sohmi

cicalricem velusli vuineris amputavit, sed eliam causam


passionis incidit.
fides ihesauris

omnibus opulcnlior!

o vuhicrum noslrorum, peccalorumque medicina pneslanlior

XCIII. Consideremus quia nobis prodest bene crcdere.


Mihi enim prodest scire quia propter
pit

mc

Chrislus susce:

meas

infirmitales,

mei corporis
pro
,

subiil passioncs'

pro

me peccalum,
diclum
subjectus, pro

hoc
^
,

est, pro oiuni

homine, pro
in

me

malc-

fiictus est

mc

atque

me

subdilus atque

me lapis, pro me rae scrvus, pro me filius ancillae, pro me diem judicii ignorans, pro me nesciens diem aut horam. XCIV. Nam quomodo posset diem ncscire, qui dies fecit et lempora? Quomodo posset diem ignorarc judicii,
agnus
pro nie
vilis,

pro

qui et
'

horam
Liu, 4-

futuri judicii expressit et


v,

causam? Factus

Isai.

'2 Cor.

ai.

8o

S.

AMP.ROSII
,

ergo maledictum non secundum Dlvinitalem

sed secun-

dum carnem;
npendet
et ideo
flevit,

scrlptum est enim

Maledlclus omnis qui


ulique pepcndlt;
susccpit. Ille

in ligno'.

Secundum carncm
:

maledlctnm, qul nostra maledlcta

ne tu

homo

dlu lleres

Illo

injurlas passus est,

ne

tuam doleres. XGV. Grandc remedlum, solatinm Iiahere de Ghrislo. Ille enim pro nobis h;cc pallenliiis lulit et suniusqui patienter haGC pro Illius noniinc !"crre ncqueamus! Quis appelltus non discat ignoscerc qiiando et |jro porseculotu injuriam
,
,

ribus suis Ghrislus etiam cruclfixus orahal?

ides-nc

illas

quas tu pulas Ghristi


dc remedlls noslrls
illae

infiruiltates, luas es>e vhtiitcs?

Gur
illa

ei

quieslloncm rnovenius? Lacrymae


ilii

nos lavant, fletus


si

nos abhumt, ac duliltalio


,

nos firmat; ne tu

coeperis dubltare

desperes.
j;ralia.

Quanto

major

est injuria, tanto


in ipsis

uberlor debetur

XGVI. Sed

injurlls

cognosce Dlvlnitalem. In
lenobra% terra treallud baec
,

cruce pcndebat, et elemenla elomniascrviebant^. Solrcfuglt, dles occidit, obfusae ctcircumrusac

mult

non Iremult qul pepcndlt. Quid


in

quam
:

Auctorls reverentiam signantPQuia

cruceest, vidcs

quia

non vides. Quia mortem gustavit, legis quialatronem quoque ad paradisum invltavit', non legis. Mulleres flentes intueris ad lumulum non intueris
,
:
,

regnum Dei donat

Angelos cxcubanles

*.

Quid

dixerit legls

quid gesserit

non

legis.

Dicis

Chananaeae mulieri dixisse


nlsi

Dominum

Non sum missus


:

ad oves quae perierunt domus


id

j)Israel'
fccit.

non

dicls,

quonlara

quod ab ea rogatus

est,

id signiflcat,

XCVII. Unde intelligere tc convenit, quia missus non quod alieno sit coactus impcrio, sed quod
Deut. XXI. a3.

XX, la.

Matlh, xxvii, 5i.

Luc.

xxiii, 45,

Joan.

Mallh. xv, a^,

DE
volnnlarlo funclus
oslcnclis Piilris. Si
sit

FIDi:,

I.IB.

11.

8l

aibllralu
,

alloquiu
,

conlemplum
polcrnorum
,

cnim

ul lu inlerprelarls

fanuilijs prcxceploruni Clirislus


solls cjus incolis

vcnerat

in

Jud.xam

ut

mcderelur, et Clianana;oc prlus filiam, ut

Icglmus, liberavit; non utiquealieni (iiltexeculor imperii,


scd volunlariilibcrarbitrii. Lbi aulcm libcrtas volunlatls,
ibl nuila

pracvaricatbmisslonis.
iSec vereare
Ipse dicat

XGVIII.
rillus;

ne diapliceat Patri, quod

fecit

cum

Quaccumquc

placita sunt ei,


facio
,

facio
facil*.

sempcr';

et alibi

Opera quac ego

ipse

Quomodo
juslificavit
'.

crgo

Palri

poluit displlcere,

quod

ipse fecil
cst,
1

perFilium? Lnus enim Deus,


circumclsionem ex

sicul scriplum
,

Qui

fide

et praepu-

tium per fidem

XCIX. Omuia
nies sic

iegc

omnia

dliigentcr

adverte
in

inve-

demonsirusse sc Chrislum, ut Deus


:

homine

cerncretur

nec maHliosc acclphis de Patre Flllum glo'


audias Palrem in lillo

rianlem
Jonn.

cum
VII!,

complacentcm^
Bom.
jn, 56.

29.

Id.

xiv,

12.

MaUli,

XMI

^.

LIX.

8a

8.

AMBROSH

CAPIJT XII.

Chrlstum in personajudicis consideratum Catliolici an Arriani melius sibi concilient , inquiritur. Oljectio
propter judicis scssionem ac Palris voces exorta
solvitur
;

dis-

demonstraturque nullam in Filio nec subsig?ii/icari,


,

jectionem

nec pra^lationcm

nique ex ylngelico
nitatem
,

quod scdeat a Patre invitatus quod ad ejus dextrnm sedent. DeTrisa^io pcrsonaium in Dco Tri-

ac simul unitatem natura; signi ficari de-

claratur.

C. Sed

si

moralibus

flectl

non queunt, provocemus ud

juclicem. Ad quem tandem ibimus? Nempe ad eum qui judicium habct. Numquid ad Palrem? Scd Paler non omne enim judicinm dcdil Filio^.n judical qncmquam Dedit uliqiie generando, non larglendo. Vide quam te
;

noluerit Filio suo derogare


CI.

ut tibi

ipsum jucJiccm daret.


prudentis actoris est

Videamus crgo anle judicium quis causam meliolu.

rem babeal; ego, an


prius conciliare sibi

Nempe

judicem. Houiinem honoras,

Deum

non honoras? Quid crgo conciliat cognitorem, honorifiquod non est; cenlia, an injnria? Pone me pcccasse num ofl^enditur honore suo Chrislus? Peccamus omnes
,
:

quis ergo vcniam promcrebitur

qui defert honorificcn?

tiam

an qui irrogat contumelian)

Cll.
ipsa
I

Aut

si

te ratio

non movet, species saltem

judicii

commoveat.
V,

Altolle oculos ad judicem tuos, intuerc

Joan.

21.

1)E

FJDE, LIB.

11.

83

qnl sedcal, ciini quosedeat, ubi sedeat. Sedet Christus

ad dexleram

Palris.

Aut

si

oculis lioc
:

hendere, audi dicenteui Prophclain


nniino nico :Sede ad

non poles conipreDixil Dominus Do-

dexlcram Palris
Iraris

Filiiis.

dexlerammeam '. Sedet ergo ad Dicnunc qui de saecularibus arbl,

aeslimanda divina

num

libi

videatur inferior qui ad

dexleram sedelPNum
esse pietalis

injuria P;itris, quia ad sinistramse-

del? Paler honorat, etlu injnriam pulasPPatcr mavult id

excmplum.etluputaspra^ccplionisimperium?

De morle
CIII.

surrcxit, ct ad

dexleram Dei scdet.

Sed

Dixit, inquis, P;tler.


et pradicit Filius

Accipe eliam ubi

non

dicit Paler,

Amodo
:

videbilis

Filiuin

hominis sedcnlcm ad dexleram


dicit;

virlulis^.

Et

hoc de assuniptione corporis

huic dicit

Sede ad
iu'

dexteram meam.
In hoc

Mam

si

de aelerna sede Divinilalis


si

quiris, inlerrogatus a Pilalo


ait
:

ipse essct rex Jud<x'orum

sum nalus^ Unde


,

esse nobis uiile


gralia
,

si

et Apostolus monel hoc Cluislum non ex praccepto, neque ex

sed quasi dilcclissinuim Filium ad dcxieram Dei


Sic

sedcrc credamus.

Quae sursum sunt quaGrile, ubi Chrislus est ad dexteram Dei sedens quae
:

enim habes

sursum sunt

sapile''. IIoc est

crederc quia Chriftus ut

enim superiora sapere, scdeal, non qna.^i jussus obse

quitur, sed quasi Filius dileclissimus honoralur. Propler

ralioncm ergo corporis


n

dicit

Sede ad dexleram

meam

douec ponam inimicos luos scabeilum pedum tuorum^ CIV. Quod si el hocad calumniam trahis quia Paler cliam Paler trahit ad P'i Ponam inlinicos luos dixit
,
:

liuin,

quos Filius suscilet atque


polest venire ad

vivificct
nisi

inquit,

me,

Palcr,

Nemo cnim, quimisitme,


in
"hy.

altraxerit
'

eum
1.
>

et

ego resuscitabo

eum

novissimo

Psal. cix,

Mallh. xxvi, 64.


,

Joan. xviii,

Coloss.

III,

2.-5

Psal. cix

1.

6.

g^
,)dic'.

S.

AMBROSIl

Et

tii

Filium Dei pro infirmitiile dicis esse sub-

jecluui, cui Paler allrahit,

qnos

ille

iu novissinio dic

qua regsnscitet? llscccinc libi vidoturesse siibjoctio, in num Piitri paralur, cum Palcr ad Filium trabat, cl calumnise locus non
sit,

cum

aliquid pra-feratur? Ilaec

quod
rat

et Pater Filio

et

Palri regnum Filius tradal, ncc cnim documenla pictutis sunt, Filius Patri Iriidat; ila enlm sibi
,

Iradunt, ut neque
:

ille
,

qui accipit

quasi alicnum acqui-

nec qui Iradit

aniitlat.

CV. Ad dextcram quoque scdcrc nulla pra^lalio est neque ad sinistram lujuria Diviuilas euim gradum nescit,
;

ncc loco allquo circumscribilur, nec tcmporibus definitur. Angustis animis homines isla pensamus. Nulla diflerentia chiirllalls, nulluai discrlmen csl unllalis.

CVI. Scd cur longius cvagiuniir ? Circumspectasli omiidvcrllsli Angclos praidicantes. llli vidlsii judiccm nia
,

laudant, ct tu viluperas

Dominalioncs
!

ct Polcslates

ve:

nerautur, cl lu caUunniarls
,

Ador;mt oinnos sancti ejus

non adoral Dei Fillus non adorat Sj)Irilus sanclus. Scraphim dicunt Sanclus, Sanclus, Sanclus^. C\ 11. Quld slbi vult sub uno nomine sanclilatis Irlna
:

repctitlo? Si

trlna

repelillo,

cur una laudatio? Si una


nisi

luudatio

cur trlna rcpctlllo? Trlna rcpctilio cur,

quia Pater et Filius el Splrilus sanctus sanclllalc


sunl'.^

unum
bis,

Non

dlxlt

scmcl

ne Fih'nm sequestrarct

non

nc Spirilum praelerirel
gerel.

non quntcr, ne crcaluras conjun-

El ut ostenderet Trlnil!is
:

unam

csse Deitalem
;

cum

lertio dixissel
:

Sanclus, Sanclus, Sanctus


:>

ad

didil singulariler

Domlnus Deus sabaolh'.


non adorat
i,

Sanclus

igilur Pater, sanclus Flhus, sanctus et Dei Spiritus.

Ado-

rulur igilurTrlnllas
Joau.
VI,

laudatur TrinlSas,.
7.

non

44

I>ai- >

^.

Joan. Vj

< IfaT.

vi, 5.

DE FIDE,
laudat.

LiB.

IF.

85
cl ^icul

Ego

nialo sicnt

Scraphim crcderc,

omnes

PoleiSlales Virtutesque coelestes adorare.

CAPLT

XIII

Continuala jucUcli Dominici allegoria

blaspliemas

SabcUianorum ct Manirhteorum de suojudice opinioncs Ambrosius paucisrtfelUt. Deindc


,
,

Arriannrum

proposilis Chrisli de ca'teris suis advcrsariis expostu-

tationibus

judicium

sibi mitius

futurum

sperat.

GVIII. Igitur prosecutionem

admodum
Ego
et iile
:

concilies tibi judicem. Uic sane

tuam videamus, quemdic, inquam


,
:

te, Chrislc, pulo esse dissimilcm Palri.

Respondebit
in

Discerne

si

polcs;

dlscerne

inquam,

quo

putcs esse dissimllem.

CIX. Dic aliud


pondebit

Crealuram, inquies,
:

te arbitror. Pies-

et Christus

Si

duorum hominum teslimonium

verum
qiil

csl, tu

nec mihl, nec Patri sallem crcdere debuisli,

genllum nominavil?
intjnics
,

CX. Bonum,

u(g(>.
libi

Dicct ct

ille

Fiat

tibi

secnnduin Ildcm luam, ut

bonus nou sim.


:

CXI. Omuipolcnlcm non

arbitror. Respondit et ipse

Non possum crgo

libl

tua peccala donare.


:

CXII. Subjcctum dico. Rereret ad hoc


bertalem ac veniam ab eo petis,
esse

Cur

igltur li-

quem

pulas pro servilio

subjectum?

CXIII. Video haerere prosecutionem tuam: non urgeo


quia peccalorum

meorum

Ipse

sum

conscius. Noii invideo

86
veniam
;

S.

AMBROSII
:

quia ipse opto indnlgenliaru

AOtum tnum
:

scire

desidero.

En

allogo

apud judlccm desideria tua

non prodo

crimina, soriem luorum oxj)eclo votorum.

CXIV. Dic ilarjue ea quae in communi voto snnl; dic, inquam Domine, fac me ad imaginem Dei. Respondebit ille? Ad qiiam imaginem ? Qnara negasti ?
:

CXV.

Dic
te

Fac

me

incorruplibilem. Referet ntiqne


,

Quoniodo

incorruptibilem lacerc possum

quem

tii

creatnram dicendo, capaccm


Inisti? IMorlui

corruj)libilitdtis
',

esse vo-

resurgenl incurrupli
cernis?

el tu incorruptibilera

dicis

quem Deum
I.

CX\
las

Dic

Boniis esto mihi. Dicet


te

tibi

Quid postn:

quod nogasti? Ego


,

bonum

esse volni, cgo dixi

Esiole sancti

quoniam

ipsc sanclns

sum

el tu

mihi

id

negare conlendis

? et tn

expectas veniam peccatorum?


,

Sed nemo pole^t donarc peccala nisi solus Dcus. Itaque cnm verns et solus tibi Deus non sim, non possnm uli(jne
tua peccata donare.

CXVII. Haec Arrianns


inqnit,

dicat, et Pholinianus
:

Nogo

te,

Deum. Respondcbit ei Dominns Dixit insipiens Non est Dsus^ De quo diclura putas, de Judaso, de genlili an de diabolo? De quovis dictum sit,
in cordesuo:
,

Pholiniane, tolcrabilior est

ille

qui tacuit

tu vero et

voce ausus os dicorc, nt insipiente insipieuiior probaberis.

Negas ergo, inqnit,


jet
filii

Deum cum
:

cgo dixerim

Dii eslis,

Excelbi

omnes^
?

Et tu

Deum
:

nogas, cujus opcra

divina circumspicis

CXVIII. Dicat

et Sabellianus

Ego tcipsumPatrera

et

Filinm et Spirltum sanclum arbilror. Respondebit et Do-

minus
'

Non
sv,

audisi* ?Jrcni,

non audis Filium. Numquid

Cor

5?.

lcvil.

xi\.

'

l'al.

xi.i,

i,

ct

m,

i.

<

Id.

LXNXI, 6.

DE FIDE,
hic ulla confiisio csl
?
:

LIB.

II.

87

Scripliira ipsa le docet


Filiuni esse,

Palrem

csse,

qui detulit judiciuiii


disti uie
t

qui judicat.
;

Non au-

dicentem

Solus non

sum

sed ego, el qui mi-

sit

n)e Pater*.

CXIX. Dicat
trie

et

Manichaeus

Ego auclorem
ei
:

carnis nosfacies in

diabolum credo. Respondebit


esse,

Ergo quid

cuileslibus?

Vade ad auclorem tuum. Ego eos volo me-

cum

quos dedit mihi Paler.


,

Tu

te a

uiabolo creatum,

Maiiichice

arbilraris

ad

illius

ergo fcslina sedem; ubi

ignis ct sulphur, ubi

non restinguilur ejus incendium, ne non nomina;

unquam pcena

morialur.
,

CXX.
quid
debit his

Mitto aha ha.'relicorum portenla

eis erit judicii,

quae erit forma senleDtiae? Piespon:

omnibus
et ex

et illc moraliter

Populus meus, quid

feci libi,
te
,

aut quid contrislavi le"?

Nonno ex ^gypto

eduxi

domo
:

servilulis hberavi lc?

CXXI. Sed parum


scrvilutis eri|iuisse

est

ex

^gyplo

Hberasse, et ex

domo

plus est le i|)sum dedisse pro nobis.

Dices ergo

Monne

veslras

omnes

suscepi injurias?

Nonne

corpus

meum

pro vobis obtuli? Nonne


Divinitatis mea3
,

morlem

appelivi

quod non erat

sed vestrae redemplionis?

Haeccine referunlur gratia^? lloc profecit sanguis


sicut in Propheta ipse

meus
in
?

jam

dlxi

Quae

ulililas
'

san-

guine

meo

quia descendi in

corruplionem
,

Hoc
isla

ergo profecit, ut
susllnui.

me

impie negarelis

pro quibus

CXXII. Ego vero tunc


peccatorum
niihi ipse

Doraine Jesu
,

sim conscius

etsi gravium dicam lamen Non


, :

lenegavi; hubes quod ignoscas

fragilltati carnis.
:

Delic-

tum

fateor

peccatum non abnuo


^

Si vis, potes nie

nmundare^
'

quia hoc dixlt, enicruit.

Ne, quaeso,
10.

in

Joan.

vi!i,

29.

Micli.

vi,

5.

'

py^l,

x\ix,

Mdllb.

viit, a.

88
>)

S.

AMBIVCSII

jiicllcinm inlres

cum

servo tuo'.

Non

quaero ut judices.

scd ut ignoscas.

CAriT
Judicis exponit stnltntiani
;

XIV.

discussisque adversario'

rumcavHlis, ab ca provocationem non dari planum


facit.

scio, jndicatnrum dico?

CXXIII. QuiD putamus Chrislum judiccUurum? Ego Imo jam jtidicavit. Tenemus ejus
:

sentenliam

Omnes

inqnit, honorificent Fiiinm, sicut

t>honorificanl Palrem.

Qui non honorificat

Filiiim

non

honorificat Palrem, qui misitiiium'.

CXXIV.

Si

displicet scntenlia, appella


delulil.
tibi
:

ad Palrem

rcscinde jndicium. quod Paler

Dic qnia dissimi-

lem habet Filium. Respondebit

Ego ergo meniitns

sum

qui dixi Filio

Faciamus hominem ad imaginem

et similitudinera

nostram'.
creavit.

CXXV.
adorasli
,

Dic quia

Respondebit

libi

Cur ergo

quem creaturam pntasti? CXXVI. Dic quia minorom gencravil


:

Filium. Respon-

debit

Melire (i5)

vidcamns.

CXXVII. Dic quia ei non debulsli credere. Referet ad Non tibi dixcram Hic est Fillus meus dilecllssimus, in qno complacui, ipsum audite^? Quld est, Ipsum audlte? Dicenlem utique Omnia qurc Pater
hoc
: :

Psal.
,

cxLii,

a.

Joai). V,

aS.

Gen,

i,

26.

<

MhI'1i

xwi

5.

nE FiDE,
whabel, nipasunt'.
n

LIB.

11.

89

Hoc

aiiclicrnnt Aposloli, sicut scrip-

lum

est

<'Et cccideriinl in
*

faciein

suam

et

limurrunt

nvalde^,

Si cccidcrunt qui confessi sunl.


?

quid racient
:

qui negarunl
palieliu';

Scd

iilos

Jesus

leligit el levavit

vos jacere

ue videalis gloiiam,

quam

negaslis.

CXXVIII. Videamus ergo quoniain quem


honorificamus Palrcm
nire possimus.
ut

Filius

dam-

nat, ct Pater damnal. Et ideo honorificemus Filiura, sicut


;

pcr Filium ad Palrem perve-

CAPUT XV.
Modesle scntil de opere suo
sujjiretc; cuin
:

dicii

tamcn ad fldem
tot locis

illud

divime gencmtioni

Scripfura
apprccaeoSt

sufjrw^etur, cui obsurdescunt Arriani.

Uorum pervi,

caciamjudaicce plane siniiUtn patcfacicns


tur
illis

veriiatis aniorem.

Posiremo dcsercndos
,

utpote hcHreticos et Antickristos

docet.

CXXIX.
Quod
si

H.c

ego

imperator Auguste
,

carplim ac
digessi.

Lreviter impolita njagis proposui

quam enodata

qua Arriani inconsummala arbilrantur, ego vix


:

laleor inchoala

si

qua adhuc superesse opiiianlur, ego


fide-

prope omnia; infidelibus onim lolum deest, abundal


libus.

Denique una confessio Petri abundavit ad fidcm Christo Tu es Chrlslus Filius Dci vivi*; sat est enim
:

generationem scire divinam

noa divisam

nou diminu-

tam (i4)

>

non derivatoriam, noa crealam.


10,

Jcan.

xvit,

>

MeUli. xvi!, 6.

Id. xti, 16.

90

8.

AMBROSII

CXXX. Hoc ellnm totls Scripturarnin exponitur librls, necadhuc ab impils crcditur Incrassatum est enim , ut
:

scrlptnm est, cor populi hujus, et auribus graviter auadierunt, et oculos snos gravaverunl

ne quando oculis

suis videant, et auribus audiant, et

corde inlelligant'.

Nainque, more Judaico, aures suas Arriani claudere solent, aut sercre tumultus, quoliescumque
andllur.

verbum

salutis

CXXXI.
non soleant
tuum.

Et quid

mirum

si

humanls vocibus credere


Filius Dei

infideles, qui

non credunt divinls?


:

dicebat, sicut habes in Evangolio


\

Pater, clarifica

nomea
:

ox Palris de coelo audita est dicentis


,

Et

clarificavi

et

iterum clarificabo^.

Infidcles hoec audie,

bant, sed non credebant. Diccbal Filius


Piiler; ct dicebant
alii

respondebat
illi'
;

Judai

Tonilruum
est ei.

factuui est

dicebant

Angclus loculus

CXXXII.

Piiulus
*,

quoque,

sicut scriptum est in Acti-

bus Aposlolorum

cum voceChrisli vocareturad

gratiam,

pluresque comilcs pariter incederent, solus vocem Christi


audissc se dixit.
dit, ut credat
:

qui non crcdlt,

Adeo, sancte imperator, qui credit, aunon audil; sed nec vult,,
qiiod in

nec potest audire, ne credat

CXXXIII. Alque ulinam,


lent,

me

est, audire vel-

ut crederent

audire

su3ludine, ut verum qnaercntes


nanles. Scrijiunn cst

charitate et maanon verilatem impugenim, ut non intendamus Fybulis


,

cum bona

et genealoglis interniinabilibus, quae quaesliones magis


praGstant

quam

aedificationem Dei, quce in fideest. Finis

saulem
tia

pricccpti est charitas de corde puro, et consclenet fide

bona,

non

ficta.

quibus quidam aberranles,


,

coaversl sunt in vaniloquium


Fsai.

volcntes esse legis doclo-

Ti,

lo.

'

JoaiN

mi,

jS.

'

Ibid.

ay.

<

Act.

X, 4.

DE FIDE,

LIB.

II.

6{

nrcs, non Intclllgentes neqne (\ux loqunntur, neque de

Dquihns affirmanl'.
Slullas

Alibi quoqiio ideui Aposlolus dicit

aulcm

cl siuc tliscijjlina quajsliones devila*.

CXXXIV.
lioncs serunt,

Talcs desercndos Aposlolus dicit, qui quacs-

hoc

est, lioerolicos

de quibus

et alibi dicit

quod

Discedent quidam a

fidc,

intCDdentes spiritibus er-

nrorls, et doclrinis da.'mouIorum'.

CXXXV.

Et Joannes dicit

htcrclicos esse

Anlichris-

tos% Arrianos utique dcsignans. Ha3C euim


Slcut enlm de Aulichrislo scriptum est quia

haeresis post

onines haercses ccepil, et ex omni haeresi venena collcgit.

Aperuit os

asuum
cjis,

in

et

blasphcmiam ad Deum, Llasphemare nomen bellum facere cum sanctis ejus^ ita el isli
:

FIIIo Dei derogant,

nec Martyribus pepercerunt

et,

quod

forlasseillc

non

faciet, Scripluras falsavere diviuas. Ilaque

qui dicit quia

Jesusnon

est Clirlslus, hic est Anlichristus

qui negat Salvalorcm

mundl, negat Jesum


;

qui negat

Filium, negat et Patrem

qula scrlptuQi est

Omnis

qui

negatFilium, negat etPatrem^

CAPLT XVI.
Cratiano vicloriam spondcv s eam ab Ezechiele prcedictani narrat. Ex pictate Impcratoris lianc spem con.,

firmat, superiores clades ha^resi


ferens.

OrientaUum acceptas
placalus,fideli

Deum tandcm obsecral, utjam

exercitui, re^ioni, ac duci ferat auxilium.

CXXXVI. Neque
'

vero te, Imperator, pluribus tcnere

Tim.

I.

et

seqq.

II,

18.

Apoc.

XIII, 6.

2 Id.
1

11,

20.

Id. it,

1.

Joaii,

Joan. n, 35.

92

$.

AMBHOSII

debeo bello
spiritns

inteiUiiin, et victricia

de barbaris trophoea mefidei

ditanlem. Progredere plane scuto

septus

ct gladiiim

habens

progredere ad vicloriam supprioribus


et divinis oraculis

promissam tcmporibns,
ct bella
sic

prophelatam.

CXXXVII. Namqueet futuram


Golhorum Ezechiel
:

nostri depopulalionem,

illo

jam lempore prophelavit;


,

enim habes
:

Proptcrea propheliza
:

fili

hominis

et

dic

Gog

constituelur

Nonne in die iila cum habilare populus meus Israel in pace.sur,

hcec dicit Don)inus

ges et venies de loco tuo, ab exlremo Aquilone

et gen-

les

tecum
et

uuillac, sessorcs
,

equorum omnes, congregatio


ascende ad popu-

muUa

magna
etc'.

et virtus copiosa; et
,

lum

meum Isracl
,

ut nubes opcrire terram in novissimls

diebus

CXXXVIII. Gog

iste

Golhus

esl

quem jam videmus


,

exisse, de qiio promlllitur nobls fulura vicloria

dicente

Domino
ndlclt

Et depracdiibuntur eos, qui depraedati eos fuesibi spolia

rant, et despoliabunt eos, qui

delraxcrant,

Dominus. Erilque

in die illa,

dabo Gog,

hoc

esl,

Gothls, locum nominatum,

monumenlum
ct

Israel

multo-

rum virorum congeslum


et

qui supervenerunt ad

mare

per clrcuitum slruet os vallis,

obruet IlHc

Gog

ct

totam mulliludlnem ejus,

el vocabllur
,

Ge Polyandrlum

domus Israel ut purgclur terra^. CXXXIX. Nec amblguum, sancle Imperator quod qiii perfitlic-e alienae pugnam excepimus, fidci calhollcas in
Gog;
ct

obruet cos

te vigenlis
dlvituTe

habUuri simiis auxllium. Evldcns enlin anlehac

Ibi primum fidcs Romano imperio frangcretur ubi fracta est Deo. CXL. Non libet confcssorum ncces, tormenta, exilia

indignalionls causa prc\'cessil; ut


,

piorum sacerdotia prodilorum munera. Nonnc de Thraciae parlibus per Ripensem Daciam et Mysiam
recordari
, ,
'

Ezfch xx\Tiii. )4 olseqq.

Id. xxxix,

et ?eqq.

DE FIDE,

LIB.

II.

98

omnemrjne Valcriam Pannonloriim


saciilejiis parilor

lolum

illiim

limilem

vocibus ot barbarlcis molihus audlvimus


vicinia

inhorrenlem? Quid poleral nobis


vchcre? aut
esse cu^lodia

tam

feralis in-

quemadmodum
?

res

Romana

lali

lula polerat

CXLI. Sed jam


Iro exilio,

salis

supcrquc, omnipolens Deus


,

nos'

uostroque sanguinc
,

confessorum neccs,
cluimus
:

exilia

sacerdolum
verlcre,

ct ncHis lanla? impictalis

salls cla-

rnit eos qui violaverint

fidem

lulos csse

non posse. Con

Domine

fideique hisc allolle vexilla.


aquil.e militares
,

CXLII. Non hic


exercilum ducunt
cultns.
:

ncquc volalus avium


,

scd

tuum, Domine Josu


,

nomcn
,

ct

Non

hic infidclis aliqua rcgio


;

scd ea qua; confes-

sorcs miltere solet Ilalia

Italia

aliquando tentala

mulala

nunquam :quamdudum ab hosle barbarodefendisti, uunc etiam vindicasti. Non hic in Impcralore mens luLrica, sed
fides fixa.

CXLIII. Oslende nunc evidcns

lune

majcstalis indi,

cium

ut

is

qui

te
:

verum virtutum Dominum


is

ct cocles-

tis milillas

duccm

qui tc veram Dci virtulem credit csse

alque sapienllam, non teinporalem ulique nec crcatam


sed sempilernam
,

sicul scripium esl, Dcl virlulem et Di-

vinilatem*, tuje majcslatis fullus auxilio, fidei suae Iropbasa

merealur.

Cor.

I,

24.

^4

s.

AMBnOSII

LIBER
CAPIJT

III.

I.

Vbi prcBmisit Atnbrosius quawobrem tractata in prloribus Ubris


,

in his uberius tractanda susdpiat

ob-

jectum

fabularum usum excmplo Scripturw ditum inaxime Uiit cum aUa poclica mcmorantis Sirenas, quce figura^ sunt voUtptatum : a quibus et
sibi
,

PauU verba
tianos,

et

Christi facla oportet avocent Chris'

I.

QuoNiAM, clementlssime Imperator, instrnendi


mandaveras,
Ipse fueras adhortalus

tui

gratla, aliqua de fidc milii scribenda

et ve;

rccundanlem coram eliam


los, qnibus vlas
II.

idco

quasi in procinctu positus, duos lanlum conscripsi llbel-

quasdam

fidei el

semilas demonstrareni.
in-

Sed quoniam nicns prava quorumclam serendis


,

tenta quncstionibus

slylo laccssil ubcriore confici;

luine

quoque

pia

mc

cura clemcnliac ad caetera vocat, volens


,

in pluribus experiri

quem

in

paucis probasli

ea qiiae

perstricta paucis superius sunt, placuil mihi pnulo latius

exequi; nc ea quasi dilfideutia asserlionis descruisse potius,


III.

quam

sccuritatc fidncia3 proposuissc videamur.


lilloris

Et quia Hydroei nominis, et Scyllaei

comsi

paralionem induximus', ut ostenderemus vel rediviva


plantaria cavenda perfidioe
>

vel

famosa naufragia

quis

Vide sup.

lib. i,

rap. iv.

nn FIDU,

LIB.

III.

95

pontra licltum putat colorem disputalionls ejusmodi a poeticis fabulis

derivatum
,

ct cuui in fide nihil

rare possit invenerit

aliquid in
,

quod vitupesermone reprchendit;

agnoscat non solum sententias

sed etiam versiculos poe-

tarum Scripturis insertos esse


IV.

divinis.

Lnde enim

illud

:Hn]us

et

genus sumus*,quod
et gigantes',

Paulus usu proplielico doctns isnrpal? IVam


et

vallemTitanuUi prophetici sermonis series non refugit\


filias

Et Esaias Sirenas, ct

passerjim dixit'. Et Hieremias


in ea
filic-e

de Babylonia inemoravit qnod habitabunt

Sire-

num^

ut ostendcrel Babylonis, hoc est, saecularis confu,

slonis illccebrys

vctusta; lascivinc fabulis


vitT5 litlore
,

qUcC velut scopuloso in islius

comparandas; dulcem resonare

quamdam, scd morliferam canlilenam ad capiendos animos adolescentium viderenlur : quam sapiens etiam ab
ipso poela Graeco inducitur, quasi

quibnsdam prudentiai

su;e circnmdatus vinculis pracleriisse". Ita dilTicile judica-

tum
V.
et

est ante

adventum
si

Christi etiam fortiores

non posse

capi speciosae deliciis vuluptatis.

Quod

poela

ille

perniciosam menlibus hominum,


lasciviae siecularis ille-

subeundis obnoxiam naufragiis,

cebram judicavit; quid nos jeslimarc oportet, qnibus scriplum est Carnis curam ne fecerilis in concnpiscenlia^?
:

Et

alibi

Casligo corpus

meum

et serviluti redigo;

ne

aliis pracdicans, ipse

reprobus cfliciar^?
,

\1.

jejunium saliitem

Non enim per luxuriam nobis Chrislus sed pcr atlulit. Neque ille emerendas gratiai suaj
corporis victus cst, ut esuriret
praeslitit; ut
34.
:

causa, sed noslras eruditionis gralia jejnnavit, Ne.^uo infiriiiitate

sed esLiriendo

snscepti corporis fidem

non solum corpus,

Acl

XVII. 8.

Num.

xiii.
6

xii

*
,

2 Reg. y, 18.

<

Isai.

xlmi, io.
i4

Jer. xxvii,
IX,

59.

Hom.

OJyss.

'

Rom.

xiii,

Cor.

2-.

96
sed etiam infirmilates
*usceplas
,

AMBROSII
corporis doccret a se esse
:

iiostri

sicut

scriptum

est

Quoniam

innrmilales

nnoslras

susccpit, cl Tgriludines nostras portavil*.

CAPUT

II.

Qua corporls
tali

siint

a Chrtsto pro nobls

fusc.epti,

Divini;

non tribiitnda : scrniuluni hanc illum altissimum; quod qui ne^et , cum Patrl ascribere incarnationcm, Cum Deus legifur solus esse, aut solus liabere immorid ttiam InteUi^endum de Christo tum ta/itatem
,

ut

memorata im/nttas decli?ietur, lumquiaeadem Fiac Patris asscritur operatio.

lii,

VII.

CoRPORis

est

igitur,

hoc

est,

nostrum

est

quod
usque

esurivit;

noslrum

est

quod

(levit,

quod

tristis fuit

ad mortem. Cur ad Divinilalcm qujc sunt nostra referuntur? Corporis ost


sic
i)

qnod eliam
:

faclus asseritur.

Denique
factus e^t

habes

Mater Sion dicet

Ilomo

el

homo

in ea, et ipse fundavit

eam Allissimus^ llomo,


cst.

inquit,

factus est,
VIII.

non Deus faclus

Qui autem idem Allissimns, idem homo, nisi et liominum, homo Chrislus Jesus qui iVIcdlator Dei
,
,

dedit semetipsum

redcmptionem pro noLis'? Et hoc

utique ad incaroationem pcrtinel; rcdemptio enim nostra

per sanguinem, remissio per poteslatem, vita per gratiam.

Quasi Altissimus donat,quasi homoprecatur


toris, aliud
>

aliud Crea-

Redemptoris
4.

est.

Distincla licet, unius

tamen

Isai,

tm,

Psa'. lxxxti. 5.

Tim,

i-, 5.

DE FIDE,
aiiclorls bcneficia
qiii

LIE.

III.

^,gy
ille

sunl

decuit enim ut

nos redimcret,

crcavil.

IX. Quis autcm negot Chrlslmn csse allissimnm signi-

ficalum? i\am qui alitor senlil, Dco Palri sacrnmenlum


incarnalionis
r.scribit.

Sed hinc dnbilari non

j)Olcst

quod
est

altissimtis Chrislussit,

cum

clianj ahbi dixcrit

de mvsle-

rio passionis
B

Dcdit vocem suam Ailissimus,


Evangcliu habes
;
:

cl

mola

lcrra'.

El

in

Et

tu,

puer, Propheta Al-

lissimi vocaberis

prxibis enim anlc raciem Domini pararc


Filius.

viasejus^

Qui Allissimus? Doi

Ergoqui

Allissl-

mus Dcus,

Chrislus cst-

X. Et sohis uliqnc

com

dicilur

Deus,

noii separatur

etiam Dci Fihus, Oui cniai AUissimus, solus, sicut scrip-

lum

cst

Et cognoscaiU quoniam

nomcn

libi

Domiuus

In sohis Allissimus

suner

omnem

tcTram''.

ludc etiam lumniam dcrivarc


XI.

illud
,

explosum esl, quod solcnt adcadc Deo scriptum est :QuisoIus


et

fjuia

habet immorlalilalem,

lem';> de Deo enim scriplum

luccm habilat inaccessibicsl qnod cst commune


,

nomen
XII.

Patri ct Filio

Nam

si

ubicumque Dcuaj lcgunt, negant eliam


;

Filium designari
lio

ct impii

sunt

Divinilalis potenliam Fi-

denegando,

ct

incarnalum Patrcm Sabelliana impie-

lalc aslrucre

vidcbunlur. Dicant enini


,

quomodo

illud

non
ait
:

impie de Palre inleliigere possint

quod Aposlolus

In quo et consurrexislis por fidem operalionis Dei, qui


suscitavil illuin a mortuis'';ct advcrtant de soquenlibus

quid incurranl; scquilur enim :Et

cum moitui

essetis

deliclis cL pr;i'pulio carnis veslnc, vivificavit nos


))iIIo,

cum

donans nobi

Oiiiuia dclicla

delens

quod adversnm

nos crat chirographum dccreti, quod crat conlrarium


<

P.s,j!.

xv!i, ij.

Luc.

I,

7^.

Psal.

lxxxu, 19.

Tinii vi,

6.

'

Coluv*.

ii,

n.
5

LIX.

, ,

)8

S.

AMeROSII

nobis

et

ipsnm

tiilit

de medio

alTigens illnd crnci

exnens se carne'.
XIII. Ergo non Deus Paler solus intelllgendns est, qui
suscitavit

carnem
est.

cl

non eliam

Filins, cujns leniplnm


:

resuscitalum

Qui

suscilavit, utitjue et vivilicavil


:

qui vivificavit, et delicla donavit

qui delicta donavit, ct


tulit
,

chirographum
cruci
:

tulit

qui chirographum
,

afllxlt illud

qui

alfixit

iUud cruci

carnom

sc cxuil.

Sed Paler
est

non
sed
lis

se exuit carnem; non

enim Pater caro factus


lactum est^.

Verbum,

sicut legimus, caro

Yide-

ergo quod Arriani

dum

separant a Palre Filium, in id

periculum incidant, ut Palrem passura esse


rent.

commemo-

XIV. Nos anlem


tione
dixit
;

Tacile

doccmus de

Filii

dictum opera-

nam

et ipse corpus

suum

resuscitavit, sicut ipsG

Solvite

tcmplum hoc,
vivificat

et in

triduo resnscitabo

illud'.

Et ipse

nos

cum

suo corpore :Sicut


et Filius
:

enim Paler

suscilat

mortuos

et vivificat; sic

quos

vult,

vivificat\Et ipse delicta donavit dicens


tibi

Dimissa sunt
affixit

peccata tua^ Et ipse chirographnm


est pcr corporis

cruci,qui crucifixus

passioncm.
qui

Nec

alius se

carnem

exuit, nisi Dei Filius,

car-

nem
'

se induit. Ipse crgo significalur


cst.
I,

Deus, qni opus nos-

tvx resurreclionis operatus


Colofs.
II,

3,

}.

>

Ji>,iii.

i4-

IJ-

',

'9-

IJ-

V,

ai.

Luc. V, ao.

T)K

FIT)F,,

LIB.

III,

Cft)

CAPliT

III.

Filniin a Palre

non separandum ex Apostoio conflrmari^


7iatura videlicet,
et

cu niFilio quoque conveniat beatum esse, solum po-

tentem, ac imniortalcm

non gratia
lucem ha-

qua

ipsi

etiam Ani^cli iunt immortales ;


:

quo ultimo qiia ratione fiat Pater solus ac Filius pariter soexplicato, quo paclo
bitare inaccessibilem
,

lus dicanlur, ostenditur.

XV. Ergo
cjue est.

cuQi legis Deiim, non separes Palrera

separcs Filium; quia Deitas et Palris et Filii una

non eadem,

El ideo nec

ibi

separes, ubi legis quiaaBeatus et


:

Bsolus potens; de
aPraecipio

Deo enini diclum est, sicut habes coramDeo, qui vivificat omnia; sed eliam
:

Chrislus vivificat

convenlt ergo et Patri et Filio Dei no-

mon;
).

quaiido convenit et operalionis effeclus. Persequa,

niur et caelera. Praecipio


orania
,

inquit,

coram Deo qui

vivifical

et Chrislo Jesu

'.

XVI. In Deo est etiam Verbum, sicut scriptum est Deo laudabo Verbum^. In Deo sempilerna sua virtus est Jesus in Deo igitur unilatem Divinitatis, in Christi
:

In

aulem nomine incarnationis


oslenderet, subdidit
bIIo Pilalo

lcslificatiis esl

sacramenliinj.

XVII. Denique ut de incarnatione


:

Ciiri&ii se dixisse

Qul lestiuionium reddidit sub Pon;

bonam

conlessloneui
in

ut serves

mandaium
nostri

sine

uiacula
:

usque
suis
*

advenlum Doniini

Jesu

nChristi
Tim.

quem

temporibus ostendet beatus et solus


h.

VI, i3.

Psal. it,

|00

9.

\MBROSli
;

potcns,

Rcx regimi,

ct

Doinimis dominantinm

qiii

solus
:

habet iujmortalitalem, et lucem habitol inaccessibilem


vidit

Dqncm
et

hominnm ncmo
scripta sunl

sed nec vidtrc potcsl'.


cujus nominis et dignitas

Ergo de Deo haec

veritas communis est Filio, XVIII. Cur igitur hoc loco Filius
?

separatur,

cum

eliam

Filio hcxc cuncla conveniant

Aut

si

non conveniant, nega

Deum
gari
B

ut neges

(jua3

non potcst, qui beatitudines donat


'.

Deo sunt convenientia. Beatus neBeati enim qui:

bus remissaB sunl iniquilales

Bealus negari non potost


:

sanam doclrinam tribuit, sicut scriptum est Quje est secundum Evangelium clarllolis beati Dei*. Potens abnui non j)otest d^^ quo Paler dicit :Posui adjulorium super potentem '. slmmorlalilalom anlem ejus quis auqui
,

deat
sit,

diilileri

cum

eliam

aliis

immortalitalem ipse largitus


:

sicul scriptum est de Sapienlia Dei

Per hanc habebo

immortalitatem^?)

XIX. Sed alia imniorlalilas su.xMialurae, alia noslra?. Non sunt Iragilia comparanda divinis una sola substanlia Divinilalis est, qua3 mori ncscit. Unde et Aposlohis, cum scirct el animam ct Angclos immorlales, quod solus Deus immortalitalem habeatpraedicavil. Aamet animamoritur Anima enim qua* pcccat, ipsa moriotur^: ncc Angchis
: ;

immortalis est naturaUter, cujus immoi


est Creatoris.

laiitas in

volunlalc

XX. Neque

ad pr.TJudlcium Irahas

quod uon morltur

Gabriel, non morilurRophael, nonmoritnr Lriel; elin ipsis

enimnatur.-ecapacitasvilio obnoxia, sed nonobnoxiadisci-

plinae.Omnis enim rationabihs crcalura accidentia recipit,

etsubjeclajudicioest.lnaccidentibusoutemelpcEna
et corruptela est, et profectus.

judicii,
:

Lndc
i.

et Ecclesiastes ait
^
i

Tim.

VI,

10
'

el

seqq.
VI

I.

Psal xxi,

Tim.

i.

n.

Psi'.

Lxxxviii, 20.

S;i|'.

i3.

rzerl). xviii, 20.

nr,

FiDi;,

mb.

in.

joi

Qiioniam omnc opus suum Dcus

ndiliicct in
si

judlcium'.

Ergo corruptehe
nalura habet
vilia

et morlis

etiam

non morialur aut


:

pcccel, capax tamcn omnis cst creatura


tali
,

nec ex immor*
si

scd ex disciplina vel gralia,

se in ali-

quibus ad

non mutat.

Alia ergo immorlalitas qute


est
,

donatnr

alia

quKsrne capacitale muiabililalis

semper.

XXI. \a negaiurinunortalis Divinilas Clirisli quia in carnc pro omnibus morlem giislavil? Jam ei-go melior Gabriel

quaui Chrislus; quia


cst.

ille

non

e>t

dcrimctus, hic
alia

morluus

Sod non

cst servus

supra Dominim)';
:

enim

carnis infirmitas, alia Divintstis aptrnilas

mors

carnis est, immortalilas poleslatis.

Quod

si

Divinilas fecit

ne caro viderot corrnplionem

qnae utiquc corruptelae crat

obnoxia per naluram: quoniodo mori possct ipsa Divinitas?

XXII. Qiiomodo antem liiccm inacce>sib;lcm non halux autem Pabilat Filius; cnm in sinu Palris Filius sit quia Deus lux cst'? Aut lcr, lux ctiani ipsc sit Filius Deitatis putamus, numsi aliam luccm inacccssibilein nisi
:

qnid melior Patrc Inx

est

ut

non
,

sit in

lucc, qui sicut

scriplum est,

ct

apud Palrem

esl

et iu Patre''?

Non ergo
Patrcm
quia

scparcnt Filium, separent


,

cum

legunt solum

Deum
csl
,

iicc

cuin lcgunt Filium solum.


tcrris Filius sine Palre
sil in

XXIII. Tn
In carne est

nou

et [.>utas

Paler siue Filio


,

ca;'o?

Iii

carnc est Filius; cumdico:

vcl inlerris,

loquor

nunc

eiiim
in

secuudum Evangclii tempora secundum carnem jam non novimus


,

Chrislum

crgo

curne est Filius


:

ct solus

nou

cst
,

se-

cundum quod

scriptum cst

Et non sum solus


sit

quia

Paler meciimest^ nct putas quod

Pater solus in luce?


accipc eliam

XXIV. At ue hoc argumentum pulcs,


'

Ecrle. xi:. i5.

Mallh.

\.
tS

7^.

Joan,

i,

o.

Inid.

i.

)r.

T,

if>

Josn. vin.

102

S.

AMBROSIl

teslimoninm :Deum,

inqiiit,

npmo

vidlt

iinquam

nisi
b

unigenitus Filius, qui esl in sinu Patris, ipse cnarravit*.


?olns Pater,
si

Quouiodo

in

siiui

Palris Filius esl? quosoltis

niodo rnarrat, qtieni nnn videlPNon ergo

Palrr.

XXV.

Accipe nunc

ct soluuj

Palrem,
;

et soluui

Filium.
,

Solus Paler, quia alius Pater non est


alius Filius
nilalis est.

solus Fiiius

quia

non

est

solus

Deus, quia una Divinitas Tri-

CAPLJT

IV.

Christum nonnisi secundum carnem factum narrari;


quippe qui ut liomin.es redimeret , tion egueril adjutorio, sicut nec ui se rcsuscilarct
;

eum

aliis ut
si

mortuos

aufem ipse oraverit , hoc referendum ad kumanitatem : Divinitatem vero ex eo quod imperaverit cvslimandam ; in quo diabolus Arrianis anttponitur. Tum exposito cur Filius hominis potens dicatur, argumenti poniresuscitarent
y

oratione opus fuerit. El

tur conclusio.

XXVI. Satis ergo


trem sine
;

claret et

solum

Deum non

esse Pa-

Filio, et

solum

Deum non

intelligi Filitun sine

Patre quia secundum carnem raclus lcgilur Dei non secundum divinam generalionem.

Filius,

XXVII.
,

In

quo aulcm factus

sit

per os saDCli Patriar-

chailoculus assemit, dicens: Quia rcpletaestmalis anima


mea et vila mea inferno appropinquavit. sum cum descendentibus in lacum factus
:

.^slimatus
sicut

homo

Joan.

I,

18.

DE IIDE, MB.
))

Ilt.

103

sine adjutorio inter

inortuos liher*.
sicut

Et

hi.c,

Sicut
o

honio,

inquit

non
est
in

Dcus, lactus
:

sum.

Et

repleta

est

malis

anima mea
eo
,

anima utiquc,
infernis

non
de-

Divinitas. Factus

in

quo erat
aliis

bitus

lactus est in eo, in

quo cum

apstimatus est;

Divinitas
in ipsa
tis

enim simil^lufjinem
Et

collalionis abjurat. Et

tamen

carne morti obnoxia majestatem adverle Divinitasi

in Ghristo.

factus est sicut

homo,

et sicut caro

factus est; factus est

tamen

inter

mortuos

liber, et liber

sineadjutorio.

lins

XXVIII. Sed quomodo hic sino adjutorio fuisse se Fidicit, cum snpra diclum sit^:Posui adjutorium
potentem'? Ergo
ot hic dislingue naturas. yVdjuisjitur est,
,

BSiipcr

lorium caro habet, Divinitas non habet. Liber

qnia morlis vincula nescivit; non caplus ab inferis


qui opcralus
sit in

sed

infernis

sine adjutorio est; quia ne,

que per nuntium, neque per legatum

sed ipse per se

Dominus salvum
tuit

fecit

populum suum. Quomodo enim poalios

adjutorium sui corporisquaerere suscitandi, qui

suscilavit?

XXIX. Ac
non
in sua

licet

hominesquoque

suscitaverint mortuos;

tamen

virtnle fecrrunt, sed in Christi

nomine.

Aliudestrogare, aliudimperare: aIiudmereri,aliuddonare.

XXX.
vit*.

Elias ergo suscilavit,

sed oravit

non impera:

Eliseus suscilavit

configuratus mortuo

suscitavit

eliam ipsius uiortui corjioris taclns"; ut essct lypus ven-

lurum eum qui missus

in

similitudinem carnis peccali*,

etiani sepullus uiorluos siiscitaret.

XXXI. Pctrus quoque cum i^ineam curaret, ait :In nomine Jesu Nazareni surge ct ambula':non in suo
'

Psal.

i\x\*ii,
XVII,

4>

5.
.

' ^

Vide ^up. cap


4 R''5'

ir.

PshI. l\xxv!:i, ao.

*
'

S Reg.

21,

?j

^'"

fi^

*'^-

Itom. vin, 3.

Aft. 11,6.

104
ait,

S.

AMBROsIl

sed

In Chrisii
:

noiulne. Surge aulem,

vcrbum

esl

im-

pcranlis

sed fiducia de meriio est, non praesumplio de

poteslale; et de nominis operatione, non de soa virlnte


praeccptionis aucloritas.

Quid

igltur Arriani
,

dicuntPIti

uomine

Chrisli et Pclrus imperat


,

et

illi

uoliuit Imperasse

Dei Filium

sed rogasso.
est qiila rogavit.
,

XXXI!. Scd loclum


Rogat quasi

Disce dislantiam.

niius iiominis

imperat quasi Dei Filius.

An

non

dcicrlls lioc Dei Fiiio

qiiod ctiam dialiolus detiilit


lilc

et vos

majore sncriicgio dcrogatis?

dicil:Si

rillus
:

Dei

es, dic lapidi Iiulc ut lial panis'.

lilc dicil,

impcra

vos dicitis, obsecra. Ule credit quod, jubente Dei Filio,

elementorum rerumque natura


credilis

in

advcrsum vertatur

vos

qnod

nisi

roget DciFilius, nec voluntas ipsius

implealur.

Et diubolus dc poleslalc aeslimanduui putat

Dei Fiiium, vos dc inruaiilate. Tolcrabiliora snnt tentaUicnta diaboli


,

quam

arguuienla Arrii.
(juia

XXXIII. Nec moveat


minis
,

polcnlem Filium

dlxit

ho-

cum Dominum
domluiitum
,

n)a]eslalis

legeris crucifixum*.

Qua3 autem major


latcs liaberc

polciilia,
^?

quam

supra cicleslcs Potes-

Ilabebat auteuj qui Thronis,


si

Dominationibus

Angelis imperabal. Naai ct

crat in-

terbestias, sicut scriptum est, lamen Angeli ministra-

bantci^; ut agaoscas aliud incarnalionis csse


testatis.

aliud po,

Srcundum carnem ilaque tentalur a besliis secundum dignitalem ab Angclis adoralur. XXXIV. Didicimus ii;itur jactum cssc bominem ct ad hominem hoc essc rcrcrendum. Deniquo ct alll)i hnbes u Qui factus est ei cx semiue DavidS secundum
, :

carnem ulique ex semine David


ante s.ecula ex

faclus est

Deus autem

Dco natus
I

est.

LiiP. IV, 5.
.

Cor.

II,

a.

J F,|.he:'.

<,

21.

Morc.

1,

i3,

R'.m.

5.

DE

FlDr,,

LIB,

HI.

Io5

CAPUT

V.

Faclnm in Scrlplura non scmper tdeni cssc ac creakim cxcniplis ex ipsa pelilis docet. Indc eolli^it non cavillandiim ex liuera moie Judieovmn, quibus tamen
licvreticos

pcjores probal; at(jue itcrum proposilam

confirmal scnlenliam,

XXXV. NECsemper
refcrlur; scrlplnm est

tamen lactimi

esse ad crealionem

cnim

Douiine, refnginm faclus


^.

wes nobis'

et

Fiiclns es mihi in salulem

Non

utique crealionis definilio vel editio doclaralur: scd refu-

gium

faclus niilii, el conversiis mihi dicitur ad saluteni


:

sicutet Aposlolus dixil

Qui

faclus est nobis sapienlia

aaDeo,

ct jnslilia, et sanctilicatio, cl
dixit.

rcdeujptio^ n^obis

faclnm non creatum ex Patrc


dicens

Denique quomodo
expoin

dicat lactnm nobis esse sapientiam, in posierioribus


suit
:

Sed

Loqniuiur Dei sapienliiim

myslerio

nqnae abscondila est,

quam

praedestinavit

Dcus anlelemprinci,

pora soecnlaria

in gloriain

nostram
Si

quam ncmo
euim
\

npum
B

hujns

saecnli

c<)j;nov!t.

cognovissent

nunquam Dominum

mnjestatis

crucifixissent

Ubi

myslerium passionis exprijnilur, non ulique gonerationis


aelernae serics dcclaratur.

XXXVI.

Sapienlia igitur

mca crux Domini


dixil''.
i,

est

re-

dcmplio mea mors Domini est; sangniue enirn pretioso


redempti sumus
'

ut

apostohis Petrus

Sanguinc
4
i

Psal.

Lxxxu,
5
I

I.
i.

19.

Id, cxvii, i\.

'

Cor.

5o.

Id.

n.

7,8,

Pelr.

lOb
igitur siio, qiiasi

S.

A.MBR0S1I

homo

Dominus nos rcdemit; idem-

que, qnasi Deus


insidias
ct

peccata donavit.

XXXMI. Non
,

ergo in verbis quasdani conslitnamus


et

verborum tendiculas aucupemur; ut quia

secundum in)pios significare putatnrsermo qui legitur, non id quod sensus exprimat sed quod liltera ostenInterprclemur. Sic perierunt Judaei, dum sensuum dat, prolunda despiciunt, et sequuntur nuda verborum Littera enim occidit, spiritus autem vivificat*. XXXVIII. Et tanien inter duo gravia sacrilegla Ibrtasse
aliud
,
;

delestabilius

sit

ad Divinitatem referre quae carnis sunt,


Ilii

quam
tiam

ad litteram referre quae spirilus sunt.


quia causam

timue-

runt in Deo carnem credere; et ideo redemptionis gra-

perdiderunt

salutis

abjurant

isti

Diviniliilis

majeslalcm Usque ad carnis infirmu deducunt.


:

Detestandi Juda;i, qui carnem Domini crucifixerunt


testabiliores

de-

lamen cos

arbitror, qui Divinitatcm Christi

cruci snbdilam crediderunt. Denique


saepe Iractabat
:

qui

H.-erelicum

inquit, pesi

cum unam

Judaeis

correp-

tionem devita^.

XXXIX. Nec tamen


ribus monientisque

sine injuria Patris faclum nobis

esse sopienliam, ad illam inenarrabilem, nec ullis

tempoFilii

obnoxiam

Chrisli generationem sacri-

lega interprelalione derivant.


injuria Palris est
isla

Nam
cliam

pricler id
in
:

quod

contumeha

Palrem

sacrilcgia

procediuil

do qno scriptum est

Flal

aulem Deus
si

wverax, omnis autem

homo mendax\

Aul

de Filio

pulant dlclum

gcneralloni qiiidem non

pra?judicant

Deum autem

et

Denm verum
cst
si

hujns leclionis auctoritale

quod abnuunt, confilenlur.

XL. Prollxum
Cor

velim singuja reccnsere, quolies


,

factum legerimus, non ulique per naturam


'

sed per gra-

i:t,

6.

'

Tit.

III,

ti.i.

'

Rotii.

111.

4.

DE FIDE,
tiam.

LIB.

III.

lOJ

Namel

Moysosclicit
'.

Acljntoretprotcctortaclusest
dicit
:

niihi in saliilcm

El David

Esto mihi in

Deum
n

proteclorem, et
:

indomum

rerngii,ulsalvum mefacias*.
oiiini

El Esaias dicit

Faclns est

civilali
:

hnmili adjncs, sed,

tor*.

i\on ntifjue sancti

Dco dicnnt

Crealus

prolector et adjutor per graliam tuam factus es nohis.

CAPUT

VI.

Objectionem cx Joanne desiimptam ut diluat

primo

demonstral Manichceis patrocinari Arrianum sen-

sum dem

dcinde varia distin iiuendorum verLorum ejusloci

cxposita ratione

ipsum nullo modo ad


Patris injuria
illius

subslantiam divinam
posse aperte probat
,

sine

referri
intel-

verumque

exponit

Lectum.

XLI. IjNDE nec


esse Dei

illud

riani saeva interpretatione

verendum est, quod solent Arcomponere, dicenles factum


,

Verhum

qnia scriplum est

inquiunt

Quod

faclum est

in ipso, vila est".


intelliffnnt

XLII. Primum
referant,

si

ad snhstantiam divinam

Quod

facluui esl

Manichaeorum
:

se qnaestioin ipso

nibus implicari. Objicinnt cnim Manichaci

Si

qnod

faclnm

est, vita est

est

crgo aliqnid quod in ipso factum


principia.

non

sit, et mors sit nl duo impie inducant hoc damnat Ecclesia.


;

Sed

XLIII. Deinde nnde possunt docere


'

sic

pronuntiasse
J

Exod. XV,

1.

>

Psal. XXX, 3.

lai,

xxv, 4i,

Joan.

i,

4-

lo8

S,

AMDhOSIl
et fidelcs sic
,

Evangelistam? Plcrlqiie enlin docti


liant

pronnn
Oinnia
o

(i5)

Omnia per ipsum


quod factum
est,

facla sunt
est
'

et sine ipso
sic
:

facluin est nihil

alii

per ipsum facta sunt, et sine ipso faclum esl nihil;


:

de-

nique

Quod factum
:

npronunliant

ct

subjungunt:
est in ipso.
:

In ipso, nhocesl
est.

Quidquid aulein factum,

Quid

In ipso? Apostohis docel dicens


'^.

In ipso

Bcnimsumus, el vivimus, et movcinur XLIV. Tamen cliamsi (juemadmodum velint, pronuntient, non possunt hic cahimniari Dco \'crbo, si ad subtanliam ejus vehut referre
:

Ouod faclum

cst;
cst
:

quin

cahimnientur

et Patri

Deo

de qiio scriplum

Qui

autem

facit

verilalom, venil ad lucem; ul manifestentur

))opera ejus, quia in

Dco sunt fncla^


legimus, el
:

hominis

in

Deo

facta

Ecce hic opera ad subslanliam tamen

divinam referre non possumus


cognoscimus, ut
nnia per ipsum
,

scd aut por ipsuin facla

ost

eliam ilhid Aj)oslohcum, quod


in

Om-

et

ipso creala sunt; el ipse est ante


^
:

nomucs,

et omiiia in ij^so constanl


,

aut, ut docet pra3-

sentis lectionis teslimonluo)

virtules quibus vitae a-lernaj


casti-

fructus acquirilur, in

Deo faclasaestimaredebemus,
,

tatem, pictalem

rehgionem, fidem
fiicla

et alia

hujusmodi

qu;c in vohintale Dei

sunt.

XLV. Ergo

sicul in Dei Patris, ila eliam in Chrisli vo,

lunlale el virtule facla sunt

sicnt legimus

Creali

in

Chrislo in operibus bonis'

ct in Psalmo

Fiat pax in

Bvirtule tua'^;

et alibi
,

Omnia

in sapicnla fecisli'. In
fecisti.

sapientia

inquit
in

fecisti,

non sapiunliam
,

^'am

cum omnia
sapienlia

sapieiitia

facla sint

Christus aulem Dei

sil**,

non accidens uliquc,


;

scd subslstens

et

permancns
'

in

aelernam

si

lacla est sapientia,

jam deleColoss.
>

Joan.
'

I,

5, 4-

Ephes. M, iG.

Act. xvii, 28.


6 PsbI

Joan.
'

111,

21.

cxxi, 7.

IJ.

cm.

24.

<

j,

16.

Cor.

i,

24-

DU
rioro conditionc facla
ficri

FlDii

LIB.

III.

109
,

cst

qnam omni
si

quia sapieulia
frc-

per sc ipsain non poluit. Ergo


,

laclum esse

qucnlcr ad aliquid

non ad naluram

relerlur, etiam crca-

lura essc ad causarn referlur.

GAPUT
Quod

VII.

a Saiomone diclum cst : Dominus creavil me, ctc, incarnalionem Chrisli ad rcdimenda Patris opcra
c,r.

factam signare; quo


virlutum
quarunx

ipsius Filii verbis declarato

princlpium ostendii etiam. acripi posse dc documenlis


,

omnium

vias nobis

Dominus

aperuissCf ac vere principium exlitisse dcmonstratur.

XLVI. IndI': inlclligimus illud quod de incarniilionc Domini scriphmi est Dominus crcavit inc priucijjium
:

viaruin suaruni in opera sua

',

id eigiiificare

quod ad

rc-

dimonda opera Palris Dotninus Jcsus ex Virginc sit creatus. Nequc enim dubilari polcsl de incarnationis diclum
esse uiysterio,
vilio

cum

proplcr opera sua

corrnplchc ser-

liheranda

Dominus
cnim

susceperit carnem; ut illum qni


,

in)perium habeljat
passioncin. Caro

inorlis

pcr sui

corporis deslrueret

CluMsli proplcr

opcra,

Divinilas

anlc oj)era
conslant.

quia ipsc anle omnia, sed el omnia in ipso

XLVII. Non ergo


Divinilalem

Diviuilas propter opera, sed propter


sicut Aposlolus

opera

declaravit

dicens

quod propler Filium Del


'

oninia. SIc

cnim habcs

Decc

Prov.

VIII,

ii.

11

S.

AMBROSII

bat autem
nmultis

enm
in

per quera omnia, et propler

quem omnla,
salulis

filiis

gloriam adduclis,

ducem

corum
crca-

per passionem consummari'.

iNonne cvidenler exposuit

quia Dci Filius qui propter Divinilatem


vit
,

suam omnia
?

is
,

postea propler populi salutem et carnis susceplio-

nem

et

mortis assumpserit pas^ionem

XLVllI. Propter quas aulem opera


gine, ipsc

sit

crealus ex Yir,

Dominus cum illum


In
illo

caecuui curaret
,

o-tendit

dicens

me
in

oportet operari opera cjus

qui misit

me^.

Etaddidit, ut de incarnalione ejus dicluui credc-

remus mundi \

Gum

hoc mundo suin, lux sum hujns


in

Eleuim quasi homo


quasi Deus

hoc mnndo pro temest.

pore est;
ail

nam

semper

Denique

et alibi

Ecce ego vobiscuui suui usque ad consummatiore^idct

nem mundi\ XLIX. iScc de principio cum inlerrogalus in carnc


:

aliquid quaeslionis
:

Tu

qui es?-) responderit

Priucipium quod

ct

loquor vobis'\

Quod non solum ad

substantiam Divinitatis aclernae referlur, sed etiam ad do-

cumenla virtulum. Ex hoc cnim

et

Deum
,

se probavit
et

Kternum

quia

omnium
Quia ipse
,

ipse principium est

uniuscu-

jusque virlutis auclor; quia Ecclesiae

caput est, sicut

scriptum est

est

caput corporis Ecclesiie, qui


sest principium

primogenitus cx morluis".

L. Liquet igilur et dc incarnatiouc dictum csse

Priii-

clpiimi viarura suarura,quod ad

corporis videtur esse


cepit,

sacramentum suscepli referendum. Ideo enim carnem susDeiiiquc


,

ut ad cfehmi nobis slerncret iter.

ail

Ascendo ad Palrem
,

meum
'.

et

meum
'

et

Deum

veslrum

Palrem veslrum Deuni Denique ut scias quod vias


praescrip-

suas omnipoteus Pater


Heb.
11,

secundum incarnalionem
'
7

10.

Joan.

viii,

a5.

Joan. \i\, 4- ^Coloss. i8.


i,

IbiJ.

5.

Mallh. xxviii, aot

Joan. xx, 7.

DE FIDK,

I.IB.

III.

seritFilio, liabes in Zacharia ad Jesiim

indulum
dicit

vcsli-

inenla sordida ab Angolo dictutn

llaec

Dominus

omnipolens

Si in viis meis ambulaveris, el pruecepta

mea dum,
LI.

cuslodieris*,
nisi carnis
\ iae

Quod

est

vestimenlum

illud sordi-

assumplio?

igilur

Domini

velut

sunt,

cjunc

dirigiinlur a Clirlslo,

quidam Iramites bona3 Ego sum cjui ait


:

vilae

via,

et verilas, et vila^

Via ergo superna


est.

c.>-t

Dei virius;
credentibus
rectiesunt,

Christus enim nobis via


ccBli

Et bona

via, quae
viae

regna palefecit.

\ iae

antem Domiui

sicut scriplum est:

\ias tuas, Domine,notas facmihi'.


,

Yia castilas, via fides


via virlulis
,

via

cst abslinenlia.
;

Est

namque
:

est et via iniquitatis

scriptum cst cnim

Et

svide
Lll.

si

est via iniquitalis in

me\

Principium itaquc nostr.e

virtutis

est Christus.

Principium

integritatis, qui docuit virgines


;"ed

non

viriles

cx-

peclarc concubilus^,

inlegrilatem nientis et corporis

sanclo magis dicare Spiritui,

quam

marilo. Principium

parcimoniae Chrislus

qui j)auper factus est,

cum

esset

divcs^ Principium palienliae Christus, qui


rclur,
sit'.

cum

maledicc-

non

remaleclixit

cum

j)ercutcrclur,

non repcrcus-

Principium humililalis Chrislus, qui formani servi


;

acccpil'

cum Patrem Deum


virtus

majestate virlutis ceqnarcl.

Ex

illo

cnlm accepit

unaqujcqne principlum.
:

LIII.

Et ideo ut htec virtulum gencra disceremus


,

Filius dalus est nobis

cnjus principium supcr humeros

ejus\

Principium
,

illud

crux Doinini

est

prlncipium

forllludinis

quo

via

sanclis

est reserata

Martyribns ad

sacri cerlaminis passionem.

Zach.

111.

y.

Cor. XI,
IX, 6.

a,

Joan. siv, 6. a Id. vm, 7.

Psal. xxiv, 41

'

Petr. n,

aj.

i<J.

xxwm,

24.

Philip. k, 7.

IsiiJ.

112

s.

/iMBKOSlI

CAPUT
yerslculvs

VIIT.

iii

Isaia proxtme cilatus dc Chrlsti liuma*

nilalc ac Divinilale explicatur, eoquc varias hcercses

jugulari evincilur.

L\\. \ iDiT
naliis csl
,

h(c prlncipiuni Esaias, et idco ait

Puer
,

Fiiiiis

dalus est nohis.


in

Viderunt ct Magi

et

iUco cuin parvulum


diciintcs
:

prccsepi
csl
;

ccrncrcnt, adoraverunt
stcllam conspiccrent,

Puer natus
:

cum

priedicanles
lerris,

Filius dalus csl nohls*.


c ccelo, el

Aliud niunus c
in

alludmunus

ulrumouc unus

utroque

perfectus, et sinc inulahilitate Divinitatis, et sine hu-

mauae iniminullone naturic.

Lnum

adoravcrunt, eldenKjue

munera ohlulcrunl

ul oslcndercnl ipsum csse cceh Do-

minum,
LV.
1)

qui In pracsepihus vidcrclur.

Dislin|;ue singulorum

momenta vcrhorum

Pucr

nalus cst, Fillus dalus est nohis.

Elsi cx Palre naliis,


cst
;

non lamcn nohis natus, sed datus


nalus est
lor

quia non

Fiilus

proplcr nos, scd nos proptcr Fillum. Neque enim


,

nohis
]

qui ct anlc
:

iios

nalus est, ct lollus est condi-

crcaluraj

neque nunc primnm nascltur, qui erat


principio; sed ilhid

scmpcr:

et crat in

quod non

eraf.
lo:

nohis nascilur.

Quod

cliam Angehis paslorihus


,

cum

querclur, dixit essc generalum


<i

sicul

hahes scrlptum

Quia nalus

est

nohis hodlc Salvalor, qui est Christus

wDominus,
I

in civitate

David
II,

*.

Nohis crgo quod non erat,

Maiih.

ti.

n.

Luc.

n.

i>

F1D, LIB.
ptior

lii.

Il3
;

natnrn cst

hoc est,
,

ex Virglne, corpus ex Maria

hoc

eniii)
I.

posl nos

iliiul

antc nos.
:

LV

Alii coiliccs

sic hiibent

Pncr nalus

esl nobis,

Fihus

(lalus est

nobls;

hoc

csl, cjui erat Filius Dei, hic

cx Maria piier nalus cst nobis, ctdalus est nobis. Quia


dalus
sil,

audi Prophclain diceutem


o

Et sahilare tuuai
:

da nobis*.
coelo est
fl

Quod enim

snpra nos est, datur

quod de

dalur; sicut

ellam de Spiritu legimus quod

Charilas Dei cfrusa cst in cordibus noslris per Spiritum

Dsanclum, qui dalus est nctbis^. LVII. Scd videlc qu(!m:iduiodum hic locus multas hnereses exlingual. Pucr nalus cst nobis,' non Juda?is Nobis, iion Mauiciia.is nobis non Marcionilis.
: :

Prophela

dicit

iNobis,

hoc

esl,

crcdenlibus, non in

crcdiihs; Et

ille

(juidem misericordia sua omnibus ualus

est, scd perfidia hiereticorum fecit,

cerelur, qui

omnibus nalus

csl.
:

jubclur supcr bonos et malos'

non omnibus nasJNam ct lumen diei oriri scd oriri non videntibus
ut

non videlur.
LVIII. Sicut ergo
biis
:

puornonomaibus natus est.sedfidcUilli

sic Filius

non

iiifidclibus dalusest, sed fidelibus. iNobis

dulus cst, nou Pholiuianis;

enim non dalum nobis Dei


nos nalum nobis enim nolunt Filium dalum,
:

Filium dicunt esse, sed ab


datus est
,

inilio inlcr
illi

non

Sabolliaiiis

eumdem

asserenles Palrcm esse


et ipsi

quem Filium
:

nobis,
salute

non Arrianis;

euim non hahent Filium pro

non habent consiiiarium quem pulanl hUura nescissc non habent Fiqueui scaipiternum non putant; cum scriptum sit lium
,
:

dalum, sed pro infirmilale Iransmissum

de Verbo Dci,
Bcipio crat

Quod
.

erat in principio

et alibi

In prin-

Verbum': Denique

ut

atl

propositum rever-

lamur excmplum
>

In principio, inquit,

antequam lerram

Psal. Lxxxiv, 8

Rom.

v, 5.

Mallh.

v, 45.

Joan.

i,

i, a.

LIX.

||4
wfaceret,

iMPHOSII

anteqnam abyssos faceret, et antequam produsceret fonles aquarum ante omnes coUes genuit me*.
,

CAPUT

IX.

Di/JicuUatem ex loco Saiomonis supra laudato exoricntem solvit Ambvosius, iliic et pra'leritum sumi pro
futuro
,

cl

geminam

in Christo

naluram designari

patefaciens.

LIX. FoRTASSE cllces quomodo dc incarnatione Chrisli dictuni esse memoraverim :Dominus creavit me;cum
anle incarnationem Chrisli creatura sitmundi? Sed considera quia moris est Scripluris divinis, et fulura pro pra3teritis

dicere, el

geminam

in

Christo significare substan-

tiam

Dlvinilatis, ct carnis;

ne quis aut Divinilatem neget habes :aPncr nalus


cst nobis,

ejus, aut carnem.

LX. Nam
jet

sicuL in Esaia

Filius datus est nobis^; ila hic


el sublexuit
,

quoque anle pr.tmisit


qui el auto

crealuram carnis,

asscrlionem Diviuilalis;
:

ul scires non diios Chrislos

sod imuiu esse

saecula generulus sit cx Piilrc, et ultiiuis

lemporibus creacrealus ex lio-

tus ex Virgine, hoc

est
,

Fgo

siuu

illc

miuc, crealus ad causam


LX.1.
sit

qui siau i^eueratus anle saxula.


:

Deiiiquc diclurus

Doiuinus creavit me, proemi

aCommemorabo
:

quae a saculo sunt.

Uicturus

Ge-

nuit, praemisit

*Iu principio anlcquam tcrram faceret,

ante omnes fmilum retro

colles geuuil

me. Aule,

cum

dicitur, in in-

sine aliqua dcfiuitione porrigitur.


el

Denique

Prov. vin, 2J

spqq.

leai.

i\

6.

DE FIDE,
f

Lin.

III,

l5

Ante Abraham
:

inqnlt

ego sum*,non ntique post


utique post Angelo?,
,

Adam

euAnte Lncircpnm*, non


dixit,

Sedeanto,))Cum

non

e intra aliquem

sed omnia

inlra se dixil; sic


f.uris

enim

inoris cst aeternilalem Dei Scrip-

significare divinis. D(5nique alibi habcs

:oPriusquam
,

fmontcs

fierent, et rormarclur orbis lerr?e

a sasculo et

usqne

in

saecuhim lu es'.

LXll. Anle omuia crgo generalio, inter omnia


ler

et

prop-

omnia crealura. Natus ex Palre supra Legem, iactus

ex Maria sub Lege.

CAPIT
Baptistce verba ex qnihus

X.

Christum etiam ante incarna,

tionem factum disputahant

solulurus

ubi prcemisit

ea rcferri posse ad prtedeslinationem , intelli^enda

tamen de incarnatione ab anteccdentibusprobut. Ilinc


pro^rediens admysliea, ipsum di^aitnle ac merito
ante Joantiem fulsse declarat
sicc
,
,

maxime cum
;

l^cqle~

cujus typus in kistoria Ruth expressus fuerat,


,

sponsus
licet

etiam cxctuso

ISloyse, solus exllterit


,

quam

Sjnagoga non omnino negtecta

sotus vocavit.

LXin. Shd scriplum

est

^Post

me

venit vir, qui anle


:

me

factus csl; quia prlor ine erat'',


est.

qui erat, factus

Ipsa
\ ir

Unde dicunl Ecce vcrba perpendamus. Post me,


crgo e;t qui venit
est
,

iuqnit

venil vir.

ipse qui

factus cst. Vir

autem nomen
,

sexus

sexns autem

non utique
'

Divinitali

sed naturie deputatur humanae.

Joan.

VIII, 58.

Psal, cix, 36.

'

Id. lxxxis, 2.

<

Jot>n.

r,

3o.

8.

il

S.

AMUROSII
diccrc
:

LXIV. Possem cv^o


qiii lein

Ernt

in
;

pr.TCO|:iiilIono

corporis

sctl .vlcniilale virlulls

nam
:

ol

Ecclcsia

erat, ct sancli crant pia'dcslinali ante saecula

sed non id

hoc loco dico,


nitatcui
,

iit

iilud assero, facluni esse

non ad Divi,

scd ad incarnntionis perllncrc naliiram


dixit
:

sicnt

ipse

Joannes

Hic est de qno dixi

Post

mc

vcnit

vir, qui anle nic racliis cst.

LXV.

Itaque cnmgeminajn, slcul supri dixi,


,

in Clirislo

snbstantiam proposuissel
viiiitalis et carnis, lioc

ut iilr;imqiic
.1

iiil('ilia;as

il I)i

loco caqiit

carne. E>t eiiim Scrip,

luris

promiscua consuflndo divinis


incij)iaut, et

ul inlerduni a Divi-

nitate Clirisli

ad incarnalionis sacramcnla

descendant; inlerclum ab humilitale incarnalionis exor-

dinm

snnr.int, ct ad ^doriam Divinilalis as-^nrj^iinl

nl

iii

Prophelis;, ct in Evani:elistis IVeqneiilor, ct in Panlo.

Er^o

et hic juxla nicmoral.un consncliulinem ab incarnatinno

Domini
deret
Arriani

coepit dc cjus Divinilalo dictitnis

non ut conrun-

humana
,

alqtie divina, sed ut dislin^ncrcl.

Verum

vehil

Jiidajci

caupones
,

misccnt aqu

ciim

vino; qnia divinam gencrationoni

hiiinan.imqiie conlimcarnij
.il

dunt

ad Driialem rcrerciilcs

quod de

dictum.

LXVI. Nec
amevenit.
n

mel.io qiiod ohjccturi videniur qnia in su-

perioribus non habet, Viriim; sic euim habet :Qui post

Scd videanl

inquit, caro laclum

quia carnem dixcral

aVerbum, csl'. Et idco non addidit, Virnm; per carnem autcm islic virum inet ibi qniil pncmi^ciit

lelligiains, ct pcr viruin

carnem. Ergo qnia dixrrat

Vcr-

bum
fluum

caro iaclum est


luit,
II.

viinm hoc ioco nominare snper-

qiicm jam carnis expressione signaveral.

LX\

Quo
,

cxeijiplo in posterioribus

qnoqne
et ut

cl

agnuin

pracmisit, qui loJlercl peccala


intelligercs
"

mundi^;

incarnalum

quem

aute memoraverat, ait:allic est de

Joau.

II,

4'

'

ibid, 29,

DB FIDE,

LIB.

HI.

II7

jquo ante
hoccst,

dixi

Postme

venit vir, qni ante uic Aictns cst,

virniii dixi,

non
ait

Dcnm

faclnm. Scd nl ipsnm in-

carnatnm
filios

dcclarar^^t cssc qni anle snccnla cral; ne


,
:

dnos
si,

credcrcmiis

Quia prior

iiie

erat.

Nam

Factus esl, ad dlvinam ^encralioncm relnlissct, qnid

opns erat nt adlmc addcret lcrlium

alqnc ilcrarel (piod

snpra dlxeral? Scd qnia antc dc incarnalione lanlhm dixcr.il:'<Po>l

mc

venit vir,

(pii
,

anlc inc rciclns csl;idco

nddillt :nnia prior nic eral


nit.is

nqnoniiim Divinitatis aeter,

rnoial cx;>rinicnda. Et hnec cstcansa proBlalionis

nt

merilo anlclalns vidcalur, qni proprii Palris sempilerna


virlus est.

LX\III. Dat Idmcn


qiii

inlcllcclns spirilaiis nbertas


iil)eal
,

ut

excurrere et evagari ad concludcndos

Arrianos,

volnnt faclnm hoc loco non ad virnm


rcfcrrc.

sed ad Divinl-

liilcm

Qnid
:

cst

enim lencrc qnod possint; cum

dixcril Baj)tista

Post uje vcnit, qui anlc

me

faclnsesl;

hoc

est, sn|)ra

mcrilnm uicum

larlns, snpra

mcam
:

gra-

tiam, tcmporc carnis posicrior. Divinitatis honore venc'


lahilisPaPo.-l

me cnim
:

vcnit ,lcn)poris cst

i.

Prior

mo
:

eral

cTlcrnitalis

Anle

me

factus

cst

honoris

quia eliam incarnalionis myslerium supra

humanam

est

graliam.

LXIX. Deniquc
cxpressit dicens
iins
tntis
,

in inrcrioribns

quid supra contcxnisset

Post

me

venit vir, cujus non

sum

dig-

cajceamenla porlarc';

prajslantiam utique dignigcneratioiiis


,

non iXlernilalem
iisqiic

divinre

exponcns.

Qood co
proximo
ris
,

ad inr arcalionem pcrlinct

nt typuin in
il.

hominibus mystici calrcaincDli


dciiiurti vol
fr.itri

ar.lc praMnisci

Lej;c enini
ejiis

copnla dcft;rcbalur

uxo-

nt
,

scmen

fialiis vcl proxinii resnscilaret^.

Lndc qnod

Rulh
'

Lcct ipsa alitnigcnj, lamcn quia niarltum hahuc1.

Joan

37, -

Nnm.

xxx^i,

'i-q.

8
,

S.

AMnBOSII
,

Judjeis qui reliquerat superstitem proximum eamque colllgenlem mani|mlos siiae messis, qnibns alebat el se et socruni, Booz vidil et amavit':non aliler eam nisi calceamenlum ejus ante solvisset, accipit uxorem
rat ex
,

cui uxor debebatur ex Lege.

LXX.

Ilisloria
aliiid

simplex, sed alta mysteria


figurabalur.
,

aliud

enim

gerebalur,

Nam

si

secundum
et

litleram

sensum lorqueamus
verbo est
,

prope quidam pudor

horror in

si

ad commixlionis corporene consuetudincm ex quibus Chrislus secundum carnem,


est
,

senlentiam intelleclumque referamus. Designab;iluraulem


fulurus ex Judffiis
qui proximi sui
cceleslis
, ,

hoc

populi morlni

semen

doclrin.Te

semine suscilaret, cui c;ilceamentum nuptiale

Ecclesiaecopulandie praescripta Legis spirilalia deferebant.

LXXl. Non Moyses sponsns; iili enim dicitur Solve calceamenlum pedum luorum^;)) ut Domino suo cedal.
:

ISon Jesus

Nave filius sponsus nam et ipsi dicitur a Solve calceamenlum pedum tuorum';ne ex simifiludine no;
:

minis sponsus Ecclesiae crederelur.

Non
igilur

alius sponsus
:

sed solus Ghristus est sponsus, de cpio dixit Joannes

Qui

nhabet sponsam sponsus


solvlliir.huic solvi

esl''. Illis
,

calccamentum
Joannes :Non
ve-

non potest

sicut dixit

sum dignussolvere corrigiiim Ciilceameiiti ejus*. LXXIl. Solus ergo Chrlslus est sponsus, cui illa
niens ex gfntibus sponsa, anle inops atque jcjima
,

sed

jam

Christi uiesse
,

dives,

innubat

quae manipulos foe-

cundae segetis

Verbiqtie reliqnias gremio legat mentis


filii
,

interno; ut exhaustam illam viduam morle

atque

inopem defuncti populi matrem novis pascat alimcntis, non relinquens destilulam viduam, ct novos qua^rens. LXXIil. Solus ergo Chrislus est sponsus, qui ncc Sy

Ruth.
.,

IV, 5-7-

Exod.

lii,

5.

Josue

v, i6.

Joan.

iii,

39.

'

Id,

j;.

DK FIDE,
iKigoga^ ipsl
iion ip>a
fjni;i

Lin.

III.

IQ

manipnlos snac
!

rnessis invitleat.

Ulinam se
:

cxclnderct

liahnil (jnos pcr se colligeret


fjiiasi filio

sed

popnlns ejns csl niorlnns,

egf>na dernnclo,
,

|)or

Ecclesiam manijinlos

qnihns viveret
,

colligebat;

fjnos venienles in exnllalione portabnnt


est

sicnt scripliim

:Venienles antem venient

in

exullalione, tollenles

manipnlos snos'.

LXXIV^
cens
;

Qiiis

enim
a

sibi alius sponsaqfi

audeat Eccle-

siain vindicare,

qnam
a

Libano uiius
;

ct solus vocavit dia

Ades huc

Libano, sponsa

ades huc
:

Libano^.

Aut de qno

alio poluit

Ecclcsia dicerc

Fauces ejus dul-

cedines, et totus desiderium'? El quia de calceamento

pednm

tractalnm suuipsimus, cui


:

alii nisi

Verbo Dei

in-

carnalo couvcnit dictum


reoe
,

Crura ejns columnae marmo-

fundalae supcr bascs aureas'? Solus


et

enim

(jhristus

inambulal animis,

graditnr in

menle Sanctorum,

in

qnibus velut aureis basibus, fundamenlisque pretiosis solidata vestigia Verbi cceleslis haeserunt.

LXXV.
nis spectare
'

Claret igitur et virum et typuni ad incarnatio'

mysterium.

Psal. cxxv, 6.

Cant. it,

8.

'

Id. v, 36,

<

Ibid. i5.

120

S.

AMBROSII

CAPUT
Redit ad locum propasltum
,

XI.

et

ubi Christus dicitur fac-

tus lioc vel ad incavnafioncm vcl ad caiimm sive adjunctum aliquod rcferri dorct. Ad cum sensum. pturima sacrorum codicum et Pauli imprimis tcstimO' nia edisserit : maxime aiifem in eo immoratur ut Christum veriim sacRrdotem cssc aKfue in Mclrlii.^edeck
,

prcepguratum, eique cum Patre operationis unitalem, non vero solam similitudinem incssc persuadeat.

LXXVI. NoN
tinet,

ergo ad siibstantiam Divinltatis

scd ad

incarnationcm stepe, nonnnnrjiiain eliam ad causani per-

cum
iu

dicitur factus.

Naui siad Divinilatcu) rcfers,


;

ergo et

opprobriuui Dcus factus c>t


repulisti
,

sic

euim habes

Tu autem

et ad
:

nibilum

redri;isti, dispulisli
in

Christum tuiuu;
iicis,

et inlra
,

Et faclus esl

opprobrium
(louies-

vicinis suis'. Vicinis

iuquit,

uon civibus, uon

unus

non adhaerenlibus; quoniaui Qui adbncret Domino, spiritus cst":qui viciuus cst, uon adbaerel. Et,
iu

Factus est

opprobrinm

quia crux Domini Judreis

icandalum,

GriTccis slullilia^

Nam

snpioulibus per cam-

dem crucem
et melioris
prioris.

excelsior factus csl ccclis, cxcelsior Angclis,


,

teslamenti faclus esl sponsor

ipse qui crat

geram
=

LXXVII. Vide quam non defugiam ista, sed quomodo factus sit considera.
: ,

ut eliam con-

Pal.

LXWTiH, 59

el

4.

C;

r.

ru

17.

Id.

t,

a5.

DE FIDE,

LIB.

lir,

121
facla, considet

LXXVIII. Primura qnod Purificatione


in dextera magniludinis in excelsis
.)

tanto melior faclus

Angelis'. Ubi purificatio, hostia


:

ubi hostia, corpus

ubi corpus, oblatio


passionis.

ubi

munus

oblalionis, ibi sacrificium

LXXIX.

Deinde sponsor melioris testamenli'. Lbi


c.st

lcslanientum, mors nccesse

prnccedal leslaloris',

sicut subtrr est

scripfum

mors

anl< ni
r

non ad

Oikinilalis

aclornitatom

scd ad fraji^ililalem

liilnr

bumanam.
f|iiomodo
sit

LXXX.
oslcndilnr
:

E\Cflior

fjiioiine rn'lis fiiclusn


,

Inimacnlaln.s

iiK|iiil, sej;r<'ji;.ilus a
:

pcccato-

sribns, et excclsior cadis f.iclns

(|ni

non

liabcl qnolidie

necessilalem

sicnt

sacerdoles, prius pro suis delictis


po|)uli. lloc

Dhosliam ofierre, deinde pro

enim

fecil

se-

mel

se offerendo',
,

sicut scripliim esl.

Nemo

cxcelsior
:

factus dicilur

nisi

qui in

aliqno fuoril hnmilior

in

co

igitnr excelsior factus est,

sedendo ad dexleram Patris,

in

qno

se

minor Angclis

faclus", obUilit passioni.

LXXXI. Postremo
qnia

ipse Aposlolus ad Pliilipponses ait,

In similitndine

hominis faclns, ct spccic inventus


,

homo, humiliavit semctipsum ad moriem^ Vide nbi faclns sit


ul
qnit, hominis, non

faclus obcdien-;
:

usque
,

In similitudine
:

in-

in poloslalc I)ei

et lactus

obedions

Busqnc ad morlcmj^nt {ibodienliam quidcm houjinis habuerit,

regnum
,

Divinilolis.
igilnr

LXXXII. Quanlis
incarnalioiiem
ins est
?

adhnc ulemnr exemplis ad


referendum esse quod fac:

vel

ttd ali^iuitl

Qnod

aulein el faclum est, idem esl et creatum


:

Dixil cnim, el facta sunt


B

ipse niandavit, cl creata sunt'.


:

Dominus
Ilrbr,
1.

creavit
5, 4-

me
M-

* ,

secundum carncm dictum

crea-

VII, 52.
II.

8.

M.
7

i^, iG.

* I.i.

vn, 26. a-.

Id.

II.

9.

Phiiip.

7,

Psal.

cilviii,

5.

'

Prwv.

vni, ai.

142

8.

AMBROSII

tuin qnoqiip snpra ostendimus in libro

primo de incarna-

tione dicliim vidcri'.

LXXXIII.
non tum
e<5>e,

Ipse cliam Apostolus asserendq serviendnm

esse crealurne, significavit ex

Dco

Filiuin
alibi
: ,

non
iit

crea-

sed frenitum^.
in

Tamcn
sit

eliam

manifescreavit

taretquomodo

S;ilomone

leclum

aDominus

ome; quid

iu

Christo crealum

esset, os|endit.

LXXXIV.
sic

Iiaque lotius seriem capilis reccnscamns


:

enim habcs
ui per

<(Ergo qiiia

filii

parlici|)es sunl carnis et

ssanguinis, et ipse simililfr parliceps factns est eorum

dom

morlem deslruerst hunc

qui mortis habebat

);imperium\

Quis eigo

est qui nos parlicipes suae voluit

essecarnis et sanguiiiis? Ltique Dci Filius.

per carnem parliceps factus est noster? aut per per corporis

Quomodo quam
,

nisi
nisi

mortem

inortis vincula dissolvil ? Mortis

enim

mors

facta est susceplio morlis in Christo.

Ergo de incar

nalione proposuit.

LXXXV.
r/biiit

ideamus scquenlia :Nec cnim slallm An,

ngflos, inquit, assumpsit

sed

semen Abrahae. Lndp


;

ha-

per omnia

fralribus similari

ut misericors fieret et
,

fi(Ielis

princeps, taccrdos ad

Deum

ut cxpiaret peccata
,

populi. In qiio enim passus est ipse


et tentalos juvare'....

ettentatus, potest
fratres sanctissimi,

Proptcr quod
,

vocalionis cceleslis parlicipes


s

inluemini Aposlolum et

principcm sacerdotum confcssionis nostroe Jesum fidelem


esse crcatori sno, sicutet

Moyses

in

domo ejus^

Haec

nempe verba

*nnl Aposloli.
\

LXXX\
neralionom

I.

idelis in

sumpsit, inquit, semen Abraliae,


asseril. In

quo crealum dicat:Iu quoas corporaltm utiquegcnisi in


*

quo autem, nisiin corpore expiavit


,

populi pcccala? In quo passus est


'

corpore; sicut
ii,

Vide cap. xiv,

et

seqq.

>

17.

Id.

Hom.

i,

iS.

Hehr.

i4.

Ibid. j6'

III,

1,

a.

DE FiDE,
ct

Lin.

III.

laS

snpra dlximus

Christo passo

secnndnm carncm? In

quo sacerdos,
iiore?

nisi in

eo qiiud s.icerdotali assumpsit rx ge-

LXXXVII. Sncerdos enim


qnia

.'iliqnid

dcbet oflerre', et
:

secnndnin Legein in sancla inlrare pcr sangninem


sangnincni

ergo

Innrornm

hircornmqne repudiayerat

Dens^, hnnc nliqne sacerdolem per


cut iegisli,
in

snum sangninem

si-

Sancla sanclorum
;

cceli

sunima penelranlem
et hoslia

oporlcibiit intrare

ul aeterna nostrornm esset oblalio pec,

calorum. Idem ergo sacerdos

idem

et sacer-

dotium tamen,
est;

et sucrlficinm

human;c condilionis oHicium

nam

et

agnns ad immniandum ductus est, et sacerigilur ubi

dos est secnndiim ordinem Meicliisedech.

LXKXVIII. Nemo
conditionis,
ibi

ordinem cernlt humanae

jus Divlnltalis asserat.

Nam

et Illum

Mel-

chisedech pcr

quem Abraham

hostias suas obtulit',

non

Angeium utlque secnndum Judaica


Ecclesia (16), sed vlrum sanctum
,

ludibria

intelligit

ac sacerdotem Dei

qul

lypum gerens Dominl,

et sine Patre, et sine

matre

et sine generalionis enarratione, et sine initio, et sine


fine describllur; ut ostenderet
in

sempiternnm Filium Dei


,

hunc

mundum

esse

venlurum
,

qui et sine Patre secun-

dnm

Incarnationem natus est


,

et sine

malre secundum
;

divinam geuerationem
quia scriptum est
srabit"?

et sine enarratione generationis

Generationem aulem ejus qnls enarIn Chrlstl


,

LXXXIX.
:

Ergo iilum Melchisedcch


;

typo sa-

hunc in veillum in nomine ritate typus autem umbra est veritalis unius civitalis, hunc regem in reconciliatione totius mundl; quia scriptum est Deus erat In Chrlsto, mundum reconcerdotem Del acceplmus
sed iilum in typo
: :

Hebr.

ix

aS.

viii,

Ibid.
33.

u.

Gen. siv

18.

el seqri.

Isai. Liti, 8, et

Act.

; ,

124
cilians sibi';

S>

AMDROSII
:

iioc cst,

sempilerna Divinitas

ant,

si

Pa-

ter in Filio, sicut

FlHus inPiilre,

et subslanliae utique et

operalionis unitas non negatur,

XC. Quomodo autem ncgare merilo


si

possunt, etiam

velint,

cum

scriptum
;

sit
:

Patcr autem qui in

me ma-

net, ipsc facit opera

et

Opera quas ego


s(;d

facio, ipsc fa-

cil^,

non

dixil.el iosc

fiicit; iie
:

simililudinem magis.quam
dicciido
qiiod
:

unilalem opcris.Tcslimarrs
sipse facil
,

Qna; cgo

lacio,

nKinifesf iim

reli(|'iil

unum opus
,

Palris

el Filii crcderc dcheamiis.

XCI. Denique ubi similltudinem opcrum non unilatem voluit intclligi (Jui crcdit, inr[uit, in me, opera qune cgo facio, et ipsc facict'. Bcnc liic et inlerponcndo, simililndinem nobis donavit; ct tamen unilalcm
:

niituralem ncgavit. L'num csl igllur opus Patris et Filii

ctiam

si

non placcat Arrianis.

CAPUT
negnum
el

XII.

Patrls atqiie FlUl anutn esse ac indlvisum

unam

similiter utriusijue Divinilatcm.

XCII.
Filii esse

Qu Eno autcm qnomodo rep;num


divisnm;ciim nomimis dix

velint Palris et

ril, ut siijira

ostcn^'

dimus

Oinno rcgmun

in se

divisum, ficilc dcslruclur ?

XCIII. Et idco ad excludenduni Arii.inne sacrilcgium


sacvilatis,

uiium imperiuin Palris

ct Filii

cliam Pelrus
fratrcs,
a5.

sanclus asscruit diccns


'

:Quaproptur salagile,

Cor.

V,

19

Joaii.

xiv, ic>.

Ibid. 12.

<

Matlh. xn,

D FID,

LIB.

III.

125
H.-cc

ccrtom vcslrani vocolionem


nislrtibilnr vobis inlroilns in

el

cleclionom fucere.
(

eiiim fiicienles non


B

crr;il)ili<; ^ic

nlm abiindanlins mi.xlerntnn imporium Dci et


,

D<mini noslri conservaioris Jesn Chrl.>li'.

XCIV.
piilul
,

Aiit

si

qnis dc Chrisli latilnm imperio dlctnm


sic iiccipit, nt

el

hoc ideo
is

Palrem Filinmqne poFilii

leslalo secernat;

laiiien el

reginmi

Gtlebiinr, et
,

a-leinnm. Itaque non solum diio indncenl rej^na divisa


ul obncxiu sinl
]id
d'3l"i'ctiii
;

sed cliam

cnm

rcgna compai;abi-

nnlla sinl Dei regno


:

qnod

Filii

esse, eliamsi velint,

negare non j:ossnnt


nl

ant conlra

idem Putris

el Filii

snum senlenSiain redibuni, rfgnnm esse falranlnr ant, qnod


:

sacrileginm csl dicere, jns Palri regui niinoris a>cribrnl


anl,

qnod conlraiinin est, qnem miiiorein l)i\initale im|)ic meniornnt, (jus regnnm ralebmilnr .Tqnalc.

XCV. Sed
rct.

hoc non qnadral, non congrnil

Dicanl \p{uv
:

ct ])robainns

non coh.Tregnum, sicnt nos diciinus, probamus anlem non noslris, scd ccelesli,

nnnm

esse

bns testimoniis.

XC\ I. Primnm

cnim cllam

aliis
;

exem|-lis disce
ipsc cniiii dixit
:

rcgnnm
u

ccpldriim, re^;nnin elia-.n Filii csse

Amen

amcn dico

vobis ((iioniain sniil


,

al (|ni

dc hic a>tantibns,

morlem donec vidcanl Filinm ho!)minis vcnienlcin in rcgnnm snnm '. Dnbilari crgo non polest qnod sit rognum Filii Dei. XCVII. Sed uccipe ipsum essc regnum Filii quod Paqni non gustabunt
,

Iris est
j)

Amen

dico vobls (|nod sunl

qnidam circumslan-

tium, qui non gustabunt mortem, doiiec videanl

regnum

sDei vcniens in virlule*. Eo eniai nsquc


e?t, ul

unum regnum

nnum

sit

prasmium, idem ha;res, eadem merita


pr.Tsertim

idem sponsor.

XCMII. Quoraodo non idem rcguum, cum

a Pclr.

I.

10 11,

Mallli. xv/, 28.

Maro. vn:, ^g.

ie6

8.

AMBROSII

ipso de se Filius dixerit

niaregno Patris
tatis

:oTunc jnsli fulgebnnt sicut sol niei'? Quod enim Patris est pcr majos,

proprietalem

id etiani Filii est et Patris

per ejusdcm clariludixit,

dinis unilalem^.
et Filii.

Ergo

regnum Scriptura regnum Dei


;

XGIX. Accipe nunc


Filii

quia ubi

dicit,

nnc
ct
:

Palris nec Filii separat polestatem

qiiia et

paternum

regnum uno Dei nomine comprehcndit, sicul habes vidcritis Abraham Isaac et Jacob, et omnes Prophetas in regno Dei \ An negaraus in rogno Filii Prophetas esse, cum et latroni dicenti Memenlp mci cum veneris in regnum tuum rcsponderit Dominus oAmen dico tibi hodie mecum eris in paradiso'? Aut quid cst esse in regno Dei, nisi jeternam nescire mortem? Qui aulem nesciunt relernam morlem, vident Filium horoinis venientem in regnum suum. C. Quomodo ergo potest non in polcslate habcrc quod
aCuni
,
,
:

donat dicens
per se

Tibi dabo clavrs regni cceiorum^?

Ef

videto distantiam. Servus aperit,


,

Dominus

largitur

isle

ilie

per Christum
poteslales
:

lamuUis claves accipit, Dojus donanlis, aliud dis-

minus

ordiiiat

ahud

pensantis obsequium est.


CI. Accipe

Palris et Filii.

adhuc unum re^inmn unum imperium esse Habcs ad Tiinotljcnm ^aPauhis Aposlolus
,

Jesu Christi secundum imperium Dei salvatoris nostri,


ct Christi Jesu spei noslrae*.

Lnum
scilole

igitur Patris et Fiiii


et aposlohis Paii-

regnum evidenter
lus asseruil diccns

est
:

declaralum, sicul

quod omnis iinpulioc dicus, aut immundLis aut avarus, quod cst idololalria, non habet haereditalem in rcgno Clirisli et Dei'. Ergo

cnim

unum regnum
Mallh.
xxiii, 42,
\iii,

et

una Divinilas.
'

45.
'

Joan. xvii,

5.
1

\,

Luc.
\.

xiii,
7

aS.

<

Id.

4^'

Mallii. XVI, 19.

Tim.

Ejihe?. r,

/j.

PE FIPE,
CII.

LIB.

III.

19;^
.

Unam

Divinitatetn
et

Lex probavit qnne

dlcit

unnm

Deum*. Probavlt
Si

Aposlolns, dicondo dc Chrislo :In

quo habitat omnis plenitndo Divinilalis corporaliter'. enim juxta Aposlolnm plcnitudo omnis corporaliter
Divinitatis in Christo est
,

ant unins Divinitalis Patrem et


Patris el Fih*i Dlvinitalem cu-

Filium fatebunlnr
piunt separare,

aut

si

cum omnem
;

plenltudinem Divinitatis cor-

poraliter Filius habeat

quid est quod existimant amplius


sit

reservandum,
nis ?

cum

amplius nihil

plenitudinc perfectio-

Ergo una

Divinitas.

CAPUT
Filio majestatem stiam esse
,

XIII.

ac paterna; cequalem jus socli non sint Angell, scd spcctaiores.

cii-

CIII.

hfAGiNEM autem unara, ct siniilitiidinem

unam

supra dixinius", siipcrest ut uiiius qiioqiie majcslatis PaIrem Filiunique doccamus. iNec longe abcril; cum enim
ipse dixerit de se Filius
:

Cum

vencril Filius hominis in


,

aniajcslate sua, el

tunc scdebit nsuper sedcm majeslalis su;e\ Eccc Filii expressa uiaquid ci deest, cujus incrcatam majcslalcm nejcstas est
:

omncs Angeli cum eo

gare non possunt? Est ergo

Filii

majestas.

CIV.

Accipiant nunc, ul dubilarc nonpossint, quod

Patris et Filii

una majeslas
erubuerit et

sit; ipse

Nam

qui

Deut.

me VI, 4. -

cnim Dominus meos sermones, hunc


J

dixit

Filius
i

Coloss,

11,

9.

Sup.

lib,

;,

cap.

vii.

Matlli.

x\v, 3i.

15

S.

AMBBOSII
Teneril in majestnle sna
'

honiinis erubesccl;

cum
nisi

et

Palris

el

sancloriMn An^eiortnn

Qnid

Csl

El sanc-

lorum Angelornm,
lale Doniini sui?

qnia honoranlur el servi digni-

lit;

CV. Di^nilalem er^o snam ad Filium non ul An;;cli liabeant cuin Palrc
,

el

Palrem rctuFilio a?qnale

et

consorlinm
ISe;|ne
est

sed ut prcX'eminentem gloriam Dci cernant.


Anj|;eli

cnim snam majesialein


:

habenl, sicut leclum


;

de Filio

iCinn sederit in sedc majeslatis snre'

sed

ossislnnt,

nl Pi:lris ct Filii

^Uniam vidcant,

luibus aut

possnnt

aiit

niercntur asncclibus.
ipsa se cxplan.mt vciba divina
ct Filii cuiii
:

C\I.

Dcniqne

ut in-

tclligas ijlani

gloriom Patris
sic Piiim

Angclis non esse


vciicril Filins-

conimuneni;
ut doceret
Iris

habes
,

Ciim antcm

ho;iiinis in nuijeslatc sua

et

omiu!S Angeli

cnm

eo.

Et

unam majestalcm
ipse in

et

nnam
:

ffloriam

esse Pa-

et

snam,

alio liliro ait veiieril


in

Et Filins hominis
Potris sni cnin
liic

conrniidel eiim,
Aiijf;clis
illi

cnm

in

jjloria

sanclis'.
,

lili

obsc(|iiio,
:

in

jijloiia

in comitatii

hic in

sii|;u;'^slii

il.i

slaiit,

hicsedol; nt

vcrbo lamcn usus ulamiir Inimani


tranl.

hic jndicat, hi minis

CVII.

Divinam antcm non proemisit majcslatcm

Patris,

et snbdidit

snam

et

Aiigolornm

ne de super oribns ad
ct ordiiiem vidcretnr.

infcriora lecisse graduin

quemdam

Sed quia Palcr infcrior


talem suam,
inler
et

non poterat, prtemisit majcsaddidil Palris et Angrlorum ne se medinni


videri
;

Palrcm

et

Angelos nominando, aut ob Angelis ad


fecissc

Palrem pcr

sni

quoque incrcmcnla
,

qnemdam

vide^

relnr ascensum

ant a Patre rnrsus ad Angelos per ordi-

nem cam

sui

etiam diminnlione crederctur fecisse descen-

Luc.

i.\,

26.

MaUl). XXV, 5i.

>

Marc.

viii,

38.

DB FIDE,

LIB.

IIT.

I29
Filii

sum.

Nam

nos qui
,

unam

Divinilatem Palris el

confi-

temur, divcrsum

ul Arriani, ordinem

non putamus.

V\VVVV VVV VVV,VV VVV tVV VVV VVV\\\ Vt VVV V\iVVVV vvv vvvvx^ VVVVVV VVV VVV VVVVVV VVV VV\ VV\ l^ vvv v\^ vv%

CAPIJT XIV.
Unius snbslanliw cutn Palre Filium
etiani
esse : hanc auteni secundum. Divinitatem sunii debere in multis Scripturarum testimoniis, tametsi in aliis nonnuUis
lioc

verbum out

de possessionibus aut de incarnatione

intedigatur.

CVIII.

Dji substantia

autem, imperator Auguste, quid


Patre esse substantiae,

loquar unius Filium

cum

cum

imaginem patcrnac
nullo

substantia? Filiun) lcgerimus', ut in

secundum Divinitalem a Patre intelligas discrepare? CIX. Juxta hanc imaginem dixit :Omnia quae Paler >habet mea sunt^. Ergo nec substantiauiin Deo possu,

mus denegare; neque enim


dedit habere substanliam
alia crealurae.
:

insubstantivus est
licet alia
sit

qui

aliis

substantia Dei,
Filius Dei esse,

Nec posset insubstantivus

per

quem cuncta subsistunt. CX. Et ideo ait Non est occultatum fecisti in abscondito, ct substantia mea
:

os

meum quod

in inferioribus

j>terrae*. Virtuti

enim

et Divinitali ea, quae ante consti-

tutionem mundi vel imperspicabili majestate sunt gesta


abscondita esse non polerant. Legimus ergo subslanliam.

CXI. Sed dices de incarnatione diclam csse substantiam. Interim

nomen

substantiae lectum probavi, et lec,

tum non pro

palrimoniis

ut
i5.

dicitis.

Jam

si

placet, acci-

Sop.

VII,

26,

Joan,

xn,

' Psal.

cxxxYiii, i5.

LIX.

l3o

S.

AMBROSII
in inferioribnsChrist! fulsse

piamus, seciindnmmystcrinni

substantiam. Etenim ut defnnclorutn animas in sui corporis

anima liberaret

vincula morlis solveret

peccata

donaret, operalus esl

in inferno.

CXII. Et tamen qnid obstat qnominus illam divinam


intelligas esse
ei

substantiam

cum Deus
?

ita

ubique
:

sit,
si

ut

dictum

sit

Si ascendero in coclum, tuillic es


,

des-

Bcendero ad infernum

ades'

CXIII. Denique ad substanliam dlvinam derivandum


esse intellectum sequentibus declaravit dicens
:

Inope-

ralum
factura

meum
sit

viderunt oculi Ini^;

co quod non operis


polestalis a-ternae
:

Filius, sed \

crbum genitum
hoc
est,

axaTfpyac7Tov

euim

dixit,

inoperatum atque increa-

tum Verbum sine alicujus creaturas teslimonio cx Palre nalum et tamen abundamus aliis substanliae teslimoniis. Sil isla hoc loco subslanlia corporalis, dummodo non opus
:

Dei Filium, sed inoperatam ejus Divinitatem


tearis.

et ipse fa-

CXIV.

Scio autem aliquos dicere inoperatum esse etiam


,

incarnationis mysterium

qiiod

non

sit virilis

copulie usus

operalus; quia partus est Virglnis. SI crgo plerique hoc


loco nec Mariac partus opus esse dixerunl
,

tu Arriane,

cpus putas esse Dci Verbuni?

CXV. Aut
alibi dixit

hic lanlimi subslantiam leglmus

Nonne

et

Porlaj civlttitum efiVacUc snnl, ntonles ceci-

derunt, etrevclala estsubstanlia' ?

Nnmquidhic qnoque
dicere pecuniariam
,

creatura signalnr? Solunt enim


esse subslanliam.

aliqiii

Ego

si

ad hnnc sensum reiers

idco

occiderunt monles, ut pecuniarium patrinionlum ccrnerelur.

CXVI. Sed nieminerimus


utique de quibus dictum est
:

qui montes cecidfrnnt,

'

illi

Si habueritis fidem sicut

Psai. cxxwiii,

8.

>

Ibid. 16.

Nahum.

n, 6.

DE FIDE, ngraniim sinapis


in niare'.

LIR.

III.

l3l
et jactare

dicetis hiiic

monti :Tollere,

iMontes crgo sunt altitudines se cxloUentcs.


in GrcTeco.

CXVII. Denifiue
tur.

Regna ceciderunt ))habe,

Qu3e regna,
stahit

nisi SaUinae.

dequo

dixit

Doniinus

Quo-

imodo

regnuin ipsius^? Ipsos ergo legimus mi>ntes,


istis

qutc regna sunt diaboli. Ideoque

cadenlibu.j regnis

de corde fidelium, revelalum cst patern;e Dei Filium Chris-

tum esse subslantire. Qui sunt etiam illi ipsi montes .-erei, de quorum medio quatuor currus procedunt'? CXVllI. Advertimus aUitudincm illam oxlollentem se adversus scientiam Dei vecbo Domini corruisse; cum dicerct Dei Filius :Obmulesce, et exi, immunde spiritus\ De quoet Propheta dixit Ecce ego ad te, mons
:
fl

corrupte".

i)

CXIX.
quod

Isti

ergo ceciderunt montes, ct revelalum est

esset in Christo diviiia substantia, dicentibus iis,


:

qui viderant

Vere Fihus Dci

est" ;

non enim humana,


el

sed divina potestate dffimoniis imperabal. Ilieremias quo-

que

dicit

:KSupcr monles accipite luclum,

super se-

mitas dcsertas planclum, quia deleccrunl; eo quod non


nsint

homines

non acccperunt vocein subslanliae


eliam
alibi

vo

latilibus

usque ad jumenta expaverunt


praeteriil
,

el defecerunt'. fVagllilatcs
a sc

CXX. Nec
1

cum

expo-

aerel conditiouis liumana}, ut susceptam


Carnls
,

infirmilatem
,

et afTeclum noslra^
:

mentis ostenderet

dixisse

Do-

niinum per Prophetam


BStantia

uMemcnto, Domine, quic


natura
fragilitatis

est sub-

mea^;quia

in

humanc-e Dei

Filius loquebatur.
I
1

laret

CXXI. De quo supra, ut incarnationis mysleria reveait Tu vero rc[)ulisti, Domine, et pro nihilo ha,
:

abuisti
('

dispulijti
ivii, 19.

Chrislum tuuu),

evertisti
*i,
^

lestamentum

Malth.

'

Jer. Li, a5,

* Luc.

Id. XII. 26.

Zuch.

1.

Mdic

1,

aS.

iv, 4i.

'

Jer. ix, 10.

Psai.

Lxxi.viii, 42.

l3a
jservi lui
,

S.

AMBROSII

profanasti in terra sanctilatem ejus'.


nisi in

In quo
ar-

ulique servuni dixit,

carne,

Quianon rapinam

j)bilralus est esse se aequaleni

nanivil

formam
,

scrvi

Deo, sed scmelipsum exiaccipiens in similitudiuem homi,

num

factus

et specie

inventus ul

homo^PwMea

ergo

susceptione servus, sua

CXXII. Quld

illud

Dominus polestate. quod habes?Quoniam


alibi

quis stelit

in substautia

Doniiuijet
et audissent

:Et

si

stclisseut in subsi

stantia

mea

verba mea, ct

docuissent

plebemmeam;

avcrlissem eos

a nequiliis el

adinvenlio-

nibus suis^?

CAPUT XV.
CumFllium
cem
Patri
krepoovcio-j

Arriani dicant , eos in Deo


:

siibstantiam aperte agnoscere

ncc ob aliud lianc vo-

defu^ere, nisi
,

quod illum verum. Dci Filium fa-

teri nolint

ut si(;nifJcavit Euscbius Nicomedicnsis.

Jiecte igitur
ofxooiifftGv,

conslitutum a Niccrnls Patribus verbuni

ut fjotc han-esi

oppositum

ct

in Scriptura fir'

matum ; proiudeque
beUianis
,

neglcclis, quce tsli fingunt de

Sa-

retincndum.

CXXIII. QiOMODO negant Dei esse substanliam ? QuoUioJo veibum subslanliae, quod creberrimum in Scriptu
ris est,

pulaut esse vitandum


,

cum

ipsi

ex

alia

substanlia,
in

hoc

csl

sTtcoou^tov

dicendo Filium, subslanliam tamen

Deo

c.>se

nou abnuant?
igitur

CXXIV. Non
'

verbum

sed vim verbi fugiunt;


^

Psal.

Lxxwiii. 59, 4o.

Philip.

11,

6,-p,

Hier, xxiu, 18 elaa.

DE FIDE,
quia nolunt

LIB.

III.

l33

verum

esse Dei Filium.

Nam
lali

licet

humano

verbo non possit divinae generalionis series comprehendi

tamen judicarunt Patres fidem snam


trspooxjGio-j

proprie contra

sermone signandam
ait
:

auctoritalem secuti Pro,

phelc-e

qui

Quis

stelit in

substantia Domini

el vidit

Verbum ejus? Secundum impletatem igltur suam positum substanliae verbum recipiimt Arriani secundum pietatem autem fidelium comprobatum repudianl et refutant.
,

CXXV. Nam
Filium
dici
,

quid est aliud

cur

ofjtoouaiov

Patri nolint

nisi

quia nolunt vcrum Dei Filium confiteri?

sicut auctor ipsoruu) Fusebius Nicomediensis epistola sua

prodidit scribens (17)

Si veruni

in'|uit,

Dei

Fihum
,

ct

increalum dicimus
HcTC

o/xooJatov

cum

Palre incipinuisconfiteri.
in Concilio iSic<Tno
,

cum

lecta esset Epistola

boc

verbum

in Iractatu Fidei

posuerunt Patres

quia id vide-

runt adversariis esse formidini; ut tanquam evaginalo ab


ipsis gladio ij)sorum

nefandcT capul ha^reseos amputarent.

CXXVI.
dunt;

Frustra autem
,

verbum
alii,

istud propter Sabellia-

nos declinare se dicunt


ofyoouTtov

et in eo

suam imperitiam proipsimi est sibi. Recte

enim aliud

non
;

ergo

ofjtoouc7!ov

Patri Filium dicimus

quia verbo eoetper-

sonarum

distinctio et naturae unitas significatur.


,

CXXVII. An negare possunl ou^iav lectam cum nem ETvtou^iov Dominusdixerit', etMoyses scripsorit"
tVeo-Qe
(jLot

el
:

pa-

wu^

Xoto^ 7rcotou(7to; ?

Aut quid

est wiicx., vel

undo
,

dicta,

nisi ou^a act,

quod semper maneal? Qui enim est et est et ideo manens semper outjta dicitur divina substanlia. Propterea tTrtouTto? panis quod ex Verbi
semper, Deus est;
,

substantia substantiam virtutis manentis cordi et aiiiujie

subministrpl; scriptum est enim

El pauis coiifirmal cor

hominis \

GXXVIII. Servemus
'

igitur praecepta
*

majorum

nec

MaUh.

VI.

Exod. xix,

Psal.

cui, i5.

, ,

l34

S.

AMBROSII

haereditarla signacula ansi riidis letneritate violemus. Li-

brum signatum
Potostales,
soli

illum prophclicum non Seniores non Angeli, non Archangcli aperire ausi

non

sunt:

Chrislo cxphinandi ejus praerogativa est servala. Li-

brum saccrdolalem qnis noslrum resignare audeat, signatum a Confessorihus, et muhorum jam martyrio consecratum Quem qui reslgnare coacti sunt, postea taraen damnata fraude, signarunt qui violare non ausi sunt
! :

Confessores et Martyres extilerunt.

Quomodo

fidem eo?

rum possumus denegare quorum


,

victoriam praedicamus

.V\'VWVWv\a^vvv\XvvvvWvv\w\VVVVVXVV> V\^*WV

W t^ VWvWVV%>vV^

CAPUT XVL
Vt Calkolici contra fraudcs Arrianoriun prcemunianlar
subdoLas
sujjtccrc

nisi

quasdam corum conftssiones exponit : nec quod Fiiium no?inunquam. Dcum vocitcnt, eum admittant Patri a^qualem , collcctis argu-

mentis probat.

CXXIX. Nemo
fidelibus
,

meluat, nemo formidet

plus confert

qui minatur. Venenatae sunt blandiliae perfido,

rum
ut

tunc cavendae

cum

id

quod negant, praedicore

se

simulant. Sic decepti suntet ante, quifacile crediderunt;


ibi perfidiae

laqueoi inciderent, ubi fidem esse crede-

bant.

CXXX.
cundum

Qui

dicit

inquiunt, Christum creaturam sesit.


,

cateras crcaturas, analhema

Audierunt

sira-

plices, et crediderunt;

Innocens enim

sicut scriptum

Dcst, creditomni verbo*.

Audieruntergo,etcrediderunt,
intcnti

primo decepti sono; ac velut aves


'

ad escam

fidei,

Prov. XIV, i5.

DE

lIDli:,

LIB.

III.

l35
Ita

extentum
quuntur,

sibi

laqueum non caverunt.

dum

fidem se-

hamum
;

nefanclae fraudls aitrectaverunt.

Et ideo

Estole, inqnit, osluli slcut serpentes, et sinipliccs sicut

colunihae'

praeu)iliilur astutia, ut sit tuta simplicitas.

CXXXl. Sunt
:

enini serpentes Evangelici, qui

exuum

veterem usum, ut induant novos mores, sicut scriptum Expolianles veterem hominem cum actibus ejus, et 6st
induenles

novum secundum imaginem


iit

ejus, qui creavit

eum^.

Discamus ergo deposilis

vetusti hominis exuviis.

Evangelicorum serpenlium vias;

more serpenlium

scr-

vare caput, fraudem cavere noscamus.

Qui dicit creaturam Cur bouo coufcssionis, Arriane, venena peruiisces, ut tolum corpus contamines? Addendo enim Secundumcasteras creaturas, non creaturamChrisSatis fuerat dicere
sit.
:

CXXXII.

Christuui, aualhema

lum negas ram enim


turis.

sed creaturam dicis esse dissiujilem; crealu-

dicis, etsi

prestantiorcm

caeteris asseras crea-

Denique Arrius hujus impietatis magisterDeiFilium


dixit esse

creaturam

pcrfectam, sed non sicut caeteras crca-

luras. Vidctis igitur haereditario patris vestri vos usos esse

sermone? Sat cst creaturum ncgare, quid opus fuit addere Sed non sicut caeteras creaturas? Recide quod pu:

truit,

ne serpat conlagio

vencnum habet mortem


:

aflert.
:

CXXXIII. Deinde
sed
ita

dicis

inlerdum

Deum
ei

Christum

dic

Deum

verimi, ut plenitudinem

paternae Di-

vinitatis assignes; sunt

enim qui dicuntur

dii sive in coelo,

Non ergo perfuuctorie nuncupandus Deus Divioitatem praedices in Filio quam Pater habet, sicut scriptum est Sicut enim Pater vitam
sive in terra.

sed

ita

ut

eamdem

habet

in seuietipso, sic

dedit et Fiho vitam habere in

semelipso'\

Dedit utique quasi Filio per generationem,

uon quasi inopi per gratiam.

Mallh,

s, 16.

Colojs.

111,

9, lo.

Joan.

v, 26.

l36

S.

AMBROSII

CXXXIV.
ris

Etpotestatem dcditei jucllclum facere, quia


est'.

bFIHus hominis

\ide quid addidit, ne tu calumnielegis


,

ex vcrbo. Filium hominis


,

et

accipientem arguis?

Nega ergo
feruntur;

Deum si non omnia Filio quae Dei sunt, decum enim dixerit oOmnia qua; Pater habet,
:

j)mea sunl^;

cur tu non omnia quae diviuae nalurae sunt,

eliam

in Filio confiteris?

Nam

qtii

dicit

Omnia
fidcli

quae
?

Pater habet,

mea sunt^^quid

excipit
,

quod non habct

CXXXV.

Quid

est qiiod iufa-r/M;

quam

magis

sermone commemores, ((uod uiorluos


pcdes transmiserit, iufirmltaLes

su^cilaverit, maria

humiuum

curavcrit? ILcc

enim etiam servulis suls prieslilit. Plus isla miror in hominibus, quod tantam eis dederit poleslatem. Aliquld de
Christo audire desidero, quod speciale
sit

Christi,

quod
quia

cum
vero

iis

quce creata sunl,

uon

possit esse

comnume;

genilus, qula uuicus esl Dei Filius, quia


,

Deus vcrus ex Deo

quia an dexteram Piitrls sedet.


lego contessum Palris el FIHi,

CXXXVI. Lbicumque
:

semper ad dexteramFilius sedct. Numquld mehor Filius Patre? i\on hoc dlcluius sed qucm charitas Del honorat,

humana
tis

inlqultas dcrogat. Scivit Paler sercndas esse de


,

Fiho quaestlones, praebuit nobisquod sequeremur

plela-

exemplum, ne FiUo dcrogeuius.


Joan.
V, 27.

1(J.

wi,

i5.

Dli

FIDE, LIB.

III.

187

CAPUT

XYII.

Objectioni qucv hic nasci poterat, occnrrens, cur Domi-

nus Slephano stare visus explicat

ct

ex hujus ad

Filium prenibus ejusdem mala, librum lerminat.

ac Patris cequalitatc confir-

CXXXVn. Uno tanlnm loco stantpm ad dexleram Dei Jesnm Stephanus vidissc se dixit. Et lioc disce, nc qnam hinc moveas quapslionem. Cur enim nbique ad dexleram sedere ostenditnr uno legilur in loco slare ? Sedet
,

qnasi judex

vivorum

et

inortuorum

stat
,

qnasi

advo-

catus suorum. Stabot ergo quasi sacerdos


Iri

quando Pa-

hosliam boni Marlyris ofTerebat

stabat qnasi

bono

luctatori

bravium

tanli priT3Sul

certaminis reddilurus.
isla distin-

CXXXVIII. Accipc
guas
,

rt tu

Spiritum Dci, ut
;

sicut accepit et

Slephanus

et dicas sicut dixit et


,

Martyr :Ecce video cieIos apertos


jstanlem ad dexleram

et

Filium hominis

Dei'oQui
:

ccelos apertos

habet,

Jesum ad dexteram Dei cernit qui clausos oculos habet uicntis, Jesum ad dextcram Dei non videt. Confiteamnr ergo Jcsnm ad dextcram, ut ccelum et nobis aperiatur.
Claudunt
sibi

ccelum, qui
si

aliter confitenlnr.

CXXXIX. Quod

qni objlcinnt

quod

Filius stabat,
licet

ostendant hoc loco quod Pater scdebat.

Nam

Filium

hominis stare dixerit, tamen hoc loco nec Patrem sedere

commemoravit.

CXL. Ut autem

evidentius cognoscerelur nnlla esse

stantis injuria, sed potestas,

Filium Stephanus obsecra-

Act.

VII,

55.

l38
bat, utse ampllns

S,

AMBROSII
Patri

commendarct

dicens

Domine
Patris et
:

Jesu, recipe spiritum

meum'.
lioc

Et ut

eamdem

Filii

potestatem esse ostenderet, repetivit dicens


statuas
illis

mine, ne

peccatuui^

lloc

DoUominus in
:

passione propria quasi Filius hon)inis Palri dicit

hoc

et

Stephauus Filium Dei

in

suo martyrio dcprecatur.

Cum

eadem

gratia a Patre Filioque deposcitur,

eadem potentia

declaratur.

CXLI. Aut

si

voUint Stephanum Palri dixisse, videant


ista

quid propria leslincalione significent. Licet nos

non

moveant; adverlant lamen qui totum tuunt et in ordine, quod Filius prius sit
tem
et

in Htlera consti-

rogatus.

Mos auuni-

secundum eorum inlerprelatiouem ostendimus


aequalitas
illis

tatem Palern;e majestalis et Filiijnam


et Filius
,

cum Paterrogatur
,

precationis opcralionis indicat imi-

tatem. Si autem

non placctFilio dictum

Domine;

videmus quod eliam Dominum eum negare conanlur.

CXLII. Sed jam quia Martyris


sludia

lanli

corona processit,

certaminis

relaxemus

ferias

hodierni

sermonis

habeanius.
sicut

Prosequamur sanctum ^larlyrcm laudibus post magna decebat certamina, vulneribus quidem

adversarii cruentatum, sed Christi praemiis coronatum.


Act. VII, 58.

Ibi(i.

Sg.

DE FIDE,

LIB.

IV.

iSq

T.IBER IV.

GAPCT
Uaud mlrum
esse

I.

quod homines in Christi coonitione


.

erravcrint, sed quod Scriptaru' non obtemperaverint

illum quoque ncc ab An^clis nisi rcvelalione fuis&c

co^nitum, sicut ncc ab ipso Prcccursorc. Ejusdem C/iristi in ccetum asccndentis triumphus qualis, ct
raptu Prophclarum

quorumdam quanto prastantion'

Tum

dcscriplo Ani^elorani hac de re colloquio, con-

tra Arrianos Filius omnipolens esse ostenditur.

I.

Co\siDi-,RA.NTi milii,

imperator Angnstc, qna ratione


,

sic

erravcrit genus

hominnm
humana
,

ut de Dei Filio plerique

vae

mihi

diversa seqnerenUir;

nequaqnam

satis

mirum
,

vidctnr quia erravit

scientia dc supernis

sed

quod

non detulit obedienliam. II. Quid enim mirum Patrls et si mysteriiim Dei Domini Jesu Christi, in quo sunt omnes ihesauri sapientiae
Scripturis

et scientiae absconditi*, per sapientiam

mundi non potue-

runt homines comprehendere

quod nec Angeli cognos?

cere nisi cx revelatione potuerunl


III.

Quis enim potuit opinione magis


,

quam

fide sequi

Dominnm Josum nnnc


exinanilum

de

coeli altissimis

inferna pene:

tranlem, nunc ab inferis ad cceleslia resurgentem


,

subito

ut habilaret in nobis

nec unquani Immi-

Coloss.

II,

3.

l4o

S.

AMBROSII
et

nutum, cum semper


essel?

Filius in Patre,

in Filio Pater

IV. DubUavil in eo Ipse PrcTnnnlltis, licct per SvnagogcTe

typum

diibitavit

ipsc ante
,

Domini laciem
:

dcslinalus.

Denique missis
rus cs
,

discipulis

interrogat
'

Tu

es qui venlu-

an alium expeclamus

V. Obstupucrunt et Angeli cccleste myslerium.

cum resurgeret Dominus cundum carnem angustus


genlem ab
VI.

atque illum

Unde qucm dudum se,

sepulcri locus texerat

resur-

inferis coeli alla sustinere

nou possent, haesercdimilns exuviis,

runt etiam coelestia opinionis inccrto.

^cniebat
in

cnim novis viclor


;

Dominns
gcli,

templo sancto sno

pracibant Angeli et
:

Archan-

uiiranles spolium ex

morle quaGsilum

el
,

quamvis

scirent nihil

Deo accedere ex carne


cjus

potuisse

quia infra

Deum omnia
bias

sunt; lamen trophaea crucis, cujus princi,

pium super humeros


inluanles, quasi

et lrium|)hatoris icterni

manu'
,

eum quem

euiiserant cceli portae

capcre non possent;

licel

nunquam
I

ejus capiant majesta-

tem

majorem viam quaercbant aliquam

revertenli

adeo

nihil cxinanilus auiiscrat

VII. Debuit lamcn novo viclori novum iter parari semper enim viclor tanquam major et j^racclsior est scd
; :

quia a}tcrna3 sunt


teris

jaslilire porta3,

eaedcmfiue iNovi et Ve-

Teslamentl

quibus cnelum aperitur, non mutantur


,

homo sed tolus in omnium Redemptore niundus inlrabat. VIII. Translalus erat Enoch^ raptus Ehas' sed noa est servus supra Dominum. Nullus enim ascendit in cceutique, sed elevantur; quia non unus
:

Ium,

nisi

qui descendit de

ca;lo''.

Nam
12.

et

Moysen,

licetcorpus ejus non apparueril in


'

lerris'',

uusquam tamen

Mallh.
5

XI, o.

Gen. v,

1.

4 Rfg.

i'>

Joan. ui, i5.

Deiit. IV, 6.

DE FIDE,
in glorla

LIB.

IV.

l^I

ccelesli

leglmus

niai

posteaqnam Dominns re-

surrecllonis suac j)ignorc vincula solvit inforni, et pioruin

animas

elevavit.

Iranslatus ergo
:

Enoch

raplus

Elias

ambo cum corpore sed non posl resurrectionem, non cum manubiis mortis et Iriumpho crucis
ambo
famiili,
,

viderant

illos

Angeh'.

IX. Et ideo

Dominum omnium primum


cnm admiratione
'
.

ac sohim

rle

mortc Iriumph.anlcm venire cerncntes, toHi porlas prlnclpibus imperabant,

dicenles

Tolhte
:

porlap, prlncipes, veslrl; etelcvamlni, port;e neternales

ct inlroibit

Rcx glorlae X. Erant tamen adhuc


admlrarenlur novam
:

et in ccelestibus qui stuperent,

qiii

pompam, novam
Rex
glorloe
^

gloriam; et
?

idco requircbant
et

Onls

est isle

Sed quia
pru-

AngeH proccssns
;

liabent scientia3, et capacitalem provirlulls, atque


in

feclus

habent ulique discretlonem


:

denti;e

sohiscnim sine processu Deus; quia

omni per-

fectlone

semper aslernus
alii
,

cst.

XI Dlcebant
ilh qui

ilh

utique qui alTueranl resurgentl,


:

viderant vel jam cognoverant


in pra;ho
^.

Dominus

forlis ct

polcns, Dominus polens


XII.

Ileruin niiillitiido Aiigelorum


:

Iriumphah agailne
et ele

prajcinebant

Toihle porlas, princlpes, veslri;


:

DVamlni, porlre alernales


XIII.

et inlroibit

Rex
:

glorlae.

Rursus ahi slupenles dicebant


?

Quis est

iste

RexglorlaB"

decorem^ :

Vidimus eum nonhabentem speciem neque si crgo ipsc non est, Quls cst iste Rex
scienlibus

gloriae ?

Dominus virtutum, Dominus virlutum ipse est ipse est Rex gloriae. Ergo Fihus. Et quomodo infirmum Arriani dicunt, quem Do-

XIV. Respondetur

Psal.
LIII, 2.

XXIII,

7.

Ibid.

8.

Ibid.

Ibid. 10.

Isai,

1^2

S.

AMBROSII

minum

virlutiim

sicut el Palrera,

credimus? Quomodo

Arriani discretionem faciunt poleslatis, cum Dominnm sabaolh Palrem, Dominum sabaoth Filiuin lcgerimus ?

INam ot hic

sic

posilum plerique codiccs habent, quod


:

Dominus sabaolh ipse sit rex gloriac (18) sabaoth aulem interpretes alicubiDominum virlutum alicubi regem, alicubi omnipotentem inlerprelati sunt. Ergo quoniam qui ascendil Filiusest: qui ascondit autcm, Dominus
,

es

sabaoth

omnipotens utique Dei Filius

est.

WVW\. VVVVVVWVW^VWVWWVWV.VVvVWWrt^VWWVv-WvV^VVV**^

*-^

WVVWvWWVWX W^ VWW\W

CAPUT
in

II.

coeluni slne fide ascensururn nenilacni

vel si quis

ascenderit , ejicicndum

i/lam itaque sedulo conserccclos,

vari debere. Esse eliani in nobis


aperienda;
,

quoruniportce

ac pcr Christi Divinilalis confcssionem

elevandce sunt.
iis

Has ab Arrianis non

elevari
;

nec ab
in

qui requirunt Filiuin inler terrena

proindeque
,

illos

cum

Ma'^dalena remitttendos ad Apostolos

quos portcc inferi non prcevalebunt. Colligitur ex


dictis

a servo Domini dignitati non derogandum.

XV. QuiD
ccelum? Sunt
qui
quis
cceli

igilur
illic

agemus? Quomodo ascendemus ad

disposila? poteslates, ordinali principes,


:

januas servant, qui ascendeutem iulerroganl


admillet
,

omnipolenlem annunlicm Christum? Clausae sunt portie, non cuicumque aperiunUir non quicumque vult nisi qui fidelitcr credit ingredietur.
nisi
:

mo

Custoditur aula imperialis.

DE FIDE,
,

LIB.

IV.

l^S

XVI. Sed esto indi^niis obrepserit, lalnerit princlpes portarnm ccBlesliuni, discubnerit in coena Dnniini; ingressus DoDiinus convi\ii, videns

non indutnm nupliale


in
,

fidei

vestimentum
sit

projiciel

enm

tenebras exteriores, ubi


si

fletus

et slridor

dentium'

fidem pacemque non

servet.

XVII. Servemns

mentum

quod accepimus vestinec Christo propria denegemus quem omnipoigilur nupliale


,

tentem annunliant Angeli. Propheias significant, Apostoli


testificantur, sicut

jam supra ostendimus^. islius lanlummodo ca?li portis Propheta dixerit quod prneleribil et alios enim coelos Dei Verbum penetrat; de quibus dictum est Habemus enim sacerdotem magnum, principem sacerdotnm, qui perlransivit crelos Jesum Fih*um Dei'. Qui sunt isti

X^

III.

Et fortasse non de

cceli

nisi el hi
^

de quibus dicit Propheta

Cceii enarraDt

Dgloriam Dei

XIX.
audi

Stat

eum dicentem
et ipse

enim Christus ad januam mentis tut-e Ecce sto ad januam, et pulso si


:

quis mihi aperuerit, ingrediar ad illum

el

coenabo
dicit
:

eo,

mecum^

Et Ecclesia de eo

cum Vox

fratris uiei pulsat

ad jannam".

XX.

Stat ergo, et
:

non solus
'

stat; sed

praecedunt

eum

Angeli, qui dicunt

Toilite porlas, principes, vestri'.


:

Qas porlas?

Illas

utique de quibus et alibi dicit

Ape-

rite mihi portas justitite^

Aperi ergo Christo porlas


aperi porlas
juslitias, aperi

tuas, ut ingrediatur in te

portas pudlcitiic, aperi portas forliludlnis atque sapientiae.

XXI. Crede Angelis dicenlibus Etelevamlnl, porlae saeternales, et inlroibit Rex glorice, Doniinus sabaoth^
:

Maltl). XXII,
*

1, et

seqq.

111.

>

Sup.

lib.
6

2, cap. 4v, 2.

'

'

Uebr.

iv, 14.

Id. cxvu, 19.


Psal.
xviii. 2.

Apoc.

20.

Canl.

Ptal. xxni, 7.

Id. xsjii, 7.

l44
Porta tua vocis
fidelis

S.

AMBROSII
:

canora confessio est

porta tua os-

tium verbi

est,

quam
inihi
'.

sibi Apostohis optat aperiri, dicens

Lt aperiatur

oslium verbi ad eloqueiidum mysleporla tua

rium Chrisli

XXII. Aperiatur
cadiica

igitur Chrislo
;

nec solum

aperiatur, sed etiam elevetur


;

si

tamen

aeternalis est,

non

scriptum

esl

enim

Et elevamini portae,

a^ter-

nnales.

Elevatum

est supcrliujen Esuice,

quando Sera-

regem Dominum sabaolh ^. XXIII. Tii.-B ergo porLe elevabuntur, si sempilernum, si omnipotentem si inaestimubik^m, si incomprehensibiIcm, si eum qui et praeterita oninia et fulura novcrit,

phim

lubia ejns lctigil, t vidit

Filium Dei crcdas.


tiae,

Quod

si
,

praefiniloe poteslalis

et scien-

non elevas portas aelernales. XXIV. Eleventur ergo portae tuae ut non Arriano sensu parvuhis non pusillus, non subdilus ad te Chrlssubjectumque opinaris
,

tus inlroeat
intret tulis,

sed intrel in Dei forma, inlret

cum

Palre,

qnalis est ct c(phim et oninia supergressus,

emittal

tibi

Spiritum sanctum. Expedit

tibi ut

credas quia

ascendit, et sedet ad doxleram Paliis.

Num

si

eum
,

inler

creaturas et tcrrena impia cogilulione deliueas


libi abeat,

si

non

non
:

tibi
o

ascondut, nec P?racletus ad te veniet,


si

sicut ipse dixit

Num
si

ego non abiero, Paraclelus non

Kveniet ad vos

si

aulem abiero, miUam illum ad vos^.


inler

XXV. Quod

terrena
;

eum

requiras
tibi

sicut

Maria Magdalene reqnirebat

cave ne et

dicat

NoU
:

me

tangere;

nondum enim

ascendi
,

Portue
elevari

enim tus angustae sunt non queunt, inlrare non possum.


ergo ad frutres
,

adPalrem meum'. caperc me non queunt

XXVI. Yade

portas aeternales, quae

meos hoc est, ad illas cum Jcsum viderint, elevaniiir.


vi
,

Coloss, IV

3.

Isai.

7,

'

Joan.

xvi

,7.

<

Id.

XX,

17.

DE FIDE,
/Eternalls porla est Petrus
,

LIB.

IV.

l^S

cui portre inferl

non

praevalefilli

bunt*. ^lcrnales porta3 Joannes et Jacobus, ntpote


Tonitrui
^.

/Elernales porta; sunt Ecclesiae

ubi laudes
:

Chrisli annunliare Propheta desiderans, dicil

Lt an

snunliem omnos laudationcs luas

in porlis filiae

Sion^.

XXVII. Grande ergo mysterium Christi, quod stupuerunt et Angeh et ideo venerari drbcs el Domino famu; ,

lus dcrogare

non dcbes. Ignorare non


si

licct;
,

proplcrea

enim descendit ut credas; libi non tibi passus est.


,

Si

non credis non desccndit non vcnissem inqnit, et


,

tloculus non fuissem his, peccalum non haberent

nunc autem excusationem non habent de peccalo suo. Qui me odit, etPalrem meum odil*. Quisigitur odltChris:

tum,

nisi

qui derogal? Sicut enim amorls est dcforre,

ita

odii est derogare.

Qul

odlt, quaBslIones

movct

qui amat,

reverentiara defert.

Maro. XVI, iS

Marc.

lii

17.

P-al. ix

i5.

Joaii.

XV, aa et sS.

UX.

10

, ,

f4<$

8>

A.MBR03II

VWVV\*VVkVV\l\*^iaVVVVV>A*WVV/VVVVVVVVVVVVVV\VVVVVVVVVVVVVVVVVWVVV\VV^VVVll\VVVVVVV\A^V\Al

CAPLT
Verba
illa
:

III.

Christi

deltide

Omnis viri caput Christus caput autem primo in Arrianos ipsos relorquet : Christi tantum secundum naturam kumanam
Deus
;

considerati

Deum

caput esse ex alio Scripturce loco

quem ohjicere solebant iidtm ha^retici , probat : nec prudentius quoque oppositum ab ipsis textum illuin :
Qui autem planlat, et qui rigat explicatis, quo pacto Pater
Palre, ncc non in
aperilur.
,

unum

sunt.

Quikus

Filio^ et Filius in

utroque fidcles esse dicantur

Scriptura est, inquiunt

XXVIII. Itaque discutiamus eorum alias quaestiones. o Omnis viri caput Christus est scaput autem mulieris vir, caput autem Christi Dcus*. Qua in quaestione dicant mihi velim utrum conjungere,
:

an dlvidere haec qualuor velint. SI enini conjungere, atque


ita

dicunt

Deum

caput essc Christi, sicut


si

vir est mulieris

caput, videte quid incidant. i\am

hacc

ribus sumpta esl comparalio, et haec


lier, vir,

tanquam ex paqualuor, id est, muet

Christus, elDeus, quasi ex unius alque ejusdem


:

naturae similltudine comparaulur

ergo mulier

Deus

unius incipient esse

naturine.

XXIX. Quod
Palrem
ita

si

hoc

displicet

quia sacrilegum est

dicere, ut volunt dlvidant. Ilaque

si

Christum apud
mulier apud

Deum

vohmt

esse, sicut

est

virum;

unius utique Chrislum el

Deum

dicunt esse substantiac,

quoniam mulier
"

et vir uuius sunt

m carne

naturae^

nam

Cor.

XI, 3,

Gen.

ii,

34.

DK FIDE,

LIB.

IV.

l/j^

qnod

distat, in sexn est.

Cnm
;

vcro inter Christnm etPaqiiod iinum intcr Filium et


:

trem sexus non

intcrveiiiat

Patrem
est,

in

natnra est, falebnntur

qnod diversum

in sexu

dene^abunt.
Placet-ne
ista

XXX.

divisio?

An mulierem, virum
,

et

Christum unius volunt csse


incidant.

siibstanlic-e

ct

Patrem scpavidcte qnid

raol? Haecclne igilnr divisio placet? Si

ita est,

Ant

enini

non sobiin Arrianos, sed eliam Pho-

tinianos se necessc est confilcantiir; qnia Christum homi-

ncm tanlnm
aeslimant

fateniur, qiieui hiunansc

tanlummodo

naturne

copulandum: aut

vel invilos acqniescere par est


,

nostrre sentenliae,

pcr quara id quod impie eogitarunt


sit

pie rehgioseque defendimus; ut

Christus qiiidcm sevirtus


,

cundum gcncrationem divinam Dei


assumplionem aulem carnis,
nibus
gloria
in
;

secundum unins cum omnibns homitamen incarnalionis


suae
,

carne siibstanli;E

salva

qiiia verilatein suscepii

non iina^inem carnis.


coiiditionem caput

XXXI.
Christi

Sit

ergo juxta

hnmanam
dixit

Dcns; non cniin

caput Christi Pater, sed

Capul Christi Deus; quia Divinilas, ut pole crealrix,

caput eslcreaturoB. Et bene dixit:

Capnt Christi Dcus;

ut et Divinitatem Chrisli sij^oificaret, et curnem, hoc est,

iBcarnalionem
Divinitalis, et

in Clirisli

nomine

iu

Deo aulem unilalem


Deus secundum
viri
sit.

magnitudinem

potcstalis.

XXXII. Eonsque autcm caput


incarnationcm dictnm cst, ut
et

Christi

caput

Christns se-

cnudnm

incarnalionem Verbi diclum


:

Quod
vir

alibi

Apostoliis evidenler exposuit diccns


est muli'^ris,
siciil cl Cbrisliis
:

Quoniam

caput
El

caput Ecclesiai*.

in

conscqucnlibus addidit

Qui

sc Iradidit pro ea*.


viri

Se-

cundnm incarnalionem cundum incarnationem

igitur

caput

Chrislus

quia se-

facta traditio est.

Ephes.

23.

"

Ibid. a5.

lO.

l48

S.

AMBROSII
;

XXXIII. Est ergo caput Ghrisli Dens ubi servi, hoc est, homiiiis, nou Dei forma traclalur. Sed nihil proeju(licatDei Filio, si secundum caruis verllalcm similis sit
hominibus, qui in Divinilate cum Palre unum est' non enim potestas hac interpretatione minuitur, sed misericor;

dia pracdicatur.

XXXIV.
pie abneget
,

Quis autem
;

unam
:

Divinitatem Patris et

Filii

Dominus consummaturus praeDiscipuiis suis dixerit cepta Ul sint unum, sicut et inos unum sunius^ ? Pro lestimonio enim fidei posilum est, licet ab Arrianis ad argumentum perfidiae dcrivetur. Etenim rjuoniam toties lectam negare non queunt unitatem extcnuare couanlur ut talis videatur Divinilalis unilas iuter Patrem et Filium, qualis est inler homines
ipse
,

cum

unitas devotionis et fidei


unitas natur^
sit

licel

eliam inler ipsos homines

ex communitate naturag.
et

XXXV. Undc

iUud apcrtissime solvitur, quod ad

extenualionem Dominlcae unitatis objicere consuerunt,


quia scriptum est

Qui aulem plantat,


,

et qul rigat,

unum sunt\ Hoc Arriani, si saperent non objicerent. Quomodo enim negare conanlur quia Pater et Filius unuin sunt; cum PauUis et ApoUo ct natura unum sinl et
fide?

Sed tamen per omnia iiiium esse non possunt; nequeunt compararl huiuaua diviuis.

qiiia

XXXVI.
substanli.e
est vero
;

Inseparabilis ergo

Dcus Paler Verbo, inscpafrequenler esl scriptun;


ut vacuuin im-

rabilis virtute, Inseparabilis sapienlia per divinae unilalein


et cst in Filio, sicut

non

ul

egentem sanclificans, nec

plens

Nec enlin virlus virlute augetur; quia non dua) virtutcs, sed una virtus nec Divinitas Divinitalem acclpit; quia non duajDIvinItales,scd
;
:

quia noa vacua Dci virtus.

Joan. X, 3o.

Id, \vi',

u.

Cor. ui,

8.

DE FIDE.
iina Divinitas
iu
:

LIB.

IV.

1^9

nos autem per acccptam et inhabitanlem

nobis virtutem

unum erimus

in Christo.

Communis ergo lillera, sed discrepaus divina, humanaque substantia. Nos unum erimus, Pater et Filius unum suut nos secundum gratiam, Filius sccun\ II.
:

XXX

dum

subslantiam. Alia aulem pnr conjunclionem

alia
:

per naturam uuitas. Denique vide quid anle pracmiserit

Lt omnes

uuum

sint

sicut tu

Pater, in

me,

et

cgo

in te*.

ct

XXXVIII. Considera ergo quia non dixit Tu in nobis, nos in te sed Tu iu mc, et ego iu le; ut se a crea:
:
:

tnris separaret. Et addidit

Et

isti

iu

nobis*,

ut etiara

hic

suam potentiam

et Patris a

nobis secerneret
,

nos in Patre et Filio


esse, sed gratiae
:

unum sumus

ut quod non naturac videatur

quod autem

Filius et Pater

unum

sunt,

non hoc

Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut

Filius possidere credatur.

CAPUT
Objectum ab
lacerc a se
/i(ereticis

IV.

(ocum illum
elc.

Non

potest Filius

quidquam,
:

primo

e subsefjucjitibus

verbis exponit

deinde singulas intcgri textus voces

expendcns,

mum

eas Arriana interprctatione sumi sinc impietate aut absurditate luiudquaquam possc potissicreatioyiis mundi et quorumdam Christi miradocet.

culorum exemplis

XXXIX.

Aliud

rursus
'

objiciunt,

asserentcs

uuam

Joan. XVII, ai.

Ibid,

IDO

S.

AMBROSII
Filii ct Patris esse

atque camdetn poteslatem


qnia ipse dixlt
:

non posse;
non
polcst

Amen amen
,

dico vobis
nisi

aFilins rarcre a se qniiiqiKim

(|nod videril

Palrem

facienlem'.

Ilaqiie nihil
nisi

ex se recisse Filiuin dicunt,

nec lacere posse,

cpiod vidi-ril nicienteni Patrem.

XL.
qnae

prncscia

sapienlia

infidtlinm
,

ar^umenlorum
,

subjecil

qnod
:

solvcret

qniTslionem
ille

addendo

qnod seqnitnr
scriptnm est
in Filio

Qnia qu.tcunique
;

fecerit,

cadem

et

Filins facit slmililer^


:

boc nenipe seqnilur. Cur ergo


;

Eadem
,

unitalem

iacil Fibus, ct non talia nisi ut non imilalionem patcrni operis acs-

limares?

XLI. Sed tamen ut illorum quoque argumenta

discutia-

mus, quaero
Palris.
fucil,

ul respondeant

utrum videat

Filius opera
;

\ idol iliique,

anron?

Si videt, er^o et facit

si

desiuunt omiii|)ol(^nlcm ncgare,

qnem omnia

posse

facere qute Patrcm fycieulem viderit, confileDtur.

XLIL Quid
quis usus

est

autem,

\ iderlt
si

Cor|)oraIium-ne

ali-

oculorum esl? Sed

boc de

Filio velint dicere,

corporalis etlam in Patre ustmi operalionis ostendent; ut

facientem vid<^at, quod ipse faciurns


:

est.

XLIIL Quid est antem Non putest Filins facere a se quidqnam? Hoc inlerrogemus boc conslderemus. Est ergo allqnld impossibile Dei virtnti atque sapientiae? Hoc
,

est

enim Dei
:

Filins, qni nllr|iie

noo alienam accepit

forti-

tudinem

sed |uemadniodum vlla est, non allena vivifica:

tione subnixus, sed alios vivificans; qnia ipse vit esl

ita

etiam saplenlia esl

non

f|nasi insiplens

acclpiens sapien:

tiam, sed qui de suo alios faciat esse sapicnles


virtus est,

ila

etiam

non quasi per infirmitatcm consecutus incre-

menla
giatur.

virtutis; sed ipse virtus, qui virtutem forlibus lar-

Joan.

V, 19.

'*

Ibid.

: ,

DE FIDE,

LIB.

IV.

l5l
ciim jurisjurandi
'

XLIV. Quomodo ergo


atleslalione dicil
:

virlns
,

qiiosi

Amen amon
?

dico voLis

quod
dicis,

est

Fideliler (19), fideliler dico

Fideliler ergo

DoPa-

mine Jesu,

et

cum

sacramenti quadam rcpetilione confir-

mas quod
trem
Pater tuus

niliil

facere potes, nisi

quod facientem
acceperi.s ?

viderls. Fecisti
fecit,

niundum, nuniqnid allerum


quasi

mnndum
Ergp

qnem

od exeuiphir
,

necesse est fateantnr

iuipii

aut dnos

aut certe multos esse


ut sc etiam io
velint

mundos, quod philosophi asserunt


errore geulilitatis involvant. Aut
dicant sne cxemplari te fccisse,
si

hoc

verum

sequi

qnod

feceris.

XLV. Dic mihi, Domine,


carnalum
videris

qtiando in mari Palrem in* ambulantem^. Ego enim nescio, ego hoc
te

de Palre crcdere sacrilegtmi pulo, qui


assumpsisse cognovi.

sohim carnem
nuptiis
te
l

aquam
Filium

io
legi

vina

Quando videris in vcrtentem ^ Sed sohim


te

Patrem

nigenilum

ex Patre natum, sohim

ex Spiritu sancto

accepi et Virgine

neratum*. Ergo
fecit

ista, qnae

secundum incarnationis sacramenta gememoravimus a le gesta, non

Pater

sed sine exemplari paterui operis ad redi-

mendam

luo sanguine sahitem

mundi

solus immaculatus

exalvo Virginis processisti.

XLVL Ac

ne forle incarnationis tantummodo putent


(llcet

sequestrandum esse myslerium


potest Filius a se facere
ita

cum

dicunt

Non

ut et

test;

facere potam temerario ausu, pelulanlique scrmone majesta:

quidquam% uihil quidam impius dixerlt Nec cuhcem

excipiant,

tem su})ernae virtutis irridens) dic, Domine Jesu, quam terram sine te Pater fecerit? Ccelnm enim sine te non
fecit
,

quia scriptum est

Verbo Domini

coeli

firmati

sunt^

d 3oan. V, 19.

Marc.

vi,

48.

Joan.

it,

^.

<

Mallb.

1,

a5.

Joan.

t, 9.

Psal. x.xxii, 6.

;; ,

l52

S.

AMBROSII
sine te fecit, quiascriptum est
i

<i

XLVII.Sed nec terram Omnia per ipsuin lacta

sunt

et sine ipso

raclum est
lecit;

nihil*.

Nam

si

aliquid sine te

Deo Vcrbo Paler

non ergo oinnia lacta pcr Verbuiu, et Evangelista mentitur. Quod si omnia facta per Verbum, ct omnia per te coeperunt esse, quae non erant; ulique qujc non vidisti a
Patre facta
,

a le ipse fecisti. INisi forte j^hilosophicas tibi


illa

ideas Platonica
ipsis

disputationc praeslituunt
irrisas. Si
,

quas ab
te ipse

tamen philosophis scimus

autem ex

fecisti,

vana est assertio perfidorum

qua; auctori

om-

nium, cui suppetitex sefacicndi magislerium,


cendi profectuui.

tribuit dis-

XLVIII. Quod

si

per

te

negant coelum esse factum

vel

terram, considerent impiiquo se suo luiore pra:cipilent

cum

scriptum

sit

Dii qui non fecerunt ccelum el terqui quod perieSed ad proposila revertamur.
,

xram, pereant".

Peribit crgo, Arriane


?

rat, et repcrit ct redeujit

CAPLT
Coeptam
cxplicat
objecll
tocl

V.

exposillonem
tres in

urgens

rationes

(juatuor quibus aliquid fieri


,

el

earum primas

non posse affitmamus Chrislum non ca-

dcre, soliUis quibusdam obfectiuncuUs, demonstrat


et

Filium propter solam potestalis cum Patre unita* tem nihila se facere posse deducit.

XLIX. QuoMOuo Nou quam? Quaeramus quid


i

potest Filius facere a se quidsit

quod facere non

possit,

Joan.

1,

3.

Jerem. x, ii.

DE FIDE,

LIB.

IV.

l53
Est aliqiiid napossibile per

Mnltae sunt impossibililatum difTerentiae. tura


iuipossibile
,

et cst

alifjuid

quod

est

naturam

impo^sibile per infirmilatem. Est eliam tcrlium


possibile per corporis et animi firniilalem
:

quod

sit

im-

possibile per imperiliam aut inipolentiam. Esl etiam

quod

pcr definitionem immulabilis proposili, et conslantis per-

severantiam volunlalis alque amicilia; fidem


bile mutari.

sit

impossi-

L.

Sed haec ut evidentius

])ossimus

advertere,

per

exempla nobis disputalio dirigalur. Impossibllc


sapienliae disciplinam

est ut avis
:

aliquam asscquatur aut arlem

im-

possibile est et

lapidem prodire quoquam; impossibile cst


,

enim lapidem moveri

nisi

motu moveatur

alterius:

non

potest ergo btpis per se

ipsum moveri,

el Iransirc

de loco.

Non potest etiani aquila humanis imbui disciplinis. llabcs unam spcciem cui impossibilitatis causa natura est.
,

LI.

Impossibile est el debili facere opera robusti

sed

huic alia impossibilitatis causa est; qnod enim lacerepotest

per naturam, per infirmitalem non

potest.

Causa

igitur

huic quoque impossibilitali infirmitas.

Alia ergo

impossibililalis haec species;

quoniam

a faciendi possibili-

tatecorporis infirmilale revocatur.


LII.
Tertia

quoque

impossibililatis

est

causa

qua

eliamsi per

naturam quis,

et firmitalem corporis facere

aliquid possil;
vel

non potest tamen facere per imperiliam


,

impolentiam, ut aut indoctus

aut servus.

LIII.

Quas

igitur

harum, quas enumeravimus, imposquartam interim sequestremus,


Filio

sibilitatum causas ut

Dei existimas convenire?

Numquid

insensibilis per

nalu-

ram,
in

et

immobilis, sicut lapis? Lapis quidem est impiis


insensibilis, su-

ruinam, fidelibus angularis*. Sed non


sensibilium
II,

praquem
1

populorum

fideles aedificantur affeC'

Petr.

6,

l54
tus.

S.

AMBROSII
:

Non immobllis
;

pctra

Bibebant enim ex conSfir

squcntl pelra

potra aiilcm crat Christus*.

iNoii

ergo

palcrniim opiis per nalurae dislantiam ioipossibile Christo.

LIV. Num(|uid forle per debilltatem in)possibile


quld exlstlmamus? Sed non
bllilates imperlall
ille

ei ali-

debibs, qui aliorum de*


debilis videbatur,

sermone sanabal. An
:

cum

paralytlco prcTcipIens
^
;

Tolle grabatum
,

tuum

et

ambula

sanilatis

jam mandabat ofricium

cum adbuc
Dominus
erigerfit

ille

remedium

debillUilIs orarel?

Non

debilis

virtutum, ciim illnminaret caecos% inclinatos

morluos suscilaret

* ,

volis nostris medicipae praccurreret

effectus, orantes curaret, et fimbriae

mundarcl attactus? LV. Nlsi forte (lebilitalem illam, iaipii putabalis, quando vuluera videbalis*. Erant quidem IUa corporis
,

vulnera, scd non erat viihicris

illius

ulla df-bililas,

ex
:

quo omnium

vita

produebat.

Lnde

et

Propheta

dixit

Livore ejns nos sanati sumus*.


lis

non erat, erat


?

in
,

majestate?
et reis

dapmonlis imperaret

An qui in vulnere debiQuomodo quaero. Cum peccata dimitterel'; an cum


:

rogarct Patrem'

lius

loco forlasse dicant Quomodo Pater et Fi^ unum sunt, si Fillus nunc imperat, nunc precatur? Et unnm sunt , et imperat, et precalur sed neque cum imperat, solus; nec cum precatur infirmus. Solus non
:

LVL Quo

esl; quia

qnaecumque Pater

facit,

eadem

similller ct Filius

facit^: Innruius

non est; qnia

etsi in

carne infirmatus est

propter pcccala noslra, tamen illud nostrac erat in eo pacis erudillo


,

sicut scriptum est,

non

suae majestatis infir-

milas'\

LVn. Denique
'

ut scias

quiasecundum hominemrogat>

Cor. X, 4.

Miirc. u,

11.

Marc.

VI, 56.

-^

^ Isai". liii, S.

'
'

Psal. cxlv, 8.

Malth.

xt, 5.

Luc. v, 10. -^

Joan. xVfl,

$.

--

9 Id, V. 19.

1 Isai. Liii, 5.

:,

DE FIDE,
Divinitate imperat
,

LIB.

IV.

l55

hahes

in Evang:clio qiiJa Petro dixit

Rogavi pro
su|)ra diccnli

te
:

iil

non

dcficial fidcs tna*.

Eidcm

auteni
:

Tu

es Clirislus FiliiiDci vivl, respondit

Tu

es Pclrus, et super lianc


et tibi da])0

pclram aedificabo Ecclesiam

))meam;

clavcsregniccElorum^ Ergo cuipro-

pria auctoritato rcgnun. dabal, hujiis fidcm firmare


terat;
,

non po-

quem cum |)(hain dicil firuiamenUmi Ecclesiae indicavil? Quando igiUir rogct quando iinperet, consi,

dera.

Rogat

qiiando passurus

oslenditur

imperat

quando Filius Dei crcdiuir.


LVIII. Duas igilur specles imposslbilitatis vacare jam
cerninius,
esse Dei vlrlus.

quod neque Insenslbilis neque infirma potest Nuuiquld lertlum prolerlis in medium,
,

quod quasi imperltus


qui le et M;igistrum
et

slne niaglslro facere nlhil possit,

aul servus sine douilno? Ergo menliUis es,


,

Domine Jcsu
;

Dominum
:

ipse dlxlstl

et fefellisti

Discipulos tuos

dicens

Vos vocalis ine Magistrum et


;

Dominum
,

et

bene
si

dicitis

sum elenim *. Sed non

fal-

leres

Verllas, eos praesertlm quos aniicos vocasti.


ut imperituui te ab artifice secernunt

LIX. Tamen

viderint ut tibi, hoc est, Dei sapientlae dicant perltiam


defuisse; unltalem

tamen substanliie

inter te et

Patrem

separare non possunt. Arlificem

namque ab Imperilo im-

prudenlia non naturaseccrnlt


neqiie in le Inslplentla;

sed non in Patre arlificium,

non

est enltja inslpiens saplentia.

LX. Eigo
debilitas,

si

neqiie insensibilis iu Filio natura,

neque
;

neque imperilia .nequeservltus potest esse conet per naliiiam el m;ijeslalem

slderenl

quod

unum
a

slt

cum
si-

Patre Filius, et peroperalloncm non dlscrepet


tus;

Palre vir-

cum omnia
:

qu.Te

Patcr feccrit,

eadem

Filius faciat

militer

nequeenim

similiter potest

quisquam facere idem

opus,quod

alius fecerit; nisi qui et insequalitatem

non ha-

Luc. XXII, 03.

Matlli. xvi, 18.

Joan.

xiii, i5.

l56

S.

AMBBOSII

beat operationis, et naturae ejusdem habeat unitalem.

LXI. Adhuc tamen requiro


sipienler aliqua de vilioribus
')

quid

sit

quod non

possit

facere a se Fihus, nisi viderit lacientem Palrem'; et in-

exempla propono

aFactus

sum

insipiens, vos

me

coegistis^.

^iam quld insipienoedificationem Dei,

lius,

quam de

majestate Dei argumenta discutere, iQua^

qu3estiones magis praestant,

quam

quac est in fide'?Sed argumentis


:

argumenla respon-

deant

illis

verba, nobis charitas, quie in Deo est,De


et conscientia

Bcorde puro

bona

et fide

non
,

ficta.

Ergo

ad infirmationem tam ineploj propositionis


etiam ridicula derivare.

non piget

LXII. Quomodoergo videtFifius Patrem? Videt equus

picturam,
utique

quam

per naluram imilari non potest


Videt parvulus
:

non

sic videt Filius.

viri

opera majoris,

sed imitari non potest

nec utique

sic vldet

Dei Filius.

LXIII. Ergo

si

Filius per

ejusdem cum Patre arcanum

commune
et

naturae invisibiliter et videre et facerc potest,


:

per plenltudinem Divinitatis quod voluerit exequi


nisl ut

quid superest,
tatis nihil

per unitatem inseparabilem potes,

trem facientem
nolit?

credamus Filium facere nisi quod viderit Paquia per incomparabilem charitatem
; ;

nihil a se facit Fllius

quoniam

nihil vult,

quod Patcr
est.

Quod

utique non infirraitatls, sed unitalis

Joan. V, 19.

Cor.

xii, 11.

Tim.

1,

4, 5.

DB FIDE,

LIB.

IV.

1.5-

CAPLT
Accedlt ad quartam
.

VI.

Filium
sit

nihil facere

ralionibus supra memoratis et quod non probetur a Patre cum


,

ulriusque pcrfecta voluntatis atqut potestatis uni-

tas, liquido
tollit.

probans

nonnuUas

difficultates

subinde

LXIV. Ergo nec contumax


propositione dicamus
;

Filius, ut etiam

de quarta

nihil

enim

consiliarius Filius lecit,

quod cum
Pater

Patris

qu

fecit Filius, et

enim habcs

in

nou conveniat voluntale. Denique vidit probavit quia bona valde; sic Et dixit Deus Gcnesi Fiat lux et facta
:
:

oest lux; et vidit

Deus lucem
fiat

quia bona est'.


:

LXV. Numquid
lem ipse
feci
;

hic dixit Pater

Fiat talis lux, quafuerat


:

aut

lux quae ante

non

aut Fihus
,

qualem Pater usque eo voluit, ut probaret. Ergo novum


fecit, ut voluit

qualem faceret, intcrrogavit? Sed


opus

Filii est.

LXV L

Deiude

si

reprehenditur

in Filio

secundum
,

in-

Arriancrum quia quod viderit fecit, qui utique secundum Scripluras quod non vidit, et fecit;
terprelaliones
et dedit esse quae

non erant
,

quid dicunt de Patre, qui

quod viderat

praedicavit

quasi ca quae facienda forent,

non potuerit praevidcre.

LXVIL
Pater opus

Simililcr ergo videt FiUus Patris opus


Filii
:

sicut

nec qunsi alienum laudat, sed quasi pro:

prium recognoscit

oQuoecumque euim Pater

fecerit

neadem Fihus

facit
'

simihler^DUt idem opus Patris


ig.

Filii-

Gen.

1,

5, 4-

Joan. v,

l58 que
bet
,

S.

AMBBOSII
facit Filiiis, nisi
(|nia

senlires. Nihil

ergo

qnod Pater pro:

Pater laudet, P;iter velit;


ut creatura
,

cx Putre tolns est

non

cjuaB

malta coniniittit,

dum

studio lap-

suqne peccati voluntalem frequenler ofTondit anctoris.


Nihil ergo Filius facit, nisi

qnod placeat Patri; quia una

voluntas, una senlenlia est, una est vera charitas, unius


operationis effectns.

LX^

III.

Denique ut

sclas charitatis esse

qnod Non po-

BtestFilius a se facere

quidquam,
:

nisi qtiod vidcrit facien-

tem Patrem,cum pra?misisset Qnaccumqne ille feceeadem et Filius facit similiter ,subjecit Paler enim diligit Filium. Ergo quod dixit Scriptura quia
rit,
:

non potest,ad
unitalem.

inseparabilis el individuae charilatis re-

tulit

LXIX. Quod
turaliter
:

si

naturaliler est, ut vere est

insepara-

bilis charilas; inseparabilis ullqiie est etlam operalio na-

et impossibile

ut

opus

Filii

cum

Palris

non

conveniat voluntate; qiiando id quod Filius operalur


operatur el Pater':
Filius
:

et

el quod Paler operalur. operalur et quod loquilur Filius loqdilur et Paler, sicut
,
:

scriptum est

Pater meusqui

in nie

manet, ipse loquitur;

etoperaquse ego

facio, ipse facil'.

Mhilcuim Paler
in

sine

vlrtule alque sapicnlia sua condidil; quia omnia


tla feclt,

in sapien-

sicutscriptuin est

sOumia

saplenlia fecisti*.

Nihileliam Deus

Verbum
illi

sine Palre fLcit.


,

LXX. Non
tia passioni'',

operatur sine Patre

non sine patria volun-

tate sacrosanctae

se obtullt saluiaris niuudi lolius hos-

non siue palria volunlatc morluos suscilavit. Lizarum suscilaluriis levavil oculos snrsum et Denique
,

dixit

:aPaler, gratias ago

lilii,

qiiia audisti
:

me
a^.

et

cgo

DSciebam quia semper


I

me

audis
lo.

ssd propler lurbam quae


'

Joan.
10.

sii,

5o.

'

Id. xiv,

Psal.

cm,

<

Ilebr.

DE FIDB,

I.IB.

IV.
tii

iSq
misisli

scircumstat, dlxi; ut credant qnia


vis

:utquani-

ex personae hominis incarnali susceptione loqucretur,

unitatem tamen palernae volunlalis et opcralionis expri-

meret; quia Pater omnia audit


Filins.
tero.

omnia videl quae


,

vult

Videt ergo et Pater racientem Filium


,

audit volen-

Denique non rogavit


velit Fillus

et

exauditum

se esse dixit.

LXXI. Nec
quod

exislimari potest quia


:

et ut scias qula

non audit Pater, semper auditur a Palre,


:

non quasi servus, nec quasi Propiiela, sed quasi Fiiius Et ego, inquit, sciebam quia semper me audis sed propter turbam quae circumstat, dixi; ut credant quia
:

tu

me

mislsll.

LXXII. Propler nos


opus Patris audimus et
per

igitar gralias agit;

ne
,

Patrem, eumdemque Filluin esse credamus


Filll.

eumdem cum ideiTi


non

Nam

ul cognosceres

quasi infirmum gralias egisse, sed quasi Dei Filium semsibi

dlvinam polenliam vlndicarc, clauiavlt

Lazarc,

sveni foras.
cautls.

Imperanlis ulique vox

isla

cst,

non pre-

CAPUT

YII.

Proposlta doctrina hinc confirmatur, qiiod FUius


Patris

sit

Verhum, non quale nostrum

sed

vivum

et

operatorium ; atque adeo no7i possit negari ejusdem

cum

Patre voluntatis , potesiatis ac substantice.

LXXIII. Sed ut ad superlora redeamus,

et proposlta

concludamus, facitquasi Verbum Filius voluntatem


<

Patris,

Joan. XI, 4i> 42.

l6o

S.

AMBROSII
est, syllabje unt,

Verbum hoc nostrum


sonus est;
et

utique prolativum

tamen

sensu nostro, et menle non discre,

pat, et quoe interiori tenemas aflectu


rantis verLi lcslificalione signamus.

ea

tanquam ope-

operalur, solum est


est,

Sed non sermo noslcr Verbum Dei, quod nec prolativum


dicunl; scd quod operalur et
vivit

nec quod

v).!a9Tov

et sanat.

LXXIV.
Yivum

est

torium et

is scire quale \erbum? Audi dicentcm enim ^ erbum Dei, et validum atque operaacutum, et penetrabilius omni gladio acutis-

simo, penelrans usque ad divisionem

aniuias et spiritus

arluumque

et

medullarum'.
igitur audis

LXXV. Verbum
quia sanat
:

Del Filium

et a patria

volunlate et poleslatc secernis? Audis quia vivit, audis


uoli ergo nostro

comparare verbo.
viderit,

Si

enim

verbum nostrum
naturae

quae

non obtutu

non auditu au-

dierit, loquilur; et loquilur

tamen cognila per quaedam


:

humanae interna mysleria quomodo non impius, secundum Divinilatem in Dei \ erbo et obtuttim quemdam corporeum exigit, et auditum et pulat quod non nisi quod Patrem fapossit a se quidquam iacere Filius
qui
:

cientem viderit^;
substantias

cum

per unitatem, ut diximus, ejusdem

idem

velle atque

idem

nolle et

idem posse

el

in Palre sit et in Filio et in Spiritu sancto?

LXXVI. Quod
dlscreli,

si

homines plerumque sensunm qualitate


propositi intcntione concordant; quid
:

tamen unius
et

de Patre nos

Dei Filio congruit aestimare

cum

id

quod

humana imitatur charitas, subslantia divina possideal? LXXVII. Ponamus lamen, sicut ipsi volunt, quia quasi
in

exemplari

quod

viderit

Palrem facientem

Filius fa-

ciat.

Et hoc ulique ejusdem substantiae est; nullus enini

potest alterius imitationem operationis implcre, nisi qni

ejusdem naturae habeat unitatem.


>

Hebr.

iv, li.

'

Joan.

t, 19.

DE FJDK.

LIB.

IV.

l6l

GAPUT
JlcereUcorum objccliontm
generare non possit^
,

VIII.

qua Filinm quod alium Pairi negabant esse cvqualcrn,


:

primo

in adversarios ipsos retorquci

deinde liomi-

num
secus,

oslcndii exemplis

quod quispiam ^eneret aut


alioesstt.

ad polentiam non pcrti?iere ; maxime cum

Inde non csse jndicanda sed coUigit divina ex hutnanis slandum Scripturce aucloritate. Postremo omnipotentiam vel Palri ahjudicandam, vel adjudicandam Filio ubi demonslravit ipsos si filios non gcnuerint propriis servis qui sobolem procreaverint , minus potentes fore inducit , proindeque tolam eorum disputatio, ,
,

qui ipscmct Pater minus poicns diccndus

nem ineptam

essc.

LXXVIII. Illud ridlculum esl imperalor Auguste quod quidam hoc etiam ad injequalilatem Dei Palris et
,

Filii

objiciendum usurpare consuerunt, quod dicant ora:

nipotenlem Palrem esse, quod gcneravil Filium

negent

autem omnipotentem Filium, diceulcs quia generare non


potuit.

LXXIX. Sed
dialectica

vidc

quemadmodum
ipsa

soeva

impietas; ut

philosophorum se

convincat. Ilac enim


est

quiEslione aut cooelernum Palri Filium necesse

sua

voce fateanlur; aut

si

principium lcmporis Filio aliquod


negant, incipiunt,

ascribunt, principium potentia: nccesse est tribuant etiam


Patri. Ila

cum omnipotentem Fiiium


coepisse.

quod

nefas dictu est, asserere per Filium

Patrem omni-

potenlem esse
LIX.

iSa

s.

AMrtROsn

LXXX.

Nani

si

per generalionem omnipotens Pater,


;

utique aut coaelernus Patri Filius est

quia
aut

si

semper om,

nipotens Pater, sempiternus

el Filius
fu.il

noa

erat Filias sempiternns,

quando ergo qnando non erat


:

si IV.il

omnipotens Pater.
,

Nam cum

volunt dicere

Filium

ali-

quando ccepisse in illud recidunt- ntclPalris potcnliam dicant non semper fuisse, sed ex Filii gcncratione ccepissc.
Ita

duni Filio Dci cnpiunt derogare


fas

plus tribuunt; ut

omne auctorem paternac potentiae declarare vi Omnia qiue Patcr habet, deanlur; cum Filius dicat hoc cst, non quae Palri ipse tradiderit, sed mea sunt',
contra
:

quae a Patrejure generatlonis acceperit.

LXXXI.
tulem
:

Et ideo Filium sempiternam dicimus esse


ergo sempiterna ejus virtus atque

vlr-

si

Divinitas,

nlique et potentia ejus est sempiterna". Filio igitur qni

derogat

Patri derogat, pielatem oiTcndit, violal charita,

tom. Nos honorificemus Filium


cet; placet

in

quo Paler complain

enim

Patri

ut laudetur Filicis,

quo

ipse

complacuit.

epilogo (20)

LXXXII. Respondeamus tamen intentioni eorum, ne quodam invidiam quKstionis dechnasse viFilius.

deamur. Generavit, inqniunt, Pater, non gcneravit

Qnod

hic

argumenlum

est inaequalilatis ?
:

Generatio enim

paternae proprielatis est, non potcnliae

et pielas a?quat,
(Ve-

non separat. Denique


et

in ipso u.su nostrae infirmilalis

quenter evenire cognoscinius, ut elinfirmi fihos habeant,

non habeant habeant scrvi non habeant forliores habcant inopes, non habeant qui potentes sunt. LXXXIII. Sed si dicunt et boc infirmitalis esse, quja volunt homincs filios habcre, nec possunt quamvis hu:

domini

mana non
ipsos

sint conferenda divinis, inlelligant

lamen

inter

quoque homines non

potentiae esse

sed paternae

Joan XVI, i5.

Roin.

i,

16.

, :

DK FIDE,
proprietatis liabere filios, vel
late nostrae volunlatis esse
litate;

IJB.

IV.

l63
in

non habere: nec


in

pnies-

generare, scd

corporis qna-

nam

si

esset polenlice,
cst

utirjuc potentior

multos
vel

habcret.

Ergo non

potcnliac habere fiiios

non

habere.

LXXXIV. Numquid
tcm putatis,
et

nalurae esl

? Si

naturas infirmita-

adhuniana vos

confcrlis

cxcmpla, cadem

Patris est natura qupe Filii est. Itaquc aut


dicitis, et Patri in Filio dcrogalis

vcrum Filium

per unitatem ejusdem


:

naturac (sicut

deos autem
aul
si

cnlm Pater natura Dcus est, ila et Fihus Apostokis non natura dcos esse, sed diciM negatis esse vcrum Filium, hoc est ejusdem naait
,
:

turae,

non estergo gencratus

si

non

csl

gcneratus Filius,

non generavit Patcr.

LXXXV.
ul

Colligitur ilaque juxta scntenilam veslram

non
,

sit

omnipolens Dcus Paler, quia gencrarc non po,

luit

si

non gcneravit Filium

sed crcavit. Sed quia

om-

nipotcns Patcr,

cum
sit,

juxla sententiam ve.-tram solus geuc-

ralor omnipotens

generavit utlque Filium, non creavit.


vobis

Verum

ipsi
;

magis

qunm
cst

creclendnm

est.

Ille ail

Genui^

et rrequcntcr ait, generationis svvb testls.

LXXXVJ. Non
Christo aliqua
neratio
,

crgo naturae

non

est potenliae in
;

quia non gencravit

infiruiitas

quia ge-

sicnt saspe

jam dlximus

non ad subllmltatem

potentite, sed ad proj)rielatem refertur nalura?.

Nam

si

ideo omnipotcns Pater, quia Fillum habet

omnipotenlior

ergo csse potuit,

si

plurcs haberct.
in

LXXXVII. An
defecit? At ergo

vcro polentia ejus


et

una generatione
filios,

ostendam

Chrlstum haberc

quos

quotidie gcnerat, sed ea gcneralione, vcl potius regeneratlone, quic potcstatis est
,

non naturae; adoplio enim

potestatls est, generalio propriolalis.

Qaod

ipsa Scriptura

Cor,

VIII, 5.

Pial. cix, 5,

11.

l64
nos
(locuit
;

S.

AMBROSII

dicit

enim Joannps; quia

In

hoc muntlo

jierat, ct

mundus

per ipsum iaclus est, ct uiundus

eum

non cognovil. In propria venit, et sui eum non receperunl. Quotquot autem recepcrunl eura, dedit illispolestatem
Filios Dci fieri
,

his qui

crcdunl iu nomineejus*.

LXXXVIII.
Filios Dci fecit

Dicinius ilaque potestalis esse,


:

quod nos

proprielalis
;

autem generaliouem esse


cnimSapientiaDoi Exore
:

oracula divina declaranl

dicit

AUiss.imi prodivi"

hoc

est,

non coacta, sed

lihora

non

potestati obnoxia, sed uata generaliouis arcano,priviKgIo

dominationis et
tia,
.)

jin^e poteslatis.

Deniquc dc eadem Sapicn:

hoc

esl,

do

Domino

Jesu, alibi Pater dicit

Ex

ulero

anto luciferum gcnui te".

LXXXIX. Quod
ostenderet,

utiqu!^

ideo dixil, non ut corporalem

alvum declararet, sed ut proj)rictalem vera^ gencralionis

Nam
cum

si

ad corporalcm refcras, ergo omnipo-

tens Paler
sit,

dolore et conceplione gcneravit. Sed ab-

quidam arcanum substantiie interiusque sccrelum, quod non Angeli non Archangeli, non Poteslates, non Dominationes, non aliqua creaturarum potuit penelrare
uterus paternne
,

ut Deuui ex iufirmilate corporis meliamur. Est

natura.
Filius
:

Cum
cum

Patre enim sempcr,

et in

Patre scmpcr est

Patre per dislinclioneni indissociabilem Tri,

nitatis reternae

in

Palre per divinee uiiitalem naturoc.


arbiler Divinilatis
,

XG. Quis
Palrem

igitur hic
:

qui disculiat
iste,

ac Filium

ille,

quare gencraverit:

cur noa

'eneraveritPServulumsnumaulancillulamcurgencraverit,

uemo condemnat
Chrislus
;

isli

condcuniant, cur non generaverit

condemnaut enim sna opiniono, cum derogant.


uon generaverint, aul chari:

iNec coujugibus interse cur


las

minuitur, aut merilum derogatur

isti

quia non gene-

ravit, Ghristi

minuunt potestatem.

Joau.

i,

10, et seqq.

Ecdi. xjiv,

5.

Psal. cix, 5.

DE FIDE,

LIB.

IV.

l63

XCI. Cur, Inqninnt, Filiiis Pater non esl? Qnia et Paler Filiiis non esl. Ciir non iste generavit ? Qiiia nec ille generatns est. Ncc ideo minus habel Filius, fjuiaPuler non est nec Paler niinus habet, quia Filiiis non esl. Dixit enlm Filius Omnia qua^Palcr habet, mea suiil'. Adeo generalio in palerna proprielale, non in jure cst
:
:

potestalis

XCII. Est qu.cdam

indislincta dislinclse

incomprehenDislinclioncm

sibills et inenarrabih's subslanlia Trinilalis.

elcnim accepiuius Palris

ct

Fllii
,

et

Sj)irilus sancti,
:

non

confusionem
tionein
,

disllnclioneni
phiialittilom.

non separalionem
il{:qi!c

dislinc-

non

Divino

admirandoqne

manenlem semper accipimus Palrem, semper Filium, sempcr Spirilum sanclum non diios Patres, non
Diyslerio
:

duos Fihos, non duos Spirilus.


ex quo omnia, et nos
in ipso
:

nus enim Deus Pater,

perquem omnia,
Doininus Jesus,
Msanctus',

ct

et

Dominus Jesus Unus nalusex Palre ideo LnigeniUis. Unus et Spirilus


et uniis
'.

nosper ipsum

ul

idem Apostolus

dixit

Sic arcij)iinus,

sic

legimus,

slc

lcnemus. Dislinclioncm sciinus, secrcta nes-

cimus

causas non disCuLimus, sacrainenla sorvamus.


i.t

XCIII, Facinus indlgnum,


ciihaleui

qui gcneralionis suac fa-

non habent,
,

divincc

generalionis
!

examen

sibi

arrogent
Palri

vindiccnl potcstalem
,

Negent ergo acquah^m


:

FiHum

quia non gcneravil Fihus

negent acqualem

Patri Filium, quia

Patrem habct. Hoc si de hominibus dicerent, quornm aliqui vohnU Filios habere, nec possunt, injuriam pularemus sic eliamsi inter duos honore
:

pares habentrFilios qui non habct

nngaretur aequahs.

Et ideo hoc, inquam, gravc et de


ut quis ideo

ij)sis

hominibus videtur,
INisi

minor pulelur, quod Palrem habet.


in familia

forle

tanquam constitutnm
'

putant Christuui dolere,


j

Joan. XVI,

i^.

Cor.

vm,

6,

IJ. xn,

1.

;,:

l66

S.

AMBROSII

qiiod emanclpatns a Patre

non

sit, et aclmlnisffaridi

pa-

trimonil non habeat facnltaleni. Sed non est Christus in


sacrls
,

qni sjcra nnlversa deslrn^il.

XCIV'.
generatio

Qnomodo
sit, el
,

vohinl tamen

respondcant, vera-ne

verns Fillns ex Deo Palre natus, hoc est,


an ex aha nalus substantla? SI enim
esl,

ex substantla Patris
dicunt ex Palre
,

hoc

ex Del substanlla, convenlt

quia ex snbslantla Patris

Fihnm

dlcunt.

Ergo qula unlus


et
si

substantiae, nnius utique potentiae. Si vero ex aha substantia

Fihns est

qnomodo omnipotens
fecit,

Pater est

omnlex aha

potens Fihns non est? Qnid enlm pncstantlns


subslanlia

Fihmn Dens

cum

ntlqne etFIhnsex aha

nos snbslanlla FiUos Dei fecerltPErgo ant unins substanliae

Fihns

cnm

Palre, ant nnlns polenlite.

XCV.

Frlget igitur

eornm

quaeslio, qnla
ille,

de Chrlsto
judicalur.

judicare non possunt; Imo quia vinclt

cum

Dignl lamen sunt


qu.Tstionem.
SI

istl

judlclo suo

qul hanc
Patrl Fihus

objiciunt

enim ideo aequahs

non

est
si
,

quia non generavit

Fihum

et

isll

utlqne fateantur,

non habent Fihos, qnl serunt hujusmodl quaestlones suos sibi etiam scrvnlos praeferendos eo qnod habentibus Fihos a^qnales esse non possunt. Si aulem habrnt Filios, non putent slbl meritnm, sed fihornm jurl defcrri. XCVI. Non consislit igllnr ha?c qnaestio, qnia aequahs
,

Fihns Patrl ideo csse non possit, quia Paler generaverlt


Filium, Fihus

nuUum

ex se ipse generaverit.

Nam

et fons

flnvium generat, et flnvins fonteni ex se Ipse non generat


et hix

splendorem generat, non splendor lucem;

ct

una
|

nalura est splendoris et lucis.

DJi

FIUE,

LIB.

IV.

167

V\^VVXVVV\.V\VVVV\VVVVVVV\AaVX%A/VVV\VVV\A/V\VVVVV\VVVVVVVVWVVVVVVVV\VVV\VV\t\%V\XV\XV\A^^

CAPLT

IX.

Varias Arrlanoriun eaptiiinculas

quibus Filium

cce-

pisse ar^utabantur, profert et explodit.

Nam

praHer

quam quod cos aul conlra tal; cum rcrum omnium


pri?icipium
viliosa
cst.
,

se

aut

niliil efficere cons-

principio non possit esse

eorum ar^umtnlatio non praccssisse auctorcm suum : qui si aliquando non fuit tunc Pater fuit sinc sua virtute ac sapientia. Deniquc ubi humanis excmplis ostensum est aliquem priusquam nascatur,
in liumanis eliam igitur

Tempus

esse dici

luvrelicorum temeritateni detestatur.

jeclu probare

ciini inaequalltatem ex gpnerationis obnon poluerint, intclllgant etiam illani divulgatam snae calumniam quaeslionis explosam. Solent enim proponere Quomodo aequalis potest esse Filius
:

XCVII. LxDR

Patri

INam

si

Filius est,

anlcquam generarelur, non crat


?

aut

si

erat, cur natus est

Et Arrianos se negare consue-

runt, qui proponunt Arrii qua?stiones?

XCVIII. Itaque exigimt a nobis responsionem ut si dixerimus Antequam generaretur, crat, aslule rcferant Ergo antequara generaretur, creatus cst et non differt
,
:

a caeteris creaturis

quia prius coepit creatnra


:

es.se

quam

Filius.

Et adjiciunt

imperfectus erat, ut

Cur qui erat, nalus csl? An quia postea perfeclior fieret? Si aulem
:

responderimus quia uon erat^ objiciunt statim


generatio contulit utesset, qui nou crat

Ei ergo

antequam nasce-

retur;
Filius.

ut hinc colligant

Eral crgo, quando nou erat

lG8

S.

AMBROSII

XCIX. Sed
Deret Pater
dixerint,
,

qni hoc proponnnt, ct obscnrltale volnnt


,

involvere veritalem

dicant ipsi ntrnin teniporalilcr gcSi

on

intcmporalilcr.

cnini lemporalitcr

quod

Filio

objiciunt, Patri
,

ajcribent; nt vi:

deatur Pater coepisse esse


liter,

quod non

erat

si

inlempora-

quid superest,
;

nisi

nl ipsisolvant,

qnam proposncPalris

rint qnaeslionem

ut ciyn

generationem
Filii

abnnant

temporalem
C.
Si

generationem quoque

tcmporaiem non

esse fateanlnr?

ergo non csl generalio cjus ex lemporc, icstimari


sit

datur quod nihil praecesserit anto Filium, qui non

ex
in

tempore. Si enim aliquid anle Filium


ipso creata

jam non sunl


,

omnia

qu.-c

vcl in coelo snnt vel in tcrris

ct

Apostolus redarguitur, qui hoc in Epistola sua scripscrit":

quod
CI.

si

nihil anle gf^neralloncm

non adverlo cur poste-

rior asscrdlur,

quom nemo
est

praccssit.

Connectenda

jectio, quae lalenlcm habrat

mentesque

perstringal.

eorum plena impletalis obdolum qno sensus faciiium, ulrum ouine Interrogant enim
alia
, ,

qnod fmem habet, aliquando


ejusmodl responsloncm
,

crepcrlt.

Et

si

acceperint
,

quia quod rinem habet

Cfcpit

allquando; relernnl, ulrum Palcr desierit gcnerare Filium.

Quod cum
texnut
:

tenucrint,

noslro aspirantc consensu


sl

con-

cffipil

ergo generatlo. Id
si

non abnuas, consein

qui videtur, ut

cffiplt ?;cncralio,

videatur
,

eo ccppta,

qui natus est; ut nalus esse dicatur

qui ante

non fuerat;

unde

definiant

Aliquando ergo Fillus non

fuit.
:

CII.

Adjlclunt alias ineplias loquacltatis snae, dicenles

Si Verbum PalrlsFilius est, et ideo Ycrbum est quod aulcm Verbum


:

genitus dlcltur, qnia


est,

opus non est

multifariam locutus
fdios,

est
est,
i,

Pater^*

multos ergo generavit

si

non operatus
1,

sed locutus est Verbnm.

Amen-

Coloss,

i6.

Hehr.

i.

DE FIDE,
tes

LIB.

IV.

i6q

homines! qnasi non


,

intelligant, qnid intersit inter


in nctcrniim permanens Dei nalum ulique, non prolatum
:

prohuiviim sennonem

et
:

Verbnm
in

ex Palrc nuluui

quo non composila syllaba, scd pleniiudo


CIII.

Divnu'tatis

aeternaB est, et vita sine fine.

Subtexunt aliam impielatem, proponentes utrum


an invitus gencraverit Pater; ut
,

volens

si

dixerimus vo-

lenlem
fatcri
,

anliquiorcm generalione volontatem videamur

et refcrant qiiia

non
:

slt

Filins co.Tternus Patri,


sit

quem

aliquid antecrsslt

aut quia ct ipse

creatura;

quia scrlptum est : Oninla qune vohiit, fecit';

cum hoc

ipsum non do Palre


diclum
sit

cl

Fiho, scd de

his qiias Filius fecit,

crcaluris. Sin

aulcm invitum Palrein gcnerasse

respondcrinius, invahdum Patrem thxisse videamur.

CIV. Sed nihil


nec vclle
,

in
:

sempiterna generatione praecedit,


crgo ncc invitum dixcrim
,

nec nollc

nec vo-

lentem; quia generatio non


sed
in jure

in vohintatis possibihtate est,

quodam
sicul

ct proprietate paterni videtur esse se-

creti.

Nam

bonus Paler non aut ex vohintate


est,

est,
ita

aut nccessilate, sed super utrumque, hoc

natura;

non generat ex voluntate aut necessitate Pater. CV. Esto tamcn, sit generalio in voluntate generantis, quando hanc volunlatem fuisse dicunt? Si in principio,
in principio

ulique Filius
:

si

sempilerna vohintas, semsibi

piternus et FiHus

si

ccppit

vohmtas, displicnit igilur

quod eratDcus Pater, nt mntaret statum. Disphcuit ergo


sibi

sine Filio,
illa

placere coepit sibi in Fiho.

CVI. Jam

consequentia ut dicamus
;

Si

studium

generandi nostro more assnmpsit

ergo et CiXtera quae

gencrationem praecedere solent


sit
:

nostro

more assumpest,

nostro aulem usu generationis

votum

non vo-

luntas.
'

Psal. cxiii,

1.

1^0

S.

AMBROSll
,

CVII. Produnt igitur impielatem suam

qui volunt ge-

nerationem coepisse Chrisli


illa

ut videatur

non generatio
:

Verbi manenlis

sed prolalio fluentis esse sermonis


filios,

delnde multos inducendo

negent

in

Chrlsto dlvinne

propriclalem naturcTj; ut nec unigenilus, nec primogenitus aestimetur


pisvse,
:

poslremo nt

si

principmm credalur acce-

eliam fuicni vidcalur hahiturus.

GVIII. Scd neque principium assuiiipsll allquando Dci


Filius
,

qui erat in princlplo': neque fuiem habehlt qui est


et finis.

principlum unlversilntis

Nam cum

sit

principlum^,
sui

quomodo quod habebat,


habebll,
fine
sit,

accepit? ant

quomodo

finem

cum omuiuin ipse slt finis, ut maneamus? Dei cnim generatio cum
In se

in Illo finc sinc

temporalis non

ncc antese, nec

lcmpns
cl

invcnlt.
in crcaturis

CIX. Frrgida
ipsis

igitur
;

eorum

vana quicsllo

non habet locum


in

ipsa clenim quae leniporalia sunt,

dlscrelioncm

quibusdam habcre lcmporis non videntur. Luxncn)pe splcudorcm gcncrat, ncc comprchcndi potcst

quior; quia ubi

quod splendor Incc posterior sit, aut lux spleudore antilumen est, splendorcst et ubi splcndor, etiam lumcn est. Ilaque ncc slne splcndore kmicn ncc
:

splendor potcst cssc slne lumine; quia et

in

splendore lu-

men

ct

splendor in lumine

cst.

L nde ct Apostolus splcn-

dorem

palern;eglori;e Flllum dixll'; quia splcndor paternai


:

luclsest Fiiius

coaeternus, propler virlutis aetcrnilatcm

inseparabilis, propler claritudlnls unitalcm.

CX. Ergo

sl

temporalia et aerea ha-c comprehenderc et

separare non possumus qutc videmus,

Deum quem non


,

vide-

mus, quisuper
nis
lio

omnem estcreaturam
,

inipso suaeganeratioa

arcano possumus comprchendere? Possumuseum

Fi-

tempore scpararc

cum omnc tempus opus


:

Filii slt?
r,

CXI. Desinant ergo diccrc


Joai).
I,

Et antcquam gcnerarclu
i,

1.

lil, VIII,

25.

Ilebr.

3.

DE FIDE,

LIB.
est,

IV.

lyl
;

non

erat.

Ante enim temporis

generatio anie tempora

et ideo f|uod postorius est, prius

non

est

nec opus ante

auctorem potest rs>e


ratore suo sumant.

cum

opera ipsa principium de opeante operatorem

Nam quomodo
cum

suum
,

usus operis acslimelur;

ouine tem[)us opus

sit

et

omne opus
CXII.

de operalore suo ut esset, accepit?


,

Experiri igitur adhuc islos volo

qui sibi viden-

lur astuti; ut de nostris respondeant, qnl calumniantur


divinis
,

longcque refugiunt ab inscrulabili supornaj gene:

rationis arcano

qu;estlunem suam humanne aslruant gene-

ralionis exemplo.

De
, ,

Filio Dei dicunt quia


,

antequam ge,

nerarelur non erat

hoc est

dc Dei sapienlia

de virlalc

Dei

de Dei
sl

erbo
,

cujus generalio nlhil ante se novit.


ut volunt,

Quod
est)

aliquando
fult
sl

non

fuit

(quod nefas dlclu

non

ergo

In

Deo

perfeclionis aliquando plenlludo

divlnae,

postea processum generalionis accepit.

CXIII.

Tameu

nt sciant

quam vana

sit et

sotuhllls eo-

rum

quaestio; Ilcet nihil in


,

eo humanls dlvlnisve com-

uiune
fulsse.

tamen docebo homlnes, antequam nascerentur, Autnegent Jncob Sanctum fulsse priusquam nas,

cerelur, qui fralrem snpplantavit In matrrnl adhuc uterl


posilus arcano': negenfc Illeremiam
tur, fuisse, cul dicilur
: ,

Priusquam

te

anlequam nascereformarem in utero

matris
tificavi

tunc, novi ie

te,

Pt

priusquam exlrcs devulva, sancProphetam in genlibus posui te^.nOuid


:

et

hoc evidentlus
est,

tanll exemplo Prophelce, qul sanctificatus antcquam nalus, ef antequam formaretur, cst cog?

nitus

CXIV. Quid etiam de Joanne


ligiosa testatur, quia Intra

loquar, de quo riiater resitus

materna

adhnc viscera

praesentlamDomlnl splritu cognovit, exultatlone conslgnavlt,

sicut

scrlptum meminimus
20.

matre dlcente

Ecce

Gen. xxT,

Jeiem,

1,

5.

179

S.

AMBROSII

enim ut

facta est in anrlbns


in

meis vox salntatlonis luae,

nexuHavit

^riudio infans in

uleromeo

'?

Erat igitur

qui prophclabat,

annon erat? At certc eral; erat enim


,

qui venerabatur auctorcm

erat qui Ioqncl>atur in matre.

Deniquc Eiisabclh
sanctificahatur
5
;

filii

spirilu rcplcl)alur,
.

Maria

filii

spiritu

sic

enim habcs

quia

Exultavit infans
^

in

utcro cjus, el replcta est Spirltu sancto Ellsabeth'.


.

C\\ \ ide singulorum verborum proprlclates. Vocem qnidem Marlas prior Elisabeth audivit sed Joannes prior Domini grallam senslt. Pulchre slbi conveniunt oracula
,

oraculis

fremlna mulleri, ct pignus plgnori.


ill'

Islio

gratiam

loquuntur,

intus opcranlur

pielatisque mysteriura
;

maternis adoriunlur profectibus


licet

duplicique miraculo

honorc divcrso
ii^itur

prophctant malres splritu parvulo-

rum. Quis

auctor hiijus miraculi, nonne Dci Pilius,

qui fecit csse non nalos?

CX\

I.

De rebushumanls

qu.Tsliovestra non potest con:

venire; potest ne de divinis convcnirc secrclis? Quidest

Anlequam gencraretur, non eratPNumquid Pater

aliqna

lcm|)ora conccpllonls acccpit, utFllIum tempora pr-Tveni-

rent? Anl foemineae more naturae gencrationis suac molilus


est

parlum

ut molilio ipsa Filio esset anliquior

Quidest

hoc? Cur divina secreta disculimus? Proprlclalem legi divinae generalionls, non qualitatein. CX\ n. Facluus indlgnum? ut ex se qnidam ccelcslia meliantur, qui Chrisluai non nasci potulsse, sed ficri,

tanquam unum dc spadonibus putant


de spadonibus Palrem Filium,
rit
>

aut

tanquam unum
polne-

quem generare non

adoptaverit.
I,

Luc

".

Ibid,

DK FIDK,

LIB.

IV.

1^3

CAPUT X.
Objlclentibus Chrlstum, Joanne teste, vtvere proptcr

Palrcm, ac prolnde
pisse cx

ipsi a.'ijualcm

non Itabcndum,
aliciuo

res-

pondctur Filii vilam seoundutn Divinilatem nec


tempore , nec pcndcre ab
:

coc-

locum vero

de

humana

ipsius vita intelligendum

ex eo probari,

quod ibidem de corpore ac sanguinc suo prwmiserat.


Tutn duarum controversi
rcfcrri
loci
ct

expositionum

ad humanitatem

secunda Filii

primam cum Patre

aiqualilatem ,nccnori

cum

liomine similitudinem. sig-

nari docet. Dcitide perslricta (juam Filio itiurebant


injuria^ quo paclo e/iam sccut^dum Divinitatem propter

Patrem vivat,

apcrit.

Ac tandcm
sit
,

expcsito quoi

vilCB noslroi
iietn,

cnm

divina unitas

aliam objectio-

qua Filius per Patrem

clartficari opponitur,

paucis absolvit.

CXVIII. Plerique
quia scriptum cst

cliacn

hinc
n.iisit

raciunt

quaeslionem,

Sicut
:

mc

vivus Piitcr, et cgo


,

vivo propler Piilrcm

ct qr.i
:

manducat me
Palrem
ea
vivil?

ct ij)sc vivit

])ropter

mo^;

dicentcs

Quomodo

a?qualis cit

Palri

lilius, qui dixit quia propler

GXIX. Qui
jusmodi

lioc

proponunt, primum rcspondcant, ca


,

vila sit

Filii

ulrum

quam
:

Paler lar^ilus

sit

non habenli? Scd quomodo vitam aliquando poluit non


habere; cumipsesit
'

vita, sicut ait

Ego sum

via, veritas

Joaii. VI, 58.

1^4

S.

AWBROSII
virliis est

et vita'?n Vita iilique seropilerna, sicut


terna^. Aliquando

sempi-

crgo, ut s'c lofjuar, se vila


sit

non habuit?

CXX.
Bsive

Considerale quid lectutn

liodie de

Domino

Jesu, quia

Morluus
,

est

pro

nobis; ul sive vigilemus,


illo

dormiamus

simul

cum

vivanuis'.

Cujus mors

vitacst, hujus Dlvinltas vita non est; cutn Divlnitas vita


sit

sempiterna?

CXXI. An vero

vita ejus in Patris est poleslale?

Sed

ne corporis quidem sui vilam in alterius fiiisse poleslale mcmoravit, sicul scriplum est: Egopono aniiuam nieam,
)(ut

ilcrum

pono eam
accepi
a

uiterum

sumam illam. Nemo (ollit eam a mo, sed ego me ipso. Potcstatcm haLco poncndi cam et hoc mandalum poteslatem haLeo siuuendi eam
a
,
:

Patre raeo'.

CXXII. Ejus ergo


rius polcstatc posita

secundum Divinitatem in altejudicalur, cujus vila sccundum corvita

pus

alienre

testaserat,

si

non erat suLdila poleslati? Aliena enim ponon eral unilaspolestatis. Sed sicutpoteslatis
poncre animam
,

suae esse significat


ita

cl hLera)

vohuilalis

eliam quod sccundum

mandatum

dcposuit Patris, suae

ac patcrnce voluntatis significat unitalem.

CXXIII. Ergo

si

vitam Filius neque aliquo acccpit ex

tempore, neque ahena; hal)Ct polcslali suLdllom, videa-

mus qua

valione dixerit

Slcut misil

me

vivus Pater, et
ut

ego vivo propter

PaUem^

Exponamns

possnmus;

imo

ipse pollus exponat.

CXXIV. Considera igitur quid ante prncmlserlt; ait cnim Amcn amcn dico vobls. Anle instrult queniad:

modum
nisi

audire deLeas :\ere, inquit, vcre dico voLis,

manducavcrilis carnem Fihl hominis, et Liberitis


in voLis".

sanguinem ejus, non habebitis vitam

Secun>

Joan. xiT, .

vi,

fiom.

i.

20.

'

Tlie?s. v, 10.

<

el .eqq.

'

U.

51

Joau. x, 17,

Ibid. 5

4.

DE FIDE,
(limi

LIB.

IV.

1^5

Filinm hominls se dicere ante prcTemisit, el tu qnod


est

secnndumFilium hominis dc carne

loculuselsan"uine,
?

ad Diviniliitoin putas essc refcrenduin

CXXV.
esca
,

Denique addidit

Caro enim mea vere

est

et

sanguis

meus

est polus*.

Carnein audis, san;

Divinitati cahiainiaris.^

guincm audis, morlis DominicaG sacramenta cognoscis et Audl diccnlem ipsum Qula spi rltus carnem elossa non habet^. Nos autturiquoliescum:

que sacramenta sumimus, quae per sacrae orallonis myslerium in carncm transfigurantur Domini annunliamus'.
et

sangulnem, morlem

CXXVI. Ergo posteaquam


Filium declaravit,
subdldlt poslea
:

se loijui

secundum hominis
sanguinem
,

et

carnem

sa^pe repelivlt et

Sicut mislt
et qui

me

vivus Pater, et ego vivo

propter Patrem;

ter

lest

manducat me, et ipsc vivit propme'. Quomodo igllur hoc accii)Iendum putant ? Poenim duplex videri comparatlo. Prima ita Slcut
:

misit

me
ita

vlvus Paler
;

et

ego vlvo propter Palrem.

Secunda
ter me.

Sicul misit
;

me
'

vivus Patcr, et ego vivo


Ipse vlvlt

propter Patrem

ita et

qui

manducat me,

prop-

CXXVIl. missus sum


nisi quasi

Si
a

prlmam
,

eligunt, hoc slgnificat quia sicut

Patre

et descendl

aPatre
est
,

ita

vlvo propter

Patrem. Quasi quls autem missus


ascendlt in ccehmi

atquc descendit;
dlxit
:

FIHus homlnis, sicut ipse supra


,

Nemo
est

nisi qui

deccelo descendit Fiiius hoFilius

minis^? Ergo

slcut quasi

hominls missus
vlvlt

atque descendlt; itaquasi Filius homliiis


trem. Denique et qui manducal quasi
ipse vivlt propter
nls suic advenlui
3oan. X, 56.

propter Pa-

Flhum hominis, et Flliumhomluis. Actum ergo incarnatio-

comparavil.
Liic. xxiv, og.

^ i

Cor.

xi, 26.

JoHn.

vi,

58.

1(1.

III,

i3.

1^6

S.

AMBROSII
,

aequalitalem

CXXVin. Quod si Filii cum

secunda complacult
Palre
,

nonue

et

et

simililndinem ejus

cum
i

homine manifesta
Sicut

dislinctionc colllgimus?

Nam
,

quid est

ipse vivit propler

Patrem

et nos vivimus propter

ipsum;
in Filio

nisi quia sic vivifical Filius

hominem

sicut Paler

carnem

vivificavit

humanam?
siipra dixit.

Sicut enim Pater

suscitatmortuos,et vivificat;
vificat*, ut ipse

sic et Fillus,

quos vult,

vi-

Dominus

CXXIX.
quoque
ul Paler.

/Equalitas crgo Filii ad Palrem per unitalem

vlvificalionis astruiturj

quando sic vivIficatFilius, Agnoscc ergo ejus vilam el polenliam sempllerellaiu

nam. Simililudo

noslra ad Filliim, et quctdam se;

cundum carnem

unilas declaralur
sic

quoniam quemadaioDcus Jesum Christum

dum
a

Dci Fllius aPalre,

homo

cst vivificalus in carne.

Sic enlin scriplum est, quia sicut

morluis suscilavit,
a

ila

eliam nos quasi homines vivifica-

mur

Dei Fillo".

CXXX. Secundum
ad condilionem

hanc ergo exposilionem non sohim


derivatur gralia iargllatis, sed
:

humanam

otiam Divinitalis aelernltas praidlcalur


ipsa vivificat
:

Divinitatis, quia
vivificala

humanae autem condllionls, quia

est in Christo.

CXXXI. Quod si
nitatem
:

quls utruuiquy ad Chrisll refcrt Dlviita

crgo Fihus Dei hominiinis comparatur; ut


,

Fiiius propler Patrem vlvat

sicut nos propler

Fihum Dei
ille lar-

vivlmus. SedFillusDel vilam largllur ailernam, nos autem


hTrgiri

nequimus

ergo nostri comparatione nec

"iUir. Ilabeanl igitur Arriani fidci

suaepraemium

nevilara

ailernam adipiscantur

Fiho.
;

CXXXII.
cet
tiae,

Libet jam uherius progredl

nam

si ilh"s

pla-

hunc locum ad

divinae perpeluitalem referre subslan-

accipiant etiam tertiam exposilionem.


V, ai.

Nonne eviden-

Joan.

Rom.

iv,

24.

DK FIDE,
ler vldctur (llcero

I.ll!.

IV.

1^7

qnod

sicnt vlvns Pater est, ila vivit et

Filius?

Quod

utique qnis non advertat ad unilalcm vitae,

quod eadem

Patris et Filii vita sit, esse

reierendum? Sisic

cut enim Pitter vitam habet in semelipso,

dedit et
:

Filio vitam haberc in semetipso'.

Dedit per unilalcm


:

dcdit

non

ut auferat, sed ut clarificetur in Filio


:

dedit,

nt comploccal
lius possideret.

dedit

non

ut Pater custodiret, sed ut Fi-

vivo propter

CXXXIll. Sed objiciendum pntant quia dixerat Ego Patrem^ Ulique si ad Divinitatem rete:
f

runt, propter Patreoi


est
:

vivit

Filius

quia ex Patre Filius

propter Patrem

qula unius subslantiae

cum

Patre

propter Patrem; quia eructatum est Verbuai ex Palris


cordo^, qula a Patre processlt, quia ex paterno gcneratns
est ntero'', quia fons
lii

Pater

Filii est,

quia radix Pater Fi-

est.

CXXXIV. Sed
tris

dlcunt fortasse
,

Si

unilatem putas Pa:

ac Filii vitns csse


;

cum

Filius dixcrit

Et ego vlvo

propter Patrem'

JNumquid unitas est Filli vltie atque

hominum

cum
.

dixeritFIlius quia

Qui manducat me,

et

ipsc vivit propter

me ?

CXXXN
coelcstls in
Ita

Imo

plane, sicut unllatem fateor esse

vitoe

Patre et Filio per divinae unitatem snbstantire;

vel divlnae naturae vel

Dominicx

incarnalionis excepto

nobiscum \\\.x spiritalis in Filio Qualis esse profiteor per humanaj unltatcin naturae enirn ccelestis, talcs et ccelesles^ Denique sicut in IUo sedemus ad dexteram Patris, non quia cuin Ipso sedenms,
privllegio, socletalem
:

sed quia sedemus In Chrlstl corpore, de quo postca dlce-

mus
'

plenius^

sicut

inquam
i8,

sedemus
> Psal.

in Cbrislo pcr cor1.

Joan. V, 26.

^
i

Id. ti, 58.

xmv.

Id. cis, 5.

Joan. VI, 58.

Cor. xv,

Infr. lib. v.

LIX

12

17
poris unitateni
;

S.

AMBROSII

ila eliii

Chrislo vivimusper corporis uni-

tatem.

autem uon vereor cjuia scriptum est Et ego vivo propter Patrem; sed eliam si per Patrem dixisset, non vererer.
>son solum
:

CXXXVI.

CXXXVII.
*

Solent enim etiam illud objicere quia dixit

Haec infirmitas non est ad


clarificetiir
,

Dei; ut

FiHus cjus per ipsum'.


et
a

mortem, sed pro claritate Non solum

cnim pcr Patrem


scriplum est
')

Patrc Filius clarificatur; quia

Clarifica

me, Pater^
:

et alibi

Nunc

clarificalus estFilius hominis, ct


et

Deus

chirificalus est in

co,

Deus

clarificavit

eum'
;

sed etiam perFilium,et


:

a Filio clarificalur

Pater
'.

quia

\ eritas dixit

Ego

le cla-

rificavi

super terram

CXXXVIII.

Sicut ergo
vivit.

clarificatur

per Patrem

ita

Unde et quidam ^o;av opinionem magis putaverunt esse, quam gloriam et ideo sic interprctali sunt Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedistimihi; et nunc clarifica me, PaEgo opinionem de lcr, hoc esl, 66^y.'o\i ut sit hic sensus
eliam propter Patrem
; :
:

le

hominibus hujusmodi intudi, ut cognoscant


;

te
,

Deum
ut cre-

verum
dant

ot tu

hanc de
Filium

me
et

confirma

illis

opiuionem

me tuum
XI, 4-

Deum

verum.

Joan,

Itl.

xTii, 5.

Id. xiii, 5i, 02.

Id,

wii, 4-

DE FIDE,

I.IB.

IV.

1^9

GAPU T
Dlscrimen quod

XI.

conflare, Arrianl moliebantiir e verbis ApostoU tx Patrc omnia, et per Filium omnia esse docentis, irridetur. Ostenditur enim illiceamdem Patris ac Filii omnipotcntiam exprimi : quod cum ex
aliis locis
,

tuin ex ipsius Pauli texlu confirmatur,


,

Jlunc absurde ad Palrtm referri ab ka'reticis ac pertinere ad Filium ex ejusdem serie demoyistrari : nec

tamen quidquam
intelli^atur.

Filii dcrogari polentia^


i.stis
,

si

de Patre
et

Postremo in

ex quo , per quem,


,

in quo aliquid, nullam inlercedcre differenliam


licec

el

omnia de

tribus personis dici , evincit.

CXXXIX. Jam
illo

illud ricllcnlum
iiiter

est

quod quidam ex
et

Aposlolico discrelionem

Palrem
:

Fillum

fa-

ciunt poleslalis, quia scriptum est

Nobis tamen unus


:

DeusPaler, ex quo omnla,

ct nos In ipso
oiiinia, et

ct

unus Domi

nus Jesus Chrlstus, perquem

nos perlpsum'.

Aluntenim non mediocrem


llam
Nihil
,

dlvinai majestatis esse distan-

qula dictum cst

Ex

illo

omnia

el

per hunc omnia.

autem expresslus, quam quod hoc loco omnlpotens


;

Flilus evidenli ratione signalur

nam

ut ex

IIIo

ouinla

ita

per hunc omnia.

CXL.

Inter

omnia Pater non


tibi^

est,

cui dlctum

est

Qula universa servlunt

Inter omnla Filius


,

non

est,quias

Omnia per ipsum

factasunt'

et
i,

omnia

in ipso

Cor.

VIII, 6.

>

Paal. cxvin, 91.

'

Joan.

5.

12.

lOO
rt

S.

AMBROSII

conslant, et ipse esl siiper

omncs

ccelos'.
:(jui

Non ergo

in-

ter

omniaFilius, sed snper omnia

secunduni carneui

quideni esl ex ramilia Judieorum; idem tanien snper omnia

Deus benediclus
,

in siecula^

cujus est
:

nomen snper
subjecisli sub
,

omne nomen
ei

et

de qno dicitur

Omnia

pedibus ejus'. Subjiciendo aulem omnia

nihil reliquit

non suLjactum

sicut Aposlolus dixil'.

Quod

si

hoc
.

etiam secundum incarnalionis locutns esl sacrameulum

quemadmodum possumus
CXLI.
certum
leslalis
.Nihil igilur

dcsupernas generationis incom-

parabilimajeslale dubitarc?
poteslatis inter

Patrem

et

Filium

est intcresse.
,

Dcnique eo usque

nihil interest po-

ut

idem Apostolusex ipso


,
:

dixerit esse

omnia
,

))er

quem omnia sicut habes Quoniam sum et in ipso sunt oiiinia ^


o
,

ex ipso

et

per

ip-

CXLII.
nificatur,

Si igitur Pater, sicut putant,

tanlummodo
,

sig-

non potest idem


:

et

omnipolens esse

quia ex

ipso
nia.

omnia

et omnip.otens

non esse, quia peripsuin omnec omnipolenlem Palrcm sua


certe

Aul

igilur

invalidum

asscrlione

memorabunt, aut
inviti

omuipolenlem etiam

Filium vel

voce propria fatebunlur.


ergo et per ipsum omnia
Si

CXLIII. Eligant tamen ulrum hic Palrem declaratuui


putent. Si Patrem
,
:

si

Filium,
,

ergo et ex ipso omnia.


iiihil

aulem
:

et per
si

Patrem omnia
ilio

utique Filio

derogandum
insidiari

et

ex f

omnia,

si-

mililer et Filio deferentlum.

CXLI\
))iiiquit,

Ac ne

nos unius arbilrentur obrep:

tione versiculi, totum caput recenseamus

O
:

allitudo

divitiarum sapientiae et

scienti<Te

Dei

quam

in-

scrntabilia sunt judicia ejus, et investlgabiles viac ejus!


))

Quis enim cognovit sensum Domini? aul quis consiliaColoss.


),

i;.

Rom.

IX,

5,-3 Psa'.

vjii, 8.

Hebr.

ii,

8,

Rum.

XI, jT).

DE

l'JD,

LIB.

IV.
illi

181
,

rius ejus fuit ? aut quis prior dedit

et retribuetur ei ?

Quoniam cx

ipso, et per ipsum, et in ipso sunt

omnia

ipsi gloria insnccula'.

CXLV. De quo
Filio? Si de Patre

igilur
:

diclum putanl, de Palre

an de

sed non est sapienlia Dei Paler; quia


est.

Sapienlia Dei Filius

Quid

est
:

Sapientia, de qua scriptura est

Cum

autem quod non possit sit una omnipotens

et permanens

in

se

omnia innovat^? Non ergo acce-

dentem legimus, sed permanentem. Habes ergo juxta Salomonem omnipotcnlem et permanenlem Sapientiam.
,

Habes eliam bonam

quia scriplun) cst

Sapienliani au-

tem non

vincil malitia'.

CXLVI. Sed ad proposilum rcvertamur.


scrulabilia

Quam

in-

sunt, inquit, judicia ejus

Si igitur

omnc

judicium Paler deditFilio^^jPiliumPalervidetur declarare,


qui judicat.

CXLVIL Dcniquc
Filio dicit
,

ut scios quia
a

non dc

Piitrc, sed
illi?

dc

Desed dedit jure generalionis non dit enim Pater Filio munere largilalis. Et ideo quia negari non polest a Patre accepisse Filium, secundum quod scriptuui est Omnia
addidit
:

Quis prior, inquit, dedit


:

mihi Iradita sunt a Palre nieo^


prior dedil illiPnon accepisse

dicendo lamcn
a

Quis

pernaturam

Patre Fi-

lium denegavit, scd priorem non posse dici iuter Patrem


et

Filium declaravit; quia


quasi posleriori dedit
:

ctsi

Paler dedit Filio, non

ta-

men

quia increata et iuaesliuiabilis

Triuitas, quas uuius est a'.ternilalis etgloriiT", ncc

tcmpus

nec gradum

vel posterioris recipit vcl prioris.


si

CXLVIII. Quod

Craacos magis codices


-KpoaioMy.vj a-Jrto
;

sequendos

putamus

qui

habent tU

vidis

quoniam
si

cui nihil addi polcst,


Hom. XI, n5-56. MaUh. M, 2;.

non dispar
Sap.
vii, 27.

a
'

plcno

est.

Ergo
<

Filio

Ibid. jo.

Jo;in. v, 22.

l82

8.

A.\JBROSII

magis convenit hoc totum Apostolicum caput


de Fiiio esse credenduui
,

videmus

et

quia ex ipso omnia


,

sicut scrip-

tum

ost

Qnoniam ex

ipso

et per

ipsum

et in ipso sunt

omnIa.

CXLIX.

Esto lamen de Patre dicium putent. Itaque


ita

memiuerinnis quia sicut ex ipso legimus oninia,


per ipsum omnia
:

eliam

in

universilatem quippe lolius crea-

lurae Patris et Filii profertur auclorilas.

Ac

licet superius

omnipoleiitem Filium paterno probaverimus exemplo;

tamen quia

illis

derogarc studium est, considerent quia et

Palri derogant. Si

enim infirmus

Filius, qnia per

ipsum

omnia, numquid inlirmus

et Pater,

quia et per Patrem

omnia? CL. Sed


esse
,

ut agnoscant

nuUam discretionem
,

inter haec
ali-

iteruin
et

demonstrabo ejusdem esse


aliquid; et

ex quo

quid
tre

oslendam ulrumque de Palectum. Sic enim habemus Fideiis Dcus per quem
,

por

qucm

avocali estis in

communionem

Filiiejns'.

Quid Apostoet nihil est

lus dixerit, considcrenl.

Per Palrem vocamur,


et

quaestionis

perFilium creamur,
Fllii

hoc viliuscEstimarunt?
creavit, etputant

Paler in

communionem
:

vocavit,et religiose hocsicut

deberaus, accipimus

Filius

omnia
,

non

liberae fuisse voluntatis arbitrium


vilis

sed coactffi atque ser-

operalionis obsequium

CLI. Lt autem agnoscas plenius nihil distare inter Patris et Filii

polestalem,

cum

per Patrem in

Filii

ejus

vocemur; ex
^;

Filio est ipsa

communionem communio, sicut

scriptum est:Quoniam de plenitudine ejus nos omnes

accepimus
CLII.

licet

secundam graecum Evangelium, ex


Patrem communio
et

plenitudine ejus intelligere debeamus.

Ecce

et per

ex Filio conj;

munio
'

sed non discrepans, sed una


1,

communio

sicut

Cor.

g.

Joan.

i,

i6.

llDl':,

LIB.

IV.

l83
:

idem Joannes
nnslra
sit

in Epistola

sna dixit

Et coninninicalio

cum

Patrc

et cnin Filio ejus Jesu

ChrisloV

CLIII; Accipe ctiani qtiia non solum cx Palre et Filio,


sed etiam ex Spiritu sancto

unam
,

nobis
incjuil,

communionem
Domini
nostri
sancti

Scriptura

commemoravit
,

Cratia,
et

Jesu Chrisli

et

charitas Dei

communicatio

Spirllus cum omnibus vobis^. CLIV. OuaM-o autcm in (jtiominor videalur is per i|uem omnia fjuain is cx qiio omnia? An quia operaloi- asseri,

tur? Sed opcratur ct Poter

([uia

verus cst

qui dixit

Paler nunis usque

modo

operalur, et ego operor^

Si-

cut igitur Pater operatur, operatur ct Filius. INon ergo

operalor infirmus aut vibs est


ter
:

qunniam operalur

ct

Pa-

et ideo

quod commune

est Filio

cum

Patre vel propPiitri

ter Piitrcm inferiore loco accipi


tius in Filio

non oportet; ne

po-

ab hacrelicis derogelur.
(|uod alibi etiam

CLV. Nec mediocre iHud,


lus

idem sanc-

Joannes ad refellendas Arrianae


scitis

perfidiae quaestiones

ait?Si

qiioniam justus cst


,

scilole

quoniam qui
sicut suaBtcrnae,

facit justitiam

ex ipso natiis est

Juslus auteni quis

nisi'Dominus

qui justilias dilexit*? Aut


vilae

periora indicant, repromissorem


si

quem habemus

Filium nou habemus? Si igitur Filius Dei vitam nobis


,

promisit aeternam

et ipse juslus est,

ex ipso ulique nati

sumus. Aut

si

ex Filio nus per gratiam natos negant, nec

justum Filium confilentur.

CLVI. Credas
nia; quia

igilur necesse est

etiam ex Dei Filio


ita

omauc-

oumiuin sicut Deus Pater,


et
,

ct Filius ct

tor est et creator.

Videmus ergo inanem


omnia.
'

esse

banc quaes-

tionem,
))et
'

cum

de Filio credi conveniat quoniam Exipso,


et in ipso sunt
xmii, i3.
))

per ipsum
I

Joan.

I,

3.

2 Cor.

Joan, v, ij

Joan,

li,

ay.

Psal. L. x,8.

l84

S.

AMBROSII

CLVIL Diximus qnomodo


per ipsum.
alibi
Iii

ex ipso

quomodo
,

etiani

ipso
sit

autem omnia

esse quis dubilct

cum

scriplum

:Quoniam

in ipso
:

condila sunt omnia

in ccelis, et in ipso creata sunt

et ipse cst ante

omncs,

et

omnia

in ipso

conslant*?Habes eigo ex ipso gratiam,


,

ipsum operatorem

iii

ipso

oninium lirmamentum.

CAPLT
Quod
objicicbalur ex
,

XII.

Joanne Filium

viii ct

Palrcin

comparari de incamalione intelligendiim : <jui vcro sccundum ^enerationcm divinam illud accipiant , Filio duas injurias inferrc^ qucm ct Paulo poslponant , ct lequcnt aliis homi?iibus totidcm ctiam Patri^ qucm non solum eidem Apostoto parem sed
agricolce
:
,

etiam

niliiii cssc

tcstijiccnlur.

Tum

falsa intcrprcta,

tionc dcnuo rejeata, vcraquc confirmata fuUus quoque sccundum Divinitatcm agricola csse , ac uva sccunduni humanitatem astruilur; undesuperior prce,

ceUentice

patcrmv explicatio

stabilitur.

CL\
in

III.

Illud

(|iiofjae

ad separandam Patris et
,

Filii

Divinitalcm objicere consiieverunt

Evangelio

Ego sum

vitis

Dominus dixit vera etPaler meus agricola


quia

est^;

agricolam el vitem diversae diccnles esse naturae,

et vitem in agricolae esse potestate.

CLIX.

Sic ergo viiUis esse Filium


vilis cst;

secundum
,

Divinltaet possit

tcm, sicut
Coloss.
I,

ut sine cultorc nihil valcat

16,

Jojii.

w,

I.

Dli

HUE,
cx

LIB.

IV.

180

dcserl vel recidi

et

litlcra

cakimniam comparatis,

Dominus vilem se essc dixit, incarnationis suae signisacramfnlum ? Tamen si placct ut ex liltera argumentcmur, fateor et cgo imo profileor quia vilem se Filius noininavit. Vae enim mihi si sacramenlum salutis
quia
ficans
, ,

publica3 denegavero

GLX. Quomodo ergo


Dei Filius noniinavit?
Si

vultls accipere

quod

se

vltem

secundum divinam substantiam


agricolam et vltem,
ita

dictum accipitis;
tanliam
Filio
,

et sicut inter

etiam inlerPalrem et Filium Dlvinitatis credilis essc dis,

qnia

gominam Filio gcmiiiaQi Palri facills injuriam si sccundum Divinitalcm inferior est quam
,

agrlcola, infcrior eliam Paulo aposlolo veslra asscrtione


iieccsse est a:^stimetur,
dixlt
,

qula cl Paulus agricolam se esse


rigavit;

sicut habes

Ego phTntavi, Apollo

sed

Deus incremcntum dcdit'.


melior
sit

Num

crgo vullis ut Paiilus

Del Fllio?
Ilabelilis

CLXI.

unain injuriam. Alleram


,

quia

si

se-

cundum substanliam gencralionis a3tcrn;e vills csl Filius, cum dixcrit Ego snm vltis, vos p:ihniles estis ^; unius
:

nobiscuni eliam
slanliic.

illa

divlna generatio vldebitur esse subtlbi

Sed quis
?

simllis

in diis,
:

Domlne',

sicut

scriplnm cst

Et rursus in'Psalmo

Quoniam

quis in nu-

))bibus requabltur
).llliosD.I^?..

Domino?

aut quis similis erlt

Deo

Inler

CLXII.
Iri.

jNcc

tamen

soli Filio

dcrogatis

sed etiam Pa-

Nam

si

in agrIcol;c

iiominc omnis patcrna2 pnerogalha


slt,

est potestatis;

cuin elianiPaulusagricola

Patrl utique,

cuIFillum negatis ;cqualem, Aposlolum comparatis.


CLXIII. Delnde
tat, esl
I

cum scriptum
,

slt

Sed noque qui plan:

quidquam
III,

nuque qui
Ju;:r.

rigat

scd qui dat Incre-

Cor.

6.

xv,

5.

Em.-^.

w, u

Psal.

LXXXVIll, 7.

l8fi

S.

AMBHOSII

dat incrementuin Dens*;))in eo nomine vos


palernae majestatis locabilis
,

summani
Si

qnod

videlis

infirmuin.

enim qui planlal, et qui rigaf, nihilest, sed qni d;it incrementumDeiis; videlc quidveslra asserere uioliatur impictas, ut et Paler

Deus

nomine sit conlemncndus agricolae; et incrementum palcrno opcri qui tribuat, requirendus. Impie igitur ex nomine agricolae pra^ferendam
aliquis
in

Dei Palris exislimant poleslatem

quo

sil

Palri

Deo cum

hominn

appellationis

commune
,

consortium.
,

CLXIV. Quid

aiU(;m egregiurn

si

ei

(utvullis haere-

tici) Fillo prneferatur

cujus divina substantia ab

humana

conditione non discrepct?

Nam

si

vilrm Filium secundum


,

divinam substanliam appellalum putalis


ruptelaG
,

uon soium corjudicatis,

incerlisque

elemcntorum obnoxiimi
palmitcs
ut

sed etiam

hummie tantummodo consortem


vitis et
:

nalurai; quia
iiicarna-

unius nalune sunt


tionis

non per

sacramentum carnem Dei

Filius assumnsisse videa-

tur, sed principium sumpsisse de carne.

CLXV. Ego autem dicam


nobiscum
,

plane carnem ejus,

licet

novo generationis myslerio, unius lamen naturac fuisse


et

hoc

sahitis noslr.c

divinae generationis

exordium.

Vitis

sacramentum essc non enim est quia meas


,

sustinet passiones;

quandoquldem

in illo nixa fragilis priiis

humana
levit.

condilio foecundis redivivae fructibus pietatis ado-

CLXVI.

A
,

erumtamen
quis

si

te

pompa

delectat agricolac
:

dicas, velim

iile sit,

qui locutus cst in Propheta


, :

Domine, notum milii fac ut sciam tunc vidi cogita liones eorum, Ego ut agnus ductus sum innocens ad imwmolandum, et nesciebam adversum me cogitaverunt
:

wconsiiium, dicentes

Venite, injiciamus lignum in pa-

uem ejus^
I

Si enim Filius incarnalionis futur?e loquitur


7.

Cor,

III,

Jerein. xi, 19.

DE FIDE,

LIB.

IV.

187
,

sacramentum, Implum
ulique qui supra dicit
:

est nt

de Patre credas

Filius est
,

Ego plantavi tevilom Iructiferam


amaritudinem
vilis

quomodo conversa

es iu

alicns*?

CLX\
nominis

11.

Ilaquc et Filium vides esse agricolam, unius


Patre, unius operis, unius clignilalis atque
si

cum

substantifc.

Ergo

agricola ct vilis est Filius

viteni uti-

quc secimdum incarnationis accipimus sacramenlum.

CLX\ lU. Sed non


botryonem voce
Quic
cst

solum se esse vilem

dixit,

sed Pliam

quando ad Tallem Bolryonis cxploralores Moyscs jussu Domini diproplietica nuncupavit, tunc
rexit^.
illa vallis,

nisi

humilitas incarnationis, et
,

fcecundilas passiouis? Et puto botryonem ideo dictum

quia ex vinea
milia

ilia
,

trauslala ex .Egypto',

hoc est, ex

fa-

utilis mundo fructus emicuit. Nemo Judaeorum bolryonem potest ad gcnrrationem rcferre divinam aut qui refert, aliud niliil relinquit, nisi ut botryonem ilhim nalum ex vite credamus. Ilaque ascribit insipiens

cerle

quod reprehendit in Filio. CLXIX. Verum si jam dubilari non polest quod vitis secundum incarnalionem Dei Filius nominalus sit videPatri,
,

secundum quod sacramentum Dominus sit loculus Quoniam Pater major me est\ Nam cum hoc in supecoutinuo subjecit :Ego sum vilis vera, jrioribus dixerit Paler meus agricola cst;ut agnosceres secundum iet
tis
:

'id

Patrem esse majorem; quia

sicut agricola vitium


:

ita

Paler Dominicse carnis est cultor


iper aetatem, et per

(\ux ct augeri potuit

passionem rccidi; ut omne


,

humanum
dilTusne sa-

genus ab sestu saecularium noxio voluptalum


lutaribus brachiis crucis

umbra
-i^.

velaret.
'

Jerem.
5

11,

21.
1.

Nvim

xiii,

Psai.

lxxix, 9.

<

Jo?n. xiv,

'28.

1d. iv,

S.

AMBBOSII

LIBER

V.

PROLOGUS.
Quistiam
ritati
fulclis
et

pvudens scrvus? Ejus inerces in


ileni eliani in

PclrG indiccUur^

Paulo

cujus auclo-

parcre Ambrosius cupiens liunc librum aliis adjeclum voluit, qui non polucril in supcriorc comlioc

prehendi. Quidi?i
lioP

disputaturus
,

sit,

quove consiminislris

Deberi sibi veniam

cum ab omnibus

quwrenda sit creditcc sibi pecunice usura. Jlancsibl usuram fidelcs csse : bealum autem fore, si mercedcm sperarc sibi liceat- se tamcn sanctorum prcemta non tmn optare, quam p(vnarum immunitalelm ad quam mcrcndam omncs horlatur.
,

\.

<i

QuisNAVi est

fulclis scrviis et j)r(iclens

fjncm con-

slilult

Dominus supcr familian) siiani, ul del illis in ienipore cibum ? Beatus ille servus, quem vcnicns Doniinus
'.

ejus invenerit sic lacienlcui

i\on

vilis

hic servuscst,

maguus
II.

aliquis esse dcbct

(juis sit isle

considcrcmus.
gregciu

Est Petrus insius Domini


,

ad pnsccndum
:

electus judicio

qui lcrlio mcrclur audire

Pasce ngui

culos nicos, pascc agnos mcos, pasce oviculas meas^.


Ilaque posccndo bcne cibo
fiJci

gregem

Clirisli

culpam

lapsus prioris abolcvit. Et ideo leitio admonetur ut pascat,


MuUli. XXIV, 45, i6.

'

Joiii!.

x\i, i5. lI seq^j.

Di:

i-rOE,

i.iB.

V.

189
;

terlio

ulrnm Donilnnm
.'inlc

(lill^at,

interrogatnr

ut queni

lerlio
III.

crnreni n(>gaverat, tertio futcrelnr*.


et il!e servus, (|ni potcst dicere
:

Beatus

Lac vos

polavi,

non

ei^coin;

nondnm enim

poteralis^;

novlt
fa-

eniin quos

quemadmodum

pascal. Qnis

noslrum hoc
:

cere polesl? Quis nostrum

polpst vere dicere

'

Factus
?

snm
IV.

infirmis iufirmus, ut infirmos lucrifaciam

Et lamen

iilc

tantiis

ad

cuiam

^rcgis elcclus

Christo qui sanarel infirnios, curaret iuvalidos, hacreti-

cum

conimisso
;

sibi ovili

statim post

unam correptionem
sluilas quaes-

repeHit''

nc unius erralicsc ovis scabies scrpeuti ulcerc


'.

lolum grcgem conlaminet. Jubet praeterea


tiones et contentiones esse vitandas

V.

Quid

igilur uos

agemus,

inler messis anliquae


?

nova

zizania imprudeutes accol;e constilnli

Si

taceamus, ce-

si contendamus, verendum est ne nos quoque Judicemur esso carnales. Scriptum est enim dc hujusmodi qu.Tslionihus, quac gcuerant liles Servum

dere videbimur

aulem Domini uon oportct

liligare,

sed mansuctum esse

adomnes, docibilem

patientem,
i

cum

modcstia docencontcntiosus
,

tem eos qui rcsislunt'

et alibi

Si quis

est, nos talcm consucludinem nori

habcmus

nequeEc-

clesiaDci^

Eoquc scribcre

aliquid scntenlioi fuit, ut

sine strepiln aliquo impietali hoerelicorum nostra pro nobis


scripta respoudeant.

Quintum ilaque, imperator Auguste, bunc librum paramus ordiri nam et quartum librnm oportuit iu illa
VI.
:

vitis

dispulatione finiri;

ne

coacervasse magis librum

eumdem quodam videremur

quaestionum tumultu, quain


:

fructu spirilalis vinea) replevisse

nec
111,
11
,

inconsummatam
2.

Mallh. XXVI, 70, et seqq.


*

XI
,

Tit,
16.

111

10.

'

Ibid. 9.

'

Cor.
a

Id. ix, aa.

Tim.

23

24.

Cor.

190
fidci

S.

A.MRROSII

vlndemiam
II.

lantis

adhuc

supefliientibus disputatio-

nibus decuit derelinqui.


\

Qiiinlo igitur libro dc Palris ac Filii el Spirilus


iri-

sancti inseparabili Divinitale digerimus, sequestrata


terini pleniore disputatione de Spiritu sanclo
,

provocati

magislerio evangelicae leclionis; ut credila nobis quinque


fidci talenta',

quasi quadani horiim quinque sorle libro;

rum, humanis foonercmus afteclibus ne lorle cum venerit Dominus, et invcnerit in terra absconditam pecuniara suam dicat mihi Serve male et piger, sciebas quia ubi non scmino; et congrego ubi non spar:?i meto
,
: ,

oportuit ergo

lc

committere pecuniam

mcam

nnumiuia-'
:

riis; ut veniens

cgo recepisscm quod mcimi est^


:

aut

quemadmodum in alio libro est Elcgo, cum usuris utiquc excgissem illam\

inquit, veniens

VIII. Datc ergo vcniam

si

quos prolixioris hnjusce-

modi sermonis oirendit audacia. OITicii contemplatio cogit Dispcnsatorcs sumus mystecrcdere quod accepimus riorum ccelestium '. Minislri sumus, non ex nequo omnes Sed unicuique, inquiL, sicut Dominus dedit. Ego
:

plantavi,

Apollo rigavit

sed Deus incremciilum

de-

dit\

Llnusquisque igilur cuitalur ut

mcrcedem
Dei

possit

accipere secundimi

suum laborem
ille

Dei enim
,

sumus,
aedifi-

ut Aposlolus dixit, cooperarii, Dci cullura

catio^
nsuras

Beatus itaque
ille

qui

lalcs foenoris

sui cernit
:

bealus et

qui

fruclus sui operis inluetur

Bealus quoque qui superaedificat supra fundamenlum


,

aurum, argenlum lapides preliosos'. Vos nobis eslis omnia qui h-aec audltis aut legltis non pccuniae vos vos foeneraloris usurae; verbi usuroc vos aedlficatorls aurum argcntnm, agricolae redditus
fidei

IX.

'

Mallh. x\v, i5.


5

Ibid. 26, jj.

Luc. xix, 25.

Gor.

iv, i.

id.

m,

5, 6.

Ibid. 9.

Ibid. 12.

DE FIDE,

LIB.

V.

igi

lapidesqne prcliosi. In vestris nicritis sacerdotalis


laboriscst, in vestris animis
fruclns episcopalis

summa
operis

enilescit; in veslris profectibus anruni

Domini refulget,
:

multiplicatur argenlum

si

eloquia divina teneatis


:

Elo-

sqnia enim Domini, eloquia casta

argenlum igne exaa

minatum

probalum

lerrai

purgatum septuplum*.

Yos ergo

facielis fffiueralorem

divilcm, agricolam fruc-

tuosum
voveo.

vos pcrilum i^robabitis archileclum. l\on arro,

ganter dico

quia non lani

mca

sunt

quam

veslra, quae

X.
cere
a!ia
:

si

mihi liceat securc de vobis lunc temporis ditalenla mihi dedisli,

Domine, quinque
virlutum!
)

et

ecce

quinquc lucralus sum"^;


o

et ostendere

veslrarum

talcnta preliosa

Bvasis fictilibus'.

Ila^c
:

sunt talenta qnae jubel

Habemus enim thesaurum in Dominus


^ eleris
ille

spiritalitcr ftenerari

aut duo acra Novi et


a

Testa-

menti, quae spoliato


gelicus ad

i!li

h\tronibus Samarilanus

Evanut

curanda vuhiera derehquil',


fratres, voli avarus ideo h<xc opto
:

XI.

Neque ego,

snpra multa consliluar


profectu. L tinam

sat est

hi

pramium

de vestro
!

non iudignus co invcuiar, quod accepi

Ea quae sunt
licet soleas,

mc
,

majora mehoribus Iribnenda, ncn exigo;


:

Domine, dicere Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi ^ Accipiat polestatem supra dccem civilatcs, qui merelur^. qui Legis decem qualis Moyscs XII. Sit ille talis verba conscripsit '. Sit ille Jesus Nave, qui subegit quin, ,

que reges,
typius

et

Gahaonitas

in

dedilionem accepit

^ ;

ut esset

venlurum

ejus nominis virum, cujus imperio cor-

porales

omnes
XI,

deliciae

vincerentur, converterentur gentes;


\\r, 20.

Psal.

-.
14,

'

MaUh,
6

Cor. iv, y.

<

Luc. x, 35.

'

Malth. XX.

Luc. xix, 17.

Dent. v,

5, el seqq.

Josiie. i,

12, el seqq.

igS

S.

AMBROSII
,

ut fidem Jesn Chrlsli uiagis vola seqnerentur. Sit


tes juveucul.c,
ille
:

quani piisliua
,

sturlia

sua el

David

cui occnrrrrunl psftllen-

dicentes

Saiil Iriuuiphavit in uiillibus,

Davidin decem millibus',


XIII.
dar,
terra

Mihi sat est,

si

non
qui

in exteriores

tenehras exlru-

qnemadmodum
quadam

iile

commissum
:

sibi

talentum in

suae carnis abscondit

sicut princeps
,

Sy-

nago<r;<e, casterique

principes Jud;eorum
sui corporis

qui credila sibi

eloquia Dei

humo qundam

occuparunt^; decxallali cordis

liciisque carnis intenli, quasi iu

([uamdam

foveam lceuus

coeleste mersernnt.

XIV. Nos ij^ilur non inlra lalibula carnis absconditam Domini teneamus pecuniam, vel unam illam iu sudario reponamus' sed lauquam boni uummularii cum sudore quodam luenlis et corporis aequo et parato semper libre:

mus affectu ut prope sil Yerbum in ore tuo et in corde luo\ XV. Hoc Verbum I)ei est, jirellosum est lalciilum,
;

quo redimeris. Haec


snepe

est

pecunia pcr mensas aniniarum

cernenda

ut frequenler agilaudo in
possit cxire

omnem
per
aeterna
,

terram
vila

bonorum sonus
parelur aelerna.
largiris

nummoriun
aulem

quem

Haec

est
,

vita

qiiain

omnipotens Pater
et

ut cognoscamus le solum

verum Deum,

quem
'

misisli Jesura

Chrislum".

Reg.

XVIII, 7.

'

Maltli. x\ni, i4, ct seqq.

'

Liir. \ix, 20.

Deut. \x\, 14.

JoHii. \ui, 5.

UE

riui;,

Lii!.

V.

i')3

CAPLT

I.

Quam

impll slnt Arrlanl


,

dum
,

tllud in (fuo

fclicilas conslal

impugnant. Joanncm. scmpvr

humana cum
L
t

Palre Fi/ium conjungcrc


noscant
le

maxime
,

ubi ail

cogncc

solnm veriim
possit

elc.

lUic igitur vcrum


is

Denm

ctiam

inlclli i^endum
,

dc Filio^ quando
;

Deus ncgari

ncc falsus dici

imo ncc ctiam


dc~
rite

Ouod tdtimum ubi cx ^Jpostolo C/iristum vcrum Dcum cssc moyislratum cst
nuncupativus.
,

conficilur.

XVI. Unde aJverlant Arrlanl qnam impli


liinc pro; cxteris vocitcrari solent,

slnt, qui

de

spc nostra cl voto nobis raclimt qiKestiones. Et


(liccntcs

qnoniam
a

spparatnm

solo et vcro
virilius

Deo Christnm,

intellecUis impios pro nostris

conrntemns.
inlelligcre

XVII. IIoc enim loco magis


ha2c ntilitas, hnec

debent quia

merces

est perfecio; virtnlls,

hoc

divi-

num
non

et

incomparabile munns, nt cognoscamus ctun Palrc


a

Chrlstum, ncc scpareujus


scparat.

Patrc Filium, sicut Scriptur.i

Namque hoc magls ad

unitatcm

quam ad
:

distanllam divlnas proficlt potcstatls, q'iod Idcm pra?mlum,

nnum honorcm
verlt

nobis dat Patris, Filiiquc cogniiio


polcrlt
,

quam

mercedem habcrc nou


acqulrlt aclernnm.

nisl

qui ct Palrem cognocognltio vilam

ctFilium; sicut cnlm

Patris.,

Ila Filii

XVIII. Itaquc slcut

in prlnclplo

slallm \

cTbum cinn
:

Deo Patrc
LIX,

nia coufessiouc juaxlt Evangelista dicens


.

Et

1(}4

AMIUIOSII
' ;

Vcrbnm
:
;<

eral apucl

Dcum

ila ct

hic scribenclo

verba

Domini

Lt cognoscant le solnm verum Deum,et


^
;

quem

misisli

Jesum Chrislum

conjunctione

illa

Patrem

uli({ue

copnlavit, et Filium, ul Christum

majeslate Palris
tio separat.

nemo

secernat

verum Deum a nunquam enim confuncte

XIX. Et

ideo diccndo

cognoscant

solum verum

Ucum,
nos

ct

qucra

raisisli

Jesum Chrislum;

et Sabellia-

interficit, et
;

Judaeos exckisit, eos uliqne qni audlrent

loqiicnleQi

ne aut
si

quem
Irc

Filium,

eunidem Patrem putarent esse non addidissclcl Chrislum aut isliaPailli


:

Filium separarent.

XX.

Qurero aulem cur non pulent subaudiendura

ct

ex superioribus colh"gendtmi ; ut quia pra^misil solura verura

Deum

Palrem, subaudiamus etiam Jesum Christum solum


aliler

vcrum Deum? Exprimendum enim


dcos dicere viderclur
ct
;

non fuit.ne duos


,

ejusdcra

cum

Patrc Divinitatis

nam ncque duos diciauis dcos Fihum confitcmur.

XXII.

Itaque quacramus qua ralionc Divinilatis hic

putent factam esse dislantiam, utrum

Deum

negenl Chris-

lum? Sed negare non possunt. An verum Deum negent? Sed dicant, si verum ncganl ulrum falsum, an nuncupalivura Deum judicent? IXuni secundum Scripturas aut vcrus Dcus est, aul tantummodo nuncupaiivus, aut falsus.
,

Yerus ul Palcr, nuncupalivus


fessione designent,

ut sancli,

falsus ut

dosmo-

ncs atque simulacra. Dicant igilur qua Filium Dei con-

ulrum

falso

praesumptum Dei nomen,

nn vero quasi nuncupalivo inspiralioncm tanlum Divinitalis inesse arbilranlur.

XXIII. Falso pricsumplum nomen non putoquoddicanl, ut apertiorc sc crlminc impielalis involvanl; uc uL

dacmoniis et siuiulacris,
'

ila

cliam Chrislo falsum Dci

iii-

Joan.

I,

1,

>

Id. XVII, 5,

DK

FinF,,

Lll!.

V.

UJO

ditUQi nonien insiniianilo sc prodant. Sin r.ulcm idco dic-

lum putanl Dcum

([uia

iuspiralionem Divinllalis habuit

sicut et mulli sancli viri [eos

cnim Scripluia deos

dixil

ad fjuos sermo fiebat Dei*


praefcruDt, sed

ergo non ultra homines

cum

comparandum hominihus
lc in

arbilranlnr; ut

hoc

eum

putent cssc quod homlnibus ipsc donavit, diccns


:

adMoysen

Posui
cst
:

Deum
dixi
:

Pharaoni*.
Dli eslis^

Lnde

et in

Psalmo dictum
excUidlt, qui

Ego

XXIV'. Et hanc lamcn sacrilegorum r.pinionem Pauliis


ait
:

Nam

elsi

sunt qui dicantur


dixit
, :

dii
o

sivc

in coelo, sive in terra*.

Non

Sunt
sicut

dii, sed,

Sunt
,

qui

dicautur.

Chrislus

autcra
,

scriplum cst
est,

hcri et hodie ipsc cst^ Est


,

inquit,

hoc

non

so-

lum nomine

sed etiam veritate.


cst
:

XX\
estj
nire

Et bcne scriplum

Heri et

hodie

ipsc

ut Arrii impiclas astruendi sacrilegii


posset.

locum

invcdl-

non

Qui cum lcgeret


:

in

Psalmo sccundo
,

ccntem FiHo Patrem


jtc''
;

Filius

meus

es tu
,

ego hodie genui

annotavit

Plodie

non

lieri

ad aelcrnllatem dicarnis assumplionc

vinae gcneralionis refercns,

quod dc
in

-memoratum
ait
:

est, slcut

Pauhis

Aclibus Aposlolorum

Et nos vobis annuntiamus, quce ad palres noslros


(1-

repromissio lacla est; quoniam hancDeus adimpJevil


liis

noslris

rcsuscilans
in

Dominum Jesum Chrislum


;

sicut

scriplum est

Psalmo secundo

Filins

mcus

cs

tu, ego hodie genui te'.


,

Sancto igilur Spirilu


,

rcj)lclus

Apostohis

ut illam chderet srevitalcm


:

ait

Heri et ho:

die ipse est, et in saccula

hcri,

propler aelernilatcm

Hodie,

proptcr corporis susccptionem.


Est ergo Christus, eleslscmpcr; qui enim cst,
Christus autem sempcr cst,

XXVI.
scmper

cst.

dc quo dicit

Joan. \, o5.
5

S,

ExoJ.

vii, i.

Hcbr,

x-.ii,

c Pjiil. II, j.

Psal. lx\xi. G.

Cor. tui,

5.

'

Act,

xiii, 02,

35.

i3.

11,6

S.

AMIJROSII

Moysos

Qul

esl, mislt nic'.


:

Eral utlqne Gabriel, erat


,

Raphael, erant Angell

scd sempcr cssc

qni aliqnando

non
in

rnciint, neqiiaqnani pari ralionc dicnntnr. Christus


,

anloni

sicnt
:

lcgiuuis
d

Non

Inil,

est, et

uon
,

scd est

illo liiit^

unde verc Dci


ct

solius cst essc

qui scm-

per

C5t.
si

XXVIf. Ergo
diccre, et falsum

nuncupativum
non

D^um noa
,

audcnt

enm

dicere majoris cst impiotalis, restat


dissimilis

ut Deus verns

sit, vcri Patris

scd aeqnalis.

Qui cum

et justificet et sauclificet
in

quos

velit

% non

foris
,.

assumens, sed

sc

habens

sanctificandi

polestalem

quomodo non verum Deum


bcs
:

est vcrns
dixit,

Dens? Nam Aposlolus cnm utiqne qui naluraliler Dens csset, sicut ha,
^*

Qnialnnc, inquit, ncscicntcs Dcum servislis his hoc quinatnrs non erant dii cst qui veri dii essc non poterant, quibns hoc natnraliter minime suppetcbat.
;
,

Exod.

III,

i4.

'

Cor.

j,

19.

lloin, ix, 18.

Galat. it, 8.

DE FIDE,

I.IR.

Y.

97

CAPUT

II.

Cum

pvobalum sU Fitium csse vei-um Deum nec tn eo minorem Patve; oslendltur per vocem solus cum in Scripturis de Palre dicilur non cxcludi Filium quinimo lianc ci vocem proi cunclis ct soti ipsi convenire. Trinilatem non intcr omnia sed super omnia sotam esse : Fiiium vero sotum facerc qucc facit Pa,

tcr,

ac solum liaberc immoriatitatem; nec proinde in

separandum; ticcre tamen eum locum intclligere de incarnatione : ab iltis demum Patrem ab hominum redemplione scctudi qul ab lioc Fitlum sejunctum votunt.
verbis controversis euni a Palre

XXVIII. Yeruu copiose jam vcruQi Deuni Chrislnni


snperioribus libris Scriplurarimi

in

lcclionibns approbavi,

mus. Etgo
quaeramus

si

Clirislus, ul cJocluni est

Dcus verus

est,

cpia ratione,

cum solum vcrum Deuin Paliem


Dcus
soliis

legant, a Patrc Filiimi cupiant separarc.

XXIX.

Si dicunt quia verus

solus Paler

cst,
j

ncgare non possunt quia et Filius


quia Clirislus vcriias
cst.

Dcus

verilas est

Numquid vcritas vcro minor cst, cum secundtim appcllalioncm nominum vcrus plcrumquo
a vcritalc

dicalur, sicut sa{)icns a sapicnlia, juslus a jus-

litia? IIuc

nos inlcr Palrcm non scntiinns ct Filinm


Palcr est vcrax
:

qm'a

et Palri niliil dcest, q-uia

ct Filius quia

verilas est, aequalis cst vero.

XXX.

ll sciant aulcm,

cum solum

lcgunt,

nequaquam
in Proplie-

esse a Patre Filium

scparandum, mcminerint

,,

i()S
lis a Deo dicliim non exlcndit sinc
c

s,

AMnnosii
.

Filio Puler. Ipse


:

Ego exlcndi caliim solus'. enim Filius

Va uliqiic
sapienipso

(jui
,

lia

Dei est

dlcit

Quando parabat ca-lum

cum

aderam^,
B

Et Paulus de Filio diclum esse confiimat

luitio

terram tu fundasti.Domine, etopera nianuum tua-

rumsuntCffili^.oSiveergoFiliuscoelumfecit.sicutctApos-

tolus voluit intelligi, et ipse utique

non sine Patre coelum

solusextendit, siveutinProverbiishabes, Deusinsapienlia

fundavit terram. paravit autem ccelos in inlelleclu'', osfilio

tcnditurquianecPater solus sine


Patre Filius
;

ccelos fecit,

nec sinc
dicilur.

et

lamcn qui coelum cxlcndit, solus

XXXI. Quam
sit,

vero id et de Filio aperle intelligendum

quod

solus appelletur, etsi

nunquam,
et

inscio Palre

aliquid fecisse credatur; etiam alibi habes. ubl scriptum


esl
:

Exlendens coelum solus

ambulans quasi

in pa-

vimento super mare^.

Namque Evangellum Domini


:

docuit nos, quod in mari non Pater, sed Filius ambulavit,

Domine, jube me venire ad te^ Sed etiam prophelia ipsa documento cst; sanctus enim Job adventum Domini prophelabat de quo vere dixit quia magnum cclum erat deballaturus', et faclum est nam feralein iUum, cctum sciiicet, ulllmis
:

quando Petrus rogavit eum diccns

lemppribus vcncrabili corporis


perculit et
alllixit'.

sui

passionc proslratuni

XXXII.

Est ergo solus clvcrus Deus Fillire; htcc enira

et Filio pracrogativa deierlur.

De

nullo

namquc

qui creacui inest

tus est, proprle dici polest, quia solus est.

Nam

communitas

creatur.TB,

a caeteris separari?

quemadmodum quasi solus potest Itaque homo rationabiiis videlur inlcp


est solus ralio'

omnia tcrrena animanlia, sed lamen non

Isai.

xuv, 24.
III,

Prov.
Isai,

19,

Prov.

vm,

27.

'

Hthr.

1,

10, el Psal. ci, 26.

Job.

IX,

8.-6

MuUh,

xiT, 28.

Job.

iii,

8.

x.wii, I.

])Ii

FIDI:,

1.115.

V.

f)f)

iiabilis; sciimis

cniin rationabilia essc et

cffilcslia

opcra

Dei, Angelos

et

Archangelos ralionabiles confilemur. Si


,

crgo Angeli rationabiles

ron

ulicjne solus

rationabilis

homo (licilur. XXXIII. Scd


alter

dicnnt solum dici posse solem

qHia sol

non est. At ct ipse sol habet communia mulla cum quod percurrit coelum', quod octhereaj illius coestellis lestisque substaulice ost,-quod creatura est, quod inlcr omnia Dei opera computalur, quod ciim omnibus Doo cum omnibus lauservit, cum omnibus bencdicit Deum
,

dal*.

Non ergo

solus proprie dicilur, qnia ncc a coc'eris

scparalur.

XXXIV.

Ilaquc

cam

Palris ct Filii Spiritusquc sancli


inlcr

Divinitali, qu.-e

sola

non

omuia, sed supcr omnia

est, nulla possit crealura eonferri, ut de Spirilu inlerim

asserlio reservctur

slcut Patcr dicilur solus


castcris;
ila

Dcus verus,

cui nihil Filius

sit

commune cnm
veri

etiam solus cst

imago

Dci

solus dcxtcra Palris, solus virtus

Dei alque sapientia.

XXXV.

Solus ergo Filins facit sicut et Pater;


:

quia

scriplum cst

Qnajcumque
sit

facio

ipse facit'.

Cum

cnim unum opus


dicilur ([uia

Palris et Filii,

benc de Palre
csl;

rt Filio

Dcus solus opcratus


Paulus diceret
(^rcatori'';
;

crealorem dicimus, et Palrcm


utiquc
tius

et Filirim

undc etiam cum conrucmur. Nam

cum quam

Qui scrvicrunt creaturre po-

ncc Patrem crealorem negavit,

ex qno omnia hiec

nec Filium, per

quem omnia.

XXXVI. A quo
tum
cst
:

alienum ulique non vidclur, quia scrip(^)uomo(]o


in se
;

Qui solus habet immorlalilatcm ^


natura
5.

enim immorlalitatcrri non habcl, qui vitam habct


metipso? Habet utiquc
'

in

habct
v, 16.

in

subslanlia
4

Gen.
Tim.

I,

14.

"

Psal.

ciLvin,

'

Joan.

Rom.

1,

?;>.

'

VI, 16.

200
cl Iialjcl

S.

AMni\OSll

non pcr graliam lomporalcra, scd per scmpitcr:

nam

Divlnilalem

habet non cx dono quasi servns, scd cx

gcnerjilionis propriclalc quasi Filius cotelernus; et

habct

sicul Paler

Sicul enim Patcr liabct vitam in semelipso,

ila et Filio dedit vilam

habere

in

semetipso

sicut

habes, inquit,
dcdcrit^
lionis
;

sic

dcdit.

Didicisli supra

quemadmodum
,

nc pularcs esse
est.

graliaj largilatem

ubi generavilaj

arcanum

Cum

crgo inler Palrem cl Filium

nulla (lislanlia sit,


soliis liabeat

qucmadmodum quod immortahtalem


non habeat,
quia
acstimari potcst?

Palcr, Filius

XXX\ II.
quod
solum

l nde inlelliganl nec hoc loco a solo vero


:

Deo

Palre Filium scparandum


solus et verus

probare non possunt


sit
,
:

Deus

Filius

non

cum pncserlim
Christum veruni
Patris
intelli-

et hic

aut subaudiatur, ut diximus

ct

Deum
sit;

essc

aut cerle

aHud ad Divinitatem

et Filii, aliud

ad incarnalioncm Chrisli relatum

gcndum

quia non est perfccla cognilio, nisi quae et

secumlum ailernitatcm Unigcnilum Deum verum Dei Filium Jesum Christum, et secundum carnem generalum
cx
\

irglne confitclur.
:

Qnod
,

alibi hlc ipse

Evangelisla nos

docuit clicens

Omnis

spirilns

qui

confiletur

Jesum

Chrislnm

in cnrne venissc de Deo est'. XXXVIII. Denique quam non alicnum

sit

etiam in-

carnationis hoc loco iiilelligere


ipsius series lectionis; sic
Bclarifica

sacramentum, docet nos


:

cnim

luibes

Patcr, venit hora,

Filium
,

tuum\

Llique

cum

commcmorcl
mari
?

ct clarificari pelat,

ct horam venisse quomodo nis-i sccunresti-

duin carnis assumptioncm loculum eimi convenil

Nam

nec

ulla sibi

lemporum

praescripta

momenia

Divinilas habet, nec clarificalionc indiget

Ergo

in solo

vcro Dco Palrc ct Filium Dei jolum

lumen jclcrnum. vcrum


iv,
2.

Jonii
,

V, i6. r

Siip.

liij.

IV,

caj). 6.

Joan.

Joan.

XVII

i.

DE

FIDi;,

LIB.

V.

201

sccundum Dlvlnllatis inle]liii.imus unllalem, ct In Jesu ({uod cx Vir^inc natus acccpit, incarnaChrisli numlne
,

tionis

agnoscimus sacramcntnm.
si

XXXIX. Quod
nalione lcgunt

:

cum

soltim

vernm Deum Patrem


ergo cuin de

lc-

;ant, Filium cupiunl separare;

Filii incara

HIc est

Japls qul

reprobatus cst
;

vobis
:

a'dincanlibus

qui laclus o^t in cnpal aiiguli

et infrn

Non

est aliud

nomea sub cado datum hominibus,

in

c[uo opcrleat nos salvos fieri*,

Palrem exlsiimant ab

impertiendic nobls sakilis beneficio separandnm. At nef|ac


slue Palre snlus,

nequc

vita a.'lerna sinc Filio.

CAPLT

III.

Arrlanis C07itva ur^nnlibas Deos Inducl duos ex unitalG subslanlice


,

rcspondetur pluralitateni ex diversi,

tatc potius infcrri

proindequc in ipsos recidere suam

accusalio7ien\. Divcrsiiatcin

muUiplicem in causa
;

essc

cur duo /lotnines unus liomo dici non possint

cum

tamen omnes homincs


tmatn
talem
csse; at
:

si^igulariter

ubi 7ialurce unitas indicalur. Solain in his

homo dicantur, naturam


uni;

omnimodam

iii

perso7iis divi^iis

Patrc i^itnr von separandum Fiiium

maximc
audeant.

cuni ci debitam cssc adorationem 7ie<iare o

non

XL.
Irem

Sx.D

asserunt Arrlanl
ila et

SI

solnm vcrum

Dcum
ducs

slcutPatrem,
et

Filium

dicltis, ct
,

unius subslantiacPa,

Filium confitemlni
u.

iion

unnm Dcum

s-id

Act. IV, 11,

202
deos indncilis;
qiiia
dil
t|iii

S.

AMBROSII

nnins snbslantla3 snnl, non iinns


,

Dcns, scd dno

videntnr cssc, sicut duo honiincs


:

ant

dnae oves, pluresve dicuntnr

homo antem
;

ct

ovis

ncc

duo homines dicunlnr, ncc duae oves sed unns homo, ct una ovis. XLI. lisdc Arriani dicnnt, et hac disputalione versuta simpliciores capere nltuntur. Tamen si legamus Scripturas
divinas
diversae
,

inveniemns pluralitatcm magls


discrela^qnc substanlias snnt
,

in ea cadcre, quaj

hoccst,

krtcovn.ot.

Idque

in

Salomonis

librls
:

habemus expressnm, eo

loco

scilicet in

quo

dlcit

Tria sunt aiitem impossibiha investigla aqnlLi;


et semitas uavis

teliigere, et

qnartnm qnod non cognosco;


pelram,

volantis, et vias serpentis snper


viri in

navigantis, et vias

juvcntule'.

Ltique aquila ct

navis et serpcns unlus


diiTcrentis

non snnl gcncris atqnc naturae, sed

discretagque substanliae, et

lamen

tria

sunt.

Contra se igltur sua esse intelilgunt argumcnta lcslimoniis


Scripturarnm.

XLII. Itaqne dicendo Patris et Fihl


substantiam, dlfTerenlemque Deitatem
deos asscrunt
: ,

discretam

essc

diios utique ipsi


ct

nos autem

cum

et

Patrcm confitemur,

FiHum
dcos
,

assercndo tamen unins essc Dcilatls non duos

sed

unum Deum
qiila

dicimns. Et hoc Dominicis eloquiis


ibi

approbamus;
voluntatum
et

ubi plures sunt,


est

aut nalurae

aufc

opcralionum

dlfterentia.

Deniqne

ut

snis sibi testimoniis revincantur,


(|iiia

dno homines dlcunlur;


et idco noii

hcct unius natura; sintjure nasccndi, tameii ct lem-

j)ore et cogitatlone et
j)otest
([iila

oporc

et loco dislant

unns homo

dici in signilicatloncet

numcro duorum;
nnus antem Dens

unhas non

cst,

ubicst diversitas

dicitnr, etPatris ct Filil ac iSpirilus sancti glorla et pleni-

tudo signalur.
'

Piov, XXX, 18

et 19.

Uli

FlUJi,

1,11!.

V.

203
rsl,

XLIII. Dcniquc tanla

verilas

nnilalis

ul

cliam

quando natnra

sola

generationis ant carnis significalur


:

huQianae, et unns honio de mnllis dicatur, sicut habcs


t

Dominus mihi adjutor, non timebo qui faciat mihl homo*, id est, non una persona hominis, sed una
caro, et una fragilitas generatipnis humanae. Et addidit

Bonum

est sperare in

mine^
pluribus

Nec hic uliqne

quam sperare in hospecialem hominem, sed geneDomino


,

ralem condilionem deslgnavit. Denique statim subjecit de


:

Bonum

est confidere In

Domino

quam con-

fidereinprincipibus^

Sed nbihomo

dicitur, naturacin-

terdum, ut supra diximus, communis inter omnesunitas


significatur
:

ubi principes, variarum quaedam differenlia

polestatura

est.

XLIV. Sed

inler

homines aut

in

hominibus unius

all-

cujus rei unitas est, aut charitatis, aut cupiditatis, aut


carnis, aul devotionis et fidei
:

seneralis autera unilas, ct

quaj in se
nia
,

secundum

Divinitalis gloriam compleclitur

om-

solius est Patris et Filii et Splrltus sancti.

XLV. Unde etDominus cnm diversitatcm intcr se hominnm designarct, qninihil habent inter se quod possit ad
unitatem individua^ substantias pertinere
inquit,
:

In

Lcge

veslra,

scriptura est,

quod duorura hominum testimopragmisisset


:

nium verum

cst*. Et cum hominum teslimoninm verum

Duorum
ct

est: ubi venit


:

ad suum

Patrls lestimonium,

non

nostrum

quia duoruni

dixit ^ crnm cst tcslimonlum dcorum teslimonlum est; sed


:

Ego, inquit, sum qui teslimonium perhlbeo demeipso,


1)

et

testimonium perhibetde me, qui misit me, Paier^


ait
:

Supra quoque simililer

Et

si

judico ego

jtidicium

meum verum
'

est;

quia solus non sum, sed ego et qui

Psal
5

cwii ,6.

Ibid. 9.

'

ILiJ. S.

Joan.

^iir,

17.

Ibid. 18.

2o4
))

s.

AMnnosii

niisit

mc

Palcr

*.

Itaquc ct infia el siipra et Palrcm


,

slgniflcavil

ct Filiuin

ncc phiralilalem admiscuit

nec

divlnae

unilatem snbstantioe scparavil.


cst igilur qnia

XLVl. Evidons
li;B,

quod unius

cst substan,

non poLest; cliamsi non sit singularitalis scd unitalis. Singularitatcm hanc dico quaj graece /LiovoTr,; dicitur. Singularllas ad personam perlinct, unilas ad naseparari
,

luram. Ea vero qune diversie subslauti;e sunt


uiuim, scdctiam
})lura dici solcre
;

non sohmi

Hcet jam et prophelico

claruerit leslimonio
ciaravit diccns

expressius lamen ipse Apostohis deet

Nam

si suiit

qui dicanlur

dii

sivc in

ccelo

sive in terra^.

\ ides igilur quia hi qui ex divcr-

versis substanliis sunt, et


dii
li<e

non cx uaius

veritate

naturaj

appeilantur? Paler aulem ot Filius


sunt, non dno
et
dii,

([uia

unlus subslan-

sed

Lnus Deus, Pater ex quo

omnia,

unus Dominus Jesus Gliristus, per quem om;

nia.

Unus, inquit, Deus Patcr, et unus Domiuus Jesus


:

ct supra
))

Lnus Deus, non duo Dominus et non duo

dii

et infra

Lnus

'

XLYH.
tralur*.

Phu-ahtas ergo exchidilur, nou unitas sequcs-

Sed

quemadmodum cum
,

legimus

Uominum
:

Je-

sum, ncc Patrem ut supra dixinuis, a dominationis jurc ita cum sccernimus, quod ei commune cum Filio est nec Fihum a solius h^iglmus solum verum Dcum Palrem vcri Dci jure possumus scparare, quod ei commune cum
,

Patre

est.

XLVIIL Aut

dicant quid ahud sentiant


:

quldve arbladorabis
,

Ireuiur, cuai legimus

Dominum Deum tuum

ct ipsi soh scrvies"


cl Christo

utruui Chrislum non

adorandum,
si

non cxisliment serviendum? Quod

iUa quae

aloravit

eum Chauamea,

impetrare meruit quod popos5.

Joai), VIII. i6.

Cor. vni,

lijid.

el G.

<

Sup.

lib. ii,

cap.

5.-5

M.iUli. IV, 10.

DE
clt'
;

riDi:,

Lin.

v.

20.^

ct Panliis npostolns, qni

scrvnm

sc

Ciirljli

prima

scriplornm suornm

procfationc profitctnr, Aposlolus cssc

mcrnit, non ab honunibns ncqne pcr honiinem, scd pcr

Jcsnm Chrislnm^; dicant qnid arbitrentnr scquendum utrnm cum Arrio niahnt sibi societatem essc pcrfidi.T ut
, ;

solnm

ct

qnia ncc

vcrnm Deum Chrislnm neganclo, oslcndant adorandam cnm ncc scrvicndum ci jndiccnt
, :

an vcro consorlinm malint haberc

cnm Paulo

qni scr-

viendo alquc ailorando cliam Christum, ulique sohmi vc-

rum Deum vocc


scrvitio fatcbalur.

affccluque non dilHtebalur,

qncm

pio

CAPLT

IV.

Objiclcbatur ab hawcllcis Chrislam Patri adoralioiicm


exkibuissc.

Al repoiutiw
Divinitatis

ct lioc

rcfcrcndum ad liuma~
illic

nilatem, utcx loci cxamincmanifestatxir;

tamcn
aiiis

addita

esse

tcstimonia, quod

in

eliam Chrisli operibus factum vidcmus.

XLIX. QuoD
rat ct Filius
j)

si

quis dicat

qtiia

scriptum

cst

quoniam Deum Palrcm ado Vos adoratis quod nes:

citis

nos adoramus quod scimus^' considcrct quando,


ct cujus suscepto loquatnr affectu.
in

et

apnd quem,
L.

Deniqucet

superioribusnon immerito pracmlssum


cx itinere sedebat, ot a Samari;

cst quia Jesus fatigatus

tana bibere postulabat'

quia

sccundum carnem hominis

loqucbatur
lcrat,
'

nam secundum

Divinilatem ncc fatigari po-

ncc

silirc.
XV,
2j.

Motlli.
7.

R'nn,

t.

'

Joiin.

iv,

22.

<

IbiJ*

et

2u6'

S.

AMBnOSII

LI. Dcindc cimi Samarllana ({uasi Jiidaciim appcllarct


ct

Proplietam pularct;

cjuasi

Judaius qui spirilaliter mys:

teria Lcgis
pcilis,

doccrcl, rcspondit

Vos adoralis quod nes

nos adoramus quod scimus. iNos,

inquit,
nisi

hoc

cst,

sehominibus copulavit. Quomodo autem

sccundum
Quia salus

carnem hominibus copulatur? Et

ut ostcndcret quia sc:

cundum incarnationem
ex
Judasis est*.

responderat, addidit

diccns

LIL Sed stalim posl hoc sequcstravit hominis aflectum, Veniet hora, et nunc esl,quando veri adoratorcs adorabunt Palrcm ^. Non dixit Adorabimus. Quod uli: :

quc

dixisset,

si

consortium noslri snbirct obsequii.

intelligeredebcmus

crum cum legeriaius quod Maria adoravit cum*, quodnon polest per eamdem nalurara et adorarc quasi servus, et adorari quasi Dominus sed potius quia ut homo inler hoinines adorare dicitur, et quasi Dominus a iamuhs adoratur.
LIII. ^
:

LIV. Multa crgo sccundumincarnalionislegimuselcre-

dimus sacramentum
nere Jesus

scd in ipsa naturac liuuianic allccili-

tione niajeslatcra licet spcclare divinam. Fatigatur cx


,

ut reficiat fatigatos

petit bibere, siiienlibus

polum

spirilalem

dalurus

csurit,

cibum
liguo,

sahilis
:

csu-

rienlibus

traditurus;
:

moritur,

vivificaturus
in

sepchlur,

rcsurrcclurus
rus trementes

tremulo
:

pcndct

confirmalu-

ccehmi cahgine obducit,


:

ut ilhmiinct

tcrras Iremefacit, ut sohdet

maria conturbct, ut miti-

gct: rcserat lumulos


esse vivorum
:

creatur cx Virginc, ut cx

morlnorum, ut oslendat domicilia Dco natus esse


:

credalur

nescire sc simuhTt, ut scire faciat ncscienles

adorarequasi Judicus dicitur, ut quasi vcrus Deus FiHus


adorclur.

Joan.

IV, 22,

Ibid. 25,

Matllj. x\riii, 9.

Ii

I'IDK,

Lir..

V.

20'

CAPUT

V.

Domuilca ad Zcbcdml Filiorum malrcm vcrba i^igcrcnquod Chrislus masliiia tibus Ambrosius rcspondct
,

iUam

afjiccrc

nolucrit

ctcmcnlice fuissc.

Afjcrlur

hujuscc indulgcntidi causa muUiplcx. Maluissc igitur

Dominum
remittcrc
,

pclitionis iUius concessionem

ad Patrcm
responsun}

(juam

eamdcm

impossibilcm pronuntiarc;

nec tamc7i Christo incommodarc

suum

ium cx

ipsis

cjusdem verbisj tum cx aUorum locorum

comparationc oslendilur.

LV. QuoAiODO,
Calicem quidem

inqiilunt
;

Fillns Dei solus verus

Dcas
:

polcst cssc similis Palii

cum

ipse dixcrlt
,

filiis

Zebedaci

meum

bibelis

scdcrc autem ad dexleesl

;)ram

meam
divin;o,
in eo

vel ad sinislram
a

non

meum
?

darc vobis,

sed quibus paralum est

Palrc meo'

IIoc igitnr ves-

Irum

ut veltis, in.-equalilatis

esl

argumentum

cum

magis vcnerari Domini clcmenliam, adorare


:

graliam deberelis

si

tanien virlutis alquc sapicntiae Uei

profuuda sccreta posselis adverlere.

LVI. Considcratc cnim qu;o


tat.

cum

fiiiis

et

pro

filiis

pe-

Malcr

ost utique,
,

cui pro filiorum

honore

sollicilac

immoderatlor quidem

scd tamen

ignoscenda mcnsura
,

votorum

esf.

Atque mater
:

astate longaeva

studio religiosa,

solatio dcslilula

(luae

tunc temporis quando vel juvanda

vel alcnda (brcl validae prolis auxilio, abesse sibi libcros

paliebatur, et voluplali su;e


'

mcrcedem sequeDlium

Chris-

Maltli.

w,

20,

9uS

9,

AMBRCSII
:

tum

prnclalcral rUionmi

cjui

priina vocc vocall a

Do-

mino, ul leginms,

reliclis rclibus

ct patrc, sccuti sunl

eum
tior,
lii

LVIl.

II;t3C

i^ilur stndio materna; sedulilalls

indulKcn-

obsecrabat

Salvaloreni
,

dicens

Dic ut sedcant

duo

filii

mei

unus ad dcxleram

tuam

et

allcr

ad sinislram in rcgno tuo^.


crror cst; nesciunt cnim
clsi voli

Elsi error, pietalis

tamcn
:

malcrna visccra palicnliam

avara, tauun vcuiabilis cupiditas, quas nou pe:

cuni;c cst avida, scd gratia;


f]U'o

ncc inverecuuda petitio,

nou

sibi,

sed libcris consulcbat.

Malrcm

consideralc,
j

malrcni cogitate.
LVIII. Scd nihil ralrum
aficctus
si vih"s

vobis vidctur circa

filios

parenlum

qui etiam omnipotentis Patris vilcm

putatis esse circa

Lnigcnilum Filium charitalcm. Domii

nus

cceli

alque lerrarum verecundabatur (ut secundum


et virtulcs anima? loquar)

assumplionem carnis
clabatur,

vcrecun-

inquam,
filiis

et ut ipsius

verbo ular, coniundebalur

malri pro

postulanti elir.m suas sedis consorlium de-

ncgarc

vos a?tcrni Dci Filium proprium inlerdum pro


,

ministerio stare contenditis, iuterdum famulalorium


cst,

hoc

non ex majestatis unilate, scd ex


conscssum;
ct ncgalis

Patris pr.Tceptionc

vullis ejus essc


I^iiio,

hoc Deo vcro Dci


dileclioncm
,

quod

illo

hominibus aperte noluit dcnegarc.


malris
,

LIX.
filiorum
sidcriis

Considcra])at enim

qu;c

mcrccdc grandacvam solabatur seneclam el dolicet fcssa matcrnis, charissimorum pignorum to-

lcrabat abscnllam.

LX. Considerale ctiam focminam, hoc cst, sexum fraglliorem, quem Dominus propria nondum confirmaverat
passione. Considcrate, Inquani
,

Evno

illius

primce mulieris
cupiditatis suc-

h.ercdem transfusa

in

omnes Immoderatac

MuUh,

IV, 22.

Ibid. 20, 2i,

uii

rini;,

i.iiJ.

v.

209
aclluic

cessione labenlein,

quam Domlnus
fas

proprio san-

guinc non redcmeral, nondiim inolilam affcclibus om-

nium immodici
errore.

conlra

honorls

appelcnllam

suo

cruore dilucrat. Ibcredilario igllur

mullcr dcllnqucbat

LX[. Et quld mlrura si matcr pro fillorum suorum quod est lolcrabiiius quam pro sc; quando ctiam Apostoli

ipsi
?

inlcr se, sicut lcglmus, dc sui praelatlone cer-

tdbant*

LXII. Non dcbuit igllur medlcus

omnium

dcslllutam

malrcm

et tegrara adliuc
sil)!

menlem

pudoris convicio sau,

ciare; ne postulato
dcrattc pelilionis

supcrbius dcncgato

quasi iunno-

damnala moercrct. LXIII. Dcniquc Dominus qui houorandam


,

sclrct essc
:

plctalem, non mulierl


ci

scd

rdlis

cjus rcspondit dlccns

Polcslis bibcre

cabccm, qucm cgo bibilurus sum


Illis
:

Dlcentibus aulcm

Possunuis

ait iilis

Jcsus

Call-

cem quidem mcum

bibclis; sedcrc

aulom ad dexlcraiu
darc vobls, scd

meam,

vcl ad slnislram
a

non

est

mcum

qulbus paralum cst

Patremco\

LXIV. Quam
saplenlia
ct

palicns ct clcmens

Dominus, quam

alla

bona charltas! Volcns cnim oslpnderc quia non perfuuctoriain rcm aliquam Liscipuli ])ostulareut
sed

cam quain Impclrarc non


proprlo dcrogaret,

posscnt, pra;rogalivam
:

cjiis

palcrnaa honoririccnli;c rcscrvavit


juri

non mclucns, nc quid


cst

Qui non rapinavn arbitratus

ncsse se .'cqualcm
sicut habcs
,

Dco Lsquc
(jui

'
;

slmul dillgcns Discipulos

qula
iis

in

fincm dilcxit cos

noluit

quos dillgerct, vidcri

quod

pctcreiit denegassc

sanctus ct

bonus Domlnus

mallet aliquid dissimulare dc jurc,


:

quam

dc charitalc dcponcrc
1,

Charltas enlm paticns cst,

Luc. XX
I.

24.

Matili. XX, 22, 25.

Pliilip. 11,

6.

14

Joan.

xwi,

LIX,

10

S.

AMBROSII

bcnlgua

est, noii
n

aemulatur, non Inflalur, non quserit ([ux

sua sunl*.

LXV. Denlque
ubi sine matre
sic
filii

ut agnoscatls
:

non

Infirmilatis, sed in-

dulgenllx essc, quia dixil

ftNon esl

meum
ziibil

dare vobis;

Zebedaei rogant,

dc Palre dixit

enim habcs :Non est meum darc vobis, scd quibus paratum est^ Ita Marcus cvangelista posuit. libi vcro mater pro filiis rogat, hoc est secundum MaltlKcum
,
:

Noa

est

inquit,

mcum

dare vobis, scd quibus paraluiu


:

cst a Patre

meo'; hic addidit


si

A
:

Patre

meo

quia

niajorem indulgenliam malernus poscebat

allectus.
esl

LXVI. Quod
dcrogavit

putant

dicendo

Quibus paralum

DaPatrc meo ,quia autPalri plus


;

trilniit,

autsibi aliquid

dicant

ulrum

el illic

putcnt Patri aliquid dc:

rogatum, quia
))

dixit in

Evaugelio Filius de Patre

Palcr

non judicat quemquam^. LXVII. Quod si sacrilegum putamus credere quia Paler ita judicium dctulit Fib'o, iit ipse non habcat; habrl cnim, nec polcst amlttcre quod habet noturaliler divina
majcstas
polest
:

sacrilegum utique aeslimare debemus quia non


dare quidquid aut homines mercri possunl,
;

Filiiis

aut qurevis accipere croaiin'n


,

prapserlim

cum

ipsc dixerit

Ego ad Patrem vado cl quodcumque ab eo pctieritis in nomine meo, hoc faciam^ Si cuim quod Palcr darc potest, Filius non potesl mcnlila cst crgo verilas et non
>>

potest faccre quidquid in


cratus.

nomine ejusPatcr
:

fuerit obscest a Patrc

Ncc enim ideo

dixit
a

Quibus paratum
:

meo;Dut tantumraodo

nam omnia quaecumcpic a Patre fuerint postulata, sc donare memoQuodcumquc a me peticritis ravit. DcuiquG non dixit lioc faciam sed :Quodcumque ab eo petieritis in no> minc mco hoc faciam.
Patrc poscalur
:

Cor.

XIII, 4.

Marc.

x, 4o.

MaUli,

,\x,

25,

Joan,

v, 33.

'

Joani XIV, 13,

10.

Dli

FID,

LIB.

V.

211

CAPLiT

VI.

ylccuratlus proposilam solulurus ohjectioneni


dit
,

conten-

incmoratam petilioneni si modo in se impossiiilis non fuit, possibilcm fuisse Chrislo; maximc cum ipsi omnejudicium Pater dcdcrit, quod sinz ulla impcrfectionis nota inteUi^endam, Altamcn idem postuiatum intcr impossibilia censcndum probat. Quod ut omnino essct possibile , tunc rcsponsum Clirisii secundum naturam humanam accipiendam tradit ac loci cxpticatione dcclarat. Benique iterum suam confir, '

mat d&

sessionis hvjus impossibilitale responsionem.

LXVIII. Qu.ERO nunc utrum posslbile oliquld humnnoe


condilioni, aut alicui crealura3, au impossijjilc pulcnt a

Zebedaei conjngc et

filiis

postulatum
vcl ad

Si po^sibile,

quo-

modo ad
cssc

sinistrara

snam

dcxteram imperUend;e

Apostolis sedis
,

qua;

non habuit potestatcm, qui omnia fecit non erant? Aut quomoJo non potcrat judicarc
,

de meritls

hominum

LXIX. INolum cst modo quasi indigens accepit Filius, qui omnia creavit cx nihilo? Quorum i{<iitur naluras feccrat, eorum judiclum non habcbat? Dcdit autem Paler Filio omne judicium Ltomncs, inquit honorificcnt lilium sicut honorifi,

omno judicium? queuiadmodum dcdcrit': nam qaocui Pater dedit

cant Palrcm\iNon igitur potenlia


nostra proficlt
dit,

Filii

sed coguilio

neque aliquid ad substantiam ejus accc-

sed ad noslram utilitatem,

quod

a nobis cognoscilur;
5.

Joan, V, 3.

'

Ibid, 20,

>

Joan, xrn,

14.

212

S.

AMliJHtSII

ut cognoscendo Dci Pilinm, vitam habcamus a;lcrnam'.

LXX. Cum aulem


iiosler

in

co^nilione

Filii

Dei lumor

illlus

aulem non
illo

illius sit

profeclus;

si

quis putal quia

Dci virlus

lionore cuniulalur, nccessecst cliam Dc(mi


et ipse

Patrem credat posse cumulari; quia


ii;m

pcr cognitio-

nostram

clarificalur sicut Fiiius, juxla


:

est, dicente Filio

Ego

le clarificavi

quod scriplum super tcrram^


in

Ergo

si

possibilc aliquid erat


Filii fuit.

quod pelebalur,
si

poteslalc

lUique

LXXI. Sed tamen oslendant,


dc h-ominibus aut
ad dexteram
,

possibile putant, qui


,

caeteris
;

crcaturis, aut ad dexleram

aut ad sinistram Dei sedeat

Paler enim dicit Filio


si

Sede
lo-

meam^

Itaque
ct

quis ad dexleram Filio


,

sedet

inler

ipsum utique

Palrcm

ut

humano usu

quamur, Filiusmedius

reperilur.

LXXII. Non crgo

possibile

homini aliquid petcbatur

sed noluit dicere quod homines sedere secum non possinl

siquidem divinam suain gloriam celari


surgeret, non divulgari cupiebat.

priusquam
supra

rc-

Nam

ct

cum
,

inlcr

famulos suos Moysen et Eliam opparuisset

in gloria

mo-

nuerat Discipulos ne cui dicercnt, quod vidissent".

LXXIII.

Itaqiic

si

possibile

non

erat

hominibus vcl

crealuris Cicleris hoc mercri,

non dcbet videri

posse, quia non dcdil Apostolis,


vel crealuris caetcris dedit.

Filius minus quod nccPater hominibus

Aut dicanl

cui horiim dcdcrit

Pater. Nonutiquc Angelis, dcquibus Scriptura dicit, qiiia

omncs Angeli

slabanl in circuitu sedis^ Denique Gabricl


:

se stare dixit, sicul habes

Ego sum Gabriel, qui

aslo

ante

Dominum".
;

LXXIV. Non
sedentcm

illi

crgo Angelis non scniorlbus qui adorant enim non super scdcm majestalis scdent
,
:

Joan. xvii,
viT,

3.

Ibid. 4I,

'

P^-iil.

cix,

i.

M;ilili.

xvn;

y.

Apoc.

II, -*

('Lw,

i().

nE

FJDIi,

LIP..

V.

Qi3

sod, ul dlxlt Scrlpliira, In clrciiita scdis; sedcs


viginti et quatiior sunt, ut

cnim

aliae
:

habes

in

Apocalypsi Joannls

Et supra sedem
hominis

viginti cjiiatuor seniores scdenles*.


:

In

Evangelio cjuoqne ipse Doniinus dicit


lius
In

aCum

seder^t Fi-

sede majestatis

sua.',

sedebitis et Ipsi su-

persedes duodecim, judicantes duodecim tribus IsraeP.

Non ergo
sed alias

sedls sua3 dixit Aposlolis dari posse consorlium,


illas

sedes csse duodecim


,

quas lanien non pro


tcs-

corporali consessu

sed pro successu spiritalis gratlac

limare debcmus.

pheta
>

Denique In libro Rognorum dixil MichaBas proaVIdiDominum Deum Isriiel sedenlemsuper thronum suum et omnls militia cceII stabat circa eum ad
. :
,

LXXA

dexteram ejus
stante

et

ad sinistram^

Quomodo

Igitur stanti-

bus Angelis ad dexteram vel ad sinistram Domini Dei

omni

militia coelesti,

sedebunthomlnes ad dexteram
dicit
,

Dci, vel ad sinistram, qulbus pro virtulis proemio Ange-

lorum similitudo promillilur, sicut Dominus


tis

Erl-

sicut

Angeh

in ccelo'' ?

Sicut Angeli

dlcit

non plus
Fillus,

quam Angeli. LXXVi. Si


nihil ullque

ergo nihil plus dedit Pater


Fiiius

quam
:

minus dedit

quam

Patcr

nihil igitur

minus

Filius potest quam Pater. LXXVil. Ponite tamen possibile impelratu hominibus
,

quod posceretur

quid est quod


vcl ad sinislram

ait

:Sedere autem ad
est
:

dexteram

meam
est

non
dixit
:

meum
cst

dare vo-

sbis'^?

Ouid

mcum?

Supra

nCalicem quidem

meum

bibel!s;et inira posuit

Non

meum
dixit
,

darc

vobis;et supra

meum

et

inlVa

mcjim

nec

immutavit. Ergo superiora doccnt proplcr quid dixerit

meum.

Apoc.

IV. 4S

'

MnUli. XIX, aS.


aii.

P.Cf;.

\mi,

19,

Mattli.

XXII, ?>n.

Mallli. \x,

2i4

s.

AMr.r.osii
a

LXXVIII.
(](

Piogaliis

cnim

mullerc qnasl
filios

homo,

ul ad

xleram vcl ad slnlslrara snam


Illa

cjns sederc palcrc-

Inr; qnla

qnasi Iiominem rognverat,

clDominns
:

qnasi

lanlnmmodo liomo de
l)Il)crc

sna passione rcspondil

Polcslis

caliccm

qncra cgo Llbilnrns sum*?


qnia

LXXIX.

It.iqu e

corporis loqucbatnr, demonslrare voluil qnod

sccundnm carncm dc passlone sui sccnndum


passionis nobis cxeniplum ac
,

carncm quidem snbenndaj


simirilndlnem dercllnqneret

sccnndnm humanam anlem

condilionem
cst
n

noii

scdis snpernnc consorlia donarct. IIoc


;

enim qnod dixil Non est menm sicnt allbi Mea doctrina non cst men ^; non cst cnlin, Inqnit, sccundnm carnem mcam quia qnae divina snnt,nonsnnt carnlsclo;
:

qula.

LXXX.

Indulgentiam antem suam


,

cir^.a

Discipulos
:

qnos dillgcrct

qnam

cxprcsse revelavit, pramillens

Ca

llcem qnidem

mcum

bibelis?Etcnim quia non dcbebat


;

Id

darc qnod petlerant, alind proposuit


iis

ntprius
:

commellbe-

moraret quid

tribneret,

xquilatem

sibi petilionis.

qnam quam studinm Dominica;


qnid negaret
,

quo magis

ralitatis intelliirerenl dcfuisse.

LXXXI.
hoc
cst,
;

Calicem quldcm

inqult,

menm

bibetis,

passioncm quidem qux carnis mcaG cst, non ncpolestis

gaho

qnod cnim humanae assumptionis habeo,


:

imitari

donavi vobis victoriam passionis

haereditatem
vel ad sinis:

crncis

Sedere autcm ad dcxteram


cst

meam,
Non

tram non

menm

dare vobis.

>>

dixit

jNon est

meum
non
turis.

dare; scd.aiXon est meura dare Tobis,)hoc est,

sibi

potestalem deesse asserens, sed meritum crea-

LXXXII. Accipe aliter Non est meum dare vobis. Qnod cst, Non est meum,j)qui veni humilltatemdocere
:

Mallh,

.\x, 22.

'

Joan,

vii.

i6.

DE FIDE, MB.

V.

2 1^
:

Non

est

menm,

qui vcni

non minislrarl, sed minlslrarc


referens, addidit

ISon est

meum

,qui jusliliani servo, non gratiam.


:

LXXXIII. Denique ad Palrcm

Qul-

bus paratum est;ut ostenderet Patrem quoquc non petitionibus deferre solere, sed merltls,quia

Deus persona-

rum acceptor non


vit,

est'.

Uude

et Apostolus ait

:aQuos
eoruui

"pracscivit, et praedestinavit^;

non enim anle prncdcslinaprnescivit,

quam

praRsciret

sed

quorum merila

prremia pr.vdestinavlt.

LXXXIV.

Jurc igitur reprchcndilur muh'er, qune et

impossiblha et speciah quodani prlvilogio ab eo Doniino


postulavlt, qui ea qut; Sanctis judicavlt csse
,

donanda

non duobus Aposlohs sed omnibus Discipulis, etiam sine cujusquam precalioue voluularla sui largilale conlulerit
,

Duodeclm vos sedebltis super sedes, duodecim tribus IsraeP. judicantes LXXXV. Er'.:;o eliamsl possibile pulemus ])Ostulalum tamen cum lcgerim Scfu.issc, calumuiae locus non cst raphim stare", quomodo possum quod homlnes ad dexlosicut scriptum est
:

ram vcl ad sinlstraoi Fiho Dol sedeant, arbltrari ? Supra Cherublm Domlnus sedet, slcul hal)es Qul sedcs super Cherubim appare quomodo Apostoli super Cherublm sedcbunt ? LXXXVI. Et hoc tamen coillgo non ex meo ingenio, sed ex Domlnlcoe vocis oraculo ; ipse enlm Dominus iu ait Pater posterloribus Apostolos commendans Patri quos dedistl mihi, volo ut ubi ego sum et ilh sinl meBCum. a Ltiquc si judicassel qula divinam sedem Pater
:

hominibus daret
sedeant

dixisset

Volo ut ubi ego scdeo, et


,

ilH
,

mecum; Sed

V olo
el

inqult, ut sint
,

mecum
*

non
'

ut sedeant

mecum

l bl ego

non quomodo ego.


aS.

Act. X,
5

54.
Lwix,
2.

llom. viM,

9.9.

RlaUb. xix,

Isai. vi,

?.

l'sal.

Joan.

xvii, 24.

2l6

S.

AMP.ROSII
:

LXXXVII. Deinde
mcani. Nec hlc

scquitiir
:

L'l

videant clarllalem

dixit

Lt iiabeant claritatem mcam, scd


videt,
:

Ut

vldcaiit;
et

serviis cnini

Donuuus

possidet

sicut

David docult dicens

Lt videam .voluplatem

Dominl'.
rens
:

Et ipsc Domluus
,

In
ipsi

Evangello revclavlt asse-

Beali mundi corde

Vldebunt,
debunt.

inqult

non super

Deum videbunt^ Cherubim cum Deo secnim

LXXXVIII. Desinant ergo viliora secundum Divinltatcm asslimare dc Dei FiHo; ne viliora quoque de Patre nestiment. Qui cnim male crcdlderlt dc Fiho, non potest bene senllre dc Patre qui male crcdiderit de Splritu, non potesl bene sentlre de Fillo. Lbl enlm una dignitas,
:

iina glorla, luia charllas,

ima majcslas

est

in

commune
:

derogalur,

quid([uld In
erit

ariquo pulavcris

dcrogandum

jam enlm non

plcniludo

quam

discernas et dividas in

allquas porliones.

CAPLT
Ohjeclio pcttfa cx hoc loco
lcxlstl,
tit
:

VII.

Dllcxlsd eos, sicut et

mc

dl-

ditiiatnr,

prlmo Arrianoriun
ac dcmitm

expositionis

impielas demonslraliir, deinde comparanlur eadem

verba
ifir.

^um similibus,

toltis lociis
,

consideraelsi

Iiinc deducitur Chrisli missionem

sccunQiio

pvobato

dum carnem qv
,

iccipicnda

cst

ilti

non

ofpcere.

^al diviiiamissio describittir.

LXXXIX

xJxisTLKT

tamen, imporator Auguste, qui


v, S.

Psal.

xwi,

4.

Mallh.

DK FIDK,
lianc diviucC

LIR.

V.

21^

unllalem snbslanlloe ncgare cnplenlcs, exlcel Filii charilalcm; quia

nuare stndeant Patris


est
:

scrlplum

Etdilexisli cos, sicnt ct

me

dilexisli'.

Ouod cum

dicunt, quid aliud ogunl, nisi inter Dei Filium et homincs .TRqnalilatcm

quamdam
sic diligi
,

comparationis inducunl?

admodum

possunt a Deo homines qucmquo complacuit Pater? Illc per se complacct, nos per ipsum in quihus eiiim Deus Fihum suum ad Imagincm suam ccrnlt, cos per Filium asciscit
Fllins
in
:

XC. Numquid

In

gratiam fdiorum; ut
,

qucmadmodum

per imaginem ad

imaginem sumus slc per gcneratidncm Filii in adoptioncm vocemur. Alius igilur nalurae amor semplternus,
ahus
gratine.
si

XCI. Aul
:

ex verLis faciunt quaestionem, qula scripsicut et


:

Et dilexisli cos, lum cst comparationem ractam pulant

mc

dilexisli

ct

ergo et illud comparative

dictum putant

Eslolc misericordes, slcut et Paler ves;

ler qui cst In coehs, misericors esl^

ct alihi
,

Eslole

perfccti, sicutct Pater

cst

suffi

meus qui in ccelis est perft-ctus Quod si ille secundum plcniludincm majestalis '. perfcctus esl, nos aulcm perrecli secundum virtulis
J)

accedentis profeclum; etiam Filius diligilur a Palre

se-

cundum semper mancnlis plcniludincm


his

charilatis

in

no-

autcm charitalem Dei


igilur

virtulis

emerelur proCectus.
dederit hominlet indi-

XCII. Vides
hus,

qnam graliam Deus

ct tu Patris et Filii vis dissolvere


;

naturalem
,

viduam charilalem

et tu
?

verha adhuc discutis

ubi uni-

talem majesialis adverlis

XCIII. Vide totum hunc locum


qualur; hahcs cnim

cx ciijus affcctu io:

dicentcm Ipsum

Clariflca

mc,

Patcr,

clarilatc
XVII,
2ii.

ea

quam habui
Ltic.
vi
,

piiusquam uiundus
Miitili.

.Tonn.

56.

v, /nS,

S.

AMBROSII
pritni

esset, apud le\


afiectii
;

Yldc qiua ex

homlnis loqnaliir
qiiae

qiiia

nobis ea petilionc deposcit,

ante pccca-

tum

in paradiso

in passione

homo meminerit essc collala, iit ct lalroni incmoravil: Amen, amcn dico libi, hodiii

merumcrisinparadiso^.

Hfecestanlemnnduin

clarilas.
t

]\Iundum autem pro hominibns dixit, sicut liabcs

Eccc

mundus totus post ipsum abit' et alibi 1 1 cognos cat hic mundus quia tu me misisli". XCIV. Et tamen ut scires magnum Deum ct salutarcni ct omnipotenlcm Dci FiHum indicium suae majestalis admiscuit dicendo Et mea omnia tua sunt ct tua mca \ Omnia habet et tu missum esse ad injuriam
:

dcrivas

?
si

XCV. Qui
slruis,

secundum carnem non


,

accipis missum'",

ut Apostolus dixit

et cx

vcrbo

simplici

praejudicium
:

quo dicas
illa
si

infcriorcs a
,

supcrioribus milti solcrc

quid ad
est'.'

rcspondes

quia Filius ad homincs missus

Nam

minorera putas

eum
et

qui iniltitur, co videltcet


cL

quo millitur; disce quod

minor majorem misit,

inajorcs ad minorcs missi sunt.

Mam

ct

Tobias Piaphac-

lcm archangelum misit',

ct
".

Angelus ad Balaam missus


Judaeis Dei Fihus,
est
:

cst% et Dei Filius ad Judaeos

XCVI. Numquid ergo minor etiam

ad quos mittebatur? De ipso enim scriptum

Novis-

sime autcm misit

eis

Filium suum unicum diccns

Verc-

bunturFiliummeum'.

Et vide quia ante servos, poslca

Fihum nominavit
secundum
consortium

ut scias

quod Dcus
scrvis

Filius unigcnitus

Divinitatis

potentiam nec nomen habet, nec


:

commune cum

rcverendus mittitur,

non cum famulis confcrcndus.


'

Joan. XVII, 5.
* lil. XVII, 9

10.

Luc, xxin,
i\om.

4-^.

VIII, 5.

'

Joan.

xii, ig.

Id. xiv, 3i,

Tob.

ix, i5.

Niiin. xxii, aa.

MatUi. XV, 24.

"

Id. XXI, 37.

DE

FlDi;,

MI!.
,

V.

219

iit

XCVII. Et bene
latis:
tiae

acldidit

Meum,

non nnns dc

mullis, nec degeneris nalnrsD, nec minoris alicujus poles-

sed verns a vcro, et palernae imago venisse snbslan-

crederetur.
sit

XGVIII. Esto tamen, minor


misit

qul mittitur, eo a qno

mittitur; ergo et Pilato niinor Christus,

quoniam

PilaUis

eum
:

ad Herodem. Sed sermo non pr.TEJudicat po,

testati

Scrlptura

quae

missum

dicit

Patre, missum

diclt a proeside.

XCIX. Lnde
0|>inemur
;

si

sobrio de Del Filio qure digna sunt,


intclligere

ideo

missum

debemus, qnla cx

illo

incomprehenslbili inenarrabilique sccrcto majestatls proprofundae dedit se


Iro

mentlbns

noslris Dcl

comprehcndendum pro captu nosVcrbum non soiuni cum sc


,

cxinaniret, sed etiam

cum
:

habilaret in nobis
In Illls'.

sicut scripet alibl

tum

est

ttQuoniami nhabitabo

oDenique

habes quia Deus dixit

\enitc, dcsccndamus, et con

rundamus linguas eorum''. quando descendlt, qui ait


pIeo'; sed
in eo

Non enlm Deus de


l^lgo

loco

ali-

ccelum

et
si

terram comnoslros Dei


:

descendere videtur,

Verbum

penelret airectus, slcut dlxit Propheta


faclle semltas ejus*;

Parate

viam Domino, rectas

ut

quemad-

modum
'

ipse promislt, veniens

cum
'

Patre, apud nos faciat

mansionem. Evidens
2

est igitur
xi, 7.

quoniodo veniat.
Jerem. xxni, 24

Cor.

\i, i^.

Gen.

^ Isai.

xl, 5.

920

S.

A\IRRO';iI

CAPLT
Chrlsto in

VIII.

non
(lem

cssc

qaantam vcras cst Dcl F ilius Dominum scd in quantum liomo est; ut vcrbis ejusmodo Patrem modo Dominum compellantis
,

Quot luereses uno jugulentur Scriplur(8 vcrsiculo. Distingucnda igitur qme Chrislo vci ul Dci vct ut Davidis jUio convcuiant ; illi enim sub quod servus ultimo tantum nomine ascribcndum
si^nificatar.
,

fucrit.

Ad cxtremum complures

locos

dcmonstrat non

nisi

secundum incarnationem

uccipi posse,

C.

Unde

et evidens est qnoraoclo


:

Dominiim
tibi
,

dicat, qncni

Palrem novit, aitcnim


coeli et lcrrse
'.

Domine suum postea creaturae Dominum nuncupavit. Ilaque dominatum non esse ubi vera progcnics est, ipse Dominus ostendit

Coufiteor

Patcr,

Anlc Patrcm

dixit

Sapientia

in

Evangclio suo, dicens

cujus Filius est? Dicunt

ci

Quid vobis videtur de Chrislo? D;ivid. Ait illis Jcsus Quo: :

niodo crgo David

ia spiritu

vocat
:

eum dominum,
a dextris

diccns
?

))Dixit

Dominus Domino nico


:

Sede

meis

Et

addidit

Si ergo
filius

David

in spirilu

vocateum dominum,
polcrat
ci

))(juomodo

ejus est? Et

ncmo

respondero

\crbum
CI.

'.

O quam

caulc proptcr Arrianos ctiam


fidei

in lioc lesli-

monio Dominus

prospexit
:

Non enim
David

dixit

Vocat
;

cum

splritus

dominum

sed quia David dixit in spirilu


Filius est,

ut

cujus

secundum carnem

scilicct, ejus

Matlli. XI, 25,

](1.

x\ii, 1^1 f\G,

Dii

11

1)];,

Lm.

V.

22

eliam sccunduin Divinitalcm ct Dominus ct Dcus crcderclur. Vides igilur quia

nomcn

piclalis ct doniinii discre-

tum
lcm

cst.

CII.

Et bene Dominus suum quidem Patrem

cccli

auPa-

ct lcrric et

trcm

dominum pracdicavit; ut dominum, inlclligas Patrcm


formam enim
,

tu

cum
,

lcgls ct

Filii

ct

dominum
co uliquc

crcaluric. In alio praerogaliva naluras esl, in alio auctorilas

potestalis;

servi

accipicns

dominum
lus

vocat

quo servilutcm suscepit,


:

jcqualis in

Dci

lorma, servus

in corporis

scrvilus
et

enim carnis, dominaait

autem

Divinilalis csl.

Lndc
,

Apostolus

Dcus
esl,

Domini

noslri Jcsu Chrisli

Patcr gloriai',

hoc

Dcum
glorlse.

assumplionis

humanae asscrens, Patrem autcm Nura cnim duos filios habuit Deus Christum ct
si

gloriam? Minimc. Ergo


Christus
est gloria.

unus Dei Filius Chrislus, utiquc


ci

Quid auiem

derogas, qui Palris

gloria est?
Clil.
Si ergo et Filius glorla est, et Paler glorla
;

quia
divl-

Palcr gloriac non polesl aliud cssc


sio

quam

gloria
a

non

gloriarum

sed una est gloria. Itaque

proprietalcm

naturae gloria refcrtur, dominatus


poris servitulcm.
est, sicut

autem ad suscepll corjusti

Si

cnim caro etiam


:

onlmac subdila

scrlptum cst
;

Castigo corpus

mcum

ct ser,

viluti

redlgo^
:

quanlo magls subjccta

est Divinllali
?

dc

qua dicilur

Quoniam univcrsa

scrviunt tibi^

CiV. Ena autcm quaeslione

ct SabL-liianos ct

Photinla

nos et Arrianos Dominus exclusit. i\am

cum Domlnum dixissc Domino dicit, SabcUius cxcluditur, qui eumdem Patrem vult essc qucm Filium. Excludilur Photlnus, qui
secundum carnem
gis

judicat (21); quia

dominus David
est
soli

re-

non poterat

esse, nisi

quIDeusest; scrlptum
illi

enim:

Dominum Dcum
>

iuura adorabis, et
27.

scrvles*.
4

Cor.

I,

5.

Cor. ix,

\ Psol. cxviii,

QU

Deut,

vi, \o,

222

8.

A.NJIJROSII

Numqald

contra

Legem
;

Proplicla sontiret, qui sub Lege

reo-naret? Excluditur Arrius, qui Filium sedere audit ad

dexleram Palris

ut

si

ex usu

argumenlelur huuiano,

ipse se perimat, et
in sc relundat, ut

venenum

sacrilegae disputationis suae

consuetudine
devius,

dum innequalilatem Patris et Filii ex hominum inlerpretalui', in ulroque a vero


priorem

eum

praeferat cui derogat, confessurus

quem

audit ad dextcram. Excludilur etiam Manichaeus;


esse se David filium
:

non enim negat


anobis*

secundum carnem
fili

ut pote qui chimantibus caecis


;

Jesu

Da>

id,

miserere
eos
:

et deleclalus est fidc

et stclit et curavit
si

sed negat hoc suae csse aelcrnitalis,


perfidis nominetur.

David

solius fifius a

CV.
David

Nam
Filius

FiHus Dei

est

conlra.Hehionem
:

(22)

Fihus

est conlra

Manichtcos

FiHus Dei est coutra PhotiJuarcionem


:

num

David

est conlra

Fihus Dei

est

conlra Paulum Samosatenum, FiHus David est contra Yalcntinum Filius Dei est conlra Arrium itaque Sabellium gputilis erroris hasredes Dominus David csi contra homincm Judaeos, qui Dei Fiiium in caruc ccrnentes
:

tanlctmmodo impio furore crcdebant.

CVL Sed
alque unus

ecclesiastica fide et DeiPalris ct

David idem

est

Fihus; quia incarnalionis Dei mysterlum

universae sahis est creaturae,


est
:

Lt sine

secundum quod scriptum Dco pro omnibus guslarct mortem ^, id


:

cst,

quod crealura omnis sinc passionc ahqua Divinitatls Dominici sangumis redimenda sit pretio, ut ahbi habet

Oninis creatura hberabitur

a servitute

corruplionis

CVIL Ahud cst igitur secundum divinam substantiara, ahud sccundum susceplionem caruis filium noinlnari
:

nam
est

secundum generalionem divinam Deo Patri aequalis


,

Fihus

et

secundum susceptioncm corporis Deo

Palri

Malth, \x, 03.

Ilebr. n, 9.

Roui,

viii, ai,

DE FIDE,
scrvus est
;

LIB.

V.
:

223
unns
la-

quia

formam

servi, inquit, accepit*

men

atque idcm csl Filius. Conlra autcm sancto palriar-

chaj David

sccundum

gloriani

suam Dominus
serlem
filius

cst,

sccun-

dum

corporalis

successionis

estj-non

dcficiens a sc, scd nostras jus sibi adoptionis acquirens.

CVIII.
in

Nec solum cx gencrc David scrvilutem susccj)It persona hominis scd etiam ex nomine sicut habcs
; ,

Invcni David servum

meum^;

el alibi

Ecce cgo
ci",

mitlam ad vos scrvum mcum, Oriens nomcn cst Et ipsc Filius ait Sic dicil Dominus, qui fmxit
:

nic cx

ulero servum sibi, et dixit mihi

Magnum
in

libi est vo-

cari
ris

puerum nieum. Eccc


in

posiii te in
sis

testamenlum gcncsalulem usquc ad


nisi

mei,

luccm genlium; ut
terrae*.

extrcmum
in

Cui hoe dicitur,


,

ChristoPqui

cum

forma Dei esset


est in

exinanivit se, et

formam

servi

accepit^ Quid
iudine?

Dei forma,

nisi in Divinitatis pleni-

CIX. Disce
est,

igjlur

quid

sit

Formam

servi accepit, id

plcnitudinem

perfectlonis
dicit in

hunianae,

plenlludincm
:

obedlentioe.

Ideoque

Psalmo trigcsimo

Statui^li

in loco spalioso

pcdes meos. Super omnes inimicos mcos


Illustra

factus

sum opprobrium.
".

facicm tuam super ser-

vum tuum
catus est
in

Scrvus dictus est

homo

in
:

quo

sanctiii-

scrvus

homo

in

quo unctus

est

servus

homo

quo factus sub Lcge, factusex Virgine est; et ut com pendio dicam servus diclus est in quo malrem habet,
,
,

sicut scriptum est

Domine, ego servus tuus


:

ego

servus luus,

et fiHus ancilloe tuae'; et alibi

Alllictus

sum et humiliatus sum nimis^ s CX. Quis nimls humilialus est,


'

nisi
J

Chrlslus, qul vc-

Pliilip.

II,

7.

11,

Psal.

Drxxviii, 21.

Zach. ni, 8.

* Isai.

xlix,

5, 6.

Philip.

6,^.-0

psal, xxx, 9, la el 17.

Psal. cxv, 7.

8 Id. XX.U11, 9.

224
iiil

5-

A^iBROSlI

ut onHics libcraret pcr

obedicnliam?

Sicut enim per

inoLodienliam unius hominis pcccalores consliluti sunt


ila

plurinii,

cl

per unius obcdientiau)

jusli

constiluen-

tnr niulli'.

Quiscaliccm salnlarem accepit, Chrislusprin-

ccps sacerdolum, an David, qui neqnesacerdolium habult,

ncquepassioncmsubiitP Quis sacrKicavit hosliam laudis"

CXI. Sed
de

si

hoc parum

cst, accipe alind

Custodi ani-

mam meam, quoniam


se

cgo Sanclus
ille

sum\Numquid
:aMon
de-

hoc diccrct DavidPSed

dicil, qui ait


,

relinqucs

animam meam

in inferno

nec dabis Sanctum

tnum

\ Idem ergo ulrumque dicit. CXII. Addidit vcro :SaIvumfac servum luum^-Bet
vidcre corruptioncm
:

inlVa

Da polestatem pucro luo


,

et

filio

ancilhe tuje^,

ct alibi

id csl

ia

Ezcchielc

Et suscilabo supcr eos pas-

lorem unum, et roget eos scrvus meus David. Ipsc pascet


crit
:

cornm pastor et ego Dominus cro illis in Deum, et scrvus meus David in medio eorum princeps'. Ltique David jam dcfunctus crat, filius Jessc.
cos, ct

De

Chrlsto itaque dicit

qui propter nos

filius ancillcT; fac-

lus cst,

secundtun formam hominis;

nam secundum
Palrem
:

di-

vinam ircneralionrm non malrcm


CXIIl. Ergo ctiam iilud
:

liabct, sed

nec

cornoralis vcntris est fruclus, sed scmpit,rna Dei vlrtus.

cum legimus quia dixit DomiTempus mcum noudum implelum cst';ct Adhuc iius modicum vobiscum sum; et Vado ad eum qui misit
:
:

me%'
tlonis

ct

Clarificatus csl Filins hominls'*',

ad incarua'
\

sacramenlum rcferre dcbemus. Cum aulem lcgiinus EtDeus clarificalus cst in eo ct Deus clarificavit ncuni";quid ILi est qurcstionis, ubi cl Filius clarificalur a
:

Palrc
'

ct

Pulcr clarificalur

Filio?
17.
7

VM,

Rom. V, 19, 1(1. Lwxv,

2.

IVal. c\v, i5
6

Id. i.x\xv,

2.

IJ.xV, 10.

8.-6

IbiJ,

33.

IbiJ.
-.o

1').

Ezecli.

xxiv, 23 et 2\,

Joan,

!(], xiti,

3i,

'

Ibid,

UE FIDE,

LIB.

V.

2 2^1

CXIV. Denlquent
aperiret, etiaui
sicnt liabcs
:

fidein unilnlis ct

copulam

Trinitalis
tlixit,

:ib

Spiritu clarificauduui csse se

allle

de

meo
:

accipict, cl clarificabit nie'.

Clarificat ergo Dei

Filinm eiiam Spirilns sanclns. Quo

uiodo igitur ipse


clarilas

dixil

Si

ego clarificovcro

me
;

ip.mm,
quia ex

mea

niliilnm csl^?Ergo nihil esl clarilas Filii?


,

Sacrilegum

est diccrc

nisi

rrlcras ad

carncm

persona liominis Filius loqucbalur, co qnod comparatione


Divinilatis nulla cst carnis claritas.

CXV.

Dct^inanl igilur impie

objiccrc,
:

qnod

in snani
:

perfidiam relorqucfur. Dicunt ciiim


clarificalns est Fifiiis

Scriplumcsl

Nunc
:

liominis,

JNon

ncgo scriptnm

Clarificalus estFilius hominis;scd videant quid sequa-

Ego cxcusalionem non habet; qnia carncui. Excusationem habeo et noa Pater non suscepil ulor ille non habet, et calumniatur. Aut siuipliciternio patiatur inlclligere, aui ad carncm rcfcrrc quo: carnis snnt. Pia mens qn:c Icguntur sccundnui carnem Divinilur
:

Et Deus clarificatus est


Filio

in eo.

habeo de

hominis,

ille

de

Piilrc

tatemque, dislinguit
latis

sacrilega confnndit, ct ad Divini-

delorquel injuriam, qnidquid

secundum humilitatcm

carnis cst dicln.m.


'

Joan. XVI, 14.

lil.

viK,

.14,

L'.X

10

2 2G

S.

AMIiROSll

--*

%/m/% '^%>-^ ^i^-

.-

CAPUT

IX.

Juddico morc ordinem verborum


Filii et

In

nomine
,

Palris et

Spiritus sancli

objiclentibtis

prwter responregerit

sum

sejam datum, Patrcm swpe locari. etiam Filium ante


qiiod vir sanctus indicat a

CXVI. QuiD

qiiod etiam

more Judaico
Filii
sit

falsi

et impii,

denles interpreles Arriani verboruni sunt divinorura


cenles usquc adeo allani Palris, allaaj
tns sancli esse polestalem
, ,

di-

aliam SpiriIte, docete

ut scriplum

omnes gentes, baptizantes


et Spirilus sancti';

et ex

eos in nomine verborum ordine differentiam


Patris et Filii

divlnae faciunt potestatis?

CXVII. Ego autem


minis, tamen
si

licet

hoc ipsum testimonium

in su-

perioribus libris pro unilate asseruerim majestatis ac no-

hinc faclunt qusestionem, possum

lesti-

moniis

asserere

Scripturarnm

in

plerisque

locis prius
igi-

lilium nominatum, postea Patrem dictum. Numquld


tur quia Filii significatio ante praemlssa est,

verborum

ut Arriani volunt

pricjndicio Pater secundus a Filio est?

Absit, inquam

hunc ordincm fides, nescil dlscretum Patris et Filii honorem. Non legi non audivi, ncc aliquem in Deo inveni gradum. Nusquam secundum, nusquam tertium Deum legi primum lcgi% primum ac solum audivi.
,

absit. Nescit

CXVIII.

Si ordinis

exlglmus superstitioncm

nec ad
et

dexteram Palris sedere Fillus debet, nec primum se

Matth. xi\iir, jg.

Isai.

xtiv, 6.

DE FIDE,

LIB.

V.

2 2^
;i

principlmn debuit dicere. Male ergo Evangelisla prius

Yerbo, quam

Deo

coepit

dicens

In priucipio erat
juxla
>

oVerbum, et Verbum humani ritus ordincm

erat apiid
,

Deum*. Etenim
qui
ait
:

prins Patrem debnit nominare.


,

Nescivit etiam Aj)Oslolus ordincm

Paulus servus

Chrisli Jesu, vocatus Aposlolus, segregatns in

EvangeClirisli,

hum
Si

Dei^;et

alibi
,

Gratia Domini nostri Jesu

et charitas Dei

commnnicatio Spiritus sancli'. vcrborum persequamur ordinem in primo Fihum poet


,

suit, in

secundo Patrem. Sed verborum ordo saepe

mu-

tatur; et ideo
tri

non debes

vel de ordinc, vel de gradu Pa-

Deo

et Filio ejus facere

quajstioncm

cum secundnm

Divinitalcm divisio nulla

sit unitatis.

GAPUT
.Jrrianos

X.

ad

gcntilcs
in

palam
credit,

transirc

verba

Qni

mc

non
,

in

dum objlciant illa me credit, etc. f^e,

rus toci sensus cxplicatur

ct

nc crcdalur Doininus

nostram in ipsuni fidem prokibuissc, alias ut Dcus


alias ut liomo loculus ostcnditur.
fidci effcctibus prolalis in

Mox

variis ejusdeni

mcdium,

alios

quoquc non-

nuUos

locos codcni

modo sumcndos

probat.

CXIX. Ad cxtremum
feslent
,

ut Chrisllanos se

non esse mani-

negant
:

in

Christum esse crodendum, dicenlcs


,

Qui in me credit, non credit in me scd me misil*. Ilanc ego expectabam confessicncm, quid mc qaibusdam ambagibus ludebatis? Sciebam
scriptum esse
in

eum

qui

Joan. 1,1.

Rom,

i,

i,

'

a Cor. xni, i3.

Joan.

xii,

44-

i5.

'2uS

S.

AiMBWOSlI
:

mihi adversum geutiles esse contentionem sed illi converluntur, vos non converlimini. lUi si credant, salvuni vos perdidistis acccplum ; et nec cepest sacramenlum
:

tum

iortasse, sed fictum.


est in
,

eum qui me misit. Sed videle quid sequatur, et videte sic quemadmodum se Dei Filius vult videri; scquitur enim Et qui videt me, videt eum qui mo misil*,hoc estquia Paler vidclur in Fiiio. Exposuit
, :

GXX. Scriplum sed in me credit

inquiunt

Qui

in

me credit non
,

igitur id

quod ante

pr.Temisit, quia ille credit in

Filium,
,

qui confitetur et Palrem.

Nam

qni Filiiim nescit


,

nec Pa-

Irem novit
bet
:

omnis enim qui ncgat Filium


est

nec Palrcm ha

qui confiletnr Filium, ct Filiuin, et Patrem haLet.

CXXI. Quid
id

crgo

Non
in

credit in
in

quod

corporaliler cernilis,
videtis
:

non

modo, quem
credendum
ait
:

non enim

me? Non in hominem tanUmi' hominem tanlummodo

asseruit,

sed ut credas quia Jesus Christus

ipse est Dei Filius et

A me

ipso
el

pium quod
:

homo. Proptcr quod et utrumque non veni^;et alibi Ego sum princiloquor vobis^ Qunsi homo, a se non ve:

nit

quasi Dei Filius


o

non ex homine principium habet


Principium quod el loquor vobis
, :

sed sum, inquit, ipsc

neque humaiia, sed divina sunt quas locutus sum. CXXII. Neque enim fas cst crederc quod negaverit in se essc credendum cum ipse dixerit Ut omnis qui crcin tenebris non maneat^; et alibi Htec est dit in me ut omnis qui vi enim voluutas Palrls mci (jui me misit
,
: ,
: ,

dct Filium et credit in


:
ft

eum, habcat vitam


,

aelernam'';

ct alibi

Credilis in

Deuin

el in

me

credilc*.t
,

CXXIII. Nemo ergo Filium

sinc Patre accipial

quia

Filium legimus. Ihibot Palrem Filius, sed non tempora'

Joon.
V!,

XII, ^5.

lii.

>

IJ. vii, i8.


I.

--^Ii.

v;ii..

i5.

<

IJ.

.\ii,

/iG.

Id

4o.

"^

MV,

DR

FIDF.,

Lin.

V.

2yf)
,

lem, non ex passlone


tia.

Generationem
:

legi,

non ex conceptione non ex granon legi conceptionem. Et Pater


:

dicit

Genui';

non dich

Creavi

et Filius

non Crca-

lorem suiim
tionis
,

Deum secnndum

icternitalem divinte genera-

sed Patrem nominat,

nunc nunc unltalcm sibi Divlnitatis cnra Dco Palre vlndicnns nunc rragilllatcra humanac carnis assumcns nunc doctrlnam suam se non habere, nunc voluntatem suam se non quaerere nunc tesliraoex persona hominis
,

CXXIV. So quoquc nnnc


Dei majcslate significat
:

in

niura

suum verum non


ipse dixit
:

esse,

nunc verum

esse significans.

Nam

Si ego

testimonium pcrhibeo de
est verura^.

me
,

ipso,

Dtcstimonium
ribus ait
:

meum

non

Et ipse In posterio-

Elsi

ego testimonium perhibeo de

me verum

est teslimonium

meum''.
igilur

CXXV. Quomodo
luum, Domine Jesu
sltus
,
.

non

est

verum testimonium
me-

cui qui credidit, in cruce llcel po-

ct inter confessi sceleris suppliclu constltulus,

rlta latronis exuit,

praemia innocentis emeruit''?


,

CXX\
oculos",

I.

Deceptus est ergo Paulus

qui ideo reccpit


,

qiila

credldit; quos amiserat

antequam

cre-

deret?

CXXVII.
lili;ie

Erravlt-ne etiam Jesus Nave

ccelestls agnovit^?

vioit,

dignus qui

fidel

qni dncem miSed posteaquara credldit, slatlm praelio triumpharet. Denique non
,

aeratas acies in bella produxit,


,

nec ariele, cpeterisque tor-

menlorum machinis sed tubarum septem sacsrdolallum sono murornm hostilliim sepa dcposult'. Ila bellum immane conlccil tubae clangor ct iniMla sacerdolis. CXXVlil. Yidit hoc merclrix, et qiTre in excidio civi,
,

talis

remcdla despcraret
II,
'

salutis, quia fides vicerat, signa

Psal.

7.

Joan. v, 5i.

Id.
i!S.

vm,

i4-

<

Lm'.

x"*^'".

4> et

seqq.

Arl. ix, iS.

Jo^ue. v,

Id. vi,

9.0.

23o
fidei

S.

AWBROSII

alque \exllla Dominica; passionis allollens, coccura

in fcncslra ligavit'; ut specfes cruoris myslici quae foret

mundum
sionis

redemptura, vcrnarct.

Ila foris

Jesu

nomen

fuit

prrelianlibus advicloriam, inlus species Dominicae pas-

pcriclilanlibus ad salulem. Lnde quia inlellexit Rahab ccelesle myslerium dicit Dominus in Psalmo Memorero Raiiab etBabylonis scienlium me^ CXXIX. Quomodo ergo non est verum testimonium tuum Domine, nisi secundum fragilitatera hoininum? Omnis enim iiomo mendax'. GXXX. Denique ut secundum hominem dixisse se det
,
: ,

moustraret,
perhibet de

ait

'i

me\ Verum

,
;

Qui misit me Palcr, ipse teslimonium autem est testimonium secun-

dum

Divinitatem sicut ipse ait : Et verum est teslimonium meum quia scio unde veni et quo vado vos autem nescitis unde veni et quo vado. Vos secundum carnem judicatis^ Non ergo secundum Divinitalem, scd seciradum homlnem judicant qui putaut Christo les,
:

lificaudi scientiam defuisse.


Qui audis credit in me, non Qui misil me Pater ipsc mihi mandatum dedit^; didicisti quo id putes esse referendum. Denique mandatum quod esset, oslendit dicens :Poiio
:

CXXXI. Ergo cum


me;
ct
:

credit in

animara
a

meam

ul ilorum
a

me, sed ego pono eam

sumam illam. Nemo toUit caqi me ipso. ' ^ ides ideo dictum,
:

ut ostenderet iiberam sibi ponendae ac resumendae animac

potestatem, sicut ipse dixit


,

Potestatem habeo ponendi

cam et poteslatem habco iterum suraendi cam.llQC mandatum accepi a Patre meo\ CXXXII. Sive igitur mandatum; sive, ut aliqui latini coJosoe.
II,

18.

Psal. lxxxvi, 4.

44

'

Iil.

c\r,
4g.

2.

IbiJ.

i4

i5,

'

Joan.
X
,

riii, 18. 17.

Jd. XII,

et

Id.

Ibid. 18.

DE flDE,
cllces

Lin.

V.

2^1

habent, pmccepliim

non uliqne sccundum Divini-

laleui, sed

secunduni incarnalionem datur, ad subeundas

vicloriam passionis.

CAPLT
Quod
ad
Chvlslus le^atur
niliil

XI. hoc referendum

se lofjul,

Ipsius liumanitalem.

Quomodo etiam secundum


esse

Divinilatem audire ac videre Patrem recte dicatur,


exposito
,

Dei Fiiium creaturam non

multis coa-

CXXXIII. An vero
et praescriptam agcndi

in

hanc humilitatem Dei Filiuni


:

deducemus, ut nisi quae audlerit, faccre aut loqui nesciat


loquendique
est
:

ei

pulemus
ipso
ita

esse mciilocii-

suram; quia scriptum


tus; et iufra
:

Ex me

non sum

SiciU dixit inihi Pater,


,

loquor'?
ri-

Scd ad obedientiam carnis aut ad fidem unitatis ista ferantur. Plorique enim doctiores et audire Filium,
dicere aliquid Filio
turte;

ct
lui-

Patrem accipiunt per unitatem

quod enim per unitatem


velle
,

voluntatis uovit Fihus Pa-

trem

videtur audisse.
officium corporale, sed arbitriuQi
;

CXXXIV. Unde non


rum
tatis

indissociabilecooperationisdeclaratur
hic

neque enimvcrbo-

ahquem

significat

auditum

sed unitatem

vohm-

atque virtulis, qurc et in Patre est ct in Filio.


alio

Qnam
:

ctiam in Spiritu sancto esse memoravit

loco, dicens

Non enim

loquetur a se

sed quaecumque audit loqueloquiliir,

stur^;

ut

adverteremus quia quidquid Spiritus

Joan, xn, 49, 5o,

Joan. xvi, i5.

232
loqniliir ol Filins ct
:

S.

AMBROSII
^'iliiis
,

cl c|ni(lqnicl loqiiifnr

loqnilur

Paler; qnia una scntcnlia

ct opcralio Trinitalis esl.

Sicnl enim Paler videlnr in Filio, non uliqnc specic corporali


,

scd unilalc Divinilatis;

ila

cliam Paler loqnilur

in Filio,

non lcmporali voce, ncc corporali sono, sed


Dcni(|ue
:

0])cri5 unilale.

cnm
et

dixissct

Patcr qni in
,

me

smanct,
cil'
;

ipsc lofjiiilnr
adilidit
:

opcra c\ux cgo lacio


,

ipse fa-

Crcdilc niihi

qula ego in Palre, et

Patcr

in uie est.

Alioqnin proplcr opera ipsa credile''.

CXXXV.
rum
Dco

Ilic intellectus cst


:

nosler secunduni divina-

scriem Scrij)turarum

Arriani auleni qui nolnnt de

aeslimarc quae digna sunt, vcl aplo suis merilis con;

iutcnlur excmplo, ne totum carnalilcr credanl

cum
:

ipsi

palris sui diaboli opera incorporalitervideant. Sicut de eo-

rnm

consorlibus Judicis

Dominus

declaravit dicens
,

Vos

;,quod vidislis palrcm veslrnm racienlem

facilis^;

cum

uliqne non qnia diabolum opcranlcm viderint, sed qula


arl)ilria cjns iecerint,

arguaniur, invisibililer in his secun-

dum

iniquilalcm suam diabolo operanle pcccalum. IIoc


insipientiam posuimus per-

secnndum Apostolum propter fidornm\

CXXXVI.
Palcr maneat

Cielerum

satis

probatum

est

Scrlplurarum
a Palre
aliis

excmplis unilatem majestalis perlincre divinac, qnod ct


in Fiiio
;

ct ca cjuac loquilur Filius

vidcatur audisse. Lnilalcm asitcm majestalis cjuibns

possumus

inlclligcre,

quam quod eadcm

Palri
dici

ct Filio
,

dcfcrunlur? iNam quid praecellenlius potest

quam
^

quod Aposlohis dixlt

Dominum

majestalis crucifixnm

CXXX\II.

Flllns ergo est et

Dcus majestatis,

et

Do:

minus majestatis; sed non crealuris subjecta majestas

non crgo crealura


Joan. XIV, 10.

Filins.
Ilii>].
1

1,

12.

> Id. viii,

38.

Tim, ni,

9.

'

Cor.

II,

8.

T)E

FIDF.,

I,in.

V.

2.j3

CXXXVIII.
oninis

Filiiis

palcrna; est
dissimilis

imngo snbstanliai
supcrnoe
:

'

anlcm crealnra

snbstanliae

sod non dissimilis Dci Palris Filius


Filius.

non

ergo' creatura

CXXXIX.
a3(|ualem

Fillus
:

non rapinam arbilratus

est esse se
,

Dco^
:

sed nulla crealura a^qualis

Deo

aeqnalis

aulcm

Filins

non crgo creatura Filius.


crcalura mutabilis
:

CXL. Onmis
Dci Filius
:

sed non mulabilis

non ergo crealura Dei

Filius.

CXLI. Omnis crealura accidenlia ct boni et mali recipit suae capacitatc nalurjc, cadcmque deeessionem sentit Dei autcm Filio niliil polcst cx cjus Divinitale vel decedcre vel accedere non crgo creatura Dei Filius. CXLII. Omnc opus suum addiicetDeus in judicinm', sed Dei Filius non adducilur in judicium; quia ipsc judi:

cat

non crgo crcalnra Dci

Filius.
di-

CXLIII. Poslremo nt nnilalem inlelilgas, de ovibus


ccns Salvalor
:

Patcr
polcst
r

manu mca. quod dcdit mibi majus omnibus est, et ncmo rapcre de manu Palris mei. Ego et Pater unum

Nullus, inquit, rapit eas de


,

sumus'.

CXLIV.

Sic vivificat Fiilus


et

ut Pater
sic

Sicut enim

Paler suscilat morluos


vult, vivificat^
scrvat Fillus
,

vivificat;

et Filius
:

qnos conquo-

Sic suscllat Filius, ut Patcr

sic
,

nt Patcr.

Qui non impar

est gralia

modo impar

estpotcstate? Sic etiam non perdilFilius, ut

Paler. Et ideo ne quis vcl duos dcos crederet.vel discrc-

tioncm potcstatis inducerct


dlxit

unum

se esse

cnm

Patrc

Id

qucmadrnodum
est.

polesl dicere creatura?


-

Non

ergo

crcatnra Dei Filius

CXLV. Non idem


'

est

regnare

el servire
i;i.

Christus anJoan. x, 29, 00.

Hebr.
5

i,

3.

Pliilip.

u, 6.

'

Eccle. xii,

<

Id, V, 21.

234

S.

AMBRCSII

tem

et

rcx est cL

filiiis

regis

Filius.
Filifis,

Omnis

auleni crealura servil; sed


filios
:

qni ex scrvis

non ergo servus cst Del non servit Dei Dei facit non ergo creatura
;

Dei Filius.

CAPLT

XII.

Siiperiora conflrmat ex parabola divilis

ad quceren-

dum

sibi

regnum

proficiscentis
,

ostenditque cuni

reiinam tradat Patri lilius ad contumeliam non accipiendum , sl omnia liuic subjicere Pater dicatur.

Nos

hic esse C/iristi

regnum,

et

in Cliristi regno; fu-

turos atiquando in regno Dei, ubi re^nal ex (equo


tota Trinitas.

CXLVI. DiviNE

itaque illam parabolam induxit divitis',

qui in regioncm longinquam profecUis est accipere reg-

num
tatis

et reverti,

se

ipsum secundum subslanliam Divini-

incorporalionisque describens. Ipse enim dives sc,

lactus est;

cundum plenitudinem Divinitatls qui pro nobis paupcr cum dives esset et rex aalernus etfeterno regc progenilus peregre profectus secundum corporis susccp,
:

lionem; quia vias hominis tanquam

iter

ingressus aliesibi pararet

num

venit in

hunc mundum,

ut

regnum

ex

uobis.

CXLVII. Yenit ergo Jcsus


cipere de nobis
est^.
B
,

in
:

hanc terram regnum ac

quibus

ait

Regnum

Doi inlra vos

Hoc

quod

Patri

regnum quod Christus accopit, hocesl, tradidit. Nam quomodo regnum accepit, qui
est
i:.

Luc. XIX,

Id. XVII, 21.

DC
erat rex scmpilernus?

r.DJ',

I,IR.

V.

a35

Venit ergo Filius hominis acci'.

pcre regnum,

at reverli
:

Noluerunt

Juda^i, de quibus ait

Illi

qui noluerunt

eum suscipere me regnare suIlle

per se

adflucite et interficite eos^.

CXLVIII. Sequamur Scripturarum ordinem,


venit,

qui

regnum Dco
et
sit

Patri tradet

et

cum

tradiderit regsibi

num, tunc
omnia; ut

ipse subjectus erit

ei,

qui

subjecit

Deus omnia

et in

omnibus^
; :

Si ut Filius

hominis regnum accepit Dei Filius

ut Filius utique hosi

minis eliam traditurus est, quod accepit

ut Filius lio,

minis tradit, ergo et ut Filius hominis subjectionem

utique per conditionem carnis, non per majestatem Divinitalis


,

agnoscit.

Fjt tu ad conlumeliam objicis, quod ei subjeomnia Deus; cum audias quod regnum Filius hominis Deo tradat, et ut in superioribus diximus libris*,

CXLIX.

cerit

legeris

Nemo

venit ad

me,

nisi

Pater altraxerit eum,

ct ego resuscitabo

enm

iu novisirao

die*?

Si littcram

sequamur, vide magis alquc adverte unitalem honorificentias


:

et Patcr subjecit Filio, et Filius Patri tradit.

Dic

quid

sit

amplius traherc, an resuscitare? Nonne secun-

dum morem hominum


suscitantis
?

ministerium trahentis, potestas est


ad Patrem trahit, et Palcr ad Fa-

Sed
;

et Filius
et

Filium trahit

Filius suscitat, et Pater suscitat.

cessant sacrilegoe
testalis est.

commenta

discretionis,

ubi unitas po-

CL. Tradat igitur Patri regnum


perit Christo

suum

Filius?

Non

dc-

regnum quod tradit, sed proficit. Nos sunius regnum, quia nobis dictum est Piegnum Dei intra vos est". Et sumus regnum Christi ante, postea Palris quia scriptum est Nemo venit ad Patrem, nisi per
:

'

Lac.

xn,

12.

'

Ibid, 37.

lib. 2, cap. 4'

Joan. ti, 44-

'

Cor. xt a^-aS.

TiJc

Siip.

^^uc. xvii, 21.

?.3G

S.

AMBnOSII
,

me*.
Patris

Cuin
:

in via

snm

Chrisli

snm

cum
et

porvencre,

sum

scd ubique por Chrislnm,

ubique sub

Chrislo.

CLI.

Bonnm
sit,

cst in

regno Chrlsti esse, ut Chrislus no:

biscum

ad consummationcm
:

Chrislo

Hus\
lus

Ecce ego vobiscum sum usque mundi^ Scd mcHus est esse cum Dissolvi enim et cum Chrislo esse mullo meCum in hoc mundo sub pcccalo sumus Chris-

sicut

i])se ait

nobiscum

esl; ut per unius


si

obcdientiam
luijns
nit
:
:

jusli consli,

luantur multi'. Et
incipiam esse
ct

peccatum

cum

Christo. Denique

mundi evascro Veniam iterum,

assuniam vos ad mc;


,

et infra

Yolo ut ubi ego

sum

et isti sinl

mccum^
et

CLII. Ergo nunc sub

rcgno Christi sumus

dum

in

nondum Ibrma cxuimur servi, quam ille cum se exinanivissct, acccpit cum vero gloriam ejns viderimus, quam habuit priusquam mundns essct, crimus
corpore versamur,
:

in

regno Dei

in

quo Palriurchic simt

ct

Prophetie
,

de

quibus scriptum est:


>

Cum

videritis
in

Abraham
;

Isaac et

Jacob,
CLIII.

et

omncs Prophelas
in Filii

regno Dci

ut

jam
in

ple-

niore Dei cognitione poliamur.

Sed

rcgno

ct

Patcr rcgnat, et

regno

I^alris Filius

regnat; qnia Paler in FiHo, et in Palre FiFilius, liabilal et Pater


;

lius

ct in

quo habilat

et in
:

quo

Ego et Paler ad eum vcnicmus, ct apud eum mansioncm lacicmus'. Ergo sicut una domus, ila et unura regnum. Eo usquc autem unum Palris clFilii rcgnum cst, ut quod FiHus Iradit, Palcr accipiat et quod Paler accipit, FiHus non amiltat. Ergo in uno regno unitas potcstatis est.
habitat Pater, habitat ct Filius, sicut ipse ait

Joan. x!v, G.

MaUh.

xxviii, so.
,

'

Philip.
Liic.

i,

25. aS.

<

Rom.
.Toan.

V, 19.

Joan. XIV, 3.

'

Id. xvti

T(.

xm,

MV,

23,

DE FIUE,

LIU.

V.

287
FiliunKjuc
se-

Nemo
ccrnat.

igiliir

Divinitatcm

inter

Palrcni

CAPLT
Qucc
Cliristl subjeciio sit
,

XIII.

qucvsiturus
,

ubi suhjectiones

varias proposuit ac rcjccit

^Jposlolicuvi tcxtum per-

currit; v.ndc impiain exploclit hccrclicorum hac dc rc

opinioncm.

Subjecttonem quce futura


;

si<^nificatur,

Divinilatis esse 7ion posse

cum

inter Patretn el I i-

lium voluntalis summa scmpcr fuerit concordia. Etiam eidcm Filio secundum Divinilatem vcre

omnia
dici
,

subjccta cssc

at

nondum

subjecta hoc scnsu

quod cjus mandalis non pareant omncs homincs : tjui poslquam illis facrinl subditi, lum Christus in hissubjicictur , ct Patris

opus pcrfcctum

cril.

CLIV. Quoi)
est,

si

Palri et Filio

unum Dernomen
sit

et jus

cum Deus

vcrus, et rcx sempitcrnus

eliam Dei

Filius;

non utique secundum Divinitalem subjectus cst Dei Filius. Subjectum ilaque, imperalor Auguste, quemadmodum debeamus accipere, consideremus. CL\ Quomodo enim subjeclus Dei Filius ? Lt crca.

tura vanilati?

Sed impium

est

de Divinitatis substanlia

lale aliquid aestimarc.

GLVI. An qucmadmodum creatura omnis Dei


quia seque scriplum est

Filio

Omnia

subjecisti sub pedibus

ejus' ?

Scd non Cbristus

sibi ipse

subjectus
,

est.
:

CLYII.
>

Au quemadmodum

mulier viro

sicut Jcgiuuis

Pial. Yiu, S.

238
Mulieres

S.

AMBROSII
;

virls suis subjeclcTD sinl'

el alibi

Mulier iu

silenlio discat ciira

sum
parare.

est vel Patri

omni subjectione ^? Sed sacrilcvel Dei Filio mulierem comvirura


,

CLVIII.
eslote

An queraadmodum
buraanoc

Pclrus dixit
'

Subjecli

orani

crcalura'

Nec

sic

ulique

Chrislus,

CLIX. Vel queraadmodnm Paulns


in

scrinsit
'

Deo

et

Patri subjecti invicem in tlmorc Christi

Sed ncque

suo, neque in alterius Chrisli limore subjcclus est Fi,

lius

quia unus est Chrislus.

considerale, quiaPalri subjecti sumus,

Quorum verborum vim dum eliam Chrisintclh"gimus?

tum veremur. CLX. Quomodo ergo suljjectum

Totum
hac,

Aposlolicum caput recenseamus; ut nihil videalur fraude


subtraclum, aut obreptione praestriclum

Si in
,

inquit

vita

tantum

in Christo sperantes

rabiliores

snmus omnibns hominibus.

Si

sumus miseautem Chrislus


'.

resurrexit a mortuis primitiaa doraiienlium

^ idetis

quoniam de resurrectione Christi tractata estdisputatio. CLXI. QuDniam sicut pcr unum hominem, inquit, mors, ct per hominem resurrectio mortuorum. Sicot cnim in Adam omncs moriuntur, ita et iu Chrislo oranes

vivificabunlur.
mltice Christus
:

Lnusquisque aulcm

in

suo ordine,

pri-

Dcinde

hi qui suntChristi, qni in

adven-

lum ejus crediderunt. Deinde fmis, cum tradidcrit regnum Deo et Patri cum evacuaverit omnem princijpatum, et potestatem et virtutem. Oporlet enim illum re'Tnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus. KjNovissime autem inimica destruetur mors; omnia enim subjecit sub pedibus ejus. Cum autem dicat :Omuia
,
I

Lplies. T, 2.
5 1

>

Tiin.

ii,

ii

'

Pelr. u,

i5.

Kphcs.

t, 21.

Cor. XV,

19,

28.

DE

1'IDE,

LIB.

V.

2^9

siibjecta siinl ei, sine dubio prt-eter

enm

qni snbjecit

ci

omnia.

Cum

anlem snbjecta
illi,

ilji

fuerint

omnia,lnncet

ipse Filins snbjectns erit

qni sibi subjecit omnia; nt

sitDeus omnia

in

omnibns'.
:

idcm Apostoltis

dixit

Quod etiam ad Hebrocos Nunc antem nondnm videmus

omnia
ricm

illi

esse subjccta^

Acccpimus Apostolicae

sc-

lcclionis.

CLXIl. Qnomodo
ct Marcionittc dicunt

igllnr

subjectum dicimus?
hoec fntnra
sit

Sabelliaiii

quod

Chrisli ad

Denm

Patreui snbjectio

ut in

Palrem

Filius refnndatnr. Si crgo

ea erit Verbi snbjeclio,

ut resolvatnr in

Patrem Dens
Deus omnia non
:

Yerbnm
snnt
et in
,

ergo et fjnoDCumqne Palri Filioqnc subjecla


et

in

Patrem

Filinm resolventnr

nt

sit

omnibns

creaturis.

Sed absnrdum

est

dicere

igitur per

rcfusionem snbjeclio. Ah"a sunt enim quae subjl:

ciuntur, ea nliqne qnae crcata snnt


snbjeclio.
preles.

et alins

cni

fit

iUa

Conlicescant

itaqne

saevce

refusionis

inter-

CLXIII. Atque ntinam


resolubile Dci

et

illi

taccrent, qni qnoniam

Verbum

Deiqne sapientiam probare non

possunt, infirmitatem Divinitati subjectionis ascribnnt,


dicentes quia scriptnm est
rint
:

Cnm

aulem snbjecta

illi

fuc-

omnia, Innc

et ipse Filius snbjcctus crit illi'.


igltiu'

CLXIV. Vidcmus
non
est,
est snbjectus

qnla

nondnm subjcctum,
:

scd

subjiciendum essc Scriptura commcmorat

ergo nunc

Deo

Patri Filius. In

quo

igltur Filium

subjcctum fore

dicitis ?

Si in Divinitale;
:

nec inobediens

quia non est a Patre discors

ncc snbjectns, quia

non

est servus, sed unlcus proprio Palri Filius.

Denique

cnm ccelum

crcaret, lerram conderet, et polestalcm exer-

cebat el charltatem. Nulla igitur scrviHs in Christi Divi'

Cor. XV, 21-2S.

'

Hebr, n,

8.

Cor. xv, 28.

2^0
nilale

S.

ASIBROSII

snbjeclio.

Si

autem

nuUa subjcclio

volunlas

libera est.

CLW
cum

Quod

si

cam subjectionem
:

j)ulant Filii, quia

ejus voluntate onniia Taciat Pater

discant hoc ipsum

csse individuae potestalis


tatis est, qure

argumentum

quia unilas volun-

non

ccepit ex

tempore, sed erat sempcr.


,

non utique tempocnim per naturam subjiceretur, scuipcr subjccUis manerct cum vero subjicieuralis

Lbi aulem unitas perpelua volunlalis


subjsclionis infirmitas. Si

dus dicalur

in

temporc, dispensationis ergo susceplac,


;

non perpeluae

infiriuilalls crit ilLi subjeclio

maxime cum
j)ro

sompitcrna Dei virlus non possit statum mularc


Filius aliquando mutabitur, ut
:

lcm-

poro, nec Deo Palri cx lcmporc jus polcstatis accidere.

I\am

si

secundimi Divinisi

tatem subjiciatur
poterit
,

crgo el Dcus Pater,

aliquando phis

ut subjcctum
interiui

Lumi

nunc

sccuudum Divinilalem habcal Fiminus possc secundum inlerpretalioFilius, ut pos

ncm vcslram ncccsse cst aeslimctur. CLX\ L Quid aulem culpae commcruit
lca secundumDivinitatemsubjici

possecredalur?Numquid
Patris sedcre praerlpuil,

sccundum carncm ad dcxleram


vit?

ct invito Patrc, sibi praerogativam

paterni solii vindicaei,

Scd

ipse

ait

Omnia

quae pLicila sunt

lacio

sempcr'. Ergo si cur subjicietur qui anlc subjectus non erat? CLXVIL Videamus ilaque nc non Divinilalis
in
fiat

oninibus Patri complacet Filius,

illa,

scd

noslra

in

Chrisii

llmorc subjcctio, plena gratia),

ct plcna mysleril.

Itaque rursus A|)ostolica verba pen,

damus.
Ti

Cum

aulem subjccla inqult,


ci
,

iUi

fuerintomnia

tunc el ipse subjectus crit


ut
sit

qui sibi subjecit


n

omnia

))

Deus omnia

et

in
cl

omnibus.

Ergo quid

dicis ?

INunc subjccla nou sunt


'

omnia

Non

subjccli Sanclo-

Joaii. VIII, J.

DK

lil>i;,

LIB.

V.

24

rnm

cliori?

non Angoli, qui


(jui

in lerris posito

mliiislraLaiU'?

non Archangeli,

cliam ad Mariam advcnlns Dominici

pracnunlii millcbanliir'?

non omnis

mililia coclcslis?
cl

non
ct

Chernbim

et

Scraphim, non Throni

Dominaliones

Poleslalcs, quae veneranlur ct laudanl?

CLXVllI. Quomodo ergo quemadmodum ipscDominus

subjecla erunl? Sic uli(juc


dixit
:

Tolhle jngum mciun

super vos';non enim indomiti jiigum porlant, sed huipsis

miics atque mansueti. Hiec est plane ncc


vihs, sed gloriosa subjectio;

hominibtis

Ut

in

nominc Jcsu omne


Inrernorum
:

genu curvelur cccleslium,


est Dei Palris\ Ideo

cl lcrrcslrinm, ct

ct omnis lingna confilcalur quia

Dominus Jcsus

in gloria

autcm ante subjecla non crant


ccrvico portabant.

omnia, quia nondum rcccperant sapicnliam Dci, nondum


habile

jugum Verbi meatis quaJam


,

Quolqnot autcm

sicut scriptum cst,


filios
:

reccperunt eum,

dedit eis polcslatcm

Dci

ficri*.

CLXIX.

Dicet aHc|uis

Ergo jam suLjcctus

ost Chrisin

lus; quia plurimi crcdidcrunt?


cis est Chri^li

Minime; quia non

pausi

subjectio, sed in omnibus. Sicut enim

in

me

concuplscal adhuc caro adversus piritiun, spirilus


,

aulem adversus carncm, non vidcor esse subjecius


ex partc slm subdilus
:

ct si

ita

quia omnis Ecclcsia


disscnlit

uniun
,

corpus

cst Christi,

qunndiu genus

humanum

Chrislum dividimus.

Nondum

ergo subjectus cst Chrislus,

cujus non sunt adhuc uicmbra subjecla.

Cum
:

autcm luclunc etipfc

rimus non ninlla mcmbra, sed unus spiritus


subjeclus
erit
;

ut pcr ipsius subjeclioncm

sit

Dcus omnia

et in omnibus.

CLXX.
ila

Sicnt autem

nondum
cst
2G.

subjcclus est Chrislus


;

nondum perfeclum
Malth.
IV.

opus Palris

quia dixit Fihus

'

11.
1,

12.

Luc.

1,

'

Mallti. xi, 29.

<

Pliilij.

u. 10,

11.

Juan.

LIX.

iG

42
:

8.

AMBROSII

Dei

Meiis cibus est

iit

faciain

volunlatem Palris mei qui


*,
,

uio misit, et perficiam opus ejus

Quid
in

igilur quasstio-

nis est, quia in


cst

me erit Filii subjeclio


sum
facio Patris, ipse
est injuria ista,

quo imperfectum

opus Palris; quia non

ipse perfeclus?

Ergo qui

imperfectum opus

Filium facio csse subDivinitalis est progratiic.

jcctum? Sed non

sed gralia; quia in eo

quod subjicimur, noster ulique non


fcclus; ut subjiciamur Legi
,

subjiciamur
,

Quo-

niam ante,

sicut ipse

dixit

Aposlobis

sapientia carnis
erat

inimica erat in

Deum;Lrgi enim non

subdila^:

nunc autem jam per

Ghrisli est subdtla passionem.

CAPUT XIV.
Proscqmtur cmptam difp,atdtateni, et Cliristum non nlsl secundum carncm subjectum docct : sed ipsum dum earnc subjiceretur privbuisse tamen sio^na Divinitatis. liepugnare ut secundum kanc subj iciatur : hu,

nianitatem vcro
ditani esse
,

quam

adoptavit

ila in nobis

sub-

quo pacto in eadcm ejus Jiumanitate


nostra.

exaltatur

et

Denique quando futura


,

sit

eadeni

illa Ckristi subjcctio

expUcatur.

CLXXL Et
divinitus

tamen ne quis calumnlelur


erit

videtc quid

inspirans Scriptura praecaverit; ostendit

enim

nobis in

quo subjectus

Dco Christus

dum
:

docet in

quo

sibi

universa subjccerit. Ideoque dicit

Nunc autem

non videmus omnia ei subjecta'. Nam paulominus quam Angclos minoratum vidimus Jcsum propter passioncm

Joan

IV, 5i.

~-

'

Nom.

viii, 7.

'

Ilebr,

11,

8.

DE FiDK,

LIB.

V.

43

morlis. Ostcndit ilaqae ininorcm faclnm in carnis suscoj)lione.

Quid

igitur

impedit quin etiam subjeclionem


,

in

carnis susceplionc siguificct nia,

pcrquam

subjiclct sibi

om-

dum
,

iu ipsa Palri

Deo

est ipse

subjectus?
:

CLXXII.

Gonsideremus ilaquc cjus subjeclionem


mcus,
si vis,
,

Pater

inquit,

Iransfer calicem
fua fiat'.

verum non meavoluntale scd


assumplioncm

hunc a nic Erso secundum


:

liumanicnatur.-c
:

eril illa subjcclio

quia

si-

cutlegimus Specie invenlus lU

homo

humiliavit semel-

ipsum, factus obediens usquc ad mortcra^. Subjcclio


ulique obedientioD cst, obedienlia mortis, inors assumptionis
jectlo.

humanas

assumptionis crgo humanac crit

illa

sub-

Nequaquam

igltur Divinilatis infirmitas, sed dis-

pensalio ista plelatis cst.

CLXXIII. Vide quam non tlmeam eorum proposilioIUi objiciunt subjiciendum Patri Deo cgo lego Mariae subditum malri; quia scriptuni est de Josepli et
ncs.
,

Maria

Et eratsubditus ilHs\ wAut

sl

hoc putant, dicaut

quia hominibus erat subjccta Dlvinitas.

CLXXIV.
lur, cul

I\on igilur praejudicet quia subjectus dici-

clfixusasserltur,

non prcejudicat, quia servus legitur, qula crumorluus pracdicalur. Qui cmrjmorcrelur,

vivebat

cum
;

subjiceretur, regnabat

cum

sepelirclur

resuscilabat
allas se

ac jubjectum se poleslall prasbebat humann",


majestalis declarabat aeternK. Erat sub

Dominum

judice, et ad dcxtcram Del solium sibi judcx pcrpeluus


vindicabat. Scriptum est denlque :

Amodo

vidcbitis Fi-

llum hominis sedenlem ad

dexteram

virlutis

Dei,

et

vcnlenlem

In

nublbus coeli". Vapulabat


:

a JudaBls,

im-

pcrabat Angells

ham
64.

supra

natus cxMarlasubLege crat, ante AbraLegem crat^ In cruce vcncrandus natura


:

Luc.

x\ii, 42-

Philip.

11,

S.

Luc.

II,

5i,

MaUh.
i6.

,\xm,

'

Galal. v, 4

<i44

S-

AMBROSII

denlque
geli'.

sol retugll, terra

conlremait

ccnlicuerunt An-

Cujus ijiilur passioncui elemenla videre timuerunt, hujus generatiouem videre poluerunt? Et in qno subjectionem corporis non tulerunt, in eo subjeclionem naturac
venerabilis sustinebunt?

CLXXV. Sed cum


lus.

unius nalurffi sint Palcr et Filiu3


sibi ipse
,

et Spiritus sanctus, ulirjue non erit Pater

subjec-

Et ideo non

erit in

eo subjectus Filius

in

qno cuni

Patre

unum

est

ne per unilatem Divinilatis videatur ct


illa

Pater Filio esse subjectus. Ergo sicut in


vinitatis pleniludo,

cruce non Di:

sed nostra fragililas erat subdila


erit Filius Palri
,

ila

etiam postca subjectus

in

noslnc utique
,

parlicipatione naturas; ut snbjectis carnis illecebris


,
;

non

diviiiaesintcordi, non ambitio non voluptas sed orania nobis Deus '^it, si per omnia quantum capcre possumus
,

ad ejus imaginem
sivit a

similitudinemque vivamus.
igitur bcneficiura tran-

CLXXVl. Ad communitatem
specie
;

qui.: in

sua carne naturam lotius bumance

carnis edomuit. Et ideo juxla

Aposlolum :Sicut porta,

vimus imaginem hujus


hujus ca;iestis\

lerreni

portemus

et

imaginem
hoc

Quod
:

ulique

nisi

per interiorem homi,

nem nou
cst

potest evenirc. Deponenles igilnr universa

illa

quRj legimus

<'Iram, animosilatem, blasphcmiam,


cst :

turpiloquium'; et sicut intra dictum

Expolianles

nos vcterera homincra cura actibus suis, iiiduamus no-

vum

qui renovatur in agnitionem

secunduni imagioera

ejus, qui creavit

eum\
,

quia cura dlcit :'(Ltsit Deus Deo Palre non separct ct Chrislum ipse ad Coiossenscs dicit : Lbi nou mascuhis, inquit, ct fccmina, Judccus et Gr.-ecus, Barbams ct Scytha,

CLXXVn.
et in
,

Et ut scires

omnia

omnibus

'

Maltli. xxvii,
!

Ji.

'1 Cor. xv,

.\(j.

Ctiloss.

m,

8.

<

IbiJ.

1-1

nK FiDK,
j>servus ct liber
:

iin.
iii

V.

a/|5

sed omnia ct

omnibus Chriilns'.

Ergo etiam ad Corinthios dicens

.*

Ut

sit

in

omnibus^,

et

unilalem

cl cT(iua!itatcm

Deus omnia ct cum Doo Paila

Ire
lur.

complexus
Et
in

cst Christi; quia

nec

Palre Filius scpara,

siiniliter sicut

Pater omnia cl in omnibus

omnia
lus

omnibus
in

eliani Christus operalur. Si

ergo Chrisia

quoque

omnibus omnia operatur% non utiqne


est in nobis,
,

Divinilalis majestatc subjectus est, sed in nohis.

Quomodo

aulem subjectus
Angelis faclus est

nisi

eo

modo quo minor

in corporis scilicet
el

sacramento? In eo

enim nondum subjecla

omnia videbantur, quoe crealori

suo a principio sui uliquc servicbant.

CLXXVIII. Quod

si

quaesieris

quemadmodum
:

sit

sub-

jeclus in nohis, ipse ostendit dicens


et vcnislis

In carcere

cram,

ad

me

enirn uni iiorum

infirmus eram et visitaslis me. Quod minimorum fecistis, milii fecislis".


,

Infirmum audis,
moveris
;

ct

non movcrls

subjcclum audis

et

cum

In

eo infirmus, in quo subjectus, in quo


cst.

peccatum atque malediclum pro nobis factus

CLXXIX.

Sicul igitur non pro[)ler sc


est

sed proplcr nos


ila

peccalum alque maledictum factus


jeclus oelerna,
))ledictus

non pro

sc

scd pro nobis erit subjeclus in nobis, non in natura sub-

neque

iu

natura malediclus a-lcrna


In

Ma-

enim omnis qui pcndet


:

ligno\

Malediclus

quia noslra maledicta suscepit

subjectus quoque; qula


scrvills fornn'e
i!lc

subjeclioncm nostram ipsc susccpit, sed In


assumjtione
,

non

in

Dci majcslalc; nt

dum

noslrae

fragililatis se prseberet in

carne consortcm. nos In virlulc

sua divinae faceret consorles nalura^".

Non quo

aut hoc

nohis

cum

supcrna Chrisli generatione nalurale consorsit illa

tium, aut Divinitatis In Christo


"

subiectio
fi.

sed sicut
Mallh. xxv,

Coloss.

III,

II.
^

Gor. XV, aS.


i3.

'
1,

Id. xii,
4.

56, el ?eqq.

Gal.it.

m,

^2

l'elr.

2^6
in illo per

S.

AWBP.OSII

carnem

lllara, quoc cst pigiuis noslrpc salnlis,


clixil',

sedcre nos in cceleslibns Apostolas


dentes; sic et
ille

uliqne non se-

per nostrcX assnmplionem nalnrtc dicilnr

subji*ctns in nobis.

GLXXX.
diximiis",
rabilis

Quis cnim tam demens qni putct, ut snpra quod ad dexlerani Dci Patris sedes sil)i venedehealur cnm liccl ctlam sccundum carneni
;

Christo ea a Patrc, generalionis t;imen supernae ctiequalis


potentiae deferatur? Angeli

adorant,
?

ct lu libi

praBsnmp-

tione sacrilcga solium Dei st;M'uis

CLXXXI. Scriplumest,
D

inquics, quia
in

Cnm
,

morlui
cujns
fecit

essemus peccatis, convivificavit nos


gratia estis salvi facti
;

Christo
,

ct simul suscitavit

simulque

Bsedere

in ccelestibus, in Christo

Jesu \

Agnosco

scrip-

tum

sed non ut homines sedere ad dextcram


,

sibi patia-

tur

Deus

sed ut in Christo sedere


,

quia ipse est


in

omnium

lundamenlimi
leslis

et ipse est

caput Ecciesiae',
nalin\'i

quo com-

munis secuiidum carnem


emeruit
:

pracrogativam sedis coc,

in carne aulcm humani nalura generis omnium hominum particeps hoin

Chrislo enim

Deo caro

noratur.

CLXXXII.
reae

Sicut nos ergo in


naturae,

illo

scdemns per corpoqui per susceptio-

communilatem
noslrae carnis

ila et ille

nem
ita,

maicdictnm
in

])ro

nobis factus est*;

cum
:

maledictum utiquo

benediclum Fiiium Dci non cadat

omnium erit subjeC' lus in nobis cum Ccnlilis credidci it cum .Tudaius agnoverit, (luem crucili.xit; ci.m M.inichreus adoravcrit; qucm in carne venisse no.i credidil cum Arrlanus omnipo tenlem confessus fucrit quem ncgavil; cum postremo
inquam,
;

ct ille

per obedientiam

in
'

omnibus
E|ilie5.
II,

fuerit sapleiitia Dei, juslitia,


6.
5

pax
J

charitas
5, 6.

>

Id.

V, 25.

Viije .iupra cap.


iii, i5.

5 et

.si'(|q.

Ei^lies. i:,

Ga!a!.

DE FIDE,

LIB.

V,

9.[\J

resurrecllo. Pcr sna igilur opcraChrislns el gcnera divcrsa

virtulnm

crit in

nobis Patris subditns

cum viliis abdicalis,


coeperit in

ct ferinnle delicto,

unus

in

omnibus Dco
spirilus

uno

scnsn populorum

omnium

adhnerere, Innc crit

Deus omnia

et in

omnibus'.

CAPUT XV,
Superlus dlsputala stricllm resumit , cx uniiate dlviiKV
poleslatis

in Patrc ac Filio
,

jectionc dicuntur
scite

coUigens
utriusque

qucvcumque de Filii subad solam referenda humanitatcm quod prwierea ex charitate qua' ca,
,

dem

est

conflrmat.

CLXXXIII. CoNCLusioNEM
subjeclionis excludit

igllur

tolius

absolutionls

breviter colligamus. [Jnilas potestalis opinionem injuriosnc


:

evacuatio potestatnm

et victoi

ia

dc morle qna^sita
tatem
:

triumphatoris ulique non minuil poles,

subjeclionem operalur obedienlia

obedienliam
,

Christus assumpsit, obedientia usque ad

crucem

crux

ad salulem. Ergo nbi opus,


igilnr

ibi el

aucfor est operis.

Cum

omnia Christo iiubjecla fnerint per obedienliam


,

ipse

omnes genu flectanl, tunc erit omnia in omnibus; nnnc enim, qnia non omnes credunt, non videntur omnes esse subjecti. Cum omnes ergo
Chrisli

ut in

nomine

ejus

crediderint, et Dei fecerint voluntalem

erit

omnia

et in

omnibus Christus

cum

Christus fuerit omnia et in oni;

nihus, erit omnia et in omnibus Dcus


'

quia Pater manct

Gor. XV,

-.8.

248 sompcr
rcdcmit
In Filio.

S.

AMBHOSII

Ouomodo
nc forle

ergo Infirmitalls argnltiir

qui

iiifinuos';'

CLXXXIV. Ac

ct ilhid

ad infirmllalcm

Filil
;

rcferas, qnod scrlplum cst quia snbjccit ei Dcus omnla discc quod omnia sibi eliam ipse subjeceril; scriplum cst

enlm

))

Noslra aulem convcrsatlo

in

ca'Iisest;
,

unde

et

Salvalorem cxpectamus Domiiuun Jesum


rabit

qui Iransfigufiat

corpus humililalls noslrnc, conforme ut


sua*

corpori

glorlcX

secundiim o])eralionem

quo

possit etiam

ssnbjiccrc sibi omnia*.D Didiclsli crgo quod omnia possit


sibi

ipse subjicore

secnndum opcralionem utique Diviquonlam secundum carnem Qui opera:

iiilutis.

GLXXXV.
>

Disce nunc

omnia subjecta

accipiat, sicut scrij)lum est

tus csl in Clu^islo, suscitans

eum

morluis, ct conslituens

cum ad dtxlcram suam


PrincI|)atum
,

in

Cffilesllbus,
\

supra
,

omnem
In

ct

Poleslalem, et

irlutem

et

Domlna-

lionem,

cl

omnc nomen quod nominalur non solum

hoC
.>

saeculo, scd ctiam in fuluro; et omnia subjecit sub

pedilius cjus^.

jccla tradcnlur,
est, ct

Secundum carnem igllur el omnia subsecundum quam et a niortnis suscilatns secundum anlmam hnmanam ac ralionabllem subDivlnc plerlque Interpretantur quod scrlpsubjecta erit anlma mea^*
,

jcclionem.

CLXXXVL
tum
cst
:

Nonnc Deo

animam

dlxll,

non Divinitatem; animam non majestalem. Et ut sciremus quod Doininus per Prophetam de snsceptione
naturce esl loculus humanae, addidit
:

Usquequo
?

adjlcie-

lls

super homincm''?)) secnndum IUnd quod


:

ait in

EvanEt ad-

gelio

Quid me

qnaerilis interficere

hominem^

didit

Verumttunen pretium

meum
21,

voluerunt repellcre,
'

l^hilip. 11;, 20, 21.


5

Ephes. V, 20,

Psa!.

lm,

1.

* Il)id.

5.

Joan. VIII,

'(0.

DF.

FIDE,
siio

I.IR.

V.

2^9
et

scncurrerunt in
nialedicebant'.
rcclpere
ritiilis

sili

ore

benedicebant,
,

corde suo

Judaei ciiim

roporlanle Juda pretiuui,


sili

noluennU %

ciirrenles in

anienlia;; qnla spi-

polus e;rallam recnsarunl.

CLXXXVII.

Uacc est pla

subjeclionis inlcrprelalio.

Elcnim cum Dominicai' passlonis hoc munus sit, nllqne in f(uo passus est, In hoc erit subjectus in nobis. Quacrinius qua cansa?
alliludo,
lura
,

L t neque Angeli, neque virlules, ncque neque profundinn, neque praesentia, neque lu-

neque crealura
esl in

alia

scpararc nos possit


\

a charltate

Del, quoe

Chrlslo Jesu'.

idemus ilaque ex
;

his quas

dixlmns
quas

nuUam cACoptam esse creaturam sed islls supra dixit omnem, si qna cst annumeralam esse.
,
,
,

CLXXX\ III.
qnod cum
vil;i,
in

Simul ellam

illud est
:

conslderandum

superloribus dixeril

Quls nos separabit a


,

charilale Chrisli'?" subler posuit

:Neque mors
a

nequc

nec aha crealura scpararc nos polerit

charitate

))Dei, quic est in Christo Josu.

charllalem Deiesso, quae Christi


posuit

Vldemus ergo eamdem est. Denique non otlosc charilatem Dei,(juaB est in Christo Jesu^Due
et

scparatam Doi

Christi

iutenigeros charitatem.

iNihil

autem
pilorna
litiam
'

est

quod

charitas divldat, nihil


nihll

quod

Divinitas seniiiillat

non possit,

quod

laleat veritatem,

jus-

prrelereat sapicntiam.

Fsal. L\i, 4

M;illl!.

xwii,

6.-5 Rom.

vn:, 58, 09.

Ibid. 55.

sSo

S.

AMRROSII

CAPUT XVI.
Arr-ianos a Splrilu sanclo per

David condcmnalos

qutppe qui scioitice Christi derogare audeant. Lacutn

ab

illis

ad hoc citatum suspicione corruptionis minime

carcre; scd ut

maximc
,

careat

distins^ucndam esse

vocem

Filius

Chrislo enim ut Dei 1'iUo scientiam

deesse noji possc

cognitionem

cum sit sapientia nec partis ullius cum omnia crcarit. Eum qui sacula
:

fccevit, fulurum non posse non copiosccre^ et multo minus dicm judicii. Sivcquid magnum sit ea cognitio, sive quid parvum, eam Filio 7ion negandam; imo neque etiam Spiritui sancto. Demum his addit

varia signa, quibus hccc scicntia inesse Christo colligi potcst.

CLXXXIX. Unde
,

cxecrabiles eos qui ista

commemo-

rant, et a Spiritii sanclo esse daranalos scire debemus.

Qiios enim alios nisi specialiter Arrianos Propheta condemnat, qni dicnnt qnod Dei Filius nesciat tcmpora ct annos? Nonenim est aliquid quod ignoretDeus cst aulem Deus Cliristus, et allissimus Christus ipsc est enim super
:

omnia Deus.

CXC.

Vidcte

qucmadmodum
:

sanclus David hnjuscc-

modi homines qui Dei Filio scienliam dcrogent, perhorrescat; sic enim habes In iaboribus homiuum non sunt, et cum hominibus non flagellabunlur idco oblinuileos superbia eorum cooperli sunt inifjuilale et impiclatc
; ;

sua

prodiit quasi ex adipe iniquitas

eorum, perlransie-

DK FIOE,
rnnt
in

Lir.
n

V.

2:)1

dispositioncm cordis'.

Ltique eos condeninat

qni cx dispositlone cordis reslimanda quoe divina sunt, ar-

bitranlnr
ordini;

nam Dcus nec disposilioni est snbjectns, ncc qnando eliam ipsa qn.e sunl in usu liominum, et
:

successione generis humani, non semper aliqua solemnis


disposilione rationis
,

sed plerumqne sccretis lalentibus-

que decursa mysteriis, evenire cernamus.

CXCI.

Cogitaverunt, inquit, et locuti sunt nequiliam,


in

iniqnilatem
os suum^.

Excelsum locuti snnt, posuerunt in ccelum Videmus ilaqne quod impii sacrilegii rcos

damnct

qui ex similitudine humana3 nalurai, disposilio-

nem

sibi

arrogent ccelestis arcani.


:

CXCII. Et dixerunl Qnomodo scivit Deus ? el si cst Bsclenlia omnis in Altissimo'?/) Nonne liaec quolidie perslrepnnt Arriani, scientiam

omnem
:

in Ciiristo esse

noa

posse? Quia ipse, inqniunt,


e?sc ignarnm.

diei et horae se professus cst

non poluisse
viderit
:

scire

Noune dicunt Quomodo scivit, qni eum commemorant, nisi quae audierit ct
,

et ea quae

spectant ad divinae unitatem naturae

ad infirmitalem sacrilega interprefatione derivant?


CXtilll.

Scriplnm est, inquinnt


scit
,

De

die
,

autem

illo

et hora

nemo

neque Angeli ccelorum

nec Fillus

jnisi solns

Pater^ Primnm vetercs non habent codiccs


:

graecl qnia necFilius scil^25)

sed nonmirumsiet hocfal-

sarunt

qul Scriptnras interpolavere divinas.

Qua

ratione

autem videatnr adjcctnm, prodilur,


tionem
tanti sacrilegii derivatur.

dum

ad interprela-

CXCIV. Pone tamon abEvangellstis scriptum. Medium ulique nomen est Filii nam et Filius hominis dicitnr; ut secundum imprudentiam assumpllonls nostrae diem
:

fuluri judicli nesclsse vldeatur.

Quomodo enim
9.

nescirct
*

Psal.
,

Lx>;ii,

5-7.

Ibid.

8,

'

Ibid.

10.

Marc.

XIII

32.

aSa
dieni Del Fillus
scienli.ne
,

s.

A-\innosii

cnm

In Ipso sint ihcsanri

sapientiaj ct

Dei absconditi'?

CXCV.
(lcntl

Quacro autem utrum ex substanlla


;

habnerit sclenliam

, an ex acciomnis enim scienlia aut cx na-

tura

aut ex disciplina cst

ex natura suppclit

currere, piscinatare; hnec cnim faciunt

ut equo anlequam discanl


,

ex disciplina rursus suppctit natarc lioniini


dicerlt
,

nam

nlsi di-

scire

non

potrrit.

Cum

ergo mulis animantibus

suppetat ex natura facere et scire quae non didiccrint,

quid censcs de Dci Fiho, ulrum cx Institutione, an cx


nalura habeat 8cienti:mi
est nalus sapieiilia, et
?

SI ex

inslitutione

ergo non
,

ex processu ccepit essc pcrfectus


si

ncc erat semper.

Qnod

naturalem scientlam habet,


,

utiquc perfcctus in principio erat


cessit; cl ideo pracsclcnlia

pcrfcctns ex Palre pro-

non cguit fulnrornm.

CXCVI. Non

ergo ncsci\it dlem; neqne cnim sapienliaB

Del est cx pnrto scire, ct cx parle ncscirc.


potcst nesclre parlem, qui fecit omnia"'';
scire,

Nam quomodo cum minus sit


quac facere

qnam
:

facere? Multa cnim scimus

non

possumus

ncc eodem

modo omncs

scimus, sed ex parte

cognosclmus.

Novlt enim ventornm vim, stellarumquc


,

cursus aliler ruslictis


nalor. Etsi

alitcr clvltalis Incola


,

alitcr

gubcr-

non omnes norunt omnla

lamcn nosse dlcunomnia. Novlt

lur

soUis

aulem plcnc novit


vigilia

illc, qtil fecit

gubcrnator quota

procedat Arcturns (^4), qualcs

ortus cxploret Orionls; non tamen colligationcs Vcrgilia-

rnm

caetcrarumquc slcllarum aut


lile,

numerum

novlt,

aut

nomlna, sicut
et

Qui numerat mullitudinem

stellarura,
falllt

omnibus

his

nomina vocat':

quem
h.TC

utique non

operis sui virlus.

CXCVII. Quomodo enim

vultis

feclsse
sentit

Dci Fiex-

llum? Numquid quasi annulum, qnl non


Coloss.
II,

quod

o.

Jnan.

i,

!>.

'

Psal. cxt.vi, 4.

DU riDE, LIB
priniit?

V.

2
id cl,
:

53

Sed ouinia

in sapicnlia

Paler fccil',

omnia

per Filium
lia3

lecit, qni est virtus

Dci ct sapienlia^

sapien-

autem

id convcnit, ut

snorum operum
ipse donavit

ct virtutcs noril

ct causas.

Et ideo non poluit crcalor

omnium
:

ignorarc

quod

fecit, nescire
fecit.

quod
dicis,
sit

novit ergo dicm

quem

CXCVIII. Sed

quia praesenlem novlt,

nescit

fulurum. Licet inepla

propositio, lamen ut de Scrip-

turis satisfaciani libi, disce quia


cit,

non

soluni practerila
:

l'e-

sed etiam quae futura sunt, sicut scriptum est

c
:

Qui
Pcr
clia-

fecit qiK-e adventura

sunt^

Et

alibi ait

Scriptura

quem

et facta

sunt Si-ecula, splendor est glorias, et

racter subslanlioe cjus^


pr^cscnlia ct fulura sunt.

Saecula

enim

ct praeterita cl

Quomodo

crgo facta sunt quoc

fulura sunt, nisi quia operatoria virtus ct scientia

com-

prehendit
cat qua3

numerum omninm

seculorum
:

Sicut enim vo

non sunt, lanquam qnae sunl^

sic et fecit quine

futura sunt, tanquam qua; sint: quia non conlingit ut non


siut, sed necessario sunt lutura, quai csse praecepit.

Ergo

qui fccit quae futura sunt


cognovit.

eo genere quo sunt futura

mullo mogis de judicii credcndum estdie; eo quod cognltionem cjus habcat Dci Fllius tanrjuam a se jam faclae quia scriptum est o DisSi

CXCIX.

hoc dc

sacculis

))

positione tua perniancbit dies^


,

INec

solum permanct

dixit

sed etiam

Permanebit;

ut ejus dispositione quoc


,

ventura sunt, gnberncntur.


novit?

Quae disposuit ergo

non
ocu-

Qui planlavit aurem, non audiet?qui


'

finxit

lum non considerat ? CC. Videamus lamen ne quid

fortc

magnum
et

sit

quod

crealorem suum potuerit prajterire;


'

tamen

eligant
i,

Psal. ciii, i^.


5

Cor,

1,

2^.

isaV, xlv.
'

n.

llfbr.

R')in. iT, 17,

6 JPjal, cxviii,

91.

2, 5,

IJ. xciii,*}.

254

S.

AMBROSII

ulrum quasl mognum


quani ca^lcra
:

aliquid ct praestanlins pufcnt esse

an quasi

minimum
,

atque abjeclum? Si mi-

nimum
loquar,
quae

alquc abjcctum
vilia et

non

est injuriaj ut noslro

nsu

exigua ncscire;

nam cum
magis

polentlaj

sit scire

maxima sunt,

despexissc

vidclur degeneris

operis viiilalcm. Faslidio igllur absolutus esl,


tatc fraudatus.

non poles-

CCI.
judicii

Quod
diem
,

sl

magnum

et

summum
:

arbitranlur scire
sit.

dicantquid Deo Patre majus aut mclius


ut ipse alt

Patrem IgiturDeum novit,

Nemo

novit Pa

trem

nisi Filius

et cui volucrit Filius revelare'.

Pa-

lrem,inquam, novit, et diem nescil? Sic crgo crcditis quiaPalrem revcbil, et diem non potest revelarc? CCII. Dcindc quia gradus quosdam facitis ; ut Patrem
Filio
,

Filium Spiritul praeferalis; dicite mihi utrum Spi-

ritus sanctus noverit judicii

diem

nihil

cnlm de eo
si

scrlp-

lum

est

hoc loco. Negatis profccto. Quid


:

doceo quod

noverit? Lcctum esl cniin

Nobis aulem rcvclavit Dcus

per Spiritum
alta

BCtiam

suum Spiritus enim omnia scriilalur, Dei^ Lliquc quia alla Dei scrulalnr cum
;
,
,

Dcus noverit judlcii diem ctiam Spirilus novlt. Novit cnlm omnla quae Dcus novit sicut Apostohis declarat diccns Qnis enim scit homlnum qu;c sunt hominls, nisi
:

spiritus hominls qnl In Ipso esl? Sic ct quvc Dei sunt,

nemo

cognovit, nlsl Sj)Irilus Dei'.

Mdete

igitur,

ne

aut negando Splrilum sanctum scire, negelis et Palrem


sclre; qula quaj Del sunt, cognovit et Dei Splrltus
:

quaj
:

aulem non cognovit Spirilus Dei, ullque Dei non sunt


aut confitendo quia Spiritus Dci novlt,

quod

negalis FI-

prteferatls.

lium sclre, conlra vestram assertionem Splritum Filio Verum non solum sacrilega isla sed etiam
,

inepta dubitatio.
'

Mallh. XI, 27,

>

Cor,

11,

10,

Ibid,

u.

DE

i'lDE,

LIB.

V.

255
colli

Cdlll. Niinc consideremus qnlbus modis sclentia


galur, cl

oslendamns ipsum Filium demonslrasse quod

et

diem

scirct.

Quod

enini scimus, aul lcmpore, aut loco

aut signis, aut personis declaramus, autordine.


igitur nescivit judicii

Quomodo
locum,

d!cm,qui
habcs

ct

horam
In
illa

judicii et

ct signa expressit et causas.

CCIV. Denique

sic

hora qui fuerit in


sua
;

tcclo, non descendat lollcre vasa dc

domo

et qui in

nagro, similller non rcdeat rctro'.

Eo usque

igilur fuprresldia

lurorum noraf perlculorum eventus, ut ctiam


pcriclitanlibus demonstrarct.

GCV. An

polcrat Dorainus diem ignorare, qui ipse de

se dixit qula Filius

hominis Dominus estsabbati^?


alibi designavit,

CC\I. Locnm quoquc cliam


'

cum

sibi

siructuras tcmpli ostendentibus Disclpulis, diccret:Videtis hicc

pis supcr lapidem


I

CC\

II.
:

(pondit
I

omnia? Amcn dico vobls, non relinquetur laqui non dcslruatur (20). De slgnoquoque intcrrogatus ab Apostolis resA idete ne sedncamini. Multi enim venient in
'
,

nomine meo dicentes qula ego sum Christus et infra magni erunt per loca singula, ct Terrjc molus, inquit Ufames, et pcslllenlia, tcrrorcsque de coelo et signa
,

Umagna erunt\ Itaqueet personas expressit et signa. CCVIII. Quo autcm modo, vel circumdaturos exercl
j

jlus

Jerusalem dicat

vcl

implcnda lempora genlium,

et

Iquoordlne, Evangelicac

iitique lectionls atlestalione rc-

Ueralur. Scivit ergo omnia.


i

Lnc. XVII, 5i.

'

MaUli. sn,

S.

IJ. xxiv, 2.

<

Luc. sxi, S

let 11.

256

AMBROSII

CAPUT
Quod

XVII.

Ckristus diein judicii revelaic nolaciil, iu hoc


utilitali

nostrcc

consuUum

csse.

Illud alia

Dominl

sententia declaralur ; nec


mili.

non
ita

et

PauU

loco plane si-

Urgcntibus vcro cur

respondcrit DiscipuUs

acsi ncscisset,aUi loci quibus

Patricadcm tribuividc-

tur ignoralio, opponuiitur : cx quibus si ij^norantiani

impotentiamvc in Patre ilU admitlant hinc ia Filio camdcm quw in Patrc substantiam admittendam essc
,

conira ipsos arguit Ambrosius


incndacii accusare Filium;

nisi taincn

maUnt

cum neque
,

quc in Patrem cadat faUerc


utriusque unitas dcsignctur.

hunc nescd mcmoratis locis


in

CCIX. Sld

quaerlnius qua ralionc designarc

momenla

noluerit. Si qu^uraaius,

non ignoranli;c invcniemus esse,

scd sapienlire. Nobis enini scirc non proderal ; ul duni ccrta fulurl judicii mouienla ncsciujus, scmper lanquam

incxcublis consllluti, cl
locali,

in

quadam

vlrlulis spccula
;

col-

peccandl consueludincm declincmus

ne nos inler
sclrc,

vllia dies

Domini deprchendat. Non enim prodcsl sed metuere quod fulurum esl; scriptum est cnim

Noli

alla sapcre, scd time'.

CCX. Nam sl dlcm designasset expresse, uni aelali hominum qute proxlma erat judicio, videretur discipllnam
praescripsisse vivendi, superiorls leiDporis aut juslus csset

rcmlssior, aut peccator securior.


'

Namque

aduller nisi

HoUl.

XI, 20.

I)E

FIDE, LIB.

V.

2-57

quotidianam |)renauimelnal,nonpolcst ab adullcrandi cupidilale dcsinere


:

nec latro obsessorum salluum secrela

deserere, nisi sciat sibi momentis


plicium.
tas
,

omnibusimminere suj)Plernmque enim quibus inccnlivum cst impuniest.

timor laedio

CCXI. Idco ergo


proderat ignorare
tes
;

dixi quia

scire

non prodcrat,

im(

ut ignoranlcs limeremus, utobscrvausicut ipse dixit


:

nescitis

emcndaremur, qua hora


nisi

Eslole parali
'.

quia

Filius hominis venturns est


in

Nam-

que miles

bcllum

manibus esse cognoscat,

practcn-

dere non novit in caslris. CCXII. Undo alibi quoquc ipse Dominus inlerrogalus ab Aposlolis inquam qui utique non sicut Arrius inlclli,

gebant

sed Filium Dei futura scirc crcdebant


:

nain

nisi

hoc credidisscnt, nunquam intcrrogasscnl


dixit, sed ait

interrogalus

ergo quando restitueret regnum Israel, non se nesciro


:

Non

est

vestrum scirc tempora

et

annos,

qu:E Pater posuit in sua poleslate


rit
:

Atlendcquid dlxe

Non

est

vestrum

scire.

Lege ilerum,
,

Non

est

vestrum. Yeslrimi

jam enim non secundum pcrfeclionem, sed secundum profeclum hudixit,


;

non

meum

mani corporis ac nostrac anima} loquebatur. \ eslrum ergo dixit non, mcum. CCXIII. Quod et Aposlolus secutus De temporibus aulem ct momenlis fratres non habclis inquit, opus ut vobis scribamus^ Ilaque ne Aposlolus quidem ipsc
,
: , ,

Christi servus dixit se nesclre csse doceri

momenta
in

sed non opus

populum
;

qui semper spiritalibus munimcnlis

esse debet armalus


tendat.

ut virtus Christi
dicit

unoquoque

pra;-

Cum

autem
in

Dominus

Dc temporibus

qua:

Pater posuit

sua potestale,

utique non potest exors


cst potcs-

esse scicntiic paternae, cujus


'

nequaquam exors

MaUli.

xxi^*, Vl-

'

Act.

i;

7.

TliecS. v, r.

LIX.

17

258
talis; cniii polestas

S.

AMBBOSII
virtiite

ex sapieutia et

gignatur,

quod

utrumque Christns est. CCXI V. Sed quaeritis qua causa non


verlt, quasi sciret ct nollet dicere
:

ita

Discipulis nega,

scd neque Angelos

ncque Filmm

scire

memoraverit

'

?
:

Inlerrogabo vos et

cgo, qua causa in Genesi Dcus dicat

Descendam

itaque,
ac[

But videam secundum clamorem illorum venientem

me,

si

consummabuntur

sin

autem, ut sciam"? Qua


dicat
:

causa eliam Scriptura de

DQmino

Et descendit

aedificarent Dominus Filii hominum' ? Qua causa etiam dicat Propheta in si Dominus respexit supcr filios hominum Psallcrio

videre civitatem et lurrim,

quam

est inlelhgens, aut requirens

Deum'';

quasi et

illic

si

non descenderet Deus,


aut opera

cl

hic

si

non prospiccret Dominus,

hominum ignoraret aut merila? CCXV. Sed etiam in Evangelio habes secundum Ludicil
,
:

cam, quia Pater

meum

dilectissimum

Quid faciam ? miltam fihum forsitan hunc vercbuntur^ Se

cundum ^latthoeum autem,et secundum Marcum habes Verebun Quoniam misit unicum fillum suum, dicens Forsitan vere" lur niium meum*. In uno hbro dicit l)untur, et quasi nesciens dubilat; nam hic sermo du:
:

])ilantis est

in

duobus autem

allis

hbris

Verebuntur,

jinqult, filium

meura; hoc

est, confirmat reverentlara

deferendam.

CCXVI. Sed neque


bltat

dubllarc Dei cst, neque

falli

du-

enim

qui ignorat
,

quod futurum
ahud
est

est

fallitur

autem,

qui ahud praedixll


cvldenlius
dixisse de
,

ct

secutum. Quld autem

quam quod
,

Scriplura habet aliud Patrem

Fiho

et aliud accidisse
:

eadem Scriptura

tes*

tatur?
>

Ille
xiii,

dixlt
32.
6

Ycrcbuntur fihum

meum

Filios
-m

Marc.

Gen. xvin, 21,

'

Id. xi, 5.

<

Psal. lii, 3,

Luc. XX, i5.

Mallh. xxi, 3^, et Marc, xu, 6,

DE FJDE,

LIB.

V.

2DCf
;

aulem vapnlavit,
multoque
illis

llliisus est,

crucifixns cst, rnorluns cst'

servis qui prius fuerant deslinali, gravior.^


est.

sccunduni carnem passus


ignoravit, vel
fallcre; scriptum cst
j)lnr^.

Fefellit igitur Paler,

an

subvenire non poluit? Sed vcrus nescit

cnim

Fidclis
,

Quomodo aulem
si

ignoravit

Deus qui non mentiqui novit omnia'

Aut

(juid

non poluit, qui omnia potcst?


aut ignoravil,, aut non potuit (fn,

GCXVII. Tameu
cilius

enim

acquiescitis

ut

dicatis

Palrem ignorasse,

quam
Paler,

confileamini Filium scisse) videtis quia cx Iioc ipso

unius substantite est Filius


ita

etFilius, ut

cumPalre; si quemadmoduui secundum veslram insipientiam


,

loqnar, aut

non omnia novit

aut non omniapotesl. iNon

sum enim avarus aut pra:ceps circa Filii laudes, ut plus audcam dicere Filium posse quam Patrem qui nullam
,

ipter

Patrem

et

Filium discrctionem facio potcstatis.


dicatis,

CCXVIII. Sedforlasse
lalis

non

ita dixissc

Paircm,
infumi-

sed de Patre Filium fefellisse.

Jam ergonon solum

Filium

scd cliam sacrilegii et mendacii arguilis.


si

Verumtamen
;

non

creditis

de Palre Filio, nec de co

credatis si enim fallerc nos voluit, quia dixit dubitussc Patrem, quasi nescirel quod esset fulurum fallerc
:

ergo
dixit;

etiam

dc se nos

voluit,

quia

futura
,

ncscirc sc
si

mulloque

tolerabilius ad

pudorem
facit,

ignoransi

tiam ante
,

praelendlt,

quod

de se

quam

con-

trario promissis lusus

vidcalur ellcctu,

quod dc Palrc
faliit
,

pradicavit.

CCXIX. Sed neque


"

fallitur

Paler, neque

Filius

vcrura ea est in Scripturis consueludo dlvinis


superiora
,

sicut ct
dis-

et

mulla

alia

exempla teslantur, ut Deus

simulet se nescirc quod novit. Et in hoc ergo unilas Diviuitalis, et unilas dispositipnis in Patre
'

probalur ct Filio,
,

MaUh.

xxvii, 29, et seqq.

"

Til.

i,

2.

Dan. xui, /p.

17-

iiGo
si

S.

AMBnOSII

queuiadmodum Deus Paler


etiam
in

cognlla dlssimulat,
sibi

ila

FI-

lius

lioc

imago Dci, qua3

sunt nota dissi-

mulet.

iXVxXVVX^VVVVVVtXVvVVNVVhVVVVVVXXVVVV^VVVVVVVWVVvVViX^^VVVvVVVV vvvvvx^-vvvv

WVVWVVVWVMl

CAPUT

XVIII.

Dominici adApostolos responsi causam allaturus, primo illud indulgentice Chrisli acceptum refert, nwx alia

quorumdam
profltetur
,

ratioiie proposita,

germanam

lianc esst

quod idem Dominus ex humano affectu locutus fuerit. Inde coUigit scientiam Patris ac Filii
esse, ;

wquatem
Postea

atque adeo

nonminorem Palre Filium.


minor
,
,

ubi textui quo


,

dicitur

alium quo

wquaiis traditur

Arrianorum dc FiliojU' dicantimn temeritatem castigat et cum illum impie


opposuit;
se

m,inorem astruerent, ipsuin pie lapidem abs


oslendit.

dici

non ignorasse Dei Filiumi et ego, ut jam respondeam qua ratione neque Angelos, neque Filium sed Patrem scire memoravit*, solemnem ejus in Discipulos chaest

CGXX. Edoctum

igilur

quaj futura sunt.

Quod

si

fatenlur

ritalem eliam in hoc loco et gratiam recognosco

quod

ex frequentia ipsa debet omnibus esse jam cognilum. Mavult enim Domlnus nimio in Disclpulos amorc propensus,
petenfibus hls
qu.Tc

cognllu inntilia jiidlcaret, vlderi igno-

rare quod noverat,


ulilltatem instrucre
,

quam negarc; phisquc amal nostram quam suam polent^rm d(mionslrare.


plerlque non
ita

GCXXI. Sunt lamen


'

limidiores, ut

Mjic,

xi;i. 3-2.

i)K

fidj:,

i.ui.

V.

'2G1

ego; uialo cnim alta tiraere,


plerique eo freli,

qnam
est

sapere
:

sunl tamen

quod scriptum

Et Jesus proficiect

bat aelate et sapienlia et gratiaapud


qui dicant confidenter

Deum

homines

dem dum
dicit,

ea qune futura sunt, ignorare


nostrae

quod secundum Divinitalcm quinon potuit, sed secunconditionis assumptionem ignorare se quasi
dixit.

Filium hominis ante crucem

Elenim cum
ipse est ct
:

Fiii\im

uou

qiiasi

de

alio dicil;

nam

noster Dei Filius,

et

Fihus Virginis

Dominus sed medio verbo


filius

nostrum informat aflectum, ut quasi hominis

secun-

dum
)

susccptlonem nostrre imprudentiaj, vel profectus non


scire quae futura sunl (2G).

pleue adhuc scisse omnia crederetur; non enim est nos-

trum
,

norare condilione, qua proficit:nam

Eadem igitur videtur igquomodo secundum


:

Divinitatem proficlt, iu quo habltatplenitudo DivinltatisM'

Aut quid

est

quod

nesciat Del Filius qui dicebat

Quld

cogltalls mala In coidibus veslrls^?

Ouoniodo uesciatj

de quo dicit Scriptura


1)

Jesus autem norat cogltationes

corum'?)5

CCXXII. Hoec tamen


periora
dlxit
:

alll

dlcant

ego aulem ut ad suqula Pater

rcdcam

qul proj)Osnerim scriptum

Forlasse reverebuutur Filium

meum *; quod
:

uti/

hominlbus loquebalur Patcr, humano locutus vldcalur afleclu multo magls arbllror qula Filius qui cum homlnlbus conversalus
que Ideo arbllror positum; ut quia de
est, et
slt

homiuem

eglt, et

carnem suscepit, nostrum assump-

affectum; ut nostra Ignoratione nesclre se dlccret,


Ipse nesclret.
;

non qula aliquld

Nam

et si

homo

In veritate
,

tamcn vlfa, erat lux exibat de eo% quae vulnera sauciorum majcstalis
corporls videbalur
erat
torltate sauabat.
'

et virfus

suae auc-

Luc.

II.

02.

<>

C'j!oss.

11,

9.

Mnllli. ix, 4-

Liic.

yi, S.

M.

x\, i5.

Luc.

VI, 19.

262

S.

AMBROSII

CCXXIII.
blatam
,

Advcrlllis crgo qua'stIonem vobis cssc snet


Filil

cum

(llctum ad suscoptionem integrs;


,

condilionis releratur human.-c


slt
,

el

de Patre ideo scriplum


mloid
ij'i>f|

ut vcl sic calumniarl Fillo desinatis.

quod ignoravcrit Dei Pllins quod ignoraveril Paler. Quod si nihil ct Filius ignoraVit ut jam concludanms, dicant in quo eum mlnorcm velint videri. Si minorem generavit Deus Filium, minns contulll; si mlnus conlulit, aut niinus vohiit, aut minus poluit sed ncc uirirmus nec invidns Pater; quia
Mliil ergo luit
nihll

CCXXIV.
enim

fult

nec voluntas ante Filium

ncc poleslas

in

quo eiiim
(;t

iiil-

nor, qui omnla habet quae Patcr habet?


Palre jure generalionls accepit*
suae majestalis cxpressit.
,

Nam

omnia

et

totum Patrcm

gloria

major

CCXXV. Scriptum est, inqulunt Quoniam Palop me est^.))Sed scriptum est :aNon rapinam arbi:

))lratus cst

se esse aequalem

Deo^

Scriptum

est

quod
se
:

propterea volebant iUum Judael occidere, quia Fillum


dlccbat

Dei, a:qualem se faciens

Deo\ Scriptum

cst

Ego

et Pater

legunt.

unum sunius^ ))Unum legunt, multa non Numquid ergo et minor et aequalis per naturam
potest esse
?

eamdem

Sed aliud ad Divinitatem refertur,

aliud ad carnem.

dicunt qua^ro quis mensus slt, tam exallali cordis qui velut ante tribunal suuin Patrem Deum et Filium conslltuat; ut de praBlalione dijudicet?Non est exallatum cor nieum, ncque in vanum
:

CCXXVI. Minorem

quis

elati

sunt oculi mei'^

David

dicit.
,

Rex David

exal-

tare

cor

metuit

in

rebus humanis

nos exaltamus ad-

versus divina secreta. Quis igilur judicat de Dei Fillo?

Throni
'

Dominationes

Angeli

Potestates'? Sed

fa-

Joan. XVI, i5.

Id. xiv, 28.


i.

' Philip. ii, 6.


i,

Joan,
5.

v,

iS,

5 Id. X, 3o.

6 psal,

cxxx,

Hebr.

7, ex Isai. vi,

DE FIDE,

LIB.

V.

263

mnlantnr
Dei Fillo,

ct serviunt

Archangeli, sed minlslrant Cheruipse Pater noverit Filinm,

rnhiin et Serophlm, sed landaiit. Quls igilur jtidicat dc

cum
,

legerlt qula

non jndicet
NovIt,
judlcare.

Nemo enim
,

novit Filium

nisi

Patcr'.
,

inqnit

non

judicat.

Aliud est nosse

aliud

Habet Pater in se scienliam, Filius supra se Nemo novit Panon habet potestatem. Et rursns trem nisi Filius et ipsc novit Patrem slcut enm
:

Paler novil.

CCXXVH. Sed
et

dicis quia
,

minorem
dicis,

se

dixlt
:

dixit
iniiins

lapidem.

PIus dicis
aslrno.

et

Imple caluraniaris
et

dico, et pie
confiterls
^
:

Minorcm

supra Angelus
,

ego niinorem

Angclis dico

et

non de-

rogo; qnia non Divinitatem arguo, sed


praedico.
'

misericordiani

Malili. XI, 27.

'

Joan. xiv, 28.

'iC.\

S,

AMRROSII

<\A;v\V\\\*.v^\\V\^'VV\.^.'VV\%VV\VVVV\V\\.v\^,wVVilVlVVVV\tVV\V\Vi\^,WV\'V\'V*,\'\*;\\lVV\'\\V\VV\\%\%

CAPLT XIX.
Conversus
acl

Deum Patrem
non staluaL
,

P ir sanctus
:

cur Filium

eo miiioreni

exponii

non csse, utmetiatur Dci Filium;tantum Hierusalem dalum fuerit, imoet forte Ckristo, ut homini : sed Arrium Saiance imitatorem sepra?buisse. Temere igitur de divina generatione disputari ; cum tantum humanw signum per Isaiam sit propositum ; nec debeat comparatio fleri in divinis. Poslremo quantum fugienda sit Arrii arrogantia
varioruin monstrat.
Scriplura'

tum asserit suum cum Angelo metiri

exemplorum oppositione

rfe-

CCXX\ III. Ad
comprehensibilem
sed Filium

te

nnnc, omnipotens Pater,


le

cum

lacry,

mis verba converto. Kgo


,

qnidem inaccessibilem inInffisliraabilem prompte dixcrira


:

tnnm minorem non ausim

dicere.

Nam cum

illum splendorem gloriae, et imaginem substanliae tuae

legerim'; vereor ne
stanliae
,

minorem imaginem tuae dicendo subminorem substaiUiam luam dicere videar, cujus
Filius;

4mago

sit

in Filio

sit.
,

cum plenitudo tuae Immensum te Filiumque


,

Divinitatis

omnis

tuura et Spiritum
,

sanclum
bilem

incircumscriptum

incTStimabilem

incnarra-

legi

frcquenter, credo libenler. Et ideo aestimare


,

non possinn

ut examinare possim.

CCXXIX.
tiri

Esto tamen

spirilu ausu^ine temerario


,

me-

te

velim; unde, quceso


I,

te

metiar? Funiculnm agri-

Ilcbr,

o.

!)!

FIDT.,

I.ID.

V.

2G J

mensorluQi vidit Propheta, ({uo meliebalnr Angelns Hienisalem'.

meliebatur Uierusalem

Angelns non Arrins non Denm. Et fortasse nec Hicrusalem metiri poterat Angelus vir enim erat. Denlqne
Metiebatiir
, :
,

tamen

sic

habes

Et allevavi oculos
funiculus

et vidi

et

ccce vir
Vir

et in

manu
quo
cst

ejus

ogrimcnsorius^.

erat

quia
,

typus siiscipiendi corporis declarabatur. Vir erat

ille

de

dictum

solvfcre

non sum dignus corrigiam calceamenli ejus^.oErgo Christus in


:

Post

me

venit-vir, cujus

lypo Ilierusalem melitur, Arrius Deum.

CCXXX.

Et Satanas tranBfigurat se
si

in

Angelum
,

hiut

cis\ quid mirum

Arrius

suum

imitatur auctorem

usurpet iUicita? Licet quod Patcr suus diabohis per semet-

ipsum non
sibi

fecit

inlolerabiliore iste sacrilegio


,

divinorum

scienliam secrotorum

et

supernae generationis arcana

praesumat; diabohis enim verum Dei Filium fatebatnr,


Arrius negat.

CCXXXI.
(juco
,

Si ergo

metlri tc

omnipotens Pater

non

possum-ne sine sacrilegio de


sit;

luae generationls dls-

putare secrelo? Possum-ne dlcerequod aliquid Inter te et

Fiilum tuum pUis mlnusve


est, dixerit
:

cum

ipse qui ex te nalus

Omnia

quae Pater habet

mea sunt^? Quis

me
Hoc
git

constiluit Judicem aut divisorem de rebus humanis?


Filius dicit, ct nos inter

Patrem

et Fllium divisionem

nobls et judiclum vindicamus?

Bona

pietas arbitros refu-

etlam

in divisione

patrimonli. Nos ergo erlmus arbitri,

ut inter te et Filium
tiae

tuum

increatac

majestalem subslan-

divldamus?

CCXXXIL

fl

Generatio, Inquit, hiec, generatio

nequtm
signum

est

signum

queerit, et

Jonie Prophela3^

signum non dabitur ei, Signum ullque datur non

nisi

Divinitatis,

E7.ech. XL. 5.

'

Ibid.
xi,

'

Joan.

1,

27.

2 Cor. xi, i4-

'

Joan. xTi, i5.

Luc.

29.

aSG

s.

AMnnosii
alt
:

sed incarnationls. Deniqne de incarnatlone cllclnrus

Pete

tibi

sij;!;aimi.

Et

cum
,

ille

dixisset

Aon pelam
:

neque lentabo Douiinum responsum est Ecce virgo in utero acclpiet^ Ergo signum Divinilalis videre non

possumus, niensuram quierimus? \a3miser0 milii, impie disculere audemus, quem digne rogare non possirausl

te

CCXXXIII. Viderint taraen quid faciant Arrianl ego Pater, si majorcm omnibus dixero injuriose te tuis
:
, :

operibus coraparavi

si

niajorem Filio

ut Arrius asseril,
,

impie judicavi. Dc

te prior erit illa senlcnlla

nam uequc
prne-

ulla fieri potesl nisl cx


ferri

comparallonc praslatlo, ncquc

qnisquam

nisi

de quo prius fuerit judicalum.


licet
,

CGXXXIV.
care de

Jurare nobis per ccelum non

judi-

Deo

iicct^: sed Filio luo soli

judicium de onmi-

bus

detulisti.

CCXXXV.
bat,
irzari, et tu

Joannes carnera Domini baptlzare meluea te

Joannes prohibebat dicens ;Ego

debeo bapti-

venis ad me%'9 et ego Clirislum judicio raeo

subdam?

CCXXXVI.
peratum

Moyses excusat sacerdotium

Petrus im-

in rainisterio declinat

obsequium

Arrius scru:

tatur etlam alla

Dei? Sed non Arrius Spirltus sanctus


:

sed Arrio et hominibus dictum est


nsleris*.

Altiora te ne quse-

CCXXXVII. Moyses vultum Domini


in sacerdotibus ejus
,

prohlbetur

vi-

dere^: Arrius meruit vldere secretum. Moyscs et

Aaron
in in

Moyses qui cum Domino apparet


ille

gloria

Moyses ergo
:

posterlora

lantummodo Dei

lypo vidit
hendit.

Arrius totum Deum facie ad faciem comprcSed nemo, inquit, videre potest faciem meam,

el vivit^
'

Isai.

VII,
5

n,

et seqq.

Matth.
6

v,

34.

Id.

iii,

i4-

<

Eccli.

III

,32.

Exod. lixxHi, 25,

ibjd. ao.

DF,

riDi;,

Lin.

v.

267
:

CCXXXVIII. Paulus etiam de


parle cognoscitnus
,

Inferioribns diclt

Ex

ct ex parle etiam

prophetamns':

Arrius dicit ex lolo Deuiii, non ex parle cognovi. Infcrior

ergo Paulus,

qnam

Arrius; et vas clectionis ex parte


:

scit,

vas perdilionis toluui scit

Scio

inquit,

hominem,
scit,

sive

in corpore, sive extra corpus nescio, Deus

quonlani

raptus est in paradisum

ct audivit

verba ineffahilia^
,

Paulus raplus usque ad lertluai coelum


vit
:

seipsum
scivit.

ncsci-

Arrius in slercore vohilalus

Deum

Pauhis
:

dlcit

de se ipso,

Dcus scit:Arrius de Deo

dicit

Ego

novi.

CCXXXIX.
eum
secutus
,

Sed non Arrlus raptus


,

in ccelum,

quamvis

sit
:

qui jaclatlone damnabili divina pra3su-

meret

dicens

Ponam ihronum meum


:

super nubes
dlxit
:

et ero similis Altissimo'; sicut enim


similis Altissimo
sul

ille

Ero

sic et
:

Arrius altissimum Dei Filium


in Divinllatis aclcrnre

similem vult vlderi

quem non

majeslate vcneratur, sed ex carnis infirmitate metitur.


;

Cor.

xm,

9.

Cor. xn, 3,4.

'

Isai,

mv,

i4.

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPl

DE SPIRITU SANCTO
LIRRI
III

AD GRATIA^UM AL GLSTLM'.

LIBER

I.

PROLOGUS.
In
Gcdeoiiis clecllone Dominicce iiicarnationis
fiiissc
:

figuram
sacro-

in hcedi sacrijicio peccalorum per Chrisli


:

corpus cxpiandorum

in vituli,

profanorum

rum abolendorum

in trecentis deniquc miliiibus futurcB per crucem redemptionis. Quod plura peticrit
:

signa idemGcdeoii, mysterii fuisse; per velleris euim


siccilaiem ac madefactionem
,

Juda^orum infldelitatem gentiumque vocationem sig?iiflcatas : per rorem autem pelvi exceptum pedum Apostolorum abtutionem. IJacsibi pcdum mundarisordesorat Ambrosius
,

simulque Chrisli benignitatem laudat.


sit

Quam
:

ulile

hanc imitari !

Eamdem aquam
,

a Dci Filio missed ab

sam

in orbe mirabiles conversiones operari

alio milti

nonposse

cum

sit effusio

Spirilus sancli

qui alicnce poteslati non subjicitur.


I.

HiEROBAAL"
onno 081.
1

cum

sub arborc% ut legimus, quercu


D.
(juiilon,
(owi.
).\,

Scripli

Vi'le

png. 299-004.

JuJic. VI,

1.

270
Iritici

S.

AMBROSII
,

messein virga cnederet

accopit oracnlnm

ut a po-

testatc alicnigenarum in liberlalcm Dci

poj)ulum vindica-

ret. Nec mirum si est clectus ad gratiam, cura sub urabra jam lum sacrce crucis et venerabiiis sapicntiac prasdcsti-

nato incarnationis futurac mysterio conslilutus,


segetis sensibilia dc latibulis

feracis

frumcnta produceret, elec-

lionnemquc sanctorum
questraret
:

purgamenlis inanis palcag se-

qni lanquam virga veritatis cxcrcili, supcrnua

veteris hominis

cum

ejus actibus deponentes, quasi in

lorculari,

ila

in Ecclesia
,

congregantur
in

Ecclesia

cnim

lorcular est fonlis aetcrni

qua

coelestis vitis fruclus

exundat.
II.

Quo

inolus oraculo

deficientibus licet

Gedeon cum audisset quod millibus, in uno viro Domipopulorum


,

nus plcbem suam ab boslibus liberarct'

obtuiit hceduni

caprarum
et

cujus carnem

secundum praeceptum Angeliv


,

azima supra pelram posuit


dc petra ignis ernpil

et ea jure perfudit

quaj

simul ut virgre cacumine, quani gerebat Angelus Dei conligit,

ferebalur,
lur

atque ita sacrificium quod ofabsumplum est. Quo indicio declaratum videquod petra illa typum Imbucrit corporis Christi quia
;

scriptum est

Bibebant de consequenti eos pctra

pe-

aulcm erat Christus^. Quod utique non ad Divinilatem ejus, sed ad carnem relatum est, qune silicntium
tra

corda populorum perennl rivo sui sangninis inundavit.


III.

Jamtuncigiturin mysterio declaratumest, quiaDoin

minus Jcsus
abolerct
:

carne sua totius mundi peccata crucifixus

ncc soUimdelictafactorum.scdetiam cupidilales


hcedi ad
,

animorum. Caro enim


Bcupivit

culpam

facti refertur; jus


:

ad illecebras cupiditalum

sicut scriptum est

Quia condixerunt

populus cupiditatem pessimam,


'

et

Quis nos cibabit carne


'

Quod
x, 4-

igitur extendit
^

Angelus

Judic. XIV, etseqq.

Cor.

Num,

xi,4'

DE SPIRITU SAKCTO,
viigum, et
qiiod cai o
tetlgit pelraiu
,

LIB.

I.

27
;

de qna ignis exivil'


replela divino
,

oslendit

Domini Spirilu

peccata omnia

humanai condilionis cxurcret. Unde Ignem veni millere in lerram '.


IV.
pcrjia mysteria
ct ideo

et

Dominus

ait

Adverlit igitur vir doctus et praesagus fulnri su'

sccundum oracula
,

occidit vitu-

lum

a palre

suo idolis deputatum

et

ipse

septennem
abo-

alium vitulum immolavil Deo.


rcvelavit post

Quo

facto mauifestissime
genlilitatis

advenlum Domini omnia

lcnda sacrificia, solumque sacrificium Deo Dominicffi passionis

pro rcdemptione populi deferendnm. Etenim vituerat in typo Chrislus


,

lus

ille

in

quo septem spiritalium

plcniludo virtutum

sicut Esaias dixit, habitabat'.

Hunc

quando diem Domini vidit nunc in et gavisus cst^ Hie est qui nunc in hoedi typo ovis, nunc in vituli ofrerebatur". Hoedi, quod sacrificium pro delictis sit ovis, quod volunlaria hostia vituli, quod
vituium
et

Abraham

obtulit,

immaculata

sit

victima.

V. Praevidit ergo

mysterium sanctus Gedeon. Deniquc


;

trecenlos elegit ad pVajIium

ut ostcnderet

non

in

numero
ab inlicet

multiludinis, sed in sacramcnto crucis

mundum

cursu graviorum hoslium liberandum.


forlis et fidus,

Et tamen

pleuiora adhuc de
,

Domino
Si

futurae vicloriic

documcnla quarcbat
Israel,

dicens

salvas in

manu mea

qucmadmodum

locutus es,
:

Domine; ecce ego


cognoscam quia
ut

pono
in

laoae vellus in

area

et

si

ros faclus fuerit super


siccitas,

vellus, et super

omnem

terram

manu mea sccundum


Et
ita

promissa tua populum libera-

bis.

factum est^

Sed adjccit postea


terram,

rursum
esset
in

ros proflueret snper tolam


vellere.

et siccilas

Judic.

Ti, 21.

Luc. xn, ^9

Joan.

VIII, 56.

Judic. vii, 6,

' 7

Jiidir. vi, 25.

<

Isai. xi, 2.

Id,

yf,

36, el seqq.

2^2

S.

AMBROSII

VI. Quoerit tbrtasse aliquis

ulrumnam

quasi incredulus

esse videatur, qui irequentibus informatus indiciis

adhuc

plura poscebat? Sed

quemadmodura
,

potcst videri quasi

ambiguus incertusque tonlasse


tur? Non ergo
bigeremus.
illc

qui mysteria loqueba-

Nam

ambiguus, sed providus, ne nos amquomodo illc ambiguus, cujus precalio


ros

habebat eftectnm? Lnde aulem seciirus adorsus esset


praelium, nisi intellexisset oracuhim
fides
:

enim

in vellero

erat

in

Judaea

quia sicut ros,

Dei verba dcs-

cendunt^ VII. Ergo quando


nis in vellere.

totus orbis inrructuoso asstu gcntilis


ille ccelestis

snperstitionis arebat, tunc erat ros

visitalio-

Postea veroquam oves

quac pericrunl

domus

IsracP, (uncle puto figuram Judaici vellcris adumbratau)


oves
,

inquam,

illae

fontem aquai

vivae

negarunt

ros fidci

humcntis exaruit
snos fons
est
ille

in pectoribus

Judocorum', mealusque
vero

divinus in corda gentium derivavlt^ Inde


fidci

quod nunc

rore lolus orbis humescit

at

Juda^i Prophelas suos et consiliarios perdiderunt.


VIII. Nec mirum si perfidire subeant siccilatem quos Dominus Deus prophctici imbris ubertale privavit di Mandabo nubibus meis ne pluant super vlneara ceris
,
,

istam^
sicut ct

Est enira propheiica3 nubis pluvia


dixit
:

salularis,
in vellus
,

David

Dcscendit sicut pluvia

et sicut stillicidia slillantia super terram'.

Hanc nobis

mundi pluviam pollicebanlur, quuG rigaret orbem sub Domini Salvatoris adventu Spirilus rore divini. Venit ergo jam Dominus, venit et pluvia,
Scripturae divinte
totius

venit Dominusstillicldia secuni cceleslia deferens; etidco

jam nos bibimus

qui ante sitiebamus, et divinum illum

Spiritum haustu interiore potamus.

Dcut. xxxii,

2.

MaUli, xv, 24.

Jeiem. n,

i5.

Isa!.

iii,

2.

Id. V, 6.

^ Psal.

Lxxi, 6.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

2^3
rjnia

IX. Hoc ergo praevidit sanctus Gedeon


splritalem

vernm

et

rorem etiam gentium nationcs erant

fidei per-

ceplione bibilura;, et ideo diligenlius exploravit; est enlm


necessaria cautcla sanctorum. Siquidem eliam Jesus

Nave

cum

vidisset

ducem

niililiae ccelestis,
? b

interrogavit

Nosler

es,

an advcrsariorum*

ne forte aliqnibus adversarii

prnestigiis fallerctur.

X. Non tamen otiose quod vellus non vel


posult
tritici
,

in

campo

vel in

prato

sed posuit in area, ubi messis est


operarii

Messis

enim mulla,

aulem pauci^;

co quod per fidem Domini futura essct messis fcecunda


virtutum.

XI. Nec illud otiose quod exsiccavit vellus Judaicuiu


et

rorem ejus misit in pelvim^, ut repleretur aqua, non tamen ipse eo rore pedes lavit. Alii debebatur tanli pra3ille

rogativa myslerii. Expectabatur


solus posset abluere.
sibi

qui sordes
,

omninm

Non erat tanlus Gedeon qui hoc mysterinm vindicaret. Non enim Gedeon, sed Filius nhominis venit non ministrari, sed ministrare\ Itaque
cognoscamus
in

quo haec mysteria videanlur

esse

comilia

plela.

Non
:

in

sancto Hierobaal; adhuc enim erant

principia. Ideo gentes victae, quia siccitas erat

adhuc

in

gentibus
vellerc.

idco

Israel vicit

quia ros tunc manebat iu

XII.

Yeniamus ad Dei Evangelium. Invenio Dominum


,

spoliantem se vestimenta

et
,

praecingentem se linleo,

mittentem aquam

in

pelvim

lavanlcm pedcs DiscipnJo,

rum* ? Haec erat aqua ros ille coeleslis hoc prophetabatnr quod illo rore ccelesti Discipnlorum suoruni Dominus Jesus pedeslavaret, Etnunc extendantur pedes animorum nostrorum. Vult Dominus Jesus et nostros lavare pedes
;
'

'

Josiie. V, i3.

Luc.

x,

j.

a8<

Judic. vf, 09, 4.

<

MuUh.

xx

Joan. xui, 4 et seqq.

LIX.

2'-4

AMBllOsil
:

1)

sed iinicnique dicit fideli Msi uou habebis mecum partcui*. lavero libipedes, Xlil. \eniergo, Domine Jesu,exne le vestimenla qu3e propler nie induisli esto nudus ut nos misericor-

nou

ciuip.

Petro soH

dia tua vestias. Praecino;e tc propler nos linteo, ut nos lui

muneris immorlalitale praecingas. Mitte aquam


lava

in

pelvim

non solum pcdcs, sed ctiam caput^


\

nec solum corolo exuere

porisnostri, sed etiam menlis vestigia.

om-

nes noslrte sordes Iragililatis

ut ct ego

dicam
?

Nocle

exui lunicam

meam quomodo induam eam


,
!

Lavi pedes

meos, quomodo inqninabo illos'? XIV. Quanla isla majeslas esl Quasi minister pedes famulorum tuorum lavas, quasi Deus rorem mittis e coelo. Nec solum pedes lavas sed eliam ut tecum recumbamus invitas et exemplo nos tute dlgnationis hortaris dicens Vocatis me dominum et magistrum et bene facilis eteuim. Si ergo ego lavi pedes vestros domiuus el sum
,

magister, et vos invicem lavate pedes vestros''.

XV. Volo
volo
,

ergo et ego pedes lavare fratrum

meorum

Domini implere mandalum, volo in me non verecundari non dedignari quod ipse prius fecit. Bouuui
mysterium humilitatis; quia dum alienas sordes lavo meas abluo. Sed non hoc omnes haurire poterant myslerium. Lavare voluit quidem et
pitalltatis

affcctu^ Volebat et
(27),
is

Abraham pedes, sed hosGedeon lavare pedes An:

gelo

Domini

qui apparuit sibi

sed volebat unl

volcbat quasi

qui deferret obsequiura,

cousortium.

Hoc mysterium magnum


:

est,

non qui douaret quod nemo

cognovit. Denique Petro dixit

Quod
,

ego facio tu nescis,

cognosces postea*.

Hoc, inquam

divinum mysterium
INon est ergo

est,
'

quod etlam qul

laverlnt, requirent.

JoKn.

i3, 14.

xm, S, elseqq. ' Gen xvm, .}

Ibifl. 9.

Canl. v, 5.

<

Joan.

xiii,

Jonn. xui,

7.

Dli

i.PIIUTU

SANCTO,
,

LIB.

I.

2^5
couscquiimir,

simplex aqiia
ut partem

ccelofstis

niysterii

pcr

quam

cum
,

Ciuislo habere mercamur.

X\
lihro

I.

Est et qua^flam aqiia

quam mittamus

in
,

pelvim

anim.t nostne

aqua de vellerc et libro Judicum

aqua de

PsahnorumS Aqua esi ros ccelestis oraculi. Veniat igitur, Domino Jesu haec aqua in meam animam in
,

meam
valles

carneni

ut hujiis

hiimore phivite nostrarum con-

mentium atque

intimi cordis arva viridescant^. Vcgratianii


,

niant in

me

sMlhcidia tua,

immortahtatemque
ne iterum peccem.

rorantia. Dihie gressus mentis meae

Abhie

aiiimi

mei calcaneum, ut possim abolere maledicserpcniis intcriore pede sentiam, sed


,

tum^

nc

morsum

sicut ipse jussiiti sequentihus te

ut

serpentes et scor-

piouesillaesopossim calcare vestigio*. Redemisli

mundum,
,

redime unius animam peccatoris.


XVII. Haec totum
est est speciahs tute praerogativa pietatis
in

qua

mundum

singuhs redemisti. Ehas ad

unam

missus

viduam%

Eliseus

mundavit unum": tu nobis, Domine


quiujto^ Anliochiae

Jesu, hos hodie mille mundasti. Qiianlos in urbe Roina,

quaulos Aiexandriee

quantos etiam

Gonstanlinopon? iNam etiam Constantinopolis jam Dei

verbum recepit, et evidenliameruil Uii documenta judlcii. Etenim quaudiu venena Arrianorum suis fovebat inclusa visceribus, bellis finitimis inquieta muros armis circum,

sonabat hostilibus. Postca vero


vit,

hostem ipsum judiceui

quam hdei exules abdicaregiim, quem semper timere

consueverat, dedilum vidit, supplicem recepit, morien-

tem obuirt
tinopoli
,

sepultum possidet. Quantos ergo et Gonsta.n-

quantos postremo tolo hodie in orbe mundasti.-'

XVIII. iNon mundavit Damasus, non mundavit Pclrus,

non mundavit Ambrosius


'

non mundavit Gregorius; nos-

P.-al.

XMi,

2.

Id. lAxi, 6.

'

Gen.

iii,

5.

Luc.

\,

k,

b 3 Reg. xvn, 19.

R'^g. V, 14.

18.

276

S.

AMBROSII

Ira enini servilia, sed tua

sunt sacTanicnla. Neqne enim


:

hnmanic opis

est Jivina

conrerre

scd

luum

Dominc,
:

munus

el Patris est, qui loculus est

per Prophclas, diccns

Effundam dc Spirilu
prophetahunt
:

meo

super

omnem caruem
est ia
:

et

fihi et

filise

eorum*. Hic

typo ros
PJii'-

ille coeleslis

haec phivia voluntaria, sicutlegimus

oviam vohinlariam segregans Deus

hsereditati suae^

Non

enim Spiritus sanctus aut

polcslali aiicnae est subjcclus

aut juri; sed sua3 libertatis arhiter, omnia pro aucloritale


propriae voluntatis dividens, sicut legimus, singuhs prout
vult'.

CAPIjT

I.

Ar^umenlum siiiim agp;ressus Ambroslus imperatorcm cum propter fldem, tum propter BasiUcam EccLsicr
,

reslitutam laudat

hinc ubi dixit adversarios^


,

si

Spi-

rilum saiictum servire ne^averint quin sit siiper omnia , dlfjlleri nonposse; addit Spiritum eumdcm^ cum dixil : Universa serviunt tibi satis innuisse a
,

creaturis se separari
astruitur.

qnod

aliis

quoque testimoniis

sanclus

XIX. NoN ergo interomnla, scd super omnia Spiritns cst. Jam enim de eo (quoniam ita plene de Dci
es, ut ipse

FiUo, clcmcntissime Imperator, instructus

jam

doceas) cupienlciu tcct cxigentem audirc ahquid cxprcssius

non morabor
tcstificntus

pra.'scrtim

cum

ita tc

asscrlionc isfius-

modi

sis

proximc delectatum, ut Basilicain

Ecclesiac sinc ullo mouitore prceceperis relbrmari.


>

Joiil. u, 31.

P:al

Lwii,

iS.

'

Gor.

xii,

10.

DE SPIRITU S\NCTO,

LIB.

I.

2^^

XX.

Fidni

ilarjtic

lune

gratiam, et nostme procnQiuai

jam lcncmus; ncque enim alind possumus dicere, nisi sancti Spiritus hanc fuisse gratiam quod ignoranlibus omnibus, subito Basilicam reddidisti. Spiritus, inquam,
sancli

hoc munus

hoc opus

est, qui a nobis

quidcm lunc

pra^dicabatur, sed in te operabatur.

XXI. Nec superioris tcmpoiis damna deploro quandoquidem sequcslralio illa Basilica^ cujusdam foenoris traxit usuras. Elenim Basilicam sequeslrasti, ut fuiem
;

probares. Implevit igllur proposilum


quae iic sequeslravrrat
ilcr(;t.
,

suum

pielas lua

ut j)robarct
,

sic

probavil, ut red,

Ncc fructum amisi

et

judicium tcueo

patuitquc

ouinibus iu

quadam

quam

fuisse

sententiara.

tuuui non fuisse,


redderes.

libi nuninquam omnlbus et cum sequeslrares et luum esse, cum

facli discretlone

dlscretam
,

Patult

quasi per gradus


facilius hi qui

XXII. Primum igitur ab inferioribus inchoemus, ut quosdam tractatus noster ascendat, quo
fidem non dcferunt, vel ratione flectantur.
ia principio
:

Possunt enim dicere


Spirilum. Scd

Nec nos dicimus servire


si

cum

dlcant scrvire Ghrislum,

possunt negare de Spiritu?


servi
venit.

Quod

quomodo secundum carnem in

forma consenliunt Christum fuisse, constat ct consi secundum Divinitatem suam Christus non non servit ctiam Spiritus. Quod si non servlt Spiomnia autem servlunt super omnia Igitur Spirltus

Ergo

servit,

ritus,

est,

qui non servit sicut omnla.

XXIII. Nunc idipsum quod dlximus, lestlmonils astruamus. Principium dispulationis


Scrvlre autem omnia llquct,

est

quia serviunt omnia.


:
.

versa servluut tibl*. Dlxlt


dixit,

quoniam scriplum cst Unihoc Spiritus per Prophetam.

Non

Scrvimus

sed

Scrviunt

tibi

nut credercs

2^8

8.

AMBROSII

quod
vlant,

a servitio slt ipse cxceptus.

Ergo cum universa

ser-

non

serviat Spiritus

utique inter universa non est

Spirilus sanctus.

XXIV. Nara
Spiritus*,

si

inler

omnia

dicimus esse Spiritum

sanctum, utique cum legerimus quia alta Dei scrutalur Deum Patrem essc super omnia denegamus.

Etenim cum ex Deo Spiritus sit, et Spiritus oris ejus, quomodo possumus inlcr omnia dicere Spiritum sanctum; cum super omnia Deus sit, cujus est Spiritus, plenae utique
perfectionis
,

pcrfectneque virlutis?

XXV^ Ac ne Apostolum arbitrentur errasse, acciplant quem fiduci^ hujus sit secutus auclorem. Dominus cnlm
in

Evangelio dixit
a

Cuin venerit Paraclelus, qTiem ego


,

mitlam vobis

Patte nico

Spiritum

vcritatis, qui a

lre piccedit;

il!e

tebtlmoninm pcrbibebit de me^.


etiam de Patre

PaErgo

et a Patre procedit Splritus


Filio. Testificalur

sanctus, et testificalur de
testis et fidelis et

verus

quo nihil ad expressionem divinae majestalis est plcnius,


nihll ad unitatem divinae polestatis evideniius;

cum Idem

noverlt Spiritus

quod

et Fifius,

qui paternorum testis et

consors individuus secretorum

est.

XXVI.
et

Exclusit ilaque
:

cognilione Dei societalem


Spirl-

multitudinem creaturae
,

non excliidcndo aulem


crealursc.

tum sancium
et illud

ostendit

non esse socium


:

quod lectum
,

cst in Evangclio

Lude Quia Deum nemo

vidit

nnquam

nisl

unigenitus Filius qui est in sinu Pa-

atris, ipse enarravit';

ad exceptionem pertlnet Spiritus


,

Quoiiodo cnim Dcum non vidit qui scrutatur etiam alta l)cl '? (juomodo Deuui non vlflll qui cognovit quae Dei sunt? quomodo Deum non vidit qui cx Deo est? Ergo cnm ila positum sit Quia Deum nemo vidit
sancti.
,

'

Cor.

II

,10.

Joan. xv

26.

Id.

18.

dir.

11

lu.

DE SPIRITU SA.XCTO,

LIB.
;

I.

279
exccptns
cst

unquam
Spiritus.

vidit

aiUom

Sj)'rilns

ntiqne
est

Super oinnia igiturcst, qui

exceplus ex

om-

nibus.

CAPUT
Sptritum sanclum
verbis
sit.
:

II.

esse Inter

omnia non probari ex

illis

Oninia per ipsum (acla sunt;

cum

factus
,

Namquc

alias perinde probarelur Filius


ititcr

non imo

etiam Pater numerandus

omnia, Quod

est tjus-

dem

irapietiilis.

XXVII. \iDETUR,
pietatis, sed impiis

siuicle Irapcrator,

plena ralio esse

non videtur. Denique quid moliantur


haerelici

adverte. Solenl

cnim dicere

ideo inter omnia quia scriptum est


*.
i>

Spiritum sauclum esse

numerandum,

de Dei Filio

Omnia

per ipsum facta sunt


,

XX\

III.
,

Onaui

ujaie conrundilur actio

quae

non tenet

veritulcm

et pra?poslero ordine asserlionis involvitur!

Hoc enim luncvaleret,


litum sanclum,
si

ut inlcr

omnia dicerenl esse Spi-

lactum probarent.
,

Filium Scriptura dicit esse


lactus

qn;e iacta sunt

Namque omnia per cum autem


:

non doceatur Spiritus sanctus; utique nec inter


potest, qni

omnia prohari
nec creatus.

neque iactus

est sicut

omnia

Milii igilur

ad utrumrjuc hoc prolicit


,

testi-

nionium

ut et super ouuiia prohelur esse

quia laclus
factus

non
esse

est; et quia super


:

omnia
sunt

est,
,

non videalur
iacta per

nec intcr ea
si
,

quar!

facli!

uuiiierandus.

XXIX. Quod
Evangelista posuit
Jomi
I.

quis, qtiia

omuia

Verhum

uou excipit Spirilu.n sanctum (quau-

3.

280

S.

AM)5I\0SII

quani in Joanne loculus Spiiilus Dei

Omnia per ipsum

iacla sunt, dixerit, non ouiuia laclisumus; cum utique loimi iu Evangelistis Spirilum Dei ipsc Dominus oslcn-

dcrit, {liccns

Non enim

vos eritis loqucntcs, scd Spirl)

tus Patris vestri, qui loquitur in vobis'.


dixi
,

lamcn
,

si

quis,

iit

lcr

hoc loco non excipil Spiritum sanctum sed inomnia nnmerat; ncc ibi crgo excipit Dei Filium, ubi
nos per illum^. Sed ut sciat quia inter
,

Apostobis dixit :Nobis tamen unus Dcus Palcr cx quo

nomnia

et

om:

nia non' est Filius

lcgat sequentia;
,

nam cum

dicit

Et

nnus Dominus Jcsus

per
,

quem omnia';
impietatis

ab onmibus

utiquc excipit Dei Filium

qui exccpit ct Palrem.


cst vel Palri
,

XXX.
Fiiio,

Ejusdcm aulcm

vcl

vel Spiritui

sancto derogare.
:

Non enim

credil in

Palrem, qui non crcdit in Filiimi ncc credit in Dei Filium (jui non credit in Spiriluui nec potest sine rcgubi
,
:

veritatis fides stare.

Nam

qui

ncgare cceperit unitalcm

potcslalis in Palre et Filio et Spiritu sancto,

non potcst

utiquc ibi, ubi nulla divisio

sit,

fidem probiu-e divisam.

Ergo qnia

pietatis unilas est

bene credere, eiiam unitas

iinpiclatis est

male credcre.
pulant Spirilum sanclum inlcr
,

XXXI.

ft.ique qui

om-

nia dcl)ere numerari

quia omnia legunt lacta per Filimn,

cliam Filium utique inter omnia


quia legunt
:

annumerandum

putant,

Ex Deo

omnia''.

Consequenler autom ncc


,

Palrcui secernunt ab omnibus

qui a crcaluris omnijjiis

Fiiium non sccernunl; quoniam sicut ex Patre oniiiia,


ila ctiain

pcr Fiiium omnia. iloc ipsum in Spirilu prte,

viJens Apostolus

dixit;

ne iuter omnia posuisse Filium


:

vel impiis videretur, qui audicrant dixisse Filium

tPalcr

quod dcdit mibi, majus omnibus


Mauh.
X,

est*.
'

20.

Cor. vui,

6.

IbiJ.

<

Cor.

v, iS.

Juuu.

X, 39.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

281

A-v

A%vvv\\v*a\vvvAVvvvvvv\vvv\\\\vv\\vv%vvv\%%\vvvvvvvvv\%v\\v\*\*\v\%v%\v^v\\\vvvvv\vvv

CAPUT

III.

iQwof/ Apostolus dixerlt exPatreper

FtUum omnia esscy lab eorum consortio Spiritum non sccludi ; cum quce ad unam refcruntur personam aliis quoquc attribuantur. Sic baptizati in nomine Christi siinui in Palris ac Spirilus nominc censentur baptizail ; si tamcn iimul in tres pcrsonas crediderint : sccus au,

tein

nullus crit iaptismus. Hcec etiam baptisino in

Spiritus sancti nuncupatione convenire. Si aulcm ob

cumdem Locum

Spiritus ab aliis personis separaretur,

ulique ob alios locos Patcr Filio dicetur postponendus.

Ab

Filium adorari , non a Spirilu; hunc enim tesiem ejusesse, noiv ministrum. Cum omnibus anteponitur Fitiiis, inlelU^endum de creaturif. Digylngelis

nilatem sancti Splrilus a peccati in


irremissibilitatc probari.
tas
;

eum admissi

Unde

sit

iUa irrcmissibiU-

et

quomodo unus

Spiritus.

XXXII.

SiiD lorlasse aliquis dicat,

qua ralione
'

cum

dixcril hic cx Palrc

omnia

et per

Filium oainia

de Spi-

ritu sancto tacucrit; et hinc cupiat


rare.

praejudicium compa-

Quod

si

pcrgit maliliose interpretari,

quam

multis
,

invcnict locis praedicatam sancli Spiritus potestatem

in

quibus vel de
rit,

J^alre vcl

de Filio nihii Scriplura expresse-

sed inlelii^endum reliquerit?


gralia Spiritus praedica-

X\XIiI. JNumquid ergo cum

tur, Uei Patris aut nnigeniti Filii denegatur?

Non
ita

ita,

quia sicut Pater in Filio, et Filius inPatre,

etiam

Diirusa est, inquit, charitas Dei ia cordibus nostris per


'

T.

VII!, 6.

282

;!.

AMBHfJII
esl

Spiritum sancliim, qui dalus


quia

uol)is'.Et sicut qui

bencdicitur in Chiisto, benedicilur in nomine Patris ct


Filii et Spiritus sancti
ita
j

unum nomen
,

potestas
,

nna

etiam ubi operatio aliqua divina


,

aut Palris

aut

Filii,

aut Spiritus designatur

sed etiam ad Patrem refertur et Filium

non solum ad sanctura Spiritum nec solum ad


:

Patrem

sed etiam ad Filium refertur et Spiritum.


/Elhiops eunuchus Gandacis rcginae

XXXIV. Denique
baptizatus in Christo,

plenum myslerium consecutus


.

est^.

Et

illi

qui negaverunt se scire Spiritum sanclum

quam-

vis baptizatos se

dicerent in Joannis baplismo

haptizati

sunt postea'
in

quia Joannes in remissionem peccalorum,

advenienlis Jesu,

non

in sno baplizavil

nomine. Et
in Christi

ideo Spiritum nesciebant, quia nec

baplismum
,

nomine,

sicul

Joannes baptizare solchal


licet

accepcrant.

Joannes enim

non baplizarel

in Spirilu,

lamen

et

Christum praedicabat
Bvos aqua baplizo

et Spiriluin. Denifjnc cuiii inlerro-

garelur, ne forte ipse esset Christus,


,

rcspondit
,

veniel

oulein forlior ine


:

Ego cujus non


:

sum dignus

calccainenta porlare
i?li

ipse vos baptizabit

sSpiritu sanclo et igni". Eigo

qiiia iiec In Christi


,

no-

mine, nec cum

fido Spiritus sancli baptizali fuerant

non

potuerunt accipere baplismatis sacramentuiii.

XXXV.

Baptizati sunl itaquo in noi!iine Josu Christi


in

nec iteratum est

his

baptisma

sod iiovaluin;

unum
baptis-

cnim baplisma^.
saorauiouluin
iiiatis
,

Lbi auteia non


,

est

pienuin baplismatis
jilifjiia

nec principiiiin

vel sjxcies
si

apslimatur. l^ioauin aulcin ost.

Palicn! ot Filiiiin

Spirilumque sanctuin
brues. Et

fatearis. Si uiiuni
si

quemadmodum

unuin

in

neges, totum susermone coinpre


;

hendas, autPatrem, aut Filinin, aul Spiritnm sanclnm

Hom.

V. 5
'

Ai

t,

Tiip, 27.

11. \i\.

2, ct ^c ]i].

<

Joiin.

1,

26, 27.

E|jiic?.

IV, 5.

DE SPIRITU SANCTO,
fide

LIB.
,

I.

283

autem nec Palrem

nec Filinni
fidei

nec Spirilum sanc:

lum abneges, plcnum est

sacramentum

ita
,

etiam
et aut

quamvis et Palrera et Filium et Spirilum dicas


Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti

minuas potestalem
et
illi

vacuum

esl

omne myslerium. Denique


si

ipsi
,

qui dixebaptizati

rant:Nec

Spiritus sanctus

slt

audivimus

sunt postea in nomine Domini Jesu Christi*. Et hoc

abundavit ad graliam

quia jam Spiritum sanctum

Paulo

pra?dicante, cognoverant.

XXXVI. Nec
et

conlrarium debet videri


sit

quia quamvis
:

etiam postea tacltum

de Spiritu, tamen creditum est

quod vcrbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim dicitur :In nomine Domini nostri Jesu Christi, per unilalem nominis impletum mysterium est nec a
:

Chrisli

baplismate Spiritus separatur; quia Joannes in

pceuitenlia baptizavit, Chrlstus in Spiritu.

XXXVII. Nunc conslderemus utrum quemadmodum


In Christi

nomlne plenum
ita

esse leglmus bapllsmalis sacra-

menlum;
qula qui
dlcas
,

etiam sancto tantum Spiritu nuncupalo,

nihil desll ad myslerii plenitudlnem.

Ratlonem sequamur;
est Filius, et

et

unum dixerlt Deum Patrem

Trinitatem signavlt. Si Chrislum


a

quo unclus

ipsum

qui unctus est, Fillum, et Spiritum sanctum


est, designasli.

quo unclus

Scrlplum
unxit

zarelh,

quem

est enim Hunc elesum a NaDeus Splrilu sancto^, El sl Patrem


:

dlcas, et Fillum ejusel Spiriluui oris ejus parilerindicasti;


si

taraen id etiam curde coniprchendas. Et

si
:

Spiritum

dlcas, et

Deura Patrera,

quo proccdil Spiritus elFilium,


,

quia

Filll

quoque

est Splritus

liancupasli.
,

XXX^ IIL
cat, dicenle
'

Lnde

ut ratloni copulctur auctoritas

in

Spirilu quo(|ue

recte nos baptizari posse Scriptura indi:

Domino
5.

Vos autem bapliza])imini

in

Spirilu

A.-t.

Mx, 4,

Id. \, 58.

234
sancto*.

S.

AMBRCSII
:

alibl Apostolus ail Omnes enim in ipso unum Spiritum baplizati sumus^ Unum opus, quia unum mysterium unum baptisma, quia mors una pro mundo unitas ergo operationis, unitas projdica-

Et

corpore

in

tionis, quae

non polest separari.


si

hoc loco separatur Spiritus ab opeEx Dco omnia, et pcr Filium omnia^- ergo et ubi Aposlolus, de Clirislo dlcit Qui est super omuia Deus benedictus in SKCula\ non solum eum creaturisomnibus; sed etiam Patri (quod
ratione Patris et Filli, quia dictum est
: :

XXXIX. Quod

diclii nefas est) prajtulit.

Palcr, non inter


Siibtcr

Scd absit; non cnim iuter omnia plebem quamdam creaturarum suaruni. creatura onmis, supra Divinilas Palris et Filii et
:

Spirilus sancti. Illa servit, hacc regnat

iila

subjacet
:

isla

dominalur
,

illa

opus

haec auctor est operls

illa

adorat

omncs hacc adoratur ab omnibus. XL. Denique de Filio scriplum est Et adorent eum oinncs Angeli Dei^ Non habes Adoret Spiritus sanctns. El inlVa Adquem autem Angelorum dixit aliquando
:
: :

sSeJcad dextcram mcam

donec ponam inimicos luos

scabcllum peduin luoruni? Nonne omnes sunt, inquit,


ininislri spirilus in

miuisterium, qui mittuniur''?

Cum

dicil,

hcndil?

omncs numquld ct Spiiitum sanclum comprcNon ulique, quia Angcli et caelcrne Pot(!Slates in ministcrinm ct obsequium Dei Filio ul serviant, desti,

nantur.

XLI. At vero Spiritus sanctus non ministcr, scd


esl Filii,

lcslis

quemadmodurn dc
perliibct dc
tcstis

Ipso Filius dixit

IUe

testi-

monlnm
lus.
cst.
'

mc'.

Testis est ergo Filii, Spiritestls

Qui
SIc
Acl.

est, novit

omnia, slcut Deus Pater


,

cnim habcs
1.5.

in postcrloribus
XII,

qula confirmata cst

'1 Cor.
Ibid. i5,

i5.
7

Id. vni, 6,

<

Rum.

ix, 5.

'

Htbr.

1, 6.

i.\.

Juan. xv, 26.

DE SPIRITU 8ANCT0,
8j\lus

LIB.

I.

280
,

nostra

leslificanle

Deo

signis qnocjiie ct prodigiis

ct varils virtntihus, et Spiritus sancti divisionibus'.


dividil
est'';

Qui
nia-

quod

vult, utique supra

omnia
,

non

inler oninia

dividere

enim operatoris

gralia

non operisest

leries.

XLII. Si supra omnia Filius, per


nostrji, ut
qiii

quem

initium salus

praedicaretur, accepit

utique et Patcr Dcus

testificatur et asseverat signls ct prodigils


,

dc salule
et Spiri,

noslra

exceptus a cunctis

est.

Simiiiler

aulem

tus qui divisionihus suls noslric teslluionlum lert saluli

non
ipsc

est in

creaturarum plehe numerandus, sed

cum

Palre

a?stlmandus etFilio. qui non pcr incisionem sul dlvidilur

cum dividll; Indlviduus enim cum sll nlhil auiilllt, cum omnlbus largiatur sicut et Fillus regnum palre accipienle, nihil perdil nec Paler Filio cum sua Iradal, amlllit'. Nullum itaque damnum esse iu divisione graliie
,

spiritalis

Domino

altestanle,

cognovimus; qui enim uhi

vuU

splrat'',

uhlque slne damnoesl. De quo iulra dicemus

plenius.

XLIII. Inlerim nunc quoniam proposltum


siio

esl

ordine

asserere,
,

dum
ncm

nou esse inlcr omnla Spiritum computanipsum Apostolum, de cujus verbis faclunt quaestloadhlbcamus auclorem. Quic enim
,

asseriionis Iiujtis

essent ilhiomnla, sive visihilla

slvc invisihllla

ipse sig-

navit dlcens

Quoniam

in ipso condlla sunt

omuia
etiam

in

ccelis et

in
,

tcrra^. \ Idcs omnia de his dicla, quoe vel


vel in terra; sunt

in ccells
sihiila
,

sunt

enim

in cadis

Invi-

qua3 facla sunt.

XLIV. Tamen ne
bus dlcerct

cui esset incognitum, addidit de qui-

Sive Sedes, inquit, slve Dominaliones, slve


,

Principatus
'

sive Potestates,

omula per Ipsum


UJ.
xv, G. -
<

et in

Hebr.

II,

4> 5.

'

Cor.

xti, 11.

Joan. iii,8,

<Colos3.

1,

16.

286

S.

AMBKOSII

ipso cro;ita siinl, oX ipso esl anle ipso coiislant'. ^iiuiquid ergo

omues

cl

omnia

In

liic

intcr crcalura.'^ S])idicit aule (uuu^-s


clixisse

rituni sanciuni

compreheudit? Aut cum


,

esse Dei Filium

numquid ante Fotrem


sicut
liic

aesliman

dus est?

Xon ulique; nam


,

per Filium

dicil ouniia
:

creata esse

et iu ipso

omnia constare
est

cceleslia

ita eliaii!
,

in Spiritu sancto vires habcre universa ccelestia duhilini

Don potest, quando lectum


mali sunt, et Spiritu

Verbo Domini

coeli

fii,

oris ejus

omnis virtus eorum*.

Super omnia
servit

est igilur,

de quo est omuis coeleslium

et

terrcstrium virtus. Qui igitur super omnia esl, utique non


:

qui

non

servil, liber est

qui liber est, habet jura

dominalus.

XLV. Hoc si a principio dicercm negaretur. Se4 quemadmodum i!H minora negant nc majora credantur
,
,

ita

et

nos minora prpemillamus, ut aut perfidiam suam


iu

etiam
tiunt,

minoribus prodant

aul

si

vel

minoribus consen-

majora de miuoribus coliigamus.


,
,

XLVI. Arbitror clementissime Imperator


confulatos cos
,

plenissirae

qui audent iuter

omnia Spiritum sanctum

compulare. Sed tamen ut sciant se non tantum aposlohcis


lestimoniis,

sed etiam Dominicis perurgeri;

quomodo
,

audent inter omnia numerare Spiritum sanctum


ipse

quand^
in Spi-

Dominus
,

dixit

'

Qui blasphemaverit
:

in

Filium ho-

minis

remittetur

ei

qui

autem blasphemaverit
in

Dritum sanctum, nec hic, nec

fulurum remittelur vV?d

Quomodo

igitur iuter crealuras audet

quisquam Spiritum
dero-

corapulare? Aut quis


gaverit, non putet

sic se obligat, ut si creaturae

sibi

hoc aliqua venia relaxandum?


qui aulcm adorat et confilelur
Psal

JNam

si

Judaii, quia adoraverunt mililiain cceli*, divino


:

praesidio destituti sunt


Colos?.
4 4
Ri^g-

I,

16,
'6.

17.

xxxii

6.

'

Luc. xu, 10.

iT".

DlC

SIMKITU SANCTO, LIB.


est

I.

287

Deo; qui non confiaccoplus utique hlnc lelur, sacril('|;ii icus sino venia damnalur sed super omnia a?stimari pntc^-l non inter omnia cujus injuria aeleruis suppliciis esse Spirilimi sanclum
Spirilum sancltiin,
:

expialur.

XLVII. Cur autem dixcritDominus


verit in

Fihnm hominis
in
ot'
;

remilletur
,

ei

Qui blasphemaqui autem blasin futualia

phemaverit
B

Spiritum sanctura

nec hic, nec

rum

romittelur

diligcnter adverte.

Numquid
cnim

est ofTcnsa

Filii,

alia

Spirilus

sancti? Sicut
si

iina

dignilas,

sic

una
,

injuria.

Sed

quis corporis specie de,

ceplus humani

remissius aliquid sentit dc Christi carne

quam dignum
qnae aula

cst

(noque enim
,

vilis

nobis dehet vidcri

virtiilis

tVuctus est Virginis) habet


a

culpam

non

est

tamen oxclusus

vcnia

quam

fide possit ascis,

cerc. Si quis vero sancti Spiritus dignitatem


et

majestalem

polestatem abnegetsempiternam, et putet non in SpiDei


ojici

ritu

diemonia, sed

in

Beelzebub

non potest

ibi

exoralio csse veniae, uhi sacrilegii plenitudo est; quia qui


Spiiiltnn negavit
,

et

Deum

Palrcui nogavit et Filiura;


Cfaristi.

quoniaQi idem esl Spiritus Dei, qui Spiritus est


Mallh.
X41,

3a.

S.

AMBROSII

*,JV**.*.-%'.^>

CAPUT
Spiriium sanclum iinum
est
et

IV.

eumdem
,

esse, qui loculus

in Prophelis
,

et

in Jpostolis

cjui

Spirilus Dei et

Christi est

quem pntlcrea Spirilum Paraclctumt

Spiritumvilce ac veritatis Scriptura significat,

XLVIII. Unum autem esse Spirilum nemo dnbltaverit, etsi de uno Deo plerique dubitaverunt. Alium cnim dixerunt plerique hteretici

Deum

Veteris, alium Movi Tcslaa

menli. Sed sicut unus Pater,

Qui
:

et

olim locutus est,


novisslmis dle-

ut legimus, patrlbus in Prophetis

et in

bus nobis locutus


ab

est in Filio*

et sicut

unusFillus,
offensus^
etlam SpiIiisuf-

qui juxta Veteris scriem Testamenti ab

Adam
^'

Abraham visus%

adoratus a Jacob est


in

ita

ritus sanctus

unus est, qul elTerbuit

Prophetis^,

flatusest Apostolls*, copulatus cst Patri et

Fiho

in baplls:

matls sacramenlis

Dc ipso enlm dlcit David Et Splrilum sanclum luum neauferasa me^ De ipso cliam Quo ibo a Spirilu tuo alibi dixit XLIX. Ut scias quia idcm Spiritus Dei cst, qui cst
'.
:

'.

Splrltus sanctus, sicut ct in Apostolo

legimus

Nemo
nemo
',

ia Splritu Dci loquens


potest dicere,

dlcit

analhema Jesu;
nisi in Spiritu
dixit.

et

Dominus Jcsus,

sanclo

ipsum Apostolus Spirilum Dei


'

Ipsum etiam
xvm,
,

Spirl-

Hebr.
19,

i,

i,

a.

Gen.
Pelr.

iii,
i,

iS.

<

Id. xxvin, i3.


,

ai.
9

'

Id.

3-6. el 5o, 5i.

Joan.

xx ,22.
o.

>'

'

MdUli.
i

xxviii
xii
,

.-

Psal.

L, i3.

Id. cxxxvMi

Cor,

3.

DE

SPir.lTU

S.ViNGTO,
:

1,115.

I,

289
in

lum

Christi appdlavit.sicut luibcs


cslis
,

Vos autcni

carnc

Hon

sed in Spiritu;

si

taincn Spirilus Dei inhabiChristi


si

tat in vobis. Si quis

autem Spiritum

non

Iiabct,

Khic non csl ejus.


suscitavit

Et infra:

Quod

Spirilus ejiis qui

Jesum

morluis, habitat in vobis*.

Ipse cst

crgo Spirilus Dci,


L.
<i

([ui S[)iritus est Chrisli.

Ipse eliam cst Spiritus vitae, sicut


vitas in

ait

Apostolus

Lex enim Spiritus


LI.

Christo Jesu liberavit

me

Icgc peccati ct mortis^.

Qucm
in

igitur

Sniriium

vitae

Apostolus dixit, ipsuni


ipsuLU Spi-

Dominus
ritum

Evangcho ParacIeUun nominavit,


habes
:

verilatis, sicut

Et rogabo Patrcm, ct aliiun


sit

Paraclctum dubit vobis; ut vobiscum


Spiritum vcritatis,
))pere; quia

in

ajlcrnum,

quem

hic

mundus non
et

potest acci>>

non videt eum, nec cognoscit eum'.

Ilabes

crgo et Paracletum Spiritum,


tatis ct

eumdem

Spiritum veriigitur

Spiritum invisibilem de--ignalum.

Quomodo
?

secundum Divinilatem quidam

Filiuni visibilem putant,

cum

etiam Spirilum

mundus

videre non possit

LIL Accipe nunc ejusdem vocGra Domini, nuod


sitSpiritus saiictus, qui est Spiritus vcritatis; hubcs
in ullimo lihri

ipsc

enim

hnjus

Accipite Spiritum
,

sanctum^

Ipsum quoquo essc Spiritum sanctum qui cst Spirilus Domini, Pctrus docet dicens Anania, quid tibi visum
:

csl tentare ct mcntiri Spiritui sancto''? Et slatim ad

uxorem Ananiie idem


Spiritum Domini''

ail

Quid vobis visum


dicit,

est tcntare

? a

Cum

Vobis

ostendit dc

co dictum Spiritu, de qno Anaiiise dixerat. Ipse est crgo

SpiritusDomini, qui Spiritus sanctas.

LIIL Ipsum eliam Spirilum sanctum


tris

qui Spiritus Pa-

cst, dcclaravit Dominus, dlccns sccunduai Mallhaium


Jtoni. vii!, 91

>

1.

'

Ibii.
f),

1.

Joiiii.

MV,

iG, 17.

'l

U.
9

xv, 22.

'

Ai'!. V, 5.

G ii)"n]_

LIX.

290
iii

8.

a.\;bro.s]i

perseculioiie

noii

essc

cogitanduin quid lo(|napuu'


j

(I

Nou

eniui vos estis qui loquimiDi

sed Spiritus Pali

is

vestri,

qui loquitur in vobis'.


ait
; :

Idem auteni secunduni


aiil

Lucam

Nolite solliciti esse qualiler respondeatis

dicalis

Spirilus eniui sanctus Dei

docehit vos in ipsa


quauivis multi di
facit

shora, quae oporteat dlccre ^


cantur
spiritiis, (|uia

Erji;o
:

Isctuiu est

Qui

Angelos suos

Bspirilus';

uuus lamen

est Uei Spiritus.


et

LI\. Ipsuiu igitur uiuuu Spirilum et Apostoll

Pro-

pheiaj sunt consecuti. Sicut etiam Vas eleclionis, Doctor

gentium

dicit

Quia unum Spirltum potaviiuus

' ;

quasi

eum

qui uon queat sciudi, sed infundatur animis


silis

et sen-

sibus aUabalur, ut saecularis

restinguat ardorem.

CAPIJT V.
Spirilum sanctum
,

curn creaturas sanclipcet, nec cred:

turam

esse,

nec mutabilera
et

eum sempcr bonum

esse,

cum

a Paire delur

a Filio; nec inter ea quce

decli-

nare dicuntur numerandum ; fontem bonitatis , Spiritum oris Dei matorum emendatorem, bonum ve,

cessario confitendum

postremo

cum

in Scripturis

bonus ajjirmetur,
,

ct

Palri ac Filio conjungatur in

baptismate bonum negari neutiquam posse, neo tamcn dici in bono pro/icientem , sed perficientem quod eum ab omnibus distinguil creaturis.

LV. INoN ergo sanctus Spiritus de substantia corporallum

hic

enim corporalibus incorpoream infundil


X
,

gra^

Mallh

20,

Luc.

xii, 11, la.

* Psal. ciii, 4<

Cor,

DE SPiniTU aNCTO,
tiaiii
:

LIB.

I.

Sftl

sed nec de substanlia

invisibiiiiim creatnrarura

csl; nani el ilbe sanctificaliouein hujus accipiunt, et per

hunc

rcliquis niundi opcribus anlecellunt. Sive


,

Angelos

dicas, sive Doniinationcs

sive Polestates, oninis crealura

expectat sancli Spirilus graliam. Sicul euini nos per Spiriluni libcri, quia

j\lisil
:

Deus Spiritum
Pater.

Filii sui in

corda

noslra clamantem

Abba

vus

sed

filius*

ita

Itaquejam non est sercliam omnis creatura revelalionem


omnis
spiritualis

Filiorum Dei expeclat, quos ulique sancii Spiritus gralia


fibos

Dei fecit^ Ergo

cl crealura ipsa

gralia: reveiatione

mulabitur,

Et liberabitur a servitule

corruptionis in iibertalem gloriae fiiiorum Dei',

L\l. Omnis ergo creatura mulabilis


qute

nou solum ea

tala est;

jam peccalo aliquo aut elemeutorum conditione muverum etiam qure corrnplelce potestesse obnoxia
,

vitio naturaD

el

si

nondum

est studio disciplinae;

nam

ut

in superioribus libris

docuimus'', et Angelorum naturam

liquet potuisse mutari.

Ltique aistimare convenit quia


caiterorum. Mutabilis ergo et

qualis unius nalura

talis et

reliquorum nalura, sed meiior disciplina.


LVll. Ergo omnis mutabilis crealura, sed boous et

non wutabilis Spiritus sanctus


mutari potest, qui
ual.
lat

neque Goim aliquo

vilio

omnium

abolet vilia, peccata condo-

Quomodo

ergo mutabilis, qui sauctificando alios

mu-

ad gratiam, nou ipse mutatur?


LVllI.

Quomodo

niutabilis

qui bonus

semper est?

JNeque enim

unquam maius

Spiritus sauctus, per

quem

nobis quae bona sunt, ministrantur.


,

Lnde et Evangelislae duo in uno eodemque loco diversis quidem inter se verbis, sed eadem designarunt; habes enim iu Matthoeo
:

Si vos, cuui sitis mali, nostis


Galat.
IV, 6, y.

bona data dare

fiiiisvesti is;
<

Rom. vm,

19.

Ibid.

ai.

Lib.

ni d

title

cap.

2.

>9-

292

s.

AMinUiSii

Bqtianlo magis Pater veslcr, qui in ccclis C5l, clahil bona

pelentibu.s sc*
:

? S';ciin{lnni

Lucam

auteiii

invenirs
clabit

ila

scripluni

(^uanlo mogis Palci" vcslcr dc ca>lo

Spi-

))rilum sanctuni petcnlibus se^i*

Adverlimns ergo bo-

nuni csse Spiriluni sanctum Domini judicio, Evanjiclista-

rum
alius

lcstimonio

cpiaudo alius pro sancto Spirilu l)ona,

pro bonis sanctum Spirilum nominavit. Si igilur


est,

quod bonum iius non est?


LIX.
iNec

hoc

est Spiritus

sanclus

quomodo

ho-

fallit
:

quod nonnulli codiccs habent

ctiann

Lucam Quanlo magis Pater vestcr de ccx'lo idahit bonum dalum pclentibus se ? Hoc bonum dattun gralia spirilalis est, quam Dominus Jesus efTudit e ca-lo
secundiuii
,

poslquum patihulo crucis


evacualie mortis Cxuvias
,

(ixus,

triumphales rovchcns

viclor mortis a morluis resur:

rcxit, sicut habes scriptum

Ascendens

in

aitum captt

vam

duxit caplivitalcin
ait,

dedit data

hominihus^
quo

Kt

bene

Data

sicut

cnim

Filius dalus, de

scrip-

lum

est

Puer natus cst,

liiius

datus est nobis',

dala

est gratia spirltualis.

Quid autem dubito dicere quia dalus


sit.

est ct Spiritus sanctus, cuai scriptuin

Gharitas

l)ci

eilusa cst in cordihus nostris pcr Spirilum

sanctum, qui

datus cst nohis".

Quem
ut

utique c|uouiam pectora rcci-

pere captiva nou poterant, prius Dominus Jesus caplivam


duxit caplivilalc(n
;

liheris

ailectihus

gratiae

diviuic

munus eiiundcret. LX. Pulchrc aulcm


graliic vindica*il,

dixil

Gaplivaui caplivitalem.
,

Ghristi cuini victoria, victoria libcrtatis est

quaj

omncs
iu om'?

nuilum

aslriuxit injuriai,
cst.

Ergo

nium ahsohiliune acuio captivus


tempore

Et

cjuia

Dominicaa
caplivos
l-.iii.

passionis sola icnahalur injuria,

cjuae

Rlallli. VII, 11.


5

Liic. XI, i5.

i'.-iil.

t.xvn, \j.

ix, 6.

l<o n. V, i.

DE

SPir.lTU

SA>GTO,

LilJ.

1.

2()3

ouines amiserat qnos tenebat; in se recurrens captiva


lacta est
ipsa

captivitas,

Christo, cui servire libertas est.

jam non Celiul addicta, sed Qui enim in Domino vorevertamur


facti

calus est servus, libertns est Domini*.

LXI. Scd
jxjui iaciat

ut ad proposila
,

oOmnes,

in

cpiit, declinaverunt

simul inuliles
est us(jue

sunt; non cst


exciinler

Lonum, noa
si

ad

piuut Spiritum sanctum, etiam

ipsi

uuum ^. Si eum non esse


ct

onmia connientur

non exciplunt; ergo

ipsum inter

omnes
fons
tcni

declinasse faleantur.

LXII. Sed videamus ulrum


sit

bonllalem habeat

cum

principiumcpic bonilalis.
Filius, ila

Nam

sicut Pater bonita-

habctet

eliam bonitateiu habet et Spiritus


:

sauctus.

Quod

eliam Aposlolus docuiL dicens

Fructus
,

aiilem Sj)irltus pax, chaiitas, gaadium, paticntia

boni

j)las\

aQuis autem dubilat quod bonus

sit,

cujus fructus

e.U ]jouitas?

LXIil. Itaque

Arbor enim bona bonos fructus facit*. si bonus Deus, quomodo non bonus qul
?

oris ejus est Spiritus', qul scrulalur etiam alta Dei^


iu alta

An

Dei contagio mali possit intrarc? Lnde et illud in-

tciiigitur,

ahnei;ant,
sint

quam amentes sint, cum bonum Spirilum


ait

qui boni;m Filium Dei


Chrisli negare
:

non posac-

dc quo

Dei Filius

Proplerea dixi

De meo

cipict^

LXIV. An non bonus Sj)irilus cjui bonos de pesslmis peccatum abolet malum delet crimen rxcludit -iKjnum muuus infuudil, de jierseculorJLus A])OSloios facit,
rr
,

aiacit,

'de

peccatoribus sacerdolcs

Eratis

iriqiiit

ahquaiido

nimc aulcm iux in Domino^. LXV. Sed quid difierinjus eos? Kam si verba exlgunt, cum facta non abnuant, accipiant bonum Spiritum scriplenebrffi,
'

Cor. VM. 22.


p.siil.

^
"^

Ps;il.
1

mii,
11,

?i.

3 GaLit:. v, 22.
'

\xvii

6.

Cur

lu.

ioiiu. xi.\, i5.

Malth.

vii. 17. v,
i5

Ephes.

apA
Intn
;

'*

AMBROSII
:

dixit

enim David

Spirilns tnns

bonus dedncet

me

in

viam rectam*.
sil

Quid enim

Spiritns, nisi
,

plmns

bonilatis? Qni cuin

inaccessibilis nalura

receptibilis

tamen propter bonitatem snam nobis est, complens virtule omnia sed qui solis parliclpetnr juslis, simplex
,

substantia, opnlentus virtutibus, unicuique praesens, divi-

dens de suo singnlis, et ubiqne

tolus.
dixit
:

LXVI. Meritoque

Filius

Dei

Ile

baptizate
^,

genles in nomine Patris et

Filii el

Spiritus sancti

non

dcdignatus Spiritus sancti societatem. Cur igitur nunc

quem Dominus non


tra

dedignatus est in Baptismatis sacraaliqui Palri vel Filio


?

mento, moleste ferunt


devotione conjungi

Spiritum nos-

LXVII. Bonus ergo


acquirens
,

Spiritus

bonns autera

non quasi

sed qiiasi imperliens bonitatem.


,

Non enim
:

accipit a creaturis

sed accipitur Spiritus sanclus


sed ipse sanctificat
;

sicut

non

sanctificalur
,

crealura eniin

sanctificatur
licet verbi

sanctificat

autem

Spiritus sanctus. In

quo

tus

communio, discretio tamen naturae est. Sancenim dicitur et homo qui accipit, et Deus qui tribiiit
:

sauclitatem; quia legimus

"

Estote sancti, quoniam et


polest sanclificatio et cor-

ego

.'anctus

sum'.

Non ergo
;

ruptela unius esse naturne

et ideo

non potest

gratia sancli

Spiritus et creatnra unius esse substanliaj.

LXVIII. Itaque cum omnis


reliqua natura
,

invisibilis praeter Trinltatera

cujus rationabilem el incorpoream jure


sj)irilalem gra-l

quidam substanliam putant, non impertiat


tiam, sed acquirat
:

nc parlicipet, scd assumal; separanda

utique est

socielate Sj)irilus sancti

communitas

crealurae.
:

Credant igitur quia crealura non est Spiritus sanctus


aut
si

creaturam putant, cur associant Patri

Si creaturiim
si

arbltranlur, cur Fillo Dei jungunt?


'

Quod

a Palre

eti

Psal. exLii, 10.

'

Matlh. xxvm, ig.

Levit. xix, 2.

DE SPIRITU SANCTO, MB.


Fillo

I.

SgS

non existimanl separandnm


iibi

non

asstiment creataest.

ram; quia

una sanctificalio, nna natura

GAPUT
Quanquam
illi

VI.

in aqua

et

Spiritu baptizamur , liunc

longc prcestare; atque adeo non sejungendum


et

tamen a

Patrc

FiUo.

LXIX. SuNT tamen


lizamur
et Spiritu,
;

plcrique qni eo

quod

in

aqua bap-

non pulent aquae

et Spiritus distare

munera

non putant dislare naturam. Nec adveraquarum sopelimur elemento ut renovati per Spiritum resurgamns. In aqua enim imago niortis ,
el ideo

timt quia in.illo

iu Spiritu

pignus est
qu.x*

vitas;

ut pcr

aquam moriatur corpus


:

peccati

quasi quodatn tumulo corpus includit


a

et

pcr virlutem Spiritus renovemur


In

morte peccati

renati

Deo.

LXX.
non

Et ideo hi

tres testes

unum

sunt, sicut Joannes

dixit:Aqua, sanguis, et Spirilus'.


in natura.

Unum
Si

in

mysterio,

Aqua

igitur testis est sepulturae, sanguis


vltae.

testls est

mortis, Splritus testis est


,

qua ergo

in

aqua gratla

non ex nalura aquae, sed ex


in

praesentia est

Spiritus sancti.

LXXI. Numquid Numquld in aqua


enim vivimus
,

aqua vivimus, sicut

in

Spiritu?

signaniur, sicut in Spiritu? In ipso

et ipse est

plgnus hneredltatls nostrae


:

sicut

et Apostolus scribens ad Ephesios, ait

In quo credentes

nsignali estis Splrltu promlssionis sancto, qui est pignus


'

Joan.

V. S.

29G
whaereclilatis nostrffi'.

s.

AMnuosii

SancloigitnrSpiriln signall siimus,

non nalura, sed a Deo, quia scriplum cst:Qui unxit nos Deus, et qui signavit nos, et detlit pignus Spirilum
in cordibus noslris^.

LXXII.
iu

Signali ergo Spiritu a

Deo

surnus. Sicut
ila

enim

Clirislo

morimur

ut renascamur;

eliam Spiritu

sigaamur, ut splendorem atque imogincm ejuset graliain


tenere possimus
:

quod

est utique spiritale

sigiiaculum.

]\am etsi specie signemur in corpore, verilale lamen ia


corde signamur; ut Spiritus sanclus exprimal in nobis
imaginis cceleslis effigiem.

LXXIII. Quis

igitur audeat dicere

discrelum a
;

Deo

Patre et Chrislo esse Spiritum sanctum

cum

per ipsum
;

ad imaginem et similitudiuem Dei esse inereamur

et per
di-

ipsum
lis

fiat,

quemadmodum

Pclrus aposlolus dixit, nt

vinai siuius cousortes

natune'? In quo utique non carnamagis

successiouis hccreditas, sed adoptiouis grali;c spiritale


est.

coinmercium
hoc,
dicit

Atque ut sciamus cordis


signaculum
,

noslri

qiiaui corporis esse


:

docet Prophela qui


tui
,

Signalum

est in nobis

himen vultus

Domine;

dedisli hetitiam iu

corde
3

meo\
1,

Ejjlie.s. I,

i5, 14.

Cor.

21, k2,

Pelr.

i,

4-

<

P^al.

IV,

7.

I)E

nMlUTU 6A.NCT0,

Llll.

I.

297

CAPUT YH.
6'pirUum sanclain crcalarain non esse cnm sit incircuinscriplus , et ^jjjosiofis pcr oinnes regioncs disper,

sis infusus

quin eliain Anii^clos ipsos

quibus wqualcs

nos reddil, sancli[tcet.

necnon etiam
riora
et

Eodcm Mariain rcpletam esse, Christum Dpminum atque adco supc,

inferiora onifiia

d& cujus operatione

quce

pcr piscince conimoiionem dcsignabalur, ortum ducit

omnis benedictio.

g,.

LXXIV. CuM

igitur

omnis crealura

certis nalurae suae

slt circumscripta limitibus; siquidcm et illa invi&ibilia opera, qnai non qncunt locis et finibus comprehendi

.subslanlio) sua3

,quls audeat crer.luram

tamen proprlelate clauduntur quomodo appcUare Splrilum sanctum, qui


:

non habet circumscriolam delcrniinatamque virtutem ; quia et in omnibns et ubique semper est, quod ntique Diviuiialis el dominationis est proprium Domini enmi
:

cst lerra, el plenitudo ejas-?

LXXV.

Et ideo

cum Dominus
allos

servulos snos Apostoh)s

destinaret, ut agnoscereuius aliud creaturam esse,

ahud
si-

gratiam spirltalem,
uiul ubique esse

aho destinabat; quia omues

uon poterant. Dedit autem omnibus

Spi-

ritum sanctum, qui


gratice

licet separatis Apostolis iuseparabills

muuus

inrunderet. Erant igitur diversse personas

sed unus in omnibns operatlonis eileclus; qula unus est


Splritus sanctus, de quo tem, Splritum sanclum
'

ail

Accipletls virtutem venien;

in vos

et eritis

mihi testes

in

Sap.

vii, 20.

'

Fsai. xxiii, 1.

SqS
Hicrusalem

S.

A^inROSI!
el

et in

omni Jndaea

Samaria usqne

in fines

lerrae'.

LXXVI.

Inclrcumscriptus igitur et infinilus Spiritus

sanctus.qui seDiscipulorum sensibus per separatarum divortia discreta


infudit,

regionum, remolosque

fines totius orbis

quem

nihil potest praelerire vel fallere.


ait
:

Et ideo

sanctus David

Quo

ibo a Spiritu tno

aut quo a facie

tua fngiam'?De quo Angelo Scrlptura hoc dicit? de

qua Dominalione? de qua Potestale? Cujus inveniemus


Angeli virtutem per plurimos esse diffusam? Angeli enim

ad paucos millebantur, Spirilus autem sanclus populis


infimdebatur. Quis igitur dubitet quin divinum
sit, quod corporeum aulcm,

infimdilursimulphiribus, necvidelur

quod

et videlur a singulis, et

tenelur?
sanclificans
ita

LXXVII. Sed qnemaduioduin


Spiritus
tificans
,

Apostolos

non

est
,

humanae consors naturfe;


Dominationes
Si qui

eliam sanc-

Angelos

et Poteslales,

non habet
spiri-

consortium creatur.e.
talem
sune
in

aulem pnlanlnon esse

Angelis sanctitatem, scd aliani

qnamdam

gratiam

proprietate nalurae, hi

inferiores profecto

Angelos

hominibus judicahunt.
Spiritui sanclo

Cum

enim

el ipsi faleantnr

quod
sancsit;

Angelos conferre non audoant, nec possint


:

negare quod houiinibns infundatur Spirilu sanctus


tificalio

aiitem Sj)iritus donimi

mnnusque divinum

invenientur utique homines qui uioliorcm sanclificalionom

habent, Aig(^hs praeferendi. Sod cuuj Aiigeli hominihns


in ncljnaiciitum

doscendant', iiilolhgrndun) esl qtiod creasit,

lura

quidem superior Angeloruin


;

quae p!ns recipit

graliaj spiritalis

ejusdem tamen

et erga nos el illos

munus

aucloris

sit.

LXXVIII. Quanta aulcm

gralia, quaspraemiis Angelo-

rum eliam
'

inferiorem

creaturain
j.

humanae condiiionisi
i,

Aet.

I,

8.

Psal.

eixxvin,

Hehr.

i4.

DE SPiniTU SANCTO,

Lin.

I.

299
:

exoeqnet, sicut Domihiis ipse promisit dicens

Erltis si-

"cut Angeli

in

cjlo'?Nec

difTicile

los fecit in S()iiitu^,homines

Angequoqueper eamdemgratiam
;

qui

enim

illos

similes faciet

Angelorum.
qua autem creatura
,

LXXIX. De

dici potest quia re:

pleverit universa

quod scriptum est de Spiritu sancto EfTnndam de Splritu meo super omnem carnem'?))Non hoc de Angelo dici pofest. Denique Gabricl ipse missus
ad Mariam
:

Ave

inquit

gratia
.

plena'; spiritalem
in

ulique in ca declarans gratiam


sanctus supervenisset
esset habitura coelesti.
,

quod

eam

Spirllus

et

plenum

gratire

nterum Verbo

LXXX. Domini enim est omnia complere qui dicil Ego ccelum ct terram complco*. Si ergo Dominus est
,

qui ccehim complet et terram

quis potest Spiritum sanc-

lum judicare dominalionis, et diviui-c polestalis exortem, qui replevit orhcm et quod ultra lotum orbem est, roplevit Jesum mundi tolius rodemplorcm ? Scriptum est cnim cjesus antem plenus Spiritu sanclo regressus est ab
,

Jordane*^. Quis igitur alius nisi qui ejusdem esset ple,

nitudinis

LXXXL
ciant;

complentem omnia posset implere? S(>d ne hoc sccnndum carnem diclum


phis unus
ille
,

obji-

quanqunm

quam omnes, de
omnes
:

cujus

carne exibat

virliis, quae
,

sanaret

lamen

sicut

Do-

minus complet ouinia

ila

etiam et de Spiritu lectum est

Quoniam Spiritus Domini replevit orbcm torrarum^ Habes etiam de omnibus ([ui convenerant cum Aposlohs dictum quia, Repletl sancto Spiritu, loquebantur verbum
Dei

cum

fiducia'.

\ ides quia et
ciijus

plenitudincm

et fidu-

ciamdat Spiritus sanclus;


M.illti.
I
.

operationem Archangelus

XXII

5o.

Ps;il.
a/J-

cm

4-

iv,

'
i.

Joel.

28.
1,

7.

Liuc.

28.

Jeretn. xxni

L"C.

Sap.

Act.

IV,

5i.

3oo
Dunllat Mariac

S.

AAIUr.OSII
:

dicens

Spirilns

sanclus superveniet

in te'.

LXXXII. Habcs etiam in Evangelio quia Angelus secundum lempus descendebat in ISalaloriaiu, etmovebatur
aqua
bal'.
:

ct qui prior descendisset in

Nataloriam, sanus

fie-

Quid

in

hoc lypo Angelus,

nisi

desceusionem sancti
,

Spiritus nunliabat, quo) noslris futura lcmporibus

aqnas

sacerdolalibus invocala prccibus consecraret? Ille ergo

Ang<Mus sancli Spiritus erat nuulius, eo quod per gratiam


spiriUialcm medicina nostris essct aniuii ac monlis lan-

guoribus dcierenda.

Eosdem

ergo et Spiritus luibet, quos


Sic omuia replet, sic
el in

Deus Paler

et Christus minislros.
sic

.omnia possidct,

omnia opcratur

omnibus, qnem-

admodum
nius
,

et

Deus Palcr operatur

et Filius.

LXXXIII. Quid

igitur sancli Spirilus operalionc divi-

cum

etiam bcnediclionum suarum pitcsulcm Spiriipse leslclur dicens


,

lum Deus

^Poiiam Spirilum

meum
uisi

.super semen tuuin

et

benedictioncs meas

8U])er filios

tuos*?NuUa enim

polest esse pleaa

benedictio,
ct

per infusionem Spirilus sancti. iJnde

Aposlolus nihil
:

melius hoc nobis quod oplarel invenit, sicut ipse dixit

Nou deficimus pro vobis orantes


inleUeclu
spiritali,

et obsecranles, ut re-

))plcaniini cognilionc volunlatis ejus in

omni

sapienlia ct
))llonc igitur

ambulanles digne Deo*.


,

Dei essc docuil voluntatera


et

ut magis in bonis operibus

scrmonibus

ct scnsibus
in

ambulanlcs repleamur voluntale

Dci, qui ponit


si is

cordibus noslris Spiriluui sanctum. Ergo

qui habel Spiritum

tale, ulique inler


lunlalis esl.
'

sanclum Dci replelus est volunPalrcm el S[)ir;lum nulki distanlia vo,

Luc,

I,

?>5.

'

Joiii. V, 4.

'

Isiii.

xt.iv,

/).

C')loss.

i,

9.

DE SPiniTU SANCTO,

I.IR.

I.

3oi

CAPLT

VIII.

Dco

solo

davl SpirUiim

ciim prcelcr Christum

capcre posset.

nequc tamen totiun sin^uliSf fueril qui tolum cum Pcr Spiritum cfjundi ckaritatcm quci'
;

ncmo

pcr mjslicum ujigucntum figurala

cum
ex

crcatnris liabcre oslcnditur

communc ipsum aulcm cum


,

niliil

orc-

Dci dicalur procedcre


;

inter crcala
,

nnn rcpo-

ncndum
UiusJilS

ncc intcr divisibilia

cumsit

(eternus.

SiMiL illud advcrlo qnia Deus dat Spiritum

'. Non cnim liumanum hoc oj>us, neqnc tib homine dalur sed qui invocalur a sacerdole, a Dco IradiInr, in quo Dei mauus, minislerium sacerdotis est. Nam

sanclum

sl

PauUis apostolus judicavil tjuod ipse donarc Spiritum

sanctumsua auclorilate uon posset, ct in tanluin se liuic ollicio imparcai credidit, al a Deo nos Spiritu oplaret
in^pleri'; quis tanlus est
sihi
,

qui hujus tradilioriem muncris

audeat arrogare? Ilaquc Apostolus votum pr.calione

detulit,

non

jus aucloritalc aliqua

vindicavit

impetrare

oplavit,

non impcraro praesumpsit. Pctrus quoqiie ait quia non crat idoneus qui possct Spiritum sanctum vel co Er^o si camdem i;ra;cre, vei arcere. Sic cnim dixit
:
.0

tiam concessit

iliis

Deus

sicut et nohis
^

ego quis eram,

qui j>ossem prohibcre

Dcum

LXXXV.

Sed

forlasse apostolicis

plis, et idco divinis

utamur oracnlis

non movcantur exemscriptum est cnim


;
:
:

Jacoh puer mcus, suscipiam


'

cum

Israel

electusmeus,

Roin.

V, 0.

Epiirs. V, iS,

Act. \i, 17.

3u2

S.

AMBROSII

.suscepiteumaniiuauioa, clediSpinlummeuni inipsum'.


:

Dominus quoquc per Esabm dixil super uie, propler quod unxitme^

Spirilus Douiini

LXXX\
,

I.

Quis

eri|;o

audeat dicerc crealam Spiiilus

sancti esse subslanliam, qui cum iiiuxerit in cordibus divinaj cernimus pulchriludiuem verilatis , et noslris

distanliam creaturaj Divinitalisque cognosciuius, nt opus

scregclur ab auctore? Aut de qua crealura Deus ita loculus est, quod aut Domiuationcs aut Polestales eilundat
aut Angelos? Sed

De

Spirilu, inquit,

meo eflundam'.

Kon

Spirilum

ait,

sed

De

Spirilu;

neque enim nos

capere possumus plenitudinem Spiritus sancti, sed tanlum accipimus, quantum de suo arbiler nostri pro sua
voluntate diviserit. Sicut enim Dei Filius
oarbilratus est esse se aequalem J)eo
jinauivit'',

^on

rapinaui
exi-

sedsemelipsum

ut

nos

eum

noslris animis

percipere pos-

autem uou quod ipse esset vacuus suae quo milii qui pleniludinem ejus sustipleniludinis; sed nere non possem pro eo quod capere possem, infunde-

semus

exiuanivit

relur

ila

etiam de Spirilu sancto Paler se dicit effundere


carneui
;

super

omnem

non enim totum

effudit, sed

quod

eiludit,

omuibus abundavil.
:

LXXXVll. Supra nos ergo eff\isum est de Spiritu at vero super Domiuum Jesum, cum in lorma csset homiSupra quem nis, iaianebat Spirilus, sicut scriptum est
:

videris

Spiritum descendentem de ccelo


iiic

ei

manentem

super eum,

est qui baplizat in

Spiritu sanclo*.

Circa nos ex alUuenti


in illo lolius

commodo

liberaiiias largientis est,

manet

in

ajternum Spiritus plenitudo.


:

Quod

igitur uobis satis esse judicavit, elludit

et

quod effusum

est,

non separatum
XLii,
I,

est,

ucc incisum
j.

sed unilalem habel


38.

Isai.
^

1.

IJ.

LM,

i Jot-I.

11 ,

<

Pliiap. n, G.

Joan.

33.

DF.

SIiniTU SANCTO,

LJB.

I.

3o3

pleniliidinis

qun acicm

nostri cordis illuminet pro nos-

Irae |)0ssil)ililale virliilis.

Deniquc lanlum capimus, quaninseparabilis est

lum profteUis
enim pleniludo

nostraj mentis acquiril;


graliio spirilalis, sed

nobis pro nostraj

participalur facullate nalurc-e.

LXXWllI.

EfFundit ergo Deus de Spiritu, eflunditur


:

cliam charilas Dci per Spiritum

quo loco unitalem deSicut enim de


Charitas Dei ef-

bemus agnosccre

operalionis et gratiae.
ila

Spirilu sancto Deiis eftudit,

eliam

fusa cst in cordibus nostris per Spiritum

sanclum'
,

ut

intelligamus non esse opus sanclum Spirilum


arbilcr ct lons profluus charilalis est.

qui divinae

LXXXIX.
tur,

Simililer

cum

creaturis
;

aulcm ut credas Id quod effundinon posseesse commune.sedspeciale


Filii
:

Divinitatis

nomen effunditur, sicut habes Lnguentum exinanilum est nomen tuum ^. Cujus viretiam et

tnte sermonis nihil potest esse praeslantius.

^am

sicut in,

clustmi in vase aliquo

unguentum cohibet odorem suum

qui odor quandiu vasis illius angustiis coercetur, elsi ad

plures non potcst pervenire, tanien vim

snam servat;
Chrisli no-

cum
ril

vero de vase

illo

quo claudebatur, unguentum fue:

effnsiim, longe laleque diffunditur

ita et

nicn ante cjus adventuin in Israel populo, quasi in vase


o Molus enim in aliquo Judaeorum mentibns claudebatur Judsa Deus in Israel magnum nomeu ejus': hoc utique nomen, quod vasa JudEcornm angusliis suis coer: ,

citnm continebant.

XC. Magnuui quidem et tunc nomen,cum inflrmionmi atque paucorum ha?reret angusliis sed magnitudincm sui nonduni per corda gentium el in fines lolius orbis effuderat. Postea vero quam per omnem mundum
:

suo
'

illuxit

adventu, per

omnem
a.

ulique creaturam divinum

Rom.

V, 5,

Cant.

i,

Psal, lxxv, i.

3o4
illnd suura

s.

AMBnOSlI
,

nonien cxlendil

non iTplcluin acccssione


sed rcplcns
cjns in universa (orr;i,

aliqua (plcniludo enini ncscit au^^mcnluni)

vacua, ut csset admirabile

nomen

Hujus

igitur Gffusio

nominis abundantem
,

quamdam

cxu-

horautiani gratiaram

l)onorumque ccelcslium

signilicat

largltalcm; ex abundantia cnim supcrfluit, quidquid


funditur.

m-

XCI. Ilaquc

eicnt creala

non poicst

dicl

sapinntia,

quac cx ore Del proccdit, ncc

^crbum, quod

eructatnr
rclcrnaj
,

ex corde, ncc Airlus,


est
:

In

qua pleniludo majeslalis


ipse

ita

ellam creatus non potest Splritus restimari


;

qui

ex ore Dci funditur

cum

Deus tanlam ostendcrit

nitatcm

ut effundere se de Spirllu suo dicat.


sit

Ouo
,

Intel-

ligamus qula etiani Del Patris eadem gralia


ritus sancfl est,'el

quic Spi-

quod

sine

inclsionc

ac

detrimento
ergo

aliquo

divldatiu'

mentibus singuloruin.

Ouod

dc

Spiritu Dei effunditur, nec inciditur, nec parlibns aliquiInis corporalibns coioprchenditur, aut sccatur.

XCII.

QuomoJo cnim

credibile est

scctilibus aliqulbus dividatur? Dicit Joannes de

quod Splritus Deo Ex


:

hoc coa;noscimus quia manet in nobis de Splrllu qucm dedit nobis'. Quod aulein manct seniper, ulique ncc
:

mulatiir

crgo

sl

mulalionem non habet

.TterniUitcm

habel. Et idco Spiritussanctiis sempitr^rnus cst, crcalura autem obnoxia vitb ^, idcoqiie muiabilis. Quod aulcm
mutiibile est
,

csse

non potcst scmpiierouni

et idco
;

non
quia

potcst Spiritui sanclo ct crcatnras esso consortium

scmpllernus est Splrllus, crealura antem omnis


pore
est.

in

tcm-

XCIil. Sempiternnm antem Splrltnm sanclum


Apostolus ostendit
:

ctiam

Si

cnim

siinguis

taurorum

et hirco-

rum,
'

et cinls vltuja; aspersus inqulnalos sanctUicat


111;

ad

Joan.

04.

Rom. vui

20.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

3o5
,

carnem emnndandam; quanlo magis sanguis Christi qui per Spirituin sempiternum se obtulit immaculatum

Deo*

Ergo scmpiternus

est Spiritus.

CAPUT

IX.

Spirltum sanctiim recte dicl unguentum Christi,

et

oleum

litlitiw

et

quas ob causas? Christum ipsum


:

esse unguentum, cum unctus sit Spiritu sancto mirum autem id non videri, si utigucntum vocetur et Spiritus cum Pater ac Filius ctiam Spiritus ap~ pellentur. NecuUam tamen in ipsis confusionem esse, cum solus Christus in corpore oppetierit mortem

non

cujus salutifera crux prcedicatur.

XCIV. Plerique autem


oleum
laeliliae

arbitrati

sunt

unguenluni
,

Christi esse Spiritum sanctum. Et

bene ungueulum

quia

nuocupalum est, phirimarum redolcnte copula graliarum verum illum Deus omnipolens Pater unxit principem sacerdotum, qui non ut alii in typo unctus ex Lege, sed et secundum Legem unctus in corpore, et in veritate supraLcgom virtule sancli Spiritus ex Palrc
:

plenus

est.

XCV.

IIoc est
te

oleum

lacliliic

de quo dicit Prophela


la^litloe

Unxit

Deus, Deus

luiis

oleo

pras consorlibus

dicit Jesum, verbum per lo lam Judicain incipicus a Gahlaea posl baplismuni, quod prsedicavit Joannes, Jesum a Nazareth, quomodo unxit

luis^.
s^icut

Dcnique Pelrus unclum Spiritu


:

habes

Vos

scilis

quod factum

est

"

flebr. IX,

\'i,

J.

P-al. \liv, S.

LIX.

20

3o6

S.

AMBROSd
*.

eum Deus

Spirilu sanclo

Olcuni igilur

la^liliae

Spirl-

tus sanclus csl.

XCVI. Et pulchre oleum


putares
;

lajlillae

dixit

ne crealurarp

olel

enlm

hiijnsiiiotll

natura est, ut ncquaquam


Loetilia

nalurie alterius hnuiido mlsceatur.

quoque non

corpus unglt, sed inllma cordis Illuminat, sicut Prophela


dixit
:

Dedisll liclltiani in corde


vplit

meo^
sit

Eri;o

cum
,

hidat

operam, qui oleum


dere
;

cum
:

creatiira

humldlore confuncietcris

quia

cum

olel

nalura levior

residentiIsll

busahls, elevala sccernilur


rimi caupones olcnu)

quomodo pulant

deter-

lieliliae
;

cum

caelerls creaturis

sua

posse fraude confiuidi


rels

cum

utique non queant incorpo-

corporea, increalls creata misceri.


II.
;

XC\

Et bene oleum

laetiliBe

dicitur,
fuit

Christus

ueque nlm usitalum

el

quo unctus est oleum et com-

muue qu.erendum, quo aul vuluera cnranlur, aut sestus levatur cum fouienlum vuhierum suorum sahis mundana
:

non quajrerel, nec refecllouem corporis


seuipilerna deposceret.

faligati virtus

XCVIII.

INec

mlrum

sl

habet oleum

laeliti.TC,

qul fecit
itelo-

exultare morituros,

tristllia

mundum

exu t,mceslae
ail
:

rem

niorlls ahole\il.

Et idco Aposlolus

Christi

enim

bonus odor sumus Deo' ; uiique de spirilalibus signi ficans sc locutum. Sed et cuui ipse Filius Dci dicat Spirilus Domiui super me, propter quod nnxit me\ 9
spirllale

slgnat

unguenlum. Ergo ungueutum


quia

Chrlsti est

Spiritus.

XCIX. Aut
Jesu,
si

unguentum exinanilum
iiilelligere
;

est

nomen

ibi

Christum ipsum

voluot unguenli

expressum nomine, non Spiritum Chrisli

ulique

cum
Luc,

unctum

Spiritu sancto
X, 57, 58.

Dominum Jesum
iv,
7.

Petrus aposlolus
11,

Aci.

Psal.

a Cor.

i5,

IV, i8.

DK
(lixoril,
liqiiet

SiMRlTt"

SANCTO,

LlTi.

I.

^OJ

sinc

dubio ijuoJ uiii;ut'utum diciilur et

Spiritus.

8ed quid uiirum cuui cl Paler ct Filius spirilus cuni de esse dicalur P De quo quideui diccuius plenius unilaleuouiinisdiceiccx'j)erui!iis'. 'ramen (juia hic quoque
C.
,

iiicidil

jniiclierrimus iocus, ue .siue corollario

eum

pr.^e-

lerire

vidcamur, accipiant quia et Paler dicilur spiritns,

sicut in

hwngelto Domiuus iocutus

est,

Quoniam

spiritus

esl Deus^;
dixil
;

tt Cluislus spiritus dicilur;

quia Hieremias

Spirilus aiite iucieui nostrani Ciirii.tus

Dominus

'.

CI.

Et Pater ergo

spiriius,

et Fiiius spiritus;
;

quia

quod
a

noii esi crealurae corpus, lioc spirilus est

sed nou
et

couiusus

cum

Paire et Fiiio Spirilus sanctus,


a Filio, i\ou

vernm

Palre distinclus et

euim

Spiritus sanctus est

morluiis, qui mori uou potuii; quia

caroem non

suscepit,
:

nec morlis capux esse poluit sempilerna Diviuitas

sed

mortuus
Cli.

est

secuudum caruem
,

Ciu'islus.

In 60 ulique murluus

non iu eo, (juod in quo cruciiixus


poluil cruciiigi
,

iiabebal ex Palre; in eo
est Ciiristus.

quod suscepit ex Virgine enim mortuus iSpiritus autem sanctus non


:

qui carueQi el ossa nou habuit

sed cruci;

lixus esl DeiFilius (jui

cainem

el ossa suscepit

ut iu

iiia

cruce noslrae carnis lenlaujenta morereiilur. Suscepilenim

quod non
id

eral

ut ceiarel (|uod erat


,

cetavit (juod erat

ut teularelur in eo

et

reduuerelur quod non eral; ut ad


iios

quod
Ciil.

erat

per id t[uud uou eral,


liiius

vocaret.
,

di\Uium crucis

sacraujenlum

in

qua Ux-

ret iufirmitas, virlus iibera e.^t, aiii^uulur viiia, erigun-

lur tropliaea

Linde ([uidam 8auctus ait


;

Contige clavis

a timore tuo carnes meas''


timoris el fidci
:

non

lerreis clavis, ail, sed


,

Veiieinenlior est eniui virtulis striclura


,

quam
'

poeuae.

Dcuique l^elrum
'

cum usque
iv, 20.

in

ali

ium

Infra. c. i^-

Joan.

iv, 24.

Thren.

Paal. cxviii, 120.

20.

3o8
principis sacerdoliim

S.

AMBROSII

Dominnm seqncrclurS quem ncmo


:

ligaverat, fides vinxeral


solvit.

cl

qnem
a

fides vinxit, poena

non

Rursus

cum

ligarclnr

Judteis, devolio solvit

pcena non tenuit; quia non recessit a Ghristo.

CIV. Ergo et lu crucifige peccalum, ut moriare peccato


;

qui enim peccalo moritur,

Deo

vivit

vivas ei qui

Filio proprio

non pepercit; ut

in

illius

corpore noslrus
est Chris-

crucifigeret passiones. Pro nobis

enim mortuus

tus, ut nosinillius redivivo corpore viveremus. Mortna est

ergo

in illo

non

vita noslra, sed culpa

Qui peccala
;

in-

jquit, nostra pertulit in

corpore suo super lignum

ut a

peccatis nostris separati,

cum

justitia

vivamus, cnjus

vulnere plagarum sanati sumus

^.

CV. Lignum

igitur illud crucis velut

navis salulis veclura noslra est,

non
lior

est, nisi vectura salutis


:

quaedam noslra; non poena; alia enim salns aelernae. Dnra mortem expepa-

tendo, non sentio


:

dum pcenam contemnendo, non


,

dum metum
nisi

nescio

nrgligendo.

CVI. Quis

est igitur

cujus vuhiere plagarum sanali sn:

mus,

Christus

Dominus

de quo idem prophctavit


:

Esaias quia plaga ejus noslra medicina est'


lus aposlolus in Epislolis suis scripsit

de quo Pan-

Qui pecciilinn

non cognovit, sed pro nobis peccatum factns est'? IIoc qnippc divinum in co, qnia caro peccatumnon (ecit,
nec
in

eo suscepti corporis crealura peccavit. Nan) quid

si non peccavit sola Divinilas, cnm peccandi innon haheat ? Si aulem solus exors peccali Dcns omnis ulique crealura pcr naturam sui, ut diximus, ob-

uiirnm,
ccntiva

noxia polest essc peccalo.


'

-MaUli. XXVI, 58.

'

Polr.

ii,

24.

* Isaj.

lhi, 5.

<

Cor.

v, 21.

DE SPIRITU SANCTO.

LIB.

I.

30^

tA<^fWVVVVVVV%VVVVVVViVV\' VVVV VVVVVVV\;VVVVVVVV\V\\\X\VVVVVVVV\\/VVWVVVH

CAPUT
Quod

X.

Spiritus peccata condonat^


,

lioc ilii

Filio

non autem cum Angelis

esse

cum Patreac commune.

CVII.

Dic

igitur,

tem negas,
cato
,

Spiritus

quicumqne Spirilus sancli Divinitaautem obnoxins non potuit esse pec-

qui magis
?

peccata condonat?

Numquid Angelns
:

donat

numqnid Archangelus? Non utique


, ,

sed donat so-

lus Paler, solus Filius

solus Spiritus sanctus*.

Nemo

au-

lcm quod potest donare

non potest

evitare.

CVIII. Sed ibrtasse dixit aliquis quia et Seraphim dixit


Esai;e
))

Ecce

tetigit

hoc labia tua,

et aulerct iniquitates

luas.etpeccata tua circumpurgabit". Aufcret, inquit, et

circumpurgabit :i)non ego auferam,sedignisiUe dealtari


,

Dei

hoc

est

gratia spirilalis.

Quidenim

aliud pie inlelli-

gere possumus in altari Dei essc,

nisi Spiritus

gratiam?

Non

utique lignum sylvarum,nec fuliginem atque carho*


,

nem. Aut quid tam pium

quam

intelligamus quia revelahatur fn

secundum myslerium ore Esaiie omnes homines


ut
se-

per passionem Christi esse purgandos, qui velut carho

cundum carnem
habes

exussit nostra peccata, sicut in Zacharia

Nonnc

hic

tltio

ejectus ab igni
'.

Et

ille

erat Je-

sus indutus veslimenla sordida

CIX. Denique ut sciamus communis hoc redemptionis

mysterium per Prophetas evidentissime revelatum, etiam hoc loco habes diclum Ecce abstulit peccata tua*; non quod Chrislus peccala sua dcponcret , qui peccatum
:
'

Luc.

V, 21.

Isai. Ti, 7.

Zucli.

111

a, 5.

<

Ibid. 4

3io
non
feclt
;

s.

A:i)r.Ooii

scd quod in carnc Chrisll

omne

a pcccalis suis

genus absolverelur hiiniannm.

CX. Sed

eliamsi S(^rO|>hini al^slnllssel jxccalum, quasi


mlnislrl.-i

unum

ulique de

Dei ad hoc essel myslerium des:

tinatum. Sic enim dixit E^aias

Ouia missum

est

ad

me

iinum de Seraphim

'.

CAPLT

XI.

Spiriium ad omnes mhtl, ncc trnnsrre ex loco in alium ; ctim nec loco nec tempore concludatur. Sic ii^^itur eum exire a Filio, ut ipsn Filiits a Patre , in quo
,'

: sed cumdem venire ?iobis cum ipsum Eodem etiam modo vcnire quo Pater ipse, a quo separari nequaquam potest.

semper manet

recipimus.

CXI. Et Spiritus quidera missus dicitur'

sed Sera-

phim ad unum
,

Seraphim mittitur in ministerium Seraphim Spirilus operafur myslerinm quod jnhetnr, exequilur, Spirhus qnod viill dividlt Seraphim de loco ad locum Iransil; non enim complel
,

Splrilus ad

omnes

'

omnia

sed et ipsum rcpletnr ah Spiritu Seraphim descenditcum ahquo secundum naturam suam transilu at vero de Spirilu sancto boc non j)0ssumus aeslimare, de quo dicit Filius Dci Cimi venirlt Paraclelns Spiritus
,
:

veritatis,

qucm ego miUo


si

vobis,

qui

Palre

pro-

cedit*.

CXII. Etenim

de loco procedit Spiritus

et

ad locum

transii; et ipse Pater in loco invcnlelur, et Filius. Si

de

l.siii,

VI, 6.

Joan. xvi, 7.

Cor.

xii

1 1.

Joan. xv, a6

DE SPIRltU SAACTO,
loco exit
j

LIU.

I.

3 II

qtiein Pnler mlllit, aiitFilitis, iilique

dc loco

Iransiens Spirittis atcjue progrediens, el Palrein sicut cor-

pus secunduin impias interprelaliones rellnquere videtur


et Filliim.

CXIII. Hoc secundum eos loquor, qui dlcunt qnod habeat Spirlttis descensorimn motuni.
aliquo Paler circuuiscribilur,
soliim corporone natnr.^e
,

Sed ncque
iiivi>ihilis

in loco

qtii est sti|)er oiiinia,

noa
:

scd eliam

croaltirae

neque
turae

Filius siioniin op^Tiim locis leuiporiliusqiie coiiclu-

diliir, qiii stijvr


:

oinncin est crealuram

loliiis 0[)ircx

crfa-

nrqtie

S|)Iriliis verilalis,

ut pole Dci spirilus, cir'


:

cumscribittir aliquibus finibus corporalibiis


sit

qui

cum

incorporous,

omnem

intelligibllem subslantlae creatu-

ram

inenarrabili Divinilalis pleulludine superemlnet, spi-

randi ubi velit. et inspirandi

quomodo

velil,

habens super
aut

omnia poiestatem ^, CXIV. Non ergo quasi ex loco


ipse Filius cuni dlcit

millittir Splritus

quasi.cx loco procedit, qtiando procedil ex Filio,


:

sicut

De

Palre processi,

et vcni in

mundiim', omues locum possunl, sicut


Simlliter
csse,

inlerficil
in

oplniones, quae ex loco ad

aHquibus corporalibus, aeslimari.


inlus

aulem cum aut

aut foris legimus

Deum

non ullque
,

Deum

aut inUa aliqiiod coipus includi:

mus

aut ab

aliquo corpore separainus

sed alta hoc et

inenarrablli aestlmatione pensanles diviure nuturte inlelll-

gimus arcanum.

CXV Denique
.

ita

Sapientla ex ore Altisslini prodiisse


sit,
:

se dlcit*,

non ut exlra Patrem


erat

scd apud Palrem;

qnia

Verbum

apud Deuiii*

nec solum apud Pa:

Irem

sed etiain inPatre. Diclt enitn

Ego inPatre,

et

BPater in
'

me
23.

esl^

Sed nequecum dePalreexit, deloco

Sip.
I,

vii,
1.

Joan. iu,

8.-3

Id. \vi, aS.

Eccli. xxiv,

5.

Joau.

Id. xiv, lo.

3l2

S.

AMBROSJI
:

recedit, aut qiiasl corpus acorpore separatur


in Patre cst
,

neque cum
includilur.
,

quasi in corpore

tanquam corpus

quoque sanctus cum procedit a Palre et Filio non separatur a Patre, non soparatur a Filio. Quemadniodum cnim separari potest a Patre, qui Spirilus oris
Spiritus

ejus est*
nitatis

Quod

ulique et aeternitatis indicium

et Divi-

cxprimit unilatera.
et

CXVI. Est ergo


in nobis;

manet semper, qui

oris est Spiritus

sed descendere videtur,

cum
ille

illum recipimus, ut habitet

ne nos simus

a gratia ejus alieni.

Nobis descen-

dere videtur non quod

descendat, sed quod ad illum


nisi

animus noster ascendat. De quo plenius diceremus,

meminissemus

jam superioribus^ positum quod Descendamus et coufundamus linguas et Patcr dixerit eorum Qui diligit me sermonem et Filius dixerit
in libris
:

'

nmeum

servabit, et Pater
et

meus

diliget

eum

ct

ad

eum
venit

Bvenicmus,
Pater
est
,

mansionem apud eum


igitur venit Spiritus,

faciemus''.

CXVII. Sic
;

quemadmodum
:

quia ubi Pater est,

ibi cst et Filius

et ubi Filius

ibi est

Spiritus sanctus.

Non

ergo discrele venire

ffistimandus est Spiritus sanctus. Venit

autem non de loco

ad locum, sed a disposilionc conslitulionis ad salutem


redemptionis,
tionis; ut
a

gratia vivincalionis ad gratiam sanctifica-

de

terris

ad ccelum, de injuria ad gloriam


transferat.

de

servilio ad

regnum
enim

CXVIII. Sic crgo venit Spiritus, quemadmodum venit


Paler. Dixit
Filius
:

Ego

et Pater

Veniemus,

et

niansiuuero apud

eum

facicnius.

Numquid

corporalitcr

Paler vcnit? Sic crgo et Sj)iritus venit, in quo cuui vcnil,


ct Patris et Filii plena prxscntia est.

CXIX, Quis aulem


'

potest a Patre et Filio Spirilum

Psal

x\x

1,

6.

Lib. v de FiJe, cap. 7.

'

Gen.

xi, 7.

<

Joan.

XIV, i3.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

3l3
et Filiiim

sanctum separare, cnm


sine Spiritu
;)

vel appellare
a

Palrem
dicit

non queamus?

Nemo enim

Dominum
Do-

Jesnm,

nisi in Spirilu

sanclo*.

Ergo

si

appellare

uiinum Jesum sineSpiritunonpossumus, ulique sine Spirilu pricdicare

non possumus.

Si

autem

et Angeli praedi-

cant

Domlnum Jesum, qnem nemo

potest sine Spirilu


sancti

praeclicare; et in ipsis crgo Spiritus

munus ope-

ratur.

CXX. Probavimus
gratiam esse Palris el
coelestis
llus
,

igitur

nnam

praesentiam essc,
:

unam
tam

Filii ct

Spiritus sancli

quje

alque divina est, ut pro ea agat gratias Palri Fi:

dlcens

Confileor tlbi,
h.-ec a

PaterDomine

coeli et lerraj,
,

quod abscondlstl

saplentlbus et prudentlbus

et

revelasti ea parvulls".

CAPUT
Palris
t Filii et
:

XII.

Spiritus sancti u?iam esse pacem atque

qratiam

unam hominum redemptione


simiiiter

charitatem,

qu(Pmaximc

in

apparnit

unam

dcniquc

trium communicationcm.

CXXI. Ergo cum una


Denique scriptum
.nostro ct
est
:

vocallosit,

una etiam

gratia est.

Gralla vobis, et pax a

Deo Patre
est

Domino Jesu

Christo'.
,

Ecce habemus qnla


una pax
:

Palris et Filii una est gratia

et Pafris et Fllil

sed ha-c gratia ct pax Iructus est Spiritus, sicut ipse Apostohis docnit dicens
))las,
:

Fructus autem Spiritus est charipatlentia*.


xi, j5.

gaudium, pax,
Ccr.
XII, 3.

Et bona pax el neces1,7.

Matlh.

Rom.

<

Galat. v, 22.

5l4
saria, ut

-vMCROSU

nemo
,

dispiitalionuni lurbetur inc6rlis,

neque

passionum corporalium lpm|)c>tate


plicitale fidei
et tranqnillitate

quatlalur

sed sim-

mentis quietus circa Dei


de gratia autem pro-

cultnm perseveret

afTeclus.
:

CXXII. De pace probavimns


Jerusalem Spiritum
Pelrus dicil

pheta Zacharias dicil, quia promisit Deus efTundere in


graliae et njiserlcordias'
aj;ilo
, ;

et apostolus

PoeniuMitiam
in

et haptizetur unusquis-

que vestrum

nomine Domini Jesu


;

Chiisii

in

remis-

Dsionem
Bsancti^
gratia est.

peccalornm

et

accipietis

gratiam

Spiritas

Er^o

sicut Palris el FiHi, ita et Spiritus sanctt

Qnomodo

.nim sine Splrilu polcst esse gratia,

cum

gralia divina oninis in Splritu sanclo sit?


et

CXXIII. Xec solum pacem


et Filii et Spirilns sancli
;

gratiam legimus Patris


,

sed etiam charilalem

et

com-

munionem
est
:

fidtlis

Angnslc,

De

ch;.rilulc

enim dictum
,

',

Gralla Donilni noslri

Jesu

Christi

et

charitas

BDei

Accepinins charitalem Patris,


Fllii e^t.

Eadcm
:

charitas
di

quae Patrls, eliam


llglt
,

Ipse
,

cnim
et

dixil

Qni rae

dillgetur a Patre

meo

ego diligam

enm

^.

Quae estenim charitas Fihi.


et
in

nisi
?

qula se pro nobis obtulit,

sno sangnine oos redemit*


Patrc est, qula scrlplnm

Eadem aulem
:

charitas et

e.>l

Sic

enim

dilexit

Deus

mundum, ntFIlinmsunm unigenitnm darct^. CXXIV. Tradidit ergo Pater Fillum, el Filins
tradidit.

ipse se

Servatnr charilas, nec lacdilur pietas

nulla est

enim

pietatis injurla, ulji nnlla cst tradltionls aerunuia.


,

Tradidit voleulcni tradidit olTerenlem, non utiquc ad poeoam Pater Filinm, sed ad gratiam. Si discutis tacti meritum interrogsi pielatis vocabnlnm. \ as elcctionis
,

unitalem hanc diuiiae charitalis evidenter ostendit


'

quia

Z^ch. xn,

10.

A>
^'

t,

II,

:-)S.

'

Cur, mii,

i.i.

Joan, xiv,

21.

* Ejities, V, 2.

Joan. in, i6.

Dli

SPIRITU SAKCTO, LIB.


,

I.

i^ I

et Paler tradidil

Filium

et Filius Ipse se tradidit. Paler

tradidit, qui Filio proprio

non

|i(j)crcit

5cd pro nobis


:

ouiuibus

Irjidiiiil illdoi

*.

Dc

Fiiio (|uof|ue dicil

Qui

se Iratlidil pro iiic^ Tiadidit,


si iiijuria",

iiujuil.

Si graliae, quid

arguo?

plus debeo.

CXXV. Scd
se tradidit
est eniui
:

sicut Patcr tradidil Filium, et Filius ipsc

accipe quia et Spirilus cuin Iradidit. Scriptura

:Tuuc Jcsus duclus csl in desorlum ab Spiritu, tentaretur a diabolo^ Ergo et Spiritus diligens traut didit Dei Filium. Sicut enim una est charitas Patris et
Filii, ila

hanc charitatem Dei supra effundi pcr Splritum


et

sanctum*,
stia^

fructum csse sancli Spirilus declaravimus;


,

quiaftfructus esl Spiriius charilas

gaudium, pax, patienet


:

CXXVI. Communicationem autem


esse

Patris

et Filii

mauifeslum

esl, quia
,

scrijUum cst

Elcommunicalio
*;

noslra cuui Patre

cl Filio ejus
saiicli
,

Jcsu Christo

et alibi

Comniunicatio Spirilus
Si igilur

cum omnibus

vobis'.

una pax, una gralia

una charitas, una

coili-

municalio

cst Palris ct Filii ct Spiritus sancli;


:

una cerle
quouiodo

operatio est

et

ubi luia opcratio est


,

utique non potest

virtus esse divisa

et discreta subslantia.
?

Mam

operalionis cjusdem gralia coiivcnirct


'

Rom.

VIII,

5i.

^
1

(jaial.
1,

ii.

20.

iVLiUh
xi;i,

iv. 1,

<

Rom.

t, 5.

Galal. V, aa.

Joan.

5.

Cor.

i5.

3l6

S.

AMBROSII

CAPUT

XIII.

Divinarum trium personarum unum esse nomcn c Scripturis dcmonstrat Ambrosius : al imprimis unitatem nominis Filii ac Spiritus sancti ; cum utcrquc Para
cletus dicatur ct Vcritas.

CXXVII. Quis

igitiir

nnilatemnegareaiuleat nominis,
? Setl (itiid

cimi opcrationis vidcat uiiilatem

ego nnitalem
tcs-

nominis argumentis aslrno

cumdivinae vocis evidens


Ite, baptizate genles in

timonium
sancti

sit

unnm nomen
esl

esse Patris el Filii et Spiritus


:

Scriptum

enim

no-

niine Patris et Filii et Spiritus sancti'. In


in

nomine
,

dixit,

non

nominibus.

Non ergo
;

aliud non)eii Filii

aliud

nomen

Spiritus sancli

quia unus Deus^:. non plura no-

niina; quia

non duo dii, non tres dii. CXXVIII. Et ut aperiret quia una

Divinitas

una maj

jeslas est, ([uia

unum nomen
,

Palris ct Filii et Splritus


,

sancti; nec in alio

nomine veneril FiMus in alio nomine Spirilus sanclus ail ipse Dominus :aEgo veni in nomine wPatris nici ct non accepistis me si alius veneril in no, :

mine suo, illum


Filii
<i

accipielis'.

CXXIX. Quod autem nomen


Scriptura dcclarat
;

P;ilris

est

hoc idcm
:

Dominus anteccdam le in nomine meo cl vocabo in nomine Ego omeo Dominum in conspccUi luo*. Dominus ergo dixit quia in noniine sno vocablt Dominum Dominus ergo et
quia in

Exodo
,

dixit

Patris esl

nomen

et Filii.

Malth. xwiii, ig,


,

Cor.

viii

,4-

'

Joyn. v, 4^.

<

E\od.

xxMU

19.

DE 8PIRITU SANCTO,

LIB.

I.

Sl^

CXXX.
et SpirilHS

Cimi

aulcMii

iiniim

accipe qula et Spiritus sancli idcm

nomen sit Palrls elFilii, nomcn sit qnoiiKmi


;

sanclus in nomlne

Filii

venit,

siciit
,

scriplimi

est

Paraclctiis

Patcr in

qucm niillct autem Spirilus sanclus nominenieo, ille vos docebit omnia*.Qui aunominc
Sic
Patris
fit

tem

vonit iu nomineFilii, ulique etiam in

venlt; quia

unum nomen
nomen sub

Patris et Filii est.


sit et

ut

unum
enlm

ct Patris et Filii
est aliud

nomen

Spiritus saiicli.
,

Ncc

coelo

datum

in

quo oportcat
rominls
es^e

nos salvos

fieri *.

CXXXI.
credcndam
,

Simul docuit imilatem

dlvinl

quoniam in unilate nominis venit Christus in suo ciutem nomine venturus xVntlchrlslus est, sicut scriptum est:Ego veni in nomine Patrls mel et non accepislis me si alius vencrlt iu nomlne suo illum accipictis^ CXXXII. Edoctum est igltur ex hls non esse in Palre
nou disparilitalcm
:

et Filio et Spiritu sancto ct

Paracleto nominis diversllatem


,
:

quod nomcn cst Patris id esse etlam Filii nomcn simillti.T quod nomcn est Filii, esse id eliam Splrllus sancti
quando etlam Paracletus
nPatrem

Filius dicitur, sicut et Splrllus

sanctus. Et Ideo ait In Evangelio

Dominus Jesus
'.

Rogabo
Et bene
inlclli-

meum

et

alium Paraclclum dabit vobis, qui


,

vobiscum

slt iu

actcrnum

Spiritum verltalis

dixitalium;
geres
;

ne ipsumFillum, Ipsum Spiritum

unitas

enim nominls

est

non

Filii

Splrliusque Sa-

bcUiana confusio.

CXXXIII. Ilaque
etiam Joannes

alius Paraclelus cst Filius

allus Padixit

racletus Spiritus sanctus; Filium


,

eulm Paraclctum
,

sicut

babes

SI quls peccaverlt

Paracle

tum habemus apud Patrem Jesum Chrlslum^


'

Itaquc

Joan. xxtv, 36. Joan.


II,

Act.

iv,

12.

Joan.

y, 45.

Jd. xiv, 16.

1.

3l8

.8.
;

AMBP.OSII
,

qiiemadinodum unitas noniinis


lis

ita

etiani uniias potcslaibi cliaui Filius.

esl

ubl euitu Paraclclus S]iirilus,

CXXXlV.
cum
quod
fuielibtis
iti

Naoi

sictit

hic in neternum
,

Dominus (ulurum
dc sc
allbi oslcndit
:

Spirilum dicit

ita

eliain

cum Ajxislolis slt rntuids, diccns Ecce ego voblscum sum oinnIl)us diebus ns(|ue ad consumaelernuin

matlonem mundi'. rnuiu sunt cr^o Fdius

et Spirilus

unum nomen
sentia.

est Trinilatis

et

una in>e])arabillsque praB-

CXXXV. Sicut aulcm ostcndlmus Paracletum Flllurn nominatum; Ita Pllatn ostendluius vcrilatcm Splrituin nuncupatum. Verilas Chrlstus, veriias Spirilus; habes enimin Eplstohi Joannis Quoniam Spirilus est veritas'^. Non sohun ergo Spirllus vcrlUitis, sed etiain vcrltas dlcilur Spirilus slcut el- Filius vcritas praedicalur, qui alt Ego sum vla et verltas et vita \
:

CAPLjT XIV.
Sin^^iifas

Trinitatts personns e sacris Codicibus tucem

esse

Spirituni aulcni eliam ii^ncm si^nl ficari

apud
ISe-

Isaiam, cujus quidem ignis in Moysis rubo. in

li^i^uis

/lammeis

el

in

lai^^uiis

Cedeonis

fi<:;ura extitit.

gari non posse ejusdem Spiriius Divinitatem, cum eadem sit ejus quiv /'atris el Filii operatio nec non
,
,

Domviici vuUus Uunen ignisque pra^dicelur.

CXXXVI. QuiD autem


uien,

aslruam quod sicut Palcr


,

hi-

ita etiaui

Fllius

hunen
Joan, v,

et Spirltus sanclus
6.

lumen

Matlli. xxviii, 20.

'

Joan. xiv,

6.

DK SPiniTU SANCTO,

I,IU.

I.

()

csl? Qiiod nlifjsid clivlnae polenli.T. est.


sicul dixil Joaunes

Dcns

eniui Inx est,

Quia Drus lux

esl, ol lcuebrre iu eo

non snnl'.

CXXXMl. Lux
whoniiuuui.

aulem

el Filius

quIaoVila eral lux

Et ut oslenderet se de Dei Filio Evangelistu

dixisse, ait dc

Joanne Baptista :^on erat

ille

lux

sed

ut losliuiouiuin perhibcrel de luiuine. Erat hix vera, quae

ilhiminat

omuem homiuem veuicutem iu dum^Ergo quia Deus hix est, hix autcm
:

htuic

mun-

vera est Dei

Fihus

slne dubio

Deus

vei us est Dei Fihus.


:

CXXXVIII.
pulus
Bvidit

liabes el alibi quia Filius Dei lux est

Po-

qui sedebal in tenebris el in uiubra morlis,

lucem
:

maguam^ Quid autcm hoc evideutius, quod ait Quoniam apud le est lous vit;e et in luuiine luo videbimus lismen'? hoc est quod apud tc, Deus ouiuipolumen tens Paler, qui Ibns vitoe es, iti lumine ttio Filio videbimus Spirilus sancli. Sicut ipsc Domiuus osteudit
,
, ,

dicens

Acclpite Spiritum sanctum*;ct

alibi

El vir-

tus exibat de eo

CXXXIX.
esse
,

Ipsum aulem Palrem


sit

qtiis

dtibitct

lucem

cum
cum

lectum

de Filio

ejiis qtiia

splcndorsit lucis

jelernse'?

Cujus enim

nisi Patris aeterui splcr.dor c^t Filiiis,

qul et

Palre semper est, uec dissimih, sed eadem


prajliilget?
,

claritate

semper

CXL. Et Esaias siguificat non solum lucem sed eliam iguem esse Spiritum saucttim, diceus Et eril hix Israel
:
I)

in

ignem^

Ilaque Prophctine
isiis
:

eum iguem

ardcnlcui dixe-

runt; quia in tribus

generibus propensius majcslalcm


el sauctificare, Divinita-

Divinitatis advertimus
lis
;

quoniam

et illuminare
I

ignis et lucis est

proprium
*

et in spe2.

Joan.

1,5.
5

Joan.
22.

8
^

9.

vi,

Isai.

i\
7

P;.al.

XXXV, 10.

Joan. xx,

Liic.

19.

Hchr.

1,0.

Isai. X, ir.

320
cie ignis

S.

AMBROSII
:

exprlmi vel videri divinoe cst consnelndinis


est ij;nis

Dens enim

consnmens',

sicut

Moyses
,

dixit.

CXLI. Yidit enim ipse in rubo ignem et audierat Deum, tunc quando vox facta est de flamma ignis ad cum dicens Ego sum Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob^. Vox ergo de flamma, et in rubo flamma, et flamma non noxia. Urebalur onim rubus et non exurebalur'; co quod illo myslerio Dominus figuraret quia illu: , ,

nec conminalurus spinas noslri corporis adveniret miligalurus ferumnas sed qui sumplurus cerumnosos
:
,
:

baplizoret in Spirilu sanclo et igni*; ut graliara Iribuerel,

peccala consumeret. Ergo

in specie ignis

Deus serval pro-

positum.

CXLII. In Actibus quoque Aposlolorum cum snpra


fideles Spirilus

sanctus dcsccndisset
:

ignis species vide-

batur; sic enim habes

Et factus est subito de calo soSpirilus ferretur


:

nus, tanquam

vi

magna

et replevit

totam doinum, ubi erant sedenles


perste linguie

et visae sunt ilHs dis-

I)

lanquam

ignis*.

CXLIII. Unde

ct iihid

Madian^
ita

trecentos viros jussit hydrias sumere

quando Gedeon superalurns et iti hy,

driis faces

accensas habere

el in dextris

tenere lubas

nostri

acceptum ab AposloHs servaverc majores, quod


sunt

hydrioc:

corpora noslra
si

figurala

dc huio

quas

limere non norunt,


et Jesu Domiiii

fervorc gralice sj)irilahs ignescant,


les-

passioncm canora vocis confessioue

lentur.

CXLIV. Quis
tet,

igilur

dc Divinilalc sancti Spirllus dubi-

cum

ubi Spirltus gralia sil, ibi species Dlvinilatis

appareal?

Quo

testimonio non diversltalem, sed unilalem

divinic coliigimus poteslatis.

ISam

quemadmodum

potcst

Dcut.

IV, 24.

Evod.

III,

i5.

Ibid. 2.

MaUli

ui, 11.

Acl.

11, a, 3.

Judic. vu, 16.

DE SPIRITU SANCTO,
esse discrctlo poteslalls, ubi

LIB.

r.

321
operalio-

unus

in

omnibus

nis effcctus est ? Neqiie vero potesl esse gralia

sacramen-

torum

nisi ubi fuerit venia


.

peccntorum.

CXL^

Quis

est igitur iste ignis ?

Non utique

virgultls

vilibus concrelus, autstipula

sylvarum fragosus incendiis

sed ignis ille, qui ut aurum bona facta meliorat, et ut stipulam peccata consumit. Hic est ulique Spiritus sanctus,
qui Dominici vultus et ignis appellatur et
sicut supra diximus
f
:

Signatum
est

est in nobis

lumen lumen , lumen vultus


:

lui,

Domine'.

Quod
in

ergo lumen signalum,

nisi illius
,

signaculi spiritalis,

quo credentes

Signali

inquit

BCstls Spirilu promissionis sancto^?

CXL^ L

Et sicut luuien

est vultus divini, ila


rsl
:

eliam ignis

emicat ex Dei vultu; quia scriplum pcctu ejus ardebit'.

Ignls in cons-

Praefulget

ut seqnatur absolulio, quaj

enim gralia diei judicli, Sanctorum remuneretur obse,

magna abundantia Scripturarum quam nemo maximum dipossit humano ingenio comprehendere llis enim duobus versiculis quam vinae unitatis indiclum
quium.
!

mulia signantur!

CAPLT XV.
Spirltum sanclum ceque ac Patrem imo vero sive Pater intcHigatur
vitcE, sive

Filius

Fitlumvitam esse; apud quemest fons fontcm illum aiiud non csse quam
ei
,

Spiritum.

CXLVIL
>

DixiMus qula lux est Pater, lux Fillus, lux


:

Spiritus sanctus
Psal. IV, 7.

accipiamus etiam quia


i,

vita est

Pater,

Ephes.

10.

Psal. slix, 5.

LIX.

.81

322

S.

AMBROSII
Dlxlt
et

vita Filins, vita Splrllus sanctus.

Quod

eral ab inltio

qnod andlvimus
,

enim Joannes quod vidimus


vidlmus
(]ikc

etoculls nostris perspeximns


:

ct

manns
ct
,

nostric scrutatae
ct tcs-

sunt de Verbo vilae et vlla apparult, tamur et annuntiamus vobis de vlta

eral

apud

Patrem*.
Dei

Et

Verbum

vitae dlxlt et

vltam; nt et Patrem

vitam signlficaret et Filinm.


nisi
est.

Quod enlm csl vitfc verbnm, Verbnm? Ac per hoc et Deus et Verbum Dci vita Et sicut Verbum vitae dlcitur, ita et Spiritus vitae.
est

Scriptum
vlta est.

enim :Et Spirltus

vllae
ila

cral in rotls^
et
vitae

Itaqne sicut

Verbum

vitae

vila

est,

Spirltas

ita

CXLVIII. Accipe nunc quia sicut Pater fons vitae est etiam Filium plerique fontem \hce memorarnnl signi;

ficatum

eo quod apud te, inquit


sit ^,

Deus omnipolcns,
sancti
ait

Filius tuus fons vitae

hoc

est, fons Spiritus


:

quia Splrltus vita

est,

sicnt
,

Domlnus
vlta

Verba quae
;

ego locutus
,

sum
vita

vobis
est
:

spirltus et vita sunt


et ubi
est
,

"

quia ubi
Splrilus

Spiritns

et

ellam

sanctus.

CXLIX. Plerlque tamen hoc loco Palrem volunt lantummodo per fontem significatum, quanquam videant inquit, fons Apud te quid Scriplura memoravcrlt hoc cst, apud Palrem Filius; (juoniam Verbum vitne, apud Denm, qnod erat In principlo, et erat apud Deum^
:

CL. Sed
gal fontcm
;

sive

Patrem quis hoc loco,


sed divinae

slve Fllium inlelliistins,

fontem ullque inlelllglmus non aquae


:

quae creatura est

illlus gratlae,

hoc

est, Spi-

ritus sancti, ipse est


dicit

enim aqua

viva.

Propterea Dominus
libi

Si scires

donum
2.

Dci, et quis est qui dicit


Ezech.
i
,

Joan.

1,1,

1
,

"

ao,

Psal.

xxv,

lo.

4 Joan.

Ti, 64.

5 id.

1.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

828

Da mihi

blbere

tii

pelisses ab eo, ct dedissct tlbi

aquam

vivam'.

CLI. Hanc aquam slllvlt snima Davld. Hariim fontem aqnarum desiderat cerviis % non siliens venena serpenlum. Viva est enim aqua gratiae spiritalis, eo quod mentis inlerna purificet, ct

omne animi peccatum

abluat, occul'

lorumque mundct errorem.

CAPUT XVI.
Spirltum sanctnm flumen
mystica
est
,

essc

maprum,

cujus munere
,

IJ

lcrusalem irrigulur.

Eumdem fonll suo

td

Patrl ac Fillo (cquatcm esse, atque in Scriptura

si^niftcari. Illius

aquam

silit

Doctor sanclus: sed ut


,

ea conservctur innobis, diabolum, cupiditatem

ao

hoTesim admonet vitari oportcrc


sint frap;ilia
:

cum

nobis vasa
ut

deserendos etiani contritos Lacus ,

Dominiaquam SamaritancB Patriarcharumque exem


plo inveniamus.

CLII. Sed ne quls forte

redarguat, et hlnc vclit


nltudinls,

tanquam puslllilatem Splrltus quaindam facere distanllam mag:

quod aqua

porlio videatur esse fontls exigua


Divinllali

quanquam creatnrarum exempla minlmc

ap-

tanda vidcantur; tamen ne quid ex hac quoque crcaturre

comparalione praejudiccut; discant non solumaquam, sed


etlam flumen diclum Splritum sanctum
,

secundum quod
vivae.

lecium
pere

est

Flumina dc ventre cjus Ilucnt aquae


Spirltu,

Hoc autem

dicebat de

quem

Inclpiebant acci-

qui credituri erant in eum'.


IV, 10.

Joan.

Psal. xli, 2.

Joan. vn, 38, 09.

21.

3^4

S.

AMSROSII
el

CLIII. Ergo fliimen est Spiriliis sanctns,

fliimen

maximnm, qnod
ris, ut ore Esaiae

seciinduoi liebraeos de Jesu fluxit in ler-

accepimus prophetatum*.
semper,
et

Magnum hoc
Nec
so-

flumen, quod
redundanlis

fluit

nunquam
dixit

deficit.

lum flumen, sed ctiam


,

profusi impelus, et magniludinis

sicul etiam

David

Quia flumlnis im|

pelus

laetificat

civilalem Dei^.
civitas

CHV. Neque enim


mealu
hauslu

illa

Ilierusalem
:

ccclestis
vlla3
i

alicujus fluvii terreslris aclultur

sed iUe cx

fonte procedensSpirilus sanctus, cujns nos brevisaliamur


,

in

illis

cadesliljus

Thronis

Dominalionibus

et

Poleslalibus, Angclis et Archangelis redundaolius vldelur


;Bftlaere,pleno sepleni ^ irUiluni spirilalium fervens moalu.
Si

enlm

fluvlus

riparnm

edilis

superfusus exundat, quanlo

magis Spirllns oinncm superenilncns creaturam,


liqua

cum

re-

taoqnam

Inleriora nostrae

menlis arva perslringat,


efTusiore quadain

CGeleslem

iflam crealurarum

naluram

sanctificalionls ubertale laetificat?

CLY. Nec moveat quod


alibi

vel hic dixll

Flumlna', vcl

Septem

spirltus
,

^"

his

enim sanctificationibus

seplem spirllalium
tudo virlulum

slcut

Esaias dlxit, significatur pleni-

Splrilus sapientlne et inlelleclus; spirl-

tus consllll alque vlrlutls, splrllus cognilionis atque plc-

talis, spiritus tlmoris

Dei\Lnum

ergo flumen
lloc
igliur

sed

mulli spiritallum
exit ex fonte vitae.

donorum mealus.

flumen

CLVI. Nec hic rursus sensum tuura ad

inferiora detor-

queas, quia (juaedam Diversltas videlur esse foulis et flu-

minls; cl tameu ad omnia prospexlt Scriplura divina, ne


infirmilas

humani caperetur
tibi llcet

ingenii vililale

sermonum.
ta-

Proponas

quodvis flumcn, e fonle est; unius


rsal.

Isai. Lxvi, 12.


*

xlv, 5.

Joan.

vii, oS.

<

Apoc.

t, 6.

Isai. XI, 2, 3.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

I.

32
lii

men

nalurae, unius splendoris et gratice. Dic sane ct

Spirlluin sancUiin unius

cum

Filio Dci et

substantiae, unius clarilalis et gloria\

Deo Palrc esse Capiam fidele comeliam in boc


:

pendium de uuilalc
versilalc

\iplulis,

nec vercbor aliquam dc di-

inaguiludinis (iua'stionem.
;

Nam
,

nobis Scriplura prospexit


bibcrit dc aqua,
salienlis in

dicit

cnim Dci Filius


ci

Qui
spi-

quam ego dabo

fiet in

eo rons aquac

vitam cxlernam*. Hic fons utique gratia

ritalis csl fluvius ex vivo fonte procedens.

Fons

igitur vitae

etiam Spiritus sanctus

esf.

CLVII. Adverlis ergo ex vcrbis ipsius divinoe


magniludinis unitalcm
fidis
,

signifi^ari
a pcr-

necpossc Christum eliam


Palcr dixit
,

fonlcm nogari

cum
,

fons dicatur cl Spiritus. Et sicut


ila ct
:

flumen dicitur Spiritus

Eccc ego

de-

))Curro in vos, sicut fluvius pacis


y)

et sicut lorrcns

inun-

dans gloriam gentium^.

Quis aulcm dubitct flunicn cssc


vilae

vilnc

Dci Filium, dc quo aiteruce


,

flumina profluebant?
gralia
:

CLVIII. Boua ergo aqua

spirilalis

quis

hunc

fonlem dabit pnclori meo? lu


larjritor aelernce.

me

salial; in
istc

me
,

fluat vilae
eflluat.
,

Sunerfluat in nobis fons


:

non

Dicil
j I

ct dc puleorum tuorum fonlibus, inque plaleis luis superfluant aquae luae'. Quomodo hanc aquam lcnebo ne eflluat,

cnim Sapienlia

Bibc aquam dc

tuis vasis

ne labalur?

Quomodo
,

vas

meum

con.^ervabo
distillct

ne qua pe-

nclrans rima peccati


I

ceternae

vit.-e

humorem

Doce nos, Domine Jesu, doce


tuos, dicens
:

sicut docuisli Apostolos

iNolite thesaurizare vobis thesauros in terra,

ubi aerugo et tinea exterminat, et ubi fures cflodiunt ct


sfuranlur'.

'

CLIX. Furem videlicctimmundum spiritum csse significat, qui in bonorum opcrum luce gradientibus non

Joan.
19.

iT, li.

Isai.

l\vi,

12,

Prov, v,

i5, 16. -~

Mallb

VI

326
possit obrepere
:

S.

AMBROSII

in lenebris

aulem saecularium cupidilasi

lum,

et inler

oblectamenta terreslrium

quem

cepcril

voluntatum, omni

virtutis c-elernai florc despoliet.

Et ideo
:

Dominus
))ubi
))

dicit

Thesaiirizatc vobis thesauros in cceIo


,

neque aerugo

ncque

tinea exterminat; ot ubi furos

non effodiunt

cl ruraulur.

bi

enim

fuerit thcsaurus Inus,

j)ibi erit et

cor tuum*.
nostra lascivla est
,

CLX. /Erugo
est
,

nerngo nostra libido


>

rerugo noslra luxuria est, qune flagitioram sordibii


est

aciem menlis obducunt. Tinea rursus noslra Arrius


tinea nostra Photinus est
,

qui sanctum Ecclesiae veslimcn-

tum
talis

impietate sua scindunt; et unilatcm divioae potes

individuam separare cupienlcs


fidei

sacrilcgo inorsu prs,

tiosum

velamen obrodunt. Funditur aqna


:

si

Arrius
;

dentem impresseril
vas Pholinus
sentiinus.

eflbiit, si
\ ilc

aculeum suum

in alicujus

sumus, cito vitia Quid me feclsti sic'^? Nam elsi vllc vas nostrum, aliud tamen in honore, aliiid in contumelia est\ Noli ergo aperire lacum tuum, noli
iiifixerit.

fignienliim
:

Scd ncmo

dicit figulo

fodere
))

viliis
,

atque criminibus, ne quis dicat

Lacuui
opc-

aperuit

et eiTodit

eum

et incidit in

foveam,

quam

ralns est\
contrilos lacus deserile; Jesum qnaerilis lacum sed ad puleum sedere Christus ciiim non ad
Si
,

CLXL

consuevit.
quae

Ibi

eum Samarilana
,
,

illa

quae

credidit,

illa

aquam haurire cupiebat


dcbueris

invenit'.
scrius
illnere

Quamvis mane
veneris
,

venire

lamen eliamsi
te;

eliam
Fali-

sexta hora

Jesum fallgalum ab
scd
in

invenies.

gatus est,
tandiii

quia diu le ([uaesivit,

lua illum
,

incrcdulitas fatlgavit.

Non

oilenditur tainen

si

modo

venias

petit

bibere, daturus. Bibit autem noa

Mallli. VI, 20.


IV, 6.

'

Fvom. ix, 20.


,

Ibid. 21.

<

Piul. vii, 16.

Joan.

DE SPIRITU SANCTO,
af|naai pr.Tetermeanlis rivuli,

LIB.

I.

827
tiiaui
:

sed salntera
,

bibit

aircclnm lamn, bibit caliccm

hocest, passioncm illam


sitimistius

tuorum criminnm redemplricem; uttu


sacri polns

mundi,
fodit,

cruore restingiias.

CLXII. Sic Abrabam Deum, posteaquam puteum


cnicruil*. Sic Isaac (huii ad
Ir!) illam
iii

puteum deambulat^, venienle-

typo Ecclesi;e accepit uxorem. Fidelis ad


;id

piileuin, infidclis

lacum. Denique et Rebecca sicut

gimus, pelitorem invenit ad fontem*, et meretrices in lacu


Jczab(d sc cruore laverunt''.
Geii. x\i, 3o.

"

M.

XXIV, 62.

Ibid. 67.

3 Rpg, xxii.

328

S.

AMBROSII

LIBER

II.

PROLOGUS.
Tfes divlnas personas ut priscis judicibus
ita et

Moysi

nan fnisse ipiolas : dectaratam etiam cum atibi tum apud illum Fidi cum Palre non sccns ad trium. intcr se (cqualitatem. Spiritum sanctum affuisse Sam~ ciijus drinccps pcrcurritur mira historia ct soiii variis Ecclesiic mysicriis aptatur.<Eodem autem Spi,

ritu reccdcnte, ipsuin in multipliccs incidisse cnlamitates ,

(juod rcsecatis capillis ne tribaatur, spiritales

itlorum signijlcationes proponit Ambrosius.

I.

Etsi
sil;

iii

libro

primo vclcris

hisloriae lcclione pale-

raclnui

cl in ipsis Jiulicilxis

vclcrum JudaGorum scp-

liformis graliam Spirilus refulsisse, ct per Spiritumsanc-

tum
pio

cajleslium sacramcntorum rcvclata mysteria, rpicm


in princi-

Moyscs non ignoravit oclernum, Dcniquc slatim


,

mundi, imo anle principium cum Deo junxit, quem ante mundi principium scmpilcrnnm esse cognovit. Namqne si qnis diligenler advcrtat, et Patrem in principio ct Filium cognoscct ct Spiritum. Dc Palre enim scriptum cst In princlpio fecit Deus cffilum et lerram'. De Spi Spiritus superferebatur super aquas^. rllu dictam cst Et l)ene in exorJio creaturae Baptismi figura signatur,
: :

per qaod habuil creatura mundari. Lectum etiam de Fi

Gjn.

I,

1,2.

Ibid. 4-

DE SPIRITU SANCTO,
lio
,

LIB.

II.

320

quod ipse est qiii discrevit inter medium lucis et tenebrarum unus cst enim Deus Pater qui dicit, et unus DominusJesus qni facit. II. Sed ne riirsus antaTogans pnles dicenlis imperinm,
;

aut vilc facicnlis ol)sequium; aequalem sibi Pater Filium

confitetur operis unilate, dicens

wimaginem
ejusdcm
III.

ct similitadincm

nostram

Faciamus hominem ad '. Imago cnim et


aliud nisi majesta-

operalio etsimilitudo
lis

communis quid
nnitatem
?

significal

Tamen
,

ut rrpialitalem pIcniusPalrisFiliiqne cogct

noscas, sicut dixit Palcr,


oj)cratur
et Fillus dicit,

Fiiius fcclt; ita

ct

Paler

Paicr operalur, sicut scriptum

est :Patcr

mcus usquc modo opcratur^ Habes dictum


:

ad Filium
Patri
:

Dic verho

ct sanabilur
isli

'.

Et Fiiius dicit

Volo ut uhi cgo sum, ct


Filitis dixlt.

siut

mccumS

Fccit

Pater, quod
IV.

Sed nec Abraham ignoravlt Spirltum sanctnm deunum adoravit; quia unus Deus unus niquc Dominus, et unus S])iritus\ Et idco unilas honoris; quia
:

tres vidit^ ct

unilas poleslalis.
V.

Et quid de singulis loquar?

Samson

dlvlna promis;

slone gencratus, Splrllum comllanlem habebat

slc

enim

legimus :Quia benedixil

ci

Domlnus,

et ccopit Splritus

Domini comitari cum co

in

castra^ Et ideo fulurum

praGvidens sacramenlum, ex alienigenis posccbat

uxorcm

quod Patcr cjus ac matcr, ut scriptum est, ignorabant, quoniam a Doraino est. Mcritoque foriior caeleris habebalur, quia eum Spiritus Domini dirlgebat, quo duce, sohis nunc alienigenarum fugabat populos, nunc lconem morsu
inviolabilis, fortitudine insuperabilis,
Gei). I, 26.
5

discerptum mani-

'

'

Joaii. V, 17.

IMath.

viii, 8.

Joan. xvii,

a-j.

Gen.

xviii, a, 3.

JuJic,

xm,

25, et x\y, i-5.

330
bus
divltlebat.
forlls

S.

AMBROSII

Utinam tam cantus ad servandam gratiam,


l)t^stiam
!

quam
VI.

ad snperandam

Et fortasse hoc non solnm


,

virtnlis

miraculnni, sed
fuit.

eliam sapicnliai mystorinm

propheticne

oraculum

Ne-

fjneonim oliosum vidctnrquod

cnm

tenderet ad mysterium
cl
.

nnpliarnm,

leo

ruglens occurrit
,

qucm manibus
snstnlit

ille
,

discerpsit, in cnjns corpore

connubio politurus optato


ct

congregalionem apnm reperit,

mel

de ore ejns,

quod

patri

edendum malriqne
:

tribuit*.

Habebat genliuni

populus meila, qni credidit

qni populns fcrilatis crat ante,

nunr

Chrisli est.

YII.

Ncc

ipsa quaestio vacat sacramentis


:

qnam propo-

snit sodalibns suis, dicens

Dpotenle exivit

De edenle exivit esca, ct dc dnlce^. Dcnique co usque mystica, ut


,

tribns diebus ejus revelatio qua-reretnr


nisi

qnrc

non poluit

pcr fidem Ecclcsix, die septima, complcto Legls tem,

pore, post passionem Domiui revelari. SIc enlm habes


qnia et ApostoII idoo non inlclligebant
,

tjuia

Jesus noii-

dum

fnerat honorificatus'.
,

Qnid inquinnt, dulcius melle, et quid forIeone?Ad qnae ille respondit Si non domuissetis vitnlam meam, non invenisselis quaeslionem meam\ 0

VIII.

tius

dlvinum mysteritnn
interemptorem
cst,
,

o evidcns
vlci

polentem

mns.

sacramentum Evasimus Ibi nnnc cibus vitae


!

ubi crat anle ml^eraefames morlis.In salutempericula,

in suavitatem

amaritudo convertitur. Gratia cx oflcnsione

processit, potentia ex infirmitale, vita de morte.

IX. Sunt lamen qni e conlrarlo putent fnndari non potuisse


ia

conjnginm

nisi

occiso Iconc de tribu Juda


,

ct ideo
,

corpore ejus, hoc est, Ecclesias


sapicntiaj;

apcs repertas

qnae

conduQt mella

qnia post Domini passionem

Jutlic.

xiii,

8,el

seqq.

\Ibicl. i4.

Joan.

vit, 09.

Judic.

XIV, 18.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

II.

33l

magis Aposloll crcdiderunt. Ilunc igllur leonetn Samson


([uasi

Jndaus

occidlt

sed in eo mel quasi iu figura redi-

mendachcTrcdilalisinvcnit; ut reliquioe salvae fierentsecun-

dum
X.

elcctionem gratiae'.

Et decidlt, inqult, supcr

cum

Spirltus

Domiui,

et descendlt in

Ascalonera

et

percussit inde triglnla


,

viros^.

fc

sacramenla cernebat Accipiunt itaque


tiant quneslionem.

Neque cnim potuerat victoriam non tenere qui in stolis prEemium

sapienlioe, convcrsalionls insigne, qui absolvunt et renun-

XI. Rursus

iilc alia

oboriuntur mysteria, qnod uxor

cjus auferlur; ct ideo vulpes incendunt manipulos alle-

nigenarum'. Eos enim qui adversus divina sacramenta

contendunt, decipere sua consuevit


dicit in Canticls

astutia.

Lnde ilerum

cantlcorum

Prendite nobis vulpes pu-

sillas

exlerminantes vineas, ut vineae noslrae floreant^

Cene

pusillas dixlt, quia

majores vlncas exterminare non


slt

poterant, licet forllbus et diabolus


XII.

pusillus.
historiae;

Ergo

ille

(ut

compendlum faciamus
lectionis

suo
est)

enim temporl
inviclus crat,

tolius

digestio reservanda
,

quandlu habult gratlam splrllalem


eleclus a
,

sicut

Del popahis

ille

Domino,
atque

ille

Nazaraeus in Lege^.
ut
in

Invictus ergo

Samson

ita

insuperabilis,
.'

maxllla asini viros mille perculeret


coelestls, ut

ita

plenus graline

etiam

aquam

in maxiila asini sitiens reperiret;

slve las,

hoc ad miracuhmi conferas,

sive

ad mysterium ver-

popuH forct humlhlale gentihs et requies et Iritimphus. Juxta quod scriptum est Qui te percusserit in maxiihTm prc-ebe ei et alleram". Per hanc enim inin
:

quod

juriarum patieutiam,
'

quam erudiunt sacramenla


20.
,

baptisel seqq.
v,

Rom.
4

XI

27.

Cant. n, i5.

Judic. xiv, 19, Judic. xv,


i5

seqq.

Id.

xv,
^

1,

et

Mallh.

09.

332

S.

AMBROSII
;

malls, de qnlbusdam slimnlis iracundlae trlumpharans


nt morte oblta
XIII.
Ille
,

rcsurrectionis rcqniem conseqnamnr.

nc crgo Samson, qni fnnes inlextos nervls,


fila

qul novas restes slcut mollia


qui crinium
sensit,

dissolvit'?

Ille-neSamson
vincla
Is
,

suorum palo

conslricla defixo

quandiu habuit graliam spirltalem?


,

non inquam,

posteaquam Splritus Del discesslt ab co longe mutatus ab illo Samsonc, qui rccliit Allophylorum indulus cxuvias^, in muliebribns gcnibus virlntis sua;

degcner, palpa-

tus et captus, sacro crine

tondetnr?

XIV. Tantum-ne ergo momonli crines habuerc capilis, ut manenlibns his, virlus invicla din'arct lonso antcm
:

caplte, forlihido omnis

viri

subilo solvcrclur? N(ui

ila cst,

ut tanlam vim corporalium

capillonun
:

pulemus. Sunt

quldam crines
pcrfecll
illa in
,

religionis ct fidei

crincs Nazarcci In

Lege

in

parcimonia

et abstinenlia consecrali, (luibus

lypo Ecclcsia, quae Domlni pcdcs olco perfuderat,


coeleslis vestigla

Verbi

delergcbat^; tunc cnim et secunIsti

dum carnem
ex

noverat Christum.
:

vidcHcet crlnes

dc

quibus dicilur
Illo

Capillalu! a tua ut grcges caj)rarum'';


,

capile pullulanlcs

dc quo diclnm csl

Capul

viri,

Chrislus^;

ct

ahbi

Caput ejus aurnm cephas,

et crlncs

ejns abiclcs nigr.'e^Et bonae cx abielc navcs Tharsis,

qux

flnctibus

supernalcnt mundi, et tutum remigiura

salulis exliibeant.

XV^.
capitis

Unde
et

et

in

Evangello Dominus nostcr visibilcs


capillos

Inlelligibiles

quosdam
liic

esse

signifi-

Judilli. XVI,
ii,

9,

et seqq.

Manifesla

est

iniilalio Virgiiii

^neid.

vers.

274

ct 275.

Qiianlum mutaliis ab

iJlo

Heclore, qui redit exuvins indulus Aclulli?.

Joan.

xir, 5,

4Cant,

iv, 1.

Cor. xi, 0.

6 Cant. v,

11,

DE SPIHITU SANCTO,
Cans, alt
:

LIB.

II.

333

Sed

et capilli cnpitis

vestri

omncs numerali

sunt', spiritalium videlicet significans facta virtutum

neque cnim de
ct illud

capillis nostris
sit

cura est Dco. Quanquara

non absurdum
latere

sstimare, quia pro majcstatc

divina

eum

niliil possit. si

XVI. Sed quid mihi prodest,


novit capillos
?

Deus

Ipse

omnes meos
si

Illud mihi

rcdnndat

ct proficit,

honodonet
sed intonsus
:

rum operum
telernae.

pcrvigil teslis,
et ipsc

rcmuneraliouem

gloriae
,

Dcnique

Samson non corporales


:

teUIgibiles hos cnpillos essc dcclarans ait

Et

si

ofucro, discedot a

me

virtus

mca^.Hoc de mysterio

nunc

leclionis seriem

considercmus.

CAPUT

I.

SplrUum Domini ctlam Bominnm an virtulem


ncc in
lioc

essc

Palri vel Filio inferiovcm.

XVII. SuPRA habes quia Benedixlt


pit Spiritus

ei Dominus, et c(cDomini comitari cum co^.Blnfra ait :aEt

direxit super

eum

Spiritus

Domini \ Item
virlus

ait

Si ton-

sus

fuero

discedet a

me

mea".
:

Posteaquani
inquit,

tonsusest, vide Scriplura quid dicat

Dominus,

discessit ah eo.

X\
cessit.

III.

^ ides

ergo quia

ille

qul comitabatur
,

ipse dis,

Idem

est ergo

Dominus
,

qui Spiritus Doraini

hoc

est

ipsum Spiritum Dei


ait
X, 5
:

Dominum

nuncupavit, sicut et
:

Apostolus

Dominus autem

Spiritus est
'

ubi autem

Malth.
5

1 .

Ibid. 16, 17.

J udic. xvi, 17,

Id. iiii, a4, a5.

4 Id.

xiv, 6.

jbid. 20.

334
I)

S.

AMBROSII

Spirltiis

Domlni,

ibl

liberLis^

Ilabes ergo

Dominum
unus
,

dictum etlam Spiritum sanclum


uni.m sunl Spirltus sanclus
r.ificavit^ Sicut

non

enini

sed

el Filiiis.

XIX. Hoc quoque loco virtulem enim Pater virlus

dixit, et Spiritum sig,

Ita

et Filius
,

virlus

et Spiritus sanctus est virlus.

De

Filio legisli

Dci virlulem csse

ct

Dei sapienliam \
:

Christum Legimus etlam

qula virtus estPater, sicut scriptum est

Videbltls Filium

hominis sedenlcm addexteram

virtutls Dei*. Ilic utique


,

virtutem Palrein dixit, cujus ad dexteram Filius sedet


cut habes
:

si-

Dixit

Dominus Domlno meo Sede ad dexte:

ram meam^ Yirtutem etiam Spiritum sanctum ipse Dominus nuncupavit dicens :Accipielis virlulem adve,

nienlein vos

Sj)lrltu

sanclo^

CAPUT

II.

Unum
XX.

csse

Patris

et

FlUl

ct Splriliis

sancU consilium.
Spirl-

Ipse

enim
Ita

Splritus vlrtus est, qula legisli

tum

consllli

atque virUUis'. Et sicut Fillus magni conellam Splrilus


consilli est, ut

silil

Angelus,

unum

scias

Patris et Filii et Spiritus sancll esse consilium. Consilium

non de rebus
tutis.

incertls allquibus

sed praecognitis et

sta-

XXI. Arbitrum autem


inde cognosce. Nanl

divlni consilli Splritum, etiam

cum

supra docucrimus arbilrum bap-

tlsmatis esse Spiritum

esse consilium legerlmus, sicut habes


t

sanclum, bapllsmum autem Dei Pharisasi autem


:

Cor. ui, 17.


cix,
1.

Joan. v,
I,

7.
7

'

Cor.

i,

24.

Malth. xxvi, 64;

Psal.

Act.

8.

Isai. xi, 3.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

U.
haj^llzali

335
ab eo';

consllinm Dci spreverunl


,

in se,

non

linnido claret
sine Spiritu

ciim sine

Si)irllii

jjapllsma csse non possit,

quoque non

es.^e

consiiiuni Del.

XX[I. Et ut sciamus plenius virlatera esse Sj)irltum, scire debemus ipsum esse promissum quando dixit I)o cEirundam dc Spiritu meo super omnem carminus
, :

nem ^.

Illc

ergo qui promissus est nobis, ipse esl virtus

sicut etiam inEvangclio

idem Dei

Fllius declaravit dicens:


in

El ego mitlo promissa Patrls mel

vos

vos autem se

dele in clvitatc, quousque induamlni virtute ex allo'.

XXIII. Eousquc autem virlutem esse Splrltum sanc-

tum

Evangfclista slgnificat

ut et cuui vl
,

magna eum
:

sanc-

tusLucas descendissr memoraret


subito de coelo sonus, tanquam

dicens

Et factus est
Spirltus fcrre-

vi

magna

tur*.

XXIV. Sed nc

rursus pules ad

sen.slbilia et

corporalla

hoc esse vertendum, accipe quia

sic

descendit et Spiritus,
et Ipse

qucmadmodum descensurus est Chrlstusr Nam Videbunt cum virtute descendet, sicut habes
:

Filiam

uhominis venienlem
et majestate^

in

nubibus

cooli,

In virtule

maxima

potestas
,

XXV. Quomudo enim non estuna vlrlus atque eadem cum unum opns, unum jadiciuai, unum teinplum nna sanctificalio una vivificalio unum etiam
;
,

regnum
'

sltPatris et Filil et Spiritus sancti?


5o.

Lur.

VII,

>

Joel.

ii,

28.

'

Luc. xxiv, 49.

<

Act.

11,

2.

Mallli. XXIV, ho.

336

s.

AMnnosii

CAPUT
Sicut vlta
est

III.

cognoscerc Patrem

et

Fillam,

ita

vitam

ess6 cognoscere Spiritiim sancliun; proindequea Patris

Divinitate

non separandum.

XXM.

DiCANT enim

in

qiio dissimilitudinera

divini

operis arbitrenlur. Qiiandoquidem sicut vita est cognos-

cere Patrem et Filium


claravit dicens
:

qnemadmodnm

ipse

Dominns

de-

Ihcc est autem

vila aeterna, ut

cognos-

cant

te

solum vernm
ita

Deum
vita est
:

et

qucm

misisli

Jesum

Chrislum';

eliam

cognoscere Spirilum sanc-

tum. Dicit enim Dominus

Si diligitis

me, mandata mea


,

servale

et
,

ego rogabo Patrcm, ct alium Paracletum daut

nbit vobis
nverilalis,

mancat vobiscum

in

aetcrnum

Spiritum

Bvidet

quem mundus non potest accipere; quia noa eum, nec cognoscit cum vos aulem scilis eum
;

quia apud vos manet, et in vobis est^. n XXVII. Ergo mundus non habebat vitam retcrnam, ubi aulem Spiritus, ibi quia non accepcrat Spiritum vita aeterna; ipse est enim Spiritus vitas operator aeternae.
:

tlnde miror, cur de solo et vero qucestionem.

Deo Arriani moveant

Sicut enim vita ceterna est cognoscere so-

lum et verum Deum, ita vita aeterna est cognosccrc Jesum Christum, ita vita oeterna est cognoscere Spiritnm quem sic non videt mundus, quemadmodura sanctum Patrem; slc non cognoscit, quemadmodum Filium. Qui
:

autem de hoc mundo non


I

est,

habet vitam aelernam, et

Joan. XVII,

3.

IbiJ. i4, i5^ et seqq.

DE SPiniTU SAKCTO,

LIIl.

II.

^iy

cuni ipso ninnet Spirilns in a?lcrnum


cclcrna),

qui esl

lumen

vilae

XX\ III.

Er^o

si

lutc conlcrt cognilio solius verl


;

Dei,

fjuod conftrl Filii Si)irilusfjuc coguilio


Sj)irilum a vcri Dei lionore secernis,
bcneficii
vcra3

cur Filium et

cum a magnitudine non scccrnas? Aut enim credas necesse est solius Divinitatis esse hoc maximum inunus, et solam et
sicut et Patris, ita et Filii et Spiritus
:

vcram Divinitalem
confilebcre
is

aul

si

dixeris quia vitam aBternam potest et

conferre, qui verus Dcus non sit; incides ut Patri

ma-

gis

derogurc videaris, cujus opus non pules solius veras

Divinitalis essc praccipuum, sed crealurie operibus confe-

rcndum.

CAPLT

IV.

Splritum sanclum non secus ac Patrem


opcrallonc

et

Filium

non diversa
si

vivi/icare.

XXIX. QuiD autem mirum


viloe,

Spiritus operator est


?

qui vivificat sicut Pater, vivificat sicut Filius'

Vivi-

ficare
est

autem quis abnuatesse majestalisaeterna)? Scriptum enim Mvifica servum tuum ^. ^ ivificatur ergoqui
:

servus est, hoc est,

homo
igilur

qui vitam ante

nou habuil,
an

scd ul habercts acccpit.

XXX.
autcm

ideamus

ulrum
est
:

vivificetur Spiritus,

ipse vivificet.

Sed scriplum
n

aLittera occidit, Spirilus

vivificat".

Ergo

vivificat Spirilus.

XXXI. Scd
vivificationem
'

ut inlelligas Patris ct Filii et Spirilussancti

non

essc divisam

accipe quia vivlficalioa

Joan.

V.

ai.

Psul.

cxvm,

17.

'

Cor.

1:1,
'

6.

IJX*

22

3;^8
nis ijuoqiie unitas sit;

S.

AMBKOSll

quaiido ipse per Sj)iritum vivificnl


:

l)eus;dixil eniui Paulus

Qiii suscitavit

Ghrislum ex

morluis, vivificabit et morlalia corpora vestra proplrr

inbabitantem Spiritum ejus

in

vobis'.

CAPyT
Sicul Paliein ae

V.

Filium,

ita eiiatn

Spirilmn ereatorem
sed planissime de,

in ScnpUu-a si^uijicari. Iloc ipsum a pa^anis quo-

quc scriploribus adunihralmn


ubi delibavil Ainirosius

inonatraluni cssc in inyslerio incarnationis


tionnulla
,

de quit

cceptuni ar^u-

meniuinex

eo quodadoralio, qucesoli debelur creatori

etiam Spiritui debeatur, conlirmat.

XXXH.
crealor est

Qiiis vero dubitare polesl quia vivificet


,

omnia
Spiritu

Spirilus sanctus

quaudo
,

et ipse sicut Paler el Filiiis,

omnium

xiec

quidquam
Paler

nisi

cum

sanclo

Ueus

oumipolens

intelligatur

op^iialus;

quandoquidem et in principio creaturie Spiritus superierebalur super aquam ? XXXIll. lUque cum superferebatur Spirilus, nulia
'

erat gratia

crealura)

poslea vero

quam operationem
suscepit,

Spiritus eliam creatura

mundi

islius

omnem
De-

hanc

gratiae nieruit
Sj)iritu

venustaiem, qua mundus


sanclo
universitatis
:

illuxit.

nique siue

gratiam manerc

non posse Propiieta declaravit dicens Auleres Spirituia eorum et deiicieut et iu puiverem suum reverleulur.
, ,

/limitte Spiritum luuui

et
a.

creabuntur, et innovabis

om-

Koiii. Mii, II.

'

Geii.

I,

DE SPIRITO SAKCTO,
9

LlB.

II.

3^9

neui racieni terr'.

iNon soliim igitur sine Spirilu dostare

cuit

ouinem creaturam

non posse, sed etiam creato-

rem

totius esse Spirilura creaturae.

XXXIV.

Et quis neg,et opus esse Spirilus sancli quod


,

creata est terra

cujiis

opus

est

quod novatur? i\am


sit

si

negare cupiaut quud per Spirilum

creata;

cum
,

per

Spiritum uovandam uegare non possint; meliorem ergo

operationem Spiritus

saiicti,
:

quam

Patris et Filii
a

qui
;

cupiunt separare, delendent

quod abhorret

vero

ne-

que enira dubium


creata
sit.

esl

quod novata

terra melior, quara

Aut

si

primo siue operatioae Spiritus sancli


:

terrani Pater

fecit et Filius

postea vero Spiritus sancli

operatio copulabalur; videbitur id

quod

accessil eguisse praesidio.

Sed

quod factum est, ejus absit ut hoc quisquam


,

existimet, ut operatio diviua varieiatem creatoris

quam

Manichaeus inJucit

habere credatur.
siue cujus opere nec cceii
;

XXXV. An

vero siue opereSpiritus sancti substantiam


,

putaraus esse terrarum

concujli

vexa subsistunt? Scriptuui est euim

erbo Doraiui

sfirmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus

eorum \

Adverte quid dicat

Omnem,

iuquit, virtutem coelorum

ad Spiritura esse refereudam. Qui euim superferebatur',


antequara terra fierel,
batur

quomodo cum

ierra fieret, feria-

XXXVI.
lerant,

Gentiles bomines per

umbram quamdam

nos-

Iros secuti (28), quia veritatem Spiritus haurire non po-

quod

ccelura ac terras, iunae

quoque stellarumque

micantium globos Spirilus intus


derunt.

alat, suis versibus indi-

nou negant virtulem nos qui legimus, denegaraus? Sed flatilem putatis ab illis spiritum desiguatum. Si ilii auctoilH

Ergo

per Spiritum
:

subsistere crealuree

Psal. oiii, 29, 3o.

Id. xsxii, 6.

Gen.

i,

a.

23.

34o

8.

AMBROSII

rem oninium

flalileui

spiritnm dcclarjirnnt, nos dubila?

uius Spirilum Dei

esscomnium crealorem
nihil posse esse
,

XXXVII. Sed meutum evidens


nec de Tlironis
,

quid alienis immoror? Accipiant docu,

quod

Spirilus sanclus

ncgelur operatus

nec de Angelis, nec de Archangclis,

ncc de Dominalionibus posse dubitari,

quod
in \

ejus operationc subsistant;

quandoquidem

ipse se-

cunduui carnem Dominus,


irginem supcrvenientc
,

cui Angeli serviebant, Spiritu

genitus sit; sicut et secundixit


:

dum Matthseum

ad Joseph Angclus

Joseph
;

fili

David, noli timere accipere Mariam uxorem luam

quod

Bcnim ex ea nascetur, de Spiritu sancto est*. Et secundum Lucain dixit ad Mariam Spiritus sanctus superve:

nict in le^.

XXXVIII. Opus ergo

Spiritus Virginis partus est.

Opus
est

Spiritus Iruclus est venlris,

secundum quod scriptum


,

Benedicta lu inter mulieres

el

bcnedictus fructus ven:

Iris tui'.

Opus

Spirilus flos radicis est


est

ille

inquam,

llos,

de quo bene

prophelalum

Exiet virga de ra

dice Jesse, et flos de rudice ejus ascendet''.

Radix Jcsse
flos

patriarchae lamilia
Clirislus; qui

Judiuorum
odorcui

virga

Maria,

Mariae

bonum

fidei toto

sparsurus orbe,
:

virginah cx ulero gcruiinavit, sicut ipse dixit


acauipi, ct lilium couvallium^

Ego

flos

XXXIX.
Jcsus
in
illo

Flos

odorcm suum
,

et succlsus reservat, et
ila et

coulritus accnmuliit

ncc avulsus amittit;

Dominus

jiatibulo crucis,
illa

nec contritus emarcuit, nec

avulsus evanuit, ct

lance;c punclione succisus, sacro

speciosor fusi cruoris colore vernavit, mori ipse nescius,


et inortuis aglernae vilje

munus

cxhalans. In hoc igllur J

Spirilus sanctus virgoe regalis florc requievit.

MuUl).
II,

I,

10.

Luc.

1,

55.

'

Ibid. ii.

<

Is.ii.

\t, i.

Caiil.

j.

DK SPIRITU SANCTO,

LII!.

H.

34

XL. Bona
quae
(le

virga, ut

quidam pulant,

cst caro
,

Domini
odorife-

radlce lcrrcna ad supcrna se subrlgens

ros sacrai fruclns religionis circumlulit

mundo, mysleria
altaribus su-

divinae generationls, et gratiam coclcslibus

perfundens.

XLI. Dubilare ergo non possumus Spirilum crealorem,

quem DominicaB cognoscimus incarnationis auctorcm. Quis enlm dubilet, cnm in principio Evangelii hnbeas,
quia Chrisli generalio sic crat
:

Cum

dcs|)onsala esset

Maria Joseph

antcjuain

convenircnt,
?

invenla est in

utcro habcns ex Spiritu sanclo'

XLIL iNam
griccus
dlxit,

licct

plcrique habeanl

De

Spiritu;

tamcn nnde translulerunt


hoc
est, cx Spiritu sancto.
,

Lallni, IIvEupiaTo?

aylotj

Quod enim ex ahquo est, aut ex subslanlia est autex polestate ejus. Ex subs Ex ore Allissimi prodivi, tantla, sicut Filius, qui ait
:

sicut Splritus,

Qni

Patre proccdit\'
;

de quo dicit
accipiet\

FiHiis

Ille

mc
,

clarificablt
slciit

quia de
:

meo

Ex
ex

potcslale aulem

illnd est

Unus Dcus Paler

quo omnla
ritu

'.

XLIII. Qiioinodo crgo

in

utero habult Maria ex Spi:

sancto?

Si quasi

ex substantia

ergo Spirltus in carex oprt

nem

et ossa coiivcrsus cst ? et

Non

utiqiic. SI quasi

ratione

potestate ejus
?

Virgo

conceplt

quis ncg(

Spiritum creatorem

XLIV. Quid quod etiam Job creatorem suum Spirllum


evidcnler ostcndi dlcens
:

Splritus divlnus, qui

fecit

me'?Et dlvinum

ulique et crealorem uno versiculo

dcmonstravit. Si igilur creator est Spiriius, non est uti-

quc creatura; crcaturam cnim Aposlolus creatorcmque


M:iUh.
1,

18.

Rocli

XXIV,

5.

'

Joan. xvi,

i^.

Gor.

vm,

6.

Job. x\%Mi,

34
divisit

S-

AMBROSIl

dicens

Servierunt creaturae potius

quam
,

crea-

ntori*.

XLV. Simul
nius.

crealori

admonet s6rviendum

damnando

eos qui serviunt creaturae,

cnm
:

crealori servitium debea-

Et quoniam

crealorem Spirilnni

noverot, docet

eidem serviendum, dicens


cisio

Vidcte canes, videle malos


;

operarios, videle concisionem


B
,

nos enim sumus circum

qui Spiritui Dei servimus^.

XLVI. Quod si quis de latinorum codicum quorum aliquos perfidi falsaverunt contendit
,

varietate
,

grjecos
est
:

inspiciat
oi

codices

et

advertat quia

ibi

scriptum
latinus

nvtujuaTt 0ou ).o(TpuovT?

quod interprelatur
dicat

Qui

Spiritui Dei servimus.

XLVIL Ergo cum serviendum


Apostolus, qni non creaturae
,

Spirilui

idem

sed creatori asserit servien-

dum

evidenter utique et ipse sanclum oslendit Spiritum


et in aetern^e Divinitatis
:

creatorem,

honore venerandum;
adorabis, et

quia scrlplum est


ipsi soli servies

Dominum Deum tuum


iii,

'.

Rom,

I,

25.

Philip.

2. 3.

Mallh.

iv, 10.

DE spiniTu s\>ci'0,

LiB.

II.

34

CAPIT
Ohjictentibus
tur
c-x.

VI.

i^erbts

Ainos rrearl Spirllum


dici

reponisa'-

hnnc

voc.ein illic intelll^endam,

devento, qni

pius creatiir:
sanclo
;

quod sane
et

non
,

potcst de Spiritu
hte-

quippe qui

ceternus

sit

nec morte, aut

Patrem refusiont resolvi possit. Quod si urjj^eanl pervicacius eumdein (ocuni de Spiritu sancto scriptum fuisse, docet recurrendiim ad cxpositinncm spiritualem; Christum eniin advcntii suo tonilrua iwrborum divinorum vim flrmavisse: pcr id esl Spirilum auteni humanam aniinam sis^nificari, sicut et carneni a Christo susceptam. Hujus porro cum
retica tn
^
,

qucelibct Trinitatis vcrsona vcre sit creatrix

inde

aslruitur

Spirifum simililer
cssc
,

incarnationis

Domini

aurtorem
asscrtus

qui rcrum oimiium creator jain anle

est.

XLVIII.

Nf.c nie pr.Tlrrit liaerplicos objf^clnre consue-

visse ideo videri crcaliun

Spirilnm sanclnm
snae

quia pl;rique

eorum ad
cnnt
illnd
,

argnineiilnin aslrnendoe

in)pielalis ascisest

qnod Amos de Hatn venlornni locntns


sermo
declarat. Sic

nt

ipse prophelicns

enim habes
,

Ecce

>ego firmans tonilrnnm,


in homines Christnm

et croans Spiriliim
,

et

nnnlians

snnm
,

faciens

hicem

et

nebnlam,

(l ascendens snper excelsa

Dominns Deus omnipotcns


quod crealnm
,

nomen XLIX.

est ei

Si

hinc

lacinnt

qnse?lionein

SiMritum dixit, quia crcatnr Spirilus Esdras nos docnit

344
dicens

'^-

AMBR&SII

in

qnarlo libro
'

Kt

in clie

secundo ilcrnm crcasll

lamcn ut propositis inhaereamus, his vidclicct quae Amos dixit, nonne evidenter dictorum tcslificalur series de islius creatura mundi loculum Prospirllum firmamcnli

phctam.
L. Deniquc

ila

coepit

Ego Dominus firmans

toni-

Iruum,

ct creans Spirilum.

Ipse ordo nos doccatj

nam

si

de Spiritusanclo dicere voluisset, non de loniiruo utiquc

prcemisissct.

Spiritus sancUis
dicere.

Ncquc cnim antiquiora tonilrua sunl, quam quamvis impiisint, tamen id non audcnl
:

Deinde cum suhjectum vidcamus csse dc hice


,

et

nebula

nonnc manifeslum

est

quod de creatura ujundi

sit? Cum enim fiunl aliquse tcmmundi, praecedere tonilrna, sequi ventorum (latus, ccehim ncbufis cahgare luccm rcfundi ex tcncbris, ipso usu quolidiano exemploqne cognoscimus. Nametiamflalusventorum spiritus dicitur, sicut scriptum

diclum inleliij^endnm

pcstales istius

est

Ignis, et sulphur, et spiritus procclia;".

Lt. Et ut scircs quia hunc spirltum dlxit,

ait

Fir-

mans tonitruum
creantur
cst;
isla,
si

ct creans spirituii.

quia frequenler
sancliis jclcrnus

cum

fiunt

Sj)iritus

autem
,

quem

quis audet dicerc crealum

non potest

ta-

men

dicere quod quotidic creatur, sicut flabra ventorum.

Dcnique
veiilura

sacramcnlum

secundum suscej)li locula corporis Dominus creavit me'. Quamvis prophetaret, lamcn qnia praedeslinalus erat Doipsa Sapientia
,

ait

mini Salvaloris advenlus,

non

dixit

Creat

me

scd,

Creavit; ne frequcnter, sed semel crederent ex virgine

Maria Jesu corpus csse generandnm.


LII.

Et hoc igitur quod velut quolidianam opcrationem

Dei

in tonitrui

firmamento,

et in Spirltus creatione

Pro-

phcla declaravit intelhgere nefas est, utdeSpirilu sanclo


'

4 BsJr.

\), 4i.

''

l*al. x, 7.

'

Prov. vm, aa.

Uli

SPiniTU SA.NCTO,

Lll!.

II.

3^5

lalc alifiiild

oestimcmus,

quem
ct

ipsi

impii ante saccula esse


esse, et

ncgarc non possunt; uiide

semper eum

sempcr

mauere

pia

asserlionc lcslaQiur.

INeque cnim qui anle

mundum
pisse

superferebalur super aquas', polcst vidcri coc-

post

mundum

aut mullos

esse Spiritus sanclos

tcslimari fas est, qui veluli quotidiona gcucralione genc-

rcnlur. Absit ut se

quisquam

tali

impiclalc cnnlaminct;
creari Spirilum
intei-

ut dicat frcquenter creari, aut

unquam

sanctum. Cur enim frequenter creari vidcalur, non


iigo
;

nisi

forle ct

mori cuin crcdant frcqucnlcr,

et frc-

qucntcr creari. Sed quemadmodtun mori polosl Spirilus


vilae ?

Ergo
sit

si

mori non polcst, causani non habct cur


pulant, in illud sacrilcgium rccidunl,
,

ScXpius
LIII.

creandus.
alitcr

At qui

ut

non distinguant Spiritum sanclum


rcfundi
in

qui

prolalivum

Verbum putantin Palrcm

redire; prolalivum Spirilum in


sit
,

Dcum
ludo
Filii

ut unius rcfusio
sacj)e

ct

quaedam
:

vicissi-

varias formas se

mulanlis
,

cum

Palris ct

ct Spiritus saticti
,

manens scmjjcr

immutabilisquc

distinclio

unitalcm snoe lcncal poteslalis.

LIV. Si quis tameu prophclicum diclum idco dcrivan-

dum

putat ad inlcrprctalioncm Spiritus sancli, quia ha-

bct :

Annunlians

in

homines Chrislum suum

^
;

nis

ad

incarnalionis Dominicaa mystcria dictum facilius dcrivabil.

Nam

si le

movet quia Spiritum

dixit, et idco

non hoc

putas derivandum ad mysterium assmnplionis humanas

prosequcre Scripturas, ct invenies oplime congrucrc de


Chrislo, de

quo benc convcnit

aestimari quia

fii

mavit

lo-"

nilrua

advenlu

suo, vim videlicet et

sonum

cojlesliimi

Scripturarum, quarum vclutquodam tonitruo mculGS nostra}

redduntur atlonilae; ut timere discamus,

ct

revcrcun

liam coDleslibus defe;'amus oraculis.


'

Gcn.

I,

3.

Amos.

iv,

i5.

346

S.

A\iBr,OSll
filli

LV. Denique
dicebantur
;

in

Evangello fratres Domini


Palris facta
,

Tonitrui

et

cum vox

esset

dicentis

ad
Ju-

Filium
daei

Et honorificavi

et

Iterum honorlficabo;
illi

dicebant : Tonltruum faclum est

'.

sNam
;

licet

gratlam verltatls haurire non possenl, tamen confilebantur invlti


,

et

Ignarl

mysterium locjuebanUir

eo quod

magnum
quoque

Patris de Fillo testimonium resultabat. In


:

Job
to-

libro Scriptura diclt

Flrmamentum quoquc
^

nltrul sui

quis

scit

quando

faciet

Uliquc

si

ad hpec
futura

commolionum ccelestium tonltrua pertinerent, nnn eorum firmnmcnta, scd facta dixissel.
LVl. Ergo lonltrua ad sermones Domlni

relulll.

quo-

rum

in

omnem

lerram exlvlt sonus

splrilnm autem hoc

loco anlmam,

quam
;

susceplt rationabllcm atqne pcrfnc-

tam, ini.elhgimns

quia Scrlplura friHnienlcr et


de^i^^nat
s
,

animam
:

hominis spiritus vocabnlo

sicnl liabes

Qui
ani-

creat splrltum hominis in Ipso \

ndc

cl

.Dominus
:

mam ?uam
Dluas

spirilus appellallone signlficans ail

lu

manus

commondo

spirilum meuin \

LVII. Et ut sclres quia de rfesu Dmnini descensione memoravit, addidlt qnod nuntiarel in homines Chrislum

suum annuntlavit enim in baplismalc, dicens : Tu es Firs mens dilectissimus in quo benc compliiciil *. Annuntiavit in monic, diccns Mic csl Filius meus di;
,
:

lectus, Ipsum aiiditc^


,

Anniinllavil in passionc

cum
'

sol recessit

rnari:
ait
:

tcrracqne Ironiucrunt. Annunllavlt in


^

Centurlone, qui

Vere Dei Filins eral

istc

'.

LA

III.

Tolum

Igltur

huuc locum

aul ad simplicem in-

t^lleclum istius flatus qui vivcndo h.iurllur, aut ad myste-

rium Domlnici corporis rcferre debemus creatum dixisset Spiritum sanctum utlque
,

nam

si

hlc

ct alibi
x
[d.
i.

idem
*

Joaii. XII. a,

-i,,.

m,

Joh.

xw,
6

JiSIP, 46.

'

Mdtlll.

l;.

if

Zi.cii.

i.

Luc.

M.

x^ii.

,7,

Mvii

S^.

DE

SPlRlTtJ

SANCTO,
,

LIB.

H.

34^

Scrlptura declararc potuisset


ler legioius quia

sicut

de Filio Dei IVequenet factus esl et crea-

secundum carnem
in

tus'.

LIX. Cujus tamen majeslatem


polcnliam
siciit

eo ipso quod carnem


;

pro nobis suscepit, considerare nos convenit


in ipsa

ut divinam

corporis assumptione videamus. Etenim

lej^imus quia creavit Pater Doiiiinic.TB incarnatlonis


;

sacramentuui, creavil et Splrilus


el ipse Christus

ita

etiam legimus quod

suum corpus
scriptura est

creavit; creavit
:

enim Pater,

secundum quod
et alibi
:

Dominus

creavit

me'

IMisit

factum sub Lege^


terium,

Deus Filium suum factum ex mulierc Creavit et Spirilus illud omne mysest

secundum quod legimus, quia* Invenla

Maria

in utero habens ex Spiritu sancto*.

LX. Habes quia


pientia fecit sibi

creavit Paler, creavit el Spiritus


,

ac-

cipe quia creavit el Filius Dei

dicente Salomone

Sa-

domum^.

Ergo Spiritus saoctus qui

creavit Dominicae incarnationis

sacrameutum, quod suesse potest creatura?

per

omnes

cst crealuras,

quomodo

LXI. De generalilate autem supra oslendimus quia se-

cundum carnem
homine exteriore
ter,
:

creator est nosler Spiritus saoctus in

eliam secundum

nunc ostendamus quia creator est nosgratiae sacramentum. Et sicut creat

Pater.ita creat etFilius, ita creat el Spiritus sanctus, sicut

legimus, dicenle Paulo

Dei enim doniun est, non ex

operibus, ne quis glorietur; ipsius enim


creati in Christo Jesu in operibus
'

sumus

factura

bonis^

Rom.

I,

5.

Prov.

vm,
ii,

a3.

Galal. iv, 4.

Malth.

i,

i8.

'

Prov,

i\, I.

Ephes.

8, et

seqq.

3 j8

S.

AMBROSIl

CAPUT
Crcalioms

VII.

splritalls seu rcgenerationts


essc
,

lorcm Spiritum

quam Ralrem
,

non minus aucac Filittm. In


:

quo consislat

illa

crcatio
et

ejusqueprwslantia

el

quot

modo quod mcmbra

corpus Dco tribucrc videntur

sacri Codiccs, debeat intcUigi.

LXII. Ergo creat Pater


lius; quia

in

operibus bonis

creat et Fi-

scriplum
eis

est

Quotquot auleni cum recepcfilios

sruntjdedit
n

poleslalem
:

Dei

fieri, his

qui crcdunt
,

in

nomine

ejus

qui non

ex sanguinibus
viri
,

neque cx

voluntate carnis, neque cx volnnlalc


nati sunt
'

sed ex

Dco
re-

LXIIl. Similiter ex Spiritu secundimi graliam nos


nasci

Dominus

ipse testalur
est
;

dicens

Qiiod nalum est


:

ex carne, caro

quia de cariie naluni est

cl

quod
est.

nnatumcst despirilu, spiritusest; qnia Deus Spiritus

Noli mirari quia dixi


|ubi vult spirat

libi
,

Oporlel vos nasci dcnuo. Spi-

ritiis

ct

voccm

ejus audis

scd ncscis
cst

unde veniat, autquo vadat;

sic et

omnis qui natus

de Spiritu^.

LXIV. Claretigitur
torem esse Spirilum

spirilalis

quocjue genoratlonis anc;

sanctuin

qiiia

seciuidnm
ille

Dcum
regnnm
re-

creamur, otFiliiDei sinius. Ergo ciun

nos

in

suum
nos
ei

per adoplionem sacrjc regcnrralionis assumpseril,

quod suum

cst

denegamus?
,

llle

nos supernac

generationis fecit haeredes


'

uos hncreditatem vindicamus,

Joaii.

',

12, |5.

1(1.

111,

6, el sc(]q.

DE SPIRITU SANCTO,
refulamns auctorein? Sed
ficium,

LID.

M.

S^Q

nou
:

polcst

mancrc

benc-

cuin

auctor

excluditur

nec auclor

sine
,

mncredo

nere

n(>c sine
:

auclore munus. Si vindicas gratiani


refutas potenliam, graliam
et

polenliam

si

ne lequiras.

donum. Nam si auftor vilis, quomodo dona pretiosa? Cur noslris ipsi muneribus iuvidemus, spem imminuimus dignitalem rcpudiamus. consolatorem negamus? LXV. Sed illum negare non possumus. Absit onim ut negemus quod maximum est, cum Aposlolus dical : Vos fralres, secundum Isaac promissionis filii eslis autem sed sicut lunc qui secundum carnem nalus est, perBsequebalur eum qui secundum Spiritum'. Ilerum
Qui Spirilum negavit, statim negavit
,

ulique subaudilur de superioribus

qui

secundum

Spirise-

tum natus
inleriore

esl.

Qui ergo secundum Spiritum nascilur,


nascilur.

cundum Deum

Renascimur autem

quando

in

rcnovamur

alTectu, et exterioris bominisvetusta:

lem dcponimus. Et ideo ait iterura Apostolus Renovaminiautcm Spirilu mentis vestrae ct induite novum ho
,

minem,

qui

secundum Deum crealus

est in veritate, et

juslilia, et sanctitate^

Audiant quemadmodum
signavorit.

unita-

tem divinaeoperationis Scriptura


Spiritu menlis, induit

Qui rcnovatr.r
qui sccundum

novum hominem,

Deum creatus
LXVI.

est.

Sancti igitur Spiritus opus est regcneratio isla


,

prwslanlior; et novi hujus hominis


incni Dci, auctorest Spirilus
:

qui crejitur ad ima-

exleriore essc nostro

quem ulique mehorem hoc homine nemo dubitaverit. Siqui,

dem

cccleslem

alterum
:

terrcnum

allerum Apostolus

significavit diccns

Qualis coelcslis, t.Ies el ccelestes^

LXVIl. Ergo cum calcslem facial gratia spiritalis, quod terrenum creare possit, eliam sensu debemus ad'

G.il;il.

iT,

aS, ?9.

>

Fjihes. i?, aS, 24.

'

Cor.

w,

48.

35o
vurtere
,

S.

AMBROSII

licct

careaaius exemplis. Dicil enim alibi sancius

Job

Vivit Doniinus, qui sic

me

judical; el Omnipotens,

qui ad amariludincni pcrduxit aniniam

meam

Spirilu*

oautem divinus, qui est in naribus meis'. ISoa ulique spiritum hic auram vitalem hanc et spiramentum corpo-

reum

designavit, sed nares hic inlerioris sui hominis sig-

nificat,
coelestis

quibus

vilae

odorem carpebat

aelernae, et graliam

unguenti geminis quibnsdam sensibus hauriebat


spiritales, ut legimu^,
:

LXVIII, Suot eniai nares


habet Sponsa Verbi
ct alibi
: ,

quas

cui dicitur
est

Et odor naris

luas'';

Odoralus

Dominus odorem

suavilalis''.

Sunt ergo quaedam inlerioris uiemi)ra hominis, cujus manus


boni
iu

actu, aures in auditu, |)edes in processu

quodam

ojjeris aestimanlur.

Itaque exofticiis, veluli quasdaui


;

colhgimus
riore

membrorum figuras neque enim in iutehomine secundum carnaha aliquid non convenil

opinari.

LXIX. Et sunt qui corporahter Deum putant esse for matum, cum legunt aut manum ejus aut digitum nec
, :

adverlunt quod hiec non proplor lormam scripta sint corporis; quia in Divinilate nec

niembra, nec parles sunl


,

sed propter imitatem Diviuilalis expressa


quia impossibilc est a PalrcDeo vel

ut credanins
,

Fihnm

vel Spiriluni
-

sanctum separari; cum pleniludo


raHter
Patris

Divinitatis velut corpo

habitet in substanlia Trinilatis.

Ideo igitur et Filius

dextera nuncupatur,
fecit

sicut

leclum est:Dexlera

Domini
Job

virtutem
5.

dextera Domini exaltavit me*.

xx^ii,

a,

Caiil. vii, 8.

'

Gen.

iii,

2i.

<

Psa'.

cxvii, i6.

DE SPlRlTU SA^CTO,

LIC.

II.

35

CAPLT
Jrgufiarn hrrrcticorum qui
in Spirilii,

VIII.

Deum

idcirco

dictitabant
,

kini:

non aultvi cum Spiritu glorificandum ut eumdem Spiritum cssc infcriorcm colligcrcnt,
;

diluit
ei

quamoircm

particutani

in

etiam Filio
:

imo

Patri quo(jue aptari planum facit

at e contrario

cuiii

crcaluris etiain atlribui sinc ulla Divinitatis in-

Juria; prolndtque in iisdem pra^posilionibus simpliciter

agnoscendum divinarum personamm conjunc-

lionein.

LXX.

Si-D

quid miruui

si

de verbis auienlcs homines

iaciiinl quiuslioneiii, cuin laciaut et

de syllabis? Suul eiiim

qui hinc putcnt iaciendam esse distantiam, qiiod dicant


in Spirilu iiua

Deuin
,

non cum Spirilu pr.-edicaudum


Di\iiiiialip

et

cx

svUaba
esse

vcj

usu quodain
,

.Tsliuiaudum pu^
si

lenl

uiouienlum

ariiiniit'nlanle> qiiod

in

Spirilu

Deum
sigiiarc

pr;cdicandum puleiil,
videantur
,
:

uiiiiistcriuin sancli Spiritus

si

vero
,

cum

Spiritu dicant Dei vel vir-

liilcm esse

vel gloriam

societatem

quamdam

et

commuvi-

nioncm
deanliir.

Patris et Filii

et Spirilus sancti

desii|,nare

LXXI. Sed

quis separet, qiiod


,

non potest sepurari


in

quis dividal socictatem


dil? Ile, inquit

quam

individiiam Chrislus oslea-

baptizate

omnes genles

nomine Paliic

tris el

Filii et

Spirilus saucti'.

^uniquid

vel circa

Palrem, velFilium, vel Spiritum sanclum aut verbum


lavit, aut
'

mu-

syllabam? Non utique

sedidn nornine, inquit,

Matlb. \zviii, 19

3 32

s.

AMr.ROSn

Palrls el Filii ct Spirllus sancli.

de Palrc et dc se sonat.

Idem de Spirllu qiiod Lndc nullum Splrilus sancli

minislerium, scd consorlium magis honoris aut operis,

cum

in

Spirilu dlcilur

a?slimalur.

LXXII. Consldera
hoc opinionls
dixil
tt

et

hlc qula

ad Palrem et Filium

veslr.-e

prsjudicium derlvatur; quia hic non

Cum

Palrls et Filli et Splritus sancli


:

In

nomlnc

cl

nomine; sed tamen non minlsterium aliquod Triniut scias


fides

lalis

hac syllaba exprimitur, sed potcstas.


quia
fidci

LXXIII. Denique
svlhiba, sed

non prjejudicat
et

commendat
Christo est,

syllabam,

Pauhis loqui-

lur in Christo. iNec ideo

minor Christus
slcut

est, quia

Paulus
in

loculus

in

habes

Coram Deo

oChrislo loquimur'.
dlcit qula in Chiisto

Quemadmodum
:

igitur

Apostolus

ioquimur;

Ila illud est

quia loquimur
dicit

iu Splritu, sicut ipse Apostolus dixit

Nemo
Non

Domiila-

nuQi Jesura

nisi in Spirltu

sancto^.

subjectio

que hoc loco Splrltus

sancli, sed graliae copula designatur.

LXXIV.

Et ut sclas discrelionem non esse de syliaba,


alt
:

ahbi quoque
cslls
,

Et hxc
estis
,

quidem

luislis

sed

abluti

sed sanctlficatl
in

sed justificati estis in

nomine
multa
:

bJcsu Chrlsti, et

Spiritu Del noslri'.


!

Quam
enim
:

possum hinc exempla proferre


);

Scrlptnm

est

Om-

ues vos
ricalis

unum
Dei

cstis in

Chrlsto Jesu';

et alibi

Sancli-

in

Christo Jtsu';
in ipso ^;

ct

Iterum:Lt nos essemus


:

justllla

et allo loco

L t excldant a caslidico

late, qua; est in Clirlslo Jesu'.

LXXV. Verum
est
,

quid

ago?

Dum

enlm

similitcr

scrlptum csse deFiiio,

quemadmodum

de Spirilu scriptum
sed quia idcm
i

magis

iliud

iucurro; ut non qula de Filio scriptum


:

cst, religiosc

dictum vidcatur de Splrilu

Cor
I,

II,

'"'

'

Coc

XII

5.

'

'

Iil.

^ r,

ii.

Gulal.

m,

26,

'

Cor.

2.

Cor.

v, 21,

II. \i, 5,

DE SPIRITU 5.VNCT0, dc Splrilu scriptum esl, cliam


objicicuil clerogatum.
tlc

LIB.

H.

?,'j!i

Filio propler Spiriluni


:

Dicuut cnim

Nuaiquid dc Dco Pa-

Irc scriplimi est?

accipiaut eliam dc Deo Palre diclum ? Domino laudabo Verbuni'; et alibi In Dco faciemusvirlutem'; et, In le commemoralio mea semper"; ct ,In nomine luo exultabimus^; itcrum alibi Lt ma niiestentur opera cjiis, quia in Deo sunt facta';))et Paulus In Deo qui omnia crcavit^;el itcrum cPaulus

LXXVI. Sed

In

et

Sylvanuset Timolhcus Ecclesia^ Thessalonicensium

in
:

Deo Patre et Domino Jesu Chrislo';ct in Evangelio Ego in Patre, et Patcr in me;et Paler qui in me manel^ Scriplum cst eliam :Qui glorialur, in Domino
:

gIorietur;

etalibi
in

Vila

aulcm noslra abscondila

cst

cumChrist o

Patri detulit, ut in

Deo Numquid hic plus Filio quam Deo nos diccret essc cum Christo? aut
*.

numquid
vindicat;

pliis

nostra condilio,

ut

nos possimus esss


?

quam Spirilus gralia sibi cum Chrislo, Spirilus


Ghristus velit esse nobis-

sanctus esse non possit


:

Et

cum

cum, sicut ipse dixit Paler, quos dedisti mihi, volo nfc ubiegosnm, et ipsi sint mccum **, dedignclnr csse cum
Spirilu? Scriplum est eliam

Convcnientibus vobis et

Domini Jcsu'^. Ergo nos cum virlulc Domini convenimus et audemus dicere qtiod nolit Dominus Jesuscum Spirituconvcnirc, qui non dcdig-

meo

Spiritu

cum

virlute

natur convenirc nobiscum

LXXVII. Nullam
hac an
illa

igitur

distantiam

putat

Aposlolus

SyHaba enim conjunctionis est conjunclio autem sejimctionem non facit ncque enim
syllaba ularis.
;

si

divideret, conjunctio dicerclur.


'

Psal. Lv, 5.
5 JorTii.
III,

21.

Ll. Lix,
6
'

14.
iii,
III,

9
3.

' !d.

lxx, 16.

i.

Id. lxxwiii.
^

i;".

92

Ephes.
C')los.

"1

'

Thess.

1,

Cor.

X, 17.

"

'

Joan. xvi.

i^.

Joan. xiv, 10.


3 1

Cnr.
2 )

v, 4

LIX.

354

S.

AMBROSII

LXXVIII. Quld

Igitnr le

movet ut

dicas quia glorla esl


,

Deo

Patri, vel Chrislo ejus, vila, virtus


,

magnificentia

potestas in Spiritu sancto

ct nolis dicere

cum

Spirilu
et Filid
:

sanclo?

Aa

cjuia

times nc et Spiritum

cumPatre

sociarc vidcaris?

Scd audi
te,

et

de Spiritu scriptum

Lex
In

cnimSpiritus
dicit
:

vitse in

Ghristo Jcsu'. Etallbi Deus patcr


et in tc

Et adorabunt

deprecabuntur^.

Chrlsto orare nos debere Deus Paler dicit, et tu piitas


Spirilui uerogari,
si

in

eo gloria Chrisli csse dlcatur?

LXXIX. Audi quod


.)

llmes de Spiritu confitcri, non


;

limuisse de se sibl Apostoluai vindicare


solvi
,

ait

enim

Dis-

et

cum

Chrislo essc mullo melius^

Cum
,

quo
per

)i:!;ilur

cst Apostolus,

cum

eo negas esse Spiritum

quom
cere
,

Apostolus mcruit esse


Qu.TB

cum

Chrlslo?
ut in Spirltu malis di>

LXXX.
An
quia
si

igitur ratio est,

quam cum

Spiritu glorlam Dei esse vel Christi?


,

dicas in Spiritu

minor Christo Spiritus declasit,

ratur? Quamvis hoc rerutabile


facias et

ut

majorem Dominum
ut nos essemus jus,

minorem

tamen cum Icctum sit:Quia pro


,

nobis peccatum factus est Christus


lilia

Del in ipso*; illo invenitur potissimus

In

quo su-

mus
))

uos infimi. Sic et alibi habes :Quia omnia in ipso

constanl^
ilh
,

hoc

est

in

ejus virtute.

Nec comparari

possunt

quaj in co constant; quia ex virtule ejus ut

conslent, substantiam consequuntur.

LXXXI. Numquid
fons

igilur slc

Dcum

regnare vultis in

Spirilu, ut virtus Spiritus regnandi

quidam

substanliaj largjatur?

Deo principium quasi Sed hoc impium est.


gloriam Chrisli

Et ideo ut

unam

Palris et Filii et Splrltus sancti majores


,

noslri dicerent potestalem

cum

spirilu

csse

mcmorabant, quj indivlduam copulam declararent.


2.

Rom. vui,

Is?i. XLV, i4.

Philip.

i,

20.

Cor. T, 21,

Goloss.

I,

17.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

II.

.JOO

LXXXII. Quoiuodo
Filio
,

enini separatur Spiritus sanctns a

cum

Ipse Splrllus teslimonlura


filii
,

reddat splritui
,

nostro quod sumus


liapredes
igitur

Dei

Si

autem

filli

ct hasredcs

quidem Dei cohaeredes auiem Christi*. Quis tam amens qui conjnnctionem Spiritus et Chrisli
,

dissociet

scmpiternaui

cum
,

Splrllus

ctiam disjuncta
?

connectat, per

quem
Si

Chrlsti efficimnr cohacredes

LXXXIII.

tamen
SI

inquit

compalimur ut
,

et con-

glorificemur^.

nos

ergo

conglorlficabimur
et

cuin

Christo per Splritura,

qnomodo

ipsum conglorificari

Christo Splrilura recusamus? Dissociamiis vitam Chrisli

cum Splritus dicat quod simul vicluri sumus cura Dei Fiho? Dlclt enira Aposlolus SI autera mortui sumus cum Chrislo credimus qnod etiam simul
et Spiritus sancli,
;

vivemus

cum

illo';

deinde
:

elihi

:Si enlm compalimur,

inqult, et

convivcmus

nec solum convivemus,

scd

etiam conglorlficahimur

nec solum conglorificabimur,

sed etiam conregnabimus

LXXXIV. Non
reperimus

est igitur in syllabis islis ulla discretio;


csl.

utraque cnim syllaba conjunctionls


in Scripturis
,

Dcnique

sncpy

aiteram Interpositam, et alteram


:

intellectam

sicut scriptum est

Introibo in

domum tuam
:

in holocauslis^, hoc est,

cum
et

holocaustis; et alibl

Eduxit, inquit, eos

in

argento

auro%hoc
:

est,

cum

drgento et auro. Alibi quoque


virtutibus nobiscum'; pro eo

ait

l\on egredieris in
,

quod

cst

cum

virlulibus.

Ergo cum
et ex

et in

usu sermonls calumnia esse non possit,


Divinilati

sermone calumnia
est ut
in ore

non debeat

excitari,

opus
fiat

ad justltiam corde credatur, et ex fide cordis


confessio\ Sed qui corde non cre-

ad salutem

dunt, calumniam struunl verbis.


'

Rom.

vni, 16, 17.


l'5al.

xu.

Lxv, i3.

'

Ihid.

Rom.

vi, 8.

Tim.
*

11,

6 Id. civ,

37.

iS, c

Id.

xi-iii,

10,

Rom.

s,

23.

366

S.

AMBROSII

CAPIJT IX.
Apostollcnm lociim quo iKcrellcl ut dlscrlmcn uidacevcnt inltr personas divinas, abulebaniur , cxponit :
,

et

dcclarata

luerelicce

intcrpretationis

impiclale

oslendit

locum integrum de si^igulis personis rectc dici posse; quem tamcn proprie ad Filium pertinere astruit : postremo quod affirntaverat omnia ej usdem inultis loci mcmbra unicuique pcrsome convcnire
^

confirinat lcslimoniis
ut dicutur ex
illo

et

co ipsoquod Pairi cojnpetit,

omnia, eidem etiam tribui posse

por ilium et

in illo

omnia

scile colligit.

LXXXV.

Deniqie slmile
cjuia

et

illiicl
:

cst

crelioneni esse,

scriptum cst

quod aiunt disNobis aulem unus


, :

et unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illum wDominus Jesus Chrislus per queni omnia, et nos per o Ex illo materiam Volunl enim cum dicitnr ipsuui cum dicitur Per illum quoddam vel instrudfcsignari menlum opcris vcl minisleriuni dcclarari cum aulem
))

' .

dicilur

In illo,

aut locus siguificctur aut tenjpus, ia

quo omnia

facta videanlur.
Ita
i|^ilur

LXXXVI.

distanliam

quamdam

substantiaa

probarc desiderant, tunquam inslrumcnlum ab opcratore


proprio vel auctore, ct tanquam tempus aut locum ab

iustrumenlo dirimere gcslienlcs.

iSuniquid ergo alienus

secundum naturam

Filius a Palrc; quia

alienum inslru-

menlum

ab operalorc proprio vel auclorc? aut

numquid

Cor. Yiii, 6.

Dl'

SPIRITU SANCTO,

LIll.

1.

35^
goncrc aut

aliemis Filins a Spiritu; quia ab iiK^lnimcnli

locus scparalur aut tcmpus

LXXXVir. Compara nunc


si

asscrlionos

no.-tras.
,

Il!i

volunt ex Dco tfmniiom cx nalura Dei essc matcriam


dicas cx ligno

nl
:

arcam

ossc faclam,
,

cx lopidc statunm

ila

cx Deo m;ilericim proccssisse


ptir

ct

camtlem malcriani
(juam instrumsnfacta in Spiritu
:

lanquam
lium
;

inslrumcntnm

alifjuod factam cssc pcr Fi,

ut non lam operatorcm Filium


:

tum

operis esse deciarcnl

et

omnia

ita

lanquam

in aliquo loco facta vel leniporc

singula singu-

listribuunt: in

commnne omnia

negant.
ita

LXXXVIII. Verum nos oslendimus


esse

ex Deo Palrc

omnia,

ut

nec amiserit Deus Paler, quod vel pcr

ct in ipso omnia sint, noc lanquam ex maleria c.v omnia sint ila quoque pcr Dominuin Filium cs;c omnia, ut non privatus sit co, quod ex Filio sint onmia,

ipsum
ipso

ct in ipso slnl

omnia

:et ila

omuia

essc in Spiritu,

r.t

do-

ceamus oainia
ritu.

esse pcr Spirilum, et

omnia

esse dc Sni-

LXXXIX. Nam
Apostolus
:

isttc

syllabae, sicut \]\x dc quibus suila


;

perius dlximus, sc invicem signant. INon cnim

dixlt

Ex Dco omnia,

ct

perFIlIum omnia
:

r.t

sepa-

rabilcm substantiam Patris Filiique signaret


confusiblli distinctione

scd ut insit Fi!iiis.

quod

alius

Patcr, alius

edoccrel. iNon igltur tanfpiam

compugnanles sjUabiX

isUr,

sed tanquam socla} alque concordes sunl; ut etiam uni


srepe conveniant, sicut scrij)tum cst
:

Quia cx ipso

ct

per ipsum, et

In ipso

sunt omnia'.

XC. Quod
Filio

si

vere consideres unde Iranslatum

sil

d*;

diclum esse non ambigf s. Diclt rnim Ajjoslolus


propbetiain Esaiaj
:

sc-

cundum
Rom,

Quis cognovit sensimi Do~


^'

mini, aut quis consiliarius ejus fuit?


'

Et addidit

Quia

XI, 7i6.

358

S.

AMBROSII

cx ipso,

cl

per ipsum, ct in ipso sunt oninia.


:

QuodEsaias
|

tle

operatore omniiini dixit, sicut habes


et

Quis mensua

csl

manu aquam, cl coelnm palmo, clausa manu? Quis staluit nionles


))Slalcra?
liarius ejtis fuit* ?

universam terram

in libra, et rupes in

Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiaddidit Apostolns

XCI. Et

ipsum

ct in

ipso sunt omnia.

Quoniam ex ipso, et per Quid est, Ex ipso?


sit

Quod ex
jiuctor

ipsius volnntale

natm^a

omnium

et ipse sit

omnium,

quae esse ccepcrunt,

Per ipsum, quid

est? Quia per ipsum conslitutio et pcrseverantia

omnibus

impertita videalur. fn ipso, quid est? Quia omnia admirabili

quodam

desiderio, et inenarrabili
gratiae suae ac

amore aucto-

rem
lur,

vitte et

ministratorem

muneris intuen-

secundum quod scriptum


;

est

Oculi

omnium

in le

sperant

ct,

Aperis

manum

tuam,

et imples

oranem

ani-

mam

bona volunlatc*.

XGII.

De

Palre quoqtie

si

dicas :ideo

Ex

ipso, quia

ex ipso operatrix Sapientia, qua3 omnibns ex sua et Patris


voluntale dedit esse
,

quae

non erant

Per ipsum, quia


:

per Sapientiam ejus lacta sunt omnia

In ipso,quia

ipse est vivificatoriae fons substantiae, in

quo vivimus

et

sumus

movemur, XGIII. Ex Spiritu quoque,


et

ut per Ipsum formali


,

per

ipsum firmati,
aelernae.

in ipso

roborati

vitae

capiamus munus

XGIV. Gum
lum
Qi
))

haec igilup vel Patri vel Filio vel Spiritul;

sancto convenire videantur, nihil utique humile in his cer-!


est declarari
;

cum

el ex Filio

multa per Palrem, sicut habes dc Filio dictum

dicamus esse pleraque, : Ut

augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus, ex quototum, inquit, corpus compactum et connexum pcr

Isai. XL, 12, i5,

Psal. ckliv, i5.

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

II.

3^9

omnem juncturam

ministralionis in

mensuram uniusculiis

jusqneparlis,

augmcntum

corporis facit in aidificationcra


qui

sui in charilale'. wEl ilpnini ad Colossenscs de

non haberenl cogiiilionem unigeniti Fihi Dci


ntcnent, inquit, caput, cx quo

Quia non

omne
';

corpus per compa-

ginationes et colligationcs subministralum et copulatnni


crescit in

incrementum Dei

caput cnim Christum


alibi

csse Ecclesiae

supra diximus'. Et

habes quiacDe
ipse

plenitudine ejus nos


dixit
ait
:

omnes accepimns\ Et
accipiet, et annunliabit

Domi

nus

De meo

vobis^

Et

supra

Cognovi virtutem exisse de me".


iu Spiritu,
ail
:

XCV.
dicitur :

Similiter ut agnoscas unitatem, etiam de Spiritu

Quia qui seQiinat

de Spiritu melct

vitam aelernam'.

Et Joannes

Ex hoc cognoscit

nuis quia in nobis est, quoniam de Spiritu suo ded

nobis%
est

Et Angelus dicit :

Quod
ait

ex ea nascetur, de
quia

Spirilu sanclo est^

Et Dominus

Quod
omnia,
sunt

nalniu

de Spiritu, Spirilus est'.

XCVI. Ergo
Spirilu csse

sicut ex Palre legimus esse

ita et
:

ex Fiiio posse dici omnia, per

quem omnia

et ex

omnia,

in

quo omnia sunt, leslimoniis edo-

cemur.

XCVII. Nunc consideremus utrum per Patrem essc Sed scriplum est Paulus servus Christi per vobmtatem Dei" et alibi Ijnde jam non es servus, sed Filius si autem Filius, et haeres pir
aliquid docerc possimus.
:

Deuni*^

et ahbi

Sicut resurrcxit Chrislus a mortuis

per gloriam Palris''. Et alibiDcus Pater adFiliura dicii:

Ecce proselyli vonient ad


>

te per Uie*''.
ii,

Eplies, IV. i5, 16.


5

Co!os5.
vii
,

19.
7

' I>1.

1.

18.

Joan.

i,

ifi,
1

1(1.

XVI, 14.
I,

Le.

4G.
6.

Matth.

30.

Joati. 111,

Ga!at. vi, 8.

J'i=jn. iv,

T,

'

\Jor.

i,

i.

'

Galat. iv, 7.

<'

Rom.

Ti, 4.

'^ Isai.

nv,

i5.

3Co

?.

AVinnosii
alia, sl

XC\ III.

Mulla repciles

fjnnerasperPatrem facla.
in Filio et

rsiiuiqiiid itleo

minor Palcr, quia


:

cx Fillo ple-

raqne csse legimns

ct

pcr Patreni Incla vcl data plnrima

In Scripiuris coclesliljus

rcperimns?

XCIX. Sed cliam


Spirilum suuin'
;

pcr Spirilum simililer leglmus facla

plcraquc, sicut liabcs : Xobis autem revelavil Deus pcr


aet alibi

Bonum deposilum
ad Ephesios
:

cuslodi

pcr Spiritum sanclum^j

ct

Conforlarl

per Spiritum (jtis'

el

ad Corinthios :Ahi enlm datnr


';

per Spitilum scrmo sapicnllnc


Spirilum lacla
pra
:

elaIibI:Si aulcm per


,

cariiis

mortificaveritis

vivetis'

et suet

Qul

suscilaviL

Chrislum cx mortuis, vlvincabit

smorlalia corpora vcstra pcr inhabilantcm Spirllum ejus


in vobis''.
C.

Scd
ihl

fortasse dicat

Oslcnde mihi speciahter lectum,

qnia ex Filio omnia, vcl ex Spiritu omnla. Al cgo refero,

ut et
nia.

mihl leclum csse ostendant qnia per Patrcm omvcl Patri

Sed cum haec

probavcrimus

vcl Fiiio, vcl

Spiritnl sanclo convenirc, iiec nliam cx hujusajodi syllabis nosci pos?e diviua? dislanliom potestatis;

non

est (hi-

bium quln pcr ([ucm cmnia, ex eo omnia


nia, pcr

et

ex qno omvcl

cum omniarct
inlclligcic
ct

in

quo omnia, per cum

cx co
ct

omuia essc
talis, sicul

debcamus. Omnis cnim crealura


in virlute csl

cx volnntaic,

pcr operalioncm et
cst
:

Trini-

scriplum

Faciamus hominem ad imngi

ncm

el

simililndinem noslram'; et ahbi,

Verbo Do-

mini

coeli firmali snnl,

ct SpiriUi oris cjus oranis virtus

corum*.
'

C!>r.

i;,

10.

llom. Mii, i5,

Tim.
Ihiil.

i,

i4-

E[ihc?.
I,

iii,

iG.
8

Cor.

\ii, S.

<"'

11.

GtTi,

j.').

p.sal.

xxxii, G.

DE SPiniTU SANCTO,

LIR.

II.

36'

CAPLT

X.

Probatarusiinam Trhiitaliscssevolu/ifale/n, vocalioitcm atque j usslo/icm docct non secus ac Pater ct Fiiius Ecclesiam vocarunt , ila ct Spiritum eam vocassc
,

idque cx elcclione Pauii et Bar/iabcc ostendit , scd polissimum cx missicne Pctriad Corndium. Ilic obiter

sione perstrictis,

cjusdem Spiritus potestate, ac tri/ia Peiri confesejusdem AposloU tusione adum-

bratam fuisse dcctarat vocalio/icm p^entiutn,


prius ferarum similcs cxtilissent
,

(jurr

cum

Spiritus opera de-

posuere feritaiem.
stabilivit, in
i?ide

Tum

ubi supcriora ex alio Loco

J cremia in lacum a J udccis demisso, el educlo ab Abdcmelech, Spiritus sancti ab tisdcm


et

Judceis co/iicmplui liabili,


vit, lionvraii

a ^enlibus quas m,unda-

symbolum

prcnivisse dcmonstrat.

CI.

Nec

soUini una operalio est Vibiqiie PiUrls et Fllil


,

ct Splrlliis sancll

sed cliam una atque eaclcm voluntas,


prnccej)tIo
:

una vocallo, una

quod

licct In illo

niagno ac

salntari Ecclesl;c spectarc myslerlo. Sicut

cnim Palcr vonon plebcMn

cavit genles ad Ecclesiam, dlcens

, :

ocal)o
,

meam plebem meam et non dllcclam dilectam '; ol Domns mea domus oralionis vocabllur omnibus alibl
:

jgcntibus^ ila cliam Dominus Jesns ad cvocandam ct congregandam Ecclcsiam Paulum a sc dicit electum sicut habes ad Ananlam diclum a Domino Jesu : Vadc, quo:

'

Osec.

11,

a4.

'

lan.

i.vi,

7.

362

S.

AMBROSII

niam vas

elecllonis est

mihi hic

acl

ferendum nomen
ila

meum
Cll.

corani genlibus^

Sicut erifo Paler Dcus vocavit Ecclesiam,


:

vo-

cavit et Chrislus

et

quemadmodum
:

Chrislus vocavit, ita

vocavit et Spiritus, dicens

Separalc mihi Paulum et


eos.

Barnabam

iu

opus

quo vocavi

Tuuc
et

jejunanles,

sinquit, et orantes, imposnerunt eis


eos.
in

manus,

dimiserunt

Ipsi

aulem

prasmissi ab Spirilu sancto devcnerunt

Seleuciam^.

Ergo non sohun

Christi, scd etiara Spi,

ritus sancli imper^o

aposlohilum Paulus acccpit


lestiuavit.
,

et

ad

congrcgatiouem gentium
CIII.

Nec

solus Pauhis

sed eliam Pelrus, sicut legl-

mus

in

Actibus Apostolorum.

Nam cum
initiis

in oralione vldis-

set coeluQi

apertum,

ct

qualuor

ligatum vas quod-

dam

tanquam linteum in quo erant ouinia genera quadrupedum el lerarnm et volucrum cteli; Facta est vox
,

ad

eum

Surge, occide, et manduca. Et Petrus dixit


:

nunquam manducavi commune et immuudum. Et vox rursus ad eum Quod Deu.s mundavit, D lu commune ne dixeris. IIoc autcm factum est per ler, et receptum est vas in cadum^ Ergo cum hoc secum Petrus tacitus cogitarct, et venissent ad eum Cornelii serAbsit,

Domine

vuli
B

ab Angelo destinati,
;

ait

illi

Spiritus

Ecce

viri

quse:

rnnt te

surge itaque, et descende, et vade

cum

eis

ne

dubiies; quouiam ego misi illos'.

CIV.

Quam
!
:

evidenler expressit

suam

Spirltus sanctus

polestatem
deprecanti

Primo omnium quia aspiravit orantl, affuit deindc quoniam vocalus Petrus respondit,

Uomine, et ideo secundura evidenlius mcruit oracuInra, quia confessus est DominuQi. Scd quis iste sit Domiuas Scrlptara declarat; rcspoadcnti enim,
<

Is

utique cui

Act.

IX, i5.

Id. XIII, 2, et Si.qq.

'

Id. x,

1, el

seqq.

<

Ibid,

19, 20.

DE SPiniTU SANCTO,
responderat, loquebatur
({iienlia
:

Lin.

II.

3G3

Spirilum autem oslendunt se-

declaratum; quia ipse qui mysterium figurabat,


illud adverle quia terlio repetlta figura
in

inysterium revelabat.

CV. Simul
lerii
riis

mys-

operationem Trinitatis expressit. Et ideo


nec potest quis
in

myste-

interrogatio trina defertur, et confirmatio trina cele:

bratur
et ipse
ligat

nisi trina

confessione purgari.

Unde
Do-

Petrus

Evangello tertio inlerrogalur, utrum diuL trina responsione vincula, quae

Dominum*;

liiinum negando contraxerat, et quibus se ipse ligavit,

absolverentur.

CVI. Tum deinde quia ad Cornelium Angelus miltitur, Petrum Spiritus sanclus alloquilur^ Oculi enim Domini sujKir fideles terrae % Mec illud oliosum quod cum in
:
,

superioribus praemislsset

Quod Deus mundavit

tu ne

commune

dixeris";

subito decidit super gentiles, ut

mundaret eos

Spiritus sanclus;

unde oslenditur opera-

tionem Spiritus operationem essc divinam. Petrus autem


missus ab Spiritu, non expeclavit imperium Dei Patris,
sed ipsius quoque Spiritus illud est confessus oraculum,
ipsius Spiritus gratiam esse lestalus est dicens
:

Si ergo

eamdem

gratiam illisconcessit Deus, sicut

et

nobis; ego

quis eram, qui prohiberem

Deum^

? illa

CVII. Spiritus ergo sanctus est, qui nos ab


colluvione nmndavit. In
iliis

gentili

cnim generibus quadrupesajvi-

dum,
}iam,

et

ferarum

et

volucrum figora erat conditionis hu-

man;e, qua; ferarum


nisi

modo

beslialem videtur induta


mitescat.

Spirilus

sanclificaiione

Bona ergo

gratia, quae ferinam


lat

rabiem
et

spirituali simplicitate

commu:

Eramus enim

nos aliquando insipienles, increduli,

errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis


'

nunc
*

Joan. XXI, i5.

Act. x, 5.

Psal. c, 6.

Act. x, i5.

Jd,

XI, 17.

3G4

s.

AMRnosii
Chrisli,

autem por renovntionem Spirltus hneredes


csse cohaeredes'.

Angc-

lorum coepimns
C\
ferls

III.

lUujue Spiritu videns sanclus prophola David ex


:

nos sirailes fuluros esse coelestium

Incrcpa,

in([nil,

feras sylvrc^,

sylvam videlicet signilicans non feroruui

fragosam cursibus, nec bestiarum gcmilihus inhorrcntem,


scdillam sylvam dc qua scriplum est

Invenimus eam
:

in

campis

sylvnc

In qua, sicut dixit Prophela

Justus ut
esf,

palma nnrehit,

rt velnt

cedrus qu.T

in

Lihano

mul-

liplicahiliir

'.

IHa sylva, qnas Vcrhi cccloslis alimoniom

propheticaruni vcrlicibus arhornui concussa defluxit. Uia


sylva, ad

quam Paulus

lupus qnidem

r.-.plor intravit,

sed

pastor exivit : In

omnem enim
ferae,

lerram

exivit

sonus

eornm\

CIX. Eramus crgo


dite vobis
a fal.iis

etidco dicit
,

Dominus

Altcn-

prophelis
luj)i

qui vcninnl in \eslilu ovium,


.

intus aulem sunt

rapaces^

tum jam Iconum pium, luporum

sKvitia,

Sed per Spirilum sancpardorum varictas astutia vul,

rapacitas
,

dc nostris cxolevit aflcctibus.

^lagna igilnr gralia


salio noslra', sicul

quae ccelo terras mulavitj ut convcr-

Apostolus dixit
in sylvis.

in coelis sit, qui

anlo

sicut lcrae

crrahamus

CX. Sed nec hoc tanlum loco Pelrns aposlolus, sed eliam alibi in codem libro a Spiritu sancto ffidificalam
Ecclesiam dcmonstravit. Ilabcs cnim dixisse

eum

Dcus

qui novit corda

hominum, leslimonium

pcrhibuit, dans

his Spiritum sanctum, sicnt et nobis; et nibil discrevit

inlcr nos e! illos,


illnd cst
,

quo

mnndans per fideai corda corum^)) In conlucndum, quia sicul Chri.vlus lapis cst
ila

angularis

qui unitalem plebis ulriusquc conncxuit;


5.

Tit.

111,

'

Psnl. LXTi!, 5i.


'Matth. vn,

ii.

]J.
7

cwxi,

G.

ni,

Id. xci. i5.


20.

Id.

xviir,

5.-6

Pliilip.

Art.

XV, S. 9.

D SPIRITU SAiXGTO,

Llf5.

II.

365

eliamSpirilussar.ctus nondiscrevltulrlusqucpopulicorda,

scd junxit.

CXI. Non crgo tanquam Judneus conlcmnas Filium quem annunllavcrunt Proplicloe; conlcinnas eliam Spiri,

lum sanclum, conlemnas Esaiam conlcmnas Hieremiam, lacu Juda'ic;c domus ilic assumplusa Domino pannis et funlbus elcvavit'. Verbum cnim prophellcum despicicns in lacum dcmerserat eum populus JudcTorum. Nec qulsqnam Invcntus cst dc Judicls qui levaret Prophe,

quem de

tam,

sed unus /Ethiops Abdemclech

sicut

Scrlptura

testalur.

CXII. In q\io nominc {igura pulcherrlma

cst

quia scrsuaj

moncm

proplielicum

quem

Juda^I velut In
,

cocnum

mcnlis carnisquc detruscranL^

nos videllcct ex gcntibus

peccalorcs, nigri ante dcliclls, et

quondam
:

infructuosi

elevavlmus de profundo. Et idoo scriptum est


wpraclcvablt

yElhiopIa

manus suas Deo' In quo


filiae
:

sanctx' Ecclesiae
:

speciessignificalur, quac alt InCantlcIscanticorum

Nigra
,

sum

et decora,

Illerusalcm*

nlgra per culpam

decora per graliam

nigra pcr conditioncm, dccora pcr

redcmplioncm
ergo,

aut certc nigra cxercitli suipulvcre. Nigra

dum

praeliatur: dccora cst,

dum

vlcloriae suae insig-

nibus coronatur.

CXIII. Et bcne funibns lcvatur Prophcta;


dixit
:

fidclls

enlm

Funes cccideruntmihl

In pracclaris*.

Benepannisj

quia ipsc Dominus, excusantibus his qui primo ad nuptias


vocati fuerant, ad exilus viarum misit; ut quotquot Invc-

nircntnr et boni et mali

ad nuptias vocarcnlur^

lils

itaquc pannis prophclicum


'

vcrbum
1

levavit e coeno.
Lxvii, 02.

Jcrpin. xxxviii,
*

lo.

'

Ihid.

1.

^ Psiil.

Gyiil.

1,

Psal. XV,

6.-6

Mallli.

xxu,

9, 10.

366

S.

AMBROSIl

-W^-WV^r^^V^^ %^V* V% 1

CAPLT
Imltatiuos nos Abdemelecfi,
si

XI.

credamiis Filium

et

Spi-

ritum sanctuui omnia

cognoscere. Spiritui cognitio'

nem hanc

Iribui in Scripturis, Filio

quoque
,

camdem

allribui. Filium a Spiritu clariflcari sicut et a Filio Spiritum : item cx eo quod Patrem, Filium atque Spiritum legamus cadem loqui, ac revelare, unitatem in ipsis naturm et scientice agnoscendam : dc?iique quod alla Dci scrulatur Spirilns ignoraniice non esse;
,

cum Pater

et

Filius etiam. dicantar scrutatorcs


electus
,

et

Paulus tamctsi a Chrislo Domino tamen fuerit a Spiritu.

edoctus

GXIV. Eris igitur et ta Abdemelech iioc cst assumpDomino, si de profundo gentilis imprudcntiae levanon si credideris quia non fallilur veris Dei Verbum Fiiius, non ignorat cjure futura sunl; noa praeteritur Dei de quo dicit Dominus fallilur etiam Spirilus sanctus deducct vos Cum venerit autem ille Spiritus veritalis dicitaOmnem, nihil prae in omnem veritatem*. Qui non praeterita, non fulura. terit, non diem, non horam
, ,

lus a

CXV. Et
tiat, ct

ut scias quia et oraiiia novit, ct fulura annun-

unius est scienliac


:

cum
:

Palrc ct Filio; audi quid


a

dicat de eo Dei Verilas

JNon

cnim loquelur

semetipso

sed quae audieril, loquetur

et quac evenient,

annuntiabil

Yobis

^.

CXVI. Itaque ut
>

advertas quia novit omnia,

cum

dice-

Joan. XVI, i5.

Ibid.

DE SPIRITO SANCTO,
ceret Fllius
:

LIB.

II.

36y

De

dic

aulem

illa

et

horanemonovit, ncque

j>Angeli ca;loruni'^ ,))cxcepit Spirilum sanclum. Si

aulcm

cxccplus est Spirilus sanctus ab ignorantia,

quomodo nou

exceptus est Dei Filius?

GXVII. Scd
meravit
ct

dicis quia

cum

Angclis annumeraverit ct
,

Dei Filium. Annumeravit qnidcm Filium


Spirilum.

sed non annu-

Aut

fatere
,

igilur

poliorem essc
aut agdixit.

Spirilum sanclum Dei Fiiio


nosce quo relerrc debeas

ut jam

non solum quasi


:

Arrianus, sed eliam quasi Pholiuianus loquaris


,

quod nescire Filium

Etenim quasi homo annumcrari crealuris potuit, qui crcalus cst.

CXVIII. Quod
scienliam habet

si

vis discere

quia no>it omnia, et prac-

omnium

Dei Filius

fulurorum

quoe Fi!Io

incogoita pulas, ea de Filio Spiritus sanctus accepit. Acccpit

autem per unitalem


et annuntiabit

substantiae, sicut accepit


clarificabit, quia

fn

Patre
acci-

Filius : Ille, inquit,

me

de

meo

piet,

sPater,

mca

sunt;

Omnia quaecumque habct propterca dixi De meo accipiet, ct


vobis.
:

annuntiabit vobis^.

Quid

igitur
:

hac evidentius

unitale.^

Quae habet Paler,


et Spirilus.

Filii

sunt

quoe habet Filius, accepit

CXIX. Accipc lamen quia novit judicii diem Filius. Lectum est in Zacharia Et venict Dominus Deus meus, etomnes sancli cum eo. In illa die non erit lumeu, sed
:

frigusetgelu

ct erit dies

una, etdiesillanola Domino^


,

Uxc

igitur dies

nota Domino

qui veniet

cum

sanclis suis,

secundo nos illuminalurus adventu.

CXX. Sed quod


Habes enim
dicit

in eo
:

orsi sumus de Spiritu, persequamur. quod praetulimus exemplo quia Filius

de Spiritu

IUo

mc

clarificabit.

Clarificat ergo Spi-

ritus

Filium

sicut clarificat etPater

sed eliam Spirilum

Marc.

XIII. 02,

=>

Joan, xvi, i4) i5.

'

Zacli, xiv, 5.

3G8
clarificat

S.

AMDUOSII
clixiinns.

Dei Filius, sicut siipra

Non

cst crgo

infirmus, qui rcJJit


relernae
:

muluam

claritalcinpcr unitatem lucis

necinferioi' sancto Spiritu, c.ijus hoc

ipsum

est,

quod

clarificalur ab Spirilu.
erj;o et

CXX.I. Assumeris

lu

si

credas quia hoc lo-

culus cst Spirilus, quod loculus est Patcr, quod locutus


est Fihus.

Dcnique Paulus ideo assuniplus


nec
in cor

est, quia sic

crcdidit, sic docuit,


r

quiaQuod oculus non

vidit,

nec

auris audivit,

hominis asccndit, quae praeparavit


,

Densdiligentibus se, nobis revclavit por Spiritum suum'

sicut scriptum est.


sicut habcs

Ft ideo revehilionis Spiritus dicilur,


sic

Dat cnim Dcus

pra^paranlibu sc Spiri-

lum sapienliac ct CXXII. Unllas

rcvelalionis in agnitionem ejus'.


igilur cst scicntiae
,

qnando

sicut Paler

rcvclat, qui datSpiritum revclatioiiis, sic revclat ctFilius;

quia scriplum cst

Ncmo
$

novit Filium
ct

nisi Palcr;

neqne

Palrcm quis novit


rcvchTre'.

nisi Filius,

cui volucrit Filius

Plus dixit de Filio, non quod plus habeat

quam

Poler, scd nc minus haberc credatur. Nec


Paler aFilio; quia
novit.
sic

imme-

rilo sic revelatur

novilPalrcmFilius,

queniadmodum Filium Paler


ritus;

CXXIII. Accipc nunc quia Deum Palrcta nout ct Spiscriplum cst cnim quia Sicut ca quae hominis sunt,
novit nisi Spirllus qui in ipso cst
:

rncmo
nsunt,

sic et quie

Dei

ncmo
Non

cognovit

nisi Spiritus

Del

'.

Nemo,

inquit,

wco^uovit,
Filius?
cst,

nisi Spiritus Dci.

Numquid

exclusus est Dei

uliquc; quia nec Spiritus sanctus exclusus


,

cum dicitur: Neque Patrcm quis novit, nlsi Filius^ CXXIV. Ergo unius ct Paterct Filius clSpiritussanctus ct nalura? sunt ct scienluc. Ncque cum omnibus quae per Filium facla sunt aunumerandus est Spiritus cum Deuin
,
,
'

Cor. n, 9,

lo.

Isai,

\,\\\,

4-

MaUli,

xi, 37.

<

Car,

II,

11.

MaUli, M, 27.

DE

SPIftlTU

SAiNCTO, LIR.

II.

SGq

Patrem noverit
ergo

qucm
?

(sicut scriplum esl) quis potest


et Spirilus sauctus novit*.

nosse nisi Filius


?

Sed

Cum

dicilur universitas creaturarum,

Quid non Spirilus

sanclus comprehendilur.

CXXV. Nuuc
quod

velini

respondeant, quid est in homine supereminet,

qiiod cognoscat quae sunt hominis? L tique rationabile,


caeteris aniniie virtutibus
et

quo prae-

cipua natura homiuis aestimaliir. Quid est igilur Spiritus,


qui alta Dei novit, per

quem Deus omnipotens revelatur? Numquid plenitudineDivinitatis inferior est, qui ejusdem cum Patre substantioe eliam hoc excmplo probatur? Aut
aliquid ignorat, qui novit consilia Dei, et mysteria ejus

ab inilio abscondita

Quid

est

quod nesciat, qui novit


alta

omnia qua; Dei sunt? Spiritus euim etiam

Dei scru-

latur^.

CXXVI. Ac ne

putes quod scrutetur incognita

et

ideo scrutetur, ut discat id

quod ignoret

ante praemisit
:

quia revelavit nobis Deus per Spiritum

suum
scit

simul ut

disceres quia novit Spiritus quse nobis per

ipsum Spiritum

revelantur, in posterioribus

ait

Quis enim

hominum
:

que hominis sunt, nisi spiritus hominis qui in ipso est


sic et quoB

Dei sunt, nemo cognovit

nisi Spiritus Dei.


,

Ergo

si

hominis spiritus novit quae hominis sunt

et ante-

quam
ritus

scrutetur novil, potest-nealiquidDei esse,

quod Spi-

Deinesciat? De quo non olioseApostoIusdixit: Quae

Dei sunt,

nemo

cognovit

nisi Spiritus

Dei; non quod


:

scrutando cognoverit, scd noverit per naturam

noa

quod accidens
ralis sit.

in co scicntia

diviuorum, sed cognitio natuScrutalur;

CXXVII. Verum
scrutator cordis et

si te

movet quia

dixit

accipe quia id quoque de

Deo scriptum est, eo quod sit renum. Ipse enim dixit Ego sum
:

Matlh.

XI, 27,

'I Cor.

11,

710.

LIX.

24

3yO

S,

AMBROSli

Bscrutans corda et renes*. Eliara de Filio Dei habes ad

Hebraeos

Qui scrutator

est

animi et cogilationis

^.

Unde

liquet quia

nemo

inferior superioris scrutalur in-

terna; divinae enim solius est potestatis occulta novisse.


Similiter ergo scrutator est Spiritus sanctns ut Pater
simililer scrutalor et Filius
: ,

cujus proprietale sermonis

id exprimilur; ut videalur nihii esse


nihil praeterit.

quod nesciat, queni

GXXMII. Denique
Spiritu est.

ille

electus a Christo, instructusab

Nam
,

sicul ipse testatur, per Spirilum divini


,

cognitioncm conseculus arcani


Spirilus Deuui
et ea nobis quae

ostenciil quia

et novit

Dei sunt, Spiritus reveEt addidit : Nos autem


,

lavit, sicul re\eiavit et Fiiius.

iDonspirilum hujus mundi accepimus


lex Deo
esl; ut

sed Spiritum qui


,

sciamus qutu

Deo donala sunt nobis

quae et loquimur, uon in suasoriis humanae sapieutiae


verbis, sed in ostensione Spiritus, et virlule Dei' ?

Jerem. xvn,

lo.

Hebr.

iv, la.

'

Cor. u,

2.

10.

DE

SPIRITIJ

8ANCT0,

LIB.

II.

3^1

VV% \\t VW vWVVV

W VWVM VW WV W

t/V\

W\ WVWWWVVXi vw vw \,v% www wx vw w\ vw vw wv WX VW

CAPUT

XII.

Probalo Splriluin cvque revelare ac Patrem el Ftlium, quomodo non loquatur a se idem Spiritus , explicatur; ostenditurquenonco^ilanda in ipso corporea organa^
ncc ullam inferioritatem ex eo fingendam
dire legatur
; ,

cjuod au-

quando idcm Filio


et
et

esset

attribuendujn;

imo vero etiam Palri, cum

ipse

audial Filium.

Spiritum igitur eo seasu aadire

cLarificare

Filium,

quodeum Prophetis
rc operaiionis
et

atque Apostolis rcvclavit; qua ex


quce Pater

trium personarum unitas astruitur


Spiritus operetur
,
,

cum eadem

eadem

quoquc declaratur utriusque

esse subslantia.

CXXIX. PnoBATUM
revelavit.

esl igitur quia

sicuL
ita

Dcus nobis
in

quae sua suut, ita et Filius quce

Dci sunt,

eliam Spiritus

Ex uno enim Sprilu per unum Filium


:

unum

et ex uno Patre per Patrem cognitio nostra procedit unum Filium iu unum Spirilum sanctum bonitas el sanclilicatio et

imperiale jus aeternae traclitur


,

potestatis.

Lbi
dis,

ergo ostensio Spirilus


cretio, ubi opus
:

ibi

Dei virtus

nec potest esse

unum

est.

Et ideo quod loquitur Fillus

loquitur et Pater et
et

quod Pater loquitur, loquitur et Filius


et Fiiius
,

quod loquitur Pater

loquitur et Spirilus

sanctus.

GXXX. Lnde et de Spiritu Filius Dei dixit Non nenim loquelur a se hoc est, nou sine mea et Palris communione neque euim divisus ac separatus est Spiri:
'

Joan. XVI,

i5,

24.

372
tus, sed quae audit
,

S.

AMBROSll
:

loquitur

audit videllcet per unitatem

substanliae, el per proprielatem scienliac. iNcque eniui fo-

raminibns aliquibus corporalibus recipit auditum et quibusdam divina modulis carnalibus vox resultat vel audit
,

id

quod ignorat; quoniam

in

rebus humanis scientiam ple-

rumque

auditus operatur, et tamen nec in ipsis hominibus


,

semper alloquium corporale aut carnahs auditus est non hominibus inquit enim loquilur linguis Qui >loquilur, sed Deo. Nemo enim audit, Spiritu autem lo,
,

quilur mysleria'.

GXXXI. Ergo
corporalis
j

si

in

in

Deo

tu infirmilatis

hominibusnon semper auditus cst humanag sonitus et quiX,

dam organa
rimus
,

exigis carnalis auditus;

cum

ideo audire di,

calur, ut scire credatur?

Nos enim

id

scimus
:

etante audimus, utscire possimus

in

quod audieDeo autem

qui novit

omnia antequam

fiant, scientia praecedit audi-

tum. Itaque ut quod


yllaba

velit Paler,
:

camus, audisse memoramus


,

sed non in

Fihum non ignorarc diDeo sonus, rieque


;

quae significare solent indicium voluntalis

sed

Tokintatis unitas divinis


tris

quidem

intelligitur arcanis

nos-

aulem

significatur indiciis.
:

CXXXII. Quid est ergo Non enim a se loquetur? Hoc est non sine me loquetur; quia loquitur veritatem, sapientiam aspirat. Non sine Patre loquitur, quia Dei Spiritus est non a se audit quoniam ex Dco omnia. CXXXIII. Omnia accepit a Patre Filius; quia ipse dixit Omnia mihi tradita sunt a Patre meo^ Omnia
,

quia iterum ait Omnia quae Pater mea sunt\Et quae accepit ipse per unitatem naturae, ex ipso per eamdem unitatem accepit et Spiritus, sicut ipse Dominus Jesus declarat de Spiritu suo dicens
;
:

Patris habet Filius

habet,

Proplcrea dixit:Demeo accipiet, et annuntiabit vobis'.

Cor, XIV,

a.

Malth,

xi, 27.

Josn. xvi, i5.

IbiJ.

Dli

SPIIUTU SANCTO, LIB.


Filii est
:

JI.

SyS
Filius,

Quod

ergo loquitnr Spirltns,

quod dedit

Palris est. Ila nihil a se aut Filius loquilur aut Spiritus,

quia nihil cxlra se Trinilas loquitur.

CXXXIV. Quod si ad infirinitalem Spirilus sancli et quamdam corporea; simintudinem vilitatis id derivari con,

tendas

eliam ad Fihi injuriam derivabis; quia et de se


:

FlUus

dixit

Sicul iiudio, jiidico


,

et

Non potestaliud
Patrem*. Si
:

facerc Filius

nisi

quod
jjicut

viderit facientem

enim verum

est,

verum
,

esl

Omnia

quo} Pater habet

mea

siint

qnod dixit Filius ^ et secundum Divi;


,

nitalem

unum

esl

cum

Palre Fihus

unum

per substan-

liam naturiilem, non unus secundum Sabellianam perfi-

diam.

Quod unum

utique est per substantisc proprietalem,


;
,

et ideo non potest tilius lacere nisi quod audicrit a Patre quia in aelernum est permanens Dei Verbum', nec iinquam Paler a Filii operatione dividitur; et quod operatnr Filius, scit Patrem velle et quod
;

non polcst scparari

vult Pater, Filius novit operari.

CXXXV.
tiam
,

Denique ne
et

vel

in

lempore,

vel in ordine

aliquam intcr Patrem


nopera

Filium putares operis essedislan:

sed ejusdem opcrationis crederes unilalem


,

Et

iaquit, quie ego facio, ipse facit'.

Et rursus ne
Filium ju-

discretionem aliquam in operis distinctione sentires, scd

idem

velle

idcm facere

idem possePalrem
de Palre
:

et

dicares, dicit libi Sapientia

Quacumque enim

ille

fecerit

eadem

et Filius facit simililer^


est actus, sed idera
a se

Non

ergo

alicui prior vel


tionis eflectus.

secundus

unius opera-

Et ideo nihil

posse facere Filius dici-

lur

quia a Patre non potest ejus operatio separari. Simioperatio non secernitur.

liler el Spirilus sancti

Unde etiam

ea qufc loquitur, audire a Patre dicitur.


'

Jonn. V. 3o.
5

Ibiti.

19,

Psal,

cxvm,

3^.

<

Joan. v, 17.

11. id.

i<j'

3^4

8.

AMBROSII

CXXXVI. Quld

si

doceo qnia et Pater andlt Filium,

sicut et Filius audit

Patrem
:

HaJDes

enim scriptum

in

Evangelio, quia dicit Filins


D

Pater, gratiastibi ago, quia


,

audisti

me'.

Quomodo

andivit Pater Filium


sit

cnm
,

Filius

nihil

adPatrem

in superioribus de Lazaro

loculus?

Ac

ne pntares quia semel a Patre auditus est Filius addidit aEt ego sciebam quia semper me audis^.Ergo non subjectae obedientiae
,

sed unitalis auditus est sempilernae.


,

CXXXVII.
et clarificare

Similiter igitur et audire a Patre Spiritus

Filium dicitur. Clarificare ideo, quia docuit


invisibilis

nos Spiritus sanctus Filium Dei imaginem esse


ejus'; Spiritus
tus est'
:

Dei, et splendorem gloriae, et characterera substanliae

enim

et in Patriarchis etinProphetis locu-

et Apostoli

denique tunc perfectioresesse ccepeINulla

runt,

posteaquam Spiritum receperunt.

ergo distan-

tiadivinae virtutisetgraticTe;naDi licetoDivisionesgratiarum

sint,

idem autem Spiritus

et divisiones
:

minisleriorum

sint sint

idem autem Dominus et divisiones operationum idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus*.
,
,

Divisiones sunt

munerum non separationes Trinitatis. CXXXVIII. Deniquc idem est Dens qui operatur omnia in
scias quia
,

non est discretio operationis inter Deum Patrem et Spiritum sanctum quando ea quae operatur Spiritus, operaluret Pater Deus, qui operatur omnia in omnibus. Nam cum operetur omnia in omnibns Pater
omnibus; ut
:

tamen datur per Spiritum serrao sapientiae alii sermo scientiae secundnm eumdem Spiritum, alteri fidos > in eodem Spiritu alii gratia curationum inuno Spiritii,

Alii

alii

operatio virtutum
alii

alii

prophetia,
,

nlii

discretlo

s])i-

sriluum,

genera linguarum

alii

iuterpretatio sernio>5.

Jonii. \i, 4'*


I

Ibid. 4-

'

Culo-s.

i,

>

Hehr.

?,

r.

2.

<^].>r.

VII, 4. et se.iq.

BE 9PIR1TU SANCTO,

LIIl.

II.

S^S

num. Haec antem omnia operatnr nnus atque idem Spiritus, dividens sinp;nlis prout vult'.

CXXXIX. Non est


corporaliter andit
est liber arbitrii
,

ergo dubinm, qnin oa quae operatur

Pater, operctnr et Spiritns.


,

Nec ex priTccpto
:

sicut qul
,

operatur
alienae

scd ex voluntate

qni sul

non

famnlus potestatis. Non enim

quasi jussus obtemperat, sed quasi largitor suae


tor est
larf;itatis.

modera-

CXL. Vide nunc


Spiritnm
,

interim ntrum omnia operari dicas


;

qnae operatur et Pater

negare lamen nop potes


:

quia operatur Pater, qnae operatnr Spiritns sanctus

alio-

quin non omnia operatur Paler,

si

non operatur ea quae


,

operatnr et Spiritus.
operatnr et Pater
;

Qnod si ea qnae operatnr Spiritus cum Spiritns operationes snas pro voqnod
divldit Spirilus
,

Inntate sna dividat, necesse est id

ant invito Patre Deo, dicas ant


si

eum

ex sua volnntatedividere:

idem

vellc

dixerisPatrem, qnod vnlt Spiritus sancut nnftatem


,

tns; necesse est


divinne vel invitus

volnntatis operationisqne
,

et

si

non corde

saltem ore fatearis.

CXLl. Qnod si nnins et voluntatis et operationis est cnm Patre Deo Spiritus sanctns, nnins etiam substantiae est qnoniam ex operibns snis creator agnoscitnr. Idem igitur Spiritus idem inquit, Dominus idem, inquit, Deus^.))Et si Spiritum dicas idem est et si Dominum dicas idem est et si Dcnm dicas idem est. Non idem
;
,

ut ipse Pater. ipse Fillns


ter etFillns

ipse sitSpiritns

sed qnia et Pa-

ejusdem

est polestatis.
;

stantiara atqne vlrtntem

Idem er^o cst per snbqnia non est in Divinitate vel

Sabelliana confuslo, vel Arriana discrctio, vcl terrena cor-

poralisqne mnlallo.
'

Cor.

XI', 8, et

Sfnq.

Ibid. 5.

^jf)

S.

AMBROSU

CAPUT

XIII.

Propheliam fulssc non solum a Patre ac Filio sed etiam a Spiritu : hujus (juoque idem cum eis impertum atque
,

operationem in yiposlolos significari

ct

indein tribus

tnteUi^endum imperii
tinitatem
:

constitutionis lars^itatisque

non timendum tamen ex

co consortio prce\

judicium
teni hinc

cum

illud nec

iii

luunana amicitia tocum

habeat. Denique lianc esse apostoliccc fidei hcvredita-

confrmatur, quod Aposloli scribantur Spij

ritui sancto obtemperasse.

CXLII, AcciPE
l!(lum
')

alliid,

sancle Imperator, in causa va

exemplum

et tibi

nolum.

Multifariam

inquit
in

et

multismodis etiam Ueus locutus est patribus


:

Prophe-

lis *.

EtSapientia Dci dixit Miltani Prophetas ct Apos-

tolos^.B

Et

Alii dalur, sicut


alii

scriplum est, perSpirilum

sermo

sapientiae,
,

sermo
alii

scienliae

secundum fcumdem
alii

Spiritum

alii

lldes in

eodem

Spiritu,

gratia curatioj

j)nura in
tia

uno Spiritu,

operatio virtutum

alii

prophe}
|

'.Ergo secundum Aposlolum non solum pcr Pairem

et Filium, sed eliam per Spiritum sanctum prophetia; et


j

ideo

unum munus

una estgralia. Habes ergo quia etiam

Spiritus auctor est prophetiarum.

CXLIII. Apostoli quoque dixerunt


sancto et nobis*.

Visum

est Sj)irilui

Et

cum

dicunt \isum,

non solum
Placuit
>.'^.

operatorem

gratiae, sed

etiam auctorem imperatcTG execu-

tionis ostendunt.
'

Sicut enim de
\\,

Deo lcgimus
xii, 8.

Hebr.

I,

I.

>

Luc.

19.

Cor.

<

Act.

s.^,

1)K

S1>1I\1TU

SAJNCTO, LIB.

II.

877
est Spiritui

Deo;
saucto

ita

eliam

cum

dicitur qula

Visum

arbiter suae exprimilur potestalis.


arbiter, qui

CXLIV. Et quomodo non


quitur; qua3 vult,
et Filius ?

eaquaevult, lo-

mandat; sicut mandat Pater, mandat Sicut enim audivit Paulus vocem dicentem sibi
inquit, Jesus
et
,

Egosum,

quem

tu

persequeris' ;
ire iu
ita

ita

etiam Spirilus Paulum

Silam vctult

Bilhyniam.

Et sicut Paler locutus est per Prophetas,


ritu

eliam de Spi:

Agabus

dicit

Ilnec dicil Spiritus


,

sanclus
in
:

Virum

cujiis

estzoiia h;cc

slc

alligabunt

eum

Illernsalem^.
Ile In

Et sicut misit Sapientla Apostolos, dlcens

orbem
in

universum

et priedicatc
:

Evangelium

'; slc ct Spiritus el


a

sanctus dicit

Separate mlhi Paulum

Barnabam

opus, quo vocavi eos\Itaque praemissi

Spirilu sancto,

quod

infra Scriptura indlcat, nullain

discrclioncm inter
a

ccteros habuerunt Apostolos^, quasi aliter


aliter a Spirilu miltcrentur.

Palre

Deo

CXLV. Deniqne cum


commemorat,

Paulus missus esset


,

Spirllu

et vas electionis erat Christi

et

Deum in

se

operatum esse
est

dlcens

Qul cnlni operatus


,

Pctro

in

apostolalum circumclsionis

operatus est mihi ad genoperatus in Paulo, qui est

tes''.

Cum
In

igilur
,

idcm

sit

operatus

Pelro

luc

utiquc ostenditur

cum

Spirilus

slt

quod etiam in Petro Splritus sanctus operatus sit. Sed et Deum Patrem in se operatum Petrus ipse tesiatur, sicut cst in Actibus Apostolorum, quia suroperatus
In

Paulo

gcns Petrus

dixlt

ad eos

iri

fratres, vos scitis qula a


elegit cx ore

ndiebus antiquis

in nobls

Deus
1)

meo

audire

snatlones verbuin Evangelli'.

Ecce
est.

igltur in

Petro Deiis

graliam prredlcationls operatus

In quoutique
,

cum

pcr

Christum eleclus
'

sit

et

assumptus

operatlonem Christi
xvi, 1.

Act.

XVI,

-,

Id. XXI, II.


8.

Marc.

Act. xin,

2.

Ibid.

4.-6

Galat.

11,

Ad.

xv, 7.

?.yS

S.

AMBRCSII
ipse

quis audeat diffiteri,

cum

Dominus

dicat

Pasce

agniculos

meos

'

CXLVI. Una
sancti
:

igitur operalio Patiis et Fllii et Spiritus

nisi

forte

Apostolos operis unitatem

hoc putetis, qui no-alis ejnsdem erga ideo ideo operatum Palrem
, ,

opcratum Spiritum

in

Pelro

in

quo

Filius operatus fue-

rat, quasi ei Filli operalio

minimc redundaret ad gratiam.

Et ideo velut adjunclis atque collatis viriluis Patris etFilii


et Spiritus sancti

operationem fuisse mullipHcem, ne ad

confirmandum Petrum Christi solius operatio vacillaret. CXLVII. Nec jolum una operalio in Petro Palris atFilii
et Spiritns sancti invenitur, sed etiam
tolis divinae

in

omnilnis Apos-

operationis unitas revelatnr, ct qu.Tedam 8U-

pern.Tc constitulionis auctorilas.

Operalio enim divina ha;

bet imperinm

non habet minisleriuni


,

neqiie
,

enim cum

opcraturDens
Dixit
,

ont labore aliqnid exlnnf]it


:

out artersed

et facta snnt^.))Dixil

oFiat hix, ct facta cstlu?^';')


efTectus esl.

in praicepto

enim Dei operalionis


igitnr

CXLVIII. Hanc

regalem

qnamdam

etiam sancto

Spiritui poteslalem Scripturaf^nin leslificalione delatam,si

veHinus adverlere, facilc possumns

rcijorire

omnesque
Sicut

Apostolos non soluin Chrisli fnisse Discipulos revrlabilur,


sed ctiani Patris ct
Filii ct

Spirilns bancli
:

niini,-lros.

eliam Doctor i;enii(im docet illcens

Onosdam quidem
,

posuit Deus in Ecclesia

prlino A|)o>lol(!S
:

secnndo Pro-

phelas, tertio Doctores

deindf; virlulcs, gratiam curagiibfM-iialloncs


,

Dtionum, opilulaliones rnm\))

genoru iiugna-

CXLIX. EcceDeus

posuit Apostolos, posuit Propheias


,

atque Doctores, dodit curationum graliam

qnam

supra

habes dari perSpirituni sanctum, dedit genera lingtiarnm.

Sed tainen non


'

omii.-s A;)ost()li,

l';-;i!.

non oinnes Prophetnc


i,
.">.

Jdiin. %\i,

1.1

\v\ii,

ij.

(Jin.

Cor.

.\ii,

sS.

DE SPIRITU SANCTO,
,

LIB.

II.

879

non omnes Doctores. Non omnes inquit, habent graliam cnrationum, neque omnes, inquit, linguis loqnuntur'.
In singulis enim hominibus nniversa

dona divina esse


infirmitatis

non possnnt
ant desiderat
siaiilis

pro captu unusquisque id accipit, nnod


aut morelur.

Sed non hujus

potentia Trinitalis, qua3

omnium

munifica gratia-

rum

cst.

CL.
et in

Denique posuit Apostolos Deus. Hos quos Dcus


,

posuit in Ecclesia, Christus elegit

et Aposlolos ordinavit,

orbem

direxit dicens

Ite in

orbem universum,
qui vero

et

nprpedicatc Evangelium universae crealnrje. Qui credidesrit, et baptizatus fuerit, hic salvus erit
:

non

credidcril, damnabitur. Signa autem credentes ista se-

quentur

In

nomine meo dnpmonia


et
eis

ejicient, linguis losi

quentur novis, serpentes tollent;


biberint
,

mortiferum quid

non

nocebit

super aegros manus imponent,

et bene habebunt^. Ecce Doctores posuitPater, posuit

etiam Chrislus

in

Ecclesiis

et sicut Pater dat


:

gratiam
lin-

curationnm,
jruarum,

ita

dat ct Filius

sicut Pater dat

dona

ita larsritns est et Filius.

CLI.
quia

Sirailiter

de

sancto Spiritu supra accepimus


largiatur.

eadem gratiarum genera


alii

Daturenim,
alii

in-

squit, pcr Spiritum

gralia

curalionnm,

genera
,

nlinguarnm,
quffi

alii
,

prophetia^ Ergo eadem dat Spiritus

nunc expressius, qnod superius proelibavimus quia idem quod Pater et Fiiius etiam Spiritus sanctns mandet officium eosdat Pater
dat eliam Filius. Accipiamus
.

demque
et

conslituat; dixit enini Paulus


in

Attendile vobis,
ejiis-

omni gregi,
l nitas
XII, 5o.

quo posuit vos Spirilus sanctus


''.

copos resere Ecrlesiam Dci

CLIL
'

igilnr
"

imperii
xvi,

nnitos
i-

constitutionis,
1

Cor.

Maic

i5, it scq

'

Cor.

\ii, 9, lo.

Acl. XX. 28.

38o
uuitas largitalis. iNam
si

S.

AMUROSII

conslilutionem separes ct poles-

tatem
tus
,

quae erat causa ut quos posuerat Apostolos Chriset

poneret Deus Pater, poneret

Spiritus sanclus;

nisi forte ut

homines lanquam

in

consortio possessionis
?

aut juris
operatio
CLIII.
,

praejudicium verebanlur

Et ideo dividebatur

distribuebatiir imperium.

Haec inter ipsos homines angiisla sunt etminuta,

qni plerumque

congruunt

volunlale.
:

tamen etiamsi operationc non congruunt, Lnde quidam inlerrogalus quid

amicus esset
ita definivit,

Alter, inquit, ego'. Si crgo hoaio

amicum

ut alterum se esse diceret, pcr unilatem vi-

delicet amoriset gratiae;

quanlo magis

iu

Palre et Filio et

Spirilu sancto unitatcm majestatis

.tstimare

debemus,
,

cum

per

eamdcm operationem
,

ac Divinilatem vel unitas

vel certe id

quod amplius est TauToryj; sicut grnece dicitur, exprimatur? rauTo enim idem signillcal; co quod idem habeat et Pater et Fihus et Spiritus sanctus ut idem velle,
;

et

idem posse non ex affectioue


CLIV. Haic

sit

volunlalis, sed in sub-

stanlia Trinitalis.
est apostolicae fidei el dcvolionis liaeredilas,

quam

licet et

ex ipsoruin Apostolorum considerare Acli-

bus. Paruerunt ergo Paulus et Barnabas sancti Spirilus


impcratis. Paruerunt et

omncs Aposloli, slalimque oos


,

quos separari jusseral Spiritus


inquit,

oidinaverunl

Separalc,
jubcntis

mihi Paulum

et

Barnabam^

\ idelis

imperium? Spectate merita scrvicnlium.

CLV.

Credidit Paukis; cl fjuia crcdidil

sludia pcr-

seculoris abjecit, coronaui juslih;c rcporla\it. Credidit ille qui Ecclesias devastabat^' scd conversus ad fidem

praedicabat in Spirilu, (|uod Spirilus imperabat.

Lngcbat
,

alhletam

suum

Spiritus, et pulverc impietatis excusso

debellatorem infidehum
'

incluctabilem

variis

impiorum

Cicero. de Amiiilia,

'

Acl

xm,

1'1-

'S

20, tt se^iq.

DE SPIUITU SANCTO,
congressionihiis
ofTercbat, atque

L115.

11.

38
supernae

ad hraviiim

vocationis in Chrislo Jesu diversis passionihus orudlebat.

CL\

I.

Barnabas quoque credidit,

et

quia credidit
,

paruit. Ilaque sancti Spiritus clectus imperio

quod

ei

ad

onine redundat insigne meritorum, non fuitlanlo indignus


collegio.

Liia

enim

gratia fulgcbat in his,

quos Spiritus

unus

elegeral.

CLV II. NecPauIus


fundamentuni
,

inferior Petro,

quamvis

ille

Eccleslae

et hic saplens archltectus sciens vestlgla


:

credcnlium fundare populorum


indignus Apostolorum collegio
,

nec Paulus, inquam

cum primo quoque

facile

conferendus

et

nidli

secundus.

Nam

qui

se

imparem

nescit, facit requalcni.

382

S.

AMBROSII

LIBER
CAPUT
Non tantum
Propkctas

III.

I.

et yiposlolos

a Spiritu missos,

verum eliam Filium Dei. Probatur id ex Isaia^ et Evangelistis quamque ob causam eumdem Spiritum sicul columbam descendissc ac super Cliristum manere Lucas scripserit exponitur. Dekinc eadem
,

Ckrisli missione co?ifirmala


ritu

Filium a Patre et Spinon secus ac Spiritum a Patre et Filio mitti col,

ligitur.
I.

SupiiRiORi libro' evidenlibus testimoniisScripturarum


,

docuiuuis Aposlolos etProphetas


iios

illos

adprophetandum,

ad evangelizandum a sancto Spiritu, sicut a Patre


;

et a Filio destinatos

nunc adjicimus quod omnes jure


ille

mircnlur, et dubitare non possint, quod Spiritus super

Christum;

et

quod

sicut

Spirilum misit, et FiiiumDei


Fiiius

Spiritus misit.

Dicit

enim

Dei

Spiritus

Domini

super me, propter quod unxit


uiisit

me

evangeiizare pau\

operibus

me

proedicare captivis rcmissionem, et


libro Isaiae iegeret
iiacc
,

caecis

visum
:

^.

Quod cum de

ait in

Evangelio

Ilodie completa est


ut de se
uiirari

Scriptura in auribus

vestris';
II.

dictum essc signaret.


si

Ergo

possumus

et Prophetas et Apostolos
:

Spiritus misit,
9

cum

Ghristus dixerit

Spiritus

Domini
unctus

super me''? Et bene,

Super me,
fiiius

dixit; quia quasi fiiius et

hominis loquebatur. Quasi


et

enim hominis

missus est ad Evangelium praedicandum.


Vidn
sui).
li!).

ii.

caj).

12.

Isai.

lxi,

1.

Luc.

iv, 21.

<

Ibid. 18.

DE SPIRITU SA^CTO,
III.

LlB.
,

111.

383

Sed

si

non creditur

Filio

audiant etiam Palrcm

loquenlem quia Spiritus Domini super Christum. Dicit

enim Jdanui flSupef qiiem videris Spiritura descendenet mariehtem super eum hic esl qui bap lem de crelo
:

tizat in Spiritu

sancto

'.

Dixit hoc

Jdattrtfes et audivit,

et vidit, et

Deus Paler Joanni credidit. Audivit a Deo,


,

vidit In

Doniino

credidit quia Spiritus erat

qui descen-

dehat de cckIo^ iNon enim columba, sed sicut columba


dcsccfidil; sic

enim scriptum
ccclo, sicut

est

aEt vidi Spiritum des-

cendentem dc
IV.

columbam'.
Marcus
:

Siciii Joaniies vidisse se dixit, ita scripsit et


sp^^^cie

Luca^ autcin uddidit quod corporali


rilus sanctus, sicut

descendit Spi-

columba'; ne incarnationem illam

pulai-e^ luisse
dit
,

scd speciem. Ideo autem speciem praiten-

ut per specieni crederct, qui Spiritum

non videbat

et

p6r spcciem dfeclararet unius honoris in imperio, unius


,

operaiioniiN in mystcfio

unius muQ:ris in lavacro


;

cum

Patre et Filio

sibi

esse consortium

uisi
,

lorte invaiidum
in

credimus,
cst

ut in eo baptizetur servulus

quo

baptizatTis

Dominus.
V. Pulchre

aulcm

dixit,

aManenlcm super eum^; ^quia

ad Prophclas quolies volebal Spiritus, vel inspirabat vcr-

semper autem manebat in Christo. Nec rursum movcat, quodSuper eumdixit; de Filio enim hominis loquebalur, quia sicut Fiiius honjiuis baptizabalur. Nam secundum Divinitatem nou supcr
,

bum

vel laciebat

Vi.

Clirislum est Spirilus


iii

sed in Chrislo;
:

qiiia sicut

Palcr

Filio

et Filius in Patre

ita

Dei Spiritus
,

et Sj.irilus

Christi et iu Palre cst et in Filio


lus*.

quia oris esi Spiri,

Manet enim
est
:

lum

iNos

Deo qui ex Deo est sicut scripauleui non spiritum hujus inundi acceiu
j

J.),in.
5

I,

55.

Ibiil. 54-

Muic.

i,

lo.

Luc. ui, 2i.

Joan.

I.

55.

p.yi. xxxii, G.

384
pimiis, sed Spiritnm

AMBROSII

qui

ex Deo
:

cst'.

Et manet in

Ghristo

qui a Glirito accepit


:

et

in

Ghrislo est, quia

iterum scriplum est

Ille

de

meo

accipiet^;

et alibi

Lex enim

Spiritus vitae in Ghristo Jesu liberavit


'.

me

legc peccali et morlis

Ghristi

Non ergo secundum Divinitatem super Christum cst; quia non super se estTrinilas,
:

sed super omnia


VII.

supra se aulem non est

sed in se est.

Quis ergo dubilet quia Prophetas et Apostolos

Spiritus misit,

cum
alibi

dicat Dei Fihus

Spiritus
,

Domini
in aeter-

super me^pBEt

:Ego sum primus

et

ego

Bnum

et

manus mea fundavit terram,


:

et dexlera

mea

Dsolidavit coelum

vocabo eos,

et astabunt

simul, et conhaec denuntia-

gregabuntur omnes,
vit? Diligens le
,

et audient.

Qais

illis

teci

voluntatem tuam adversus Babylo-

nem,

ut lolialur seuien Ghaldaeorum.


:

et ego vocavi

adduxl
,

eum
,

et

Ego locutus sum, prosperum iter ejus feci.

Accedite ad nic
loculus

et audile haec.

Non ab

initio in

occulto

sum
,

cum

flcrent

illic

eram. Et nunc Dominus


est, qui dicit
;
:

Deus misit
sit

et Spiritus
,

ejus^

Quis

Mi-

me Dominus Dcns
;

ct Spiritus ejus
?

nisi

qui venit a

Patre, ut salvos faceret peccatores


B

Quem

ut

audis,Et

Spiritus misit

ne

cum legis

quia Filius Spiritum mittit,

inferioris esse

Spiritum crederes potestalis.


misit, et Spiritus
: :

VIII.

Ergo etPater Filium


Paracletus autem

Spiritum

quoque

et Paler misit, et Fiiius


:

Pater

niisit,

quia scrip,

lum

est

ille

Spiritus sanctus
,

quem
:

uiittct

Pater in nomine

meo^

Filius misit

quia dixit

Gum

venerit autem Paracletus,

quem ego millam

vobis

a Patre, Spiritum verilalis'.


el Spiritus

Si ergo se invicem Filius

mittunt, sicut Pater mitlit; non subjectionis

injuria, sed
'

communitas

potestatis est.

1
'

Cor.

II,

la.

Joan. xvi, i^.

Rom.

vni,

2.

Luc.

iv, 18.
^'.

I.-iai.

xi.vii(,

12, pt siqq.

Joan. xiv, 26.

Id. xv, a6.

UL

SPir.lTU

S.VNCTO,

Lll!.

III.

.385

V\\\\X>.\\V\\\.\Vv\\V\X\\'Vv\\V%V.\\\\\\\\.v

GAPUT

II.

Filiinn perindeac Spiritum dari; U7ide non subjcctio


sed

una Divinitas operatione dcmonstralur.


sed etiam dedll,

IX. INec solam misit Pater Filium


sicut ipse se Filius dedit.

vobis a

Lcctum estenim nobis :Gralia Deo Patre nostro et Domino Jesu Chrislo, qui
,

se dcdit pro peccalis noslris'.

Si

subjeclum
Palre

in

co putant

fuisse, quia missus est; graliae esse negare

non possunt,
datus est

quia datus

est.

Dalus

est

aulem

ut Esaias dlxit

Pucr natus

cst nobis, Filius dalus est nobis'; ct

aulem, audeo dicere,


est.

ab Spirilu

qni mijsus ab Spiritti


a

Gum enim non


datum

definlerit

Propbeta
:

quo datus

sit,

ostendit

gralia Trinitatis

cum autcm

ipsc sc Filius

dederit, utique
esse subjectus.

non potuit

ipsc sibi

secundum Divinitalem

Ergo non potuit

divinns subjcclionis esse

quod datus
est

est.

X. Dalus est autem et Spiritus sanctus; quia lectum


:

Rogabo Palrcm,
ait
:

cl

alium Paracletum dabit vobis'.

Et Apostolus

Quapropler qui h;cc spcruit, non ho-

minem
nobis\
Filium

spcrnit, sed

Dcum

qui dedit Spiritum

suum

in

Esaias quoque et Spirilum


Sic, inquit, dicit
:

datum

ostendil et
fecit

dominus Deus, qui

ccelum,
:

et finxit illud

qui solidavit tcrram, et qure in ea sunt

et dat populo qui est supcr

eam

Spirilum, et Spirilum
:

calcantibus eam.

Et ad Filium

Ego Dominus Dcus,

qui vocavi te in aBquitate, et lencbo

manum

tuam, et
Thess. iv,
S.

Galat.

I,

o,

|.

Isaf. ix,

G.

'

Jo:.n.

\iv, iG.

<

LIX.

25

386
5

S.

AiMBROSII

confcrtabo

te

et decli le in

testanienlnm generis mei, in


vinsit,

lucem genliuui, aperirc oculos crecorum, educere de

culis alligatos*.

Cum

ergo Filius et missus et dalus


et datus sit;

Spiritus

quoque missus
,

habent utique unita-

tem

Divinitatis

qui habent operis unitatem.

VVV V V\ VV% VV V V\ vVV vv VVV VVV ^^ t VV V VV VVV V VV VVV V ^^- VV^( VVVVVV V\\ VVV VVV i^VX VVb v^
I.

CAPLT
Eaindem quoque

III.

u?iltatem inde cognosci, quod Spiritus


et

digilus dicatur,

Fillus dexlera;

humani enimserintelligentiam.

monis consuetudine j uv ari div inorum

Hoc
sisse

digito scriptas fuisse lcgis tabulas, quce postea

qua de causa.' denique Christumscrip: nec uilam tamen e corporea comparatione in Spiritu admiltendam esse inferioritatem.
fractce sunt, et

eodcm

digito

XI. Unde etiam


eo quod
sit

et digitus

Dei appellatus

est Spiritus,

Patri et

Fiho

et Spiritui sancto individua, in-

separabilisque

communjo.
dixit, sicut

Nam sicut Fihum


lectum
est
:

Dei Scriptura

dexteram Dei
mine,

Dextera tua, Do-

glorificala est in virtute; dextera


;

manus

tua,

Do-

mine, confregit inimicos^

ila

Spiritus sanclus appellatus


:

est digitus Dei, sicut ipse

gito Dei ego ejlcio daemonia'.


alio

Dominus dicit Quod si in diHunc enim digitum in Ubro Evangelii eodem loco Dei Spirilum nominavit,
:

sicut habes

Quod

si

in Spiritu

Dei ego ejicio daemo-

nia\
XII.
tis
>

Quid

igitur exprcssius ad significandam Divinita,

vel operalionis dlci potuit unitatem


Isai. xLiJ,

quae

secuudum
Marc.
xii, 28,

57.

E\od. xv,

6.

Luc. xi ,20,

<

DE SPIRITU SANCTO,
Divlnilatemest Patris, vel

LIB.

III.

387

Filii, vel

Spiritus sancll, quaui

ut intelligamus multo magls


aeternie

quam corpus hoc nostrum


si

plenitudincm Divinltatis scindi vidcri,

quis unl-

tatem substantiac separet, multiplicet polestates;


sit

cum una

ejusdem
XIII.

Divinltatis octernltas?

Plerumque enim ex
his quas videre

nostris
:

sermonibus ea quaj
illa

supra nos sunt, convenit aestimari et quia

videre non
:

possumus, ex
nvisibilia

possumus, colligamus
a

lu-

enim

ejus,

ait

Apostolus,

creatura

mundl

perea quce
didit :

facta sunt, intellecta consplciunlur.

Et sub-

Semplterna quoque virtus ejus et Divinitas'.


ut

Quorum
videtur
;

aliud de Fllio, allud de Spiritu sancto dictum

quemadmodum

sempiterna virlus Patrls


est,

dlcl-

tur Filius,

ita

etiam Spiritus quia dlvinus

semplterna
vlvlt,

Divinltas esse credatur.


vita

NametFilius qula semper

sempiterna

est.

Illc

ergo digltus Dei et sempilernus

est, et divlnus.

Quid enim Dei proprium, quod non scmdivinum


?

piternum

sit

et

XIV. Hoc Deus inscrlpslt, quas Moyses acceplt''. INon euim carnali diglto Deus harum Illterarum, quas leglmus, aplces ct elementa formavlt sed Spiritu suo dedit Legem. Et idco Apostolus dixit Lex enlm spiritalis est, quae utique noii
dlgito, sicut legimus, tabulas illas lapldeos
: :

atramento inscripta

est,

sed Spiritu Dei vivi

non

in tasi

bulls lapideis, sed In tabulis cordls carnallbus'.

sNam

Apostoli Epislola scrlbitur in Spiritu, quld obstat quomi-

nus etiam legem Dei non alramenlo, sed Splrltu Dei scrlp-

tam credere debeamus qus utique cordis nostri raentisque non maculat, sed illuminat? XV. Scrlpta est autem in tabulis lapideis, qula in typo scrlpta est* sed tabuloe fractae primo sunt, et abjectae de
:

secreta

Rom.
,

I,

20,

Exod. xxxi,

18.

Cor.

iii, 5,

Exod.

xxxii

19.

25.

388

5.

AMnnosii
a

Moysis nianlbus; quia JucUci


derunt. Et bene

prophelicis opcribus exci-

labulic IVacla; sunt,

non scriplura

delela.

Et tu vide
dividatur.

ne iVangalur iabula tua, ne mens lua el animus Numquid divisus est Chrislus? Non divisus est,

sed unnui est

cum
si

Patre

et le

nemo ab co

separet. Si

fides deficiat, labula cordis tui irangitur.

Comminuitur

auimi firmitudo,

unitatem Divinitatis in Trinitale non


Scripla est, Juda, culpa tua graphio
scripla est, inquit, in
est,

credas. Scripta est et fides tua, scripla est et culpa lua,


sicut Jercmias dixit

:

ferreo et

ungue adamantino. Et

pectore et in corde luo*. Ibi igilur culpa


:

ubi gra-

tia

sed culpa graphio scribitur, gratia Spiritu designatur.


Iloc digito myslicc eliam

XVI.

Dominus

Jesus, iucli-

nato capite, scribebat in lerra*,


esset oblata
:

cum

a Juda?is adultera
r

quando de peccalis allerius judicamus, noslri nos debere meminisse peccali. XVII. Ac ne rursus quia Legem Deus Spiritu suo scripsignificans per figuram,
sit,

inferius aliquid

tanquam dc ministerio

Spiritus crede-

remus, vel ex corporis nostri aestimatione portionem quamdam exiguam Dei Spirilum putaremus, aitahbi Apostohis

non

se

humanoe

scientiae verbis loqui, sed doclis Spi-

ritus, et spiriluahbus

spiritaha

comparare

''

animalcm

autem hominem non percipere quae sunt


animaha

Spirilus Dei

sciebatenimquodis,quidivinacarnahbuscompararet, inter
esset,

non

inler spiritales
ilH

homlnes computandus
quaestiones, praesagus

Stultilia

enim, inquit,

est\ Et ideo quia sciret has

futuras esse
futuri ait
:

animaHum hominum
?

Quis enim cognovit sensum Domini, qui in-

BStruat
'

eum^

Nos autem sensum Christi habemus.

Jerem. xtm,

i.

Joan.

viii,

6,

? i

Gor.

ii,

i5.

<

Ibid, i4.

bid. i6.

DE sriRiTU SA.NCTO,

i.in.

III.

389

CAPLT

IV.

Splritum propterea quod digitus

i^ocatur, tninorein esse

contendentibus, regerit hoc ijuoque in Filii, qui dcxtra dicitur, injuriam converti. Hcec ergo
nisi

nomina non

ad unilalem Divinitatis rcferenda ; unde Jlovses totam Trinilalem in maris llubri transilu cecinit
operatam. Nec sane
tres

mirum

ibi Spiritus extitissc opelioc

rationem, ubi baptismi figura fuit; siquidem in


personas ex cequo operari
,

sancti ficareque Scrip-

tura docet.

XVIII. Sed
et

si

quls

aJhuc carnallbus

inhneret ambiguis,

corporalibus vacillat exemplls; consideret quia


,

nou

potest bene senlire dc Fillo


Spiritu.

qui potest male senlire de

Nam

si

ideo portionem

quamdara exlguam pulant

esse Spirltum Del, qula dlgltus Dei dlcitur; ildem utiquc


et

portlonem exlguam dlcuntesse InFilloDei, qula dexlcra

Dei dlcitur.

XIX. Sed
fectlo
;

Filius et dextera et virlus dlcliur

itaquc

si

verba nostra pendamus, nulla polest


et ideo caveant

slne virtute esse pcrcst,

nc putent, quod nclas dictu

semiperfectum
cepisse per

in sua substantia

Patrem perfectionem

ac-

negare.

FUium, et deslnanl coseternum Flllum Palrl Quando enim non fult Del vlrtus? Qnod si ali-

qaando putant non fuisse Dei virlutem, allquando plcnitudlnem in Deo Patre negabunt fulsse cul pulant aliquando defuisse virtutem.
,

XX. Sed

haec, ut dlxi, scripta sunt, ut ad unitatcm

3f)n

s.

AMr.nosii
ct

divinilalis Isla

rofcramns,

crcclamns quod Apostolus

dixit,

quia pleniludo Divinilatis corporaliter habilat in


:

Christo, elhabitat in Patre, et habitat in Spirilu sancto*

etquod sicutunitas

Divinilatis, ita et unitas operationis

sit.

XXI. Quod eliamex Cantico Moysis coUigi polest; ipse cnim cum per maria traduxisset populum Judaeorum, et
Dei Patris operationcKi et
dicens

Filii est

confessus et Spiritus,

Dextera manus tua, Domine, glorificata est in

virtule

dexleramanustua,Domine,confregitinimicos^.
sit

Ilabes quia et Filium dextera. Et infra,ne

confessus et Patrem

cujus est

Spiritumsanctum

practeriret, adjecit
et Spirita

Misisli

Spirilum tuum, et cooperuit eos mare:

niracundiae tuae divisa est


Divinitatis,

aqua^

Quo

signiflcalur unitas

non

inaequalitas Trinilalis.

XXII. Vides
Patri et Filio
sit,

igitur quia et Spiritus sanctus cooperatus

ut lanquam congelascentibus fluctibus in aquarum quidam murus insurgeret ad transitum Judaeorum, et rursus yEgyptiorum populum per Spiritum refusus obrueret^ Inde et columnam nubis plerique praecessisse in die populo Judaeorum, et columnam ignis in nocte arbitrantur, quo protegeret plebem suam

medio mari

gratia spiritalis^.

XXIII. Hanc autem operationem Dei, quam totus orbis


jure miratur, sine sancti Spiritus opere non fuisse etiam

Apostolus declaravit, dicens in figura


ritalis

illa

praecessisse spi:

mysterii

vcrilalem; sic

enim habes

Quoniam

palres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare


transierunt, et
in

mari

et

verunt, et

omncs in Moyse baptizati sunt in nube et omnes eamdem escam spiritalem manducaomnes eumdem polum spiritalem biberunt*.
typus sacramenti potuit
'

XXIV. Nam quemadmodum


'

Coloss.

II

9.
6

Exod. XV, 6.
i, et

Ibid.

10.

<

Id. xit, j2.

Id. xiii, ai.

Cor. x,

seqq.

DE SPIRITO SANCTO.

Lin.

III.

SqI

esse sine operallone Splrltus sancti, cujiis verltas

Splritu esl?

Quod

et Apostolus docult dlccns

omnis in Sed abluti

estls, sed sanctlficatl estis, sed justificati estis In

nomine

Domlnl

nostrl JesuChristl, et In Spirltu Dei nostri*.

XXV.
turarum

Yides igitur quia et Pater operatur in Fllio, et

Filiusoperatur in Spirilu. Et ideo

noli dubitare in figura fuisse,

esse ipsa etiam Veritas

secundum seriemScrlpquod in veritate deciaravlt. Quls enim operationem


quo operatlonem ejus sentlmus
ita

ejus abnuat in lavacro, in


et

gratiam?

XXVI. Nam

sicut sanctificat Pater

sanctificat et

Fillus, sanctificat et Spiritus sanctus. Sanctificat Pater,

secundum quod scriptum

est

ut integer spiritus vester, et


in die

Deus pacis sanctificet vos, anima l corpus sine quaerela


:
<

Domini
:

noslrl Jesu Chrisll servetur^.

Et

alibi

rillus dicit

Pater, sanctifica cos in veritate^


Filio

XXVII. De

autem idem Apostohis

dixit

Qui
?

factus est nobls sapientia a Deo,


catio, et

et justitia, et sanctifi-

redemptlo

'.

Vides quia factus est sanctificalio


il!e

Sed

factus est nobis;

non ut

mularet quod erat, sed

ut nos sanctificaret In carne.

XXVIII. Spiritum quoque sanctum sanctlficare Aposenim dicit Gratias agere debemus Deo Bsemper pro vobis fralres dilecllssimi a Doraino quia in sanctificatione elegit vos Deus primitias in salutem
lolus docet. Sic
:

Spiritus, et fide veritalis'^.

XXIX. Ergo
quia
1

sanctificat Pater
:

sanctlficat et Flllus,

sanctificat et Splrilus sanctus

sed una esl sanctificalio,

unum
* 2

est

baplisma, et una gratia sacramenti^

Cur. VI, II.


Thess.

11,

Tliess. v, 20.

Joan.

xvii, 17.

Cor.

i,

3o.

12.

Ephes.

iv, 5.

3^2

S.

AMBROSII

CAPLT
ColUgit cceplum ars^umentiim,

V.

et

unitatem per digitum

atque dexteram sipiificari inde conflrmat, quod cadem opera Dei sint quo' sunt ma^iuutn; et quce
,

manuum eadem
,

etiam sint digitorum:ac

demum

quod manus Filioel Spiritui perinde conveniat , ac


Spiritui
et

Filio digitus.

XXX.
tam, ut

SiiD

qiiid

mlrum

sl

sanctlficat

singulos

ipse

sanctlficatlone
dlxi,

non indlgens, sed redundans; quando tanmajestatem ejus accepimus, ut tanquam dt-

gllus a corpore, ita a


rilus sanctus?

Deo Palre

Inscparabilis videalur Spi-

XXXT. Quod sl
liam cadct
,

quls ad diminutlonem,
is

non ad unltalera.

polestatls putat esse rcrercndum,

profecto in

ut tanquaui in unani velut

eam amcn corporis formam

Patrcm

et

Filium et Spirllum sanctum vldeatur efllngcre,

et distincllones

quasdam

figurare

membroruni.

XXXII. Scd

acclpiant, ut ScTpiusdlxi,

non

inaequalita-

tem, scd unitatom potestalis hac

lcstificatlonc slgnari,

quandoquldem qucc opcra Dei sunt, eadem sint opera macadem etiam legerimus opera esse digitorum. Scrlptum cst enlm Ga3ll enarranl glorlam Dei et opera manuum cjus annunllat firmamentum* el alibi o Ini tlo terram tu fundastl, Domine, et opera manuum tua-

nuum

rum

sunt coeli^.

qu(e sunt opera Dei.


'

Eadem igitur sunt Non ergo allqua

opera

manuum

pro membroriun

Psal.

xvm.

2,

Id. ci, 26.

DE
'

SPir.ITU

SANCTO,

Lin.

IH.

3f)3

corporalluni
potcslalis est.

qualitale

discrclio operationis, sed unilas

XXXIII. Quae aulemopera sunt manuum, eadem opcra Quoniam quia aeque scriptum est vidcLo opera digitorum tuorum, lunam et stellas ccelos tuos quas tu fundasli^ Quid hic igitur digiti minus quam
digitorum
;
:

manus fecisse produnlur; cum idem fecerint digili, qtiod manus; sicut scriptum est Quoniam delectasti nio, Dominc, in faclura tua ctin operibus nianuum tuarum
: ,

dcleclabor^.

XXXIV.
tum

Et tamen qula
:

manum

legimus Filium (scrlpfecit haec

est eiiim
:

Nonne raanus mea

omnia'?

et alibi

Ponam te in foramine petrae, et prolegam manum meam super tc. Posui manum meam sub tegumenlo

^
:

apelrae

quod ad incarnalionis mysterium spectat,

quia Integumentum corporis virlus Dei sempitcrna sujcepit


)

utique liquet

manus

et de Filio

Dei

et

de Spirilu

sanclo Scripluram locutam.

XXXV.
signaret.
se

Et rursus quiadigitum Dei Spiritum legimus%

idco appeilatos digilos aestimamus, ut Filium Spiritumcjue

Denique

ut et Filii et Spiritus sanctificatioiirm


:

habere memoraret,

:)fecerunt

ait quidam Sanctus me, etplasmaverunt me".

Manus

tufc

Psal. viir, i.
5

Lur.

XI, 20.

Id. xc!, 5.

' Isai.

lwi,

2.

<

Exod. xxxiu, 21.

^'

Job, X, 8.

Sg/f

S.

AMBROSII

CAPtT

VI.

Splritum perinde ac Patrcm et Filium arguere ; imo vcro judlcarc non posse judtces absque ipso ut Salomonis Daniclisqne judiciis quce obitcr paucis expU^
,

cantur, ostenditar ;

ncque alium Danicli aspirasse,

quam Spiritum sanctum.


XXXVI. CuR enira verborum slmilituclinem recusamus, cum eo usqne unitas
;

uhi unitatem potestatis asserimus

potestatis sit, ut et arguat Spiritus, sicut arguit Pater, et

arguit Filius

Sic

enim scriptum

est

Domine, ne
dicit

ira

tua arguas
in

me, neque
te, et

in fiirore

luo corripias me*.

Deinde
nus
:

quadragesimo nono Psalmo, sicut

Domi

Arguam

statuam ante faciem tuam peccata


:

ntua^;

ita

etiam de Spiritu sancto Filins dixit


:

Cum

autem abiero, millam Paracletum ad vos


arguet
dicio'.

et ille veniens
,

mundum

de peccalo, et de

justitia

et de ju-

XXX^ II.
giiat,
nisi

Sed quo nos perfidorum hominum deducit

amentia, ut quasi de amhiguo quod Spiritus sanctus ar-

videamur astruere

cum
?

judices ipsi non queant


illud
:

per Spiritum judicare

Denique nohile

Salomo,

nis

judicium*, quod inter duhia certantium

cum una
;

oppresso parvulo,
vellet

quem

ipsa susceperat, vindicare sibi

alienum
in

altera

proprium

fih'um

defensaret

et

Iraudem
maternis

ipsis

cogitationihus occultis, et pietatem in

visceribus

deprehendit

utique
;, 8.

per
<

Spiritus

Psal. VI, 1.

Id. xLix, 21.

Joan. xri,

3 Reg.

m.

i6.

DE SPIRITU SANCTO,
sancli nninns emicuit. -Ncque

LIB.

III.

BgS

enim lalentem conscienliam


Spiritus sancli

fccminarum
tere, sed

alia aliqua
ait

penetrasset nisi
:

machaera, de qua

Dominus
'

Non

veni

pacem mit-

mach.cram

quia non fcrro, sed Spiritu

mens
liac

interna peuetrahihs

Est enim Spiritus inlelhgen

sanctus, unicus, mulliplex, subtihs, mobihs;


:

et

infra

Omnia prospiciens^. XXXVIII. Vide Propheta quld

dicat

quia

omnia

prospicit.

Et ideo etiam Salomon prospexit, ut machae' ;

ram

illam juberet afTerri


,

quia simulato

quod dividere

veJlet infanlem

consideravit
solatio;

suleret

Fiho quam

et

quod vera matcr plus congratiam juri, non gratiae

jura praeferret. At vero iha qune matris simularet afTec-

in

tum, vincendi studio caeca, parvi duceret ejus exitium quo nesciret pietatis dispendium. Itaque vir ihe spiritalis, qui dijudicaret omnia (Spiritalis enim dijudicat omniaM naturam in afFeclihus quoesivit, quae latebat in
vocibus
:

et

pietatem interrogavit, ut proderet veritatem.

Vicit itaque
Spiritus.

mater charitatis affectu, quae fructus

est

XXXIX.

Dijudicat in Propheta, quia per Spiritum da:

tur sermo sapientiae

quomodo
largitur

ergo negatur quod ar-

guere possit Spiritus sanctus


judicii tollit

mundum
eventum

de judicio
?

qui

ambiguum,

XL. Daniel quoque nisi accepisset Dei quam potuisset deprehendere adulterium
dacium
fraudis.

Spiritura,
libidinis,

nun-

men-

Nam cum
, ;

Susanna presbyterorum conet

jurationibus appetita

inflexam populi raentem videret

contempiatione seniorum
sola inter

omnibus

destitula subsidiis,

homines
:

pudicitiae suae conscia

Deum
3

arbitrum

precaretur

Exaudivit, inquit, Dominus vocem ejus^


54.

Matlh. X

Sap.

vii

22

aS.

Reg.

iii

94.

<

Cor. II, i5.

3f,G

s.

AMRnosii
:

cum

duceretiir, ut pcrlrct

et excitavit
,

lum sanclum pueri adolescentis Itaque secundum accepti Spiritus


tia

cui

Dominus Spirinomen Daniel*.


alia

sancti graliam vacillan-

perfidorum testimonia deprehendit; neque cnim


,

nisi divinae fuit operatio potestatis

ut eos vox sua prode-

ret,

quorum

latebat affectus.

XLI.

Percipite igltur Spiritus sancli


Illa

sacrum

et cceleste
:

miraculuDi.
illa

quae malull slbi casta esse

quae nialuit innocenliae subire periculum


:

doris

qu.ne
,

cum

accusaretur, lacebat

quam populo quam pucum damnaretur,


,
:

silebat

conscientlas suae contenta judlclo

quac reveren-

tiam pudoris etiam in periculis rcservabat; ne extorsisse

petulantiam viderentur, qui


castitatem
:

extorqucre

uon potuerant

ublDomlnum

invocavlt, Splritum meruit, qui

latcntem presbyterorum consclenllam rcvelavlt.

XLII. Discant pudlcai calumniam non timere.


quae castimoniam vltoe praetulit, ncc
tullt, et
vitffi

Nam

dispendlum per-

glorlam retulit

castilatis.
^,

SIc et

Abrabam quon-

dam
tiae,

jussus adlre peregrlna

nec uxoriae periculo pudicirevocatus, et vitam

nec mortls proposltae terrore


ct

suam,
Sara

caslimonlam scrvavit uxoris. Nullum itaque Dco


:

credldisse poenitult
,

et castitas

devotlonem cumulavit

in

et devotio castltatem.

XLIII. Ac ne quis forte exisllmet, quia dicente Scriptura


B
:

Excltavit

Deus Splritum sanctum pucri adolescen,

tis',

spiritum in eo putet fulsse homlnls


;

non Spiritum

sanctum

legat In posterloribus, et invenict quia Spiri-

tum sanclum accepit Daniel, ct ideo prophelavit. Denlquo etrexeum praetullt, quia habebat gratiam spiritalcm. SIc
cnim

dlclt

Tu autem,
te est.

Danlel

potes;

quia Spirilus
dicit
:

sanctus Dei in

Et infra Scrlptura

Et

fuit

Daniel praepositus

illis;

quonlam
2.

Splrilus erat superans


Dan.
it, 21.

Dan.

XIII,

44, 45.

Gen. %\)

DE SPIRITU SANCTO,

LIB.

III.

3g7

lneo'.
sus esl
.

Sccl

cluun Moysis

SpiriUis

jadicaUuis divi-

CAPLT

VII.

Flllum ipstim nonjudicarc aut vindicare sinc Spirilu undc idem Spiritus P erbi gladius appcllatur. Sed
j

cum

vicissim

Vcrbum

dicatur Spirilus giadius

summam
XLIV.
etiaui
nisi

in ntroi]ue potentiie miitalem inde cognosci,

SiiD quid dc ccelcris

loquamur? ipsuna Dominnm

Jesuni in Spiritu non

solum judicare accepimus; sed vindicare. Ncqne enim vindicaret in Anlichristum ,

ante dcejus merllis judicaret,

qucm

(sicut legimus)

Dominus Jesus intcrficiet Spiritu oris sui '. Sed hic nou acquisita gralla cst, sed individua manetuuitas; quia
neque Chrislus
sine
sine Spiritu
,

neque Spiritus polest esse


diviuic

Chrislo.

iNon

enim

polcst

nalur.x

unitas

separari.

XLV. Et

quia in

medium

id venlt

exemplum quod
,

Dominus Jesus
ipse

interficiet Spiritu oris sui

gladius

quidam

Verbi Spiritus inlclligitur\ Deniquc et


:

in

Evangclio dlcit

Dominus Jesus Non veni pacem mittere, sed gladium ^ Venit cnim ut Spirltum daret; ideoque et in

ore ejus gladius bis acutus


ritus ergo

utique gratia

spirilalls,

Spl-

Verbi gladiusest.
ut scias inccqualltatem

XLVI. Et
lem

non

essc, sed unlta-

naturaj,

Verbum quoque

gladius est Spiritus sancti

Dan,

Ti, 5, et seqq.
5

Num.
6

xi, aS.

2 Thess.

11,

S.

Yi, 17.

MaUh.

X, 34.

Ephes.

Apoc. xix, i5.

3f)8

S.

AMBROSII

scripJum est eDim


possitis

Accipientes scutum fidei, in quo


,

omnia

tela Maligni ignita extinguere

et

galeam

salulis assumite, et
*.

gladium Spiritus, quod


Verbi
i;ladius Splrltus

est

Yerbnm
sit,

Dei

XLVII.
potentlae.

Cum

igitur

sanctus

et Spiritus sancti gladius

Verbum Dei sit;

utiquc unitas est

CAPUT

VIII.

Prcedictam unitatem eo probari, quod sicut Pater, ita

etiam Filius contrislari ac tentari


etiam Filium in dcscrlo
pente figura crucis
Spiritu directos in
esse
ligit
:
,

legitur.

ubi crecta fuit in

Tentatum wneo ser-

sed Spiritum quoque ibidem

tentatum dici ab Apostolo. Hinc Israclitas ab eodem

Terram promissam,

ipsique

unam

cum

Patre

et

Filio voluntatem ac potentiam col-

Ambrosius.

XLVIII. Qi AM unltatem
locis conslderare.

licet

etlam

allls

Scrlpturaruin

Nam cum

dicat Ezechiel ad

populum
Do:

Judaeorum

Et contristastis

me

in

omnibus

his, diclt

minus'^; Paulus novo populo


INolile conlrlstare Splrilum

in Eplstola
in

sua dicit

sanctum Dei,

quo
:

slgoati
Ipsiaii-

eslis^ oRursuscumEsaiasdicat delpsis Judaeis

tem non credlderunt, sed exacerbaverunt Spirltum sanc Davld de Deo d iclt tum Et exaccrbaverunt Altissi"
;
:

mumin
1

siccitate,

ettentaveruntDeum Incordibussuis^.

XLIX. Accipe etiam quia


Ephes.
VI, i6, 1-.
'

cum

allbi dixerit

Scriptura

Ezeih. xvi, 43.

Ephes.

iv, iio.

< Isai.

L\ui, lO.

Psal, Lxxvii, 17, iS.

DJi

SPIRITU SAXCTO, LIB.


,

III.

3()(j

tentaluQi Spiritum
et

lculalum etiam

Dcum, eadem

dicat

Chrislum essc tenlalum; liabes enim ad Corinlliios


:

Apostolum

Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt, et a serpenlibus perierunt^ Jusla viudicta, ut adversarii venena senlirent, qui non venera-

bantur auctorem.
L. Et bene

Dominus,
etsi in

asreo serpente suspenso, jussit


;

curari vulnera sauciorum^

imago enim crucis aereus

ser-

pens

est
in

nam
:

carne sua suspensus est Christus,


ipsi crucifixus

tamen
est

co et ipsecrucifixusest mundo, et

et

mundus Mihi enim, inquit, mundus crucifixus cst, ego muudo '. Crucifixus est ergo in suis mundus illeccnon verus, sed
rereus suspensus estserpens;

bris; et ideo

quia in veritale quidem corporis, sedsine veritate peccati


suscepit

Dominus speciem

peccatoris; ut per lubricum


deposltis car-

infirmitatis
nis exuviis
,

humana) simulando serpentem,

veri destrueret serpentis astuliam.

Per cru-

cem

itaque

Domini, quae

in lentationis ultione subvenit,

offensam in perfidis Trinitatis agnosco, qui medicinam


Trinitatis accipio.

LI.

Ergo cum habeas

in fibro

Moysi

quia

Dominus
et Eifii

tentatus serpentes immiserlt populo Judceorum*, necesse


est aut

unitatem in majestate divina fatearis Patrls


:

et Spiritus sancli
lica

aut certe
;

cum

Spirilum dicat Aposto-

Scriplura tentatum

designavit.

Domini nomine Splrltum utique Tentatum autem Spiritum sanclum ad HeHodle


,

braeos scribens Apostohis diclt; slc

haac dicit Splrltus sanctus


tis, nofite

si

enim habes vocem ejus

Quia

audleri-

obdurare corda vestra

sicut in irritatione se,

cundum dlem

tentalionis in deserto

ubi tentaverunt

me

npatres vestri, probaverunt et viderunt opera mea.

Qua-

draginta annls proximus fui generationi huic, et dlxi


*

Cor. X,

9.

Kuin. xxi, 5.

'

GalaU

vi, i4'

Num,

xxi, 6.

/(00

?.

AMBUCSII
^

Scmper

isti

errant cordc

ipsl

vcro non
si

cognovcrunt

vios moas, sicut juravi in ira

mea,

inlroibunt in re-

fjuicm raeam*.
LII.

Ergo secundum Apostolum lentatus


Jndajorum populum dirigebat,

est Spiritus.

Si et ipse tentalus est, et ipse utique in lerram repromissionis

sicut scriptura est

Quia adduxit eos per abyssum,

sicut ecjuura per deser-

tum

et

non laboraverunt,

et sicut

pecora per campura.


cos'. Et ipso

sDescendit Spiritus a Domino,

et direxit

lUlqne scrcnam coeleslis alimonias pluviam ministrabat,


ipsc

quotidianam messera

quam
fcrtili

lcrra

nou parturlerat,

agricola
LIII.

non severat, imbre

fcecundabat.

Nunc spectcmus singula. Requiem Judicis promiseratDcns, eam requicm Spirilus suam dicit^ Tentatum se a perfidls Deus Patcr memorat, tentatura ab iisdem sc
diclt et Spiritus
;

qua una tentalio


Trinilalis.

est, quia tenlala est a

sacrilcgis

una Divinitas

Condcainat Deus popu-

lum Jiidoeorum;

ut in tcrram Ilucnteni lac et

meP,
possit
:

lioc
ea->

est, ad resurrcclionis requiem pervenire

non
:

dcm

scnlenlia

condemnat

et Spirilus dicens

Si inlroi-

jsbunt in requiera

meam^

Lnius ergo sententia voluntatis,


est.

unius excellenlia potestatis


'

llc-br. iM,

7,

cl
5

seqq.

Isai. lxii?, ij, 14.

'

Exod,

xvi,

u.

<

Him.

XIV, 8.

Psal. xciv, 11.

DF.

S1'1U1TU

S.VNCTO,

i.ii;.

iir.

/,oi

GAPIT

IX.

Splrllum sanclum cxacerbarl conflrmalur ex Pclrl verbls; ubi u/ium et idcm^ essc Spiritum JDci, ac Spiriium

Domini cum cx
,

aliis locis, tuin e

meviorata ejusdcm

Apostoli senlentia
tur
:

inAnaniam

ac Saphiram osLcndi-

undc Spirilus sancli vcl cum Patre ac Filio conj unctioiicm vci propriam Divinitatem cvincl
,

contciiditur.

LIV. FoRTASSE tanien allquis dlceret hoc exeniplnm

non posse ad proprielatem


alio

sancti Spiritus dcrivari

nisi

'

loco ctiani Pelrus aposlolus nos


;

docuisset peccatis

nostris eliam Spirilum posse tentari

Ananiaj conjugem dictum

sic enim liabes ad Quid uliquc convenit vobis Etenim Domini tentare Spiritum Domini ' Spiritus ipse est Dei Spirilus quia unus sanctus est Spirilus, ut etiam Paulus aposlolus docuit dlcens : \ os autem in BcarnenCin estis scd in Spirilu, si tamen Spiritus L'ci ,habitat in vobis. Sl quis aulem Spiritum Chrisli non
:

.^

.^habet, hic non est cjus^ Pr<'emisit Spirilum Dci,


slalim subdidit

ct

eumdcm

esse Spiriluin Chrisli.

Et cura

dixisset dc Spiritu,

ut inielhiiercmus quia ubi Spiritus

sanctus, ibi Christusest, addidit : Si autem Chrislus in


.

vobis*.

LV. Deinde quomodohic inteUisjimus quia ubi Spirilus,


ibi et
ibi

Christus;

ila etiara alibi


git.

ostendit quia ubi Christus,

etiam Spiritus sanctus


Act.
V, 9.

Nam cum
'IjiJ.

dixisset

Num-

Rom.

vin,

9.

10.

LIX.

2G

4o'2

S.

AAIBROSII
in

cjuld

expprlmeniiim ejns qucTrilis, qul


ait
:

me

loqnitur

Chrislus'; alibi

Puto enim

et ego

Spiritum Dei

habeo^
tur
;

wlnseparabilis ergoest unitas, quia ubi autPater,


,

aut Christus
ibi

aut Spiritus, Scriptnra testificante, signaest Trinitatis.

omnis plenitudo

LVI. Sed

et ipse Petrus in eo,

quod proposulraus, exeni,

plo prasmlsit Spiritum

sanctum
:

et

postea dixit Spiritum

Domini

sic

enim habes

Anania, cur implevit Satanas

cor

tuum ad menliendum

faceres de pretio agri? Ita

et venditus in tua erat

Spirilui gancto, ut fraudem nonnc inanens tibi manebat polcslate? Quare posuisti in corde

tuo hoc scelus?

Non

es

hominibus mentitus,sed Deo.


ait
:

Et subter ad ejus uxorom

Quid utique convenit vobis


quia

tentare Spiritum Domini' ?

h\ll.

Primum

intelhgimus
dixit.
:

Spiritom

sanctum

Spirllum Domini

Deinde cum praemiserit Spiritum

sanctum,
;

et addiderlt

Non

es

hominlbus mentitus, sed


unltatem Divini,

Deo necesse
talis

est in Spirilu sanclo aut

Intelligas
:

quoniam cum

Spiritus tentatur

Deus
,

falUtur

aut

si

unitatem Divinitatis conaris excludere

secundum
credis.

Scripturae verba ipse utlque Splritum

Deum

LVIII. Si enlm et de Spiritu expressum inteUiglmus et

de Patre, in Deo utique Patre


et scientiiE

et Spiritu sanclo verllatis


;

advertimus unitatem

qnia slmihter a sancto

Spiritu,
si

sicutaDeo Patremendaciumdeprehenditur. Quod


Spiritu accipimus, cur
?

utrumque de

quod

legis, perfide,

negare conaris
Filii

Aut

igltur

unitalem Divinitalis Patris et

et Spiritus sancti,

aut Divinilatem sancti Spiritus


,

confitere.

Utrum

dixeris

in
,

Deo ulrumque

dixistl; quia

et unitas Divinitatem astrult


i

et Divinilas unitatem.

Cor.

XIII, 5,

>

Cor.

vii,

^o,

Act. v, 5-g.

DJi

SPIRITU iJANCTO,

Lllj.

III.

/^oi

^V\V\\V>V\\\ VWVWVXWW WWWwvv^WVV^AW-VVX^ W^ \V\VV\ VW W. V\\K/V". VV\V\\ VV\v\tv\\V\VVW

CAPLT
Spiritus sancti

X.

Divinilatem astrui ex Joannis


,

loco.

Hunc
possit.

quideni delctum fuisse ab hcereticis

at inani

conatw,

cum

inde facHius eorum pcrfidia convinci


liic

Utostendatur

ideni locus esse dc Spiritu,

contextus serics expendilur.

Eum

de Spiritu sancto

nasci, qui rcnascitur dc eodeni Spiritu, de quo Cliristus ipse natus ac re?iatus creditur.

Jterum ex duobus

Joannis testimoniis cotiigitur Spiritus Divinitas, ac demum quomodo Spiritus, aqua et sanguis testes dicantur
,

cxponitur.

LIX. Nec solum hoc loco evidenter sancti Spiritus


Bzozr,TOL
,

hoc

est

Deitatem Scriptura lestalur

sed ctiam
Spiritus

ipse

Dominus

dixit in

Evangeho

Quoniam Deus
Arriani
,

est*.

esse

Quem locum ita de Spiritu ut eum


;
,
I

expresse

testificaniini
:

de vestris codicibus auferatis


et

atque utinam de veslris


cibus tolleretis

non etiam de Ecclesiae codiEo enim tempore quo impia3 infidelitatis


nutantibns
,

Auxentius Mediolanensem Ecclesiam armis exercituque


occupaverat
,

vel a Valente atque Ursatio

sacerdotibus suis, incursabatur Ecclesia Sirmiensis

fal-

sum hoc,
fecistis.

et sacrilegium
est.

bus deprehensum

vestrum in Ecclesiasticis codiciEt fortasse hoc etiam in Orienle


abolere,

LX. Et
non
>

litteras

quidem

potuistis
illa

sed fidcm

potuistis auferre. Plus vos


III, C,

litura

prodebat, pkis

Joan.

26.

/,o4

s.

Avnr.osii

vos

illa

lilura daninabal;

neque cnim vos polcralis


de libro
viu-e

obll-

ncrc vcrilaleni, scd

illa lilr.ra
:

noniina veslra

radebat. Ciir auierebalur


si

non pertinebat
,

Quoniam Dcus Spirilus est, ad Spirilum ? Si enim de Deo Palre vultis

exprcssum

ergo et

Deum Patrem
vullis,

negatis,
:

qui pulatis

esse delcndum.

Ltrum

eligite
si

in

ulroque vos Tene,

laqueus vestrae impietalis


folcamini vel Patrem

astringet,

genliles vos esse

Deum
,
,

ncgando,
qua

vel Spiritum.

tur igitur vestra confessio

dclcslis

oraculum

dum
:

formidatis exemplum.

LXI. Delestis quidcm

in

pecloribus animisque vestris

caclcrum divinum non delctur oraculum, non dcletur Spi-

non dcletur Ego sum ego sum qui deleo iniquitates luas*. Denique Moyses pro populo pctcns : Dele, iniquit, me de libro tuo si non parcis huic populo^.Ncc tamcn deletus est; quia non
ritus sanctus, sed aversatur impias

menles
:

gratia

scd iniquitas

quia scriptum est

habebat iniquitatem, scd gratiam profluebat.


LXII. Yestra igitur
cstis

confessione convlcti

quod

sapienter factum non potcstis diccre, sed astutc. Aslule

enim cognovistis loci istius Tos atlcstalione convinci, nec argumcnta vcslra advcrsus id posse lestimonium convenirc. Quo enim possit alio iulellectus loci istius derivari, cuni
series leclionis tota

de Spiritu

sit ?
,

LXIII. ISicodemus quaerit de rcgcneralione


:

rcspondet

Dominus Amenj amen dico libi, nisi qiiis rcnatiis fuerit non poiest inlrolrc in regnum per aquam ct Spirlluuj
,

))Dei\))Etut ostcudcret allam generationeai secunduni

carncmcsse, aliam secundtun Splritura


, ))

addldlt

Quod
:

natum est ex carne caro cst; qula de carne natum est et quod natum est de Spiritu, ))Spiritus est quia Deus Spiritus est \ Prosequerc ergo otam seriem lectionis, ct
; '

Isai.

^Liu, 25.

Exod. xxxn, 02.

'

Joan. v, 5.

Ibid. 6

DK SPIRITU SANCTO,.
invenies

Lin.

III.

40J
pleniliuline
dixl
:

qnod Doininns impiotatem vcslram

assertionis cxcliiscrit.

Noli

inquit, mirari fjuia

Oporlet vos nasci denuo.

SpiriUis

ubi

vult spirat,
,

ct

vocem
sic cst

ejus audis

sed nescis undc vcniat


est do Spirilu*.

aul fjuo vadat;

omnis qui nalus

LXIV. Qnis
utique qui per

est qui nascitur

de Spiritu

ct qui efficitur
?

Spiritus; nisi qui renovatur Spiritu mcntis SM;e

llic cst

aquam regencratur

ct

Spirilum sanctum;

quoniam pcr lavacrum rcgeaerationis et rcnoviitionis Spiritus sancii spem vitas capimus relernne. et alibi Petrus aposlolus ait Vos aulemSpiritu sancto baptizabimini^. Quis cst autcm qtii ba])tizatur Spiritu sanclo, nisi qui renascilur per aquam et Spiritum sanc1iu]^?.Ergo de sancto Spirilu Dominusdixit : Amcn, amon dico tibi, nisi quis renatus fucrit per aquam ct Spirilum non polcst inlroire in regnum Dei. Et idco de ipso nasci nos in postenori:

bus defmivit, per


loculus. liocc

quem

renasci nos in superioribns cst


est
:

Dominica scnlenlia
cur

scriplo nitor:

non

argumento.

LXV. Quaero lamen

si

non dubilatur per Spiritum

sanctuin nos renasci, dubitetur de Spiritu sanclo nos nasci;

cum

ipse
?

renatus

Quem

Dominus Jcsus de Spiritu sanclo et natus sit ct si natum de Spiritu sancto confitemini
,

quia non

polest.is

negare': renatum autem ncg;itis'';magna


est, confiteamini
:

insipientia, ut

quod singulare Dei

quod

commune
dicitur

cst

homlnum,

denegetis. Et ideo bene vobis


:

quod Judtcis dictum cst Si terrena vobis dixi, quomodo si dixcro vobis ccelestia, et non crcditis
;

credelis*.

LXVL
nimus

Sed lamen ulrumque loctmi


,

ita

scriptum inve,

in graeco
III, 7,

ut

non per Spirituin


xi, 16,

dixerit
1,

sed de SpiM, m,
16,

Joan.

8.

Acl.

'

Mallli.

20.

Joan,

III,

12.

4oGrilu.
jr,Qri

S.

A^tBUOSlI
Atj>;v,

Deniqnc

sic

haLcl

auh,
,

)f'y"

'^'''y

^'^'^

P^ ^i?

yc-j~

4 u^JotTo; xat

ITve^paTo;

boc

CSt

Dc aqua
;

Ct Spirilu.

Ergo cum dubilari non


Spiritu,

ilebeat dc sancto scriptuin csse

Quod nalum
sit

est de Spirilu

quin Deus

et sanctus Spirilus,

non est dubium sccundum quod scrip-

est, quia Deus Spiritus est. LXVII. Alibi quoque ut hoc de sancto Spiritu scripsisse se idem Evangelista reseraret : Per aqnam, inquit, et

tum

Spiritum venit Christus Jesns, non soluni in aqua, sed


per

aquam

et sanguineni.

Et Spirilus tcslimonium dicit

quoniam

Spiritus est verilas; quia tres sunt testes, Spi:

ritus, aqua, sanguis

et hi tres

unum
:

sunt*.

LXVIII. Audi quomodo


vat,

testes

Spiritus

mentem renosacri

aqua

proficit

adlavacrum, sanguis spectatadpretium.


Alte-

Spiritus
lunlis

enim nos per adoptionem filios Dei fecit, unda nos abluit, sanguis Domini nos redemit.
,

rum

igitur invisibile

alterum visibile teslimonium sacra

mento consequimur

spiritali; qula

Spiritus lestimonium
sit

reddit spirilui nostro^ Etsi in utroque pleniludo


:

sa-

cramcnli, distinctio tamen muneris est


ost
'

ergo ubi distinctio

muneris, non
1

est utique testificationis aequalitas.

Joan.

V, 6, et

seqq.

Rom.

tiii, i6.

DE SPIRITU SANCTO,

LIR.

IH.

^OJ

CAPUT

XI.

Objlclebalur Joannis vcrba, nimlrum, Spiritus csl Deus,

ad DeumPatrern referenda

esse;

quando postea

Dcum

adorandum

in Spiritu et veritcite pra'xLicit

Christus.

Respondelnr primo voce


spiritatem significari
:

spirilus
si

deindc

interdum gratiam pcrsonam Spiriius

sancti per voces in spiritu intelligendam velint, prop-

tereaque ipsi deberi negent adomtionem, ostcnditur

argumentum wque pugnare in Filium : quem tamen cum adorandum innurncra probent exempla, hinc dc Spiritu quoque idem statuendum intcUigilur. Quid adorari prcccipitur scabcUum pedum? Hoc dcsignari Domini corpus, cujus cum auctor sit Spiritus, ipsuni sequitur adorandum esse, nec tamen proi?ide Mariam
adorandam. Non ergo abrogari Spiritus adorationem^
sed
ej us

cum Patre conj unctionem exprimi, cum Pater


adorandas
:

in Spiritu dicitur

quod simiUbus

locutio-

nibus confirmatur.

LXIX. Sed
Patre

fortasse referatur quia in posterioribus istins

ipius libri iterum

Dominus Denm Spiritum


enim habes
in

dixit,
:

sed dc
est

Deo

sensit. Sic

Evangelio

Nunc

quando
nveritate.

veri adoratores

adorabunt Palrem
tales qufcrit,

in Spiritu et

Nam

et

Paler

qni adorent eum.

Spiritus est Deus, et eos qui adorant


veritate

eum, in Spiritu ct oportet adorare*. Non solum enim hoc exem;

plo Divinitatem sancti Spiritus vultis negare


'

sed etiam in

Joan.

IV, 23, 24.

4o8
SpiriUi adoraii Dciim
derivalis.

S.

AMnRCSH
Spiritus

lanquam ad subjectionem

LXX.

Cui loco respondebo breviter, quia spirilus plcgratia spiritali


,

rumquc ponitur pro

sicut et Apostolus
noliis

dixit:Quia ipsc spiritus postulat pro


incnarrabilibus',

gcmitibus

boc

cst, gratia spiritalis; nisi fortc

gcmitiis vos sancti Spiritus audirc potuislis.

Ergo

et hic
spiri-

adoratur Deus, non


tali.

in malilia cordis,

sed in gratia

animam cnim malcvolam non inlrat sapienlia^ quia nemo polest dicere Domlnum Jcsum, nisi in Spiritu
In
))sancto.

Statimqucsubdidit

Divisioncs vero gratiarum

sunt\

LXXI. Non

igitur

hoc ad plenitudinem, nec ad por;

lionem Spirilus potcst pcrtinere

quia neque

humana
quo ado-

menscjus plenitudincm
scctiones :sed

capit,

neque

in ullas sui dividitur

donum

grali;e spiritalisinfundit, in

ratur Dcus, sicut adoratur eliam in veritalc; non enini


adorat, nisi qui veritalem Divinitatis cjus pio baurit affcctu.

Nec

uti([uc vclut personalile