You are on page 1of 550

=^^^^

im.

COLLECTIO
SELECTA

SS.

ECCLESIiE PATRUM.
LXI.

PATRES QUARTI EGCLESIAE SAECULl.


..
S,

AMBROSWS.
VIII.

'l

PROSTAT INSUPER VENALE


MOlSTiS PESSiLANf,
ApDD

VI&EMQnC

BIBLIUPOtAH

PARISIIS
AruD

BIBLIOPOLAM ,

cui :<ome.i gallicb

QCIT FODR LA FUBLTCATIOIV DES BONS LIVRES

Ruc

des Sainls-Percs

16

AQUIS SEXTllS.
Apud MASSIE et JEAN
,

Via Tuko d:cla du Ponl-Moreau,

2.

inL

r4RISI!S-E TYPOGRAPHEO BOCRGOGNE ET MAUTIiNET,


viA ?i;lgo ricTi jacod
.

Ti"

5o.

COLLECKO
S K L L C
I

SS.

ECCLESIJE PATRUM,
(^OMPr.tCTE^S

EXQUISITISSIMA OPERA
TUM DOGMATICA ET MORALIA, TUM APOLOGETICA ET ORATOHIA;
ACCliaANTIBUS

D. A. B.

CAILLAU,

OAKOXICO UOSOHABrO CE.VOMASBNSI IT

INONNULLISQUE CLEUl GALLICANl PnESIlVTEUlS.


OPIJS

REGI DICATUM,

TOMUS SEXAGESIMUS PRIMUS.

^"
PARISIIS, APUD PARENT-DESBARRES, EDITOREM,
Pluribus cxlraneoriim ordiniiiu insignibiis decoraiuiu

VIA

VUICO DICTA DK

tEiriE

4^-

M. Dccc. xxxrx.

%%

S.

AMBROSII
OPERUM
PARS
IV.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI

SERMOjNES.
DE EXCESSU FRATRIS Sll SATTRI, LIBER I. DE FIDE RESLRREGTIONIS, LIBER IL DE OBITL VALE.NTIMANI GONSOLATIO. DE OBITL THEODOSII ORATIO. SERMONES TRES REGENS EDITI A LEANDRO DE
GORRIERIS.

EXPLANATIO SYMBOLI AD INITIANDOS REGENS EDITA A MAIO.

PARS

V.

EPISTOLJE.

CLASSIS L

S.

AMBROSII
DE EXCESSU

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

FRATRIS SUl SATYRI

LIBER
I.

I.

Deduximus^, fratres dilectissimi


,

hosliam

meam,
,

hostiam incontaminatam

hostiam Deo placentem

dom-

num

1
,

et fratrem

menm

Satyrum. Memineram esse mor,

talem

nec

fefellit

opinio

sed superabundavit gratia.

Itaque nihil habeo cjuod querar, et habco in quo


gralias

Deo

agam

quia semper optavi, ut

si

qure perlurbatioac

nes vel Ecclesiam vel

memanerent,

in

me potius
,

meam

domum. Deo igitur gratias quia in hoc omnium metu cum omnia motibus sint suspecta barbaricis,
deciderent
,

communem moerorem
conversum
est,

privato dolore transegi

et in

me

quidquid timebam omnibus. Atque utisit,

nam
ris
II.

hic

consummatum
sit

ut dolor

mcus

publici dolo-

redemplio
Nihil

quidem habui

fratres charissimi
ix, p.

in

rebus

Scripti

anno ojg.

ViJe D. Guillon, lom.

SSg-^So.
I.

4
charius

s.

AMnnosii
,

huuianis lanto Iratre preliosius


:

nihil

aQiabilius

,.

uihil

sed prsestant privatis publica. Ipsius cjuoque sensi

lenliam

quis sciscilaretur
;

mallet occicli pro aHis, (juam

sibi vivere

propterea enim pro omnibus secundura car-

nem

Christus est mortuus*, ut nos non solis nobis vivere

disceremus.
III.

Accedlt ilhid quod ingratus Divinitati esse non pos-

sum

Isetandum est enim magis quod talem fratrem ha,

buerim

quam dolendum quod

IVatrem amiserim

illud
,

enim munus, hoc debitum est. Itaque perlunclus sum quandiu hcuit, commisso mihi fcenore qui deposuit pig:

mis, recepit.

INihil inlcrest

doleas restilutum. In utroque fidei

lum

est

(i bis).

An

si

utrum abjures depositum an ambiguum, vitac pericupecuniam neges, culpa est si hos,
:

iiam negcs,pietas est

cum

pecunia^ focnerator illudipos-

8it,natur;e auclor, et necessiludinis creditor fraudarinon

queat. Ilaque quanto uberior foenoris


tior sortis usura.

summa

tanto gra-

IV.

Lnde
naturae

iograll de fralre essc

quod

communis

fuit

reddidit

non possumus quia quod gratiae sin;


:

gularis est, meruit.

Quis cnim
sibi

communem

conditionem

recuset? Quis doleat

proprium pignus ereptum, cum

ad solatium uostri Filium suum unicum pro nobis Paler tradiderit ad mortem^? Quis exceplum sc pulet esse debere
a

conditione moricndi, qui non

sit

exceplus
,

con-

ditlone nascendi?

Magnum

pielalis

myslerium
;

ut

mors

corporis nec in Christo essct excepta

ac licet naturaj

tamen quam susceperat, lcgem non recusaret. Et mihi necesse est mori, illi necesse non fuit. An qui de servo dicit Si eum volo sic manere, donec

Dominus,

carnis

Dvenio
let?
1

quid ad te^?Bnon potuit ipse


vitae
tiii,

sic

manere,

si

vel-

Sed perpetuitate
Gor. V, i5,

hujus
32.

sibi pretiunf,
'

mihi sacri-

'

tlom.

Joan, x\i, tz.

DE EXCESSTJ FRATRIS
ficinm pcrdidisset.

SUI SATVfll,

LIB.

I.

Qnod igitnrmajus

est solalinm noslri,

qnam qnod sccundnm carnem


iiiori

et Christus

morluus

ost ?

Autcur cgo vehementiusfleam fratrem,


V.

cuni sciam illam

non potuisse pietatcm ? Gur solus prae caetcris fleam, quem flelis omnes? Privatum dolorem communi dolore digessi prnesertim
,

cum mcic

lacrymne nihil prosint


,

vcslr.e

aulem lacryniac
,

fidem astruant

consohilioncm aflerant. Flclis divilcs


divitias

cl flendo prohalis nihil opitulari reposilas

ad sa,

lulem;
senes,

cum
quod

pecuniac pretio mors differri non qucal

et

pari iisu divilcm,


in

inopcmque dies suprcmus eripiat. Flelis hoc liberorum sortcm pavetis; et ideo qnia
inslituilc liberos

vitam corporis producere uon potestis,


,

non ad usum corporis scd ad virtutis oflicium. Fletis ct juvenes quod iialurnB finis non sit malurilas scnectulis. Fleverunt ct pauperes, et quod mullo est preliosius mul,
,

toque uberius, lacrymis suis cjus delicta iaverunt.


8unt lacrymac rcdemptrices
lis
,

Illac

illi

gemitus qui dolorcm morIlaque licet privatum fu;

abscondunt

ille

dolor qui perpetuai uberlatc kclitiaB

vcteris

sensum

doloris obducal.
est publicus

nus

fletus

tamen
,

ct ideo
est

non polest

flctus

esse diuturnus
cratus.

qui

universorum

aflectibus conse-

VI.

Nam
lui,

quid

te

mi

frater

amanlissime
?

fleam

qui

mihi

sic

crepins es, ut esscs


sed commutavi
;
:

omnium

Non enim
,

perdidl

usum
nebis.

ante corpore inseparabilis,


at
,

nunc

individuus aflectu

manes enim mecum Et quidem cum vivcres nobiscum


,

scmper ma-

palria cripuit mihi


lulisti
:

nec ipse mihi

nunquam le unquam palriam prae-

ct nunc alteram praestitisli; ccepi cnim jam litc non esse percgrinus ubi raelior mci prrlio est. rsunquam enim totus in me fui sed in altero noslri pars major amborum uterque aulem eramus in Chrislo,:in quo ct summa
,

6
universiialis
,

S.

AMBROSII
cst.

el porllo

siugulonim

Ilic

mihi tnmuliis

genitall solo gratior, in

fruclus cst

in is!o

quo non naturae, sed gratiae meac cnlm corporc qiiod nunc cxanimnm
,

jacet, priestanlior vitic meac funclio; quia in hoc


,

quoquc

quod gero corpore ubi rlor tui porllo. VII. Atque utinani ul mcmorite, ut graliae; ita etiam spirare posvitas tuac hoc quidquid est, quod spiramus semus dlmldiumque meorum decideret temporum, qnod ad tuornm proficeret usum Par enim erat ut quibus indivisnm semper fult patrlmonium facultalnm non esset
,

vitffi

tempus divisum

vel certc

qui indislincta semper


distincta

habuimus vivendi consortla, non haberemus


riendi.
YIII.

mo-

vertar? Bos

Nunc vero frater, quo progrediar, quove conbovem rcquirit, seque nnn tolnm putat, et frequenti mugitu pium lestatur amorem si forte defece,
,

rit

cum quo ducere

collo aratra consuevit

et

ego

lo,

frater,

non rcquiram? Aut possum unquam oblivisci lui cum quo vitae hujus semper aratra suslinui ? Labore infenon tam mea virtntc hablrior, sed amore conjunctior
:
,

lis

quam
:

lua patientla tolerabllls; qui pio

semper
:

soUIcI-

tus aflTectu latus


frater

meum

tuo latere sepiebas


:

charitate, ut
:

cura

ut pater

solllcltudlne

ut senior

reve-

rentla

ut junior. Ita in unius necessitudinis gradu coni-

pluriam mihi necessitudinum officia impendebas ; ut in te non unum sed plures amissosrequiram, in quo uno igno,

r:ila

adulalio,

expressa est pietas.


,

quoJ simulalioneadderes
deres
,

qui tolum pietale

Neque enim habebas comprehengratiae


,

ul nec incrementa receperls, nec vicem expectarls.

IX. Sed quo


moerori

immemor

officii

memor

dlco dolore progrcdior? Revocat Aposlolus


frenos

et

immotanquam
,
:

inducit, dicens, sicut nuper audislis


,

Noluuius vos ignorare

fratres

de dormientibus; ut

Dli

EXCESSU FRATRIS SUI SATYRI, LIB.


,

I.

non

trisles silis

sicut et Cc-cteri qni

Dale veniam,

fralres charissinii.

spem non habent'. Neque enim omnespos

sumnsdicere: Imitatoresmeiestole.sicutetegoChrisli^;
sed ad imitandum
possitis imitari.
si

auctorem

quaeritis

habetis
,

quem

Non omnes ad doccndum


!

idonei

utinam

oranes ad discendum habiles

X. At non gravem lacrymis contraximus culpam :non


omnis
infidelitatis aut infirmitatis est flelus. Alius est na:

turae dolor, alia est tristitia difiidentiae


fert desiderare,

et

quod habueris

et lugere

plurimum requod amiseris.


lacrymas
,

Non
suas.

solus dolor lacrymas habet

habet et

laetitia

Et pietas fletum excitat

et oratio
,

stratum ng;it

ct

precatio, juxta prophelicum dictum

leclulum lavat*.

Feccruntet fletum
tur.
loris.

magnum

sui

cumPatriarchae sepeliren,

Lacrymae ergo
*.

pietatis indices

non
ego
,

illices

sunt do-

Lacrymavi ergo,

fateor, etiam
,

sed lacrymavit
ille

et

Dominus

IUe alienum

ego fratrem

in
,

uno

la-

crymavit omnes, ego in omnibus lacrymabo

te

frater.

XI. Ille nostro, non suo lacrymavit afiectu; neque enim Divinitas lacrymas habet sed lacrymavit eo quo tristis fuit^ lacrymavit eo quo cruciflxus est, quo mor:
,
:

tuus

quo sepultus
et

est

lacrymavit
,

in

nobis insinuavit Propheta

dicens
,

eo, de quo hodie Mater Sion dicet


:

Homo

homo Altissimus*. Eo
,

factus est in ea

et ipse fundavit

eam

lacrymavit

quo matrem Sion

dixit

genitus in Judtca

susceptus ex Virgine.

Matrem aulcm
sedhumana;
Filins

secundum Divinitatem habere non


quia

potuit, quia auclorcst

matris. IUe factusestnondivinageneratione,

homo

factus est,

XII. Sic et alibi

Deus natus est. habes :Puer natus

est nobis
aetatis
,

datus est nobis \In puero enim


' '

nomen
i

in Filio
xt, 35.

1 5

Thess.

IV. 12.

Mallh. XXVI, 38.

Cor.

iv.

16.

'

Psal. yi, 7.

<

Joaa.

Psal.

lxxxvi, 5.

Isai. ix, 6.

plenitudo Dlvinilalis csl. Facliisexnialre

nalnsexPalre;
,

idem lanien

el

natns esl et dalns

non diversnm
et

sed

iiunm pules. Dnus enim Dei Filius


orlus ex Virgine
,

natns ex Patre,et

dislanli ordine

sed in

nnnm

concur:

rcnlc nomine, sicnt et prpescns lectio docet, quia

Et

homo faclns est in ea, el ipse iinidavit cam Allissimns* , bomo uliqne corpore, Allissimus potestate. Et si Deus et
in

liomo diversitalenaluroe, idem tamen non alter


Aliiid ergo specialenatnraesnne, alind

ntroque.

commune nobiscum:

sed in utroqne unus


XIII.
et

ct

ntroque perfectus.
est, quia et

Non igiturmirandum
fccil

DomJnum cnm

Christnm

Dcus. Fecit ergo Jesum, eumutique qui


accepit
:

ox corporc

nomen

fecit

enm

de quo etiam patriar:

cha scribit David

Maler Sion dicet

llomo,

et

homo

factns est in ea,

Ilomo autem faclus


:

dissimilis ntiqueest
a

non Divinitate, sed corpore


cxceptus in munere
:

nec discrelus

Patre, sed
se-

manens

in consortio poleslalis,

grcgatus in mystcrio passionis.

XIV. Plura
Trliiiialis

loci

hnjus traclatus cxposcit, quibus pos,

simus oslendere auclorilatem Patris


totius

proprietatem

Filii
,

nnitatcm
;

sed consolandi hodie


a

non
Sed
aflec-

Iraclandi partes recepi

quanquam abducere
sit

mcerore

animum

intcntione Iractandi consolalionis

nsus.

lemperandus mihi magis mceror, quara alienandus


lus; at mulceantur magis desideria
libet
,

quam

sopiantur.

Non
sit

enim abire

a fratrc

longius

et

occupatione subduci;

cum

velut comilandi ejus gratia hic sermo susceptus


:

ul diutius sensu prosequar proficiscentcm

et

quem

ocnlis

tcnco

menle comjjleclar.
libet
,

In

illo

enim lolam oculorum


officiis
;

aciom figere
rari
,

cum

illo lolis

animorum

immostn-

ilhim toto blanditiarnm ambirc obscquio


,

dum

pet animus
'

nec amissnm credo, quem adhuc cernoprae-

I';ol. I.XXXV1, 5.

DE F.XCKSSr FR.VTRIS

SUI
,

SATYni, LIB.

I.

f)

senlem
rccjulro
,

nec morliumi pulo


quibus cgo
vilae mCcTC

cujus adhuc

ollicia

usum

et spirondi

non omne mu-

nus addixeram.

XV. Quid enim rcferam


Ego
te, fraler,
;

tanlte
,

gratioe

lanlo labori?

haeredem feceram

tu
,

te supcrslilem oplabam Ego pro muneribus luis, ut compensarem benenuuc et vola perdidi, sed lamen ficia vola refcrebam mei successor haetiia benericia non amisi. Quid agam

quisti

ego

mc haeredem reHtu me supcrstilem

dimisisli.
,

roilis? (jnid

agam

mcae

viltTB

supersles

qnid agam exsors

liujus, qtiod capio, lumlnis.'' qnas grates, qnae

muncra

re-

feram

libi ?

Nihil a
tui
,

me

praelcr

lacrymas habes. Aut forlasse

securus merili

quas sohis superstites habeo lacrymas,


eliam
,

non
tibi

requiris.
:

Ijnbas

cum adhuc vivercs flere prohimoerorcmque magis noslrum quam tuam morlem
,

^am

esse lestabaris dolori.


,

Prohibent uUerius prodire

la-

crymae

fletusque revocant. Prohibet eliam tui gratia; ne

diim nostra deflemus, de tuis merilisdesperare videamur.

XVI. At
acerbitalem

cerle nobis lu etiam moeroris istius minuis


:

non habeo quod timeam, qui timebam

tibi;

non habeo quod mihi jam mundus


impar
luijus
officiis
libi

eripiat. Etsi sancta su-

persit soror, iulegrllate venerabiHs, requahs inoribus,


;

non

tamen ambo plus tlmebamus,

in tevitae
te vi-

jucundilalem repositam putabamus. Propter


,

vcre delectabat

propter te mori non pigebat


,

te

enim

ambo

superstitem precabamur

tibi

nos supervivere non


,

juvabat.

Quando non cohorruit animus

cum metus humens


erat cegri-

jiismodi titiUaret?

Quomodo

consternata

tndinis tuae nuntio?

Putabamus rcddilum, enim volis apud sanctum martyrem Laurentium impetralum esse nunc cognosci^
a3

XMI.

miser;c opinioni

quem videmus

dilalum

tuis

mus commeatum

(2).

Atque utinam non sohim commea-

10

S,

AMBROSII
vit.Te

lum

sed cliam proliximi

Ifmpiis rogasses

Potnisli

annos plin imos impetrare vivendi, qui potuisti commea-

tum impetrare
celerne
solatia

veniendi.
gratias ago

Et qnidcm
,

libi

omnipolens

Dens

qnod

vel liacc nobis


IValris

suprema

non negasti, quod amanlissimi

ex Siculis

Africanisve regionibus exoptatum nobis redilum contulisti;


ita

enim mature, postquam

venit, ereplus esl; quasipropfratres rediret.

ter

hoc solnm viderelur esse dilalus, ut ad

XVIII. Habeo planc pignus


peregrinatio
reliquias
:

menm, qnod
:

nulla milii

jam

possit avellcre
,

habeo quas compleclar,


,

habeo tnmnlnm
,

qnem corpore tegam habeo


;

sepulcruin

super quod jaceam


esse
,

et

commendabiliorem

Deo futnrum
quoque tnam
esses
,

me credam quod
Ltinam
sic

snpra sancli corporis

ossa requiescam.

poluisscm adversus morlcm


exeun-

meum

corpus objicere! Si gladiis petilns

me

pro

te potius

suffigendum dedissem

si

tem potuissem revocare animam,


lissem.

meam

potius oblu-

XIX.
nihil

Nihil

mihi profnit ullimos hausisse anhelilus


morienti
(5)
, ;

flatus

in os inspirasse

pulabam enim
ant

quod

aut

tuam morlem

ipse

susclperem

meamvitam

in te ipse transfunderem. Oinfelicia illa,

sedtamen dulcla

suprema osculorum pignora


nuit

amplexus miseri, inler


sed jam perdideram

qnos exanimum corpns obrignlt, halitns supremus eva!

Stringcbam quidem brachia


;

quem tenebam
ille

et

exlremr.m spirltnm ore relegebam,nt

con}orlium mortis hanrlrem. Sed nescio

mihi halilus faclns est

morte redolcbat.
ritu

qnomodo vitalis majorem gratiam in ipsa Atque utinam si tnam nequivi meo spi,

et

vitam producere, vel nltimi anhelltus

tui
tui

vigor trans-

fundi poluisset in

meam mentem

etillam

anlmi puri^
!

lalem atque innocentlam uosler spirasset afleclus

Ilanc

mihi hjeredltatem, frater charissime, reliquisses, quaenon

DE EXCF.SSU FRATRIS

SUI

SATVRr, LIB.

I.

11

lacrymabili dolQre perctileret affectiim, sed memorabili


gratia

XX. Qnid
serim
tu
,

commendarct hoerodem. igitur niinc agam

cum omncs

vitoe

istins

snavilates, cuncta solatia, cnncta deniqun

ornamenta ami:

? Tu enim mihi unus eras domi solalio, foris decori inquam in consiliis arbiter, curae particeps, depre, :

cator sollicitudinis, depulsor moeroris


tor

tu

meorum
:

asser-

aclunm , cogitalionumqne defcnsor tu postremo unus in quo domcstica solliciludo resideret, publica
,

cura requiesceret. Teslor sanctam animam tuam


fabricis Ecclesiae id srepe

me
:

in

veritum esse (4)


,

ne displice-

ila rem tibi. Denique ubi rediisti objurgasti moram domi forisque eruditor quidam et arbiter sacerdotis, ut domestica cogitare non sineres publica cnrare senseres. At non verear ne videar arroganter dlcere haec enim
,

laudis tuae portio est


nasli fratris

quia sine offensione ulla et gnberet

domnm

commendasti sacerdolium.

XXI.
in ipsa

Sentio cqnidem

quod repelendis

olllciis
:

tuis

recensendisqne virtullbus afficiatnr animus

sed tamen

mei affectione requlesco

atque hae mlhi recorda-

tiones etsi

dolorem renovant, tamen afferunt voluptatem.

An

cgo possum aut non cogitare de te, aut

unquam

sinc

lacrymls cogllare? Et potero

non meminisse fratrls, aiit slne lacrymablli quadam meminisse quod non gratla? Qnid enlm mlhi unquam jucundum aut essel ex te profectum ? Qnid, inquam mihi sine le tibi unquam slne me voluplali fuit? Quis non usus nobls,

unquam

aut tanli

prope vlsus ipse, somnusque communis ? Quae discrela unquam vohintas ? Quod non commune vestigium ? fere ut cum gradum tollerem vel tu meum, vel ego tnum
et
,

corpus vlderemur attollere.

XXII. Quod

si

quando

sine altero

prodeundum

fuit,

inteclum latus putares, affectum vultum cerneres, moes-

:,

12

S.

AMBTIOSII
:

lum animnm
solilus

juclicares
:

non assuela

gralia

non vigor

pr.Tnilebat

suspccla omnihus solitudo

metum

alicujus .Tgritudinis aflerebat. Ila

novum

videbatur omni-

bus nos
tus

dividi
,

Ego cerle
quasi

fraternae impatiens et

non oblicervicc

abscntiac
,

praesentem rcflexa

soepius

cjunerebam

ct

coram

alloqui alque aspicere videbarmibi

sed lanquam suspeuso coUo

jngum
quod

ubi speratis excide-

ram, trahere me putabam


liberet.

difficilis
,

progredi, verecundus
sine tc procedere

videri, et redire properans

non non
,

XXIII. At vero ubi ambobus prodeundum


jdura in itinere vestigia
,

fuit

quam

verba

nec incessus
,

quam sermo
quondi gralia
debat.
licllos

crebrior
;

nec ambulandi cura

sed collo-

uterque enim nostrum ex alterius ore penaspectu logere iter


,

Non

inlento

sed

muluo

sol,

experiri sermoncs

haurire oculorum

gratiam

spirare fraternoe imaginis voluptales.


tacllus
tali
!

Quam

virtutes tuas

mecum ipse mlrabar quam plaudebam mihi, quod me Dominus fratre donaverat, tam pudico tam eflicaci, tam innocenti, lam simplici, ut cum tuam innocentlam cogltarem eflicaciam desperarem cum eflica*
,

ciam cernerem, innocentiam non pularem


niira

Sed ulrumque

quadam virlute jungebas. XXIV. Denique ea quae ambo nequivcramus conclu,

dcrc, solus implesti. Plaudebat sibi, ut odio

Prosper

quod
lerat
,

sacerdotii

mei occasione redditurum se, quae abslu:

non pulabat
est

sed vehementiorem tuam unius


,

efli,

caciam expertus

quam duorum.
tuae
,

Itaque solvit omnia


:

ncc moderatioui ingratus


cl modestiae gralus,
illa quffisisti?

nec illudens pudori


eflicacia;.

sed

nec insolcns

Sed

cui, frater,

Nos enim idem volebamus laborum tuorum


erat. Peregisti

rsse

prjcmium, quod documentum

omnia,

ct ubi perfunctus

omnibus

revertisti, tu solus nobis, qui

, :

Uli

EXGliSSU IRATRIS SUI SATYftl,


,

Llli.

1.

l3

oiniiihus es priclcrendiis
luleris, ut
cite

cripeiis

qiiasi

idco inortem dis-

consuminares ncc

pietalis oflicium,

palmam

ellica-

reportares.
ipsi

XXV. Quani
dividebant
!

nos, frater charissime

SKCuli

hujus dclectahaut honores,

quod nos
,

nobis invicem
fuit

Quos ideo adepti sumus


vilis
,

non quia

eorum
ohilu

expeclenda perceplio, sed ne

dissimulatio viderelur.

Aut

fortasse ideo sunt tributi

ut quia

immaturo
,

tui

noslraj futurus

eras voluptatis occasus

sine nobis

jam

vivere disceremus.

XXVI. Et quidcm

prnesagae mentis

agnoscoformidinem,
le
,

dum

repeto sccpe

quoe scripserim.

Revocaham

fratcr

ne ipsc Africam peleres, ac potius aliquem destinares.

Timebam
explicuisli

te

commiltere
incesscrat
et

viae, flucllhus
:

credere, et solilo

metusmajor
,

animum
,

sed et peregrinationem

rem

ordinasti
te

et veteri et sentinoso,ut
credidisti.

audio

navigio

ilerum

fluctihus

Namque

cum

celeritalem aucuparis, cautelam praetermisisti, a^ilui.

dus nostrae gratiae, dissimulans periculi

XXVII.
curricula
!

O
Ex

fallax Ia3tilia! o incerta

humanarum rcrum

Africa redditum

ex mari restitutum, cx

naufragio servalum, putabamus jam nobis non ])0sseeripi

sed graviora naufragia in lerris posili sustinemus;

nam

quem non potuerunt


esse naufragio.

naufragia maris ad

mortem dedu-

mors coepit nobls Quid enim supcrest suavitatis, quibus tam praedulce decus, tam clarum iu his mundi tenebris lumen extinctum est in quo non nostra3 solum familiae, sed locere, strenuis natatibus evitala, ejus
:

tius patriic

dccus occidit

?
,

XXVIII. Ilaheo sane vobis


gancta
,

fratres dilectlssimi

plcLs

maximam gratiam quod non alium dolorcm meum, quam vestrum putatis qaod vohis accidissc hanc
, ,

nostri

crcditis

soliludinem

quod flelum

totius

civiia-

l4
tis,

S.

AMBROSII

telalum ouinlum, ordinum omniimi vola, nova quadolor,

dam pictale defertls. Non enim misericordiaiprivatac sed quodam publicce ofilcium et munu cst gratiae
, ,
,

aut

si

qua vos mei tangit misericordia quod talem fratrem amiserim habeo tructum uberem habeo veslri pignus afTectus. Mallem fralrem viventcm; scd tamen publlcum offi-

cium
tur

in

secundis rebus jucundius est, in advcrsis gralius.

XXIX. Ncque
officii.

vero mihi mediocre merltum tanti videostiose vel in Aclibus

Neque enim
,

Apostolorum,
,

Thabita mortua*

flentes

vidunc

describuntur

vel

in

Evangeho mota lacrymis

viduEe prosequens turba funus

adolescentis Inducitur\ cui resurrectio debebatur; illam

tamen Thabitam viduai hunc tota civltas flevit. Non ergo dubium est vestris lacrymis Apostolorum patrocinium comparari non inquam , dubium est Chrislum miseri,
: ,

cordia
tetlgit

motum, cum

vos flentes videret. Etsi nunc

non
:

loculum, suscepit tamen commendatum spiritum

ct si

non

appellavit corporls

voce defunctum

divinaj
,

lamen
non

potestatis auctoritate a

cruclatlbus morlis

et a
:

nequitiae spiritalls Incursionibus ejus anlmaui hbcravit


si

et

resedit in loculo, qui erat


:

mortuus; tamen requicesl nobis;

vit in

Cbristo

et si

non locutus
:

tamen ea qna;

supra nos sunt, cernit


so videre laetatur.

et

qme
:

potiora sunt nobis,


in

jam

Per ea enim quag

Evangelio legimus,

quse futura sunt inlclligimus

et prasseutium species indi-

cium

est

futurorum.

XXX. Non

opus

fuit

ei

resurreclio temporalis
in

cui

neterna debetur.

Quid enim

hanc mlscram

et

a^rum-

rediret,

nosisslmam recideret labcm, atque in hanc flcbilem vitam quem raplum magis esse ex lam immincntibus

malis, urgenlibusquc periculls gaudere debemus? Namsi pacato sa;culo, beUIsque cessantibus, raptum Enoch nemo
Act. i\
,

3g.

Luc.

tii,

2.

DE EXCESSU FRATRIS
dellevit'
,

SUI SATYRI,
,

LIB.

I.

10
Scrip;

sed mogls Propheta laudavlt


:

sicut

de

illo

lura dixit

Raptus

est

ne malitia mutaret cor ejus"


est
,

quanto magls nunc jure dicendum

cum ad

saeculi

lubricum
excidia

vitae

accedat ambiguum. Raplusest, ne in


:

ma-

nus Incideret Barbarorum


,

raptus esf, nc totius orbis


,

mundi finem

propinquorum funera
est

civium

raortes, ne

postremo sanctarum virginum atque vidua,

rum

quod omni morte acerbius


vero te, frater,

colluvionem

vi-

deret.

XXXI. Ego
ereptus

cum

vitae tuae flore,

tum

mortis ccmmoditate beatum arbitror.


es, sed
periculis
:

Non enim

nobis

non vitam
si

amisisti, sed in-

gruenlium acerbitalum formidine

caruisti.

Nam

qua eras

sanctae mentis misericordia in tuos,

nunc urgeri Italiam

lam propinquo hoste cognosceres, qiiantum iogemisceres, quam doleres in Alpium vallo summam nostrae salutis consistere,

lignorumque concaedibus construi

murum pudoris
,

Qua

afflictione racEreres

tam tenui discrimine tuos ab


qui nec

hoste distineri, ab hoste impuro alque crudeli


pudicitioe parceret
,

nec

saluli

XXXII. Quonam, inquam,

h.TC

modo

ferres, qua; nos

perpeti, et fortasse (quodgravius est) spectare cogemur,

rapi virgines, et avulsos a complexu parenlura parvulos


liberos supra tela jactari, incestari sacrata

Deo corpora

et senilem vidua^ raaturioris uterura in usus desuetos one-

rura redire, non pignorum


ista

Quonam, inquam
tui

modo

tolerares

qui etiara ultimo spiritu

jam

fortassis

oblitus, et

sione

adhuc nostri non imraemor, de cavenda incurBarbarorum nos sapius admonebas, commemorans

non

frustra te dixisse fugiendum. Fortasse ideo


:

quod nos
taraen
fir-

deslitui tua raorte cernebas

quod non

infirmitate animi,
,

sed pietate faciebas; et


'

si

infirraus pro nobis

Gen.

V, 24.

Sap.

iv, 11.

l6

S.

AMBROSII

mus llbi. Qui cnra a viro nobili rcvocareris Syuiniacho quod ardere bello Ilalia dicerelur quod in luo parenle periculum lenderes quod in hoslem incurrcres responne noslro distl hanc ipsam tibi causam csse veniendi ut cousortem te IValerni dlscriminis deesses periculo
,
,

exhiberes.

in

XXXIII. Felix igilur tam opporluno obilu,quia non est hunc servatus dolorem '. Certe felicior quam sancla so,

ror, quae tuo solatio deslilula

de suo pudore sollicila duobus nuperbeata geruianis, nnnc ex duobus fratribus arumnosa, neque allcrum sequi potcst ncque allcrum
,
,

derelinquere
lui

cui tumulus hospitium tuus, et corporis

divcrsorium

sepulcrum est domus. Atque ulinam vel hoc tutuui Cibus in lletibus, potus in lacrymis; cibum
!

etenini dedisli nobis

panem lacrymarum
,

et

potum

dedisli

nobis in lacrymis in meusura

aut

forlasse

ullra

mcn-

suram".

XXXIV. Nam
avellat?

quid de rae loquar, cui neque mori


:

li-

cet, ne sororera relinquam

neque vivere

libet,

nc a

te

Quid enim mihi sine te potest esse jucundum, in quo omnis semper fuit nostra jucunditas? aut quid diutius in

hac vita degere juvat, atque

in terris

morari

in

quibus tandiu jucunde viximus, quandiu simul viximus.


Etsi csset

quod hic delectare nos posset, sinc le delcclaro non possetiet si quando vokiisscmus impensc vilam producere, jam tamen sinc te cssenollemus. XXXV. llxc intolerabilia. Quid enim tolerabile sine
tetanto

vitoe

comite,tantoIaborumraeorum, oiriciorumque
Nanniti--, imitatio est

Uic apcrla, ut advcrlit

inijuscc loci Virgiliani;

.iincid.

M, i58

el

i5y.

Tuqiic, o fnncli-sinia conjiix


Fclix inorlc lua, nnnie
iii

lunic servatii doiorcni

Pial.

L\M\,

G.

DE JiXCESSU

1-HATlllS

SUI SATVHI,

LIL'.

I.

I7

consorle? Cujus cgo casum quo essel lolerabilfor, nec


pracuiedilari potui; ila pavebat aniuuis de
illo talc
,

aliquid

cogitare

non quo condilioncm ignorarem

sed quidani

votorum usus sensuni communis


ut de
illo nisi

fragililatis

obduxcrat

secunda omnia cogltare nescirem.


gravi

XXXYI. Denique proxime cum


quod non
tuis

quodam

alque

ulinam supremo urgerer occasu; hoc solum dolebam,


ipse assideres lectulo,
,

ac volivum mihi cuni

sancta sororc partilus ollicium

morientis oculos

digitiiJ

clauderes (G). Quid oplaveram? Quid rependo?QuaB

vola deficiunt? QucC ministeria succcdunt? Aliud pracpara-

bam,
luistis

aliud exhibere compellor,

non jam

ipse ministerium

funeris, sed minister.

dura oculorum lumina, quae poI

fralrem videre morientem


clausistis oculos, in

immites

et

asperac
I

manus, quae

quibus plus videbam

durior cervix, quac fam lugubre onus, consolabili licct


obsequio, gestare potuisti (7) XXXVII. HcXC lu, frater, mihi justius exhiberes. Ha.'c
I

ego

a te

expectabam, haec ego


vitte

officia

desiderabam. iNunc
sine te solatium ca-

vero ipse meoc

superstes,

quod

piam, qui solus mcerentem solari solebas, excitare hcliliam, mcesiitudinem propulsare?
fraler, aspicio,

Qualem

te

Dunc cgo,

jam nulla mihi verba referentem, jam nulla ofTerentem oscula ? Quanquam ita muluus semper utriquc
nOotrum insedcrit amor, ut intcriore potius foveretiir alTectu, quam forensi blanditia divulgaretur ; ncque enim
aliorum quaercbanuis testimonium, qui tantam nostri gratiam tenebamus. Ita
virilis sc

utriquenostrum germanitatis

fiuccus infuderat, ut

nou

blanditiis probare

conscia mente pictatis interno amore contenti

amorem, scd fucum


,

blanditiarum uon rcqulrere videremur, quos et ipsa in

umorcm mutuum imago formaret;


LX.

uescio cnim qua cx2

l8

S.

AMBROSIl

pressione raenlis, qna corporis similitudine aller in altero

videbamnr.

XXXVIII. Quis
A'crant, se a nie

tc aspexit, qui

non

mc visum
le prius

putaret?

Quolies aliquoi salulavi, qui quoniam

consalulalibi

jam dicercnt salulatos? Quanti


?
,

dixc-

runt aliquid, qui se mihi dixisse memorarent


hinc gaudia
,

Quae mihi

quanta IVequenter oborla

loelitia

quod eos

crrare in nobis cernerem?

Quam

gratus error*,

quam

ju-

cunda prolapslo , quam religiosa fallacia, quam suavis calumnia Nequs enim de tuis erat aliquid aut factis aut
!

sermonibus, quod timercm, qui mihi tua Iretabar

ascribi.

XXXIX. Tamen
et

si

vehemenlius contenderent, quod se

niihi aliquid intimasse

gaudens

Yidete ne

memorarent, respondebam ridens IVatri dixeritis. Mam cum omnia

nobis essent nostra communia, individuus spirilus, indi-

viduus affectus
:

solum tamen commune non erat secretum amicorum non quo conferendi periculum vereremur, sed
;

tcncndi servaremus fidem. Sane


esset, erat

si

consilio

pendenda

res

semper commune consilium, nec semper commune secretum. Nam etsi amici ita alleri noslrum dicerent, ut dicta sua ad alterum perveuirent; lamen scio

plcrumque

ita

fidem secreli esse servatam

nt nec fratri

commitleretur. Erat enim fidele indicium, etextraneo non


esse proditum,

quod non
tantis

esset

cum
,

fratre collatum.

XL. Ilis quemdam,

igitur

ac talibus

bonis in

excessum

fateor, mentis elatus

superstitem

me

timere

desieram, quod illum vita crederem digniorem:et ideo


excepi plagam,
tanti
'

quam

ferre

non possum; tolerabilioraenim

doloris

praemedilata,
,

quam

inexplorata vulnera.
parle a Virj^ilio muliio

5um[)Uim

t hoc quoque inquil Kannius, esl Maeid. x, Sgi el Sga.


:

aliqua ex

Daucia, Larjde, Tymlierque, similiima proles,


Indiscrela suis, gralusque parentibus error.

DE EXCESSU KRATUIS

Sri SATYRr,

LII5.

I.

1 f)

Quls jam mcestum solabitur? Qnis alllicfum lovabit?

Cum

quo parlicipabo curas? Qnis


bit

me

ab

islius

mundi

vinclica-

usura?

Tu enim
si

auclor ncgotiorum, censor servulo-

rum,

arbitcr fralrum,

non

litis,

sed pielatis arbiter.

XLI.

Nam

quando

aliquid

cnm

sancta sorore milii

conferendum

fuit,

utra melior viderelur sentenlia, te julaederes os, atque utrique

dicem sumebamus, qui nullius


salisfacere gestiens, et

scndi

modum
tibi

ut et

amandi aflcctum lcncbas, et cenutrumque gratum dimlttercs, ct


si

utriusque

gratiam vindicares. Aut

ipse aliquid diy!

ceptandum
felle

deferres, ((uam grata conlenlio tua

quam

sine

ipsa indignalio!

quam

servulis ipsis coercitio

non

amara;

cum

te fratribus

magis deferre,

quam cx

afiectu

disceres vindicare! Nobis

enim

professio repressit studia

coercendi; imo

tu, frater,

ab omni nos abducebas coerci-

lionis affeclu, vindicare pollicens, et lenire desiderans.

XLII. Non mediocris igitur prudentice teslimonium,


quac ita a sapienllbus

Dcum

scire, et

nerari, illam

definitur. Bonorum primum esse verum illud atque divinum pia mente veamabilem et concupiscendara iTternaB puldiligere.

chrltudinem veritatistota mentis charitate

Secun-

dum

autem,

in

proximos

a divino illo fonle


:

atque coelesli

natune derivare pielatem

nostris hausere de legibus.

quod etlam mundi sapientes Neque enim derivare ista in


de
coelesti
illo

hominum

disciplinas,

nisi

divinae

legis

fonte potuissent.

XLIII. Quld Igitur observanllam ejus erga Del cultum

praedicem? Qui prlusquam perfectioribus esset


mysterlls, in naufragio constilutus,

inltiatus

cum

ea qua veheretur,

navls scopuloso

illisa

vado, et urgentlbus hinc atque inde

fluctlbus solveretur,

non mortem metuens, sed ne vacuus

mysterii exlret e vita; quos initiatos esse cognoverat, ab


his

divinum

Illud fidelium

sacramentum poposclt non


:

ut

2.

20

8*

AMBRCSil

cuiiosos oculos inrerrct arcanis, sed ul fidei suas consc-

querplur auxilium. Elcnim

ligari

lecit in orario

(8), et

orarium involvit

collo, alque ila se dcjecit in

mare, non

requirens de naviscompage rcsolutaui laLulam, cui super-

nalans juvaretur, quoniam Itaque his se tectum alque


auxilia

fidel

solius

arma

qua^sierat.

munitum

satis

credens, alia

non desideravit. XLIV. Slmul fortitudinem


forlis

ejus spectarc licct, qui fa-

tiscenle rcmigio,

sed quasi

non quasi naufragus labulam sumpserit, ex sc ipso adminiculum suic virtutis asfefellit

sumpserit :nec deseruit spes, ncc

opinio.

Dcniquo
slationis

primus servatus ex undis,


evectus, praesulem

et in

porlum terrcnx

suum,

cui se crediderat, rccognovit:

slalimque ubi etiam cceleros servulos suos vel ipse liberavit, vel libcralos

comperit, negligcns facuUatum


;

nec

amissa desiderans

Dei Ecclesiam rcquisivit; ut ageret

gratias liberatus, et mysteria aetcrna cognosceret, pronuntians nullura referenda gralia


si

majus essc olFicium. Quod


judicalum
est;

homini non

rcferre, simile homicidio


cst

quaulum crimen

non rclerre Dco

XLV. Est ergo prudenlis agnosccre sc ipsum, et qucmadmodum a sapionlibus dofuiitum est, secundum naluram viverc. Quid enim est tiim secundum naUiram, quam rcferre auclori graliam? Aspice coclum hoc,
refert gratiam, cuni videtur? Coeli

nonnc auclori

enimenarrantgloriam

Dei,

et

opera

manuum

ejus annuntiat

flrmamentnm'.
est,

Marc ipsum cum sedaUim alque tranquillum


sercnitatis teslalur indicium
:

divin;e

cum movoUir,

indignalio

supcrna tcrrori

est.

Nonnc onines Dei graliam

jurc mira-

mur, cum advcrlimus quod


cognoscal?
'

insensibilis nalura

quadara

scnsibili rationc suos fluctus cocrccat, et fuies suos

unda

Nam

de lerris quid loquar, quaj divino obc

l'5al,

XMII, 2.

DE KXCKSsu Fn.vTnis
dicntcs pr.xceplo

sui

svTynr,

i.ir.

i.

?.

omnibns

spoiilc

animanliljus

piiljtiunii

snbministrant

',

alc|nc id

ccnlibns usnris mnltiplicalimi,

qnod acccpcrint agri, vclul crcscnmnlalumqnc rcslilnnnl ?

XLVI. Ergo

ille

qni natura dnce divini ralioncm opcris

igneo mcnlis vlgore pcrceperal, scivit primo


vatori sno graliam csse

omninm

scr-

rercrendam

scd qnia rcfcrrc non


gialiac vis,

potcrat, habere polerat. Est

enim hnjnscemodi

nt ct

cnm

rcferlnr, habealnr; ct

habendo

referalnr.

Re-

ferebat igitnr gratiam, deferebat fidem.

Nam

qni lantnm

myslcrii cceleslis involuti in orario praesidinm fnissct ex-

pertus,

qnanlnm arbitrabatnr
qnod tanlnm
sibi

si

ore sumcrct,

et tolo

pccloris hanrirct arcano? quara majns pntabat fnsnm in


viscera,

tcclnm orario profnisset?


ut cssct incantus;

XLVII. Scd non

ita

avidns fnit,

scimns cnim plerosqnc aviditatc stndii pr;elermilterc canlioncm. Advocavil ad se episcopum


pntavit nisi verac fidei graliam
,

nec nllam vcram

percontalnsqne cx eo est

ulrumnam cnm

cpiscopis calholicis, hocest,

cnmriomana
tnnc

Ecclesla convcnlret? Et forlc ad id locorum in schlsmate


rcglonis illius Ecclcsia erat; Lncifcr

enim

se a noslra

temporis commnnlonc diviserat, et qnanqnam pro fide


cxulasset, et fidei sn.c reliqnisset haeredcs
;

non pnlavit

tamen fidem esse in schismate. Nam elsi fidem erga Dcnm tencrent, lamen erga Dei Ecclesiam non tcncbanl, cnjns
patiebanlnr velnt qnosdam artns dividi, et
rari.

membra
liis
,

laceslt,

Etenlm cnm propter Ecclesiam Christns passns


corpns Ecclesia
,

ct Christi

sit'^;

non videtnr ab

exhi-

beri Chrislo fides

quibns cvacuatur cjns passio

cor-

pnsqne dislrahitnr.

XLVIII. Itaqnc qnamvis


malnit
Gen.

graliae fffinns tencrct, et


;

mc-

Inerel tanti nomlnis debltor navlgare


,

ubi tuto posset exolvere


I,
1 f.

tamen co Iransire judlcabat cnim divinae

Ephe?.

v, 20.

soliilionem
slatini ubi
distulit.

gr:ilirc

iii

ifiecla ac

fide csse;

qnam

quiclem

prinium copia liberior Eclesiae

fuit,

implere non

Deique graliara

et accepit desideratara, et serva-

vit

acceplam. Mhil igitnr ca prudcnlia sapienlius, quae

divina et

humana secernit. XLIX. Nara quid speclatara

in slipendiis forensibus

ejus facundiam loquar?

Quam

incredibili adrairationc in
illa

audilorio pra^feclurae sublinMS cmicuit? Sed malo

lau

dare

qu(e pcrccplls mysleriis Dei duxil

bumanis

esse po-

liora.

L.
volci;
,

Fortitudinom quoque cjus

sl

quis plciiius speclarc

considerct quoties post naufragium inyicto


transfrclaverit
:

quodam

contemptu vilae bujus, maria regiones obcundo peragrarit

diffusasque

postrcmo quod hoc ipso

tempore pericubim non refugerit, sed ad pericuhim venerit, paliens injurinR, negligcns frigoris, alque nlinam
soUicitus cautionis ?

Sed hoc ipso beatus, quod

dum

lictiit

vigore uti corporis

inoffenso ad cxequenda quae vellet


,

functus juventulis ollicio, vitam vixit


ravit.

debihlatem igno-

LI.

Qua Ycro prosccutione


Ea
est

simplicilatem ejus edissc-

rara?

enim qusdam

morum
veniam

temperantia
,

mcnlis-

que

sobrietas. Date,

quaeso,

ct permillite dolori
,

meo; ut de co mihi paulo ubcrius liceat loqui cum quo jam non conceditur colloqui. Certe et vobis proficit ut scd advcrtalis non fragilitate quadam vos hoc officium
,

judicio detulisse

nec misericordia morlis iiupulsos, sed


ut conver-

virtutum honorificentia provocatos; animacnim benedicla

omnis simplex. Tanta autem simplicitas erat


sus

inpuerum, simpHcitatc
Intravit

illius aetatisinnoxise, perfecta^

virlutis effigie, et
elucei*3t.

quodam innocentium morum spcculo quoniara igitur in regnum ccelorum


;
,

credidit

Dei verbo

quoniam

sicut

puer artem repulit

; ,

DE EXCESSU FRAXniS
adulandi, injurlae

SUI SATYPJ,

LIB.

I.

25

dolorcm clemcntcr absorbuit, quam


:

inclementlus vlndlcavit
sallsfaclloni facilis
,

querclae

quam
,

dolo promptior,

difficills

ambitioni

sanctus pudori

ut frequenter in eo supcrlluam magis verecundiam prrcdlcares,


LII.

quam necessarlam

quaereres.
vlrlutls
;

Sed nunquam superllua fundamenta

pu-

dor enim nou revocat, sed commendat officium. Ilaquo


velut

quadam

virglnali verecundla suITusus ora,


si

cum

vuUii

afFectum proderet,
disset

forle aliquam subllo vcnlens oHcn-

parentem

velut depressus et qnasl demersos iu

terram,

Ilcet, in ipso

nequaquam

dissimllis ccetu virorum,


,
:

referre sermonem quod pudlco quodam mentls pudore faciebat, cum quo caslimonia quoque corporls congruebat. Etenlm intenierata sacri baptismatis dona servavlt, mundus corpore purior corde non minus adulterlnl sermonls opprobrium, quam corporis perhorrescens non mlnorem ratus pudiclllae reverentlam deferendam integrltale verborum, quam

rarus altollere os, elevare oculos

corporis castitale.
LIII.

Denique

in
,

tantum castlmoniam

dllexlt, ut

ncc

uxorem expeteret
tentla fuerlt
et
,

llcet in

eo non soluui caslitatis appe-

sed etiam pletalis gratia. Mlro autem


et jaclanllam decllnabat

mcdo
:

conjuglum dissimulabat,
dlsslmulatio
,

tan-

taque erat
dillerre

ut

nobis quoque urgenllbus,


refugere videretur.
:

magls cousortium,

quam

Hoc

imum

itaque fult,

quod nec

fratribus crederet

non

aliqua

cunctationis haesltantla, sed virtulis verecundla.

LIV. Quis

Igilur

non miretur vlrum


ita

inler fratres

duos
,

alteram virglnem, allerum sacerdetcm, aetate

magnanimltate non imparem,


sanclilatem referret
tutis officio?

inter

medium duo maxlma mused

nera praestitisse; ut altcrius muneris castitatem, alterius


,

non

professionls vlnculo,

vir-

Ergo

si

libido atque iracundia

reliquorum

2}

S.

AMllROSIl

vllloruin ctlucalriccs sunt, jnrc caslUalcm aUjuc clcracn-

liam dixcrim quasdam virlulum parcntcs; quanquam piclas

quoque ut omnium principalus bonorum,


est caeterarum.
ct

ita

eliam

scminarium virtutum

LY.
nec

Nam

de parcimonia quid loquar,


Is

quadam ha:

Londi caslilate?
inflattu'

enim non
,

quaerit alicna, qui sua servat

immodico

qui contentus est proprio. Mhil

crgo aliudnisi proprium recupcrare vohjit; magis ne fraudarctur


,

quam ut dltaretur. Naui


avaritia est',

eos qul ahcna quaerercnt,

recle accii^Itres pecuni;c nomlnabat.

Quod

si

radixmalo,

rum omnium
niam non

utiquc vitia exuit

qui pecu-

rcqiiiril.

LYI. Non unquam accuralioribus epulis aut congeslis


forculis deleclatus est
,

nlsi

cum amicos

rogarct

qnan-

lum

nalur;c satis esset,

non qu;inlum vohiptati snperistius

isset, rcquircns.

Et cerle erat non pauper opibus, sed

lamen pauper

spiritu.

De

beatitudlne

nequaquam
,

iitiqne dubilare
vit in divllils^:
jiidlcavit.

debcmus, qui ncquc ut opulens

exulta-

ncquc ut pauper, exiguum quod habuit,

LYII. Superest ut ad conchisloncm cardinalium virtu-

tum, ellam

juslillc-e

partes in

co debeamus advertere.

Nam

elsi

cognatae sint inter se, concretaequc virlutes; ta-

nicn singularum qunedam forma expressior dcsideratur,

maximeque
ct

jusllliffi.

Ea enim

sibi

parcior foris tota cst

quidquld luibel quadam inclcmenlia sui,

dum

rapitur

amore communi, transfundit in proximos. L^ III. Scd iiujus muhiplex cst species.
u.ljumenlum iuopum. Itaque quahs
])rovinciah'uin
,

Alla erga pro,

liinquos, aha erga universos, alla crga Dei cultum


in

vel
,

nniversos fuerlt

quibus prajfult
fuisse

sUidia

docent

(9): qui

parenlem magls
'

proprlum, quam judlcem loquev, 5.

Tim. M,

10.

Mallh.

DK KXCE.^SU Fr.ATRIS SUl SATVRI,


banliir
:

I.IR.

I.

20

graliim pi.c nccesslludinis arbilrum

conslanlcm

ocqui jnris disccplalorcm.

LIX. Inlcr

fralrcs

aulem

qualis fnerit

llcet
,

omne hoindivisum

minum

genus bcnevolentia ccmplectcrelur


:

])alrinionium docel
servala hocrcdilas.
gavit lcslandi.

ncc dislributa aut delibata, sed re-

cum (juos Uium fuissc

Etenim pielalem sibi causam esse ne^ am hoc qnoque ultimo sermone signavit, (lilexerat, commendarct; sibi nec uxorls arbiduccnd.ne
,

ne

a fralribus
,

divelierelur

nec

lcslamenli faciendi vohintalcm


bilriuui lacdcrelur.

ne nostrum

in aliquo ar-

Denique

et oralus et obsecralus a no:

bis, nihil

tamen condendum pulavil


,

non oblilus~tameii
esse

paupcrura

scd

lanlum

obsccraus

tribuendum

quanlum nobis justum videretiu'. LX. Quo uno satiset divlni limoris expresslt infliclum, ct humanac edldit rciigionls exemplum. Aam quod pauperlbus contuUt, Deo dctulit; qnoniam Qui hirgitur pauDeo ftcnerat': el postulando quod juslum est peri non exlguum, sed lotum rcHquIt. Haec enim est summa
,

juslltlai,

vendere quae habeas, et conferre pauperibus.


dlsperslt, dedit pauperibus, justitia cjus

Qulenim

manet

in aelernum^ Ergo dispensatores nos, non haeredes rehqult;

nam

h-rercdltas

successori quaeritur,

dispensalio

pauperlbus obligalur.

LXL

Lnde

nor imnierito
,

qnantus

fuerlt,

hodic quoque
:

per vocem lectorls parvuH

Spirilus sanctus expressit


,

Innocens manibus, el
in

mundo corde
,

qui non accepit


:

vanum animam suam

nec

fecit

proximo suo dolum

hrec est generalio requirenlium

Doum*.

Hic ergo et in

montem Dominl

asccndct,

et in

tabernaculo habilabit
,

Dci; qula Ingressus slne macuhi, opcratus est justltiam

Prov.

IX, 7.

Psal.

cxi, 9.

'

Id.

xxiii,

el

6.

, ,

26

S.

AMBROSII

non decepit proximnm ': nec pccuniam foeneratus cst suam qni semper voluit recuperare haercditariam. Agnosco oraculum quod enim
loculus est verltaiem
, , ;

nulla ordinavit disposilio, Spiritus revelavit.

LXII.

Quld vcro

Illud

recenseam, quod supra ipsam

justitiam pietate progressus;

cum

qucTcdam iucn!)atori(io)

communium fructuum mri


portionis su.e
rebat.

contcmpLitione muneris pu,

tasset csse tribuenda, largilalis

mc jactahat auclorem lucrum ad conimune consortium confcet alia


,

LXIII. Haec

qure mihi lunc eranl vohiptali


doluris exasperanl.

maxime nunc recordationem


tamen, eruntque scmpor
,

Manent
prae-

nec unquam velutumhra

lereunt, neque enim virtutis gratia

cum
;

corpore occidll,

necidem naturae meritorumque fmis


tione requiescat.

licet ipsius naluriC

usus non inaeternum occidat, sed temporali

quadam vacaereptum
Suadet

LXIV. Tallbus
enim
ipsa

Igitur

perfunctum virtutibus
ut
;

periculis deslderio

magis quam amlssione


,

flebo.

prosequendum magis gratla, quam dolendum putemus scriptum est enim in communi dolore proprlum vacare dehere. Neque enim prophetico sermone unl illl mulieri qua3 figuralur, sed
opportunitas mortis
,

singulis dicitur,

cum
,

Ecclesias

diclum vldelur.
et dicit Scriptura cceles-

LXV,
tls
:

Dlcitur ergo et ad

me,

Hocclne doces

slc Inslituis

Dei plebem

An

nescis

qula

exemplumtuum periculum
tc quererls.

caelerorum est? Nlsi forte

exaudllum non esse


est impudentlfe,

Prlmum
,

istud arrogantls

mereri solum velle, qiiod multis eliam


;

sanclis
1)

negalum noverls cum sclas Quia non est personarum acceplor Deus^ Nam etsi misericors Deus tamen si semper cxaudiret omnes non jam ex voluntalc
,

P?al. XIV, 2 el 5.

Act. x, 54.

DE
libcra
,

EXCIiSSIJ

FRATniS SUI SATYRI,

LIB.

I.

27

scd cx quaclam vclut necessltatc faccre vidcrcLiir.

Deinde

cum omnes

rogent

si

exaudiret omnes

morcretnr. Pro qnantls crgo quotidie rogas?

nemo Numquid
,

constitullo Del contemplatione solvenda cst tui ? Cur ergo non impetraluin allquando doles quod non semper impe,

trabile esse cognoscls?

LXVl.

Stulte, inquit, super om.nes mulieres,


,

vides luctum nostrum

et quae nobls contigerunt

nonne quo-

et huniililate humlllata

niam Slon mater nostra omnlum tristilia contrislatur est. Lugcte validlsslme et nunc ,
;

quoniam omnes lugemus


:

ues contristati sumus

tu

terroga terram et dicet

tibl

et tristes sllls quoniam omcnlm contrlstarlsin fratre. Inquoniam haec est quae debcat
,

lugerc, tantorum superstes


germlnum
ah"i
,

el

ex ipsa

In-

qult

ab inltio omnes natl, et


in

venient, et ecce pene


et in

omnes

perditionem ambulant

cxterminium
,

fit

mulllludo eorum. Et quis ergo debet lugere magis

nisi

qua;tam magnam multltudlnem perdldit, quam


pro
up.o dolcs' ?

tu qui

LXVII. Absorbeat
dolere
otiose

igltur

nostrum dolorem communis

dolor, et acerbltalem proprli moeroris excludat.


,

Non enlm debemus cos quoscernimus llberatos: nequeenlm lam sanctas hoc tempore anlmas corporeisvinculis
ita

reminiscimur absolutas.
graves vlduas
fecllonis

Namque velutdivlno judicio tam uno tempore defunctas vlderaus, ut pro,

quldam videalur excessus

non morlls occasus

ne veterana emerltls
lofes

stipendlis pudlcitia in

dubium diu
,

servali pudoris inclderet.

Quos gemitus mihi


si

quos do-

lam acerba
;

excltat recordallo? Et
in ipso
,

mrerorlbus non

vacabam

tamen

dolore privato, in ipsotantorum

amisso flore merilorum


'

commuuls quaedam

naturae

me

4 Eidr. X, 6-1

1,

P.8

S.

AMBnOSII

condilio solabiilur

tlelixiisque in

uno dolor accrLilalcm


solalia lua; ju-

publici funeris, donicsficai specie pietalis obduxcrat.

LXYIII. Repelo crgo, sacra Scriplura


vat eniin luis praeccplis
facilius esl
,

luis senlenliis inimorari.

Quam

cadum et
?
,

terrain praelerire,

quam de Lcge unum


,

apicem cadere'
tiNunc, inquit
cl forlilcrfer,

Sed jam audiamus cjnoc scripla SH^int apud lemclipsum dolorem luum qui tibi conligcrunt casus.- Si enim jusreline
,

porc
,

luum recipies in tem^ Si hoc ad mulierem quanlo magis ad sacerdotcm? Si de filio non utiquc absurdnm cliam dc fralrum amissione lalia possc memorarl qudnquam si inihi fiiisset filius nunquam eum
tificavcris
,

tcrminum Dei

cl filium

et in mulieribus collaudaberis

amplius dilexissem.
laboi-es,
ila

Nam

sicut in obilu libercrum cffusi

susccplifruslradolorcsmrerorem videnluraugerc;
in

cliam

fralribus consueludinis usus atque

collegii

aci^rbitatem doloris accendunt.

u
B

facere

LXIX. Sed ecce diccnlem Scripturam audio a Noli hunc sermonem scd consenli persuaderi. Qui
: ,

cnim casus Sion ? Consolare propter dolorem Ilierusalem.


\

ides

>

inen

enim quia sancta noslra contaminata sunt, et noquod nominatum est su{)cr nos, pene profanatuiu
illi

))3st, el

noslri

conUimeliam

passi sunl, cl sacerdotes

noslri succensi sunt, ct LevilK nostri in caplivilate fucet virgines

runt, ct mulieres nostrae contaminalae sunl,


noslrae

vim

passa^, et jusli nostri rapti, et parvuli nostrl

prodili sunt, ct juvenes nostri servlerunt, et fortes nostri


,

pinvalidl facti sunl. Et

quod omnium majus slgnaculum quoniam resignata cst dc gloria sua nimc el Ira dila cst in manibus eorum, qui nos oderunl. Tu ergo cxcule tuam mullam Iristiliam et depone abs le mulliSion
,

'

L'.ic.

XVI, 17.

4 Enlr. X, i5,

16.

UE EXCEsSi;

Fi.ATriiS
libi

SUl g\TVP,T,

LIB.

I.

()

tudinem doloriim; ut

rcpropilicUir foilij

ci

rcquicm

faclat tibi Allissimns rcquictionc dolorum'.))

LXX.
remcdiis

Cessabunl igitur lacrymns; parencliun


salularibus
,

est

enim

quia debct aliquid inlcr fidos ct

pcrfidos interesse.

Fleant ergo qui spem resurreclionis

habcre non possunt,


fidei

quam non
illi
illl

sentcnlia Dci eripit

scd

inclcmenlia.
;

Intersit

inter Chrisli scrvulos,

idolo-

ruinque cultorcs

ut
:

fleant suos, qiios in

perpetuum
fcrios,

cxislimant inlcriissc

nullas habcanl

lacrymarum

nullam

tristiliac

requiem consequanlur, qui nullam pulant

requicm morluorum. Nobis vcro quibusmors non naluPiT,


sed
vilae istius finis est;

paratur, flctus

quoniam in melius ipsa natura omnes casus mortis abslergat.

rc*

LXXI. Ccrlc si illi sibi aliqua solatia rcpercrunt, qui rmcm sensus defcclumque naluraemorlem arbitrali sunl
,

quanto mogis nos, quibus mcliora post mortem pracmia

bonorum factorum conscicntiapollicelur? Habent gcnlilcs solatia sua, quia requiem malorum omnium morlem cxis*
limant
:

ct ut vilae fructu carent


et dolore

ita
,

etiam caruisc sc

pulant omni scnsu

poenarum

quas

in

hac

vila

graves et assiduas sustincmus. Nos vero ut erccliorcs pra:-

mio,

ita

etiam palicnliores solatioessc debcmus

non ciiim
nior>,

amilli, sed prncmilti videnlur, quos

non assumplura
aut

sed acternilas rcccplura

est.
:

polerunt

LXXII. Ccssabunt ergo lacrymaa in communibus lamentis


,

si

cessarc
fralcr

non
,

flcbo

le,

ct

sub dolore publico domcsticos gemitus lcgam.


sare qui

Nam

ccslui

polcrunt

cum

aJ

omncm sonum

nominis

lacrymnc subrcpant, vel


cilal,

cum

usus ipsc rccordalioncm cx,

vel

cum

aflectus

imaginem reprocscnlat
inquam,
et

vel

cum

recordatio dolorcm renovat? Quanclo enimdecs, qui lanlis


oniciis repracscntaris?
'

Adcs

scmpcr oflundc-

4 Esdr. X, 20-2

i.

3o
ris
,

S.

AAIBROSII

animo ac mente complector, aspiclo, alloquor, osculor, comprehendo vel In ipsa qnlcte nocturna
et loto tc
,

vel in luce clara

cum
ips;e

revlsere et consolarl dlgnaris mce-

rentem. Deniquc

vivente te, videbantur;

denegarent

ipse

jam noctes, quns quasi molestiores, quod mntui conspcctus copiam jam somnus colloquiorum nostrorum
,

dudum

interruptor inamabilis

dulcis esse

jam
et

coepit;

quia le mihi reddidit.

Non
,

igilur miseri, sed bcatl;

quo-

rum nec
gratia.

praesentla deficit

nec cura minuilur,

augelur

Etenim somni
si

similis

Imago mortis.
nocturna vinculis adhuc

LXXIII. Quod
claustra

in quiele

corporeis inhccrentes, et quasi inter carceraria religalcE

membrorum
:

possunt tamen animae altiora et

dis-

creta perspicerc

quanlo miagis speclant haec,


labis
,

cum jam
quodam
,

puro aDlhcrcoque sensu nulla corporeae


patiunturPMeritoque mihi conquereuti

impedlmenta

vergente

jam
tolus

in

occasum

die

quod non

reviseres quicscentem
;

omni tempore individuus

affuisti

ila

nt

illo

perfu,

sus sopore

membrorum
,

cum

ego vigilarem

tibi

tu vi-

vcres mihl
nullis a

Quid est mors, Irater? Nani cerle me separabare momeotis ila enim ubique praesto
dicerem
:

eras

ut

quam

in istius vitae

usu habere nostri copiamneel

quibamus, nunc nobis scmper

ubique praesto

sit.

Nam

lunc ulique omnia praesto csse non poteraut; nec enim

complexiones noslrae, conspcctusquc


poralium suavltates
suppetebant.
locis

et

osculorum cor-

omnibus

et

omnibus tcmporibus

Animorum

imagincs scmper nobiscum erant,


:

ctiam quando non eramus una


ciderunt
,

quae ne

nunc quidcm oc-

assiduoque advolant, quo majore desiderio, eo

majore copia.

LXXIV. Teneo

igitur te, fralcr,

nec mihi

te aul
,

mors

aut tempus avellet. Ipsie dulces lacrymac sunt

Ipsl fletus

jucundi, quibus reslinguitur ardor animi

et quasi relaxa-

DE EXCESSU FRATRIS
tus eviiporat afleclus.

SUI SATYRI,

LIB.

I.

3|
,

aut tui mis.


flebiles

Acque enim sine le essc possum non meminisse unquam, ant mcminisse sine lacryamari dies qui interruplam copulam proditis!
,

nocles

quae

lam bonum consortcm


!

quielis

cl

individuum mihi comitcm perdidislis


ccs, nisi sc ofl^underet

Quas

ederetis cru-

imago

pra^sentis, nisi visiones animi

repraesentareut,

quem

spccies corporis dcnegaret?

LXXV. Jam
quam
ista

jam, fralcr aninio

meo
;

cliarissime, quan,

tu

immaturo decesscris obitu

beatus tameu

qui

non
,

sustines, nec aniissum fralrem moerere compel-

ierls

celeri revisebas.

quem absenlem Quod

diu ferre non poteras, sed rccursu


si

tunc solitudinis meae

taedia re;

pellere, mrestitiam fraternae mentis ablevare properabas

quanto nunc crel)rius afflictum animum debes reviscre


et

ex

te

conceptum,

j)er te lenire

mocrorem
ofllcii

LXXVI. At

mihi tamen dat ah'quas

usus inducias,
:

et obsequii sacerdotahs intcnlio abducit

animum
metu

sanctae

vero sorori quid

fiet

qurc licet divino

pietatera

temperet

rursus tamen ipsum pietatis dolorera studio re,

hgionis accendit

strata

humi

et

totum gremio
tristis

sui

com,

plexa

tumulum

Liborioso fessa incessu,

affcctu

dies noctesque

moerorem integrat? j\am


,

licet

fletum plc;

rumque scrmone suspendat in oratione renovat et quamvis Scripturarum mcmoria consolafiones serentibus
praecurrat; flendi

tamen desiderium precandi


possil, instaurans. Ila
,

assiduitale

compcnsat, lacrymarumubertatem tunc praecipue, quando

nemo interrumpere
ris
,

habes

quod reprehendas
est.

non habes;

quod misereaflere enim in


virgi-

oratione virtutis

Et quanquam islud familiare


,

nibus, quibus molhor sexus

tenerlor affectus, contuilu

communis
est, finis

fragih"latis

in

lacrymas etiam sine domeslici

scnsu doloris exubcrat; tamen

cum major causa mcerendi

mccroribus cxchiditur.

32

S.

AMBROSII
,

LXXVII. Deest igitur consolandi via quia snppclit cxcusandi gralia. Neqne enim possis prohibere quod donon ceas; pr.xsertiui cnm religlonis aslruat lacrymas doloris; et commnnis scricm deplorationis mctn pudoris
, ,

obtexat. Consolarc ergo qni potes aclire anininm


trare
,

pene-

menlcm. Ccrnat te esse pr.Tsenlcm sential non essc defunctum ul cnjns sccura de merito cjus functa solatio, discat pro co non graviler dolerc, qui sc admonuerit non
; ,

esse dolendum.

LXXVllI. Scd quid ego

lc

morcr, fratcr

quid cxpec-

tem, ut nostra tccum commorialur, etquasi consepelialur oratio ? Licet ipsa species et cxanimis corporis forma soletur,

oculosque manens gratia et pcrmanens figura de;

mulceat

niliil,

inquam, moror, procedamus ad tnmulnm.


,

Sed prins ullimum coram populo valc dico paccm pracdico oscnlum solvo (ii), Praecede ad illam communcm
,

omnibus

el

debitam

scd jam mihi pra; caelcris desidera;

Lilem douKim.Parahospili consortinm


hic omnia nobis fuere

ctquemadmodum
quoquc
jus di-

communia

ita illic

viduum nesciamus. LXXIX. Mc qna:so, cupicnlom


,

lui
,

diu dilleras
ct
si

pro-

pcrantcm cxpecta
rari libi

fcsllnanlem adjuva

videbor
a

acccrse.
,

abfulmus

nobls

tu

moNcque enim unqu;im prou'xins tamcn solcbas revisere. Nnnc quodiutins


:

jam non potes, nos ad te ibimus .Tquum cst ut oflicium rependamus, sn])eamus vicem. Nunqnam nobis fuit vila3 conditio discrclior scmpcr autsanitas aut icgritudo communls ut cum altcr aegrescerct, allcr In
niam
lu redire
:

morbnm

incurrerct

ct

cum
jus
fuit
,

allcr rcvalesccrot

ulcrqnc
l:^t

consurgerel.

Quomodo

nostrum amisimus?

nnnc

consorlinm acgriLudinis

quomodo

inortis

consortium

non

fuit ?

LXXX.

Tibi nunc

omnipolcns Dcus, iunoxiam coin-

DE F.XCESSU FRATRIS

SUI SATV;\I,

I.IB.

I.

33

mendo animam
litis

libi

hosliam

meam
,

oflero

cape propi

ac serenus fraternum

munus
vitae

sacrificium sacerdotis.

Hoec mei jam libamina priemilto, in hoc ad te pignore


vcnio, non pecuniae, sed

pignore

ne

me
,

diulius

rcsidere facias tanti focnoris


esl fralerni

debitorem.
vilis

amoris usura

nec

naturae
ferre

Non mediocris sors quam cu,

mulant incrementa
exolvere.

virtutis.

Possum

si

cito

cogar

LX.

84

LIBER

II.

DE FIDE RESURRECTIONIS.
I.

SuPERiORE libro' aliquid indulsimus desiderio

ne

tanquara lervenli plagoe ausleriora adhibila raedicamcnta simul quia exasperarent magis quam linirent dolorem
,
:

Iralrem soepius alloculi sumus, et oculis lenebamus

abqui

surdum non

fuit relaxare paulisper

affectum naturas

lacrymis magis pascitur, flelibus delinitur, slupore deli]Mollis enim et tenera species est forma pielatis -itur.
,

nihil insolens

amat,

nihil
,

immile,

nihil

durum

ferendo

auteai probatur patientia


II.

quam

resistendo.
inter lacrymabilcs

Ergo quia dudum dies mortis

aspectus debuit

animam

declinare fraternum, quia toluui

tenebat; nunc quoniam die seplimo ad sepulcrum redi-

mus, qui
lulara

dies symboium futurte quietis est, a fralre pauadcoramunem humani generis cohortationcm juvat ita ut derivare mentem, intentionemque trausfundere
;

ncque
tus
:

loti

sensibus defigamur iu fralre, ne obrepat aflectantae exules

nequc

pielatis et

gratiae

eum

quem

diligimus, deseramus; et vere ipsi nobis tanli doloris au-

geamus injuriam si hodie nobis et in sermone morialur. solari nos fratres charissimi III. Lnde proposuimus
, , ,

communi usu
maneret;
quia
>

nec durum pulare, quidquid universos

et ideo

mortem uon

esse

lugendam
:

primum,

communis

sit, et

cunctis debita
417-420.

deinde, quia nos

Vide D. Guillon, tom.

ix, p.

DE FIDB RESURRECTIONIS, LIB.


saeculi

II.

35
qnia somni
sit
,

hujus absolvat aeromnis

postremo

specie ubi ab islius

mundi labore requietum

vigor

doiorem non solelur resurreclionis gratia? quem non excludat moerorem , si crcdas nihil perire morte; imo Jpsius mortis celerilate
nobis vivacior remndalur.
ficri, ut

Quem

pkis perire non possit

Erit ergo, fratres charis,

simi, ut in adhorlationc

communi

eliam

fratri

noslrum

pendamus
si

alTecluui

nec ab eo longius deviasse videamur,

per resurrectionis spem, et futurae gloriae suavitatem


in

etiam

sermone nobis hodie reviviscat. Ordiamur igitur ab eo, ut lugendum nobis nosIrorum obitum non esse doceamus. Quid enim absurdius, quam ul id quod scias omnibus esse praescriptum, quasi
IV.
speciale depiores? lioc est
toilcre,

animum supra conditionem ex-

iegem non recipere

communem,
inflari
,

naturas consoret carnis ipsius

lium recusare, menteai carnis


nescire

ailectare

mensuram. Quid al)surdius quam nescire qui sis, quod non sis ? Aut quid imprudentius, quam
scias, id

quod futurum

cum
,

acciderit, ferre

jNalura ipsa nos revocat

et

non posse ? ab hujuscemodi moeroribus

quadam

vis iuctus,

Quis est enim tam "-ratam acerbus doior, in quo non interdum reiaxetur animus? Habet hoc natura, ut quamvis homines tamen si modo homines sunt a in Iristibus rebus sint
aut
,

sui consoiatione subducit.

mcerore raentem paulisper abducant.


V. Fuisseeliaai quidam ferunturpopuli,qui ortushomi-

num
ter;

iugerent, obitusque ceiebrarent (12).


vitaj

eos enim quiin hoc


:

Nec imprudeusaium venissent, moerendos

putabant eos vero qui ex


emersissent
bantur.
,

istius

mundi proceihs

et fluctibus

non

injusto gaudio prosequendos arbitraipsi natales dies

Nosquoque
et

defunctorum

oblivis-

cimur,

eum

quo obierunt, diem ceiebri solemnitato

renovaraus {12 bis ).


3.

36
VI.

s.

AMBnosii

Non
;

est ergo gravis

subcundus m(ieror secundum


aut

naturam
sare.

ne aut excellenliorem aliquam nalurae excep,

lionem nobis arrogare videamur

communem
,

recu-

Etenim mors

sequalis est

omnibus
* ;

indiscreta pau-

peribus, inexcepta divitibus. Et ideo licet per unius pecca-

lum in omnes tamen non refugimus auclorem


,

pertransivit
,

ut

quem

generis
:

non rcfugiamus ct morlis ct ita per unum etiam resursit nobis sicut per unum mors nec recusemus aerumnam, ut perveniamus ad rectlo
, ;

graliam

Venit enim
^

ut legimus, Christus salvum


:

fa-

Bcere, quod perierat

el ut

non solum vivorum


'.

sed

setiam mortuorum dominetur

Lapsus sum

in

Adam,
;

de paradiso ejeclus

modo

revocet, nisi

Adam mortuus in Adam me in Adam invenerit^^.utinillo


in
,

quoculpas
?

obnoxium, morti debitum,


ergo debitum est morlis
,

ita in

Christo justificatum

Si

solutio debet esse tolerabilis.

Sed hic locus posterioribus partibus reservandus. VII. Nunc propositum est asserere mortem graviori

non debere esse mcerori quod eum natura ipsa respuat. Denique Lyciorum feruntur esse praecepla, quae viros jubeant mulierum vestem induere, si moerori indulgeant;
,

eo quod mollem et effoeminatum judicaverint

in viro luc,

lum. Deforme est enim eos qui pro fide, pro religione
pro patria
,

pro aequilate judicii, alque inteotione virlulis


,

vius,

obvium morli debent pectus offerre quod in se si causa exegerit


, ,

moerere in

alio

gra-

si

expelendum.
,

Nam
:

quemadmodum
lius alii doleas

potes in te non refugere


accidisse
?

quod impatienDepone mcerorem si poles


,

include,
VIII.

si

non potes.

lor

Aut absorbendus omnis, aut premendus est doCur enim moestitiam tuam non ratio potius, quam
T, 18.

Rom.

Luc. XIX, 10.

'

Rom.

xiv, 9.

<

Vide

S.

Aug. dc

perc. orig. cap. 4'

ui-

i-iur,

nioUniiEC riOiMs,

i.ii;.

n.

3^
,

dies leniat

Non quod

obliteratura est teuiporis series

melius prudentia miligabit. Quiu etiam hoc ipsum

irrcli-

giosum puto erga ipsorum memoriam


amissos; ut oblivisci
:

quos dolemus

eorum malimus, quam consohilionc mulceri aut cum horrore reminisci quam memiuisse cum gralia recordationem timere, quorum imago debeat
,
:

csse voluptali

diilidere potius,
et pcenae addictos
,

defunctorum
bitos
,

quam sperare de merilis quam immorlalitali de,

quos dilexeris
:

aestimare.

IX. Sed dicis


hnec nobis

Quos diligebamus

amisimus. Nonnc
sunt;

cum

ipso

mundo elemcntisquc comraunia


,

quia ad lempus credila in perpetuum tenere non possu-

mus? Gemit
tus

terra sub aratris

imbribus caeditur, tempes-

late concutitur, stringitur frigore, sole torretur; ut fruc-

annuos

fcela parturiat

et

cum

se vario flore vestierit,

proprio exuitur el spoliatur ornatu. Quantos hxc raptores

habet? Nec fructum suum queritur amissum


generavit, ut amitteret
sibi
:

nec imposlerum negat,

quem ideo quem

meminit auferendum.
Coelum ipsum non semper stellarum micantium

X.

globis fulget, quibus quasi

quibusdam
,

insignitur coronis.
:

Non semper

ortu lucis albescit


ille

radiis solis irrutilat

sed
,

quidam mundi vultus gratissimus humenti noctiumcaligat horrore. Quid gralius luce? quid sole jucundius? quse quotidie occidunt decessisse tamen
assiduis vicibus
,

haec nobis

non moleste ferimus


in his

quia

eum

redire prsesu-

mimus. Doceris
occiderint

quam

in tuis
,

debeas exhibere panec dolori sunt; cur

tientiam. Si superiora tibi occidunt


si

humana, doleantur?
,

XI. Sit tamen patiens dolor


qui exigitur in secundis.

sit

in tristibus

roodus

An
?
,

si

immoderate gaudere non

convenit, lugere convenit


el

Non enim mediocre malum

immoderalio doloris

aut metus mortis. Quantos ad

38

S.

AMBROSU

laqiienm impnllt, armavit nd gladium,* ul in eo ipso amen-

liam suam proderont, morlem non ferentcs, et morlem


appetentes
:

et

quod pro malo fugercnt, pro rcraedio

as-

cisserent? Qui quoniam conscntancum naturae suae ferre

ac perpeti neqniverunt, contrarium voto incidunt; ut ab


his in

Sed hfcc
XII.

perpetuum separentur, quos sequi desideraverint. rara; quoniam natura ipsa revocat, etsipraecipitet
Illud vero frequens in mulieribus
,

amentia.
(
1

ut clamo-

res publicos serant

quasi metuant ne
,

earum ignoretur
sit

aerumna

ut ilhiviem vestis aflectent


:

quasi in ea

sen:

sus dolendi

ut

impexum

sordibus immadident cnput


locis

ut

postremo, quod plerisque in

vulgo

fieri solet,

discisso

amlctu

diloricata veste, secreti pudoris

nuda prostltuant,

quasi ipsum lenocinentur pudorem, qnia pudoris sui prae-

mla pcrdiderunt. Sic procaces ocuH provocanlnr, utconcupiscant, ut amare incipiant membra nndata quae si non aspicerent, non amarent. Alque utinam sordidala
:

illa

tegumenta corporis non speciem


trlsti

sed

mentem obnu:

berent. Latet plerumque sub


et deformis

amictu mentls hiscivla

horror vestis obtexitur, ut secreta petulantium

teganlur animorum.
XIII. Satis pie virum luget
deserit fidera. Haec

ut vlvant In
sit

virum

juglo, quoe

pudorem, non impenduntur, mentlbus in affectibus perseverent. Non amlnon cst vidnata conqu?e exhibet castilatem non mutavit nomen mariti. Ncc tu perdidlsti
,

quae servat
ofTicIa

bene defunctls
,

haeredem, qua! adjuvas cohaeredcm


corruptibilium
qui
tibi
,

sod pro sMccessorc


Ilabes

mutasti consorlem Immortalium.


:

repraesentet haeredem
;

solve pauperi

qnod de-

belur ba?redi
tutis, sed

nt non solum maternae aut paternae senecvitae

etiam

proprlae

slt

superstes.

Plus sncces-

, ;

DE

1'IDE
si

RESURRECTIONIS, LIB.

II.

89

sorl Ino rellnquis

portio ejnsnon ad luxiim praesenflum

proficlat

sed ad pretinm fdtnrornm.

XIV. Sed desideramns amissos. Dno sunt enlm qnae


inaximc angnnt, ant desiderlnm eorum
slcnt
,

qnos amiserimus,
vitae

meo exemplo mellor

ant

qnod eos

suavllatc

privatos, ereptos laboris snl fructlbus arbltremnr. Tenera

cnim amoris

est lllillallo, c\uce

improvlsnm affeclum exdolorls facul-

citat, ut sedandl magis,


tas rcllnquatur
:

qnam exclndcndi

simnl qnia pinm videtnr desiderare qnod

amiseris, ct spccie virtntis adoloscit infirmitas.

XV. Scd cnr


<|naB

tn pules patientiorem illam esse

dcbero

dllectnm ad peregrina dimiserlt,

et mlHtlac gralia,

vel snscepta3 admlnlslralionls officio, vel negoliandi nsu


Iransfretassc compererit;
Irio dcrcfinqneris
,

qnam

te qnl

non

fortnito arbi-

ant stndio pecnni.ne, scd lege natnrfe?

At recnperandi
tlt

tibl

interclnsa spes

qnasl

cuiqnam certa
,

redenndl. Et plernmqne dnbia plns fatigant

ubi peri-

cnli

metns inlegcr, gravinsqne

est timere

ne acciderit,

(|nam tolerare qnod jam noveris accidisse. Afind enim

snramam
loris.

formldinis coacervat, alind finem expectat do-

XVI. An domlnis

jus est,

quo decreverint, transferre


sequl.

manclpia, Deo non est? Sed nou snppetit expectare re-

mcantem

snppetit

tamen praecedenlem
ilH

Et certc
,

brevis vitae

usns ncc
:

mnltum

vldetnr eripuisse
,

qui

ante prnEcessit

nec

te difTerre dintins

qni remanseris.

XVII. Qnod si desiderlnm tnnm mriigare non possls nonne tamen vldelnr indignum pro desideril tnl stndio rerum ordinem velle converti ? Amantlnm ardentiora ntiqne desiderla snnt, et tamcn necessitatls contuitu temperantur
destitntl
et si dolent deseri lugere tamen non solent amare impatlentius embescunt. Ita patientia de; , :

siderii plns probatnr.

40

S.

AMr.ROSII

XVIII. Quid antera de his loquar, qul delunclos putant


vilae
'nas

snavilale privai
vilae

Nulla polest csse jucunditas intcr


aut dolores
,

noslrae auiaritudines
,

quoe vel

ex

corporis ipsius infirmitate

vel extrinsecus

accidentium
,

incommoditate generantur. Anxii enim semper


ipsa laetiorum vota suspensi
,

et

ad

sperantes dubia pro

certis

quodam fluctuamus incerlo, incommoda pro secundis,


in arbitrio,
si

caduca pro
acciderit

solidis

nihil

habentes potestalis

nihil firmitatis in voto.


,

At

aliquid contra voluntatem


;

perdilos nos
,

putamus

plusquc adversorum
fructu potimur.

dolore frangimur

quam secundorum
,

Quibus modis?

igitur carent bonis

qui magis eripiuntur

incomaflli-

XIX. Valetudo, credo, bonaplus adjuvat, quam


git

quam egcstas aut fillorum magis amabilis gralia, quam lugubris afficit amlssio aut adolescentia jucundior quam senectus trismala
:

aut

opulentia

plus

delectat

tior.

votorum et optati quod non impelrare meluebat. Exilia vero et caeterarum pcenarum acerbitales, quae potest compensare patria? Quae voluptates? Quae etiam cum adsunl, debilitantur tamen aut non utendi
laedet
,

Quam plerumque suorum


impetratum
,

poenitet, ut doleat

aflectu, aut amittendi metu.

XX.
laraen

Eslo tamen maneat inoftensus


in

Immunis

a dolori-

bus, perpes

voluptatibus

vitae

cursus humanae; quid

commodi consequi
compagibus,

potest
et

poris inclusa

anima in istiusmodi corquibusdam membrorum ancarcerem


fugit, sidetes;

gustiis coarctata? Si caro nostra

latur

omne quidquid evagandi


:

facultatem negat

quae

ulique parvis ultra se andiendi videndique excurrere vi-

detur scDsibus

quanto magis anima nostra corporeum


,

istud evadere gestit ergastulum

quae

motu aereo

libera

nescimus quo vadat, aut unde veniat*?

Joan,

111, 8.

DE riDE llESrRRECTIONlS,

LIU.

11.

/\i

XXI. Sciuius
jani dcposilis

taraen quod corpori supervivat, et ea


,

proprii sensus repagulis expedita


sita in

libero

cernat oblutu, quie ante

corpore non videbal.


cTeslimarc

Quod
aninii

cxemplo dormientium possumus

fquorum

velul sepulto quieli corporc, ad altiora sc subrigunl, ct

rcnunliantcorpori) rerum abscntium, vel cliam ccelcslium


visiones.
nis
,

Ergo

si

mors carnisex

saecnli

nos absolvit aerum-

uliquc

malum nonest,
igitur nobis

quae libertatcni reslituit, cx-

cludit

dolorem.
adoriendus dispntandi locus
quia aerumnarum
,

XXII. Hinc
niortem

malum non

esse

omnium,

malorumque perfugium
porlus quielis.
ver.si?

est

et fida statio sccuritatis, ac

Nam quid in hac vita non experimur adQuas non proccllas tcmpestatesque pcrpetimur.^ quibus non cxagitamur incoramodis? cujus parcitur me,

ritis?

XXIII. Sanclus patriarcha Israel prorugus patria


trc,

fra,

parcntibus,

domum

mutavit

exilio',

stuprum

filiae

generi

necem

flevit%

famem

pertulit,

sepulturam defuncvel

tus amisit; transferri

enim ossa sua, ne

mortuus

rc-

quiescerel, obsecravit^

XXIV. Sanctns Joseph odia fratrum', insidias invidorum servulorum obsequia mercatorum imperia do,
, ,

minae petulantiam
expertus

mariti inscitiam

carceris

quoque

est

aerumnam^
Sanctus David
filios

XXV.
ris est

amisit duos'':

unnm

inces-

tum, alterum parricidam. Hos habuisse pudoris


perdidisse. Amisit et tertium
,

est, dolo-

vulum'.

Hunc viventem adhuc

flevit

quem amabat, parmortuum non


,

desideravit. Sic
Gen. xxviii,
4, et seqq.
5,

enim legimus quod aegrotante puero, de-

>

Id. xxxiv, 2.
la,
et

'

Id. xxxix.

seqq.

Id. lix, 5.
^

Id.

xxwii,

Keg.

xiii,

:*(}.

'

U.

xTin, 14.

4^
prccabatur David

S.

AMBROSII

Dominum

pro eo*, et jejnnavit, et in

cilicio jacuit, et astantibus

majorlbus natu, ut cxcltarent


sibi
,

eum
vlt.

cle

terra, nec

surgendum

nec ctenandnm pula-

Lbi vero defunctum puerum conipcrit^, surrcxit de


,

terra
ravit

lavit illico,
,

unctus est, vestimenta mutavit, adosumpsit.

Dominum cibum
;

Cum

haec
,

mlranda pueris

suls vidercntur, respondlt eis recte se

iufanlc vivente,

jejunasse ct plorasse

quia jure arbitrabatnr

Domlnum

posse misereri, nec dubitandum quod vitam posset servare


vivenlis

qul posset vivificare defunctos jam vero, obita morte, quld jejunaret, qui jam non possct reduccre nior, :
,

luum

exanimemque revocare. Ego,

inquit, ibo ad

eum

Ipse

autem non revcrletur ad me'.

XXVI.
nemo

maxlmum

solatium desideranlis!

vcrum
I

saplentis judlclum!

miram

saplenllaui srrvioiUis

ut

sibl adversi allquld accldissc Incligne fiMat, cl

conlra

mcritinn

suum

se queratur afllirlum.

Quis cnlm lu es,


desi-

qui de luo merllo anle pronunllcs?

Cur prncvenire

deras cognitorem? Cur crlpls senlcntl;un judlcaturo?


Sanctls istudpermissum esf, neca Sanctis iiupune
est

Nec

unqnam

usurpalum. David se propterea nagellatnm suo carmine


:

confiletur
>'

Ecce

ipsi

peccatorcsct abundanlesin sacculo,

obtlnuerunt

divltlas.

Ergo

slne

causa justificavl
:

cor

meum

et lavi inter Innocenlcs

manus mcas
in

vl fui Ila

')

gellatus fola die, et innex

meus

matnllnum'.

XX\

II.

Pefrus quoque quamvis plenns (Idc devofionis

tamen quia nondum consclus


tive dixerat

nostra^ infirmilalis praesumpte

Domlno

Animam meam pro


teqtatio

ponam*;

lentatlonem praesumplionis anteqnam tertlo gallus canla


ret incurrit. Licet
Illa

documentum

fuerit ad sa-

lutem*; ut discamus non contemnere CHrnis infirmitafem,

2 Reg.

XII,

i8.

seqq.

Ibid, 20.

* Iliid. a5.
,

'

Joan.

xiii, 7>y.

Psiil. lxvii.

19, et

^ J,]. xtiii

aj.

DJE

FIDE RESURRECTIONIS, LIB.

II.

43

ne conteranendo lcnlemur. SI Petrns lentatus est, quis


prfesumal

dubie pro nobis tenlatus est Petrus


esset
:

non posse tentarl? Atque haud ut in fortiore non ientamenli periculum sed In illo disceremusquem,

quls astruat se

admodnm
dio

in pcrseculionibus

resistentes

etsi

vitfc

slu-

tcntaremur; tcnlationis tamen

aculeum

patientiaj

lacrymis vinceremus.

XXVIII. Idem tamen David, ne quem


turarum tenacem moveat factorum

fortassis Scrip:

diversilas
flevit,

quam, Davld
rat

parrJcidam

mortuum

qui

idem innon fleve,

innocentem. Denique

cum

ploraret et lugeret, dlxit

meus Abessalon, filius meus Abessalon, quis da bit mibi morlem pro te*?a Non solus ergo fletur Abessalon, flelur parriclda, flelur Ammon^. Non solum flelur
Filius

inceslus, sed etiam vindicatur

alter

contemptu regnl
fletur dilectus. igilur in

alter fralrls exilio. Fletur sceleratiis,

non

Quae causa? quae


tibus deliberatio
,

ratio ?

Non medlocrls

pruden-

saplentlbus confirmalio;

magna enlm

prudentlre in tanta factorum diversitale constaniia, una


fides.

Et

ilios

morluosflevit, et
illos

non putavlt';

enlm

slbl periisse

flenduminfanlemmortuum credebat bunc re,

surrecturum sporabat.

XXIX. Sed
gravia in

de resurrectlone posterius, nunc ad pro-

poslta revertamur. Pra3mlslmus

enlm etlam sanctos

viros

bocmundoet mnlta perpesjos sine sufl^ragatlone merltorum, cum aerumna laborum. Cndc regressus ad se
David,
pulvls
allbi
:

in posteriorlbus diclt :

Meoiento, Domine, quia


dles ejus';et
dies ejus sicut

sumus, homo tanquam frenum,


vanltati simllis factus est,

Homo

umbra praetereunt^ Quld enin^ nobis miserius, qui lanquam spollatl et nudi projiclmur In hancvltam, cor

Res.

XVIII, 5?.

irl.

xiii, 7,6.

Id.

xn, ai.

Psal. rn,

i.'5.

* Id. CXLIII, 4-

44
pore
fragili
,

S.

AM15R0SII
,

corde hibrico
desidiosi

imbecillo animo

anxii

ad

sollicitudines,

ad labores, proni ad voluplalcs?


longc oplimum
,

XXX. Non
saQcli
sibi visi

nasci

igitur

secundum
ii

Salomonis sententiam. Ipsum enim eliam


sunt in philosophia excellere
,

qui

secuti sunt.

Nam

ipse

ilh*6

anterior, noslris posterior(i4). ila in Ecclesiaste


:

locutus est

Et laudavi ego omncs defunctos, qui jam


,

omortui sunt

magis quam viventes, quicumque vivunt


,

usque adhuc. Et optimus super hos duos


sub

qui
,

nondum
quod
fuc-

nalus est, et qui non vidit hoc opus raalum


est
sole.

tum

Et vidi ego universum laborem, et


et proesumptio spi-

omnem
tritus
'.

virlulem operis hujus; quia icmulatio viro ab

altero ejus.

Et quidem hoc vanitas,

XXXI.
rarum,
et

Et quis hoc

dixit, nisi illc qui sapicnliam

po-

poscit et impelravil^; ut sciret composilionem orbis ler-

virluiemekmentorum, anni cursus,


vim venturura

etstellaruin
et iras

dispositiones,

non ignoraret naluras animalium,


, ,

colligeret besliarura

ct cogitationes

ho-

minum
lia,

deprehenderet?

Quem

igitur

non latuerunt

coeles-

quemadraodum

laterent mortalia?

Qui cogitalionem

mulieris investigavit sibi infantem vindicantis alienum',

qui naturas animalium, quas non acceperat', divina

ta-

nien

gratia aspirante cognovit

hic de suaj conditione


,

naturae,

quam

in

se expertus esl

crrare aut raenliri

polult?

XXXII. Sed non

solus

hoc sensil,
:

etsi

solus expressit.
ille,

Legerat sanctum dlxisse Job

Pereat dies

in

quo
essc

natus sura*; et cognoverat nasci


:

malorum omnium
:

principium
ut
'

et ideo

diem quo natus

cst, perire optavit;


et optavit pcrire
111,

lollerelur origo
Ecde.
IV, a. el
5

incommodorum

seqq.

Siip. vii, 7.

3 lleg.

27.

<

Sap.

VM, 20.

Jijb. III, 5.

DE FIDE RKSURnECTIONlS,

I,in.

II.

45

diem generationis
fac milii,

sua3

ut dieni resurrcclionis acciperet.

Audierat etiam Salomon dixisse palrem suum :((Nolnm Domine, finem meum et numerum dicrum
,

meorum

ut sciam quid desit mihi

*. &

Noverat cnim Da-

vid ^non posse id


et ideo

quod perfectum
,

est, hic

comprehendi,

ad ea quae sunt futura

properabal. INunc cnim

ex parle scimus, et ex parle cognoscimus^: lunc aulem


id

quod perfectum

est, polerit

comprehendi; cum rcvc-

lata facie nobis speculandaj majestatis oeternitatisque divinae coeperit relucere

non umbra sed veritas. XXXIII. Nemo tamen festinaret ad rinem,-'nisi


,

vitae

istius

fugeret incommoditatem. Et ideo etiam David quarc


:
((

Ecce veteres posuisli meos et habiludo mea tanquam nihil ante le venrumlamen universa vanilas, omnis homovivens'. Quid
ad finem feslinet, exposuit dicens

dies

igilur
in

moramur

fugere vanitatem? aut quid nos delectat


,

hoc saeculo vane conturbari


nobis plagas
eripi

ihesaurum pecuniarum

condere, et ignorare cui congregamus haeredi? Pelamus

amoveri

nos ex insipienti sasculo,


,

carere peregrinalione diuturna


et

ad illam redire patriam

naturalem

domum.
et

In hac enim terra advenae sumus


,

atque peregrini': remigrandum eo

unde descendimus
,

ambiendum
nixe
ille
;

obsecrandum non perfunctorie

sed ob-

ut a dolis et ab iniquitale

loquacium liberemur. Et

qui

remedium noverat

prolongatum tamen suum

ingemit incolatum, et
bitare deplorat^

cum

peccatoribus et iniquis se ha-

beo

et peccatum haremedium? XXXIV. Hicremias quoque quod generatus sit, et ipsc


,

Quid ego faciam, qui

et ignoro

deplorat his verbis

dicens

Heu me

mater

ut quid

mepeperistivirum causamdicentem judiciiin omni terra?


'

Psal. xxxviii, 5.
19.

1 Cor.

xiii, 12.

psal, xxxviii, ('. 4 Ephes.

it,

Psal. cxix, 5.

46

S.

AMBROSII
:

Non

profui

neque profuit mihi quisquam

virtus

mea
vita

defecit'. Si igilur sancti viri vitam fugiunt,

quorum
,

etsi

nobis

utilis
,

sibi

tamen
aliis

inutilis aestimatur

quid nos
,

facere oportet

qui nec

prodesse possumns

ct nobis

vilam hanc quasi foenebrem pecuniam usurario quodaui cumulo gravescentem onerariin dies peccatorum teresen-

limus?

XXXV.
utique,

aQuotidie morior*,
illi,

Apostohis

dicit.

Melius

quam

qui meditationem mortis Philosophiam


:

enim studium praedicarunt, hic ilii quidcm propter se Pauhis autem ipseperfectusmoriebalur non propter suam, sed propter nostram infirmitatem. Quid autem est mortis
essc dixerunt (i5)
illi

usum ipsum mortis

exercuit. Et

meditatio,

nisi

qufedam corporis

et animae segregalio

quia mors ipsa non ahud


sio definitur ?

quam

corporis atqueanimaeseces-

Sed hoc secundum


est

communem

opinionem.

XXXVI. Secundum
mortem accipimus. Lna
vivimus
dedita
Ah*a
,

Scriptiiras

autem tripHcem esse cum morimur peccato, Deo


,

'.

Beata igitur mors

quae culpae refuga

Domino

mortah nos separat, immortaH nos consecrat. mors est vitse hujus excessus, qua mortuus est paa

Iriarcha

Abraham
,
,

patriarcha David

et sepulti sunt

cum

patribus suis

cum anima nexu


''.

corporis Hberatur. Terlia

mors est de qua diclum est :Dimitte mortuos sepehre mortuos suos Ea morte nou sohim caro scd etiam anima moritur Anima enim quc-e poccaverit, ipsa mo rielur'. Moritur enim Domino, non naturaj infirmitate, scd culpne. Sed haec mors non perfunctio hujus est vit
e
,
:

sed lapsus erroris.

XXXVII. Una
terlia pojnalis.
'

ergo est mors spiritaHs


quae naturalis
,

aHa naluraHs
;

Sed non

eadem pcenaHs

Jerem. xv,

lo.

"

Cor. xr, 5i.

Roni.

ti, lo.

<

Matth. vin,

23.

'

Ezech, xviii, 4.

DE FIDE RESUnRECTIONIS,

LIB.

II.

/\n

non enlra pro pcena Doininus, sed pro remedlo dedll mortem. Denique Adee peccanti praescriptum est aliud pro
poena

aliud pro reitiedio


audisti

pro pcena,
,

cum

dicitur

Quoniam
,

vocem
in

uxoris tuae
tibi

nligno

de quo praeceperam

manducasti de ab eo solo ne manducaet


;

res

malcdicta terra

operibus tuis

in tristitia

man-

ducabis fructum ejus omnibus diebus


tribulos germinabit tibi, ctedes

vitae tuae.

Spinas et

dore vnllus
taris in

pabulum manducabis panera luum tcrram de qua assumplus es\


Ini
,

agri.
,

Cum su-

donec revcr-

XXXVIII. Habes pcenarura


nas scculi
liujiis et

ferias, quia adversus spl-

diviliarum,
niors
dixit

mundi -, volnptatesque Verbum excludunt poenam includimt pro remedio data st quasi finis malorum. Non enlm Quoniam audisti vocem mulieris, reverleris in tersolliciUidines
qiiae
,

raui; ha'C
cst

enim

esset pcenalis sententia

quemadmodnm
in

illa

Maledicla terr& spinas et tribulos gorminabit


:

libi;

sed dixit

"Manducabis panem luum

sudore

(loncc rcverlaris in tcrr;im.


esse noslrarnm dilur
?

Vides mortem magis

melam
Inci-

poenarum, qua cursus hujus

vlt;e

XXXIX.
elium
tura est
:

bonum

Ergo mors non solum malum non est sed est. Dpuique probono quajritur, slcul scrip,

Quaerent horainas morlem


illi

et

nmi

iuvenieiit
:

cam'. Quncrent enim

qui dlctiiri sunt montibus


;

Cadile supcr nos; et collibus


ilia
,

Operite nos\
ille

Quccrct

eliam anima

quse peccai. Qurerit dlvcs

posilusin

infcrno, qui vult digito Lnzari refrigorari

Ilngaam

suam^
,

XL. Videmus ilaque quod et mors haec hicrum est et Mihl vlvere Chrislus vita poena est. Unde et Paulus ait est, et morilucrum^ Quid est Cbrislus nisi mors
:

Luc. XXIII, 00. Luc. VI, 24. Philip.

Gen.

III,

17, et seqq.

viii, la.
i,

*j

Apoc.

ix, 6.

Luc,

ai

^8

s.

AMnnosii

corporis, splrllus vllae ? ut vivamus


fiffectusque

Et ideo commoriamur

cum
,

eo

cum

eo. Sit
;

quidam quotidianus usus


ut per illam
,

in nobis,

moriendi

quam diximus

sc-

gregationem
(liscat

a corporeis cupiditatibus
,

anima nostra se
, quo ternon possint
,

extrahere

et

tanquam
,

in sublimi locata
sibi glutlnare

renae adlre llbidine3

et

eam

snscipiat morlis imfiglnem,

ne poenam mortis incurrat.


,

Repugnat enim

lex carnis legl mentis


,

et

eam
:

legi erroris

addicit, sicut Apostolus revelavit

dicens

Video enim
,

lcgem carnls meoe repuguantem


livantem

legl

menlis mea3 et cap-

me
:

in lege peccati *.

Omnes impugnamur, om-

nes sentimus

ogo

omnes llberamur. Et ideo infellx remedlum quaeram. XLI. Sed quod remedlum? Quis meliberabit de cor pore mortis hujus ? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum^. Habemus medlcum sequamur remedium. Remedlum noslrum Ghrlsti gratia est, et corpus
sed non

homo

nisi

morlis corpus est noslrum. Ergo peregrinemur a corpore,

ne peregrinemur
qiine

Christo

etsi

incorpore sumus, tamcn

sunt corporls non sequamur, nec deseramus jura na-

lurae, sed

dona

gratiae

praeoptemus

Dissolvi

enim

ct

cum Ghristoessemulto meliusrpermanereautemincarnc


magis necessarium propter vos^
mihl
,

XLII. Sed non omnlbus necessarium


iKui
,

qui nulli utihs

n.ori

ne plura

Domine Jesu sum nam mihi lucrum est peccem. Lucrum mlhl est morl, qui ipso
,
:

hbro quo

alios consolor, quasi


fratrls

vehementiofe monltore ad
;

dcsiderium amissi
slnlt oblivisci.

impellor
et

quoniam me

ejus

non

Nunc magls amo,


loquor, desidero

vehementius desidero.
;

Desidero

cum

polius scribendum arbitror, ne


tionc divellar.
>

cum relego et ideo hoc quando ab ejus recordacum


' riiilip.
1,

Quod non

conlra Scrlpturas facio, sed


2.').

Roni.

vii,

20.

Ibiil. s-i,

5j,

a/|.

DE

FlDli

RESUr.ni-CTIOMS, Mli.

II.

4p

Scripturis scnlio; ut paticntius

dolcam

impAlicniius dc-

sidercm.

XLIII.

Pracslitisti niihi

frater,

ne mortem limercm
in

alque utinam moriatur anima

mea

anima tua

hoc

cnim
ritu

sibi

Balaam pro maximo bono optat, donatus Spi:

Moriatur, inquit, animamea in animis semen meum sicul semcn istorum'. Et vere hoc secundum prophetiam optat qui enim viderat ortum Chrisli, vidit ejus triumphale, vidit mortem vidit in co perennem hominum resurrectionem et ideo uiori

prophetandi
,

justorum

cl fiat

non timet resurrecturus. Non moriatur crgo anima mea neque pcccatuminse recipial sedmoriatur in pcccato
,
;

in

anima

justi

ut ejus recipiat aequitatem.


,

Deniquc qui

moritur in Christo

fit

cjus gratias particeps in lavacro.


,

XLIV. Non ergo formidabilis mors


bus
,

ncc amara cgenli,

nec gravior divitibus


,

nec injusta senioribus


,

ncc

ignava fortibus
sapientibus.

nec perpetua fidelibus

nec improvisa

Quam
,

multi enim vitam solo mortis litulo

consecrarunt

quantos vivere puduit, mori profait (iG)?


libc-

Morte unius plerumque accepimus maximos populos


ratos
:

morte imperatoris fugatos exercitus hostium,quos


religio defensa,
,

vivus vincere ncquivisset.

XLV. Morte Mart) rum


Ecclesia roborata est
sunt. Itaque
:

cumulata

fidei,

vicerunt mortui

victi

pcrsccutorcs

quorum vitam nescimus, horum mortem ceUnde et David prophetice gloriaius in sua; mentis excessu :Prelio^sa, inquit in conspeclu Domini mors sanctorum ejus ^ Mortcm maluit praeferrc, quam vilam. Ipsa mors Martyrum praemium vitae est. Morte ctiam
lebramus.
,

inimicorum odia solvuntur.

XLVI. Quid plura


est.
'

Unius morte mundus rcdcmplus


,

Potuit

cnim Ghristus non mori

si

voluisset

sed

Niim. xxiii, 10.

'

Psal. cxv, i5.

LX.

5o

S.

AMBUOSII
,

ncqae reAiglendam mortem quasi IgDavam putavlt neque

quam moriendo servasset. Itaque mors ejus vila est omnium. Morte ejus signamur, morlem ejus orantes annuutiamus, morlem ejus ofFerentes praedicamus mors
melius nos
:

ejus victorirv est

mors ejus sacramcnlum est, mors cjus annua solemniias mundi est. Quid praeterea deejusmorle dicamus cuin divino prnb?mus exemplo quia immorta, , ,

litatem raors sola

qu.xsivit, atque ipsa se

mors redemit?

INon igitur mocrenda


,

mors

quae causa salutis eslpublicae:

non fugienda mors quam Dei Filius non dedignatus est, quod enim refugit. Non solvcndus oroo naturte commune est omnibus cxceptum in singulis esse non
non
;

potest.

XLVII. Et mors quidem


instiluit, sed

in

natura non fuit, sed con-

versa est in naturam; non enim a principio Deus

mortem
vi-

pro remedio dedit. Et consideremus ne

dealur esse contrarium.

Nam

si

bonuni

est
fecit

mors
:

cur

scriptum est
lia

quia

Deas mortem non

sed mali'

hominum mors

introivit in

vera enim

mors divino operi

orbem terrarum ? Renecessaria non fuit, cuin in


jugis successus afllucin labore diuturno, geccepit esse miserabilis:

paradiso posilis

bonorum omnium
damnata
ut
vita

ret; sed praevaricalione

mituqne iotolerando
debuitque dari
finis

hominum
,

malorum

mors

restitueret,

quod
usui

vita amiserat. Immortalilas eniui oneri potius

quam
mors

est (17), nisi aspiret gratia.

XLNIII, Et
cst
,

si

bene discutias

sed maliliae:
fuit

non manet enim natura


,
:

naturae
,

isla

malitia moritur.

Resurgit qiiod
ita

alque utinam utjampeccandiliberum,


!

vacuum

culpac prioris

Sed hoc ipsum indicio


,

est

mor-

lcm non esse nalura^, quia iidem erimus

qui fuimus.

Ilaque aut peccatorum nostrorum supplicia


'

pendemus

Sap.

I,

17, el

II,

34.

: ;

DE FIDE RESURRECTIONIS,

LIB.

11.

5l

aut benc gestoram gratlani consequemur. Resurget

nim

natura eadem, jaai slipendiis morlis honoratior. Deniqne


ftMortui qui in Gliristo sunl, rcsurgent primi

deinde et

nos qui vivimus, inqnit

simul

cum

illis

rapiemurin nu-

))bibus

obviam Christoin aera;

et ila

semper cum Domino

erimus'.

Illi

primi, viventes autem secundi. IUi


Illis

cum

Jesu

viventes per Jcsum.

dulciorvita post requiem:


,

viventibus etsi grata

compendia

XLIX.

INihil est igitur


;

quod
si
:

in

tamen ignota remedia. morte timeamus nihil


,

quod debeamus dolere


acccpta est
in
,

aut natura? repetenti vita, quac

rependatur
,

aut petenti impendatur officio,


est.

quo

religionis cultus
sibi
,

aut virtutis usus


,

Neque enim

quisquam

ut sic maneret

oplavit.

Joanni promis-

sum oestimatum est, sed non est creditum^. Verba tenemus sententiam derivamus. Ipse in libro negat sibi, quod nonmoreretur, esse promissum; ne quem vana spesexemplo incesseret. Quod si id velle spes insolens quanto inquod non praeter modum acciderit ultra mosoIentiu:j
,

dum
L.

dolere

Gentiles plerumque se consolanlur

viri, vel

de com-

munitate jerumnae, vei de jure naturae, vel de immortalilate

animse.

Quibus utinam sermo constaret, ac non


in varia

miseram animam

porlentorum ludibria formasque

Iransrunderent! Quid igilur nos facere oportet,

quorum

slipendium resurrectio est? cujus gratiam quoniam negare


plerique non possunt, fidem abnuunt. Et ideo

eam non uno argumento ahquo, sed pluribus modis, ut possumus,


astruamus.
LI. Et

plo, aut eo quia et

quidem omnia aut usu, aut ratione, aut exemdecorum sit ea esse, ideo esse creduntur;

ad fidem singula suffragantur. Usus, quia

movemur

ralio, quia

quod movet, virtntis


IV, i5, 16,

alterius convenitaestiinari
aii.

Thess.

Joan. xxi,

4.

52

S.

AMBROSII

exemplum, quia generavit ager fruges, et idco generaturum decorum, quia et ubi fruclum non puiamus, decere tamen credimus, ut virlulis opera minime
esse prresumimus:

deseramus.
Lll.

Singula igitur singulis astruuntur. Tribus lamen

evidentius coUigitur resurreclionis fides, quibus omnia

comprehenduntur

ratione, universitatis exemplo, lesli-

monio

rei gestse

quia plurimi surrexerunt. Ratio evidens


vitae

est; quia

cum omnis
sit,

nostrse usus in corporis ani-

maeque consortio

resurrectio autem
;

aut boni actus


sit

praemium habeat, aut pcenam improbi


resurgere, cujus actus expenditur.

nccesse

corpus

dicium vocabitur anima sine

Quomodo enim in jucorpore, cum de suo et cor:

poris contubernio ratio praestanda sit?


LIII.
ficile

Resurrectio omnibus attribula est

sed ideo dif-

creditur, quia

est. Prima igitur rerumque status omnium, generationum series, successionum vices, obitus ortusquc signorum diei et noctis occasus, eorumque quotidie tanquam rediviva successio. Temperamenti quoque genitalis hujus terrae aliter ralio subesse non posset, nisi humoris ipsius quo omnia terrena generantur, quantum diurni solis aestus excoqueret, tan,

non nostrum meritum, sed Dei munus resurrectionis fides usus est mundi,

tum

rore nocturno dispositio divina repararet.


?
,

Nam
,

quid

de fructibus loquar
decidunt resurgere
:

Nonne

tibi

videntur occidere
?

cum
est,

cum

revirescunt

Quod satum
et

resurgit:quod morluum est, resurgit;


reddidit fruclus, in his

in

eadem ge-

nera, in easdem species reformatur. Hos terra

primum

primum natura

nostra speciem

rcsurrectionis imitata est.

LI\. Quid dubitas de corpore corpus resurgere? Gra-

num

seritur,

resurgit; sed flore

grauum resurgit pomum decidit, pomum granum induitur, folliculoquc veslitur:


:

DK

I-IDK

RI-SURUECTIOMS,

Lin.

II.

5.'i

Et hoc raorlalc oportet induere immortalilalcra, et hoc

corruptibile induere incorruptionem*.


tionis

Flos rcsurrec-

immortalitas est,

flos

resurreclionis incorruptiu est.


sc-

Quid cnim uberius quiele perpetua? quid locuplelius


curilatc diuturna? Ilic cst multiplex frnctus
,

cujus pro-

ventu pullulat Ifficundior

hominum

natura post raortcm.

LV. Sed miraris queaiadmodum putrefacla solidenlur,


dispersa cocant, assumpla reparentur;

non

rairaris

qucm-

admodum semina
descant.

vapore et compressu

terraj soluta viri-

Nam

utique etiam ipsa terreno coalitu putrefacta

solvuntur, et

cum

occaBcata et mortua

soli gcnitalis

suc-

cus animaverit,

quodam

calore vitali spiritum

quemdam
quihusdam

hcrbae viridantis exhalanl. Deinde paulatim teneram spicaj


adolescentis retalem culmo crigit, et vaginis

natura tanquam scdula mater includit; ne pubescentem


glacies adurat aspera, alque a nimio solis defendat ardore:

frugem quoque ipsam adhuc quasi primis erumpentera


cunabulis,

mox adullam

ne pluvia decutiat, ne aura

dis-

pergat, ne avium

minorum morsus
si

interimat, vallo arista-

rum

sepire consuevit.

LVI. Quid igitur miraris


lerra restituat; cuni

homines

quos acceperit,
suscc-

seminum corpora quajcumque

perit, vivificet, erigat, vestiat, muniat, atque defendnt?

Desine ergo dubitare quod depositum generis humani


terrae fides reddat, quae

commendata

sibi

semina usurario
quid de gene-

quodam
ribus

foenore raultiplicata restituat,

Nam

arborum loquar, quae

posito surgunt de semine*,

fructusque resolutos rediviva fcecunditate resuscitant, et


formoD veteri atque imagini suae reddunt, multasque
les
oeta-

quaidam arborum corpora reparata transmittunt, ut


durando vincant
Cor. XV, 55.

ipsa
'

Scecula

Putrescere videmus acinum,


Virgilii versuni elib.

"

Allusio

lit afl^^liune

n, i4, Gcorg.

Pars atitcm posito surgunt dc semine,

etc.

54
:

S.

AMBROSII

vitem resurgere surculus inseritur, arbor renascitur.

An

de reparandis arboribus divina est providentia, de hominibiis nulla

cura? Et qui ea quae ad usus


est,

perirenon passus

hominem
tibi

perire palietur,

hominum dedit, quem ad

imaginem
cant
:

sui fecit?

LYII. Sed incredibile

videtur, ut mortui revivis-

Insipiens tu ipse

quod seminas, nonne prius mori-

tur, ut vivificetur*? Sere quemlibet fructum arentem,


resuscitatur.

Sed habet succum. Et nostrum corpus habet

sanguinem suum, habet humorem suum. Hic nostri succus


est corporis.

Lnde

illud

quoque explosum

arbitror,

quod

arentem surculum quidam reviviscere negant, idque ad


praejudicium carnis derivare nituntur.
arida,

cum

caro omnis e limo

sit,

limus in humore,

Non enim caro humor


jugi serenitate
sibi

e terris.

Denique multa gignenlia quamvis


sufficit.

humo
terra

arida

arenosaque nascuntur; quoniam ipsa

humorem
esse

Num

igitur in

hominibus terra

degenerat, quae omnia regenerare consuevit? Lnde claret

non

dubitandum quod secundum naturam magis,


contra naturam est interire.

quam

contra naturam est; ex natura enim est resurgere


:

nascentia omnia

LVIII.
bat,

Sequitur illud quod gentiles plerumque perturfieri possit

quomodo

ut quos

mare absorbuerit,

feraj

dilaceraverint, bestiae devoraverint, terra restituat.


ita

Quo

demum

veniatur necesseest, ut non de fide resurrec-

tionis,

sed de parte dubitetur. Esto enim ut laceratorum


caeteri
:

corpora non resurgant, resurgunt


destruitur,
si

nec resurrectio

tamen cur vel de his dubitandum putent, quasi non omnia quae ex terris sunt, in lerram redeant, et in terram resolvantur^. Mare
conditlo excipilur. Miror
vicinis expnit
1

quoque ipsum quaecumque corpora humana demerserit, unda plerumque littoribus. Quod ni ita
Cor. XT, 36.

Eccles,

iii.

20.

DE FIDE RESURnECTIONIS,
csset, dlfficile, credo,

LIB.

II.

55

sipata sociarc; cui

Dco mundus

foret dispersa connectere, dis-

obtciiipcrat,
:

lur elemenla, scrvit natura


sit

quasi

mula obsequunnon majoris miraculi

limum anlmare quam jungere?


LIX. Avis
in

reglone Arabiae, cui

nomen
,

est Phoenix,

redivivo suae

carnis

humore

reparabih's

cum mortua

iuerit, reviviscit; solos

non credimus homines resuscitari?

Atqui hoc relatioue crebra, et Scripturaium auclorilate

cognovimus (18) memoralam avem quingentorum annorum spatia vitalis usus habere prccscripla; eamque cum
sibi

fincm

vitae

adesse priesaga

quadam

nalu?e
et

snx

Besti-

matione cognoverlt, thccam


Cicterls

sibi

de thure

myrrha,

et

odoribus adornare, cumpletoque opere parlter ac


iilo,

lenipore, intrare

aUjue emori

ex cujus'humore oriri

\ermem, paulatimque cum in avis ejusdem flguram concrescere, usnmque Ibrmari, subnixam quoque remigio pennarum, renovatae vitae officia munere pielatis ordiri. Nam thecam Illam, vel tumulum corporls, vel Incunabulum resurgentls,
resurglt,
in

qua deficiens occldit,


in
:

et

occidens

Lycaonlam vehit atque ita resurrectlone avis hujus, locorum incolae complelum quingenlorum annorum lempus inlelligunt. Ergo isti avi quingenex /Ethiopia
tesinms resurrectlonis annus
illi

est,

nobis millesimus (19)

consummatione mundi. rique etiam opinantur quod avls hsec rogum sibi
in

hoc

saeculo, nobis in

Pleipsa

succendat,
viscat.

et rursus

de

favillls

suis

et cineribus revi-

LX. Sed

fortasse natura discrctlor, fidei


in

quoque

dis-

cretionem videalur allerre,

origlnem principiumque
estis, fceminte

hominis procreandi mens nostra redeat. Viri


estis,

quae

humana
!

sunt,

ex nihilo putatis esse,


quanti exurgimus

Et

si

non ignoratis et si qui ignoratls, quod nascimur. Quam ex parvo non exprimiraus, intelligitis lamcn
:

5^

s.

AJinuosii

quid vsliinus, vel polius quid nolimus dicere. Undc hoc


ca|iut, el vullus isle mirabiiis, cujus arlificcm

non vidcformatur?

mus, opus videmus,

in varia oincia usus(|ue

Uude forma
liendi

creclior, status excelsior, lacicndi vis, sen-

vivacltas,

gradiendi facullas? Ignola ccrtc nobis


,

sunt nalurcTB organa


fuisti, el

lum, et
surget

sed nota minislcria. Et tu semen tuum corpus semen cst resarrccturi. Audi Paudiscc quia semen cs Seminalur in corruptionc,
:

in

Incorruplione
:

seminaturin ignobililate, surgct

ain gloria

seminatur

in infirmitate, surget in virtute:sc-

minatur corpus animaie, surget corpus


,

spirilale*
si

Et

lu crgo seminaris ut ca^tcra


csetera?

quid miraris

resurges ut

Sed illa credis, quia vldes:ista non credis, quia non vides Beati qui non viderunt, et crediderunt*. LXI. Tamen antequam tempus veniat, nec illa crcdimtur; non cnim omnc tempus accommodum ad resus:

citanda semina.

Alio triticum seminatur, aiio nascitur:


alio

alio vilis iuacritur,

gcmmanlia sarmcnta pubescunl,


:

luxuriat pampinus, uva formalur


velut alvo gravis et ouusta prole

alio plantalur oica, alio

baccarum

fructus sui

ubertatR curvescit. Anle vero


advcniat
,

quam suum cuique tempus


nec generationis aetatem

fnetura restrictior est:

Nunc informcm situ, nunc fcetu nudam, nunc virentem floribus, nunc arentem ipsam omnium cernas parentem. Quic utique vellct omnibus se vestirc temporibus, ncc unquam
habcl in potestate gencraudi
ipsa, quae generat.

aurea segetum aut viridantia pratorum indumenta depo-

nere ipsa sui egens, et proventuum suorum, quae


:

in alios

Iransfuderit, indotata compendiis.


et nostram resurrectionem etsi non credis non credis excmplo, usu es crediturus. Et aliis quidcm fructibus, ut vili, oleac, pomisque diversis anni a^tas
fide,
I

LXII. Ergo

Cor. XV, 42, ct seqq.

Joan. xx, 29.

Dl!:

1'IDE

UESUnnECTIOMS,

LIB.

II.

5y

cxlrema habilis maturandisrnobis qiioque mundi consummalio tanquam exlremus anni


gendi priescripsit
oetalem.
finis

accommodam
in

rcsur-

Et Lene
;

consummaliono

mundi
in

resurrectio

mortuorumest ne post resurrectionem


nos ex hoc malo socculo

hoc mahim nobis esset sceculum recidendum. Idco


est passus, ut
li-

cnim Chrislus

bcrarel; ne ilerumnos hujus soscuh tenlamenlasubruercnt


ct obcsset renasci, si

renasceremur ad culpam.
ij^itur

LXIII.

Et rationem
:

resurrectionis

ct

lempus

lenemus

ralionem

quia in omnibus sibi fcetibus aequc

natura respondet, nec in sola


generat
:

hominum

successione de-

tempus

quia omnia in anni fine generanlur.


est.

Mundi tempora annus unus unus est, quando dies una

Et quid mirum

si

annus

est?
,

opcrarios conduxit ad vineam


tola die otiosi
'

Una enim dic Dominus dicens Quid hic stalis


:

?
sunt. Seinen esse cor*.

LXIV^ Gausae originum scmina


pus

humanum gentium
non

Doctor asseruit
est series

Est ergo sub-

stantia resurgendi,

quando

seminandi.

Quod

si

subslantia aut causa

esset,

arduum quisquam putarct


homines regenerarc,
nulla substantia csse jussit,

Dco unde
qni

vellet, vel

quomodo
matcria
, ,

vellet,

mundum ex nnlla
P

ct faclus est?

laruni ignes

Coelum aspicc terram inluere. Unde slelunde orbis solis et radii? undo lunre globus ? unde monlium vertices dura saxorum nemorosa sylvarum ? unde vel diffusus aer, velinfusae velsuperfusoe aquae? Sed si hoec omnia Deus fecit ex nihilo, (Tpse enim dixit,
,
,

BCt facta sunt

ipse mandavit, el creata sunt'


fuerit;

)cur mi-

remur renasci posse, quod ess3 quod non fuit?


,

cum videamus nalum

LXV.
credant
'

Illud
(

mirum
1 Cor.

quod cum resurrectionem non

20} , tamen ne genus pereat

hominum

clemcnli

Mullh. XX, 6.

xv, 42.

* Psal. cxi.tiii, 5.

58

S.

AMBROSII

quadam
quid
dire

benignitate prospiciunt; et ideo Iransire ac deml,

grare in corpora dicunt animas


sit difficilius
:
,

ne mundiis inlereat. Sed


,

ipsi
,

asserant, transire anlmas

an re-

sua repetere
illi

an nova quaerere.
,

LXVI. Sed

dubilent
,

qui

non didiccrunt

nos vero
,

qui legimus Legeui

Prophetas, Apostolos, Evangelium

dubitare fas non

cst.

Quis enim dubitet,

cum
,

legit :

Et

in

tempore

illo
:

salvabitur omnis plebs tua

quae scripta
,

est in libro

et multi

dormientium

in terrae ibssls
,

una
op-

apertlone exurgent, hi in vitam teternam

et hi

in

Bprobium
nsicut

et in

confusionem perpeluam

ct InlclHgeutcs

splendebunt ut splendor firmamenti,


stella^ in scccula
,

et

ex jnslis uuiUi
dixlt

V? Bene ilaque doruvienliuui

quletem

ut intelllgas

mortem non
vitne

esse

perpeluam

quae
:

somni vice
post

inilur ad lenipus, et

ad tempus cxchidllur
,

melioremque profectum

ojus ostcndil

quro fulura

mortem

est

quam

ejus qua) ante


ilia

morlem

uKjurore
,

ac dolore transigitur.

Slquidem

stelhs couiparatur

haec aerumnfc addicitur.

LXVII.
ilhid,

Nam

quld

illa

contexiun,

qucTc alio

loco scripta

sunt : Suscitabls me, et confilebor tibI?QuId eliam

quob Job sanctus

vltae istius

experlus Injurlas, et
,

adversa omnia patientla virtutis exuperans

compensatio-

nem
)

slbi
:

dicens

malorum praesentium de resurreclione prouiisit Suscilabis corpus meum hoc quod muUa mala
,

passum

est'^ ? Esiiias

quoque rcsurreclionom popaHs ansic

nnntians Dominici se nuntium dixit esset responsi;


:

euim habes Os enim Domini locutum est, et dicent die iiia\Quid igltur os Domini locutum sit populos cssc
dicluros

in posterioribus declaratur
,

ubi scriptum est; utero accepimus


effudisti

Propter timorem tuum

Domine

in

et parturivimus spiritum salutis tuae,


Dan.
XII, 1. et

quem

super

scqq,

Job. xix, 26.

Esai. xxv, 8.

BE FIDE RESURRECTIONIS,
nterram.
))in
illis

LIB.

II.

5()

Cadent qui inhabitant terram*

resurgent qui

inonumenlis suntjros enim qui abs te, sanitas est


,

terra vero

impiorum

peribit.

Ambiila, populus uieus,


,

ct intra in recessus tuos.

Abscondere aliquantulum

do-

nec transeat

ira Dei.

LXVIII.

Quam
,

bene recessus esse signavlt tumulos


in ju-

morluorum
natiouis

quibus pauxillulum abscondimur; ut

dicium Dei, quod pro nostris sceleribus jus debitae indigassumet


,

tolerabilius transire

possimus

Vivil

igitur qui absconditur et qniescit, quasi e

medio

se sub-

trahens et recedens; ne

eum

arctioribus laqueis

mundi

hujus involvat serumna, quibus repositam resurrectionis


csse ketitiam,

sanitalemque corporum solutorum divino


,

rore reparabilem
pollicentur. El

coelestia oracula propheticis


,

vocibus

bene ros significatur

quo
ac

genitalia

omnia

terrarum semina suscitantur. Quid igitur mirum


centis

si fatis-

quoquc corporis

nostri cineres

favillae

pinguevitali,

dine
in

ccelestis roris

exuberant, et accepto humore

compaginem suam membrorum nostrorum habilus

re-

formantur?

LXIX. Docet etiam


expositione describit
,

sanctus Ezechiel propheta, et plena

quemadmodum

arentibus vigor os,

sibus refundatur, sensus redeat,

que redeuntibus

molus accedat nerviscorporis compago rigescat humani


:

quemadmodum
tur
(

nimis arida renatis ossa visceribusvestianhiatus, et sanguinis rivulos extentae


,

21

),

venarumque

velamen obducat. In ipsis dum legimus, propheticis sermonibus humanorum videtur seges corporum rediviva
cutis

consurgere

atque ipsa spatia diffusa

camporum

novis

vi-

deas pullulare seminibus.

LXX. Quod si
bus
iu reglone
Esai. XXVI, 18.

veteres Sapientes (22) satis Hydri denli-

Thebana inhorruisse armatorum segetem

Oa
credideruiit
sit in
:

S.

A.MBI10S1I

cuin uliquc allerius naturae semina cerluni


verli

naluram

alteram nequivisse, nec partum suis

discordem fudisse seminibus; ut cx serpcnte hominesnasccrenlur, ut caro ex denlibus gignerctur


ulique
:

quanto magis

credendum est, quaecumqne sunlseminata, in suam naturam resurgere, nec a satione sua sogeles discrepare nec mollibus dura vivisccre ncc in nec duris moUia sanguinem venena converti sed carnem decarne, os dc sanguinem de sanguine, humorem de humorc ossibus
, ,

reparari.

Potestis

ergo

gentiles,

reformationem negare

naturoe

qui mutationem potestis asserere ? Poteslis


,

noa
fa-

credere oraculis

non Evangelio

non prophetiis, qui

bulis inanibus creditis ?

ait

LXXI. Sed ]am ipsum audiamus Prophctam; sic ehim et cduxit me Et facta est supcr me manus Domini in spiritu Dominus, et posuit rae in medio campo, et
:

))hic erat

plenus ossibus humanis


,

et

circumduxit

me

per

/)gyrum eorum

et

ecce ossa multa valde in facie eampi,

warida nimis. Et

ait

ad

me

Fili

hominis,
ait

si
:

vivent ossa

isla ?

Et dixi

Domine,
,

tu scis.
illis
:

Et

ad

me

Prophetiza

supcr ossa

ista

et

dices

Ossa arida hrec, audile


ossibus
in
istis
:

vcrbum Domini. Hasc


in

dicit

Dominus

Ecce

ego induco

vos spiritum

vitae, et

dabo

vosnervos,ct

ct

adducam supervos visccra,etexlendam supervos culcm, dabo Spiritum meum in vos et vivetis et scietis quod
;

scgo sum Dorainus. Et prophetavi sicut raandavit mihi.

Et factum
> est terrac

est

cum prophetarem
'.
))

haec

omnia
et

ecce faclus

motus magnus

LXXII. Vidc nunc quemadmodum


bus
,

auditum

in ossi-

et

motum

prius oslcndat csse


et

quam

vitaj spiritus
,

refundalur.
quasi

Nam
I,

supra ossa arida jubentur audire


:

scnsum habeant audiendi


el scqq.

et hic accessisse

eorum

Ezecli. xxxvji,

DE FIDE RESURRECTIONIS,

LIB.

II.

Gl

nnumquoque ad suam compagincm prophcflco sermone signalur; sic enim habes Et acccdcbant ossa unnmet ecce supcr quodque ad suam compaginem. Et vidi
: ,

illa nervi et viscera

nascebantur, et ascendebat super ca

cutis desuper, et spiritus in his

non

erat*.

quod fulurae resurrecllonis Propheta testis adhibetur, ut nos quoque eam illius oculis vidcremus. Neque enim omnes testes adhibcri poterant, sed in uno omnes testes sumus; quia nec in virnm sanctum cadit mendacium, nec in tantum errorProphckim. LXXIV. Nec minus verisimile deliet videri, qula ju~ bente Deo ossa in suam compaginem reformantur cum
gratia,
, ,

LXXIII. Magna Domini

nlique innumera habeamus exempla, quibus natura rcrum


ctBlcstibus est obsecuta pricceptis; ul terra

pabulum

gig-

nere juberetur

etgigneret^

ut ad virgne tactum silieua^stu torridls

tibus populis pelra

vomeret aquam'. atque


quld allnd indlcavit",

niiseralione divina undarent Iluenta dura saxorum. Yirga


in

scrpentem versa

nisi
?

vclcnlo

I)eo ex insensibilibus sensibilia possc generari

An

vero

incredlbillus pulas

quod ossa, cum jubentur, accedunt*


fluenta vertunlur, maria fuglunt?
:

quam quod retrorsum


SIc

enim Prophela testatur

Mare

vidit et fuglt,

Jordapo-

nls

conversus est retrorsum

^ Nec super hoc amblgl


alterius

lcst,

quod duorum populorum

salule

allerlus

obltu

comprobatum est aquarum cursus stetisse frenalos eosdemque allis clrcumfusos, alils ad mortcm refusos, ut alios mergcrcnt, allos reservarent'. Quid in ipso Evangelio ? Nonne ibi probavit Domlnus, quod verbo unda mitescat fugentur cceli nubila, cedant flabra

vcntorum, pla?
11.

cidisque littoribus
'

muta Deo famulentur elementa*

<

Ezech. XXXVII, 7, et seqq. * Ezccli. xxwn, Exod. IV, 3.

Gen.

1,

11.

'

Num.

xx,

-.

Psal.

cxiii, 5.

Exod. xiv,

aa, el seqq.

MaUli.

viii, 26.

62

S.

AMBROSII
caetera
,

LXXV. Sed pcrseqnamur


spiritu vilje

ut

quemadmodum
ad

animeatur defancti, surgant jacenles, sepnlcra

reserenlur, possimus advertere.


liza,
w (ili

Et
:

ait

me

Prophe;

hominis, et dic spiritui


cneli veni
,

iltec

dicit

Dominus

qualor ventis
,

Spiritus, et insullla in

morluos
,

istos

el vivant.

Et prophetavi sicut mandavit mihi

ct

intravit in eos spiritus vitae, et vixerunt et steterunt in

pedibus suis congregatio nimis multa. Et locutus est Do:

nminus ad me, dicens


I)

Fili

homiuis, ossa haec omnis do:

mus
dic
:

Israel. Ipsi

enim dicunt Arida

lacta sunt ossa nostra,

periitspes nostra, interibimus. Propterea prophetiza et


llaec dicit
;

Dominus Ecce ego aperio vobis monueducam vos de mouumenlis veslris iu et scielis quod ego sum Dominus cum terram Israel aperiam sepulcra veslra et educam de sepulcris populum meum, et dabo Spiritum meum in vobis, et vivetis, etponam vos super terram vestram, et scietis quia ego sum Dominus iocutus sum,et laciam, dicit Dominus*^.
a

menta vestra,

et

LXXVi. Advertimus quemadmodum vitahs spiritus commercia resumaulur cognovimus quemadmodum deliiscentibus tumulis morlui suscitentur. An vero mirandum estjussu Domini morluorum sepulcra reserari cum
,

tota suis lerminis

mare suis exundet finibus idemque suarum cursus refrenct undarum ? Deniquc ille qui credidit quia in momento, in ictu oculi, in novissima luba (canet enim tuba) morlui resuruno tonitruo
terra quatiatur,
,

gent;
aera^
:

cum

primis rapietur in nubibus obviam Christo iu

qui non credidit, rehnquetur, et perfidia sua sub-

det sc ipse sententiae.

LXX\ il. Ostendit tibi Dominus etiam in EvangeHo ul jam ad exempla veniamus, quemadmodum resurgas. Non enim unum Lazarum, sed fidem omnium suscitavit quod
,
:

Ezech. XXXVII, 9, et seqq.

Cor. xv. Sa, et

Theis.

it, 16.

DE FIDE RESURP.ECTIOMS, MB.


In
si

11.

G3

mens qnoqiic Ina qnae morlna {'ucrat in illo Lazaro reviviscit. Quid eniiii sibi vnlt qnod Doujinus ad monumcntnai accessit, magna voce clamacrerlas;
,

rnm

legls

vit

La/are, cxi foras' Pa


pr;cslarct
spiritu
,

nisi ut fntura?

resurrcclionis spc-

cimcn
(jiiasi

exemplnni ederet? Cur voce clamavil,


,

non soleat opcrari Sed nt


in

quasi lacitus non so-

ieit inipcrarc?

illud oslcndcret,
,

.quod scriptum
,

cst :

Qnoniam

momento

in icln oculi
;

in

novissima

Inba, ct
crcj)il'is
1)

iiiorliii

resurgcnt incorrnpti^

tnbarnm enim
,

vocis mclilur elatio. Et clamavit : Lazare

exi

foras

Gur cliam nomen additur;


,

nisi forte

ne

alius rc-

suscilatus pro alio viderelur


tio, (jurim

aut fortuita magis resurrec-

impcrata

LXXVllL
oario

Audivit ergo defunctus, etexivit forasde mo-

nuiiicnlo, ligatus

pedeset manus institis(23) ,et faciesojus

colligala crat'.

Comprehcnde,

si

potes,

niodum

ciausis ocuii.s ilcr carpat, vinclis pedibus

quemadgradnm
Mased vi-

dirlgnt, inscparabiii gressn, separabiliquc progrcssu.

ncl)anl vincula, nec lencbant

legebantnr oculi
,

dcbanl. Vidcl^at dcnique


qni dcscrel>at sepnlcrnm.
nis opcrantc
,

({ui

rcsurgebat

qui ambulabiit,

Virtatc enim divin;c prasccplio-

nalura

sunm non
,

requircbat

officium
,

et

lanquani

in

excessu posita

non jam suo ordini


prius

sed di-

vino nutui serviebat.


scjiuilnrii'

Rumpcbantur

vincnla

ag-^l^alur

prius morlis quam quam parabatur in-

ccssns.

LXXIX.
rcclio

Si miraris

haec, disce

quis imperaverit, ul

inirari desinas.

Jcsus Christiis Dei virtus, vita Jux, rcsur:

morlnorum

virlus crcxit
,

jacentcm,

vila

grcssum

cxlulit, hix fugavit lenebras

rcparavit obtutum, resur-

rcclio vivcndi gratiam reformavit.

LXXX.

Fortasse moveat quod Judaei lapidem toUunt,


44

Jonn.

XI,

'

Cor. xv, 52,

'

Joan.

xi,

44-

04
Jiuloci Inslllas

S.

AMBROSII

solvunt'

ne

forte et tu sollicitus

sis,

quis
spiri:

lapidem de monumento tuo toUat. Quasi vero qui

tum refundere

polerat,

lapidem romovere non poieral


:

aut vincula rumperc, qui vinclum fecerat ambulare

aul
aul

dcoperire faciem, qui opertis oculis lumen infuderat


findere petram
,

qui poterat reformare naturam

Sed ut

vel oculis suis-crederent, qui credere

mente nolebanl
senliunt,
,

removcnt lapidem
iiislitas

vident cadaver,

fcetorem

rumpunt. Non possunt negare defunctum

qucm
musi

aspiciunt resurgenlem; vident sigua morlis, et


nera.

vitoe

Quid
si

si

dum

conantur,
,

labore ipso emendanltir?


?

quid

dum

audiunt

vel auribus suis credunt


?

quid
si

dum

intuentur, vel oculis suis corriguntur

quid

dum

rumpunt vincula, mentes suas solvunt? quid si dum Lazarus exuitur, populus liberatur? dum Lazarum abirc pormitlunt, ipsi ad Dominum revertuntur ? Denique mulli ([ui venerant ad Mariam, videnlcs quae facta sunt crcdi,

dcrunt^

LXXXL
nos vel

Nec hoc solum exemplum

edidit

Dominns
til

noslcr Jesus Christus; sed alios quoque resuscitavit,

exemphs uberioribus crederemus. Resuscitavit


,

adolescentem flelu viduae matris inflexus


sit

quando acccstibi

et tetigit
:

loculum, dicens

Adolescens,

dico,

surge

et

resedit qui erat mortuus, et coepit loqui'.


est.

Slatim ut audivit, stalim rescdit, statim locutus


crgo virtulis gratia
,

Aha
in

ahus ordo ualurae.


filia

LXXXIL Nam
ad fidem mortis

quid de archisynagogi

loquar
?

cujus obilu flebant turbaj, libicines personabant

Etenim
cito

pompa

funeris exhibetur.
spiritus,

Quam

ad

voceraDomini convertitur
gitur, cibus

redivivum corpus

cri-

sumitur, utvilae teslimonium crederetur.

LXXXIIL

Et quid mircmur ad vocem Dci refundi

Joan.xi, 4i.

'

lliid.

^5.

'

Luc. vn, tj

i5.

JIF,

FIDF.

RESl Rra:CTlONIS,

I.IB.

n.

C)S

nnimam,
Ijlielici

rcdlre ossibus visccra; cuui nicniinerimus pro-

tacla corporis

morUmin suscilalum*
:

Elias orain

vil, et

defunclum
sibi

suscitavit infantem^

Petrus

nomine

Chribli

Tabitham surgere atque ambulare


nos adhuc pro saUite non credimus?
suis

[)raBcepit% et

redditam
tis; et

pauperes gratulati crediderunt pro alimenIlli

resurrec-

tionem alienam

lacrymis redemcrunt, nos nostrain


Qiii cuai emitterct spiri-

nec Chrisli credimus passione?

tum,

ut ostendcret pro nostra resurrectione se

mortuum,

sericra

ipsam resurrectionis exercuit; simul enim ut Clamans iterum voce magna emisit spiritum et terra mota
,
,

cst

et petrae scissae sunt, et

monumenta

aperta sunt, et

nmulla corpora sanctorum dormientium resurrexerunt,


wet exeuntes de

monumento

post resurreclionem ejus ve,

nerunt

in

sanctam civitatem

et mullis apparuerunf''.
,

LXXXIV.
cium
?

Si hacc facta sunt

cum

euiitteret spirilum

cur incredibiha putamus,


prJBsertim

cum
sit

redire coeperit ad judi-

cum
est,

haec resurrectio
veritatis

resurrectionis, et futurae

documentum iUius exemplum minus


:

autem exemplum
mini passione
dedit; viam,

quam veritas. Quis igitur in Domonumenta aperuit; manum resurgentihus


fuit

qua civitatem sanctam peterent, demonslrafuit,

vit? Si
in

nemo

utique vis divina

quae operarelnr
,

corporibus mortuorum, Hominis tu quaeris auxiHum


?

ubi opus Dei cernis

LXXXV. Non egent


Deus
fieri jussit, et

humanis divina
est
:

ministeriis. Cffilum

factum

terram creari staluit, et

creata est^ Quis humeris saxa convcxit.f^ quis congessit

impensas?quis]aborantiDeo suam operam ministravit? In

momento
4 R\i.

h-tc facta sunt. Vis scire

quam
Act.

brevi

Dixit

ct facta sunt^
'

Si dicto
'

elementa consurgunt, cur diclo


XVII,

-iLin,

9.1.
5

J Reg.
i,

22.

'

IX.

4o.

<

M.ii!!).

xxTii, 5i, 52.

Gen.

6, et seqq.

^ Psal. c\li,i, 5.

LX.

GG

S.

AMBROSn
,

morlui non resurganl ? Qui licet mortui sint tamen a1iquando vixerunt habuerunt spiritum senliendi, hahii!'runt vires agendi; plurimumque refert capax animi nnn
luisse, et

exanimum
fiat

remansisse. Diabolus dixit


panis'.
;

Dichi-

pidi

huic, ut

Coufitetur, jubente
,

Deo

converti posse naturam

tu

non credis

jubente Deo, re-

Ibrmari posse natnram?

LXXX\

I.

De

sofis

cursu ctelique ratione philoso|)hi

dispulant, et sunt qui pulant his esse

credendum; cnm

quid loquantur, ignorent. iNeque enim coekim asccnderunt,

quia nuHus

axem dimensi, mundum ocuHs perscrut li sunl; eorum cum Deo in principio fuit, nullus eo:

rum

de Deo dixit

Cum

pararet ccelum,

cum

ipso eram,

et eram
bal^.
ait

:
('

cum

eo

componens, ego eram cui


creditur,

aggaude
,

Si

ergo

iliis

non creditur Dco


,

qui

Quemadmodum

ego facio

novnm et terra nova, qure manere coram me, dicit Dominus; sic stabit
ccohmi
;

onomen vestrum,
mense,

in

et erit mensis ex et semen vestrum sabbatum ex sabbato; et veniet omuis caro conspectu meo ut adorent in Hierusalem dicit Doet
,

minus Deus

et

exhibunt, et videbunt

membra homivermis eoruin


et

num,

qui pricvaricati sunt in me.


et ignis

Nam

non morietur,
in

eorum non extinguetur,

crunl

aspectum

universcX' carni*.

LXXXVII. mus hominem


et

Si terra renovatur et ccelum, cur dubile-

posse renovari

propter

quem

terra facla
,

coelum est? Si praevaricator servatur ad pcenam

cur

justus

non perpetuatur ad gloriam?

Si

vermis non mori-

tur peccatorum,
Ilaec est

qucmadmodum

interibit caro

justorum?

enim resurrectio, sicut verbi ipsius sonus exprimit; ut quod cecidit, hoc resurgat: quod morluum fueLuc.

rit^ reviviscat.
IV, 5.

Piov.

VIII,

27, 58.

Esai. lxvi, ct seqq.

DE FIDE RESURRECTIONIS,

LIB.

11.

6y
ut

LXXXVIII. Et
anin)us cogilavit,

hcxc est scries

et caiisa jusliliae,

quoniatn corporisanimique

communis est actus (quia qu.-e corpus ellecit )utrumquc in judicium


ut

veniat, ulrun)que aul pcen.e Jcdatur, aut gloriae reservelur.

Nam propemoduni absurdum videtur,


lex carnis in)pngnet, et
fiiciat,

cum

aniini

legem
hoc

mens j)leruinque qiiod odit, quando inhuhilans in homine peccatum carnis


culpte,
et sokis atteralur,
,

opcralur; animus subdatur injuriae alienae reus


caro quiete potiatur auctor aerumnae
qui nonsolus erravit
: :

aut solus gloriamreferat

qui

nou

solus gratiae mililavit.

LXXXIX.
tlonem
a

Plena, ni

fallor, et justa ratio

sed ego ra-

Christo non exigo. Si ratione convincor, fidem

abnuo. Gredidit

Abraham Deo*

et nos

credamus; ut qui
Credidit rt
et
,

suu)us generis, etiam fidei simus haeredes.

David, propter quod


ut

et locutus est^

nos credaaius,

possimus loqui, scientes quoniam


,

Qui

suscitavit

Dominum Jesum Christum


wHocenim
in

et

))bit\

promisit ,qui

cum Jesu suscilanunquam mentitur, Dcus:


nos
:

hoc promisit Veritas


B

Evangelio suo dicens


ut

Haec est
dedit

aulem voluntas ejus qui misit me,


:

omne quod

mihi, non perdam ex eo

sed resuscitoii illud in novis-

ssimo die\

Nec

salis putavit

semel dixisse, sed etiam

repetita expressioae signavit; sic

enim sequitur

Haec

est

enim voluntas
,

Palris

mei

qui misit

me

ut

omnis qui

1)

videt Filium
et

et credit in

eum, habeat vitam aelernam,

ego resuscitabo euni in novissimo die^.


dicit? Ltique
suscitavit.
?
is

XC. Quis hoc

qui mortuus plurima

defunclorum corpora

nec exemplo credimus

Si Deo non credimus ? Non credimus quod promisit;


,

quando eliam quod non promisit

effecit ?
iv,

Ipse autem
el Tit.
i,

Gen. XV,
VI, og.

6.

'

>

Psal. c\v,

lo.

' 2

Cor.

i4,

a.

Joan.

Ihid. 4o.

08

S.

AMBRCSII

quam
,

causain moriendi habuisset, nisi habnisset et cau-

sam resurgendi ? Etenim quoniam Deus mori non poterat mori non poterat sapientia resurgere autem non poteral, quod mortuum non erat; assumitur caro, quac mori posset ut dum moritur, quod solet, quod morluum fuerat, hoc resurgeret. Neque enim poterat esse quoniam Sicut per nisi per hominem resurrectio mors ita et per hominem resurrectio mor hominem
:

tuorum*.

XCI. Ergo resurrexit homo, quoniam homo morluns


est

resuscilatus homo, sed resuscitans Deus. Tunc secundum carnem homo nunc per omnia Deus^ nunc
:

enim secundum carnem jam non novimus Christum ', sed carnis gratiam tenemus; ut ipsum primitias quiescentium, ipsum primogenitum ex mortuis noverimus. Primiliae utique ejusdem sunt generis atque naturae, cujus et
reliqui IVuctus,

quorum pro

laeliore

provenlu primiliva
,

Deo munera

deferuntur, sacrum

munus pro omnibus

cl

quasi reparatffi qusedam libamina naturae. Primitiae ergo

quiescentium Christus. Sed utrum suorum quiescenlium,


qui quasi mortis exortes dulci

quodam sopore
Sicut in

teneantur,
ino-

an

onmium mortuorum

Sed

Adam omnes

riuntur, itaet in Christo


sicut primitiae mortis in

omnes
,

vivificabuntur''.
ila

Itaquo

Adam

etiam primitiae resur-

rectionis in Christo.

XCII. Omnes resurgunt, sed nemo desperet, neque


justus doleat

communc consortium
virlulis cxpectet.
ait

resurgcndi;

cipuum fruclum
dine\

cum praeOmnes quidem resursuo


,

gent, sed unusquisque, ut

Apostolus, in

or-

Communis

est

divinac fructus clementia3

sed

distinctus ordo mcrilorum. Dies


'

omnibus lucet,
v,
16.

sol

om-

Cor. XX, 31.

Ibir!.

28.

2 Gor.

Ubid. 25.

<

Cor. xr, 22.

DK

FIDl!

lUCSUHUliCTIOMs

L115.

II,

()(J

nes populos lovet, pluvia possessiones oninium uberiore

imbre fa^cundat.
XCIII.

Omnes nascimur, omnes resurgemus

sed in

utroque vel vivendi, vel reviviscendi gralia dispar, divcrsa


conditio.

In

momento enim

in ictu oculi, in
,

novissima

luba mortui resurgent

incorrupti

et

nos

immulabi-

mur
alii.

*. Quin etiam in ipsa morte quiescunt alii, vivunt Bona quies, sed vita melior. Denique Paulus ad vitani
:

excitat quiescentem, dicens

Surge qui dormis, et extibi

surge a mortuis, et illuminabit

Christus^. Ergo hic


sit
,

cxcitatur, ut vivat, ut similis Pauli

ut possit dicere

Quia nos qui vivimus, non prreveniemus eos qui dormie

runt'.

INon

cnim communem hunc vivendi loquilur

usum
gendi.

spirandique

commercium

sed meritum
in

resur-

Nam cum

dixisset:
,

Et mortui qui

Ghristo sunt,
vivi-

resurgent primi

subjecit

deinde
in

Et nos qui

mus, simul cum


in aera
".

illis

rapiemur

nubibus obviamChrislo
venera-

XCIV. Utique mortuus


bili

est Paulus, et passione

vitam corporis
fefellit

cum

immortali gloria commutavit

num

ergo qui se viventem scripsit in nubibus ob-

viaai Christo esse

rapiendum? IIoc enim de Enoch legimus%

aut Elia'

sed et tu rapieris iu spiritu. Ecce currusEhae,


,

ccce ignes

etsi

non videntur, parantur; ut justus ascen-

dat, innocens transferatur, et tua vita mori nesciat.

Deest:

nique Apostoli mori nescierunt

unde

et

dictum

Amen

amen
in

dico vobis

multi ex his astantibus non

gustabunt mortem, donec videant Filium hominis ve

nientem

regno suo

uioriatur in eo, qui

'. Vivit enim qui non habet, quod non habet ex /Egypto calceamentum
:

aliquod aut vinculum

sed ex"it illud priusquam corporis


v,

Cor. XV, 52.

Ephes.

i^-

'

'

Thess.

iv,

i4.

IV,

95.

Gen.

v, 2.\.

M
9'r

Tljesj,

<>

<f

R?g. \h }*>'' Malllif l^l,

^O
hiijus
qiila

S.

AMBROSII
vivit

deponat officium. Non solus itaque Enoch

non

solus est raptus

rapitur et Paulus

obviam

Christo.

XCV. Vivunt etiam Abraham Deus Isaac


,

neque enim aliter Deus Deus Jacob nisi morlui viverent dicerelur Deus enim mortuorum non est , sed viventium^ Vivemus et nos si gesta moresque majorum
Patriarchae;
et
, , ,
:

vohierimus

imitari.
:

temur obsequia
tiam
,

Miramur Patriarcharum praemia imipraedicamus gratiam, sequamur obedien, ,

non

escis inducti

saeculi

laqucos incidamus. Arri,

piamus

opportunitatcm temporis
,

prnescriptum Legis

clementiam vocationis
potestate; nos

desiderium passionis. Exierunt de

terra suaPatriarchae, et nos

exeamus proposito decorporis


,

exeamus proposito

illi

exilio

sedexih'um

nonputarunt, quod devotio obiret, non necessitas imperarel.


Uli
:

terram solo mutarunt


habitatione, nos

nos terram coelo


Illis

mn-

lemus
stellis

illi

spiritu.
,

illuminatum

ccelum ostenderit sapienlia


,

noslri cordis oculos

illuminet. Sic typus veritati

et veritas concurrit typo.

XCVI. Abrahamparatus excipiendis hospitibus, fidelis Deo impiger ministerio promptus officio Trinitatem
,

in typo vidit^, hospitalitatem religione

cumulavit

tres

suscipiens
servata,

unum adorans et personarum unum tamen Dominum nominabat


,
;
,

distinctione
tribus hono-

rificentiam muneris deferens

et

unam

significans potes:

tatcm. Loquebatur enim in eo non doctrina, sed gratia


et melius credebat
ille
,

quod non didicerat quam nos qul didicimus. Nemp enim typum falsaverat veritalis el
, ,
,

ideo tres videt

sed unitatem veneratur.Tres njensuras


,

si-

milaginis promit

unum immolat
,

vitulum;
'
:

satis

credens
,

uuum

esse sacrificium

trium

munus
^

unam

hostiam

trium gratiam. Naminquatuor regibus qnisnon intelligat


Luc. XX, 38.

Gen,

xviii, a.

Ibid. 6, et seqq.

DE FJDE RESURRECTIONIS,

LIB.

II.

^l

qiiod nialerlalls elemenla natnrae*, pracfignraloe Dominicae


passionis indicio
delis in bello
,
,

ct oinnia sibi

mundana
,

subjecerit? Fi-

absleniius in Iriuippho
,

qui donis non ho-

minum

ditescere

sed Dei mallet.


,

XGVII. Generare se posse filium senex credidit immolare possesefihum paler judicavit^ nec patrius trepidavit afTeclus, cum senis dexteram pictas adjuvaret; sciebat enim accepliorem Deo filiimi iminolatum esse, quam sanum. Ergo addncit ad sacrificium filium dilectissimum;
:

et

quem

sero susceperat, cito oblulit


,

nec paterni nomi,

nis appellatione revocolur

filium.

cum Ghara quidem nominum


licet

ille

patrem vocaret
,

hic

pignora

sed amahiliora

Dei praecepta. Itaque

compalerentur corda, vota du-

rabant. Dislrinxit super filium gladium paterna


palrio percussit affectu
ictus erraret
,
,

manu,
,

et

ne periret pcena

trepidavit

ne

dcxtera deficeret. Sensit pictatis affeclum,


:

sed non omisit devotionis ncgotium

et

properabat obse-

quium, etiam cum audirct oraculum. Lnde nos quoque Deum omnibus quos diligimus praeferamus patri, fra,
,

tribus

matri

ut possit nohis servare dilectos, sicut in


,

Abraham
videmus.

uheriorera remuneratorem

quam ministrum
Deus non

XCVIII. Obtulit quidem


travit in ligno

filium paler, sed

sanguine, sed pictate placalur.


'
;

Ovem

pro homine demons-

ut ct fillum patri redderet,

nec periret

hostia sacerdoll. Itaquenec


est
,

Ahraham

parricidio cruenfatus

nec Deus

sacrificio defraudalus. Vidit

Propheta, nec
;

ovem pro homlne mulavit. Quo magis ostcnditur, quam religlose oblulerit quem tam libenler receplt. Et tu, si Deo muniis tuum offeras non amittis''. Sed avari sumus. Deus unicumFilium morli pro nobis oblulit, nosnostros negamus.
affectavit jactanliam,

nec lenuit perllnaclam

Gtii. XIV, 1, tl

.sefj(}.

Id, XXII, 11

Ibid.

i5. < Rom.

viii,

5a.

, :

Vidithoc Abraham,
in ligno intiiram
:

el agnovil uiysleriiim

sahileni nohis

nc-c laluit in

aliud esse

qnod videretur

offerri

uno eodemque sacrificio ah*ud quod |)Ossrl occidi.


,

XCIX. Imilemur
Isaac bonilatem
,

imilemur imitemur castimoniam. Bonus phuie et


:

ergo Abrahre devolionem

pudicus

vir,

devolus Deo, caslus uxori


,

qui injiiriam

reddirlit, excludeutibus cessit


pit
,

pcenilenles

non eosdem reccLitium


reciperet

nec protervus contumaciae, nec durus


,

gratiae.

fugilans

cum

recederet
,

facilis vcniae

cum

profusior bonitale

cum

ignosceret.

Petebatar societalis

consortium, adjunxit convivium vohiptatis.


C.

Imitemur

in

Jacob typum Christi,

sit

ejus in nobis

ahqua similitudo factorum. Erimus consortes, siftierimus


imilatores. Matri obedivit
,

fratri cessit

sorero servivit

mercedem
ficalio

dehicris, non de gregis divisione quaesivit.


,

Non

avara divisio
,

ubi lucrativa portio. ^ec


,

illa

oliosa signi-

scala de ccelo

quod per crucem


in

Christl Angelo*.

rum

alque

hominum
est

futura consortia viderenlur

Cui
ge-

obslupefactum

femur, ut

femore suo agnosceret

nrrationis haeredeni*, et obstupefactio femoris passionem

prophetaret hacredis.
CI. Vidcmus igitur ccekun patere virtuti nec hoc essc paucorum MuUi enim venient ab Oriente et ab Occi,
: ,

dente, et AquiloneetAustro,et recumbentinregnoDei*,

delectationem perpetuae quietis sepultis animorum motibus


exprimentes.
piat in
litalis

Sequamur Abraham moribus, ut nos recigremium suum et tanquam Lazarum suae humi,

haeredempropriis circumfusum virtutibus pio foveat


,

sed in amplexu'. Non enim nos in gremio corporah quodam bonortim factorum amictu sancti Patriarchae
Gi:n,
s.\viii,

j2:

Id,

xxxii,

ag, " ' Mallli,

viii,

n. --

l^uc.

1)1-

1-lDE

r.i'.SLr,UUCTlO.Ma,

LIB.

II.

'/O

probata Dco

successio fovet. Nolite, inquit, seduci,

Dcus

non dcridetur*. CH. Advertimus quam grave slt sacrileiiium resurrcclioncm non credere si enim non resurgimus, ergo Cliris liis gratis mortuus est^, ergo Cbristus non surrcxit. Si cuim nobis non resurrcxit, utique non resurrexil, qui sibi cur
;

rcjurgcret

non babebat. Resurrexit


,

in

eo

mundus
;

re-

surrexit in eo ccelum

resurrexit in eo lerra

erit

enim

c(rlum

novum

et terra

nova

*.

Sibi

autem ubi eral ncces-

sariare-urreclio,
elsi

quem mortisvincula non lenebant? Nam secunduni hominemmortuus, in ipsis tamen erat liber
Vis scire
,

inrernis.

CIII.

quam
intcr

liber? Factus

sum
:

sicul

hoino

morluos hber '.Et bene liLer,qui se poterat suscitare, juxlaquod scriplum est Solvile hoc templum et in triduo resuscitabo illud^ Et bene liber,
sine adjulorio
,

qui alios descenderat redempturus. Factus est autem sicut

homo non specie ulique sed veritate formatus; quia et bomo est et quis cognoscet eum? ElenimIn similitudinem hominum factus et specie inventus ut homo hu, ,

miliavitsemetipsum, faclus obediensusqueadmortem^;')

ut per illam scilicet obedicnliam ejus gloriam videremus,

Glorinm quasi Unigeniti


sanclum.
Ita

Patre'

secundum Joannem
in Christo.
,

enim Scripturae

figura servatur, ut et Lnige-

nili gloria, et perfecti

hominis natura servetur


:

CIV. Itaque adjutore non eguit

neque enira eguit

cum
gatus

faceret
,

mundum

ut egcret cuin redimeret. INon leipse


:

non nuntius, sed


ubique ipse
vt, -.

Ipse dixit, et factasunt^

eum
>

Dominus salvum fecit eum Ipse Dominus salvum fecit quia per ipsum omnia^ Quis aulem

Galat.
5.

Cor. xv,
19.

i3.

'

Apoc. xxi,
7,

>,

i,

Pi^t
14 ^-

nxxvii,
f

'

Joan.

ii,

Pbilip. u,

S,

-^

'

Joaij.

Psa}.

*x$n, 9.

Coloss,

17.

74
adjuvaret eiim
,

S.

AMBROSII
et

in

quo creata sunt omnla,

omnla
?
:

In

ipso constont* ?

Quls adjuvaret eum, qul omnia

in rao-

mento

faclt

et in novissima
,

tuba niortuos suscitat

Non
sed
lcgl-

quia aut prlma

aut seeunda non possit, aut terlla


difilcullas sero

ordo servatur, non quo


tiraus

vlncenda, sed

numerus explicandus sit. CV. Tempus autem, arbitror, de tubarum specie dicere, quoniam sermo propinquat ad finem ut nostri quoque consummandi eloquii tuba sit signum. Seplem tubas legi;

mus
gell.

in

Apocalypsi Joannis\ quas septem sumpscre An-

Ubi habes quoniam seplimus Angelus luba cecinit,


vox magna de
coelo dlcens
,

et facta est

Factum
,

est rcg-

num

hujus mundi Dei nostri

et Christi ejus

et regnabit

in sa?cula

saeculorum^
:

Tiiba quidein et pro voce accicoelo,

pitur, quia habes

Quonlamecccostlumapertumln
audlvi
,

aetvox prlma

quam
:

sicut tubairi
,

loquenlem
libi

niC'

Dcum

et

dicenlem
fieri".

Ascendc huc
:

cl

ostendam

quae

oportet

Legimus etiam
alibi sibi
:

Canite

Initlo

mensis

tuba^ ;scd etiam

L.-.udate euni in sono lubte^

CVL
vlrtute

Ergo quid

veht tubarum signilicalio omni


;

debemus advertere
si

ne quasi fabulam

anilitcr ac-

ciplentes periclitemur,

indigna doguiate spirltali, nec

convenientiaScripturarum eminenliaesenliamus.

Mam

cupj

legerimus bellum nobls esse non adversus caroem et san-

guinem, sed adversus


kslibus
'
;

spiritalia nequitiae, quae


;

suntin

cce-

non

carnaha utif|ue arma

sed

fortia I)eo

acstimarc

debemus\ Non
sl

eniu. salis est lubaui tevidcre,


nisl

nec sonum ejus audire,


gas.

proprietatem sonitus
,

iiUelii-

Elenim

incertam vocem det tuba


?

quomodo

quis

parabit se ad bellum

Lnde

oportet vocis tubas nos scire


>

virtutem
>

ne videamur barbari (24)

Cor. xr, 5.

'^

Apoc.

VIII.

a.

'

1,1.

\i,

cum lubas hujusi5. Id. iv. i.


4

Psal. h\\\. 4.

Id. CL, 3.

Ephes.

vi, 12.

Cor. x, 4

DE FIDE RE9URRECTIONI5,

LIB.

II.

yS

modl aut audlmas aut loquimur. Et ideo cum loqulmur, oremus ut eas nobis Spiritus sanctus inlerpretetur. CVII. Requiramus igilur in Scripturis veteribus quid de tubarum genere legcnmus, consentientes eas soleranitates, quae Judaeis

Lege
,

praescriptae sunt

superiorum essc

umbram
umbra,

celebritalum
veritas.

ccelestiumque festorum. Hic enim

illic

Per urnbram ad veritalem pervenlre


alibi

nitamnr. Cujus figura etiam

expressa est hoc

modo;
:

habes enim quia locutus

est
:

Dominus ad Moysen
3Iense septimo
,

Lo-

squere

filiis

Israel, dicens

una mensis,
accende:

erit vobis requies in

memoriale tubarum, vocata sancla


facietis, et

erit vobis.
tis

Omne

opus servile non

holocaustum Domino*.

In Numeris
,

cutus est

Dominus ad Moysen
et

dicens

autem LoFac tibi duas


tibi

tubas ductiles, argenteas facies eas, eterunt

ad evo-

candam synagogam,
illis
,

promovenda

castra

et

tuba canes

in

et colligetur

omnis turba ad ostium tabernaculi


in

testimonii. Si

autem

una tuba cecineris, ad tevenient

Bomncs

principes et duces Israel, et tuba canetis signifiet

cationem primam,

promovobunt

castra

et consli-

tuenlur ad Orientem.
,

Et tuba canetis significationem

nsecundam et promovebnnt castra, et constituentur ad Libanum. Et tuba canetis significationem tertiara et promovebunt castra quae constituontur ad Boream. Et tuba canetis significationem quartam et promovebnnt
,
, ,

castra, quae constituentur ad Aqnilonem. Significationem

tuba canent

in

promotu eorum. Et cnm congregabilis syEt


filii

nagogam

tuba canite, et non significationem.


et erit vobis

Aaron sacerdotes tubis canent,


in

legitimum

oaeternum

progenies vestras. Si autem exieritis in bel-

lum

in

terram vestram ad adversarios, qui resistunt

vobis, significabitis tubis, et reminiscemini


Levil. xxiii, 24.

coram Domino,

y6

S.

AMBROSII

ct libcrationeni habebitis a mortuis veslris. Et in diebns


laetiticTe

vestrae

et in

diebus

festis vestris,

etin neomeniis

vestris concinite tubis, et inholocanstis et sacrificiis sa-

hitaribus vestris

el erit vobis in

commemorationeveslra
in

coram Domino ait Dominus'. CVIII. Quid igitur, dies festos


in
qtiia

potu

et in epulis aes-

limabimus? Sed nemo nos

manducando

dijudicel';

novimus enim
I

Lex

spiritalis est

:i\cmo ergo nos

judicet in cscis aliquibus, aut in potu, aut in parte diei aut neomeniis
, ,

))festi,

aut sabbalo, quae sunt

umbra

fu-

turorum

corpus autem Ghristi'.

Corpus itaque Chrisli

requiramus, quod vobis quasi novissima tuba vox de ccelo


palerna monstravit
,

tunc
:

cum
;

dicebanl Judaei, quia toni,

Iruum ftclum

est ilh"

corpus Christi

nobis novissima revehibit

Quoniam

quod ilerum tuba ipse Dominus in


:

jussu Archangeli, ct in tuba Dei descendet de coelo

et

morlui qui

in

Christo sunt, resurgenl^; ubi cnim corpus,

ilh'c et aquilse*:

ubi Christi corpus,

ibi

veritas.

CIX. Septima
significare
,

igitur tuba

hebdomadis requiem videtur


in

quae

non sohmi

diebus et annis ct periodis

aestimatur (unde et jubilaeus sacratus est

numerus) sed
,

cliam annuni sepluagesimnm comprchcndit


Ilierusalem regressus est popuhis
,

qnando

in

qui septuaginta annis

in captivilate duravit. In centesimis

quoque

et in millesi-

mis sacri observalio numeri minime practeritur; neque

enim

otiose
,

Deus

dixit

ReHqui

raihi

septcm millia viro-

rum

qui non curvaverunt gcnua anle


in

BaaP.

Ergo um-

bra futura3 quietis


ipsius

dlebus, mensibus, annis, mundi


et ideo per

tempore figuratur;
,

Moysen mandatur
,

fdiis Isracl

ut seplimo

mcnse, una mensis


:

singidis fiat

rcquies in memoriale tubarum

nec servile aliquod opns,

Kam,

X, i-io,
5
I

!Hi. 28.

,'|'|jt&s. IV,

* Coloss. u, ii, Rom, vii. i^. ]S. "'> hm. *vii, oj, - r 3 Keg.

i6,

<

Joan,

%,\, j8,

DE FIDE Rr.SUhr.KCTIONlS,
sed

I.in.

11.

-j~j

Deo
,

sacrificium ofTeralurj
quasi

eoquod

in ipso fine

hcbdo-

uiadis

mundi sabbato,

spiritalia

a nobis

non car-

nalia opera flagitantur.

Quod enim

carnale, scrvile; quia

animo caro
vernaculum.

sorvit

liberum vero innocenlia lacit, cu!pa

spiritalia

CX. Oportuit igitur per speculum et in aenigmate fieri Nunc enim per speculum videmus, tunc autem facie ad faciem*. Nunc secundum carnem militanius,
:

tunc spiritu videbimus divina mysleria. Et ideo verae legis

character in nostris moribus exprimatur, qui in Dci


:

aiubulamns imagine; quoniaui jam Legis umbra lransi\it

umbra
turis.

Juda^is carnalibus,

imago nobis,

veritas resurrec-

Tria enim haec


,

secundum Legem
:

esse cognoviinus,
in

umbram
ginem

imaginem, verilatem
Evangelio
,

umbram

Lege

ima-

Sed Christi ouinia, et in Christo omnia quem nunc secundum veritatem videre non possumus sed videmus quasi in quadam imaginc futiirorum, quorum umbram in Lege perspexiDuis. Ergo Chrislus uou umbra sed imago Dei non vain

veritatem in judicio.
,

cua imago, sed veritasx Et ideo per Moysen Lex; quia

ritas*.

umbra per hominem, figura per Legem per Jesum veNeque enim veritas aliunde, nisi ex veritate pro,

cederet.

CXI.
servus

Si quis

ergo hanc ImaginemDei videre desiderat,


,

debet diligere
,

Deum

ul diligalur a

Deo

et sil

jam non
raliona-

sed amicus, qui mandata Dei fecerit; ut possit

inlroire in

nubem %

ubi est Deus. Ipse facial


,

sibi

Liles lubas duas ductilcs argento probato tioso

hoc

est, pre-

verbo compositas et ornalas''; quibus non raucum


terribili sonilu

increpans,

murmur

iuterstrepat

sed su-

blimes

gratice

Deo continua

jubilatione fundantur. Talium


,

enim tubarum sonitu mortui suscitantur


1

non crepitu
i5.

utix,
1.

Cor.

xiii,

la.

Joan.

i,

17.

Exod. sxiv,

Xum.

,,

^8 quG
aeris,

S.

AUBRCSII
isla3

sed verbo verltatis animati. Et forlasse duae


,

lubae sunt

pcr quas divino spiritu Paulns increpuit


spirilu,

di-

cens:Orabo

urabo el mente

psallam spirlUi

spsallam et mcnte'; allerum euim sine allero ncquaqiiam


videtur evocationem habere perfectam.

CXII. Nec tameu

nec

est

omnium est utraque canere tuba omnium universam coUigere synagogam scd solis
,
:

sacerdotibus, et uiinistris Dei canentibus


defertur; ut

isla prairogativa

quicumque

audierit, et secutus eo fueril,

ubi estDei gloria, et ad tabernaculum teslimonii

pnemain suo)

lura intentione convencrit^- et opera possit speclare divina


,

et

legitimum illud aeteroumque domicilium

posteritatis seriem promereri.

Tunc enim bellum

confi,

cilur, hostis fugatur;

quando Spiritus
salutares tubae,

gralia concinit

ct

mentis industria.
CXIII. Sunt et
ore confitearis
:

illae

si

corde credas

et

Corde enim creditur ad justitiam, ore


fit

autem confessio

ad salutem\
,

Hic igiturgemina tuba


,

ad illam sanctam terram

resurrectionis scilicet gratiam


tibi

pervenitur; et ideo semper


dias Dei

vocem

semper

te

semper auAngelorum Prophetarumque


concinant
,

ut

oracula
festines.

excitent

atque commoveant

ut ad

supcriora

cum

CXIV. Hanc intentionem David versabat in pectore, dicebat Quoniam transibo in locum tabernaculi
:

admirabihs, usque ad

domum

Dci

in

voce exultationis
soli

et confessionis, sonus epulaatis^

Nonenim
:

hosies

haruni lubarum sonitu vincunlur

sed et delectationes

et dies festi, et neomeniai sine his esse

non possunt. Nemo

enim potest

iiisi

divini hauriat promissa sermonis, et re-

sultantibus credat oraculis, exultare laelilia, dies festos


1

Cor. XIV,

i5.

Nutn.

x,

i,

et

seqq.

Rotn.

x,

lo.

4 Psal. XLi, 5.

012

FlDli

RESURRECTIONIS,

LIB.

11.

79

aut ncomcnias agcre, quibus se corporali gralia, et sneculari

occupatione vacualum, Chrlsti rcplcri luce desideret.


qiioquc ipsa

Sacrificia

Deo probata

cssc

non possunt,
oLlatione ad

ni^i coiifcssio vocis aspirel, qua; sacerdolali

obsccrandaui Dei gratiam populos excilare consuevit.

CXV. Ilaque simus prajdicatores Douiini, eum in vocc tubae', non exigua de virlule
sentientcs, sed ea quae possiut

et

laudenius

ejus et vilia
iniplcre, el

aurem menlis

inlimie conscicntiie penelrare secrctum, ut ea quoe corpori

convcniunt, Divinitati non putemus aptanda

nec

divin.-e

magniludinem
niat, aul

poteslatis

humanis viribus metiamur;

ul

quagramus quomodo quis resurgat, aut quali corpore ve-

quemadmodum
tubarum

soluta coeant, hipsa reparentur;

haec enini arbilrio Dei simul ut statuunlur, implentnr.

Nec

sensibilis

cxpcctaliu' auditus,sed invisibilis

potentia magnilicenliie coelcstis operatur;

Deo enim

velle

pro facto est

nec resurrectiouis requirendus nisus, sed

rruclus uobisestexpetendus. Quie proclivius celcbrabilur,


si

exinaniti vitiis pleaitudinem spirilalis mysterii conse,

quamur

gratiamque renovata caro sumat

a spirilu

ct

riilgorem lucis octern;e

anima mutuelur

a Chrislo.

CX\
Legis
lalcs
,

I.

Sed non soium singulorum, verum


gratiae.

eliaui

uni-

vcfsitatis sunt ista mysteria.

Adverle enim juxla typum


tuba prima cecinerit, orien:

ordinem

Cum

congregat, quasi pra^cipuos et electos


,

cum

secunda,

supparcs meritis
rint ludibria

qui

secundum Libanum
:

siti,

dereliquc-

nalionum

cum

tcrlia
,

eos qui tanquam in

niari exagitati islius frelo

muudi
iilos

saiculi luijus fluclibus

vacillavcrint

cum

quarta,

qui duriliam

menlium

nequaquam

satis

potuerint eloquii spiritalis mollire prae,

cepto; et ideo secundum Boream vocati sunt Boreas enim secundum Salomonem, durus est ventus^

?^a\, ct, 3.

>

Piov. XXVII, 16.

8o

S.

AMBROSII
,

CXVII. Ilaquelicct in moraento resuscitentur omnos omnes lamen mcritorum ordine suscitantur. El ideo primi
rasurgunt
,

qui
fidei

maturo devotionis occursu


exortu prodeuntes
vel
,

et

qucdaui

antelucano
receperunt.

Solis aMerni radios

Quod

de Patriarchis juxta Voteris seriem

Testamenti, vel de Aposlolis juxta Evangelium jure me-

moravcrim. Secundi autem, qui ritum gentium relinquentes


,

ab errore sacrilego transierunt


illi

in Ecclesiae discipli,

nam. Et ideo
gentibus; ab

primi ex patribus

isti

secundi ex

illis

enim lux

fidei coepit

in istis

usque ad

mundi occasum suscepta


quarli
,

duravit.

Tertii suscitanlur, et

qui ab Austro

et qui

ab Aquilone sunt. His qua-

luor lerra distinguitur

his
,

quatuor annus includilur, his


his

quatuor mundus impletur


galur.
divini

quatuor Ecclosia congrc-

Omnes enim

qui sacrosanctae Ecclesiae copuhTli,


re-

nominis appellatione censenlur, praerogativam

siirrectionis et delectationis oeternae

gratiam cousequou

lur;

Quoniam

venient ab Orienteet Occidente, ab Aquiin

))lone et

Austro, et recumbent
exigua

regno Dei'.

mundum suum Christus luco quandoquidem A summo ccelo egressio compleclitur ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus nec est
CXMII.^Non cnim
;
:

qui se abscondat a calore ejus^

Oumes enim benignus


:

ilUistrat,

nec refutare lcvem

scd emendare vult

nec

oxcludere
in

durum

Ecclesia, sed mollire desideral. Et ideo


in

Canticis

Canticorum eos Ecclcsia,


:

Evangclio Chrisqui laboratis,

lus invitat dicens

Venite ad

me omnes

ot oneratl eslis

et

ego reficiam vos. Toliitc jugum

meum

super vos,

et discile a

mc

quia mitis

sum

et humilis

corde'.

CXIX.

Ecclesiae
29.
>

quoquc vocom
Psal.
XVIII,

invitantls
xi,
2>S,

agnosce;

Luc.

xiii,

7.

Mallh.

29.

DE FIDK RF.SURRECTIO.MS^
dicilenlm
a
:

LIB.

II.

8l

Exnrge, Aquilo.etveni, Aiisler; perflahortuni

meuai,
iu

et defluant

liortum

suum
,

uuguenta mea. Descendat fraler mcus et edat fructum poiniferarum sua-

rum'.
bare

Sciens cnim jam tunc etiam

horum

libi

forc

opera fructuosa
:

Christo tuo fructum de talibus poUice-

etquae primo te incubicukim dixistiRegisinductam,

diligens

ubera super vinum

cum

diligentem amares, lac-

lantcin quaereres, pericula pro religione contemneres.

CXX. Deinde
dicio
sibihs. Sic

Libano
tota

sponsa
,

rogaris ut venias, jutota irreprehen

Domini adhuc
et

formosa
est
:

adhuc

mea,

enim scriptum reprehensio non

Tota es formosa, proxima

est in te.

Ades huc

Libano

sponsa, ades huc a Libano^.

CXXL
et

Postea ipsajam nullos aquae lapsus, ]am nullos

impetus descendentes a Libano pertimescens

Austrum advocas,

perflari cupiens

Aquilonem hortum tuum; ut in


,

aliis

unguenta tua defluant,

in aliis muiliplices foecundi-

tatis iuae

fructus offeras Christo.

CXXIL

Et ideobeatus qui custodit vcrba proplietia^


testi-

hujus^-) quae nobis resurrectionem evidentioribus


moniis revelavit dicens
sillos slantes anle
:

Et

vidi

mortuos masnos
aperuerunt
:

et

pu-

sedem,

et libros
:

et alius

liber apertus est

qni est vitae


,

et judicati sunt

mortui

de scriptis

in libris

secundum
:

facta sua.

Et dedit marc

mortuos, qui

in ipso erant

et inferi

dederunt inortuos,

qui penes se erant\

Ne ergo

dubites

quemadmodum

resurgant , quos inferi revomunt, mare reddidit.

CXXIIL Accipe
tura juslorum
:

etiam quando promittatur gratia fu,

Et audivi
:

inquit

vocem magnam de
populus ejus erunt,

throno dicentem
nibus
,

Ecce tabernaculum, Dei cum homi-

et habitabit

cum
>

illis; et ipsi

et ipse Deus
I

cum

illis

erit illorum
iv,

Deus. Et dciebit
xxiii, 7.

om-

Cant. iv,i6, et v,i.

Id.

7, a

Apoc.

*^

Id. x<, 12.

LX.

82
))

S.

AMBROSll
,

nem lacryQiam de

oculis eoruai
,

plius, neque luclus


rit'.

et mors Don erlt amnequeclamor, neque dolor ullra

vltam hanc

GXXIV. Compara nunc si placet, atque contende cum illa vita el elige, si potes, perpetuam
, ;

corporis vilam in labore aerumnaque miserabili tantarum

conmuUalionnm, volorumqnc
INonne
si si

laedio, faslidio
velit
,

voluptatum.
?

Deus

isla

perpetuare

illa

deliyeres

Nam

per se ipsa vila lugienda est

ut

sit

molestiarum luga,

rcquies acrumnarum; quanlo magis ca requies est expe-

tenda, cui futurte resurrectionis voluptas perpetua succc-

det

ubi nulla
?

criminum
in

series,

nulla

illecebra delic-

torum

CXXV.
se potius
fortis, ut
si ipsi
,

Quis

dolore tam patiens, qui non

mortem

oret? qnis in infirmitate tam constans, ut uon optet mori

quam debiiem

vivere? quis in moerore lam


se vel

non desiderct eo

moriendo defungi

nobis

dum
sine

vivimus, displicemus,

cum

vivendi

Quod fmem

proestitum esse noverimus; quanto amplius


ret istius,
si

vitae

nos lacde-

fme futuros nobis labores hujus corporis cerneremus? Quis est igitur qui se veht mortis cxorlem? Aut quid gravius immortalitate miserabili ? Si in hac
vita,

inquit, in Christo

tantum sperantes sumus, mise-

))rabiHores

sumus onmibus hominibus^; non quod in Christo sperare sit miserum sed quia Christus sperantiLus in se vitam alteram praeparaverit. Haec enim peccato
,

obnoxia

est, illa

pra^mio reservata.

CXXVI. Ipsos cursus breves nostrarum aetatum quantum videmus nobis afferre fastidium? Puer adolescenliam desiderat, adolescens annos
aetatis,

sibi

majoris metitur
ingratus, senilem

juvenis beneficio

aevi

florentis

honorificentiam concupiscit. Ita omnihus ex natura venit

Cant. XXI, 5,

4.

Cor. xv, 19.

DE FIDE BESURBECTIONIS,
Velle

LIB.

II.

83

mutari; quia ejus uos quod sumus, pcEnitet. Deniipsa post

queetiam

usum
noii

vota fastidio sunt

ct quae mercri

oplavimus,

cum meruerimus,
suum

abdicamus.
viri

CXX\ II. Lnde


galuin iucolatum

immerilo eliam sancti


sitpe doluerunt'
:

prolon-

doluit David,

doluit Iliereuiias", doluil Elias\ Si sapienlibus credilur,


et bi in

quibus diviuus Spirilus loquebatur, ad meliora


:

properabanl

si

rcbquorum
in

judicia sciscitamur, ut cog;

unam convenire sententiam quanti mortem mcerori quanti mortem formidini praelulerunt ? judicantes videlicet graviorem metum mortis esse, quam
uoscamus omnes
,

mortem. Adeo
scriis

suis malis

mors non timetur,

sed. vilai

mi-

anteierlur!

cum

e^pelilur morientis exitus, et evi-

latur Ibrmido viventis.

CXXMII. Sed
Quid, philosophi
runt,
illi

esto, huic vilae resurrectio praeferatur.


ipsi

genus post mortem aliquod repere-

quo nos

uti

magis,

quam

resurgere delectabit? Et
esse,

quidem qui dicunt animas immortales

non

satis

mulcere

me

possunt,

cum

pro parte

me
si

redimunt.

Nam

quae potest esse gralia, ubi


iu

non totus evasi? quae


justitia,
?

vita, si

me

opus Dei occidat? qu^e


erranti justove
et

naturaj finis (26)

mors

sit,

communis

quae veritas, ut quia

ipsa se

moveat,

semper moveatur anima, immortalis


nobis in corpore

esse credatur?
besliis
trariis
,

Quod

commune cum
;

ante corpus quid geratur incertum

nec ex con-

coUigatur veritas, sed destruatur.


vero illorum sententia placet, qui nostras
fe-

CXXIX. An

animas, ubi ex hoc corpore emigraverint, in corpora

rarum, variorumque animantium transire

At certe ha3C Circeis


nec tam

commemorant? medicamentorum illecebris compo

sitaesse ludibriaPoetarumipsiphilosophi disserere solent


illos

qui perpessi isla simulentur, quara sensus

Psal. cxix, 5.

Jerem. xx, 17.

5 Reg. xix, 4

6.

84

5-

AMBROSII
,

conim qui
in varia

isla confiiixerint

velut Circco poculo ferunt

bestiarum monstra conversos. Qtiid enim tam

in haLilum lerarum Quanto majoris est prodigii gubernatrlcem hominis animam, adversam humano generi bcstiarum suscipere naturam, capacemque rationis ad irrallona-

similc prodigii,

quam homines credere

potulsse mutari?

bile

animal posse transire,

quam

corporis effigies esse

mutatas? Vos
gicis incantata

ipsi haec destruitis,

qui docetis.

Nam ma-

carminibus portentosre hujus conversionis


ha^c Poetae, reprehendunt philosophi

genera

tradidistis.
;

GXXX. Ludunt
ct qure

putant
Illi
,

ficta

de vivcntibus, hoec arbitrantur vera


ista

de mortuis.

autem qui

finxcrunt,

non suam pro-

bare fabulam

sed philosophorum errores irridere vohicilla

runtrqui putant quod


abslinere consueverat;
censa,
irae

aninia,

quae miti humillque

proposito iracundiam vincere, pallentiam assumere, crnorc

eadem frementi motu


rabie
,

leonis

in-

impatiens, effrena
posslt expetere
:

si

ire

sanguincm,

caedemque

et illa quae

populorum frcmi-

tus varios regali


bili

quodam consilio lemperabat, et ratlonavoce mulcebat eadem se inter devia atque descrta
;

rilu

luporum patiatur ululare:


aratrl labores in

aut quae Injusto sub onere

gemens, duros

questu mlserabili mugiebat;


levi*

cadem postea
usquc ad

figuram hominis commutata,


:

cornua

qnaerat in fronte
alta

vel illa

quam

prc-cpetes

prius pennse

cceli

per sublime aeris alarum remigils

evchebant; eadem postea volatus jam non suos requlrat,


et sc

humanl dolcat corporis


Hlnc fortasse
vestris

gravitate pigrescere.

CXXXI.
Lcvi

et

Illum Icarum

pcrdldlstis,

quod persaasionibus
>
.

inductus adolescens, prlus


est

ail

Nannius,

cui

conlrarium

asperum.

Virg.

de

1'roeli

(iliiihus,ESlo-. VI, 5i.

El sivpc

in lcvi qiicvsisset

cornua frontc.

DH FIDE r.KSlT.niX IIOMS,


avcui sc
iiiissc
(bi

I.II!.

11.

85

lassc creclicicrnl. iliric

cliam scnes plc-

rique deccpli sunt, utgravi iniinorcrciUur dolori, Cygncis

male crcduli
ccndo

fabulis (26), duni pulant niodulis sc inul-

flcbilibus

albentcm molii pluma mutare canilicm.


([uam
incrcdibilia
!

CXXXII.
Quanlo
das

Haec

(juam delbrniia

illud cst convenientius, ut credas

secuudum

na-

turam, credas secundum

usum iVuctuum
,

caeterorum, crc-

secundum gestorum exempla oracula Prophetarum, Christi ccBleslc promissum. Quid vero praestantins, quani ut opus Dci judices non perire, etsecunduin imagincm et
non posse
in

similiturlinem Dei factos Iransicrri

efllgies

besliarum;

cum

ulicjue ad simililudinem Dei

non corpo-

rissitimago, sed spiritns?

Nam (|uemadmodum homo


Non
pa-

cui subjeclasunt animanlium genera celerorum, in sub

jeclum
titnr

sibi

anhnal mellore sui parte demigret?


,

hoc natura

et

si

palcrelur nalura

non palerctur

gratia.

CXXXIII. Sed

vidcro cjuid vos de vobis, gentes, opl-

nionis habeatis; necjue

cnim mirum debet

videri,

(juod

creditis vos in beslias posse mutari, qui beslias adoratis.

Ego tamen malim de vestro merito melius judicetis; ut non inier ccetus ferarnm, sed intcr Angelorum consorlia
vos credatis futuros.

CXXXIV. Habet animus


supcrna contendere,
dicere Deo,
Icctionc
etsi

ex hoc jam

vitae

anfraclu,

cl terreni corporis colluvione discedcre, et

ad

illa

conciha

sanclorum

sit

pervenire, laudem
dicere prophetica

(quam

citharizantes
;

illos

comperimus

Quia magna mirabilia opera tua,


:

oDomineDeus
gcnlium
!

omnii^otens

justce et verae vi^e tuae,

Rex
;

Quis non timebit, etmagnificabilnomen tuum

oquia solus sanctus es, quia omnes genles venient et ado-

rabunt ante te') videre quoque luas, Jesu,


'

nuj)lia&, in

A[)oc. XV, 5, 4.

86

9.

AMBROSII DE FIDE

ETC.

qiiibus de terrenis ad coelestia,

concinentibns omniuai
te

gandiis, sponsa deducitnr

Ad

enim omnis caro

ve:

niet*

jam non

saeculo obnoxia, sed spiritui copulata

videre thalamos ornatos byssino, rosis,

bliis, et coronis.

Cujus enim alterius

Confessornm

ornantur nuptioe ? Ornantnr enim Martyrum sanguine, liiiis Virginum, coronis eliam Sacerdotum? CXXXV^ Hoc sibi prae caeteris David sanctus optavit, ut haec spectaret et cerneret. Denique ait Unam pelivi a Domino, hanc requiram; ut inhabltem in domo Do mini omnes dies vitae mese et videam voluptatem Do mini^
sic

livore,

CXXXVI.

Juvat hoc credere, sperare delectat


est,

certe

non credidisse poena


erro, quia Angelis
bestiis
;

sperasse gratia.

Quod

si

in

hoc

me

post

Hbenter

in

hoc erro,

mortem sociari malo, qnam neque unquam hac me opi-

nione,

dum vivo, fraudari patiar. CXXXVII. Quidenim mihi superest solatii,quam quod me citius ad te, frater, spero ventnrum, nec digressus tui
inter nos

longa divortia fore; tuisque intercesslonibus


citius

mihi hoc posse conferri, ut


ces.

desiderantem

tui

advo-

Quis enim

est,

qui non sibi debeat istud optare prae


,

caeteris;Ut corruptibile hoc induat incorruptelam

et

mortale hoc induat immortalitatem

nt qui

nunc morti
siti

corporis fragilitate

succumbimus, supra naturam

mortem jam timere nequeamus.

Psal. Lxiv, 3.

Id. xxri, 4.

'

Cor. xv, 55

S.

AMBROSII
DE OBITU

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

VALENTINIA NI
CONSOLATIO'.

I.

Etsi incremenlum doloris

sll^, id

bere; quoniam tamen plerumque in ejus,

qnod doleas scriquem amissum


,

dolomns, commemoratioue
scribendo
qiie

requiescimus;
dirigiraus
,

co

quod

in

dum
,

in

eum mentem

inlenlionem:

defigimus

videlur nobis in

sermone reviviscere

signai'e aliquid

de Valenlinioni junioris ultimis cordi fuil;


silcnlio

ne aut oblilerasse

bene

rneriti

de nobis plgnoris

memoriam videremur,
latium
sit

atque inhonoratam reliquisse, aut

refugisse Incentivum dolendi, cuni doluisse

plernmque
ipsum

solo-

dolentis

simul

cum de
vel

ipso aut ad

quor

tanquam de praesenle
sit.

ad

praesentem

mihi

sermo
II.

Quid

igitur

primum defleam
?
;

Quld primum amara

conquestione deplorem

Conversi sunt dies nobls votorum

nostrorum

in

lacrymas

siquidem

alentinianus nobis, sed

non
'

talis

qualis sperabatur, advenit.

Et

Iste

lamen vel
431-455.

Scripla aiin. iii-^lS.

Vide D. Guillon,

loni. ix, p.

Cb

S,

AMIlRtiSII

moile sua

voluit implere proDiissum

scd nol)!S

accrl)i.s-

siaia est facta ejus, qiia; cxoj)tabatur, j^raesenlia, riinaui

adlinc noi)is abesset

nt sibi viveret

Scd

ille

non passus,

c;im audiret Alpos


periclitari se
,

Italiae

hoste infestari barbaro, maluit


,

si

Gallias derelinqueret

(juam noslro de-

cssc j)ericulo,

Majinnm crimen agnoscimus impcratoris, quod Romano voluit subvenire imperio Haec causa mortis, quic plcna laudis. Solvamus bono principi stipcndia!

rias

lacrymas; quia

ille

nobis solvit eliam mortis suae

sli-

pendiuui.
III.

Ncc tamcn Qendi admonitio


5

necessaria. Flent
,

omflent
iste

ncs

Ilcnt et ignoli

flent et tiinentes

flent et invili

et barbari, flent ct qui videbantur inimici.

Quantos

de Galliis usque bnc lotius Iractu itineris popnlorum cgit

enim non tanquam imperatorem lanquam parenfem publicum obisse domestico fletu doloris illacrymant, suaque omnes funera dolent. Aniislmus enim imperatorcm, in quo duo pariter acerj;emilus (27)? Onines
sibi, sed

bant dolorcm, annorum immaturltas (28;,


scncctns. In bis ego flco

et

consiliorum
:

sicut dixit Propheta

Oculi

mei caligaverunt

a flelu;

quia elongavit a

me,

qui con-

soIabalnr

me

*.

Oculi mei non solum corporis, sed

eliam mentis hebetati snnt, et quadam cecitate omuis sensus obductusest; quoniam ereptus est mihi, qni convertit

animam meam,
IV.

et

ad spem

maxlmam

de

summa rerum
mcnm.
:

dcsperatlonc rcvocavit.

Andile, omnes populi, et videte dolorem

Virgincs mca3 et jnvenes mei abierunt in captivltatem^

sed coguito qnod de Valentiniani essent partlbus, liberi


revcrlcrunt. Militavit hostis barbarus imperatori adolesccnti, et suae oblitus victoriae
vercnline.
>

memor

fuit imperialis rc-

Laxavit spontc quos ceperat, excusans quod


I,

Tlircii.

i(i.

'

IliiJ.

18.

1)K

OIUTU

V.U.LMIMAM

CO.N^OI.ATIO.

8()

Nos adhuc uuirum Alj)ibus addcrc parabaimis Valcntiniani gralia non cxpectavil Alpium vallum,
ignorassel llalos.
:

flucnla

])crgrcssa,

amnium aggcrcs nivium, sed Alpes et mnro nos sui impcrii protcxit. Vnde
, :

fluvios su-

prophclici

Tlacni mihi ulcndnm videlur exordio


lliilia
,

(Juomodo uucrrl
iu

cju.t

abundabatgaudiis ? Plorans ploravit


illius

nccle,

Mctlacrymoe

in

maxiliis

ejus.

Non

est

qni eani
qui

consolelur
illam

ab omnibus qui dih*gunt eam.


.

Omncs

amant
n

despexerunt eam. Omnis populus cjus in

gcnu'scenles\
V.

Et quia de Jerusalem diclum est:

Plorans ploravit

in nocte,- et noslra Jcrusalcm, id cst, Ecclesia, ploravit


in

noclc; quoniam qui

eam splendidiorem
in maxillis ejus.

fide sua et

dc-

volione faciebat, occuLuit.


ct

Merito ergo plorans ploravit,

adhuc lacrymae ejus

Ubertatem quiGenae

dcai flctuum solet vultus humescentis declarare infusio,

cum

lacrymis genje rorant

sed quia scriptum est

ejus sicut phialye aromatis gignentes unguenlaria, labia ejns


liiia

distillantia

myrrham
,

plenam'"'; mystica Ecquae in obitu Valenliniani


et

clesiae gratia deflenlis accipitur

bonnm

doloris sui efi\idit

unguentum,

vitam ejus prje,

dicando concclebrat.

Cui mors

obesse non potuit

co
foc-

qnod odor
iorem
VI.

pr.nedicationis

universorum orc celcbrabilis

omnem

mortis abolevit.

Flet igitur Ecclesia pignus

suum

Et lacrymae
:

ejus in maxillis ejus.

Quae

sit

maxilla audi
ei et

Qui

te

Bpercusserlt in maxillam, prrebe


in dolore sltpatiens, ut pceniteat

alteram^; eo quod

verberantem. Percussa
amitteres Gratianum
:

cras, Ecclesla
prcTebuisti
est.

in maxilla tua

cum
tibi

ct alteram,
tibi

quando

Valentinianus ereptus
in utraque sunt

Merito
;

non

in

una maxifla, sed

lacrymae

quia pie

germanum utrumque
i5.

deploras. Ploras

Tliren. 1,2.

'

Canl. v,

'

Luc,

vi. 29.

QO

S.

AMBROSII

igltur, Ecclesia, et fletu genas tuae velut fluentlbus qul-

busdam

stlllicidiis pietatls

exundant.

Qme
.'

suut

istae

genae

Ecclesiae?

De quibus

alibi ait

Scriplura

Lt corium

ma:

lorum granatorum genae luae\ Islae sunt genae in quibus solet nitere verecundia, pulchritudo lulgere in
quibus aut
est.

flos

juventae (29), aut perfcclae aetatis insigne

In obitu igitur fidelium imperatorum quidam fidei


:

pudor, quaedam Ecclesiae verecuudia est


tura morte

et in

tam imma-

piorum principum omnis


est.

Ecclesiai mcestior

pulchritudo
VII.

Plorat Ecclesia in sapienlibus suis, qui velut ca-

put

Ecclesi-TB

sunt: Oculi enim sapientis in capile ejus^.

Plorat in oculis, hoc est, in suis fidelibus; quia scriplura


est
:

Oculi

tui

sicut

columbae

exlra tacilurnilalem
;

tuam*;

eo quod videant spiritaliter, ct nuverinl ea

quc-e viderlnt,

tacere mysteria. Plorat in sacordolibus suis,

qui sunt sicut geuje Ecclesi*, in quibus est barba Aaron,

hoc
in

est,

barba sacerdolalis
".

iu

quam de

capite descendit

ungucnlum
quibus

Kli sunt in quibus est pulchriludo Ecclesiae,

flos ejus gratior, ia

quibus

aelas perfeclior

qui

velul corlices niakirum

punicorum decorcui

foris praefe-

rant abstinentia corporali, intus auleai commissani sibi

plebem
objecli

diversae aelalis et sexns foveanl siipieulia spirilali;

quidem

saeculo ad injurias, .ed interna mysloria


lilia,

dividenles. Plorat in virginibus suis, quae sunt sicut


et lilia

myrrha plena
In his ergo

candorem

integritatis

et niorlifi-

catae corporalis illecebrae

gloriam praeferentes.

VIII.

flet, sicut

scriplum esl

Viae Sion

lugent, sacerdoles ejus ingemiscunt, virgines ejus abj>

ducffe

et ipsa indignatur intra

se^

Et intra se quidem
:

iudignatur, ad Valentinianum aulcm dicit


'

Assumam
cxxxn,
2.

Canf, VI,

6.-2
4.

Eccle.

11,

i4.

Canf.

iv,

i.

Psal

Thren.

i,

DE OBITU VALENTINIANI CONSOLATIO.


le, et ihdiicam in

9I

domum

matris meae,
tibi

et
a

secretum

sejus quae concepit me.

Potum

dabo

vino opcrosi

unguenti*, hoc
a fliixu

est,

multi operis,multi odoris ungucnto


;

malorum granatorum meorum


corhominis^,
,

ut bibal

vinum

quod
tus.

laetificat

et defluat in

eum malorum

granalorum fluxus

in

quibusmultus

et diversus est fruc,

Sermo enim multorum sensuum et de diversis Scripturis abundans, sermo Angelorum sermo Apostolorum ac Prophetarum, quos uno vekit corio Ecclesia sancta complectitur, malorum fluxus est granatorum.
,

IX. Yidens hrcc Valentinianus integrae plena gratiae, respondet


:

Misericordiae

Domini quod non defecimus

quia non sunt consummatse miserationes ejus. Renovabit


iUas sicutlux matutina'. Multisunt gemitusmei, et cor

nieum defecit. 'iSors mea Dominus, dixi; ideo sustinebo n eum. Bonus est Dominus sustinentibus eum, animae quae

quaerit

eum. Bonum est sperare in sahitare Domini. Bonum est viro cum portaveritjugum grave in juventute sua
:

sedebit singiilariter, etsilebit


ille
;

quia tuUt

jugum grave*.

Et
tur

quidem
in

se

suarum virtutum remuneratione

sola-

eo quod

juventute sua labores absorbuit, pericula

muha
siti,

toleravit;

quam mofle

jngum mahiit grave emendatioris propoillud ac plenum deh"ciarum, vivida menvel in senectute correxit errorem,

tis

cerviee portare.

X. Beatus plane qui


Beati enim
:

beatus qui vel sub ictu mortis

animum
;
,

avertit a vitiis.

quOrum
a

tecta sunt peccata*


et fac

quia scriptum

est

Desine

malo,

bonum

et inhabita in saecu-

lum

saeculi^

fuerit ad meliora in

Quicumque ergo desierit a peccatis, et quacumque conversus aetate, habebit


,

superiorum indulgentiam peccatorum

quae fuerit vel pocla.

Cant. vin,

2.

Psal.ciii, i5.
i.

Tli:en.
x5.

ui,

<Ibid.

24, et

seqq.

* Psal.

xxxi,

Id.

xxun,

(,'i

S.

AMBRUSII

nitendi confessus aiVectn, vcl corrigcndi aversalus iiigonlo.

Scd hulc cum plurimis

veninc societas

emerendae; plurimi

enim sunt qui


lute

se a peccatis et lubrico juvenlutis in senec:

revocare potuerunt

rarus autem qui in juvcnlulc

grave jugum scria sobrieate portaverit, IIoc cst illud ju-

gum, de quo Dominus


omnes, qui laboralis,

in

Evangelio

ait
,

Venile ad

me
refi-

et onerati estis

ct

ego vos

ciam

tollile

jugum meum supcr

vos'.

Si quis ergo

antcquam gravi oneretur peccatorum sarcina, tulerit jugum in juventute, singulariter sedeblt non cum pluri:

mis conferendus

sed

cum
:

illo

qui potest dicere

Quodiclt
o

niam

tu singulariter in spc constltuisli me^.

XI. Sed forle

dicas
in
,

Quomodo jugum
Dominus
onus

grave
:

Hieremias

cum

Evangelio
et

dixerit
est
'

Ju-

gum meum
suit (5o),

suave

primo disce, quia Graecus

non addidit

Ac Jugum lanlummodo poGrave. Tamen et illud advcrte,


lcve
?

meum

quia

etsi ^ta esset in

Threnis*, in Evangelio tamen


et

Ju-

gum

Onus ieve, INop jugum lcvc. grave Potest enim grave jugum Verbi esse sed suave
suave
dixit,
,

adolescenli
nolit jugo

grave juvenl, cujus aetas cst florulcntior: ut

Verbi subjiciendam anlml praebere ccrvicem.

Potest et grave Verbl


pllnas
,

jugum

videri propter onera disci,

austeritatem corrcctionis

pondus
purioris

abstinentiaj

restrlctionemque lasclviae; suave tamcn essc fruclu grallaj,

spe

rcmunerallonis

acternas

consclentigc

suavilatc.
tia3

Tamen jugum
quonlam
ci

Vcrbi suave dixit, onus obcdlcn-

leve;

qui

jugum

\ orbi patienti

ccrvice

non polerlt. XII. Qui ergo tulerlt a juventute jugum, singularltcr sedeblt et silebit, rcvelala sibl gaudcns divinae remunesusceperil, discipllnse onus grave esse
,

MaUli. M,
'11
,

38, 29,

P;al.

IV, 10.

.Mallli. xi,

vg.

Tlirtii.

37

DF.

Or.lTU VALENTlNIANt CONSOLATIO.

rationis a?ter namysteria.

cxcusalione peccati
et

Aut ccrte silebit, non opiis habens quod uialura confcsjiiono praevenit,
:

propcra correctione deposuit. Non cnim dicilnr huic Quoe in juvcntute non congregasli, quomoclo invenlcs
senectute'
?

i)in

Potest autem et sic intelligi, quoniam

qui cilo porlaverit

jugum Verbi, hoc

est, a juvenlule,

non

se miscebit
;

cum

juvenibus, sed sedebit seorsnm et


virtutis erudial,

silebit

donec plena sc perfectione


:

et

niagnam induat animo palienliam


inaxillam

dabilque perculiciili
ut

suam, etiam

c.-cdis

conlemnens injuriam;

niandalis obsequalur ccelestibus.

Xill.
tis, vel

Magnum
eam

est

enim

vel abslinere a vitiis juvenlu-

in ipso juvenlutis vestibulo


lubricffi

derelinqucre, atet perplcxic sunt

que ad seriora couverti;


via3 juventutis.

enim
ait
:

Denique Salomon

Tria mihi impos-

sibiliasunt inlelligere, et

quarlum quod non cognosco.


viri in

Vesligia aquihis volantis, et vias serpenlis in pelra, et

semilas navis navigantis, et vias

juvenlute ^

David autem

ail

Delicta juventutis meae ct ignoranlinc

meoc ne memineris\

Juvenis enim non solum

iVagili-

tale lubricai a^tatis

coelestium

verum etiam mandatorum plerumque delinquit


prolabilur,
:

ignorantia
cilo

autem

merelur veniam, qui praetendit ignorantiam. Propheta


itaque dicit

Delicta juventutis meas et ignoranliae mea3

ne memineris.

Non

dicit

Delicla senectulis meae


:

ct

scienliaj

meai ne memineris

sed quasi Prophcta


vitia juvenlulis,

qui

cilo

correxerit et emendaverit

aetatem

ignoranliamque praelendit.

XiV. Valeutinianus quoque eliam


similis ait
:

in deiiclo

Prophel;e

Delicta adolescentiae et igooranliae meae ne

raemineris.

Nec solum

dixit, sed etiam ante correxit

crrorem
'

quam

disceret essc
2

lapsum alicujus

crroris. Ita-

Eccli. XXV, 5.

ProA'. ixx, i8, lo.

'

Psnl.

\-s.iv, 7.

q4
({ue dicit
:

S'

A&lBROSII

Correctioneru juveututis meoe ne memineris.


,

Error

in pluribus est

in paucis correctio.
aliis

XV. Et quid jam de


lulis

dicam qui eliam ludo juven,

putavcrit abslinendum, resecandam ielatis licenliaui,

severitalis publicie duriticm


tulis in

moUiendam
?

lenilatem scnec-

alienis

annis deferendam ei, qui in periculum

convicti criminis vocaretur

Ferebatur primo ludis


,

cir-

censibus delectari

sic istud abstersit

ut

ne solemnibus
Aiebant aliqui

quidem principum nalaiibus,


ferarum
blicis

vel imperialis honoris gralia

circenses pularet esse celebrandos (oi).

eum

venalionibus occupari
:

alque ab actibus puferas

iutentionem ejus abduci

omnes

uno momeulo

jussit interfici.

XVI. Audire
in

in consistorio

negolia, et Danielis spiritu,

quibus dubitarent senes, vel personae alicujus contuitu

ducerentur, congruam vero adolescentem videres seni-

lemque
ut

ferre sententiam. Jaclabant invidi


;

quod priemajejunium
,

ture prandium peteret

coepit ita frequentare

plcrumque

ipse impransus
:

convivium solemne

suis

Comilibus exhiberet

quo

et religioni

sacne salisfaceret,

et principis humanitati.

XVII. Sceniccc cujusdaui forma ac decore deperire Romte adolescentes nobiles nunliabalur
:

jussit

cam ad covilia

mitatum

venire. Missus pretio depravatus, sine mandali


:

efTectu rediit

alterum misit

ne voluisse emendare
est

adolcscentum, el non potuisse viderelur. Datus


trectandi ahquibus locus;

ob-

deduclam tamen nunquam aut s])eclavit, aut vidit. Postea redire priccepit ut et omnes agnoscereni irritum ejus non esse mandalum, et adolescenles doceret ab amore mulieris temperare quam ipsc
; ,

qui potuit habere in poteslatc, despexerat. Et

ha.'C fecit,

cum adhuc non

haberet uxorem

et

tamen exhiberet

sui

tanquam vinclus conjugio castitatem. Quis lam dominus

DE OniTU VALENtlMANI CONSOLATIO.


SCrvi, qiiani ille sui corporis fuil?

^5

Quis lam aliorum arbiqui cuni homines

ler,

quam

ille

suog

censor

cxtatis?
?

XVIII. Quid de pietate ejus loquar

nobili orlos genere, et locupleti prosapia, quae cito

movere
,

invidiam solct
lectus

regiae cupiditalis
,

accusator urgeret
nihll

pr.x'-

insislcret

respondil

ut

cruentum

sanclis

pryesertim dicbus statueretur. Et


accusaloris legeretur libcllus
,

cum

post aliquot dios

calnmniam pronuntiavit,
lanli criuiinissub
Piisil

accusatum
jussit.

libcre,

donec proefectus cognosceret, observare


adoles-

Ncque antc aut postea quisquam

adolcscenle iuiperalore iormidavit iuvidiam.

cens, quodrobusti metuunt imperalores.

XIX.

Miserat propter recuperanda

lemplorum jura,
senatus

sa-

cerdoliorum profana privilegia (52 ),cultus sacrorum suo

rum Romalegatos;
nilebantur. Et

et,

quod

est gravius

nomine

cum
,

universi, qui in consistorio aderant,

chrisliani pariler atque gentiles dicerent esse


soliis

rcddcnda

excitato in se Dci Spiritn, argUL-b;;t perfidiai chrislianos , gcnlilibus oj)viabat dicens Ouod
velut Daniel*
:

pius fraler eripuit,

quomodo

a nie

pntatisesse reddendinn?
a

cum

in

eo et religio I.xdalur

et frater,

quo

se nollet

piclate siiperari.

XX.

Et

cum

paterno conveniretur exemplo


:

quod sub

palrc suo ea nullus abstulerat, respondit

Patrem

meum
paler

laudatis.quia non abstulit; nec ego abstuli.

Numquid
?

nicus reddidit, ut

me

debere reddere postulelis


,

Postremo

etiamsi patcr redtlidisset


in

frater abslulerat,

imilatorcin

ea parte fratris esse

me

mallem. Aut numquid meus

pater anguslus fuit, ct fratcr non fuit? Par utrique debctur reverentia
lia.
,

et par

utriusqueestcircarompublicam gra

Ulrumque imitabor
;

ut el

non reddam quod pater


:

rcddere non potuit


j

quia nullus abstulerat

et

servem

Diin. XIII, 45.

C)')

S.

AMBROSII

quoJ a fralre est constitutum. Postulet parens Roma alla quaecumque desiderat debeo affectum parenti sed ma-iis obsequium debeo salulis auctori. XXI. Quid de amore provincialium loquar, velquo cos
:

ipse compleclebalur, vel qui ab

iis

consultori suo repcn-

debatur

quibus nihil

unquam

indici passus est? Praelc-

rilo, inquit,

non queunt
iste in

solvcre, nova poterunt sustincre?

Ex boc laudant
robusla aetate,

provinci^e

Julianum

et ille
:

quidem
et

in

processu adolescenlite

ille pbiriiiia
,

reperit, et exhausit omniaj iste nihil invenit

omaibus
ad lla-

abundavil.

XXII. Audivit
liae

in Transalpinis partibus positus,

fines

barbaros propinquasse, soUicitus ne alieno bosaltentaretur


,
,

le

suum regnum
XXIII.

venire properabat

cupiens

dimittere Gidlicana otia

et pericula nostra susciperc.


aliis

Hicc mihi

cum

communia.
,

Illa privala

quod

saepe

me

appellabat absentem

et a

me

initiandum

Quin etiam cum rmnor quidam adVienncnsem perluhsset urbem quod inviUuuli ejus ad Italiam gratia eo pergerem quam gaudebat, (juani Mora ei adventus mei gratulabatur me sibi oplato affore prolixior videbalur. Alquc ulinam adventum ipsius nullus
se sacris myslerils praeferebat.
,
,*

praevenisset nunlius

XXIV. Jam promiscram


liae

nie profeclurum, respondcns


lla-

velhonoratis petentibus, vel pr.cfeclo, ut Iranqulllitali


consuleretur,

me

sicut superfluo ingerere


,

non posscui
de inslruen,

propter verecundiam

ita
:

necessilatibus

non defuturum.
alla-

Confirmatum hoc
dis

erat

ecce postridie

litterae

mansionibus

invectio

ornamentorum regalium
iter

que ejusmodi qua3 ingressurum


carent.

imperatorem

signifi-

Quibus rebus ab

ipsis a

quibus fuerant pcsluiala,

intermissa legatio cst.

XXV. Ueus

mihi vidcbar spcrat.T

vmx

prnesentiae,

nec

DR OBITU VALEKTINIANI CONSOLATlO.


impletae
:

gy
!

sed utinani vivenli

libi

hnnc dcbercm realuui


,

Excusarem qnod
accepissem

nulla lua audissem pericula


,

nullas tnas

liltcras

quod non poluissem

propriis aniniali-

bus occurrcre,

elianisi iler ingressus essem. Ilaque sccu-

rus venias, duin dies subduco, adventus tui iler lcgo; eccc

rescriplum accipio (33), ut sine mora pergendum pularem eo quod vadem fidei tuae habere me apud comilcm luum velles. Num restiti? num moralus sum ? Addilur eo ut properarem ocyus nec arbitrarer causam ilineris mei synodum Gallorum essc episcoporum propler quorum frequentes dissensiones crebro me excusaveram sed
, ,

ut ipse baptizarelur.

XXVI.
lui

In ipso egressu gestarum

jam rerum
et

indicia po-

cognoscere, sed properandi sludio nihil advertere po-

leram.

Jam superabam Alpium


et

juga

ecce nuntius

amarus mihi
proficiscebar

omnibus de
meis

tanti

morte imperatoris. Rcvotis


?

flcxi iter, et fletibus


?

lavi.

Quibus ego

omnium
non enim

quo gcmitu omnium reverlebar

imperalorcm
ipse

sibi,

sed salulem ercptam putabant. Qnanlo

angebar doloreP primum quod tanlus princcps, quod

dnlce pignus

meum, quod
miserat
lerlio
:

ita

mei cupidissimus
liiisse

occidissel.
,

Quos cgo
ris

aeslus ejus illo

biduo

comperi

quo

litle-

quas ad

me

supervixit? Vesperi profeclus est

silentiarius
set,

(34),

diemane quoerebat jamne remeassalutem

jamne venirem
!

ita sibi

quamdam venluram
le

arbilrabatur

XXVII.
nire potuissem

juvenis optinie
,

utinam

vivcntem inve-

ulinam

le dilatio aliqua

meo

rescrvasset
nihii

adventui

Nihil de aliqua
:

mei virtute polliceor,


concordiam
quibus

de

ingenio alque prudentia

sed quanla ego cura inler tc et


et graliam
fidc
,

Comitem luum, quanta


refudissem?

sedulilate

Quam me

ipsum pro lua obtulissem


,

quam

in
LX.

me ipsum

eos recepissem

illc

sc limerc 7

g8
dicebat? Cerle
sissem.
si

S.

AMBUOSIl
esset inflexus,

Comes non

tecum reman,

Praesumebam de te, quod ipse me audires si pro le non csse audilum videres. XXVIII. Miilla habueram quae tenerem nunc nihil liabeo pr.neter hicrymas ct fletus. Quotidie niihi major ad
, :

dolorem es
ris

crescis ad
:

gemitum. Omnes quanti

me

fece-

protestantur

mortis appellant.

omnes absentiam meam causam luac Sed non sum Eiias, non sum prophela,
:

ut potuerim fntura cognoscere

sed

sum vox clamantis

in

gemitu

quo possim

deflere praelerita.

Quid cnim habeo

quod melius laciam, quani ut tibi lacrymas pro tanto tuo in me airectu repcndam'.' Ego te suscepi parvuhim, cuin legatns ad hoslem tnnm pergercm ogo Justinie maternis Irauitum manibus ampiexus sum ego luus iterum legatns
:
:

repetivi Gallias

et

mihi dulce iUud oflicium


,

fuit

pro saiule

lua primo

deinde pro pace atque pietate


:

qua fralernas
,

rehijnias postulabas

nondum

pro

te

securus

et

jam

j)ro

fraternne sepulturae lionore sollicitus.

XXIX. Sed

revertaniur ad Threnos
:

et ipsa doioris in-

grediamur viscera
assimihibo
tibi
,

Quid

testabor
?

inquit, tibi, aut quid


te faciet, fac-

fiHa

Hierusalem

Quis salvam

et quis consola])itur tc, virgo fiha

Sion? quia magna

ta cst super te contrltio tua.

Quis sanabit te*?Quis


alii
,

autem me consolabilur
oflicium ? Implevit

quo

pelunt consolationis
incbriavit

me

amaritudine
,

me
,

felle^

Venlrcm

mcnm

doleo

ventrcm

mcum
in

doleo

ut pro-

phetico utar eloquio; quoniam

quem

Evangelio eram

gcneraturus, amisi.

XXX.
scit, qui

Sed
mihi

ille

in

non amisit gratiam (oo), quam poposermone, quo utebar ad plebem hodic
,

rcsurrexit.
leclionis,
'

Nam cum

in

Iraclatnm incidissem propositaj


;

quod populus pauper benediceret Deum

quae-

Thren.n, i5.

Id. iii, i5.

Jerem.

iv,

19.

DE OBITU VALENTINIANI CONSOLATIO.


rcre coepi quls esset hic populus
,

99

popuUis, alter dives, alter


per Ecclesiai
:

quod esset pauper dives Judaeorum pauet distinguere


:

dives

ille

eloquiis sibi credilis, iste pauper

aliona eloquia mutuatus. Merito pauper; quia congregatus


a

paupere

est

illo

videlicet, qui pauper lactus est,

cum

dives esset,

ut nos ejus

inopia

ditaremur*

exinanivit

enim

se, ut

omnes

replerot.

XXXI. Sed quomodo pauper


divitias
,

qui habebat aBlernitatis


?

et

plenitudinem Diviuitatis
:

Denique

in

carne
so-

erat

et dicebat

Amodo

videbitis

Fihum hominis
ad Petruui

dentem addexteraui virtutis^ Et

alibi

dicit:

Tibi dabo claves regui coelorum'. flic ergo pauper, qui


ccele^te

regnum

donabat

Sed audi quomodo pauper

Tollite, inquit,

jugum meum super


divile illo

vos; quia mitissum,

et humilis corde^.Ideo el popuUis ejus pauperest,

indigentia,

quem

populo video ditiorem


,

non non

soUim enim oracula Prophetarum

sed etiam Apostolo-

rum meruit divino fusa Spiritu habere praecepta. XXXII. Non ergo inopia pauper, sed pauper
cui

spirilu
est

enim regnum ccelorum^ Vere beati pauperes qui acceperunt quod divites uon habebant. Ex hoc numero est ille propheticus pauper, de quo scriplum est Iste pauper Bclamavit, et Dominus exaudivit eum *. Ex hoc populo Argenlum et aurum non habeo, sed quod iile , qui ail habeo, hoc do tibi In nomiue Jesu INazareni surse. et ambula '. Ille ergo pauper auctor populi paupe Dcus laudem ris dicit meam ne tacueris; quoniam
cst
:

dictum

Beati pauperes spiritu

ipsorum
,

jOS

peccatoris et

os

dolosi

super

me aperlum
,

est.

sLocuti sunt super


jodii circumdederuul
>

me

lingua
et

dolosa

et

sermonibus
o-ralis.
xi, 29,

me,

expugnaverunt rae

2
5

Gor.

viii, g.

MaUh.

sxvi. 6|.

IJ. xvi,
iii.

uj,

Id. V, 5,

Psal. xssiii, 6.

IJ.

Ac.

6.

100

S.

AMnROSII
:

Proeo

me dlligerent, delrahebant mihi cgo autem worabam'. Bonum sculum oratio, quo omnia adversarii
nt

ignita spicula repelluntur^.

Orabat ergo Dominus Jesus,

et ejus imilator Valentinianus orabat.

XXXIII. Sed forte dicatur Quid ei profuit sua oratio ? in primo vitae occidit cursu. De celeritale mortis non de geoere loquor; non enim accusationis voce ulor sed doloris. Sed etiam Dominus orabat, et crucifixus cst; hoc cnim orabat ut peccatum niundi tolleret. Audiamus ergo quid oret Christi Discipulus utique quod Magislcr docuit. Docuit autem ut vigilemus etoremus, ne ingrodiamur in tentationem, hoc est, ne incidamus in peccalutn. Hacc est enim tentatio Christiani, si in suae animac
:

Ecce

periculum prolabatur mortem auteni timere non est per:

fectionis.

XXXIV. Rogare autcm


dicens
:

quis debet et pro inimicis suis,

orare etiam pro persequenlibus, sicut

Dominus

orabat,
fa-

Pater, dimitte

illis;

non enim sciunt quid


Illi

ciunt\
donabat

^ ide

clementiam inagnam.

suum persequc-

bantur auctorem, ipse adversariis etiam gravia peccala


;

quin etiam ignorantiae velamine excusabat addicens


:

missum
scirent,

Quia nesciunt quid faciunt;


persequerentur

nam

si

Dominum non

suum,

in cujus

polestate ac jure salutem esse

suam

arbitrarentur. Et quia

non

sola Christi persecutores ejus erant

morte contenti,
:

addebant maledicla alque convicia, ut

ait ipse

Maledi-

cent

ipsi,

et tu

benedices^

Docuit nos quod timere

maledicla persequentium aiinime debeamus,

cum

habea-

mus

benedictionis auclorem
est,

nec movere nos convicia

debeant, ubi pra^sul

qui possit auferre maledicta,

XXXV. Quid

illud

quod mori non timuit? Imo pro

Psal. cviiT, 2,

et seqq.

Eplies. vi,

16.

'

Luc.

xxiii,

54 -*

Psal.

cvm,

2iS.

Dli

OBITU VALl-NTJiMVM COASOIATIO.


dicens quod fruslra iunoxii
IVuslra

101
in invi-

oimiibus sc

obliilit,

diam vocarenlur, quod

propler se

alii

periclitaaliis

renlur:sibique polius mortcui optabat, ne ipse

causa
ipsa

mortis essel. Iloc cst illud Evangelicum Domlni


sui captione dicenlis
:

in

Si

me

quc-eritls, sinite

hos abirc'.

Occidit itaquc pro omnibus quos diligebat, pro quo amici


sui

parum putabant,

si

oinnes perirent.

XXXVI. Advertimus
sideremus. In
in ipsis

(|uem circa amicos suos habuerit

animum, quem erga germanas suashabuorit affoclum conipsis requiescel)at, in ipsis se

consolabatur,

relaxabat

animum,
si

et fessa curis

corda mulcebat.
si

llogabat eas, ut

quo

pueriliae suaj Ltj^su,

aliquo offensa; a fralre viderentur, ignoscerent,


sibi

scrmone veniam
et

osculabatur,

aDomino Deodeprecarcnlur. Manus, immcmor imperii memor


,

capitajsororibus

gcrmanilatis

(juanlo magis ahis potestalis jurc prrcstaret,

hoc

se

magis

humilem sororibus cxhibebat. Rogabat


sent injuriai, meminissent gratiae.

ut

non meminispossessione
in

XXXVII.

Acciderat ut

quoddam de earum

audiret negolium; tanlus

enim erat, ut etiam

causa

sororum a:quus

fore arbiler a provinciaHbus aeslimaretur

quod
divit

etsi circa

sanctas necessitudines suas charltale projuslitia

pondcret, tamen pietalem suam

tempcraret. Aupraedii.

ncgotium non de jure, sed de possessionc

IJiac plelas

pro sororibus, inde misericordia pro orphani

causa cerlabat; ut pro eo apud ipsas interveniret sorores.


Remisit ad judicem publicum negolium, ne aut jus, aut

piclatem laederet. Privatim tamen, quantum ex proposilo

nobilium puellarum advcrtimus, pium sanctis sororibus


imprcssit affectum; ut concedendi praedii voluntatem ha-

bcrent, indicium darent. Vere dignae tanto fralre gcrinance (36), quae id
'

quod maler

sibi reliqucrat,

mallent

Joan. XTiii,

8.

102

S.

AMHROSH

de sno potius jnre laxare,

qnam
,

fratrem in sna cansa

verccnndiam

snstinere.
est vobis

XXXVIII. Hnec

sancfne animae

hnercditas

pretiosior fraternae landis et gloriae, his vos pius frater no-

uon gemmanns veslras non tam rrgalihus amhichat insignihns, quam iujperatorio ore lamhehat. In vestrse fructn praesenlia? omne ponehat solalinm, nt nec
hiliores et ditiores reddidit, qni caput veslrnni
:

mis onerahat, sed oscnlis

ipsam nimie desideraret nxorem. Ideo nuplias


qnia phis

difTerehal,

eum

vestrae gratiae pascehat aflectus. HcTC vohis

desiderio amplius,

quam

dolori sint; ut fraterna gloria

menlem, quam dolor torqueat. Pascunt freqnenter et lacrymae, et mentem allevant flelus refrigerant pectus, et moestnm solantur affectum. XXXIX. Durum qnidem funus videtis sed stahat et sancla Maria juxta crucem Filii, et spectahat Virgo sui
phis reficial
: ;

unigeniti passioncm. Stantem illamlego, flentem non lego.

Lnde

dixit ei Filius
:

Mulier, ecce fihus tuus. Et Discipnlo

dixit

Ecce maler tua';

haereditatem

illis

charitatis

snae et gratiae derelinqnens. In

quo vobis, pia pignora,

quoniam fratrem vestrnm servare propler mea peccata


non merui, affectum paternnm exhibere desidero. lUnm
intueor in vobis, illnm teneo, ilhim puto esse mihi pra?-

sentem; imontrnmque germannm, qnos vehit ocnlos mihi


eflossos arhitror. Felicius episcopos persequnnlur impe-

quam dilignnt. Qnanto mihi heatins Maximns minabatur? In iUius odio lans erat, in hornm amore supratores,
pHcii feralishaereditas (^yX Ulinam,
set
fllii,

pro vohis

h'cuis-

hunc spiritum fundere! Compendinm


,

doloris invenc-

ram

et gloriosins mihi fuerat pro tantis ohire pignorihns.


,

XL. Sed ad vestram


vertar,
Joan. XIX, j6,
a;.

sanct.t

flliae

consolationem re-

qnamvis rerum gestarum acerhilas vim

omnem

DE OBITU VALENTINIAiM CONSOLATIO.


consolationis absorbcat. Qiioc
si
:

Io3

brcvis
sin

sit,

nihil affert

quo

moestum afrcclnm demulceat


afTert

prolixior,

longiorcm

admonilioncm

cloloris.

Quo enim
tencbis.

prolixior fueris,

hoc. magis in consolando afficies vehs, et diutius

cum, quem

consolari

mcerorcm ejus

XLI. Non

igitar vchit penicillo (58)

quodam sermoois
id facere

mei vestras abslergam lacrymas; neque enim


vcllem, etiamsi possem
:

est

enim

plis airectibus

qui-edam

oliam flendi voluptas, et plerumque gravis lacrymls evaporat dolor. Sed id poskilo, nc vel iiifixum pectori vcstro

fralrem duris gemitibus revcllalis, vel averlatis planctibus,


vel requiescenlem excitelis.
ille

lile

vobis maneal in corde,


piis hacrcat, ut sole-

vivat In pectore,
ille

ille

amplexibus
ille

bat;

fraterna oscula premat,


in osculis,
talis,

scmper

in oculis sit, in

semper

semper

in alloquiis,

semper

mentiObli-

bus:ille jam

ut ei nihil timeatis sicut ante.


,

viscamini ejus aerumnam


auxilialurus sperelur,
ille

leneatis gratiam.

llle

vobis

noctibus pne.sul assistat, illum a


delectct
filiae,

vubis jam ncc

somnus cxchidat. Propter ipsum

quies, ut vobis gralior revertatur. In vobis est,

ut

fralrem vobis jam

nemo
Ille

possit auferre.

XLII. Sed corpus ejus tcnere desideratis, tumulum


circumfusae lcnetis.
ille sit

tumulus

fratris

vobis habitatio

sit,

aula palatii, in

quo chara vobis membra requiesad Illum rcvocatis dolorem, quod


aetatc,

cent.

XLIII.

Quod

si
:

me

cito exccssit e vita

nec ego abnuo immalura obisse

quem

nostrae vilae

temporibus fulcire cuperemus

ut de

noslris annis viveret (Sg), qui fungi nonpotuit suis.

XLIV. Sed
aHerna.

quaero utrum aliquis

sit

post

mortem
jam

sen-

sus, an nullus? Si est, vivlt;

imo quia

est, vlta

fruitur

Quomodo enlm non

habet sensum, cujos anima


faciet illud,

vivit, et vlget, et

remeabit ad corpus; et

cum

Io4

S.

AMBIIOSII
:

retusa fuerit, revivlscere? Clamat jVposlolus

vos ignorare, fralres, de dormientibus


silis,

ut

Nolumus non tristes

sicut et coelcri cjui

spem non habcnt. Nam

si

credi-

mus quod

Jesus mortuus

est, et resurrexit; ita ct

Deus
eo*.

illos

qui dormierunl per


vita,
si

Manet ergo eos


XLV'.

Jesum, adducet cnin quos manet resurroctio.

Quod

gentes, quae

spem

resurreclionis

non

habent, hoc uno se consolantur, quod dicant quod nulhis


post

mortem

sensus

sit
:

defunctorum, ac per hoc nulhis

remaneat scnsus doloris quanto magis nos consolationem reclperc deberaus; quia mors metuenda non sit, eo qnod
finis sit

peccatorum

vita autera

desperanda non

sit,

quae

resurreclione reparatur? Job quoque docet nec raortem

limendam,
inferno

ct potius

optandam

piis,

dicens

Llinam

in

me, donec railigctur ira lua, et constiluas mihi tempus, in quo memor sis mei. Si enim mortuus fuerit homo, vivet. Consummans dies vitae meae sustinebo, donec iterum fiara. Tunc
custodires, ct absconderes

me

vocabis, et ego tibi


rura ne despicias".

obediam :opera autem

manuum

tua-

XLVL
aetate;

Esto tamen, dolendura sit quod primaeva obierit gratulandum tamen quod virlutum stipendiis vevitae

leranus decesserit. Tanta enim fuit emendatio


illo

ejus in

omnibns lubrico adolescentiae tempore, tanta laus uiorum ejus, ut omnem memoriam doloris obducat. Quod enim obiit, fragihtatis est quod tahs fuit, admirationis.
:

Quam

beata fuissct respublica,


I

si

eum

diutius servare poin terris esl,

tuisset (4o)

Sed quia

vita

sanclorum non hic

sed in ccelo; (justis

Enim

vivere Christus, et mori hicrum,

quia dissolvi et

cum

Christo esse multo mehus',) dolensit,

dum
'

est

quod nobis
transierit.
IV, 12, i3.

cito raptus

consolandum quod ad

mehora
1

The55,

Job. xiv, i5, 14.

Philip.

i,

ai et 20.

1)E

OnHU VAI.KNTINIAM

CONS0L\T10.

lOO

XLVII. Denique David moriturum filium flebat, morluum non clolebat. Flcbat ne sibi eriperetur sed flere
,
:

desivit ereptuin',
i.cias
llc.vit

quem

sciebat esse

cum

Chrislo. El ul

liun,

verumcsse quod assero, incestum Ammon filium occisum% parricidam Abessalon doluit intcrempdicens Filius meus Abessalon filius meus Abes: ,

Dsalon'; innocentem filium non putavit esse lugcndtim


(|uia illos

sibi

periisse pro scelere

hunc pro innocenlia

credidit csse victurum.

XLVIII.
fralrc
:

Nihiiergo habetis quod gravissime doleatis in


nalus est
,

homo

humanse
,

fuit
,

obnoxius

fragililati.
;

Nemo
"

non dives non ipsi reges imo ipsi gravioribus subjacent. Job dixit Numerali anni dali sunt potenti timor aulem ejus in auribus ejiis; f|uando videturhaberepaccm, tunc veniet ejuseversio\ \ obis quoquc ipsis lam acerba incidisse patienter ferre
se redimit a

morle

dcbciis, quae videlis vobis

communia

esse
:

cum
:

Sanclis.
illos

Eliam David amissis


lulcs

filiis

destitutus est

oplasset
ille

obire, qualis vobis frater ereptus est


,

crimina

doluit

non exitum

filiorum.

XLIX. Sed
tus

esto fuerit

ingemiscendum. Quousque

luc-

lempora protrahuntur? Duorum mensium curricula


qnolidiano clausislis amplexu. Sola in
filia

in fralerni funcris

Scripluris Jephlhe
nito
id

flclus sui

lempora

j)ostulavit,

cog-

f{uod patcr ejus profecturus ad pr;clium voverat quia


potitus ofierret

rcrum

Domino, quod

sibi

primum ocfilia
,

currcret. Post vicloriam revertenti occurrit


pietatis, ignara promissi. Vidit

gnara

eam

et
,

ingemuit paler,

dicens

Heu me,
et

fllia

impedisti

me
os

in

stimulum dolode
te

ris

facta es mihi.

Ego enim aperui


averlere.

meum

ad Do:

minum,
'

non potero

Illa dixit
? Reg.

ad

eum
35.

Pa*

Reg.

XII, 10.

Reg. xni, 56,

xviii,

Job.

W,

JO.

lo6
ter,
si

S.

AMBROSII

in

me

apernisti os

tnum

fac

mihi ut

exiit

de

ore tuo.

Et iterum dlxit :Sine

me mensibus duobus,

et vadens flebo in montibus super vlrginitatem

meam

ego ct compares

aniicae meae'.

Itaque duobus exactis


implevit
:

regressa mensibus, sacrlficii

munus

qua? decreto

populi Israel qnaternis in anno diebus ab ejusdera plebis


fcemlnis deplordbatur. L.

Ad deflendum

igilur siu-e
filla

virginilalis florcm

duos
pau-

sat esse

menses Jcphlhe
defletam

judicavlt, et

adhucnon vene-

rat resurrecllo; et
cis se esse

hoc spatlo temporis


:

satis pulavlt a

vobiscum omnes popuH dcne\(Tunt,


provincic-c;
?

omnes ingemuerunt
setis exitio, nollet

et

adhuc paiva pnlatis

vestra haec esse supplicia

Si fralrem vcstro re(h'merc pos-

tamen

ille

vcstra aflliclione resuscilarl


,

qula se mellus vlvcre credldlt In vobls


se

qui oplavil polius


((ul

ipsum mori, fjuam vestram videre injniiain,

pro

vobis se llb(^nter fult paratus oflcrre, qni ipso nostri doloris die dicitiir

hanc solam emisisse voconi


!

\x

miseris
,

sororibus mels

Itaque

magis veslram destilulioneni

quam suam mortem

dolebat.

LI. Sed audio vos dolere, quod non accepcril sacramenta baptismalis. Dicite mihi quid aliud in nobis est,
nlsl

vokintas,

nisi

petillo? Atfpii cliam dudiim hoc voli

habuit, ut et antequam in Italiam venissel, inltiarelur,


et

proxime baptizari

caslfTis causis

graliam,

se a me velle sliiulficavit cl idro prne mo acccrsendum pulavil. iVon habet (Tgo quam desideravit non habet, quam poposcii?
;
: :

Gerte qnia poposcit, accepit. Et unde iUud est

Juslus

quacumque morte

praeventus fuerit, anima ejus in re-

quie
LII.

erit^.

Solveigitur, Pater sancte,


in spiritn vidit
,

munus
:

Moyses, quia

accepit

servo tuo, quod quod David, quia

Judic. M, 35-07.

"

Sai>. IV, 7.

Dli

OBITU VALENTINIANI CONSOLATIO.


,

IO7
servo

ex revelatione cognovit, emeruit. Solvc, inquam


tuo Valcntlniano

mnnns

qnod concnpivit
,

mnnus quod

poposcit sanus

robustus

incolnmis. Si afTectus rrgrltu-

dine distulissct; tameu nonpenitus a tua misericordia csset


alienus
,

qui celeritate temporis esset, non voluDtate fran-

datus. Solve ergo servo tuo

munus

gratiae tuae,

quam

ille

nunqnam

negavit, qui ante diem mortis templornm pri-

vilegia denegavit, his urgentibus,

quos revereri posset.


:

Astabat virorum catcrva gentilium, supplicabat senalus

non metuebat hominibns displicere, ut tibi soli placeret in Christo. Qui habuit Spiritum tuum quomodo non
,

accepit gratiam tuam


LIII.
teria
rint,
,

Aut

si

quia solemniter non sunt celebrata mys:

hoc movet

ergo nec Martyres,

si

catechumeni fuesi

coronentur; non enim coronantur,


si

non

initiantur.

Quod

suo abhmntur sanguine, et hunc sua pietas abluit

et voluntas(4i).

LIV. Ne quaeso cum,Domine,

a fralre

sejungas,npc

ju,

gum hoc
si

pifegermanitatispatiaris abrumpi. Hic tuusjam

et tuo judicio vindicatus, periclltatur

amplius Gratianns,
,

separetnr a fratre,

si

quem meruit
ter
,

vindicari.

non mereatur esse cum eo pcr Quas ille nunc manus ad te, Pa-

erigit? qnas pro fratre preces fundit? quo el inhaeret amplexu? quemadmodum sibi eum non patitur avelli? LV. Adest ctiam pater, qnl miliiiam sub Julianof^g),

et tribunatns

honores

fidel

filinm

fratrl
:

germannm suum

amore contrmpslt. Dona patri quorum ulrumque imlla,

tus est

alterum fide, alterum devolione pariter atqne

pietate in

templorum
:

prlvlleglis

denegandis.

Quod

palri

defuerat, adjunxlt

quod

frater conslitult, custodlvlt.

Et

hulc adhuc intercesslonem ascisco, cul remunerationcm

praesumo

LVI. Datemanibussanctamysleria(45), pioreqniemejus

S.

AMUUOill
,

poscauius alleclu. Dalc sacrameula ccElestia


polis

aniniam nc-

noslris

oblationibus
in

populi

mecum manus

prosequaniur (44). Extollile sancta*, ut co saltem munerc

viccm ejus meritis rependamus. Non egofloribus tumulum ejus aspergam, scd spiritumcjusChristiodore perfundam.
Spargant
tus.
alii

plenis

lilia

calathis

nobis lilium est Chris-

Hoc

reliquias ejus sacrabo,

hoc ejus commcndabo

gratiam.

Nunquam

cgo plorum fratrum separabo nomina,

merila disccrnam. Scio quod


ista conciliet, et

Dominum commemoratio

copula

ista deleclet.

LYII. Nec putet aliquis quidquam meritis eorum obitus


celerilate delractum.

Raptus

est

Enoch^; ne malitia musui ita

laret cor ejus': et Josias

decimo octavo anno regni

Domini Pascha

celebravit'', ut

omnes

retro principes de-

votione superaret, nec diutius

fidei

suaemerilissupervixit

imo quia plebi Judaeae grave imminebat exitium, rex juslus anle sublatus est.

Metuo ergo ne

ct

tu

nobis aliqua
tui

nostri offensione sis raptus, ut octavo

decimo regni
et

anno imminenlis mali acerbitatem, quasi juslus evaderes.

L\
bito

III.

Sed jam chara mihi complectar viscera


prius

de-

tamen singula membra perspiciam. Yalentiuianus meus, Juvenis meus et candidus et rubeus*, habens in se imaginem Christi; talibus enim

condam sepulcro;

prosequitur Ecclesia in Canticis Christum. Nec injuriam


putes
:

charactere Domini inscribuntur et servuli(45), et

nomine imperatoris signantur milites. Denique et ipse Dominus dixit Nolite tangere Christos meos^^^et Vos Bcslis lux mundi'.Et Jacob dixit:Juda, le laudabunt
:

fratres
labat.

tui^oAd

filium loquebatur, et
:

Dominum
,

revefilius

Et dc Joseph dictum

Filius
el

meus amplialus
iv,
7

meus ampliatus Joseph %

Christum
J

significabal.
1.

Psal. CNWiii, 2.

Gen.

v, i^.

Sjp.

<

Reg.

xxiii,

1.-5

Cant.

V,

10.

Psal.

cit,

j5.

Matlh.

v,

i4.

Gen.

xLix, S.

Ibid. aa.

DE OBITU VALENTINIANI CONSOHTIO.

10()

LIX. Licet ergo et mihicharaclerc Doinini signarescrvuluni Juvenis meuscandidus et rubeus, cleclus c decem
:

milHbus'. Eleclus
cephas

est filins

meus

cum

posl niorleni

palris parvuhis asciscerelur impcrio.

Caput cjus anriun


dixerniit

oCfili

ejus sicut columhae super abundanliani

aquarum^
LX.
cnla

Ibi

enim sedimus

et flevimus',

qui inde venerunt.

Venter ejus pyxis eburnea^


,

qui reciperet oraa

Scriplurarum

ut posset dicere

entrem meuin
,

doleo%
LXI.
LXII.

sicut dixit

Prophela

dicitenim haec

qui iuii-

lalor cst Christi.

Genoe ejussicut phialoj aromalis,.) quibus Christi

influebat

unguentum.
a

Labia ejus sicut

lilia
,

dislillantia

m) rrha

plcna.

Manus

ejus tornatae, aureae

plenae Tharsis^;eo

quod

in verbis ejus juslilia refulgeret, in factis et

opcribus re-

nileret gratia

in

quo
,

ct

plenum

virlulis et auclorilalis

regahs esset alloquium

nec inflexa ahquo mortis terrorc

constantia, et iactorum pretiosa et emendala correclio;

omnis enim bonus operarius manus Christi


LXIII.
a

est.

Fauces ejus dulcedines,

et totus desiderium'.

Quam

dulcia

cibus adhoeserunt

enim omnia judicia ejus universorum fauQuanta gratia sermones ipsius singuli
!
,

receusentur!

Quemadmodum
,

fili

desideroris a populis?
illa

Mihi certe irapressisti

quae pectore teneo vcrba


fieri

pos-

Irema, quibus
ipso de

me vadem tuum
,

poslulabas. Reliquisti

me testimonium
,

judicii

gloriosi.

Ego
;

libi

fidem

mcam
absens

exhibere noa polui


et

quam parabam
etsi

dixi tamcii

dicentem

me

fidem pro te Christus audivit.

Tenetur

in ccelo sponsio

mea,

non tenetur

in terris

obligatns

sum Deo,
10.
iv,

etsi

non potui hominibus

oLligarl.

Cant
5

'v,

19

Ibid. ii.
^

Pial.

cwxvi,

i,

Canl. v, i5, i4.

Jerem.

Cant.

v, a5/

24.

'

Ibid. iJ-

110

S.

AMBROSII
,

LXIV. Loculus sum de corpore tuo nunc alloqnar auimani tuam dignam propheticis ornamenlis. lisdem igilur ular exordiis Qua^namesl haec prospiciens sicul di:

lucuhmi
tc

speciosa ut hnia, electa ut sol'? ^ ideor niihi


:

videre lulgentem, videor audire dicentem


est
,

Dilucuhmi

niihi

pater.

Nox

terrena praecessit
,

dies ccelestis
,

appropinquavit^

Prospicis nos igitur

sancta anima

de loco superiore

ti.nfjuam inleriora respiciens.


,

Exisli

fulges.

de tenebris istius saeculi et ut luna resplendes, at sol reEt bene ut luna quia et ante in umbra licct istius
:

corporis refulgebas
et

et

lerrarum tenebras illuminabas

uunchmien

a Sole justiti.e
te

mutuata clarum diem ducis.

\idere igltur videor


et repulsa

tanquam de corpore recedenlem,


surgenlem diluculo sicut solem
sicut

noctis caligine
,

appropinquantem Deo et rapido volatu quoe lerrena sunt, reUnqueolem.


,

aquilam

LXV. Convertere, Solamitis convertere; et videbimus te'. Gonverlere ad nos, pacifica ut gloriam tuam
;

sororibus tuis monstres, et incipiantse tuae quietis et gralise

sccurilale solari.
,

Semel tantum ad nos convertere,


tota

ut

le

videamus

et rursus converlere, atque

ad Hierusalem

illam civilalem

sanctorum

inlensioue festina.

Aut

cerle quia ad

animam piam
sanctis
:

Christus hoc dicit, jubet illam

paulisper couverti; ut nobis gloria ejus appareat, ct requies lutura

cum

et postea praecipit

eam

ad illud

supernum sanclorum festiuare cousorliiun. LXVI. Quid videbitis inquit, in Sulamitide, quae caslroru:n' ?hoc est in ea quae mul venil sicut chori lum et advcrsus plurimos in corpore pra^liata est. Elenim
, ,

puf^navit adversus extraneos hostes

pugoavit adversus

lubricas saeculi mulationes


fra^^ililales

piignavit^ adversus corporis


a

adversus muIlipHces passiones. Audivit


9.

Do-

Cant.

VI,

Rora.

xiii, 12.

Canl.

vi, 12.

-s

Td. 7,

f.

BE OBITU VALENTINIANI CONSOf,\TIO.

III

mino
somel

Convertere
saiculo
;

Sulauillls.

Conversa

est

ad pacem

in

conversa est iterata communionc ad


in saeculo,

graliam Christi

etideo pulchra conversio cjus

pulchorrimus iucessus ejus

ot volalus in crehun.
:

LXVII. Lnde meretur audire


gressus tui in calceainenlis
filia
,

Speciosi facti

sunt

filia

Aminadah',
non

hoc est,
in

principis

speciosos enini processus hahui^i


,

cor;

pore, tanqimm calceamento eo usa


ul quasi

ut involucro

superior et eminentior, quo velles

luum circumdic-

lcrrcs sine

uUa oflensione vestigium

vel cerle sicut cal-

ceamenlum illud exolveres , sicut Moyses (ecit, cui lum est :Solve calceamentum pedum luorura'''. LX\ lll. Dicit igilur lihi nunc j)aler Aminadah,
pnjjMli

ille

princeps

Audi,

fdia, et vide

qiioniam concupivil
tiii

rcx specicm tuam


in

Speciosi ergo lacti sunt gressus

calceamentis

Druin similes

Aminadah. Moduli ieniorum tuotorquihus \ hoc est consonans sihi in


,

lilia

omnibus

faclis tuis gratia

atque moderalio

magnonim
lua
,

aHjuavit insignia

Iriumphorum. Denique uiodoralione


nec Gallia hosteui sensit

ct tran({uillitate pacifica

et Ilalia

lioslem rcpulil, qui ejus fiiiihus iniminehat.Torqnes


iiisignia esse victorirC duhilari
qiii
iii

autem

non polest

(46)

cum

ii

liello ibrliter

iecerinl

lorquihus honoreudir,
lornalilis,
,

LXIX.

Lmhilicus tuus craler

non dcficicns
lilia.

mi\lo. Venter tuus acervus

Iritici

niuniti inler

Cervix tua sicut turris eburnoa.

Ocuii

tui sicut sla^nia

inEsehon^ Bonus umbilicus animse, virtutum omi ium


capax
,

sicut craler ab ipso fidei auctore lornatus

Sapit-i:-

lia (niim in
edite

cralerc miscuit viiium


et bihite

suum

dicen>

iVenilo

panesmeos,
iste

Lmbilicus ergo
Canl.
Tii. i.

lornatus
ui, 5.

vinum, quod miscui vobis". omni decore virtutum non

Exod.

Psa].

xr,iv,

u,

Iliid. 2, et

seqq.

4CHnt. mi,

i,

Pror,

ix, 5.

112
dcficit mixto.

S.

AMBROSH
juslitiffi veliit

Venler quoqiie ejus noa solum

frumentario cibo replebatur, sedeliam gratia suavitalequc


florebat sicut liliuui. Cervix

quoque ejuscandida

et pura,
,

jugo Chrisli sponle subjecta,


fidei

cogitationes rationabiies
,

odor, circumcisionis attentio

ornatus capitis glo-

riosus;

quod non

rcgalia diademata, sed

Dominici sangui-

nis insignia coronarent.

LXX.

Merilo tanquam rex peccati victor, et


,

coflesli

corona redimitus ascendit

cujus animae dicit Deus Vor,

bum

Quam
*
!

pulchra el suavis facla cs, charitas

in dc-

sliciis tuis

Pulchra per

virtutis

decorem, suavis pcr

gratiam. Procerasicutpalma, qusevincenlisestproemiuni.

et

LXXI. Huic ascendenlianima3 complexus eam dicit Ego


,
:

Gratianuslrater occurrif,
fratri

conversio djus^

vel

quod

sibi

meo et supcr me eum cupiat inhaercrc


, ,

vel

quod

pielate fratcrna quasi advocatus assistat, diccus


suae gratiae praeferendam.

conversionem ejus eliam

LXXIL

Veni, inquit, frater meus, exeamusin agrum,


in caslellis, diluculo

requiescamus
est
,

surgamus

iu vineas';

hoc

vcnisti eo ubi

diversarum virlulum fructus pro

singulorum meritis deferuntur, ubi abundant meritoriim


pra3mia.

Exeamus ergo

in

agrum,

in

bor, sed ffficundus provenlus est graliarum.


ris

quo non vacuus laQuodintcr,

seminasli, hic mele


certe veni in illum

Aut
est
,

quod ibi sparsisti hic collige. agrum, qui est odor Jacob, hoc
:

veui in

gremium Jacob
,

ut sicut Lazarus pauper in

Abrahse sinu

ita

etiam lu in Jacob patriarchaj tranquiili-

tate quiescas; sinus


est quietis aeternae''.

enim Patriarcharum recessus quidam


Meritoergo Jacob ager
agri pleui,
est fructuo
: -

sus, sicut Isaac patriarcha testatus est dicens


filii

Ecceodor

mci, tanquam odor

quem
12.
4

benedixit Do-

minus^
i

Crilit. VII. G.

Ibid.

10.

5 ll,itl.

11,

r.iic.

XVt,

22.

Geii. sxvii.

UE OBITU VALI;M'1MAM CO^SOLATIO,

ll3
,

LXXIII.

Reqaiescamus, inquit,

in caslellis

ostenroin-

(lens illic csse


liigii

requiem tuliorem, qute septo

cojlestis

munita atquc vallata, non exagitetur saecularium


In Ibribus
et vetera

cursibus besliarum.

LXXIV.
oborum
meae
?
:

inquit, noslris
frater

omnes

rcelus ar-

nova

meus
,

servavi tibi'. Quis

dabit lc, Irater,

Iralrem mihi
,

lactentem ubera matris


te; ct

Inveniens te loris

osculabor

quidem non
in doaui:)i

spernent

me

assumam

te, et inducani

te

nialris meae, et iu

secretum ejus quae concepit me. Polum

dabo

tibi a

vino opcrosi unguenti, a fluxu

malorum graet

natorum meorum. Laeva ejus sub caput meum,

dex-

tcra ejus complectetur

me^. Promiltit

Iratri

auguslx'me-

moriae Gratianus praesto sibi fruclus diversarum esse vir-

tulum;

luit
,

euim

et ipse fidelis

iu

Domioo,

pius atquc
,

mansuetus
praeter

puro corde. Fuit eliam castus corporc


nescierit

(jui

conjugium

f^Eminae alterius consuelu-

dinem.

LXXV.
et vetera,

Ideo in foribus sedis sucC habet fruclus para-

los, nec longe petendos. Offert quae servaverit fratri nova

hoc
,

est, el Testamenti Veteris


:

et

Evangelii

sacramenla

et dicit

Quis dabit

te, frater,

fralrem mihi

lactentem ubera uialris meae, hoc est, non quicunique


le, sed Christus
lizavit
,

ihuminavit gratia
tibi oflicia

spirilali.

lllc te ba])-

quia

humana

defuerunt, Plus adcptus

es

qui minora te amisisse credebas. Quae sunt ubera Ec-

clesiae, nisi

sacramentabaplismalis

Et bene

ait

Lactcnre-

tem

nquasi

eum

qui baptizalus lactis nivei


,

succum

quirat.

Invenicns

iiiquit, te foris

osculabor le, hoc

cst, extra

corpus
le

te

reperiens

oscnlo mysliccc pacis


,

am

plectar.
'

^emo
VII. iJ.

spcrnet, nullus excludet


i(l.

in penctvalia

Cant.

'

VIII,

1-5.

ll^

S.

AAinROSlI

le et arcana EcclesIaB matris

Indncam,

et in

omnia secreta

mysLerii

ut bibas

pocuhim

gratiae spiritalis.

LXXVl.
pil

Ainplexatus igitixrfratrem, deducere


:

eum

coe-

ad propriam maiisionein
,

et qnia pio ofticio


,

ad uUcpetensiit
vllla

rlora piocesserat
slbi et fratri

cum
illlc
,

iralrc cccpll ascendsre

major

charitas angeatiir, eo
,

quod

humona

delecerant

iuvidia atque jactantla

quae In ple-

risqne solenl h-aternai pielalis jura vacuare.

LXXVil.
qufrrnnt ab
iicio

\ Identes
lis,

eos

\el

Angeh,

vcl

allae

aniin;e,

qune vchill coujilatu sno haties hos ct of,

dedncebant

dicenles

Qoce est hagc qnrc

ascendil.

candida,

inriitens

snperh^alremsuum*? Nec nos quidem


\

dubitrmus de merllis
tcsliinonlis

alcnlinianl

sed jam credamus vel

Angelorum, qnoddelersa Libe peccati, abhilns


suafides Javit, et petilio consecravit. Cre

asceudit,

quem

dainus

et sicut aHI liabenl, quia

Ascendlt
illas

deserlo,

hoc

esl,

ex hoc arido et incullo loco ad

floruleiilas

delectaliones, ubi
tnr vohiplale.

cum

iralre conjunctusaeternaevilae iVni-

LXXVlil. Beati ambo,


vos
,

si

quid meae orationes vale,

bunt^! nulla dies vos siientiopraeleriblt

nnlla inhonoralos

mea transibit oratio nulla nox (4~) non donatos aliqna precum mearum conlextione Iranscurret omnibns
:

vos oblationibus rrcqnenlabo.

Quis prohlbebit innoxlos

nominare

Quls
ISi

vctablt

commendalionis prosecntlone
le
,

complecli ?

obhtns luero

sancta

Hierusalem

hoc

est,

saucta anima, pia et paclfica germanitas,

Obii-

viscatur rae dextera

mea

adhaereat lingna

mea

faucibus

mels,
'

si

non meminero

tui, si

non meminero Hlerusalem

(liint. vrii, 5.

Hic

allusio manifcsta esl ad illosdiios Virgilii versus

^neid,

IX,

446

ct

Uf,:

Forliinali

ambol

si qitid

mca carmina

possunt
iBvo.

Nulla

dics

unqitam memori vos cximet

DE OBITU VAI.ENTINIAM CONSOLATIO.


j)In

ItD
quain vos

prInc>pio

meas

lcetltias

'.

Ipse ine citius

ohlivlscar
el
si

letsiunqaam serino vox deficiet, non deficiet

taccbit, loquetur aHeclus


gratia, quce

meis est infixa

j)r:ecordiis.

LXXIX. Quomodo
ulerque super
illa

ccciderunt

polentes?

Quoniodo

Bahylonis ceclderunt flumina^? QuovilcTe

ujodo rapidiora utriu.-quf

tiiere curricula,

quam

ipsius

Rhodani sunt

fluenla:'

mihi Gratiane

et Valentiniane
I

speciosi et charissirai,

quam

angusto vitam fine clausistis


!

quam proxima
vicina
I

vobis morlis fuere confinia

quam

sepulcra

Gratiane, inquam, et Valentinlane, in vestris uoiu veslri

minibus adhrerere juvat, atque delectat


nioratioue rcquiescere.

comine-

O
'.

ouinibus Gratiane et Valentiin

niane speciosi et charissimi! Inseparabiles in vita, et


inorle noaeslis separali
luui

JNon vos discrevit tumulus, quos

discernebat ailectus.

quos pielas una jungebat.


iecit
,

Non causa mortis separavit, Mon virtutum distantia dispares


agnos clementiores,

quos

religio

una lovebal. Super columbas simpli-

ciores, super aquilas leviores, super

super vituios innocentiores. Gratiani sagltta non est reversa retro, et Valentiniani justilia
iuanis aucloritas.

non

liiit

vacua, nec

Quomodo
in te
,

sine

pugna ceclderunt posuavis mihi valde.

tenles?

LXXX.

Doleo

fili

Grallane

Plurima dedisti

tuse pietatis insignla.

cuia requirebas, lu in tuis extremis

Tu me inter tua perime appellabas, meum


in le
,

de

te

pius

dolebas
,

dolorem.

Doleo etlam

fili

Valeotiniane
in

speciosus mihi valde. Deciderat

amor luus
sed

me

sicut
:

amor
tui

pignoris.

Tu

per

me

putabas eripi te
;

periculis

tu

me non solum
,

ut pareulem diligebas

ut

redemptorem

et liberatorem sperabas.

Pulas nc, videbo patrem


'

meum ?SpecIosa
'

de

Tu dlcebas me voluntas
i,

Psal. cxsxvi, 5, et seqq.

Reg. xix,

i.

Ueg.

25.

s.

Il6
lua
,

S.

AMBROSn DE OBITU

ICTC.

sed
!

non

efficax pracsiimplio.

Hei niihi vana spes


i

in

liominc

scd lu in saccrdole

Dominum
!

equirebas. Ilei
!

mihi quod voluntalem tuam non ante cognovi Ilei mihi quod non clanculo ante misisti Hei mihiquahaamisi pij^perierunt ar Quomodo ceciderunt potentes, et ma concupiscenda' ? LXXXI. Domine, quia nemo habet, quod alii plus dcferat, quam quod sibi optat non me ab illis post morlem

nora

scpares.quos

in

hac
,

vita charissimos sensi.


illi

Domine,pelo

ut ubi ego fuero

sint et
,

mecum

perpelua copula fruar

quia hic uti

illic corum eorum diuturniore

ut vel

conjunclione non polui. Te quaeso,

summeDeu8,ut

cha-

rissimos juvenes matura resurrectione suscites et resusciles


;

ut

suscitsalione

immaturum htmc vilae compenses. Amen.


I,

istius

cursum maturiore

Reg.

37.

'

Joan.

xfii, a4-

S.

AMBROSIl
DE OBITU

MEDIOLANENSIS EPISCOPl

THEODOSII
ORATIO'.

I.

Hoc'^ nobis

molus tcrrarum graves


et

(/8)

lioc juges

pluvi.e

minabantur,
,

ultra

solilum caligo lenebrosior

excessurus esset e

quod clemcntissimus imperalor Theodosius terris. Ipsa igilur exccssum ejus clcmenta moerebant. Coelum tenebris obduclum, aer perpeli
(lenunliabat

horrens cah'gine, terra quatiebatur motibus, replebatur

a({uarum alluvionibus. Quidni

mundus

ipse defleret

principem continuoesse rapiendum, per


islius

eum quem duramundi


pcenas
indul-

temperari solerenl

cum criminum
accipere
sibi

gcnlia proeveniret.
II.

Et

il!e

quidem

abiit

regnum quod non


posilus

deposuit, scd mutavit, in tabernacula Christi jure pietatis


ascilus, in illamHierusalem
dicit
:

supernam, ubi nunc

Sicut audivimus, itaetvidimus in civitate Domini

Soripta ann. jgS.

Vide D. GuUloii,

loni.

i\,

pa^

3?)5

445.

IIO
vlrtiilnm
/)

S.

AMBROSll
,

in civitate

cTBternum*.

qn;im Deus fnndavlt in Sed plurimos tanquam patornoclestitnlos prac-

Dei noslrl

sidlo derellqult
tuli,

ac potisslmum

filios.

Sed non snnt


:

dcsti

quos pletatlssnae rellqnit haeredes

non sunt

destitntl,

quibus Christi acqursivit gratiam, et exercitns fidem (^o):


cui

documento

fuit

Deum

favere pietali

ultoremqae esse

perfidiae.
III.

Ejus ergo principls et proxlme conclamavimus obi-

tum

et

nunc quadragesimam celebramus

asslslente sa-

crls altaribus

Honorio principe; quia sicut sanctus Joseph


officia de-

patri suo
tulit
alii
,

Jacob quadraginta diebus humationls


et hic

ita

Theodosio

patrl justa persolvlt.


,

Et quia
et

tertium diem et Irigesimum

alii
,

sepllmum

qua-

drageslmum observare consueverunt


consideremus.

quid doceat leclio,

Defuncto itaque Jacob, priecepit, inquit,


,

Joseph pueris sepultoribus


lieruut sepultores Israel
,

ut sepelirent eura. Et sepe-

et repleti sunt ei

qundraglnta

dies;

sic
)

enim dinumerantur

dies

sepnllurae.

Et luxit
se-

)eum (5o

/Egyptus septuaglnla diebus"^. Hffic ergo

quenda solemnitas, quam praescrlbit lectio. Sed ctiam In Deuteronomio scriptnm est Quia planxerunt filii Israel
:

Moysen dlebus

triginta

et

consumujati sunl dies luc;

tus

'. 1

Utraque ergo observatio habet auclorilalem


qui

quia

necessarium pietatis impletur officium.


IV.
dit
,

Bonus itaque Joscpli


paler
te
,

formam
dlxit
:

pio

muneri dcte

quem amabat
et
,

cuiqne

Adjuvet

Dcus

meus,
nia

benedicat

bcuediclione

lorr.x'

habenlis
vjilvic,

ombe-

propter benediclionem niamillarum el


,

nedictiones malris luae


tui''
:

ct

propltr bcncdicliones pa-

Iris

pll patris soboles bona. Celelsrat ergo et isle


patris
Gen.

quadragesimam
'

Jacob
l, 2,

supplanlaloris illlus*; el

Pfal.
'

XLvu,

9.-3

Deul. xxxiv, 8.

Gt-n. m-i\, a5*

IJ.

xxvn, 36.

, ,

DE OBITU TnEODOSII ORA.TIO.


nos celebramns Theodosii f])adra2;esitnam
eJacob, snpplaiMavit porfidiam
,

II9
qni imitatns
rpii

tyrannornm

abscondit

sinuilacra geiitinm (oi); onines


fsdes ejus abscondit,
(jui

enim

cnltr.s

idolomm

omnes eornm caeremonias


ct

oblitcravit:

eliam

iis

qni in se peccaverant, dobiit


,

qnam dederat

periisse

induJgentiam
fiiii
,

non negabunt
elia

veniam denegatam (52). Sed qnod donavit pater non negabunt,


:

msi quidam inlerlnrbare conatns


in

sit

neque enim po,

lerunt iiegare, qnod


qncid singuiis dedli.
^.

cominnne donavit

qni solvunt

^ibil glorioslns oxitns tanli princij);s habuit, qui


filiis
:

omnia jam

tradidisset ("5)
nihil,

rpgnnm

potestattMD
ei

numen

Augusli

inqnam

speciosius

in

morle

Sv^rvalum est,

qnam qiiod in rnm exigendarum relaxalio


est

aliqnantis promissa annona(J)/i),

dnm

moristnr, facta
;

snccessio ejns indnlgenliarmi baereditas


,

nt

i!!n

qui

vohiit impedire, sibi


t.e

cumuhis

gratiac

odium fecerit Thpodosio tanten [iw.non sit ademptns. Nec immerilo, si

e niuj ))rivalorr.m nltimae vohmliiles, el dcficienlinm lesta-

nienla Jiabent perpetem firuiiliilem; (juomodo potest lanti


p rincipis esse irrilum
in

leslamenluni

Gloriosins

quoque

co Theodo^ins, qninion couimnni jnre testalns est; dc


eniui nibil babebat liovum
nisi nt

filiis

totum dederat,
li

ees praGseuli
sibi et

quod condcret, quibus commendaret parentestari debuit, ut

(oo)

et

de subdilis

commissis

legala diuiilleret, fidei commissa signarel. Praecepit dari

lcgcm iudulgcnticB quam scriplam rehquit. Quid dignius quam ut testamentnm imperatoris Jex sit? M. Ergo tantus imperator reces.sit a nobis, ^ed non
,

lotus recessit

reliquit

enim nobis liberos suos,

in

quibns

eum debemus
et

agnoscere, et in quibus
aetas
:

eum

et

cernimus

lenemus. Mec moveat

fides

mifitum imperaloris
est

perfecla estaetus; esl

enim perfecla atas, ubi perfecta

120
virlus. rieciprocji hacc
virliis est.

s.

Avr.uosu
quiii et ficles

imperaloris niililiim

^ II. Recognoscilis nempe quos vobis Thcodosii fides Iriumphos acquisiverit (56). Cum locorum angustiis et impodimentis calonum agmen exercitus paulo serius in

uciem dejcenderet,

el inequitare hostis

mora

hclli

videre

lur, desilivil equo princeps,et ante aciem solus progre-

diens

ait

Lbi esl Theodosii Deus

Jam hoc

Christo

proxiu)us loquebalur. Quis enim posset hoc dicere, nisi


qui Christo se adhaerere cognoscerel
?

Quo

diclo excitavit

omnes
oitale,

et

exemplo omnes armavit. Et jam certe senior


fide.
:

sed validus

VIII. Theodosii ergo fides fuit vestra victoria

veslra fides

filiorum cjus forlitudo

sit.

Fides ergo auget aetatcm. De-

nique nec

Abraham

ut in sencclute generaret fdium,

considcravit aelatem
si

nec Sara

ut pareret.

INec

mirum

auget alatem fides,

cum

repraesentet futura.

Quid enim

estfides; nisi

Sic nos Scripturac docent. Ergo

rerum earum.quas sperantur, substantia* ? quae si substanlia eorum


, ;

spcranlur, fides cst

quanto magiseorum, quae videntur?


est
:

Bona
mcae.

fides,
I)

de qua scriplum
si

Juslus autem ex fide

vivit^.

Quod

subslraxerit se

non placebit animae

IX. Nos aulem non subtrahamus nos ad dispendium


animae
,

sed inhnereamus

fidei

ad animae nostrae acquisi-

lionem

quoniam

in

hac

fidei militia

testimonium conseIsaac et Jacob. Et

cuti sunt seniores nostrl

Abraham

ideohc-eredilalem nobis fideireliquerunt. FidelisAbraham,

qui

non ex operibus, sed ex


:

fide juslificatus est^;

quo-

niam Deo credidit

Isaac, qui perfidem nec gladium feri:

turi parenlis expavil"

Jacob, qui paternae


X,
3o.

fidei vestigiis
,

liehr.
y.

X,

,.

Id.

Gen.

xv

6.

<

M-

"<i,

1 ,

i)i;

oiuTi

rm.oDosii onvTio.

et

vocavitconcilinm Dei'.

X. Alibi quoquc,
crat intra

id est, in libris et subito

Regnorum,
et ait

Eliseus

Samariam,
domine
:

eum
,

circtimrusus Syroruia

obscdit exercilus. Vidit eos Giezi

ad

dominum
Eliseus

siium

quid faciemus? Et
;

dixit

quoniam nobiscum plures sunt, jquam cum iilis. Et rogavit ut aperiret Dominus oculos Giezi. Et aperti sunt oculi ejus et vidit plenum monlem
proplicta
Noli timere
,

equis ct curribus in circuilu Elisei. Et rogavit Ebseus


ut perculeret eos

Deus
,

caecitate

et percussi sunt

et In-

Iroierunt iu civitalem

quo ingrederentur, nequaquam


,

videnles

^.

Audistis certe

milites

qui circumfusi estis

quia ubi perfidia,

ibi caecitas est.

Merito ergo caecus erat


fides
,

excrcilus infidelium. Ubi

autem

ibi

exercitus

An-

gelorum

est.

Bona itaque

fides, quae frequenter opcralur


ct legiones suae quoli-

in mortuis.

Denique adversarius.

diana Marlyrum virlute torquentur. Unde arbitror quod


fila

chordarum

citharae ideo fides dicantur

quoniam
hoc

et

mortua sonum reddanl.


XI.

Quo magis
siti,

ac magis cnilendum est

ne

iii

vi-

veudi muncre
cij^is

simus ingrati

sed

pii

pignoribus priu-

seduhim ac patrium impendamus alleclum. Solvile

fihis ejus,

debuistis viventi.
gravi scelere
iiliis

quod debetis palri. Plus debetis defnnclo, quam Etenim si in hberis privatorum non sine

minorum
?

jura temerantur; quanto magis in

imperatoris

XII. Addatur eo cujus imperatoris

imperatoris pii,
,

imperatoris misericordis

imperatoris fidelis
:

de quo non

mediocre locuta

est Scriptura dicens

Magnumet hono-

rabileesthomo misericors: invenire autem virum fidelem


difficile est'.Si

magnum

est

misericordem aut fidelem

Gen. XXXII,

i,

4 Ueg. vi, i5, el seqq.

Ptov. xx, 6.

122

8.

AMBROSII

quemcumque hominem invenire; qnanto magis imperalorem quem poteslas ad ulcisccndum impellil sed revocat
,
,

tamen ab ultione miseratio ? Quid praeslanlius fide iniperatoris, quem non extollat polenlia, superbia non erigat sed pietas inclinet ? Dc quo prceclare Salonion ait luiqui
:

regis minitatio similis rugitui leonis


sic ct hilaritas ejus*.

sicut

autem ros

in

herba,

Quantum

igilnr est

depo-

nere terrorem potentiffi, prajferre suavllalom gratiae?


XIII.
riae

Beneficium se putabat accepisse

aiigustae
et

mcmo-

Theodosius,
,

erat veniai

cum rogaretur ignoscere cum fuisset commotio u)ajor

limc pronrior

iracundiae. Prae:

rogativa ignuscendi erat indignatum fuisse


in eo
,

el opl;ibatur

quod in ahis timebalur, ut irasccrelur. Hoc erat remedium reoruni; quoni;im cum habcret supra onmcs
potestatcm
,

quiisi

parens exp(.stuiarc malcbat, (|uam

qiiasi

juflcx punire. Saqie treiiienles vidimus,


et conviclos scebMis,

quos objurgal^at,
,

cum
,

desperassenl

soliilos crimine.

Vincere enim volebat


pcenae arbiter, qui
aiit si

non plectere

fcquilatis

judex, i)on
:

nnnquam

veniani condlcnti negarel

qnid essel

qiiod occulta conscientia iiivolvcret,


,

Dco
ut

servabat. Ilanc voceni eius hoiuines magis

(juam

punam
,

tinicbant

qnod

tanta

imperator agerct vcrccundia

mailct

sii)i

honiines religi(me qiuini tiinoie aslringerc.


imi^imitiileni fcruntde-

XIV. Maxiuium philosophoriim


disse
iis

facinoribus,

qu*

per irain ccmniissa Ibrcnt; sed


:

Scriptura divinauulius

ail

Irascin.ini

et

nolitc pec-

care^ Maluitpeccatum recidere, quam excusare. Salius


cst in in

indignatione laudem clementias reperire, quani

ira

ultionem excitari.

XV. Quis ergo

dubilabil

filius

ejus apud

Dominum

maximum

praesidinm fore?

Domino
:

la\cnle, Arcadius im-

perator, jam validus juventa est


Pio\
XIX, la.

Ilonorius continuo pul-

Psai. iT, 5.

DE OBITU THE0D08I1 ORATIO.


sat adol^^scentlrc forcs,

120
Josias. Illc

proveclior oelate

quam

enim destitutus patre, orsus imperium usque ad Iricesimum

primum annum rcgni sui perduxil ailatem, et plactiit Domino' quoniam prae caeteris regibuslsrael Domini Pascl
;

cha cclebravit

et

Cicrcmoniarum abolevit errores. Asa

quocjue adhuc invalidns corporis robore,


curricula rocepissct
,

cum

regnandi
in

quadraginla annis regnavil


infinita a

Hicru-

salem

qui

cum /Ethiopum

urgeretur atque ii>

numerabili multitudine, speravit


se posse salvari^.

Domino

et in paucis

Llinam tam

fidehs processu,

quam

dc-

votus exordio! iNam servatus in paucis et victor, postea a


Syris
auxilia,
reliclo

Domino,
;

postulavit

et

medicos

adhibuit ad
divini

pednm dolorem acceplo enim lanto indicio favoris auxiliatorem suum derclinquere non debnit
,

sed tenere, Ideo

ei

nec medici profuerunt,

et quasi incre-

duhis

mortem

implcvit.
infideles
:

XVI. Scd illorum patresAbiaset Amos ambo


Theodosius vero plenus timoris Dei
,

plenus misericordlae,

sj>eramus quod liberis suls apud Christum pra?sul asslslal


sl

Dominus

propitius
,

sit

rebus hnmanis.
aliis

Bonnm

est mise-

ricors

homo
,

qni

dum

subvenit, sibi consullt, et in

alieno remedlo vuhiera sua curat. Agnoscit

enim

se esse

houjinem
venire,

qui novit Ignoscere

et vias Christi sequitur,

qui carne suscepla, makilt in

hunc

mundum
:

redemplor

quam judex. XVII. Unde pnlchre Psalmista dixlt Dllexi quonlam exaudiet Dominus vocem oralicnis meae'. In quoPsaluio
,

dum
mus.

legltnr, velut
ctDIIexi
,

Ipsum Theodosium loqucntem audivl:

inquit

agnosco vocem piam


,

cujus

tesll-

monla
iis
>

vocis agnosco. Et vere dilexlt

qui officia (hligen-

tius implcvit; qui servavit hostes; cjul dilexit ininiicos; cjni


,

quibus esl appetitus, ignovit; qui regni affectalorcs


I, et

4 Heg. xMi,

seqq.

3 Rtg. x, 8.

Psal. cxiv, i.

pcrire

iioii

est pas&us.

Nou

luediocris

sed perrecti

iii

Le^c
dilec-

vox

ista est

dicere :Dilexi. Plenilndo


dilexerit
,

enim Legis,

lio est*.

Sed quid

audiamus.

Cum

lacetur ge-

nus dilectionis, utique divina; charitalis gratia significatur,

qua diligimus
tuum^.

illud,

quod

esl

super omnia desiderabilia


:

desiderabile, de quo scriptum est

Diliges

Dominum
et sanclo

Deum

XVIIL Ergo
reruut,

discedens e terris pia anima


iis
,

replela Spiritu, quasi inlerrogantibus

qui sibi occurdicebal:

cum sese ad sublimia et superna snbrigcret,

Dilexi.

Nihil hoc plcnrus, nihil expressius. Interroga-

bant Angeli vel Archangeli

Quid

egisti

in terris ? oc-

cultorum enim

est solus cognitor


:

Deus, Dicebat, Dilexi;

hoc

est diccre

Legem
:

implevi

Evangclium non

prccteacsti-

rivi; lioc est dicere

Morli

me

obluli, ctTola die

matussum

sicut ovisoccisionis".
vita,

Et idco confido, Quia


.

Dneqne mors, neque


eneque altitudo

neque Angell
,

neque Virtules,
alia

neque profundum

nequc crcatura

poterit nos scparare a charitate Dei,

qux
in

est in Chrislo

Jesu

Domino nostro'^. XIX. Hoc niandatum Legls etiam

Evangelio Domidicit
:

nus Jesus docct esse servandum,

ad Petrum Simon Joannis, diligisme?ct illc respondit Tu scis Domine, qiiia diligo te. Et ilcrnm dixil Simon JoanEtiam Domine, nis, diiigisme? et ilerum resjjondit Dote. Et tertio interrogatus ait tu scis quia diligo
: :

cum

minc

oninia tu scis, tu nosti qiiia


,

amo

lc^

Confirmavit

ilaque charitatem trina responsio


gationis errorem.

vel abolevit iriuae nesi

Et hic trinam responsionem


:

quaeri-

mus

invenimus

Dilcxi,

quoiiiam exaudiet Dominus


,

vocem
Uom.

oralionis nieae^
xii, 10.

Dilexi

quoniam
2j.

inclinavit au-

Deut,

vi, 5.

'

Psal. xlii,

<

Rom.

vin.

DE

OIllTU
iit

THliODOSll ORATIO.

12,3

rem suam mlhi,

In

diebus meis invocarcin ciim. Dilexi,


,

quia Iribulalioncm et dolorem inveni

ct

pro nomine Dti

mei pericula inferni non refngi


hendcre
el invenire

sed expectavi, ut comprc-

mepossent.
ait

XX.
liuJLis

Et pulchre

:Dilexi, quia jam cnrsnm


jar.i

vila3

impleverat. Clnde et Apostohis in passione


ait
:

po-

silus

Gertamen bonum
;

certavi

cursum consumest

mavi, lidem servavi

mihicorona
dit

justitiae*.

quod reliquum cst , reposita Magnus Dominus, qui nobis


,

de-

ccrtamina, quibus mercatur, qui viceril


,

corunaii.

Dilexi

inquit

confidens,

quoniam cxaudiet Douiiniis

vocem XXI.
inclinat

orationis meae.

Dilexi, ct ideo inclinavit


,

jacentem erigeret

mortuum

resuscitaret.

aurem suam mihi, ut Non enim Deus


:

aurem suam,

ul audiat corporaliter

sed ut con-

descendat nobis, quo nos audire dignelur, et infirmilalis


noslrw rclevare substantiam. Inclinat se nobis
,

ut nostra

adcum

ascendat oralio. Voce nonindiget, qui misericor-

diam defert; nequc enim voce indiguit,quiMoysen laconttm audivit'^ et non loquenlem, sed interpellanleiii gemi:

tibus ineflabilibus ad se clamare dicebat. Novit

Deus

et

sanguinem audire

cui nulla vox subest

lingua non snp-

petit': scd accepit


vit in

vocem

sacrae tilulo passionis.

Clama-

martyrio, clamavit

in parricidio,

quod

pcrtulil pro

sacrificio.

XXII. Dilexi, tinquit


t'm

et ideo diligens feci vohinlain paucis,

Domini,
diebus

et invocavi
vilae

eum non

scd in om-

liibus

meae'.

Nam

cerlis diebus invocare,


:

non
af,

liunibus, faslidienlis est,

non speranlis

et

pro usu

lluenlium

commodorum, mercedem gratiarum


aireclu. Et ideo

refcrre

non pro devotionis

Paulus
*

In omnibus,
iv.

Tini.

iv,

78.

Exod.

xn,

i5.

(Jen.

10.

P^glt

CXllT, ?,

afi

S.

AMBROSII

Binqiilt,

gratias aglte'.
?

Quando enim non habes quod


,

Dco debeas

aut quando sine Dei rauncre es

cui quolidie

vivendi usus a
accepisti'?

Domino est?Quid enimhabes, quod non


:

Ergo quia semper accipis, semper invoca quod habes, a Domino est debltorem lc semper esse cognosce. Malo tamcn ut quasi diligens, quam coactiis debitum tuum solvas.
el quia
,

XXIII. Audis dicentem

Circumdederunt me dolores

mortis

Ego tamen

et in mortis dolorc

Dominum

dilexi.

oPericuIa inferni inveneruut me',))non timcntem utique,

sed amantem, sed sperantem, quod nuliae


nulla

me

angusliae,

perseculio

uulla pericula

nnlliis gladius

separet
et dolo-

a Christo.

Denique volens invenit tribulationem


probatio

rem
tia

sciens quia Iribulatio patientiam operatur, palicn,

probalionem

spem\ Etenim

quasi bonus.

coronam inveniret; quam tamen non suis viribus, sed Domini auxilio novit sibi esse donatam. Non enim potuisset vincere nisi eum qui ceralhleta qunesivit cerlamina, ut
,

tanles adjuvat, invocasset.

XXI\.
periculum
relur

Miser

homo

congredltur, ut vincat; et ipse in

ruit, nisi

Domiiii
:

oraverit dicens
illud

nomen alluerit, nisi cum veDomine libera animarn


,
:

meain^ Hinc
iu

Apostollcum

Yideo legem carnis

ineic

rcpugnantem
,

legi

mentis meae, et caplivantem


est in

me

legem peccati
I

quod

membris meis.

Inlellx ego
?

homo

qais

me liberabit

de corpore mortis hujiis

Gra-

tia

Dei per Jesum Christum


lile vincit, qiii

Dominum

nostrum.

XXV.
cum
I
I

sua virliUe praesumil'.

gratiam Dol spcrat, non qui de Cur enim non praesumas graliam
:

habeas praesulem certamlnis miscricordcm


et

Miseri-

corsenim etjuslusDominus,
Jhess.
cxiv,
y, 17.

Deus noster miseretur*.


'

Cor.

iv, 7.

P.-al. c\iv. 5.
'

'*

Kom. vm, 55.


Psai. xi, 45.

Psal.

4. ^ Rom.

vii, 20, et seqq.

Jacob. xxi,

5. ^

t)E

OniTU TIIP.ODOSII ORATIO.


:

iy

B!!
lilia

miscrlcorcliam ponilt. scnel jiiUitlam

in

est,gcmino seplo inclusa

misericorfllae;

meJIo jussuporabun-

(lantenlm peccala, snperabundet ergjomisericordia.

Apud
Domi-

Dominnm
csl,

oinnlutn virlnluni abundanlia osl


jnslltia sine
;

qnia

nus virtntum esl\ Neque tamen

misericordia
:

noqne sine miscratione

justitla

quia scriplum est

nimium juslus^ Quod siipra mensnram cst, elsi bonum est, tamen lunon sustines. Mensuram serva, utsecundum mensuram recipias. XX\I. Non imj;edivit lamen jnstillam misericordia
*Noli csse
quia misrricordla
))

i[)sa justilia

est

Dis])ersit, dedit

panpc-

ribns

juslilla ojns

manet

in

aeternum^;

novit enim jus-

tus

dobere se infirmis alqne inopibus snbvenire. Lnde


,

Dominns veniens ad baptismum


pecrota donaret
))f!ocot
,

ut nobis infirmantibns
:

ait

ad Joann(<m

Sine
iv

modo

sic

enim

nos impIon>

omncm

jusliliam\

Liqnet Igilnr jus-

tiliam esse nilsoricordiam, el misprlcordlamesse jiislitiam.

L^lonim
in

si

Doi nos mlsericordia non snstenlaret, qiioniodo

ipso exordio parvnli viveremus;


in

cnm

eftVisi

ulero de

c;i!idls

fri^ida

de humldls
in

In

arida, piscinm

more

jpclemnr, qnos naufragos


Inro!

banc viiam qnidam


,

velul na-

nnctus expneriti' Ratio deest


erjio

sed gralia divina non

deficit. ipte

cnstodit parvnlos^

aut cerle e

)S

qui

se

jiarvjilos

bumlli confitentur affocln.


ijiitnr

XXVIL Bona
lcs

hnmllilas, qiuT libcrot periclilan-

jocentes erlgit. Novit


,

enm

illeqni dixit
fecl
;

Ecce sum
hoc

ogo peccavi

et

ego poslor male

et

isli

in

grrc^e

pquid feccrunt? Fial manus tna


qui

In tne". Bene hoc dicit, regnum suum Deo subjeclt, et pcBnilentiam gosslt, ot peccatnm snum confessus, veniam postubavit ipse per
?

humilitalcm pervenit ad salulern. Ilumillavit se Christus,

Psal XXIII. 10.


cxiv, 6.

6 2

Eccle. vu,

17. '

Psai.

P-sa1. cxi, 9.

<

Mallh.

iii,

i5.

Reg. xxiv, 17.

laS
ut

S.

AMKROSII

omnes

elevaret

ipse ad Christi pervenit

requiem

jui

huinilitatem Ghristi fuerit secutus.

XXVIII. Et ideo quia humilem se praebuit Theodosius et ubi peccatum obrepsit veniam postulavit, conversa est anima ejus in requiem suam, sicut habet
imperalor
,
,

Convertere, Scriptura quae dicit anima mea in rcquicm tuam; quia Dominus benefecit tibi'. Pulchre di:

cit ris

animae

Converlere,
,

quasi diuturno cujusque opc-

sudore exercilae

ut a laborc converlatur ad requiem.


,

Convertitur equus ad stabulum


navis ad

ubi cursum impleverit

porlum

ubi ad stationcm fidam afluctuum molc


est,

subducitur. Sed quid


nisi

quod

ait

In rcquiem tuam
ait

secundum

ilhid intelligas,
,

quod

Dominus

Jesus

tVenite, benedicli Patris mei

haereditate possidele pa-

ratum vobis regnum


raissa

a constitutione mundi^? Tanquam enim possessionem hoereditariam recipimus ea qua3 pro,

sunt nobis

fidelisenim Deus

qui semel servis suis

prc-eparata

non

subtrahit. Si fides nostra

maneat

manet
adhnc
sit

et sponsio.

XXIX.
in

Vlde, o

homo,

circa te gratiam Christi


Ibi

terris quateris, et
,

in ccelo possides.

ergo

cor

luam

ubi est possessio tua. Hrec est requies quae juslis

debelur, negatur indignis.


fl

Unde

ait

Dominus :Sicul

ju-

ravi in ira

mea,

si

inlroibunt in requiem mcam','qui

enim non cognoverunt vias Domini, non ingrediuntur in requiem Domini. Qui aulcm l)onum cerlamen cerlayit,
ct

quiem tuam^
iliis

cursum consummavit', ipsi Bona requies


quae supra

dicitur

Convertere

in re-

praeterirc quae

mundi sunt

et

mundum

sunt, ccelcslibus consorliis


,

requiescere secretorum.

Haec csl requies

ad

quam Pro-

pheta properavit, dicens :Quis dabit mihi pcnnas slcut


'

Psal. cxiv,

7.

Maltb. xxv, 54.

^ l*.sal.

xciv,

11.

a Tiin.

i, 7.

l'sal.

c\iv, -.

nr,

OCITU TIIEODOSII ORATIO.

I29

colum!)a3, ct volabo et reqnlescam^PsHanc sanclus rc({uiem suamnovit, ad lianc


succ dicit.

rcqniemconveilcndum

anini.e
dicil

Erat ergo anima in requie sua, ad


Ilaec est

quam

csse

redenndum.

requics sabbali magni, ut unussit, in illo in-

quisque Sanclornm supra mundi scnsibilia


telllgibili

secrelo totusintentus, atque adhaerens Deo.llitc


iila

est requies

sabbati

quo rcquievit Deus ab omnibus

operibus

mundi

istius^.

XXX.
dirigit

Fcrialus his saeculi curis Theodoslus se creptum

gaudet, el elcvatanimam suam, atque ad illam perpeluam

requiem, pulchre

cripuerit

animam

ejus

sibl cousultum asserens, quod Deus de morte% quam mortem frc-

quenler in hoc

saeculi istius lubrlco sustinebat, inquietns


:

fluctibus peccatorura
niis;

eripuerit ellam oculos ejus a lacryet trlstitia et gemitus*.

fugiet

enim dolor

Et

alibi

habcmus :aDclebIt omnem lacrymam ab


neque dolor^

oculis

eorum

et mors non erlt amplius, neque luctus, neque clamor,


SI ergo

mors non

crit
:

lapsum sentirc

non
Id

polcrlt In

Illa

requie constltutus

sed placcbit

Dco

rcglone

vivorum. Non enlm ut hic

homo
atque
est
,

involutus
deliclis
;

est
ila

morlis corpore
et illic.

obnoxio
illa

lapsibus

Ideoque regio

vivorum

ubi anima

est, quae

ad imaginem et simiUludlnem Dei facta est, non

caro figurala de llmo^ Idco caro In terram reverlitur,

anlma ad requicm
verlere, anima

fesllnat
in

supernam

cui dicltur

Con-

mea,

requiem tuam'.
Theodosius, alquc
:

XXXI.

In

quam

festinavit inlrarc

Ingredl civilalcm Ilierusalem, de qua diclum cst


flgcs terroe fercnt

Etre-

gloriam suam in illam*. IIla est vera

gloria, quoe ibl snmitur; illud


ibi
'

regnum bealissimum, quod


,

possldetur, ad
V<ii\. l;v. 7.

quod
I,

fesllnabal Apostolus

dicens

Au-

~
^'

Grn. r, 2
2-.

'

P^al. c\iv,

8.

Imi. xxxv, 10.

5 .ii)Oc.

NM
i.xi.

i.

Gcn.

Psal. cxiv. y.

--

Apoc. xm, ?4.

ir;0

S.

AMBROSII

deuius ergo

et

consenlimus magis peregrinari de coret idco


illi*.

porc,

et adesse

adDominum;
igitur

connilimur sive ab-

sentes, sivc pra3sentes placere

XXXII. Absolulus
late diulurna
,

duLio cerlaminc, fruilur nunc


,

augustae memoriie Thcodosius luce perpetua


et pro
ils

tranquilli-

qux

in

hoc

gessit

corpore reraudilexit

neralionis divinae fructibus gratulatur.


auguslaj memoriffi Theodosius

Ergo quia

Dominum Deum suum,

mcruit Sanctorum consortia.

XXXIII. Et ego ut quadam sermonem meumperoraconcludam dilexi virum misericordem, humilem in et pectore mansueto praeditum, imperio, corde puro qualem Dominus amare consuevit, dicens Supra quem rcquiescam, nisi supra humilem, et mansuelum^?
,

tionc

XXXIV.

Dilexi virum, qui magis arguentem


,

quam

adulantcm probaret. Stravit omne

regium (07), deflevit in quod ei aliorum fraude obrepserat


oravit veniam.

quo utebalur insigne Ecclesia publice peccalum suum,


:

gemitu

et lacrymis

non erubuit Imperator, publice agere pceniteniiam neque ulhis postea dies fuit, quo non illum doleret errorem. Quid, quod
privati erubescunt,
:

Quod

praeclaram adeptus vicloriam

tamen quia hostes

in acie

prostrati sunt, abstinuit a consbrtio

sacramentorum, donec
in

Domini

circa se graliam fdiorum experiretur adventu (58).


Dilexi virum, qui

XXXV.

me

supremis suis ultimo

spiritu requirebat.

Dilexi virum, qui

um jam

corpore

solveretur, magis dc statu Ecclesiarum, quara dc suis periculis angebatur.

Dilexi ergo, fateor, et ideo

dolorem

meum
quod

intimo viscerc dolui, et prohxiore sermonis pro-

secutione solandum putavi. Dilexi, et praesumo de


suscipiat

Domino
ani-

vocem

orationis mecC

qua prosequor

mam
'

piam.
T, G 9.

zGor.

'

Isii;.

i.wi, 2.

Dli

OUITU TllKOnOSII Or.VTIO.

l,Jl

XXXVI.

Circumdederunl uie
;

clolorcs morlis, pcricuia

inierni invencrunl nie'

mullorum
quod enim

euini jiericula sunl,

sed remedia jjaucoruui. In omnibus sacerdos periclitalur,


in

omnibus

reis

anp;ilur;

alii

patiuntur, ipsc

sustinet:et ilerum liberalur,


culis liberantur.

cum

alii

qui tenentitr, perivir,

Conteror corde; quia ereptus est


:

quem

vix

possumus invenire sed tamen tu


es, tu

solus,

Dominc,

invocandus

rogandus, ut

eum

in

filiis

repraesentes,,

Tu, Domine, custodiens etiam parvulos


salvos facito sperantes in te".

in

hac humilitalc,

tuo Theodosio, requiem illam,


tuis.
IIlo

Da requiem perfectam servo quam praeparasti sanctis

converlatur anima ejus, unde descendit; ubi

mortis aculeum sentire non possit, ubi cognoscat

mortem

hanc non naturae finem

esse, sed culpae.


;

Quod enim mormu-

tuus est, peccato mortuus est'

ut jara peccalo Jocus esse

non

possit: resurget autem, ut perfectior renovato

nere vita reparetur.

XXXV II.

Dilexi

et ideo

prosequor

eum usque

ad re-

gionem vivorum'', ncc dcseram, donec fletu et precibus inducam virum quo sua merita vocant, in montem Do,

mini sanctum

ubi perenis vita, ubi corruptela nulla,

nulla contagio, nuilus gemitus,

nuUus

dolor,

nuUum

con-

sortium mortuorum; vera regio viventium, ubi mortale

hoc induat immorlalitatem^ et corruptibile hoc induat


incorruptionem^. Magna requies, quae votum impleat
ligentis,
di-

pulcherrima promissio. Ideo centesimus quartus


:

decimus Psalmus Alleluia inscribitur

denique supra iu
sed adhuc peccalo

quarlo decimo Psalmo perfectionem hominis accepimus.

Sed
I

illic

formatus, perfectus licet


;

vir,

obnoxius

quia vivit in saeculo

hic vera perfeclio est, ubi

jam culpa
'

ccssavit, gratia perpelua; quietis afTulsit.

P?l. r\iv,

Ihid. 5,

G,

Rom.

vi, lo.

PshI. cxiv.o.

'

Cor.

w.

54.

XXXMII.

Ideo ccntcsimus quarlns dccimus Psalmus,


charitalis
est
:

quia remunerolio

quarta decima luna

formam

celebritatis accepit

undc Domini Pasclia quoniam


;

qui Pascha celebrat, debet esse pcrfeclus, dcbet amaro

Dominum Jesum
si

qui diligens

popuhim suum

perfecta
,

charitate, scse obtulit passioni. Et nos sic diligamus

ut

morlem nou mus, nullum aestimemus dolorcm, nihil meluamus


neccssc fuerit, pro Domini nomine

fugia:

Per-

cnim charitas timorem cxpellit forns'. Grandc uumerl mysterium, quando Pater Filiura unicum pro
fccla

nobis omnibus Iradidit,


fulgerct. Ita est

cum

pleno luminis sui orbe luna


,

enim Ecclesia

quae pie Pascha celebrat

Domini

noslri Jesn Christi, sicut luna pcrfecta in aeternum

manet^. Quisquis bene hlc Domini Pascha celebraverit,

inlumine perpetuo

erit.

Quls splendidius celcbravit,

quam

qui sacrilcgos removit errores, clausit templa, simulacra


dcstruxil? In hoc Josias rex supcrioribus antelalus est^

XXXIX. Manet crgo in lumine Theodosius, et Sanctorum ccelibus gloriatur. Illic nunc complcctilur GratianiHH jam sua vulncra non mcsrentcm, quia invenit ultorem
:

qul llcct indignamortepracrcptus

slt,

requicm auimac

guae possidct. Illic

bonus uterque

et pletatis intcrpres lar-

gus mlserlcordiae suae consorlio dclectantur.

bene

De quibus vcrbum\ Contra autem Maximus et Eugenlus In infcrno, quasi Nox nocti Indicat sclcntiam; doccnlcs cxemplo miserabili quam durum sit arma suis princlpibus irrogare. Dc quibus pulchre dicitur Vidl impium supercxaltatum ct clevatum sicut
dlcltur
:

Dies diel eructat

cedros Libani; et transivi, et ecce non eral^ Transivit

enim

pius de caliglne saecularl ad

lumen Klernum,

et

non

erat impius, qui esse desivlt iniquus.

Joan.

IV, iS.
5

xviir, 3.

Psa!. Lxsxriii, 58.

4 Rcg. xxiii,

2.

Psal.

xd. xxxyi, 35.

DK OniTU

TIIF.ODO^II

OU.VTIO.

XL. Nunc sc aiiguslre memorlaj Tlicodosius rcgnrrc cognoscit, quando in rcgno Dominl Jcsu Chrlsli cst, ct considcrat tcmplum cjus. Nunc sihi rcx cst, quando recipit

etiam filium Gralianum, cl Pulchcriam, dulcissima

sihi

quando ei sua FJaccina adhacret, fidchs anima Dco; quando patrera sihi reddltuni gratulatur, quando Constanlino adhoerct. Cui licct haptismatis gratia in ultimis consliluto omnia peccata dimiscrit, tamrn
pignora,

qux

hic amiscrat,

quod primus imperatorum credidit, ct post se hjcredltalem fidei principihus dereliquit, magni meriti locum repcrit. Cujus temporihuscomplctumestilhid prophelicum In illo dic erit, quod super frenum equi, sanctum Domino omnipotcull'. Quod illa sanctx' mempriae Helcnn
:

matcr ejus infuso

sihl

Dei Splritu rcvelavil.

XLI. Bealus Constanlinus tah parente, qune impcranli filio divini muncris qucesivit auxilium (Sq), quo intcr

quoque tutus assisteret, et periculum non limeret. Magna foemina, quae multo amplius invenit quod imperatori conferret, quam quod ab imperatore acciperet. Anxla mater pro fih"o, cui regnum orbis Romani cesserat, festinavit Hierosolymam, et scrutata est locum Dominlcic pasproiiia
sionis.

XLH. Stabulariam hanc primo


sic

fuisse asserunt

(Go),

cognitam Constantio senlori, qui postea regnum adep-

tus est.

Bona

stahularia, qute

tam

diligenler pra>scpc

Do-

mini requislvit. Bona stabularia, quae stabularium non


ignoravil illum, qui vulnera curavit a latronlhus vulnerati^.

Bona stabuhirla, qua3 maluit aestlmari stercora, ut Chrlstum !ucrlfaccret\ Ideo Illam Christus dc stercore levavit ad regnum, secundum quod scriptum est Quia suscllat de terra inopem, et de stercore erlglt pauperem ^
:
>

Zacli,
,

XIV

20.

Luc.

X,

o4.

Philiii.

ui, 8.

<

P>al.

CXII

7.

l34

S.

AMBROSII

\LIII. Venit ergo Ilelena, cccpit revisere loca sancta,


infuditei Spirilus ut lignum crncis requireret, accessit ad

Golgolha, et

ait

Ecce locus pugnae


in pulvere ?
ille

uLi est vicloria?


in

Quasro vexillum salutis, et non invenio. Ego, inquit,


regnis, et crux

Domini

ego

in aureis, et in

ruinis Cliristi Iriimiphus?


vltoe

adhuc

latct, et latet

palma
si

ncternae?
Ipsa

Quomodo me redemptam
?

arbilror,

re-

demplio

non cernitur

XLIV. Vidco quid

egcris,

diabole

ut

gladiiis

qno
alie-

])ereraptus es, obstrucretur.

Sed Isaac obslruclos ab

nigenis puteos eruderavit, nec lalere

aquam passus
:
;

est*.

Tollatur igitur ruina, ut vita appareat promatur gladlus,

qno
ut

veri Goliae

caput est amputatum^

aperiatur

humus,
quae

salus

fnlgeat.
uisi

Quid

egistl,

dlabole,

ut absconderes
,

lignum';

ut iterum vincereris? Vicit te Maria

genuit trinmphalorem, quae sine imminulione virginitatis,


cdidlt
garet.

eum,
Illa

qui crucifixus vlnceret te, et morluus subju-

Vinceris et bodie, ut mulier tuas insidias deprequasi sancta

hendat.

Domlnum

gestavit, ego

crucem

ejus invcsligabo:illa generatum. docuit, ego resuscitatum:

lUa feclt ut

Deus

inter

homlnes videretur, ego ad nostroruinis

rum remedium peccatorum divlnum de


vexillum.

elcvabo

XLV.

Apcrit itaque

humum,

decutit pulver&m

tria

palibula confusa rej)erit, quae ruina contexerat, inlmicus

absconderat. Sed non potuit oblllerari Christi triumphus. Incerlo hieret


:

hc^ret

ut mulier, sed certam indaginem

sanctus Spiritus inspirat eo quod duo latrones

mino

crucifixi fuerlnt. Quaerit ergo


fieri

cum Domediumlignum. Sed

poterat

ut patibula Inter se ruina confunderet, casus

inverteret.

Redit ad Evangelli lectlonem, Invenlt qula in


praelalus titulus erat
:

medio patibulo

Jesus Nazarenus
xlv, 8.

Gen. XXVI,

i8.

>

Reg. xvii,

5i.

isai,

DE ODITU THIiODOSII ORATIO.


))Rex Judxortim
lo
'.

l35

Ilinc collccta cst series veritalis, tilu.

crux paluit salutaris. IIoc esl quod petentibus Judais

Pilalus respondit :

Quod

scripsi, scripsi"

id est

non

ea scripsi, qucx vobis placerent, sed quae aetas luturacog-

uosceret

non vobis
:

scripsi,

sed posleritati; propeniolegat,

dum

dicens

llabeat Helena
).

quod

unde cruccmDolig-

mini recognoscat (61

XLVI.

Invenit ergo titulum

Regem adoravit, non

num

utiquc; quia hic gentilis est error, et vanitas im:

piorum

sed adoravit illum, qui pependit in ligno, scrip:

tus in titulo

illum, inquam, qui sicut scarabaeus clamavit,

ut persecutoribus suis Pater peccaladonaret'.


lier festiuabat

Avida uiu-

tangerc remediuni immorlalitatis, metuebat


salutis.

calcarc

sacramentum
lignum

Laeto corde, et trepidanli

vestigio, quid faceret, nesciebat. Pcrtendit


bile veritalis
,

tamen ad cuEt quia


Spiritus in
,

refulsit, et gratia micuit.


,

jam foeminam
Helena

visitaverat Christus in Maria


:

visitavit

docuit

eam quod mulier ignorabat


mortalis scire

et

deduxit in viara

quam

uon

poterat.

XLVIl. Quagsivit
et invenit.

clavos, quibus crucif xus est Domijjus,

De uno
:

clavo frenos

fieri

pracepit, de altero
,

diadema intexuit
liouem
tala est
lilio

unum

ad decorem Maria
,

alterum ad dcvo:

vertit.

isitata est

ut

Evam liberaret

visi-

Holena, ut imperatores redimerentur. Misit itaque

suo Coustantino diadema gemmis insignitum, quas

pretiosior ferro innexas crucis redemptionis

divinaegemma

connecteret. Misit et frenum. Llroque usus est Constantinus, et fidem Iransmisit ad posteros reges. Princi]>ium

itaque credentium

imperatorum
illo fides,

(62)

sauctum

est

quod

super frenum*: ex
votio succederet.

ut persecutio cessaret, de-

XLVIII. Sapicnter llelena, quoe crucem


'

in capile re*

Joan, \ix, 19.

'

ibid. 22.

>

Lur. wui, 54.

Zadi. x,v,

20.

iS6
giiin locavll;

s,

AxmROsii
Iii

ul rriix Chrlsli
,

reglbiis adorclur.
(lclerliir sacrac
,

Non

insolenlia isla, sed piclas est


lioni.

cum

redemplotum

Bonus itaquc clavus Romani imperii


orbem, ac
vestit

cjni

le^it

principnm fronlem

ul sint pracdi-

catores,

qui persecutores esse consuevernnt.


,

Reclc in
In

caplte clavus

ut ubi sensus est

ibi sit praesidium.

vertice corona, in

ut fides luceat
gat
:

manibus habena. Corona de cruce habena quoque de cruce, ut potestas renon


injusta pr.Tceptio. Ilasibi llberalitate

sltque justa modcratio,

Leant hoc eliam princlpes Chrlsti

conces-

sum,

ut ad imitationem
:

Romano
tloso'.

Posuisll in

Domini dicalur de imperatorc capiteejus coronam de lapide precrubescit Judaeus

XLIX. Ex

illo

gratulatur Ecclcsia

noc solnm erubescit, sed eliam torquetur; quod ipse


aactor confuslonis
est
:

sibi

est.

Dum

insultat Christo, confessus

eum regem dum regem Judneorum


crcdidit,
;

appellavit, sacri-

leglum.suum, qul non


tcm resurgant
rcgcs adorant
et

confitetur.
,

Ecce,

in-

quiunt, crucifiximus Jesuui


,

ut Christianl

et post

mor-

mortul rcgnent. Nos cruclfiximus quem qnem non adoramus ipsi adorant. Ecce ct clavus in honore est; et quem ad morlcm impresslmus, remedlum salutis est, alque invisiblll quadam potestutc
:

dicmones torquet. Pulabamus nos


])rlncipes

viclsse

sed victos

fa-

lcmur. Iterum Christus resurrexit, et resurrexisse


agnoveruut. Itcrum
vivit
,

eum

qui

non videtur.

Nunc major uobis

contentio, nunc pugnat vehcmentlor


,

adversus eum. Cui regna famulanlur


ilhun contempslmus,

cui scrvit polestas


?

quomodo

rogibus rcsislcmus

Fcrro

pcdam

ejus rcgcs inclinanlur. Picgcs adorant, etPhotlniani

Divlnllatem ejus neganl? Clavum crucis cjus diademali


Psal. XX, 4.

Dli

OniTU TIIliODOSII ORATIO.


et Arriaiii

87

sno prrcferunt imperalorcs,

poleslalcm cjus

imminniuU? Ouarc sanclum super frcnum nlsi ut L. Scd cjunero imperalorum insolentiam refrcnaret*, comprimcrct licen:

tiam tyrannorura, qui quasi cqui inlibidines adhinnirent^;


liceret illis adulteria impune commiltcre? Quce Noronum (G5),qnreCaligularum, caeterorumque probra com-

quod

fuit sancluni super frenum ? Quid ergo aliud egit llelenre operatio, ut Irena dirigerct nisi ut omnibus imperatoribus sanclo diccre Spiritu viderclur Nolilc fieri sicut cquus et mulus^;sed qui se in freno et chamo maxillas eorum constringerct non agnosccrent reges, ut regcrent sibi subditos? Prona

pcrimus quibus non


,

LI.

cnim potcstasin vitium ferebatur,


crux Domini
oculos

et

morepecudum
,

vaga

scselibidine polluebant. Ignorabant


,

Deum

restrinxit eos

ct revocavit a lapsu

impietatis.

Levavit

eorum ut Christum in ccelum quaererent. Exucrunt se chamo perfidiae usceperunt frcna devotionis et fidei, secuti dicentem oToIlite jugum raeum super vos... Jugura euim meum suave est, et onus raeuin leve\
, ,
:

Indc rcliqui principes christiani, proeter unura Julianum,


qui salutis su auctorem reliquit
,

dum

philosophiae se

dcdit errori. lade Gratianus ct Theodosius.


LII.

Non

ergo menlita est prophetia, dicens


in

Am-

bulabunt reges

lumine tuo^.

Ambulabunt plane ac
tecti

maximeGratianusetTheodosiusprae caelerisprincipes,non

jam armismilitum, sedmeritis


habilum
cisse
,

suis

non])urpurcum

scd amictum induti

glorite.

Qui cum hic delec-

tarentur ab sclutione multorum, quanlo magisillic peperse pluribus

rcccnsendo,

pictalis suae rccordationc

'

Zacli. XIV, 20.

Jcrem.

v, 8.

Psal. xxxi,

9.

<

Matlh. xi

00.

''

Ijai. tx, 5.

l38

S.

AMBROSn

miilcentnr? Qui niinc luce fruunlur candida, longc mcliora illic,

quam

hic possidcbant, habilacula consccuti

dicentes ;OIsrael,

quam magna

est

domus Domini,
:

et

quam

ingens locus possessionis ejus

magnum

ct

non
se

habens fincmMEt perfuncti maximis laboribus inter


conferunt
:

oBonum

cst viro

cum

portaverit

jugum gravc
portaverit a

a juventute, sedebit singulariler, et


vit

silebit; quia porta-

jugum grave^. Qui enim jugum grave


:

juventute, requiescit postf^a

remolus

a
:

lurba, pra?ci

puum locum
DDomine,
LIII.

quielis sune possidet, dicens

Quoniam

tu

singulariter in spe constiluisli

me\

Portavit

jugum grave

juventute sua Lazarus

pauper, ideo singularitcr


sius a juventute,

in sinu

Abrahoe requiescit

'',

di-

vinae teslimonio lectiouis. Portavit

jugum grave Theodosaluti


,

quaodo insidiabantur ejus

qui

palrem ejus triumphatorem occiderant

(64). Portavit ju-

gum
sis

grave, quaado subiit pietatis exilium, quando infu-

Piomano imperio barbaris, suscepit imperium. Portavit


ut tyrannos

jugum grave,
LI\

Romano uimoveret
requie.

imperio

sed quia hic in labore,


.

ibi in

Sed jam veniamus ad augusti corporis transmis,

sionem. Fles

pium

germen auguslum et lacrymis quod inhonorum adhuc honore tumuli patris corpus per spatia multa transmittis. Sed et patriarcha Jacob propter populum liberandum, quem
Ilonori,
,

testificaris

affectum

telra

fames gravi urgebat periculo


ibi
filio

relicta

domo senex
,

ad peregrina contendit^: atque

dcfunctus, ad sepul-

crum palrium per


tus est^
gis

aliquot dies

prosequcnte, deduc-

Necderogatuni

est aliquid merilis ejus, sed


,

ma-

accessit ad
Birtic.
5

laudem

quod pro
>.-.

suis

carens

debilc'c

'

III,

24.

Tliren. ni,

Psal. iv, lo.

Gen.

xLVi, 5, et seqq.

<

Luc. xvr,

>.l\.

'

Iil.

xl'x, 52,

DK OBITU
tlomus sorle
cxilio^
,

TIlliODOSlI

OF.ATIO.

3^

qnodaai supremi Aineris peregrinabatur


imperalor Anguste

LV. Fles eliam

quod non nsque

Con.stanlinopolim reverendas reliqnias ipse prosequeris.

Eadcm

seqnimur

cansa nobiscnm est, omnes justo dolore proomnes, si fieri posset dednctores tecum essc cuperemns. Sed Joseph ad finitimam accessilprovinciam
libi
,

hic multa interjacent regionum divortia, hic maria trans-

lietanda sunt.

Nec hoc quidem

tibi

laboriosum
et

nisi te

teneret Respubhca,
ot
filiis

quam

boni imperatores
te

parentibus

praetulerunt.

Denique ideo
;

imperatorem pater

fecit,

Dominus confirmavil ut non soli militares patri sed omnibns imperares. LM. Nec vereare ne inhonorae videantur, qnocumque accesserint, reliquire triumphales. Non hoc sentit Italia
,

qutX'

claros spectavit

triumphos, quoe

a tyrannis
:

iterum

liberata, concelebrat suas libertatis

auctorem
potuit.

non hoc

Conslanlinopolis, quae secundo ad victoriam principem


misit
:

quem cum
:

vcllet lenere

non

Expectabat

quidem

in reditu ejus

triumphales solemnilates, et titnlos


,

victoriarum

stiexpectabat totius orbis imperatorem palnm exercilu Gallicano, et tolins orbis snbnixum viribus. Sed nnnc illic Theodosius potentior, nunc gloriosior redit quem Angelorum caterva deducit, qnem Sancto:

rum

turba prosequitnr. Beata plane, quae paradisi incolam


,

suscipis

et

habitatorem supernse

illius civitatis

augusto

sepulti corporis tenebis hospitio.


'

Gen.

VII,

5o.

SERMONES

III

RECENTIUS EDITI
A
D.

LEANDllO DE CORRIERIS.

ANNOTATIO PR/EVIA.
D. Leander de Corrieris-Schelniius Hetrus-

i834 Ronioe emisit tres Ambrosii sermones, quos ex Sessoriaua Bibiiotheca extractos hcet Ambrosii uomini tituhis episcopi non addatur, Mediolanensi
sancti
,

cus in luceni anno

episcopo convenire arbitratur, i^quia in his


tribus sermonibus Ambrosianse locutiones he-

quenter occurrunt

Ho

quia multa reperiuntiu^

qu?e apprime qnadrant

cum

S.

Ambrosii doc-

trina et agendi ratione propria, sicut bonis

temporalibus renuntiatio, facultatum inpauperes distributio, vanitatum s?eculi fuga, Ar-

rianorum impugnatio, mentio Elire gestorum, neophytorum institutio sedula ad psalmos hymnosque canendos invitatio, consensio per,

fecta cum aliis ejusdem Doctoris sermonibus pro Ambrosiano more non servatus accurate

ordo partitioque artificiosa, frequens ad S. Basilii opera respectus; qu9e omnia, cum certum

l42

S.

AMBROSII SliRMONES RECliiNS LDITI.

sit aliiiiKie

multos periisse
lii

S.

Ani])rosii serinsti-

moiies, et
tuenti
cjui
,

S.

Ambrosio, neophytos
,

id est, episcopo

tribuantur in coriice

ad octavum usque s?ecalum retro ascendit,


Jios esse foetus S.

evidenter demonstrant

Am-

brosii episcopi Medioianensis.

Neque dicatur

sermones istos S. Ambrosio Autperto esse affigendos vel Ambrosio Cadurcensi episcopo
,

cum

uterque posterioressint codici,cuiinsunt

orationes prsedictae. Haec est

argumentorum

summa quibus nititur novi editoris judicium. Quod quidem utadmittere vel repudiarequeat doctissimus lector, hos sermones aliis S. Ambrosii

sermonibus submittere curavimus.

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPJ
SERINIONES RECENS EDITI.

SERMO
Dc
I.

I.

Pcrfccto.

DoMiM

nostri Jesu Chrisli coeleste prneceplura est

sacratissimis Evangelicis apicibus

annolatum

Yenditc
Praesei)S

Bomuia quae

possidelis, el dale

eleemosynam*.

sermo caret ambagibas,


obscuritate perplexum
sessionis
:

et nihil relinquit

incertum aut

ubi aperta veritate distractio pospretii

indicitur

et

praerogalio

non tacctur
et date elee-

Veadile, inquit, omnia quae possidetis,


mosynain.

possessionis cura molestiaque

Deo
que

ipsa

officiis mundanas non patitur implicari; et devolionis professione jam proximos velpotius

Occupatos

crelestibus

nientis sinceritate Christo conjunctos cura soUicitudinesfficularis possessionis absolvit


;

sum omnemque quem deputare


illud,

cogitationis tuae

omnem operis tui curmotum eripit mundo,


Inde namque
est et
:

dignatus est ccelo.


:

quod aperte demandat

Nolite cogitare, dicentes

Quid edemus, aut quid vesliemur? Et

nolile cogilare

de crastino^
Luc. xn, 55.

Ut ea qucc dcmandaverat, remotis ouuii

Mullli. vi, 5i-54.

I^/f
Ini?

S.

A.UBROSH
,

cogilalionis

aDgoribus
,

implcri

facilc
,

poliiisscnl

^enditc, inqnit

omnia

quas possidclis

ct dale elccrao-

Bsynam.
lioncni
qtii
,

Ampulavit

omncm

callidn3 cupiditalis

excnsa-

qui nihil rclinqui cogilarc jubct in craslinum,

praeccpit praerogari

omncm

substantiae quanlitalcm.

II.

Sed pr^missa rcpetamus disputalione collustranda;


dicentcs
:

iSolile, inquit, cogitare,

Quld cdemus, aut


quaeriint.

quid vestiemur

? Ilaec

enim naliones

Scit au-

tem Patcr vcslcr

coelestis, quia

horum omnium

indigc-

lis *.

Cogilatio diflidcntire divinae profcssionis in te pc:

rimit fidem

ct

dum

raetuis

nc quid desit in alterum

diem

necesse cst dubitcs de promissis; raanus dcindo


:

retrahis ab opcribus juslis

alque

ila fit,

ut infirma cogidcsistcns a
ct

tationc delentus a

bono opere

desislas, ct

bono operc,
ratus

rcligionis ac

divinum nomen amittas,

ipsa imbecillitaiis tuae perfidia ethnicis incredalis


,

compavoca-

incrcdulilalis detestabile
genlilitatis incurras.

nomen

et stullitiac
cst

bulum

Chrislianorum

cnim spc

fidissima futura cogitare, et gentilium desperala perfidia


prasscnlia quaerere, dicente Christo
:

Nolitc cogitarc,

dicentcs

Quidcdcmus,

aut quid vestiemur


:

gcntes quaerunt.
coelestis, quia
III.

Et adjccit

Scit

? IIkc cnim autem Pater veslcr

horum omnium

indigclis.

Condilionis nostrae necessitatis ccelesti Patri noli-

tiam latere non posse divinus sermo coramonuit, ct ejus


proridcntia procurationeque nobis omnia apponi
dat;
si

dcman-

nos

justitiae

operibus inhacrentcs, el regni coeleslis

inquisitione delenlos nulla

rerumnarum
:

prajscntiuin solli-

citudo compungat, dicens

Quserite

primum regnum
vobis''.

Dei,

ct

justitiam ejus; et

omnia apponentur

Deditos

justitias

ac pictatis

officiis, ct coelestibus

exerci-

lalionibus occupatos tutos facit


xMd'.lli. VI,

deomnibus,

ct

sccuros:

32.

Ibid. 53.

SEHMONliS RliCliRS liDITI, Si:nA(0


ut

1.

1/^5

non avoceris
desislas

a nolitia Gcnitoris,

non

cognitlone IJni-

gcnili distraharis, ncc a

dono sancti Spirilus professionea

que

non aberres

meditatione pra?cepti
,

non ab

spe promissi, non afide crcdili

non

dilectioue proxin)i,

non

a perfectione

mandati

de rjuo Moyses monet, ut

cordj nostro sempcr insidal', sempcr conspeclui assistat,

meditationc membris omnibus vinculatum sensibus nostris

semper

iuhaereal.

De hoc David
luae,

Cantabiles mibi
:

crunt semper juslificaliones

Dominc^. Etilerum
et in iege ejus

In legc

Domini
<tie

ruit

vohmtas ejus, \

medire-

tabilur

ac nocte

Et ahbi scriptum

est

Non

cedat liber legis hujus de

manu
:

tua

et meditaberis in

eo die ac nocle^
net,

Simililer Aposlohis hoi-talur et

mo-

ad TinuUhenm scribcns
:

Ilocc

mcdilare, in his

esto

ut profeclus tuus apparcat

omnibus^

IV. Voluntas rcligiosi hominis coeleslibus legibusdelenla,


et divinas juslificationismedilationibus dicbus ac noclibus

occupala non habet vacuum tcmpus, quo Sc-cculum cogilet,

quo possessionem curet

exornet urbana praedia

ruslicationis disciplinam cxcolat, redditus suppulet, ira-

pcnsa discutiat. Si enim islud arripuerit

illud deserit,
:

secunduni quod Dominicus sermo promisit

Nemo

poct

nens
regno
sibi

manum
Dci''.

in

aralrum (hocest cadesli operalioni,


)

Doniinicae crucls signo

retro respiciens

aptus est in

Non enim

polest

inimicum

cst ralione, veritate

ulrumque peragcre quod diversum et aemuhmi


,

voluntate.
lat;

Hoc enim sceculum

cogitat, ilhid ccclum exopinsistit, iltud divinis oratio-

hoc rationibus mundanis

nibus, etmeditalionibusvacat. Denique ut dicla rebus ap-

probcm,

ct

sermonis mei asscrlionem operibus firmem


tibi gestanti
>

utarexemplo. Si
>

divinum Librum
54.

in

manibus,
i,

Deul.

VI,

8.

'

Ti;ii. IV, i5.

P.-al

ctnn,
62.

Id.

i,

2.

Josui-.

H.

Luc.

ix,

LXI.

10

l46

S.

AMBROSII
,

et oculis apices carpenti pari ac legenti

divinaqne praevel conipa-

cepta sensibus commenclanti rationum

libri

ratae possessiouis tabulfe forte tradantur,


aljjicias

necesse est, ut

librum divinai

legis,

quem

gestabas in manibus,

ut

rationum saccularium scripta accipias


ita fit,

perlegenda;
ratio-

alque
nes
,

ut divinis Libris

mundanas prwTerens

priEcepli

conlemplor cxistas, quo crebris admoni-

tionibus inlimatur, ne liber manibus desit, ne corde ejus


niedilalio conquiescat. et ideo
fcctis,
et

Dominus

in

Evangelio per-

consummatis volens esse consultum, emnia


:

quae possiderent vendi censuit, ct impendi


lione ab ejus possint dilectu divelli
cari.
,

niflla

ut ra-

vel meditatione avoest,

Inde est quod necessitatem ipsam mortalium, id


,

vestitum

victum

et

potum

cogitari prohibuit
;

et a se

omnia perficientibus promisit apponi


tate,
sicuti sa3pe

ut nulla necessi-

jam dictum

est

cnmmercio
;

divini

operis relarderis; nulla nt te anni sterilitas turbet

nulla

frugum inopia aridilasque camporum, nec olearum vinearumque fallentes fructus excrucient non pecorora mo
;

rientium

damna

conculiant.

V. Maneat libera inconcussaque devotio, ut Dei sui et Domini Ghristi dilectione possessa hymnis resonet ora,

tionibus vacet, jejuniis ac

vigiliis insislat

et in propheli-

cum

illud

Canticum congrue
olivae

et

competenter abrumpat
in vineis.

Ficus non afferet fructus, non erunt nascentia


:

Menlietur opus

campi non
:

praestiibunt escam.
in et

Deficient a pabulo oves

et

non erunt
,

prresepibns

boves. Ego aulem in

Domino exultabo
*

gaudebo

in

Deo salutari meo'. mino qui mundance

Gaudel semper

et Ixtatur in

Do-

j)ossessionis

oneribus abjectis, vel


,

potius in fratrum inopia proerogatis

nec imminentibus

uec praesenliuus plagis

prii-stringuitur.

Non

euoi cxactio

Ualjuo.

III,

17, 18.

, ; :

SERMONES BECENS EDITI, S1;RU0


tributarla
necessitatis
,

I.

zJj

impulsat, non

possessionis arva
:

non arbusta cultorum deserlione deform.ia non euni sollicitat saeva grandinis caedes, non ubertas inibrium longa serenilate snspensa non tempestatura vastisqualenlia
,

tas

crebra

non ruina lectorum, non conditio languen-

tium ac morientium proximorum soUicitudo discruciat

non servorum fuga


VI.

non furtum.
omnia quae ad ccelum translata sunl
nulla
lile

lu tuto sunt

nulla calumnia inquielantur,

pulsantur, nullu

detrimento sasculari depereunt, qua; ccelo praemissa sunt,


qufE

Deo custode servantur, dicente Domino Jesu Christo

Nolite vobis conderc thesauros in terra, nbi linea et


aerugo exterminat; et nbi fures effodiunt, et furantur.

Thesaurizate aulem vobis in coelo, ubi neque


:

tinea*,

ne-

que aerugo exterminat et ubi fures non effodiunt, et nfuranlur. Ubi enim fuerit thesaurus tuus, ibi erit et cor

tnnm

',

Hujus praecepti exemplo apostolus Paulus


ut

Ti-

motheum beatissimum monet,


praecipiendum
:

locupletibus hujus sa^culi

non extollantur pompa mundana, sed neque sa'cularium divitiarum spe caduca fallantur, sed divinarum promissionum perpetnitalibus invitentur. Divitibus, inChristianae humilitatis celsitudine potiantur
:

quit, hujus saecuii praicipe, non superbe sapere, neque

sperare in incerto divitiarum suarum

sed in Deo vivo,

qui praestat nobis omnia abundare adfruendnm, benefaciant, divites sint in

operibns

bonis, facile Iribuant.

commnnicent

thesaurizent sibi

fundamentum bouum

in futurum, ut apprehendant veram vitam*.


'

Malth,

VI, 19-21.

'

Tini. vi, 17-19.

i^8

SERMO
^JdversdS tos,

II.

qui dicunl posscssionem

non

distra'

livndam

scd frnctibns misericordiam facicndam.

I.

Ji:si

CunisTi saliUare prieceplani cst

\ cndite

om-

nla qiKV possidelis, ct dale elecinosynain


liilcs

'.

Doininici
dislrahi

uia^islri
jussil
;

in

proniplu

csl

ijuai

non soluin
,

veruin cliam, quid de dislraclo ficrct

deinandavil.

Sed

lianc

lidem pravi doclorcs

iVivolis ac lulilibus verbis

iiiruscanl;

quos aposlolus Paulus

jain

non

carnis, sed (juod


di-

pejiis esl, divinis

sermonibus adulteros pracdamnavit,


\

cendo
citis

AduUerantes
El

erbum Dci^
in

Et iterum

iNcs-

quia qui ItMnpiuin Dei corrumpil,

disperdel illum

Dcus'\

illud

quod

Evangelio
:

C.liristus

PharisKOS

increpans memoravit, dicens

Ueiicilis

maiulata Dci

ut tradiliones vestras slalualis


II.

Non

est

inquiunf

distraheiula. sed relinciula pos-

si^ssio; cl

de ejus rcdilibus miscricordia; opera celebranda.

Quid suh vestitu operis miscricordia ardorcm cupidilalemqnc habenda; retinendajque possessionis obteuis ? Qnid impietatis tu;\} Jlagitiumsub velaminc pietalis obumbras? Quid Dominicum pr;tceplum, et ipsa sua purilale prcTclarum, credenlibus snbtili cripis persuasionc ? Quid
liclo

siinulaloque

coUoquio

rcligiosis

denegas cailcstc

nunulaluin? Quid Dei scrvulis sorpenlino consilio para-

disum inlcrcludis. qui non inlroiens


introire cupientibus

ipse

vernm etiam
ficri jussil;
<

regnorum cfclestium

claves abscon-

dis?
'

Non

cs sapientior Christo

nec major, qui


*
i

LiK-.

Mi, 00.

Cor,

ii,

17.

Cor.

m.

17.

Marc.

vii, 9.

SLftMONES nP.CfiNS EDlTf, SKRMO

II.

/\(j

non melior Paulo aposlolo, fjui perfecit. Qui niox illuminalus c-t gralia non acqulevit carni et sangnini in pasul a sionibus Irepidis; non Ilierosolymani conscciidit
,

praicedcnlibus Apostolis consilium sortiretur,

quem de omet

nibus
]';sle

fidei praeconiis

instruclum fecerat divinum


pclit
,

co3-

colloqiiium

non Ciliciam
paternam

propriam civitatcm,
Chrlhto pau-

liaeredltalcm acclpere

qnam pro
,

perihus dcseruerat
jrenerls
,

qui nec nohilitalem ipsara

Piomani

dc quo orlginem sanguinis duxcral

defensavit,
:

quam

passionc Doiiiinica noveral

deturpatam

sed per
fue-

Arabiac rejrloncm, ut

nomen

illud venerabile,

quod

rat persecutus injurla,

Pharisaeoruin invidla,

quod cloquentia oppugnaverat et salulare esse ac divinum fido praeinferret.

conlo

mortalibus

cunctls

Quis

ig,Itur

Paulo
in

triurnpliis

multiplicibus

praedilo

similis

approbatur

geslis; qul sc
et rilo

omnlbus exuerlt

saecull vlnculis et
;

pompls,

Dei famulus nuncupabitur

qui obtreclantibus in-

vldls pcrseveranler inslsllt DoQiIni Christi praeceplis iiu-

jilendis,
n

qui dixit

Vendite omnla
et

qiiae

possidelis, et

date cleemosynam'
III.

ecce vobis

munda
,

sunt omnla

'\

In praecepto indlcta dlstraclio est

et de dlstraclo

dlspensatio exacta esl. Devotls purificatio mentis promitlllur,

sordlum mundatis
,

cceleste

regnum

est

prasparatum.
,

Piogo

quid qua^ris ampllus, aut quld rclictum cst


praeclpitur, ut
i

nls!

non faclrnllbus famulls quod


f]uod
n

Deus

faciat

mlnatur? Qui

et

dixit

Si

in injusto
,

mammona

fideles
si

non

ftiistis

Et

In allcno

quod est verum quis dabit vobis.' fideles non fulstls quod est veitrum,
,

quis credelvobls*

?Et ablbunt
in
Id.

Istl

In

ambuj-tionem
<

a,Ler-

nam
'

jusil
XII,

autem
")),

vltam atcrnom \
M, 4i.

Liif'.

>

Id.

XVI, 11,

12.

Matlli.

XXV, 46.

J/.8

SERMO
Adversus
eos,
,

II.

qui dlcunl possessionein

non

dislra'

liendam

sed fruclibus misericordiam faciendam.

I.

Jesu Curisti salutare prasceptum est

^ endite

om-

uia quae possidetis, et date eleemosynam*.


magistri fides iu

Dominici
dislrahi

promptu

esl, quos

non solum
ficret
,

jussit; veruin etiam,

quid de distraclo

demandavit.

Sed hauc fidem pravi docloros

frivolis ac fulihhus vcrhis

infuscaul; quos apostolus Paulus jam non carnis, sed

quod
di-

pejus esl, divinis sermonihus adulteros praedamnavit,

cendo

Adulterantes

Verhum Dei^
in

Et iterum

Nes-

scitis quia qui

templum Dei corrumpit, disperdet


:

illum

Deus\

Et illud quod

Evangelio Christus Pharisaeos


ariejicitis

iucrepans memoravit, dicens

mandata Dci

ut traditiones veslras slatualis \


II.

Non

est, inquiunt, dislrahenda. sed retincnda pos-

s?ssio; et de ejus redilihus misericordiae opera celehranda.

Quid suh vestitu operis misericordia; ardorcm cupiditatemque habendse retinendaeque possessionis obtegis ? Quid impietatis tuae flagitiumsuh velamiue pietatis obumbras? Quid Dominicum prfficeptum, et ipsa sua puritale prfficlarum, crcdentihus suhtili eripis pcrsuasione ? Quid
ficlo

simulatoque colloquio

rcligiosis

dcnegas ccelestc
consilio para,

inaudatum? Quid Dei

servulis serpentino

disum intercludls, qui non introiens ipse


dis?
'

vermii etiam

introire cupientibus regnorura ctelestium claves abscon-

Non

es sapientior Christo

nec major, qui


*
i

fieri jussil;
<

Luc.

XII, 55.

'2

Cor.

ii,

i-.

Cor.

m,

17.

Marc. vu,

9.

SI-riMONES RF.CBNS

EDITr, SKRMO

11.

Iz^f)

non mellor Paulo aposlolo, qui perlecit. Qui mox illucst gratia non acquievlt carni et sangnini iu pasul a sionibus Irepidis; non ilierosolymani consccndit praecedentibus Apostolis consilium sortiretur, qucm dc omminalus
, ,

nibus
leste

fidei praeconiis

instrucluni feccrat divinum et cos-

non Ciliciam petit propriam civitatcm, haereditalcm acclpere palernam quam pro Christo paucolloquium
:

peribus dcseruerat
generis
,

qui ncc nobilitalem ipsam


,

Romani
:

de quo originem sanguinis duxerat

defensavit,

quam

passione Doniinica noverat

deturpatam

sed per
fue-

Arabiae regionem, ut

nomen

illud venerablle,

quod

rat persecutns injuria,

Pharisaeorum invidia,
conio

quod cloquentia oppugnaverat et salulare esse ac divinum fido proeinferret.

mortalibus

cunctis

Quis

igilur

Paulo
in

triumphis multiplicibus prajdilo


gestis; qui sc
ct rite

similis

approbalur

omnibus exuerit

saeculi vlnculis et

pompls,

Dei famulus nuncupabitur; qui obtrectantibus in-

vidis perseveranlcr inslslit

Domini

Christi praeceplis imet

plendis, qui dixit


))

Vendite omnia qnae possidetis,


et

date eleemosynam*
III.

ecce vobis

munda

sunt omnia ^

In prnecepto indicta distractio est, et de distraclo


est.

dispensatio exacta
titur,

Devotis purificalio mentis promltcceleste

sordium mundatis
,

regnum

est

pracparatum.
,

Piogo

quid quaeris ampiius, aut quid reliclum cst


praecipitur, ut
oi

nisi

non faclcntlbus famulis quod


:

Deus

faciat

Si in injusto mammona quod minatur? Qui et dixit fideles non fuistis quod est verum quis dabit vobis? Etsiin alleno fideles non fulstis, quod est vestrum, quis credetvobis* ?Et ablbunt isti in ambustionem alcr,

nam;
'

jusli
XII,

autem
35.

in

vitam aeternam*.

Luc.

'

Id. XI, 4'-

td-

xvi, ii,

12.

M;ulli,

XXV, 46.

,,

i5o

SERMO
De
cJiarltate.

III.

cx lectionc

saiictl

PauU

apostoU conPi'a

malos
Peractis

(jui

bonis invident.

I.

jjerfeclionis

inspeclisqne muneribus, ad
,

poliora eniinenlioraqne Aposloli praeconia

sicut promisi,

mus, procedamus;
nec
fidci

qui nec myslerii notiliam

nec elo-

quentiae celsitudem, nec misericordioe largam pietatem

sublime meritam, nec martyrii fortem intrepi-

damqne constantiam prodesse posse memoravit, si charitas fraterna eademque sincera defuerit. Quid eniui prodesl sumptu nulrias, qaem perimas ferro ? aut quid juvat eum quibuscuuique foveas alimentis, quem latronis
odio prosequaris? Caret omnibus pietatis
ofliciis
,

qui

odiorum Ilammis acccensus, pers^quitur


vel assiduitate

in

fratrem gra,

tiam, vel divioa ope coilataui, vel laboribus jejuniorum

orationum

vel vigiliarum instantia

omni-

busque virtutura generibus conquisilam. Gharitas enim


sine misericordia imperfecta est
ritatis
:

quia misericordia cha-

corporis
nihil

membrum
est
:

est;

contra misericordia sine

charilate

quia

emoritur

omne membrum

quod ex solido corpore vel divulsum fueric vel abscissum. Est enim charitas apcx quidam membrorum omnium relinens arcem, cui adcorporata connexaque perdurant officia

cuncta virtutum; sine qua


,

omuium bonorum merces


dicente Aposlolo
:

aut languescit

aut deperit

Si lin-

hominum loquar et Angelorum, charitatem aulem non habeam unum suni velut aeramentum aut cymbasguis
, ,

Ium

i.

i.iiens.

Et

si

habeam prophetiam

et

noverim

SERMONES RECENS EDITI, SERMO


mysterla omnia

,

III.

l5l
si

et

omnem
ut
nihil

scientiam

et
,

habeam

omnem

fidem

ita

montes trausleram
sum. Et
si

charitatem

autem non habeam,


meas,
el

donavero omnes
ut glorier,

i)l"aciiliat*is

si

et distribuero

omnia mea paiiperibus,


,

tradidero corpus

meum urendum

ita

charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest*.


II.

Charilas

omnium bonorum mator


,

est,

misericor,

diae

principium

origo pietatis, rons benignitatis

caput

justiliae, legis

adimpletio, perleclio praeceptorum. Sine


debilitata corruunt, aut

hac una omnia aut

regno carent.

Nam
teria

et
;

propheticum sentire
est fugare
si

nihil est; et leve nosse niys-

parvum

daemones; oainiaque virlutum

genera consummare,

charitas desit, inane est.


:

Unde
die

Douiinus Ciiristus

sic ait

Multi mihi dicunt in

illa

Domine, Doiuine, nonne in tuo nomine prophetavimus, et in nomine tuo da^monia exclusimus et iu nominc Disce tuo virtutes magnas fecimus? Tunc dicam illis dite a nie, nonvosnovi, qui operamini iniquitateni ^.
,

Iniquitatis opera est,

hominem homini

velle

praelerri,

fratrem invidere fratri, alterum alteri non id velle quod


sibi:et

cum

sit

nobis una conditio naturalis. conditionem

conditioni velle praeponi.


III.

Cum

auctor nostrae salutis, naturc^e propriae Divi-

nitatis conscius,

mortalibus se cunctis mortalem exhibuit,


et

et

hominibus omnibus hominem praebuit,

quod majus

est,

condilionem conditioni subjecit, sui corporis formam


;

in

forma noslri corporis cooptavit


,

ut hoc sacramento

celsitudinem humilitati
sequaret; et ut in

et

humilitatem celsiludini co,

qui dixit

hoc consummaret patriam voluntatem Non descendi de ccelo ut faciam voluntatem


,
,

meam

'

sed vohmtatem ejus

qui

me

misil^ Et iterum

Filius
X

hominis

inquit,
*

non

venit ministrari, sed mi-

Cor. xiii, 1-5.

Matth. vn, 33,

23.

'

Joan. vi, 38.

l5-2

S.

AMBHOSII

nislrare'.

Et facile qui inajeslalis celsiludine seques:

Irala rorsiiaui servitulis accepif, dicente

))cum

se

Apostolo Qui non rapinam arbilratus cst csse a^qualem Deo, sed semelipsum exinanivit formam
in

forma Doi

esset,

servi accipiens^.

))

Et

illud

Domine, Domine,

iiitrabit

in

Non omnis qui mihi dicit regnum coelorum seJ


: ,

qui facit Toluntatcm Palris mei


IV.

qui in coelis est\

Sed non prius volantalcm Patris facere possnmus,


volnntas
,

nisi quae sit ipsa

anle noscamus. Voluntas ergo


* ;

Dei est, auclore aposlolo Pauloa Sanctificatio noslra

quos ab omni

fiicie

contagionis antiquae per regeneralio-

nem
qua

salutaris lavacri
in carnis

hac nostra professione purgavil,

infirmitate venisse credimus

Deum, qua

nalum ex
nuis

\ irgine

confilemur, qna non negamus condi-

tiuni fuisse
,

subjectum, qua Chrislum crucifixum extoHisepultum,


sola
et

praedicamus

Dei gloria suscilalum.

Lnde cum tontum nobis


calionis

ex professione ejus sanclifi-

videamus esse collatum; ex hoc intelHgere pos-

sumus, quantum exejus imitationc vohintatisque peraclw


vel coguitae conferri polerit

piaemiorum

de qua nos

sic

docet Apostokis

It

scialis quae est

voluntas Dei, quod

bonum

et

quod placilum,

el

perfectum*,

^ohintas
,

Dei est dileclio proximi,

frater, ut

congaudeas

fratri"

ut

non invideas meliori


admiftas oftensam
tia
,

inferiorem ut praeferas libi, ut non

ut remittas adinissam, ut honorificcn-

pvaecedas honorantes, ut dilectu antevenias dihgentes,


,

ut pro inimicis ores, ut cibes adversarios

ut non oderis

persequentes. Sic el omnis virlus decus efficitur, orna-

menlnm,
flammis

fides

perfectio,

misericordia
sic
fiUi
;

martyrium

,^

corpus

exuslum

Doi cfficimur,

cum

Patri ccelestioperibus similamus'


'

sic
3

Christo haeroditario
*
i

MdUl). XX.
!i

0:8.

Philip.

.1.

6, 7.

MaUh. vw, 21.

Thess.

IV,

Uoni,

xii,

2.

"j

Ihid. 9, tt seqrj.

h\. vui, iG, 17.

Sr.RMO.NF.S

REGKNS

J;niTf,

SIIK.MO

111.

l5

jiue conjnngiimir,

cnm

bonis, ac nialis hona largimnr,

cum

aul oljlivisciinur injnrire aut cordo dimilliiniis rftcn,

lalam
noslra
rilu

cum
,

emincnliore dileclu pro amicis non solum

sed et nosmetipsos
et

abundabimus, cujus

sumus,

impendimus sic sanclo Spisi omni mansueiudinc,


;

quaG benignitatis sunt, impleamus.


V.

Inde Dominus Cliristus Apostolos ad ultionem in,

bospitum Samaritanorum properantes monuit


Ncscilis cujus
spiritns cstis*? uliquc

discens

mansuetudinis

qui ab omnibus coainiotionibus alicnus


cutialur injuria, qui ab

sit,

qui nulla convacet,

omnibus pcrlurbalionibus
.

qui tranquiililate snbnixu.s

milis,

benignus, lenis, et
:

blaudus est;

quem

tertio vidit Helias, dicente Scriptura


,

Exies craslina die

et siabis anle
et

conspeclum Domini
,

BCtccce Dominus transiet,


pectu Domini

ecce spiritus maguus

po-

tens, coinminuens montes, et conterens petras in con

et

non
ct
:

in

eo spiritu Dominus, et post

spiritum terra^motus, etnonin terrasmotuDominusetpost


:

))terraemolum ignis

non

in

igne

Deminus,
'. d
,

et post

))ignem vox aurae lcnuis

et in

eo Dominus

Sed hoc

quod per sacramcntum Helias videre meruit


pheta Esaias
))inquit,

aperte pro,

Domino
,

revelantc cognovit,
nisi

Super quem

requiescam

super humilem, etmansuetum,

et iremenlem verba mea' ? Sic et Samuel ille, ille Samuel sacerdos illustris, prKclarissimos Iratres specie consimiles, pares proceritate, virtnle non imparcs Domini praccepto reprobat et depellit, et David eorum fratrem
humilitate subjeclum, mansuetudine infirmum, et tranquillitatis spiritu

leniorem Domini praeceplo unxit


:

in re-

gem

unde

ipse precatus ait

Memcnto, Domine David,


Dei mansit semper et
et

totius lenitalis ejus''.

IIa'c electio

manet, ut superbos oppugnet


Luc.
IX, 55,

deprimat,
txvi, 2,

et
4

humiles
cxxxi.

'

5 Reg, xix, ii,

12,

J Isai.

P.sal.

l56
l(ul

S.

AMBROSn

do qno Litteris suis Ephesiorum Ecclesiam idem Aposlo-

lus

monuit

Nolile contrislare Spiritum sanctum Dei,

ia quo signati estis in die rodemptionis*.

Contristalur

autem

Spiritus a conlrariis dcsideriis, id est, ab operibus


:

carnis, qu;e inler ca^tera latentia haccsunt

Inimicitioe

contentiones^, ajuuilationes
ir.-e,

indignationes, provocalio-

nes,

rixae, dissensiones, scctae, invidiae, ebrielates,

comessationes (idestcomeslores)'.
Spirltus
:
,

His enim operibus


ct

contrislattu'

orfcnditur,*

deserit

abscedit

Salomone dicente
e(rugiet fictum

Sanctus enim

Spiritus

disciplinae

'.

IX.
iltu)n

Nolite, inquit apostolus Paulus, contristare Spiin

sanctum Dei,

quo

signali cstis in die

redemp-

lionis^
grnlias

Dies rcdemptionis est iu quo sahitaris indula

dono rcdempli,
veterem
et

mortis sententia hberamur; in


exponicrealus

quo

mus,
est in

hominem cum actibus ejus induimus novum, qui secundum Deum

operibus bonis. Eo enim die et sancto Spiritui con-

signamur,

cum
:

sacramentis omnibus consummatur, di:

centeEvangelista

Et baplizato Jesu, confeslim ascendit


cceli, et vidit

de aqua

ct

eccc apcrti sunt


coelo

Spiritum Dei

dcscendentem de

sicut

columbam

venienlem

in

ipsum^

Columba innocentia simplex vel simplicitalc innoccns, non clamore violenta, non furore sajva, non moribus iracunda, non amaritudine fcUis infesla et ideo codem Spiritu, qui in modum ejus desccndil, acccplo
:

subjunxit Apostolus, ut diceret. Oranis, inquit, amari

tudo

et

ira a

et indignatio,

et

clamor, et blasphcmia
est inimicitias

aufcranlur
,

vobis

Amaritudo

conci-

pcre

evomere venena, obtrectare proximis, disseminare lelhalia, sfcut in Deuteronomio scriptum est
ructari odia,
'

Eplies.

IV,

5o.

Galat.

v,

20.

'

Ihid. 5i.

S.ip. 1, 5.

Eplies. IV, 5o.

Matlh. in, 16,

Eplies. iv, 3i.

S^RMONES

RliCliiSS

liDIiJ,

6Er.V0

JII.

5^

Iniiiiici jioslri inscnsati.

De

vinea

Sodomorum
:

vilis co-

ruui

ct palmites et

eorum de Gomorra

uva eorum uva

Ira dracouum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis'. Et David a Sepulcrum palens est guttur eorum linguis suis dolose agebant, quorumos maledictione et amaritudine plenum
fellis,
:

botrus amaritudinis ipsorum.

Mcst^

Ira

inquit, ira est invidere meliori

felici

desic

Irahere,
dicit
:

gemere profeclibus proximi; unde Propbcla


Peccator videbit,

et irascetur,

denlibus suis fren-

det,

et tabescet"\

Indignatio,

inquit, indignatio est

indigne ferre inferiorem superiori dono gratioB coiequari,


aut gradu charismatis anteferri
dicat
:

cum
:

Apostolus Galatis
inest mascuhis,
estis

Non

est servus
;

neque

liber

non

neque
n

fcjemiua

sed omnes vos

unum

iu Chrislo

Jesu\ , X. Docet beatissimus Pauhis

in

omnibus ferme Epistocujus

lis

suis, ex omiii uatione, dignitale, nobilitate, aUate, vcl

sexu convocatos ad

fidemunum

effeclos in Christo

passionissacramento dehonestatusest

mundi

principatus,

delurpala nobihtas, celsitudo dejecta, exaltata humilitas,


elevata depressa, purificata sordida, jacentia erecta, et
vivificata sunt

mortua. Sic apud Esaiam valiium fossa rcsic

plenlur,

montium ardua humihanlur;


depkmaulur'
:

prava dirigun-

tur, et aspera

sic

collium

oequalitale librata in planitie sunt

omnium prona in deducta camporum; sic


mansuefacta bovi confaslidita

cedri Libani tenuati sunt, virgulta vilulaminum roborala

pinguescunt*
jungitur,
leis

sic

leonum

feritas

et
:

carnium pinguedine
sic

vescitur

lupus rabie deposita


:

rum prata dcpascitur' cum pardo concordat


:

sic

ursus

cum bove pacum agnis campocum vitulo, el hoedus


aspidum ma-

sic infantes cavernis


Psal. xin, 5.

Deut. xxxii, Si-55.

'

Jd. cti, lo.


<j.

Galat.

m,

28.

Isai. XL, 4.

"^

Id. si, G, 7.

Ibid. S,

l58
iius

S.

AMRROSII
:

ingerunt, nec nocent

sic

humani

generls varietas

(qnia de bove ad
sic diversilas

Deum non

pertinct) in

unum
:

redigetur:

natalium unitalc coucordat

sic

conditiones

aemulae parcs eificiunlur;

dum

moriuntur per baptismum

natalibus mundi, et nobilitati per graliam ccelo nascunlur,

dicenls Esaia propheta

Ecce nunc dorainator Dominus

Sabaoth conturbabit gloriosos


dcnt excelsi gladio

cum
ct

virtute, et qui superbi

sunt conlumelia contcrenliir,

humiliabunlur, et ca-

Libanus vero
,

cum

altis

cadet'. Fre-

cedrorum ejus cacumina regno mundano comparat cjusque principibus sermo divinus quod regnum ejusque minislros Dominus Christus
quenler Libanum
et
;

montem

sua passione dejecit et pressit. Et ne nos tractoram diversitas

pcrturbaret,

ij^sius

Don)ini Christi personam


,

qui

haec

omnia

esset

consummaturus
:

designans idem Pro-

pheta snbjnnxit, ut diceret

Exict virga de radice Jesse,

et flos de radice ejus ascendet. Radlx ulique David significavit personam, ex cujus semine Christus est natus
in carne, qui ex patris sui Jesse

lumbis erumpens usque

ad florem Dominicae nativitalis carnah's porrexit originem. Denique sic adjecit, ut diccret. Requiescet in eo Spiri-

tusDei,
silii

spiritus sapicntiie, et intellectus, spirilus

con-

etvirtutis, spirilus cognitionis et pielalis, replebit


spiritus sancti timoris Dei.

eum
lum

Et ut aperlius Chrisprosequitur, dicens


:

intelUgi oportere monstraret

INon secundum

gloriam judicabit,

nequc secundum

eloquentiam redarguet; sed judicabit humili judicio, et redarguct gloriosos terrae, et percutiet lerram verbo
oris sui, et spiritu per hnbia interficiet
scificet

impium
:

eo

verbo, et labiorum aspiratione, qua dixit Principatus hujusmundi, (idest dominatus) mitlcturforis\

De quoilerum
Isai. X,

Venit principatus mundi, et non inveniet

53, 54.

Id. xi,

i-4.

'

Joan.xii, 01.

SERMONES r.ECBNS EDITI, SERMO


in

III.

l5g

Etntsacramentumcrncis ostendcrct, adjecil, diccns Eterit jiislilia pr.-ecinctus lumbos, et veritale involalus latera. Tunc, ait, (idestcx eo lempore)
nihil'.
:

me

pascet liipus

cum

agno, et pardus requiescetcum hcedo,

et vilulus et taurus et leo simul

pascenlur

et

puer par-

vulus ducet eos

(hoc

est sacerdos vel ailatis parvilate

juuocus, vel ionoccnlifc


eos.

purilale subnixus

gubernabit

Et bos

et

ursus siujul pascentur, (et natio

eorum

una

erit) et leo et

bos mandacabunt paleas, (idesta)iinterpretatio praesumpta vtl

das escas)^.

Ac ne mea

temeraria asoUicitis auditoribus judicelur, apostoli Pauli

dispulationem meis interprelationibus inlerseram, diccntis



:

Expoliate vos veterem

hominem cum

aclibus ejus,

et induite

novum

qui renovatur in agnilione Dei secun-

dum imaginem

cjus, qui creavit eunj. Lbi


,

non

est

maset

cuhis et lcemina, Grsecus et Judaeus


et

circumcisio
et liber
,

praeputium, barbarus

Scyta, servus

sed

omnia

et in

omnibus Christus.

Veteris actibus spolia-

tos conversatione novi hominis, qui Christus est, veslit

nec passus est relinquere exnlos, sed tegmine honcslas


conversationis

et

bonorum

operae

clarilate

contexit.

Induite vos

inquit, sicut electi Dei et sancti viscera

misericordiae, beuignitatem,

humihlatem, patientiam,

modesliam, suffercntes invicem, et donantes vobismctipsis,si quis adversum ahquem habet querclam sicut
,

et

Dominus donavit vobis, ita et vos facite*. XI. Deo donante remissa stmt nobis omnia; permancsi

bimus indemnes

et nos fratrum

remittamus offensa
:

si

charitatis vinculis inseparabili

nexu jungamur'*
:

si

pacis

munere
Eloquiis
>

alterno
:

amore laetemur

si

divinis nos aedificemus


:

si

Psalmis ad cceleslia provocemus

si

ad suIbid. i4.

Joan. XIV, 00.

Isai. xi, 6-7.

Coloss.

111,

gio.

el

seqq.

, :

i6'o

s.

A.VBnosii
:

pcrna canlicis invitemns


qnE serojone locpiimur,
in Dei tiraore perficimns

si

omuia

cjnae

facimns opcre

qiue
;

cogilalione compleclimur,

gratias referentes Palri per Fi-

lium, laudautes
les in

Deum

iu Chrislo, et

Chrislum praslerenspiritales

Deo, ut

ccelestes cceleslibus

comparali,

spiritalibus similemus.

Qnod opus

aliud nullum est, nisi

Dei gloriam divina voce collaudcnt, dicente Joanne

Vidi et audivi
et

vocem multorum
seniorum
:

in circuitu ihroni, et

animah'um,

ct erat

lena milliura, dicentes vocc

numerus decies cenmagna Dignus est Agnus,


:

(|ui occisus

est, accipere potestatem, ct virtulem, ct


,

divitias, et patienliam

et

honorem,

et

fortitndinem, ct

gloriam

et

bcnedictionem. Et

omnem

creaturam, qnae

est in coelo, etsuper lcrram, ct marc, et qnae in cis sunt

omnia'.

Et iterum monet

Angeli slabant circa thro:

num,

et seniores, et
in

quatuor animalia

et

prociderunt

ante thronum
dicenles
:

faciem suam, et adoraverunt


,

Deum,
nostro

Benediclio, ctgloria, et sapientia


ct potestas, et virlus
".

et gratia-

rum

actio, et honor,

Deo

saecula saeculorum.
Apoc. V, ii-i3.

Amen

Id. VII, II, 12.

S.

AMBROSII
AD IiMTlANDOS.

MEDIOLANENSIS EPISCOPI EXPLANATIO SYMBOLI


[Trcs priino sequantcs trnctatas
6

Faticanis codiclbus

ab Angelo Mais cdilis desuniptimus.^

I.

CELEnR.VTA hactenus uiysleria scrulamii)um.


est
iic

lii(]uisi-

lum

immundilia

iii

corpora alicujus h^ereret. Per


qiiaesita

exorcismum* non sohim corporis, sed eliam animae

Nunc lempus symbolum tradamus quod symbolum est


et adhibila est sanctihcalio.
;

est

et

dies

ut

spiritale signa-

culum

cordis nostri meditatio

el quasi

semper pricsens

cuslodia, cerle thesaurus pcctoris nostri.


II.

rrimumigilur ralionem nominis

ipsius

cipere.
et

Syaibolum grioce

dicilur, hiline

debemus acautcm colhilio ;

muxime symbolam negotiatores dicere consuerunt quando conlerunt pecuniam suam,et quasi exsiugulorum
colialione in

unum
:

constipata

integra etinviolabilis cou-

servatur,

utnemo tVaudem
si

coUationi facereconelur,

nemo

negoliatiyni

deniquc interipsos ncgoliatores istaestconquis fraudera feccrit, quasi fraudulenlus

suetudo, ut
rejiciatur.

Sancti ergo Apostoli in


fidei

unum

convenientes,

breviarium

fecerunt

ut breviler fidei lotius seriem


est, ut

comprehendamus. Brcvitas neccssaria


moria

semper me-

et recordalione teneatur. Scio in partibus


iii

maxime
liii.,

E\orcismiis lcgilur

Anibrosii edilione Maurina loin.

ii.

suinp-

tus videlicel c\ vaticaiio pervelere codice lxxxii, sacculi xi.

LXI.

1 1

iGa

s.

AMimosii

Orienlis*, rjuodea quoe primo liaditasunta majorihusnostris,


lici
,

dum

quasi fraude

alii

alii

diligenlia

fraude haere-

diligenlia catholici;

dum

ergo

illi

fraudulenter co-

nantur irrepere, addiderunt quod non opus est; dum isti fraudem proecavere contendunt, finis majorum velut pietale

quadam

et incuria videntur esse praetergressi.

Ergo Apostoli sancti convenientes feceruntsymbolum inhoc breviter. Signate vos. Quofacto, et dicto symbolo
III.
;

symbolo Divinitas

Trinitatis aetcrnae evidentissime

com-

prehensa est unius operationis. Patrem etFilium etSpiritum sanctum, hoc est, venerabilem Trinitatem. Et

quod
trem

fides nostra ita sit, ut pari


et

genere credamus in Padis-

Filium

et

Spiritum sanctum. tbi enim nulla

cretio majestatis est, nec fidei debet esse discrelio.

Deinde

frequenter admondi
lus Filius

quod Dominus noster Jesus Chris-

Dei solus carnem islam suscepitcorporis forma.


istius veritate factus est ut

Corporis

homo
:

sed habet sinvirili

gulare privilegium generationis suap

non enim ex
ccelestis

natus est semine, sed

Generatus Spiritu, inquit, sancto


agnosut infirmitates nostras in sua
privilcgio

ex Maria virgine. Praerogativam auctoris


;

cis

factus

quidem ut homo
sed

carne susciperet,
oeternfe.

cum

venit

majestatis

Ergo dicamus symbohim. (Etcum

dixisset, hinc

complevit.)

Hoc habet Scriptura

divina.

Numquid supra

Apostolorumfines progrediaudaci mente debemus?


quid nos sumus Apostolis cautiores?

Num-

IV.Seddicismihi, postea emerseruut hsereses.Quidergo?


vide
simplicitatem
,

vide

puritatem. Patripassiani

cum

emersissent, putaverunt etiam Calholici in hac parte ad.

dendum
illa fuit
)

Invisibilem et impassibilem , quasi Filius Dei

visibilis et passibihs fuerit. Si fuit visibih's in

carne, caro
dicat, audi:

visibihs,
est

non

Divinitas.

Denique quid
in

Par senlentia

apud RuGnum comm.

Symbolum.

EXPLANATIO SVMBOLI

Al)

JNITIANDOS.
ine dereliquisti

l63
?

Dens, Deus, respice

in

mc; quare

In passione hoc dicit; Doniinus noster Jesus Christus hoc

secunduui hominem locutus esl, quasi caro dicat ad Divinitalem


:

Quare me derehquisti

Ergo esto mcdici


medicina

fuerint majores nostri; vohierint addere segritudini sani-

latem; medicina non quaeritur.


luit

Ergo

si

non

eo tempore necessaria, quo erat haereticorum quogravis a^gritudo


:

rumdam

poris quaBrenda,nunc

animorum et si fuit tunc temest. Qua ratione? Fides integra adversus Sabelhanos. Exchisi sunt Sabelhani maximc de partibus Occidentis. Ex illo remedio Arriani invenerunt sibi genus calumniag et quoniam symbolum RomanaeEcnon
:

clesiae

nos tenemus

',

ideo visibilem et passibiiem Patrem

omnipotentemilli estimarent et dicerent; vides quia sym-

bolum

sic

habent, ut visibilem Filium

et passibilem de-

signarent.

Quid crgo

Ubi

fides integra

est, sufficiunt

prsecepta Apostolorum. Cautiones hcet sacerdotum

requirantur.

non Quare? Quia tritico immixta zizania sunt. V. Hincsymbolum. CredounicumDominumnoslrum.B


:

Sic dicite

Fihum
est,

ejus unicum.
et

Non unicus Dominus


:

Lnus Deus

unus

Dominus
;

sed ne calumnianlur

et dicant, quia

una persona^

dicamus Fihum eliam uni-

cum Dominum

nostrum. Quia de divinilale Patris etFihi


,

venitur ad incarnationem ipsius

Qui natus

et sepultus

habes et passionem ipsius

et

sepulturam. Tertio die

a et

mortuis; habes

et

resurrectionem ejus. Ascendit,

sedet ad dexteram Palris.

^ ides ergo quia caro divini-

tati

imminuere

nihil poluit;

imo de incarnatione trium-

phus magnus quaesitus


'

est Christo.
auctum
passio

Qua

ratione

enim ubi
ab

NuUis additameulis

fuisse
,

Romanum Symbolum,
nam.

et publice

initiandis recilari solitum

Dairal Rufinus loc. cit., qui tamen Aquileiense

suum

sequilur.

Cod. unam

II.

lb4

S-

AJIBROSII

de morle ascendit, sedet ad dexteram Palrls? Quasi qui


Patri retulerit bonae fructum

voluntatis.

Duo habes

Surrexit a morte

sedet ad dexteram Palris.

Nullum

ergo potuit afferre caro divinilatis glorias detrimentum.

Duo habes

aut qoasi

et substantiae generationis suae

secundum praerogativam divinitalis Dominus noster Jesus Chris,

tus sedet ad dexteram

morte surrexit

aut certe quasi


Patri

triumphalor aeternus qui

bonum regnum Deo

com-

paravit, praerogativam sibi sure victoriae vindicavit, sedens

ad dexteram

Patris.

iot morluos. Audi, homo. Debes quidem cito credere. Fides ipsa de charitate promatur. Qui amat, nihil derogat; amicus qui amicum amat nihil derogat qui amat Domiuum multo magis ndn debet derogare. Quare dico Sedet.^ Qui amat, habet quid timeat. Lnde Et mortuos? Ipse de nobis judicaturus est. Cave ergo detrahere ei quem judicem habiturus es. Quare hoe mysterium ? Numquid non unum judicium est Patris et Filii et Spiritus sancti? Numquid non una voluntas est? Numquid non una majestas? Quare tibi dicitur quod Filius judicaturus est nisi ut intelligas nihil Filio derogandum ? Ergo vide credes in Patrem credes et in Fihum. Et quid tertio? etin Spiritum sanctum. Quaecumque accipies sacramcnla, in hac Trinitate accipies. Nemo

VI. [ Judicarevivos^

te lallat.

Vides ergo uuius operationis

unius sanctifica-

tionis

unius majestatis esse venerabilem Trinitalem.

\TI. Sane accipe rationem

quemadmodum credimus

in

auctorem; ne forte dicas, sed babet ctInEccIesiam, sed


habet etalnremissionem peccatorum,
sresurrectionem. Quid ergo
in
?

sed habet etIn


est.

Par causa

Sic credimus

Christum,
et in

sic

credimus

in

Patrem,

quemadmodum

credimus

Ecclesiam, et in remissionem peccatorum,

Pi-jelennissa in CuiliLe verba uncis includo.

EXPLANATIO SYMnOLI AD IMTIANDOS.


et In carnis resurrectioncni.
dit in

l65

anctoreni, credit ct

Qnnc ralio esl? Qnia qni crciii opns ancloris. Deniqne ne


Si mihi Ergo hochabes. Mnnc opus auctoris tui fideni
:
?,

hoc ingenii nostripnlelis, accipile tcstimoniuni

non

creditis, vel operibus credile.

fides tua atnplins

elucebit,

si

in

veram

et

inlegram putaveris defercndam.

In Ecclesiam

josanclam, et in remissioneni peccatorum.


fide, qnia
in

omnia
,

tibi

Grede ergo ex peccata remittuntnr. Qnare legisti

Evanselio

dicente

Domino

cit.

iResnrrectionem.
fuit,

Fides tua te salvum leCrede quia resurget et caro.


:

Quid enim opus


opus
fuit ut

ut Christus

carnem susciperet? Quid


?

Christus
,

mortem
ni?i

gustaret, sepulturam susci-

peret et rcsnrgeret

propter tuam resurrectionem

Totum hoc sacramentum


tus

luae est resnrrectionis. Si Chris-

non resurrexit

vana

est fides nostra

,*

sed quia resur-

rexit, ideo firma est fides nostra.


VIII.

Ergo dixiApostolossymbolum composuisse. Siergo


istarum negotialores et collatores pecunias hanc
,

mercum
probns

habent legem

ut

si

qnis

symbolam suam

violaverit, im-

et intestabilis

habealnr,

multo magis cavendum


:

est nobis,

ne de majorum symbolo aliquid detrahatur


in libro

cum habeas

Apocaiypsis Joannis, qui libellus cafidei proficit

nonizatnr, et

maxime ad

fundamentum

ibi

enim evidenter omnipotentera Dominum nostrum Jesum Christnm memoravlt. Licct et in aliis locis tamen in
,

ipso libello
.)

Si quis, inquit, addiderit, aut detraxerit

judicium

sibi

sumit

et poL-nam, Sic

unius ApostoIiScrip,

turis nihil est

detrahendum,
nihil est

nihil

addendum

quemadnionihil ad-

dum

nos symbolo qnod accepimus ab vVpostolis traditum


,

alque compositum
jungere.

debcmns dctrahere,

Hoc autem

symboluni quod Romana Ecclesia

lenct, ubi priinus Apostolorum Pctrns sedit, et comuiu-

nem

senlcnliain eo delulit.

l66
IX.

S.

AMBROSII EXPLANATIO SYMBOLI AD INITIANDOS.


et
[

Ergoquemadmodum duodecim Apostoli, cim sententise. Signate vos. Quo f;icto Credo
:

duode-

in

Deum
,

Patrem omnipotontem, creatorem coeli et terras et in Jesum Christum Filium ejus unicum Dominuni nostrum,
qui conceptusest de Spirilu sancto, natus ex Maria]Air-

sgine ; [habes Palrem omnipotentem

habesFilium unidixi.

cum]

habes incarnationem Fihi,


sepulluram. Ecce quatuor

quemadmodum
j

Sub Pontio

Pilato passus et sepultus


islae

habes passioVidea-

nem mus

et

sententiae.

alias.

Tertia die [resurrexit amortuis, ascendit ad

ccelos, sedet ad dexteram Dei Patris, inde venturus est

judicare vivos]et morluos.uEcce ahae quatuor sententiae,

hocest, octo

sententia3.

Videamus adhuc

alias

qualuor

sententias. Et in Spiritum sanctum, [sanctaraEcclesiam,

remissionem peccatorum, carnis] resurrectionem.Eccc

secundum duodecim Apostolos,


comprehensac sunt.

et

duodecim

sententiae

X. Illudsanemonitos vos voloesse, qiioniam symbolum non debet scribi, quia reddere illud habetis. Sed nemo scribat. Qua ratione? Sic accepimus ut non debeat scribi.

Sed quidPTeneri. Sed dicismihi, quomodo potest teneri, si non scribitur? Magis potest teneri, si non scribatur.

Quod enim scribes, securus quasi nou quotidiana meditatione incipis recensere quod autem non scribis timcs ne amittas quolidie incipis recensere. Magnum autem lutamentum est nascunQua
ratione? Accipite.
relegas,
:

turstupores animi etcorporis, tentalio adversarii qui nun-

chi

quam quiescit tremor aliquis corpuris infirmitas stomasymbolum recense intra te maxime recense intra te ipsum. Quare consuetudineuilacias et cum solus, (ut) for,
, ; ,

tius recenseas ubi

sunt

fideles.

S.

AMBROSII

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

EPISTOLA DE FIDE
AD BEATUM HIERONTMUM PRESBYTERUM.

I.

Apostolica narrat auctorilas


Filium

slne fide

impossibile

esse ut

quisquam placeat Deo. Nos ergo


,

fideliter
,

credimus
,

Patrem
solum

et

Spiritum sanclum
,

unura

Terum

Deum

iu essentiali substanlia

ac sanctam et indi-

viduam personalem. aeternitatem. Deitas enim Christi par in omnibns et consubstanlialisestPatri, etsempiterna
atque intemporaliter una eademque potentia genitoris et
geniti.

Crcator quippe

omnium naturarum, quoniam

per

ipsum omnia facia sunt, et sine ipso factum est nihil, superior est omnibus quae creavit, nec unquam Creatori
suo non fuerunt subjecta quce condidit
:

cui

proprium
,

et

sempilernum
esse

est

nec ahunde
est.
si

quam de
si

Patre

nec

ahum
,

quam

Pater

Huic

addita

esset polestas

si

illustrata dignitas,

exaltata subhmitas,

minor erat pro-

vehente qui creavit, nec habebat divitias ejus naturae cujus indiguit largitate.

H. In ea pleuitude temporis, quae sempiterno consiho


fuerat praestituta, et prophetica dictorum atquegestorum

l()8

S.

AMBROSII
factus Filius hominis

signlficatione

promissa,
,

non

sure

conversione substanliae

sed noslrre assumptione uaturge,

venit qnrerere et salvare


locali accessu

quod

perierat. Venit

nec motione corporea,

fulurus undeaffuisset, aut iliinc

autem non tanquam praesens acccssurus undc venisset,


cunctis cernenti-

sed venit per hoc quod erat

visihilis et

bus declarandus. Ilumanam scilicetcarnem atqueanimam


in visceribus virginis matris accipiens, ut

manensinforma

Dei, servi formam assumeret,

et in

similitudine carnis

peccatorum veniret, per quam non minueret divina humanis, sed augeret divinis humona. Talis enim erat om-

nium

ac primis ducta genitoribus causa mortalium

ut

originali peccato transeunte per posteros, nullus

pocnam

damnalionis evaderet
ret in nobis,

nisi

Verbum
,

caro fieret et habita-

Quod

deitatis est

caro non minuit; quod

carnis est, deilas

non peremit. Idem enimet sempilernus


matre
,

exPatre,

et lcmporalis ex

in sua

virtute iuviola-

bilis, in nostra infirmilate passibilis. In deilatc tantuni et

in susceptione

cumPatreetcumSpiritu sancto unius ejusdemquenalurae: autem hominis, non unius substantiae, sed
:

unius ejusdemque personae

ut idem esset dives


,

in

pau-

pertate, omnipotens in submissione


plicio
,

impassibilis iu sup-

immortnlis in morte.
in

carnem aut

animam
,

aliqua sui parte

Nec cuim Verbum aut in conversum est


sit

cum
tum
;

simplex et immulabilis natura deitatis lota in sua

semper essentia
et sic
in glorificanto
III.

uec

damuum

sibi rccipiens

nec augmenut glorificata

assumptam naturaai
permancat.

bealificans

Cur autera inconveniens


et caro atque
sit

.lul

Impossibile videatur, ut
et

Verbum

anima unus houut Christus


,

unus

Dei horainisque

Filius

si

caro et anima, quae dissimi-

lium naturarum sunt,

unam

faciunt, etiam siue Verbi incar-

DR riDK EPISTOI.A.
nallone,

69

pcrsonam^

Cnni multo

lacillns sll, nl

hanc uni,

talem sni atqnc hominls,


ut

c^^italls pra;slot

potcslas

tpiaai

cam

in substantlis

snis

obtineat

solins
,

humanitalls

caroniutata cst
:

Nec Verbum igilnr in carnem necin Verbnm sed utrnmquc in nno manet, ct unns In non (iiversltalc dlvisus ulroqnc est non permixtionc
inflrmilas.
:

confiisus

nec aller cx Patre

alter

cx Matre

sed idem

cx Patrc ante

omne

principinin, el Idem in fine sacculornm

nt cssct mcdialor Dei ct


in

hominnm

homo

Jcsns Chrislus,

qno habilaret plenitndo


IV. iNatlvilas

Divinitatis.

enlm Domlni secundum earncm quamvis


initia

habeat qvinedam propria,qnibus humanae condilionis


Iranscendat,
sive
est

quod

sohis

ab inviolata Vlrglnc slne


sive

concuplsccntla
visceribus

conceptns et natus;
cdltns
,

quod

ita
,

e
et

initlrls est

ut foecundltas pareret

vlrginitas permanercl; nonaltcrius

tamcn naturae eratejus

caro
bils

qnam
anima

noslra est

nec

alio

illi

quam
,

casteris

homlni-

est inspirata principio


,

quae excellerct
iNihil

diversitale gcneris

sed snblimitale virtntls.

non enim

carnis snac habebat

adversum; non discordla desiderlo:

rnm

gign?bat compugnantiam voluptatum

sensus corporel

vlgebaiit sine lege peccati, ct vcrltas afrectlonnni snl) uio-

deramine

deitatls et inentls
vitlls
:

nec tenlabatur illecebris, nec

cedehat in

verus liomo, vere unilus est

Deo

ncc

secunduir. cxistenlem prius

animam deductus
nihilo
:

e C(eIo, nec

sccundum carnem creatus ex


Verbl deilate personam,
'

eamdem

gerens in

et

lenens
noii

communem
dinit.
lioc

nobisciun
si

Reclissime

Ambrosius personam

naturam

N.im

ciinlra

>ina

hominis natiuii dicilur, ut pleiique loqui solenl,


,

exemjilo mire

Hbutuntur Monopliyfilae

ul unani Clirisii

naiuram afGrmenl. Re auteni


;

vera duae SMiit in liomine natura* seu substanti;E


ri;ibs,

spiritalis,

anim.i

mate-

caro. Lef,'alur

ile lioc

exemfilo prceclara Alhanasii doctrina ed. Mnur.

T.

I,

pag. 1279.

170
in corpore

S.

AMBROSII

animaque

naturaiii.

Non

enira esset Dei

homi-

numque mediator
que
et

nisi

idem Deus idemque iiomo

in utro-

unus

esset et verus.

V.Invitatquidem nos adlatiludinem disserendi materias

magnitudo
laborandi.

sed apud eruditionem

tuam non

est copia

Apud te est Bethlehem,in qua salutifervirginis inter angustias partus iUuxit, quem involutum pannis diversorii praesepe suscepit. Apud te est declarala ab An,

gelis

adorata aMagis

post

multorum inlanlium ab Hc-

rode mortem Saivatoris infantia est persecula.

Apud

te

inquam, locus
maturavit
veri
,

est, ubi pueritia adolevit, ubi adolescentia

ut per incrementa corporea in virum perfectum

hominis natura profecit, non sine cibo esuritionis


sine

non

somno

quietis,

sine pavore formidinis.

non sine fletu miserationis nec Lnus enim atque idem est qui in
,

Dei forma operatur miracuia magnae


VI. Lt

virtutis.

autem repararet omnium vitam, recepit omnium


et

causam

vim

veleris chirographi
,

quod

solus inter
:

omper

nes non debuit

pro omnibus solvendo vacuavit


facti

ut sicut
ita

per unius reatum omnes

fuerant peccatores,
:

unius innocentiam omnes fierent innocentes

inde in ho-

mine manente justitia, ubi est suscepta humana natura. NuUa euim ratione extra nostri corporis veritatem. Nam
quia captivitatis nostrae originalia vincnla solvi non poterant, nisiexisteret

homo

nostri generis nostraeque naturae,

non tenerent, et qui imraaculato sanguine suo chirographum lelhale dlhieret sicut eratab
praejudicia
,

quem primi

initio divinitus
llniti

praeordinalum

ita est in

plenitudineprae-

temporis factum; ut raultis modis significata proraisexpectalo veniret eftectu


;

sio diu

nec posset esse ambi-

guum qnod
tiatum. In

cootinuissignificationibus semper fuerat nun-

aiagno autem sacrilegio diversa ba^reticorum


,

impietas manifestatur

cum

specie deitatis honorandae

ALIA EXPOSITIO FIDEI.

Ijl
et rcligiose

humanae carnisin Christo derogant veritatem;


aestimant credi
,

verum non quod salvat; cum itasecundum promissionem omnia sa3cula prscurrentem mundus sit Deo reconciliatus in
si

dicatur in Salvatore noslro

esse

Christo

ut nisi

Verbum dignaretur caro

fieri

nulla caro

possetsalvari. Enucleatius aulemdeclarare fideisacramen-

tum
mei

et

confundere haerelicam pravitatem,

tuum

est
,

paler optime Hieronyme.


nt

Hoc unum oro


,

ct

deprecor

memor

sis

frequentius

invictissirae miles Christi.

Amen.

ALIA EXPOSITIO FIDEP.


Profitemur nos credere indivisibilem
et inseparabilem

sanctam Trinitatein

hoc

est,
,

Patrem
ita

et

Filium

et Spiri,

tum sanctum
trinuQ,: et

unum Deum unum Trinitatem


, ;

unum

et

trinum

et

ita

in distinctis alque discretis

personis

hoc

est

Patrem ex quo omnia, Filinm per quem


;

omnia, Spiritum sanctum in quo omnia unius tamen uniusque substantije, in tribus deitatis unius essentiae
,

quidem

subsistentiis seupersonis.ut

PaterPater

sit, Filius

Filiussit,Spiritus sanctus Spiritussanctussit,

inunanatura

unaque substantia, ut Deus unus


datur.

et solus ct

summus

cre-

Non

tresnaturae introducentes, ut Arrius blasphc-

mat, qui

tres

deos praedicavit

excellentiorem, minorem
in unitate
,

et inferiorera.

Nos vero sanctam Trinitatem

et

unitatem in sancta Trinitate confilemur.

Nam cum
dicimus

dici-

mus omnipolentem Patrem


minis ad

appellatio hujus paterni no-

Filii

personam

attenditur. Et

cum

aeler-

E\

antiquo codioe Valicano, olim Bobiensi, post libros S. Augustini de

Trinitale.

172

S.

AMBROSII

num
eum

Filium ad relerni Patris pcrsonam rclcrlur. Et cuni


,

nominamus Spiritum sanctum


credere' demonstramus.

ah aelerni Patris persona

Cum

aulem dicimus

Deum

Palrem omnipotentem, non potest hujus nominis evacuari sacramentum quia cum dicimus Patrein, Filiumdemons:

tramus

et

cum
si

dicimus Filium
,

Patrem declaramus

et

cum

dicimus aeternum Patrem

acternum filium demons-

tramus.

Nam

non invenimiis initium vocabuli hujuspasit

lerni nominis,
ditur, quia

quando Pater

dictus conseqnenter oslen-

nec inilium Geniti reperiemus.Obsecramus ut


,

detur nobis ratio

quando Patcr hoc vocabuhmi, ut Pater


si

vocitaretur, sortitus cst. Si in tempore,


dicat nobis aliquis
si

extra tempus,
:

quando primitus

cceperit appellari

et

potuerit hoc approbari, nulla erit dubielas ex

illo initio

paterninominisFilium initium accepissc, quo Pater nominatusest. Et


si

defecerit

imo quia etdefecit, ncc

poterit

approbari, nec dari initium patcrni nominis, quando Pater


esse cceperit, profiteatur ergo nobis

sanclam Trinitatem
nec Palrem anteFi-

cocssentialem atque substantialem

lium

nec Filium post Patrem


:

necSpiritum sanctum in-

feriorcm fuisse
venitur,

quia

dum

inilium paterni nominisnon in-

nescimus qua ratione Filio inilium ascribatur

quia ciim dicimus sempiternum

Deum Patrem
Ideo

sempiterTrinita,

num
tcm

Dei
in

Filium ostendimus.

sanctam

una natura unaque essentia atque substantia


hoc est

in

tribus subsislenfiis sive personisprofitemur.

Credimus au-

tem ipsum Dei \erbum


genitum
,

Fihum

Patris sine initio

eumdem unum

ex tribus subsistentiis de sancta


,

Trinitate aeternum Filium

per dispensationeui factam pro

nobis et nostra salute descendisse incarnatum

Verbum

Dei

et

hominem factum.

Inlra Virginis

uterum veniens

sibi nostrae naturae

virtutcm

assumpsit

ex sancta gloriosa

Cod. ab wternce patris persona

et credere.

ALIA liXPOSITlO

l'lUi;i.

170

Dcl i^enilrice Maria virgine, perfeclus Deus cL perfectus

houio

in
:

duabus naturis

Divinitjitis

scilicct atque

hu-

manilatis

consubstantialis
;

item

ipse nohis
,

secunduui

non in duos fiiios divisu* sed unus et idemDei et hominis Fihus, in veritatc duarnm nalurarum, in una suhsistentia sive persona Divinitatis ct humanilalis unitionc facta utex duabus perfectis naturis non duo fiUi, sedunusjidem Dei et hominis Fihuspermanens quod

humanitatem

erat, cceperit esse

quodnon

erat,

dum
Filius.

sine initio neterni

Patris Filius, factus est hominis

Ideo el unus est

Dominus.

S.

AMBROSII
PARS
V.

MEDIOLANENSIS EPISGOPI

EPISTOLiE
IN
PRIOR

DUAS

CLASSES
IN

DlSTRIBUTiE.
ORDINEM CHRONOLOGICUM

EAS

COMINET, QUAS
:

LICUIT DIGERERE

POSTERIOR CETERAS SECUNDUM ARGU-

MENTI RATIONEM DISTINCTAS COMPLECTITUR.

CLASSIS L
GRATIANI AD AMBROSILM
EPISTOLA*.

Anibrosium ad
cui et

se invitat,

ut

sein fidede Filiiac Spi'


petit,

ritus sancti divinitateconjirmet.

Librunietiam alium de Spiritu sancto jungi postu/at.


religioso sacerdoti omnipotentis Dei

Ambrosio

Gratianus Augustus.

I.

Cupio valde ut

quem recordor absentem,

et

cum

Scripta an. 079.

i;()
(jiio

s.

AMiJi.osn

lina

mente sum, cum eo etiam corporeslm praesenti. Fesigilur ad me, religiose Dei sacerdos ut doceas doc,

triuam vere credeuteui


aut velim magis

Deum

nou quod contenlioni studcam verbis quaui mente complecti sed


:

ut magis aperto pectori revclatio Divinitalis insidiat.

quem non nego quem faDominum essemeum(G5), non ei objiciens, qiiam iu me video, crealuram, qui Christo nihil me addere po.sse confiteor; velle tamen ut etiam Palri me comII.

Docebit enim meille,

lcoi^Deum ac

prtedicando. Nonegoin Deoverebor invinou me lalem laudatoremputabo, qui Divinitatem verbis augeam. Ego infirmus et fragilis, quantum possum praedico non quantum est ipsa Divinitas.

mendem,FiIium
:

diam

III.

Rogo

te

utmihi des ipsum tractatum, quem dede-

ras, augendoillic de Spiritu sancto fidelem disputationem:

Scripturis atque argumenlis

Deum

esse convincas.

Divi-

nitas lc servet per multos annos,


aeterni,

parens, et cultor Dei

quem colimus

Jesu Christi.

EPISTOLA r.
Amhrosius apud C cesavem
sat
,

se

quodnon
,
,

ueneril

exca,

et

laudata ipsius JiumiUtate

fide ac pictate

sc mitti libros pctilos scribit

scquc voluntati cjusdem

in lucubrandis tractatibus de Spirilu sancto satisfaC'

turum

spondet.

Bcatissimo Augusto Gratiano*, et christianissimo principi

Ambrosius episcopus.
I.

NoxN mihi afiectus defuit, christianissimc principum;

SciipUi an. 079.

VideD.

Guillon, lom.

ix, p.

554.

EPISTOLAHUM CLASSIS

I.

I77
:

nihil enim habeo, quod hoc verius et gloriosius dicam non, inquam mihi afFeclus defuit, sed afleclum verecundia retardavit, quominus clemenlinB luac occurrerem. Re,

verlenti

lamen
dico

si

non occurri

vestigio, occurri

animo

occurri volo, in quo majora sunt ollicia sacerdotis.


curri
,

Oc-

Quando enim
sensu
ac

abfui,

quem

tolo
?

sequebar
Et cerle
iler

affectu

cui

mentibus

inhaerebam

major animorum
lus,

prapsentia est.

Tuura quotidianum
et

legebam, ndcte ac die

in tuis castris

cura et sensu loca:

orationum excubiis praetendebam


Et haec quidem

si

invalidus

merilo, sed affectu sedulus.


II.

cum

pro tua salute deferebamus

pro nobis faciebamus. Nihil hic adulationis est,

quam

lu

non

requiris, ego alienam noslro

duco

officio

sed phiri-

mumgraliae, quam
fateris
,

dedisti. Scitipse nostri arbiter,

quem

et in
,

quem

pie credis
:

refici viscera

mea

lua fide

tua salutc

tua gloria

meque non solum


,

officio

publico

debitas pendere preces (66)

sed etiam
,

amore privato
perfidorum ora

Reddidisli enim mihi quietem Ecclesiae

atque ulinam et corda, clausisti:et hoc nonminore fidei

quam
III.

potestatis auctoritate fecisti.

Nam

quid de

litteris

recentibus loquar? Scripsisli


ut ipsi apices fidem

tua totam epistolam

manu

tuam

pie

tatemque loquerentur. Sic Abraham sua


nec
in ministerio
ille

mauu quondam
quajsivit.

vitulum occidit*, ut hospitibus epulantibus ministraret


religioso aliorum

adjumenta
,

Sed

privatus aut
:

Domino

et

Angelis

aut

Domino
regali

in

Angelis deferebat

tu, Imperator, dignatione

ho-

noras infimum sacerdotem. Sed,Domino defertur,


servulus honoratur; ipse

cum

enim

dixit

Quod

uni

horum
impe-

minimorum
IV.

fecistis,

mihi

fecistis'.

Atego humilitatem tantummodo praedico


7.

in

Gen. xTiu, LXr.

Matlh. xxv, 4o.

19

1-8

S.

AMBROSII
,

ratoresublimem
scia meriti tui

ac

non amplius fidem


,

qnam

vere con,

mente dixisti quam docet te ille quem nou negas ? Quis enim alius docere te poluit, ut ei non objicias, quam in te vides, creaturam? Nihil nioralius nihil expressius dici potuit; creaturam enim Christum dinon pro confessione cere, pro objectu contumeliae est reverentiae. Deinde quid tam insolens quam id eum existimare, quod no sumus? Docuisti igiturme, a quo te
,
,
,

discere velle profiteris


audivi.

nihil

tale

adhuc

legi

nihil lale

Quam pium autem illud, quam admirabile quod Deo non vereris invidiam De Patre remunerationem pro Filii amore prae&umis, et laudando Fihum non ci te
V.
,

in

posse aliquid adderc profiteris


te Fihi praedicatione

sed velle ut etiam

Palri

docuit

ille

qui dixit

commendes. Quod utique soUis te Qui me dihgit diligetur a Patre


:

meo*.
te

yi. Addidisti ad ha3C

quia tu infirmus ct

fragilis

non
est

talem laudatorem putabas, ut Divinitatem verbis au:

geas

sed

quantum

possis

praedices,
i

non quantum

ipsa Divinitas. IL-ec infirmitas


et Apostolus dixit
:

Ch risto
,

fortior est, sicut

Cum
,

infirmor

tunc polens sum^.

Haec humilitas excludit fragilitatem.


VII.

Veniam plane
audiam
,

et festinabo, ut
,

jubes; ut hsec

praesens

ut ha3C prassens legam


,

proccdunt. Misi autein duos libellos

cum ex tuo ore quorumjam, quia


:

tuK

clementiffi sunt probati

periculum non verebor

de

Spiritu verointerim veniam scriplioni peto,-quoniamquem

judicem mei sim sermonis habiturus, agnovi.


VIII.

Interim tamen sententia et fides tua de


,

Domino

..'V

deprompta de Dei Filio redundat ad ^ssertionem uberrlmam, per quam sancti quoque Spiritus Diet Salvatore

Joan. xiT, 21,

a Cor. xu, lo.

EPISTOLARUM CLASSIS
vinitas seinpiterna credatur; ut
te vides creaturain,

I.

I79
objlcias
,

non

ci

quam

in

nec

Deum Palrem Domini


est.

noslri Jesu

Chrisli Spiritui suo existimes invidere.


turae caret

Quod enim

crea-

communione, divinum
faverit
,

IX. Si Dooiinus

huic etiam clementiae


,

tuae

salislaciam vohmtati;

ut cujus accepisti gratiam

eum

planc

in

Dei gloria praeeminentem suo nomine aestimes


florentissimum Deus omnlpotens
et

honorandum.
X. Beatissimum
te et

Pater Domini nostri Jesu Chrisli tueri aetate prohxa,

regnum tuum in summa glorla et pace perpelua mare dignetur, dominn Imperalor auguste, divino
,

confir-

electe

judicio, principum gloriosissinie.

l8o

S.

AMBROSII

EPISTOLA

II.

C onstantium

In episcopum

nuper eleclum monet


,

ul

Ecclesiam in mari ac fluminibvs regat


populi mentes riget
colligat

quid utro-

que signijlcetur, promens. Ilortatur ut aquas, quibus


,

et

cujusmodi sermoncs
tracaf-

ejus esse, quasve illum prwciperc virtutes oporleat

ubi docuit, destatera, qua sermo expendatur


tat. II umilitatis

ostensurus utilitatem

excmplum
,

fert beali Josepli;

prcescntiumque vanitate
historiis
,

ejusdem

Josepli ac

David

demonstrata populos ad

veras opes sibi parandas excitandos tradil. Denique

Ecclesiam Fori Cor?ielii


tia in h(Breticos
,

ei

dejustitia in vicinos

commcndans, de prudendeque huma,

nitate in servos nonnihil addit.

Ambrosiiis Constanlio.

I.

StscEPisTi
,

munus

sacerdolii

et in

puppe

Ecclesiae

sedens
fidei
,

navim advcrsus

fluclus gubernas.

ut le graves hujus sseculi

Tene clavum turbare non possint proet

cellae.
^

Mare quidem magnum

et

spaliosum, sed noli vcreri;

Quia ipse super maria fundavit cam,


praeparavlt eam*. Itaque
freta
.

super flumina

non immerilo inter tot mundi Ecclesia Domini tanquam supra apostolicam oedilladversum

cata pelram immobilis raanet^, et incouousso

vi'''

'^ impetus saevienlis sali perseverat fundamine. Alluitur unet licet frequenter elementa mundi dis,non quatitur
:

Psal. xxiii, a.

Malih. xyi, i8.

EPISTOLARUM CLASSIS
hiijiis

I.

l8l

magno

lllisa

rcsullenl fragorc

haLet laaien quo


currlt in flumlni,

laborantos cxclpial, tutisslmum porlum salulis.


II.

Scd lameu

ctsi in
illis

mari flucluat

bus;ct vlde nein


est
1

flmninibus magis dcquibus dicltiin


flu-

Elcvaverunt flumlna voccm suam*. Sunt enim


,

mlna

quae de vcnlre ejns flucnt^, qul


:

potum

Chrislo

acccperlt

ct

de Spirilu Dei svLmpserit. Ilaecergo flumlna, -t


spirltali gratla,

,Uc^

cumredundant
fluvlus qui
et fluminls

elevant

vocem suam. Estet


Est
pacificam', al-

decurril in sanclos suos sicut torrens'.

impelus, qui

l.xtlficat

animam
,

que tranquillain. Exhiijus flumlnisplenitudine qulcumquc


acccpcrit
liis,
,

sicut

Joannes evangeb'sta
:

sict;t

Petrus ct Pau-

elevat

dlcalinnis

vocem suam vocem usque

ct sicut Apostoll cvangelicac prae-

in lotos

fincs orbis

terrarum ca"- "'^


ut et tuus so-

noro diffndcrunt pra^conlo,

ila el iste

inclpil cvangelizare
,

Dotninum Jesum. Accipc ergo


nus excat.
III.

Christo

Mare
,

est

Scriptura

divina

habcns

in

se

sensus
:

profnndos

et alllludincm

propheticorum aenigmatum
sunt ct lontes nlvei
sunt et

In

quod mareplurlma Inlroicrunt flnmina. Sunt ergo


vii diilces

et flu-

atque persplcui

qul sa

".

a^'.'-j

-^i"

liant in

vitam .Tternam^
:

serraones boni, sicut

favi mellis^
spiritali

et gratae scntentiae, quaj

animos audlentlum
divina-

quodam potu

irrigcnt, et

praeceptorummoralium

suavitate raulceant. Diversa igitur Scripturarum


,

rum fluenta^ Habes quod primum bibas habes quod secundum, habes quod postremum. IV. CoUige aquam Christi illam quae laudat Dominum^ Collige aquam de pluribus locis quam efl^undunt nubes alpropheticae. Qulcumque colligit de montibus aquam
,
,

ij

que ad setrahit, vel haurit


'

e fontibus, et ipse rorat slcut

'.:>u>-^

Psal.
5

xdi.o.

Joan. IV, i4.

Joan.
6

vii,

58.

Prov. xvi, 24.


>

Isai. lxti.
7

Isai. ix,

h. 4 Psal. xlv, 5. 5. Psal. cxtviii, 5,

l82
nubes*. Iinple

S.

AMBROSll
tuae
;

ergo gremluDi mentis

ul terra tua

humescat
rigat;

et domesticis irrigetur fonlibns.

Ergo qui multa


impletus, alios

legit et intelligit,

implctur

qui fuerit
:

ideoque Scripturadicit

Si impletae

fuerintnubes,

pluviam in terram elTundenl^.


V. Sint ergo sermones

tui proflui

sint puri

et dilu-

cidi; ut.HioralLdisputatione suavitatcm

infundas populo-

j^j'

rum
in

auribus, et gratia verborum tuorumplebem demul-

ceas, ut volens quo ducis, sequalur.

Quod

si

aliqua vel

populovelin
tui

aliqiiibus

conlumacia,
iit
:

vel culpa est, sint

sermones
"^

hujiismodi,

audienlem stimulent, com-

pungant male conscium

tanquam

stimuli'.

Sermones enim sapientium Slimulavit elDominus JesusSaulum,

cum

esset persecutor. Quamsalutaris fucrit slimulus, con-

sidera, qul ex persecutore

Apostolum

fecit,

dicendo

Du-

ruQi esttibi, ut adversusstimulum calc^s*.

\I. Sunt etiam sermones sicut lac, quos infuditPaulus Corinthiis*;

quienim fortiorem cibum epularinon queunt,


excrcent iufantiam.
intellectus
sint.

succo

lactis ingenii sui

VII.

AUoquia tua plena


ait
:

Unde

et Sa:

n^

lomon

Arma

intellectusTabia sapieutis^;

et alibi

Labia lua

alligata sint sensu',

id est,

fulgeat sermo-

num tuorum

manifestatio

intellectus coruscet, et allo-

quium tuum atque Iractatus aliena non indigeat asserlione sedsermo tuus velut armis suis se se ipse tueatur, necullum verbum tuum in vauum exeat, et siue sensu prodeat. quje constringere solet animorum Est enim alli.gsdura
,

j^>^

vulnera*

quam
,

si

quis rejicit

desperatam

sui prodil sa-

lutem. Et ideo circa eos qui gravi ulcere vexantur, utere


oleo sermonis

quo foveas

raentis duritiam

appone ma;

lagma, adjunge alligaturam


V^*^
1

salutaris graecfepli

ut vagos

Eccle. XI, 5,

Ibid.

Id. xii, ii.

Isai.

<

Act.
i,

ix,

5.

Cor.

I, a.

Prov. XIV, 5.

Id. xv, 5.

6.

EPISTOLARUM CLASSIS
et

I.

l83

fluctuanlcs circa fidem,


splulo

vcl discipllnae observantiam


^^

nequaquam

animo etremisso vigorc patiaris perire. VIII. Admone igitur plebem Domini, atquc obsecra, renuntiet llagitiis non acut abundet Inoperibus bonis cendat flammarum incendia, non dicam In sabbato, scd
, ,

^^*^

in

et

omni tempore; ne comburat corpus suum' fornicatio immunditia non sit in Dei servulis quia immaculalo
:

servimus Dei Fibo. Novcrit unusquisque se, et vas possideat suum', quo subacloquodam sui corporis solo,,fruc-

''"^"
'-

tuscxpectet debitos, nec spinas cttribiilos

ci

terrasua gcr-

mlnet", sed dicat etipse: Terra deditfructus suos';at(}ue


in

bac

dumosa quondam passlonum

fragilitate

in sltlv a

i-y^j^^}^^

vlrtutum eflloreant.
IX. Edoce cliam atque institue, utfaciant
est
a
,

quodbonum
\
sKi;v>.v\"*-

et

unusquisque non intermiltat opus probabile, sivo


slt;

pluribus videatur, sive sine arbitro


locuplcs testis conscicntia.

abundat enim
se credat

slbl

v,vc\.^<--S

X. Fugiat etiam mala oj)probria;etiamsi


posse convinci.

non

.-X i3u_^v-

Nam
,

etsi

clausus pariclibus sit.et operlus


;

tenebris, sine tcsle

sine conscio

babei tamcn

facti arbi-

trum, quem

nlbil fallat,
et

ad

quem

facta clamant omnia.

Dcniquc cbimavit
et

vox sanguinis^ Se ipsum unusquisulloremsceleris,


ct

queetanimum suum sevcrum judiccmsul,


oberrabat
el

vlndlcem criminis babet. Denique timens

tremcns
ut

Cain%

parricidalis

facinoris lucnspcenas;

remedio sua morsfucrit, quae vagum exulem formidalo

per omnia

momcnta
faxit.
,

terrorc mortis, per mortcni exuit.


,

Nemo
aut
CJElerls

Igitur

vel solus

vel

cum

altero

aliquld turpc
se

Improbum

Et

si

quis solus est,

Ipsum

pra3

erubescat

quem max,Ime
,

debet vereri.
quia et pauca
iii,

XI. Nec concupiscat plurlma


'

el

pluri-

Ephes. V,

3.

Thess.
6

it, 4.

Gen.

i8.

<

Psal. lx.\mv,

i3,

i Gen.

iv, lo.

Ibid. 14.

l84

S.

AMBROSII

ina sunl; paiipcrlas cnira ct opcsinopiae etsalictalis voca-

bula sunt. Ncc dives cst qui indiget aliquo


qui non indigct.

ncc panpcr
,

Nec quisquam vidnani spcrnat


,

circumilli
,

scribatpupillnm

fraudet

proximum suum.
,

Vae
ct

enim

qui congrcgalam dolo habct subslantiam


.-edifical

in

sanguine

civilatem*, id cst,

qufc acdificatur sicut civitas^


avarilia
,

animam sunm! Ila?c est enim, Hanc civitalem non acdificat


n^^dificat

sed destruit

non

libido

scd cxurit at?

quc inccndit. Vis bcne


<^

ncdificare

civitatem

Melius cst
sine li-

sexigMum cum Dei timorc, quam thcsauri magni

more^
si

Divitiac

hominis ad redemptionem animac dcbent


et iterum hujucus est

prrjiiccre,

non ad destruclionom. Et ihcsaurus redeniplio


:

csl',

qnis eobcneutatnr

siquis

nli nesciat.

Quid enim homini pccuniasna, nisi^iuoddam


?

viaticum est

Muha
:

oncri

moderata usui. Vialorcs suest

mus

viine

hujus

mulli ambulant, sed opus cst, ut quis


illo
:

bcne tranteat; cum


transit.

enim

Idcoque

legis

Si

transeas per

Dominus Jesus qui bene aquam, tccum


,

sum

fliimina te
si
,

non conchident, nec \

ignis exurctveslialligat
in

mcntalu.i,
corpore suo
tis,
K

Iransf^as

Qui autcm ignem

igncm hbidinis, ignem immodicnc cupidilasu.e.

non lransit% sed cxurit inv^hicmm istud animje


bona existimalio quam pecunia,
ct

PriTclarior est

super

0'jincs argenti accrvos

bona

est gratia". divcs.

Fidcs ipsa abunSiipicnli


:

dat sibi
nihil

salis

superquc ccnsn sno


nisi

quoque

ahenum,
,

quod

virtuti

accesscrit

inveniel sua

quocumque omnia. Totus mundus posscssio


incongruum

ejus est;

quoniam

loto eo quasi suo utitur.

XII. Quid igitur circumscribitur frater? Quid frandatur

mercenarius? iNon magna

inquit, lucra dc
istins fragilitatis.

mercede meMeretrix
*

^t^

rctricis*,
'

id
ii,

est, lubric.TC

ista

Habac.

6.

Psal. cxxi. 5.
ti,

ProT. xv, 16.

Id. xiii, 8.
vi, 26.

t^

Isai.

xLui,

2.-6

Prov.

37.

Id. xxii, i.

Prov.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

l85

non
lacia

spccialis, scd pnbllca est


esl.

omnis cupidilas merclrix


scd omnisaninia qure

non una mulier, sed vap;a Oninis perfidia omnis fal,

morclrix, non illasola, qniecorpiis prosliluitsuum

spem snam vendit


sli^peni quaeril.

qu.T dclbrmes
-

quacstuset dcgcnerem

Et nos mercenarii su

^'-'^

mus, qni ad mercedcm laboramus, el hujiis operisnoslri morcedem spcramns a Domino nostroetDco. Si ([iiis cognoscero vult qiiam mcrccnarii sumus, audiat dicentem Quantis panibus mercenarii palris mei abundanl? cgo autem hic fame perco'; et infra Fnc mc inquit, si cut unummercenariorum tuornm*. Omnes mercenarii, omnes operarii qui tanien fructum oxpeclalbTboris, considcrct quod is qui aliuni mercede fraudaverit debila et
: : , :

ipse fr.uidabitur sua. I^fleneraUimJsLuiLofrc-ndit

etposlea

cumubTliore niensuracxolvet. Ergo qui non vult amitlere,

quod

esl

pcrpctuum

non
in

cripiat

alii,

quod temporale

est.

XIH. INemo cliam


Laquous

dolo loqualur

adproximumsunm.
nnusquisque scrmosed majus
,

est in labiis nostris', et sajpe

nibus snis non cxplicalur, sed involvilur. Fovea alta est


os malevoli*
:

grande innocenti;e pr.ccipitium

j>^*-"")*^

malevolcnline. Innocens

dum

credit facile% cito labitur


:

sed lamen isle lapsus resurgit


libus
prncci|)itatur, iinde

maledicus autcm suis arexilial

nunquam

atque evadat.
,

Pondcret ergo uiiusqiiisqnc sermones suos


fraude et dolo
:

non cum

Stalera fallaximprobabilis npud Deum^:


,

non illam staleram dico


(ot in vilibus
tera

quae

mcrcem appendit alienam

'\>-^i

qnidem rebus caro constatfallacia), sed staverborum ipsa apud Deum est execrabilis, quteppc^
pondus
gravilalis sobri.-e,
et

y.A^^\.^
.

.^
^

'

tendit

subnectit versutias
deciplat
,

^yaRe^^^^,
'^

fraudulentiic. IIoc
aliquis

maxime condemnat Deus, si proximnm suum promissorum beniguitate


17.

et sub-

Luc. xr,

Ibid. 19.

>

'

Prov,

vi, a.

<

IJ. x\ii, 14.

Id.

XIV, i5.

fi

Id. XI, 1.

186
^jUiK^

S.

AMBROSH
sibi profutiisi

dola Iniquitate defcDnerat^um opprimat, nihil

rns asluliae suae artibus. Quid eniro prodest homini,


totius

mundicapiat opes, animam aulem snam


?

vitceactcrnae

vwT

defraudet stip^iuiio^

XIV.

Alia piis menlibus considcranda slalera, qua sinin

gulorura facta trutinanlur,

qua plerumque ad judicium


ad mortis praejusi

peccata propendunt
rant. Vae

aut bene gesta peccatis prnepondeflagilia, et


!

mihi

si

praecedant

dicium

lelhali

vergant ponderc

Tolerabilius
:

sujise-

quanlur omnia tainen manifesla Domino

et ante

judi-

cium^

necbona possunt

lalerc, ncc ea qu.e

plena sunt

offensionis, abscondi.

XV. Quam beatus


luerit avariliam dabit. Avaritia
!

qui radicem vitlorum resecare po-

non reformienimplerumque sensus hebetat humanos',


Is

profecto stateram hanc

et pervertit opiniones

ut quaestum pictatem putent

et

pecuniamquasimercedemprudenliae. j\Iercesautcm magna


pietatis esl
satis.
,

et quaestus sobrielalls, in et

habere quod usui


nascendi sint

est

Quid enim

hoc mundo prosunt diviliarum supernulla

flua

cum

in

iis

adjumenta

nec

impedimenta moricndi?

Nam

et sine inleg(miento in
,

hoc

mundo
"^
*^)?^

nascimur, et sine viatico discedimus

sine h<'ere-

ditate sepelimur.

XVI. Pendet

singulis

noslrorum etatcra meritorum,

at~

que exiguis velboni opfris,vel degenerisflagilii momentis hucatqueilhic sTpo inclinatur si mahi vcrgant, heu me si
:

T
;,^--

bona, prae&io est venia.


ubi propendunt bona
,

Nemo cnim apeccatoimmunis:


elcvaulur peccata
,

sed

obumbrantur,

teguntur. Ergo in dic judicii aut nostra oplt ulabuj itur nobis opera, aut
ipsa nos in
,

loj^

profundum

tanquam molari
,

depressos lapide
lento

mergent. Gravis est enim


,

ut pote

ta-

plambeo

suffulta

iniquitas''; intolerabihs avaritia


v, 24.

Malth. XVI,

a6.

Tim.

Id. vi, 10.

Zach. v, 7.

EPISTOLARUM CLASSIS
alqiie

I.

187
Et ideo hortare
,

omnis siiperbia,

telra frauJulentia.

^.v^^'

plebem Domini sperare


vitiis siniplicitatis, in

maj^is

inDomino

abnndarc

in di-

quibiis

ambuletsine laqueo, sine imlocu-

pcdimento*.

XVII. Bona etiam puri sermonis sinceritas,


ples

et

apud
alii

Deum

etiamsi inler laqueos ambulet;

tamen

quia

nescit insidias aut vincula innectere,


,

non

alligatur.

XVIII. Illud qiioque pra?cipuum


verint humiliari, sciant

si

persuadeas ut no,

verum
ibris

humilitatis colorem

nalu-

ram

novcrint. Muili habent humilitatis spcciem, virtutem


;

non habent

mulli

eam

pr?etendunt, et intus impjug-

j'^'

""j

nantrad fucum prafernnt, ad verilatem abjurant, ad t^ gratiam negant :Est cnim qui ne^iiiliif humiliat se, et (f-^'^ interiora ejus plena sunt cloli^. Et est qui se nimium
submittit ab huniilitate multa.
nisi sine

^V

Non

est
,

crgo humililas
quae habet

fuco

sine fraude. Ipsa estvera

piam

mcntis sinceritalcm. Magna virtus ejus. Denique per ino-

bcdieniiam unius hominis mors introivit, et

j)or

obedien-

tiam unius Domini Jesu Chrlsti facta est universorum redemplio".

XIX.

Scivit humiliari sanclus

Joseph
vel
,

qui

cum

esset a

fratribus in servituten)

venditus\

ncgolialoribus

coeraptus, humilialus in compedibus^

ut Scriplura dicit

virlutem humilitalis didicit, infirmilatem repudiavit. Ita-

que emplus
praeposito'',

in

/Egypli partibus a servo regio,


,

coquorum
quasi ger-

non nrosapiiu nobilis conscientia


,

men Abrahamitarum
fastidivit

dedignatus obsequia
:

vernacula,
'

degenerem conditionem
quo
slatu quis

sed magis gnavuin se

^.v.

\;

et fidelem hcrili
nihil int ercss e in

imperio prt\>buit, alio intendens consilio

probabilem se praestaret

-^

,v/^*^

sed ilium esse finem bonorum, ut in


'

quocumque

slaiu

^Ml

Cor.
5

viii, 2.

Ercli. \\\, 23.


<^

Rom.
seqq.

, ig.

<

Gen. xxxvn,

28.

Psal. civ, 18.

Gen, sxxix,

1, et

10

S.

AMSROSil
,

probarentur; illiidque prnecipuiim

si

mogis mores com-

mendarcnt

slatiim,

quam

slaliis

morcs. Etenim qno stalus

infcrior,eo virlus emincntior. Talom ilaquc se exhibebat, lam sedulum, ut ei Dominus suus tolam domum suam crederet ipsi omnia comniitterct.
,

XX. Lnde
lis

et

uxor ejus oculos

injcclt in
si

cum

capta

form.T vcnust.-ite'; nihil cnim ad nos,

peluJAnUbil^ ocu-

aut actas cxpetitur, aut pulchriludo. Ars desit, nullum

est

crimcn decorls
,

illecebra fucessat, inofTensa est spe-

cios

et formae gralia. Ilaque pcrcito

a!que animi furens


,

^^
''^

iuterpellal

jnvenem,

et cogente llbldine

victa

passionum
,

stimulis crimcn fatetur.

Verum

ille

abjurat flagilium
,

di-

cens ncc moribus IIcbr.Torum convcnirc

nec logibus, ul
pudoris;

alieuum violcnt thorum


^^^

quihus cura

cst tuendi

ut iiilcgri nupliarum inlogris socientur ^irginibus, nec


ulli

convcniant

foLMuiiinD

^^

qunc logitimi usus ihori ncscial

rcliglonemqiie sibi csse, nc ebrius lurpls inteinperanlirc


ingralus heriiis indulgenll.-c
,

cui obscquirim deberct

ci

gravcm

inlVrret conluujeliam.

XXI. Numquid erubesccbat

illum vilem

Dominum
vel

ta-

men

diccre

ct se

servum

fatcri ?

Quineliam cum ambiret


,

muller, obsecraret etiam mclu prouillonls

amoris sui
,

lacrymas fnndcret ad cxlorquendi nccessllalcm


sericordla flcxus ad
et preclbus reslltit,
flagitii

nec mi-

conscnjum
ccssit
,

ncc coaclus metu,

noc minis

prnepooens prasmiis

periculosam honestalem,
caslo pndori.

quam turpem remunerallonem

Iterum

quoque mullcr majoribus adorsa

tenlamentis^,
vice

cum
,

inflexibilem adverleret, etiam sccunda

immobllem

passione eficra et impudentia vires mi,

nistrante,

juvenem oggreditur
complexura
7, et seqq.

veste apprehensa ad cu:

bile trahens,
'

off*erens
Ibid.
1, cl

et p^enc ceperat,

nisi

Gen. XXXIX,

seqq.

liPISTOLAllUM CLASSIS

I.

89

exulsset Joseph vestem, qua tenebatur; ne exueret amic-

tum humilitatis, indumentum pudoris. XXII. Scivit igltur humlliari, qui humiliatus est usque adcarcerem; et cum sustineret cahimniam maluit crimen falsum subire, quam vcrum referre. Scivit, inquam
, ,

humiliari, quiahumiliabatur pro vlrtute.


Ijjyp ejus, qui se erat

Humihabalur

In
'

humlliaturus usque ad mortem,'^'


:

raorlem aulem crucis

qui vcnturus erat, ut vilam hanc


;

de somno rcsuscilaret et somnium esse hunc vivcndi usum doccret in qiio divers.ne commulationum viccs tanquam ebrloe, et nihil solidum nihil firmum tanquam dormientis somnium vldentes non vldemus, et audienles non audimus, ct manducantes noii satiamur, gratulantcs
,

'"

hJ-i^'^'''^^

non gralulamur, currenles non pervenimus. Va^nae spes hominum in hoc sneculo qui ea quce non sunt tanqnam
, ,

quae slnt, sequenda arbltrenttir. Itaque inancs et vacu.-e

rerum

species

tanquam

in

somnio venerunt,

ai)Ierunt

astlterunt, evanuerunt. Clrcumfus.e et dlspersje sunt, leneri videntur, et

non tenentur. Denique ubi quis audivit


,

dicenlem

Surge

qui dormis',

ct

de
:

sacculi

istlus

somno
fugit

exurrexlt, falsa hocc intellexlt

omnia

evigilavit, et

venuslas,

somnium,fugit potestas, ablltcura patrimunli, formae honorum studium. Hc-ec enlm somnia sunt, qui:

bus non movenlur, qui vlgilant corde


exagllantur.

sed dormlentes

XXIII. yadaturlumc sermonem

meum sanclusJoseph, f^'"'^,^^^


/

non esse perpetua nec diulurna


servulus est
et

qune sunt hujus saeculi

qui ab Inltlo nobills genere, censu dives, subito ignobills


,

(quod ipsam

servitii vilitatem

acerbat)

degeneris Domini aere


vile

emptum manciplum. Minus enim


:

putatur servire llbero

geminatur autem servitus,

ubi servilur vernaculls. Servus igitur ex genere praeclaro,


'

Ephes.

Y, 14.

190

S.

AMBROSII
,

pauper ex patre
supplicium
ju^
'
:

dlvite,

de amore ad odium

de gratia ad

rursus de carcere ad aulam, de reatu ad

judicium traductus; neque adversis fractus est, ncque


elevatus secundls.

XXIV. Astipulatur etiam momentarias esse vices rum cliam sancti David frequcnlcr variatus slatus
,

re-

qui

dcspectus palri, pretiosus Deo


vilis, accitus

triumpho nobilis, invidia

ad minlsterium reglum, electus-ad affinitaet ora nuitatus, exul regni, fugitans


,

lem, postremo faciem


-pHTrTcTdTT,
aliena

nupc sua offendicula deplorabat

et

rursus

y
:^x

rcmovebat, concilialo haeredc nobillor, quam dejOpulchre dixit Bonum lordto'. Expertus igitur omnia
,
:

mlhi quod humlliotus sum'.

,.-

XXV. Quanquam hoc cum esset in Dei forma\


dit

et

ad

eum

possit referri

qui

facills

inclinare coclos; descen-

tamen
sibi

et

formam

servl accipiens noslras porlavlt In,

firmilales

qui praevldcns sanclos suos

non quasi rapise

nam

proprium honorem assumere; sed subjlcere


,

aequallbus
est

et alios sibi anleferre, dixit :

quod humiliatus sum.


mihi
sinl

Bonum mihi
omnia
,

est

Bonum mihi quod mc sub,

jeci; ut subjecta

Deus omnla et in omnibus^ Hanc infunde humllitalem slngulorum animis et te ipsum formam praebe omnibus, diccns Imitatores sicut ct ego Chrlsli ^ niei estote XXVI. Discant bonorum operum dlvitlas quaerere et morum esse locupleles. Pulchritudo divitiarum non in sacculis divitum, sed in alimentis pauperum esl. In illis
et sit
:

<>

/fW^

imirmis et egenis melius opcs lucent. Discant itaque pecunlosi


illos et

non sua

scd ea quac sunt Chrlsli

quoerere

ut

Christus requirat, ut ilhs sua larglatur. Impendit


et seqq.

Gen. xLi, 39,


XII,

Reg. xvi,

1, el

seqq. xvin,
Pbilip.
11,

a, el seq(|

et

Reg.

i,el seqq.

Psal. cwiii, 71.

<

6.

Cor.

XV. 27, 28.

" Id. II, 1.

EPISTOLARUM CLASSIS
pro
illis

I.

I9I

sangulnem snum

eflundit

illis

Spiritum

suum

regnum suum. Quid amplius dabil, qui se ipsum obtulit? Aut quid est quod non sit dalurus Paler, qui pro nobis unicum Filium tradidit morti' ? Admone igitur illos servire Domino in sobrietale et gratia, tota raentis
olTert
illis

sedulitate erigcre oculos ad coelestia, nibil ponere in hi-

cro, nisi

quod

vitae

ajlernse sit

nam

iste
est.

omnis hujus

quoestus sacculi

animarum dispendium

Denique ora-

nium detrimentum passus est, qui volebat Christum hiquod etsi mirtibihter dixerit, minus tamen exprcscrari^ sit. quam acceperat. Ilic enim de alienis locutus est, Christus aulem dixit Qui vult post me venire abnegct
: :

se ipsum sibi'

hicrum
cro
:

Christi.

suum detrimentum sit, quo fiut Gaduca haec omnia, cum damno, sine hi>>

ut ipse

ilhid

snhim

est

hicrum

ubi fructus perpetuus, ubi

-.>

.elern.-e

nuvrces quielis.

XXVII Commendo tlbi, fili, Ecclesiam, quse est ad Forum Cornclii (67), quo eam de proximo intervisas
IVequenllus
,

donec

ei

ordinetur episcopus.

Occupatus

diebus ingrticntibus quadragesIm;B, tam longe non possura


excurrere.

XXVIII. Ilabes

illic

Illyrios
:

rum

cavc eorum zizania

dc mala doclrlna Arrianonon appropinquent fidelibus


,
:

'f^i^y^^
^

non serpant adulterina semina

advertant qui propter


,

suam perfidlam
lls

acciderit sibl (68)


Dlfficile

quiescant

ul veram
infidelila;

fidem sequantur.

quidem imbuti animi

venenis abolere possunt impietatis suae glutinum


in iis virus

si

i,<.iv>,Uuy

tamen
tire,

infaustum inoleverit, nec

facile

iis

cre-

dendum

pnles. Ncrvi

enim sunt,

et

quidam
in

artus sapien-

non temere credere, maxime


quis est
III,

causa fidei, quae

raro perfecta est in hominibus,

XXIX. Tamen
'

si

qui licet suspectae


5

sit infir-

Rom.

VIII,

02.

Philip.

8.

Luc.

ix, ao.

192
mitatis
,

S.

A)IDUOSII
,

et nutantls affectus
velit;

purgare habitam de se opipulet


,

nionem
animus.

permitte ut satisfecisse se

indulge

aliqnantulum; cujus enim excluditur satisraclio, avertitur

Nam
,

etiam medendi perili


ut ipsi appellant,

cum

vident notas aegri-

tudines (69)
adiiibent;

mcdicinam quidem non sed tamen medicinae lempus expectant nec


: ,

deserunt invalidum

sed lenioribus verbis

aut

quibus

possunt, palpant dclinimentis; ne aut intcrmissa aegritudo


desperatione

animi gravescat,

aut

crudior medicinam
si

respuat

eo quod ad maturilatem pervenirc nequeat,


insolens
et

indigeste

rcrum hujusmodi medicus adhibeat

manus. Siquidem
cilo deperit.

pomum cum immalurum

exagitalur,

XXX.
illis

Et qula de agro exemplum sumpsimus praecipe


, ,

inviolata confinii servare jura

paternos custodire

ler-

minos, quos Lex tuetur*. Supra fralernam charilalem fre~


quenter est vicini gralia
;

illc

cnim
,

sjepe longe, hic in

proximo
Delectet
in

est,

vitae

omnis

teslis

conversationis arbilcr.

eum

pcr finilima spatia laxari liberum pecus, et

herba

viridi projectimi

secura captare

otia.

XXXI.

Servos quoque Dominus jure

servitii

subditos

habeat pro moderamino coercilionis, quasi aoimae consortes. Paterfamilias

enim

dicitur

ut quasi

filios

rcgat;

quoniam

et ipse

Dei servus est, et patrem appellal Domiet

num

cceli,

moderatorem potestatum omnium. Vale


te diligimus.

nos dilige, ut facis; quia nos


Deut. xu, 14.

i:pistolarum classis

i.

9-

EPISTOLA
Felicis

III

munusculum
,

prcedical

sed

eum quod

se

a lon^o

tempore non inviserit, arguens ; ut non tam diu procrastinetur


petit.

Ambrosius
I.

Felici.

MisisTi mihi tubera, et

ut stupori forent ea

abscondere

quidem mirae magnitudinis tam grandia. Nolui in sinu ut aiunt, sed aliis quoque demonstrare malui. Ilaque
,
,

parlem direxi amicis


II.

partem mihi reservavi.


ila

Suave munus, non tamen

praepollens, ut

comtan-

primeret qnerelam
din amantes tui

meam

jure excitalam,
revisas.

quod nos

Et cave posthac ne majora invenias doloris tubera. Nam hujus nominis diversa ratio
;

nequaquam

ut

enim grata

in

munere,

ita in
,

corpore atte

que

in

affectu molesta sunt.


;

De ie impetra quominus

abesse doleam
est tui. Efficc
III.

nam
si

causa commotionis meae, desiderium

minus gratus sis. causam probavi. Intorquenda est amentata illa (70) non manipularis sententia. Metuisti certe sed vide quam movear, ut delectel jocari. Postea tamen ne excusaveris etenim quamvis tua haec vectigalis mihi sit excusatio male tamen de te judicas, nec de me melius, si aut tuam absentia muneribus compeusandam aut me muneribus redimendum putes. Vale,et nos aman,

polest, ut
,

Rem

exposui

tes tui dilige.


I

Scriptaciria ann. 38j.

LXI.

l3

194

S.

AMBROSII

EPISTOLA

IV'

Sermone Felicis recreatum se esse ; maxime vero quod venlurum ad basilicas eonsecrationem eum speraret, postquam celebrassent initi abs se episcopatus diem, Suas adhoc prcces ei promittit, mutuasqucab eodem
reposclt
,

dum

ingrcdietur sancta sanctorum,


,

Tum
ei

quce iiUc contincantur

mjstice decursis
,

Fe/icis ad-

minislralionem prcedicat

poUiceturque adjutores

non

defuturos.

Ambrosius Felici salutem.


Etsi habitu corporis minus valebam
,

I.

lamen ubi

ser*

monem

unanimi mihi pectoris tui legi non mediocrem sumpsl" ad convalescendum gratiam,quasi quodam tui alloquii puleio refotus(7i); simulquia celebrem utrique nos-

summi

Irum annuntiasti diem aftore, quo suscepisti gubernacula sacerdolii de quo ante momentuin cum fratre nosIro Bassiano loquebar. Ortus enim sermo de Basilicae, quam condidit Apostolorum nomine, dedicatione, dedit huic sermoni viam; siquidem significabat quod sedulo tuae
,

qmereret sanctitatis pracsentiam.


II.

Tum
si

ego nostris fabulis intcxui diem natalis tui,

qui forel in exordio ipsoKalendarum

Novembrium eum:

que,

non
die
,

fallerer,
;

appropinquasse, et crastina cele-

brandum
ergo dc

te

unde posthac non excusaturum. Promisi quoniam et tibi id dc me licet promisi illi,
:

exegi mihi; praesumptum enim habeo quod affulurus

sis,

Scripla ann. 58o.

EPISTOLARUM CLASSIS
quia debes adesse.
lenebit,
ris, ut

I.

igS

Non ergo te magls meum promissum quam tuum inslilulum, qui id in animum induefacias.
tui

quod oportet

Advertis itaque quia noa tam

promissi audax,
igilur,
rls; et
III.

quam

conscius fralri spopondi. Vcni


:

ne duos saccrdotcs redarguas

te, qui

non

affue-

me,

qui tam facile promiserim.


noslris oratio-

Natalem antem tuum prosequemur


,

nibus

et tu nostri in tuis votis


:

spiritus comitabitur

dum laberuacuhim
facito nostro

Tc nostcr quoque cuui ingredieris secunquod dicitur Sancta sanctorum*;


obliviscaris.

non

tu

more, ut nos quoqne tecum inducas. Cum spiritu adoles aureum illud thyiuiamaterium nos ne intermiseris; ipsum est enim quod in secundo tabernaculo
,

est

de quo plena sapieutio) oralio tua sicut inccnsum


Ibi arca

di-

rigitur ad ccelestia.

IV.

Testamenti undique
,

auro tecla (72), id

est, doctrina Christi

doctrina sapienlias Dei. Ibi


;

dohum

aureum

hal)ens

manna

receplacukun scIHcet

spirltah's

alimoni, et dlvlnne prompluarium cogaltionis. Ibi virga

Aaron insigne sacerdotahs gratlae. Aruerat anle, sed in Christo refloruit. Ibi Cherubim super tabuhis Testamenti,
lectionls cognitio sacra?. Ibi propitlatorlurn
in
,

supra quod

tlbi
))

Dei^,quod Loquar tecum de super propitiatorium de medio du)rum Cherubim^; sic enim loqultur nobiscum, vel quia non munut nos e]us sermonem intelhgamus dana, sed inteiiigiblHa loquitur, sicut ait Aperiam in ibi omnia, ))parabolIs os meum\ Lbi enim Christus
excelsisDeus
dicit
:

Verbum

est,

imago

invisibllis

ibi

doctrina ejus

ibl

pt^ccatorum remissio,

ibi

gratla, ibi

separalio
V.
'

mortuorum ac viventium. Et Aaron quidem semel stelit


et seqq.

in
i5.

medio eorum, ob-

Exod. XXVI, 55,


2.

Coloss.

i,

'

Exod. xxv,

21.

4Psal. LXXTII,

i3.

296
jiciens se, ne

S.

AMBROSII

mors transiret ad vivenlium agmina, a funeribus morluorum*. Hic autem quasi Verbum semper stat in singulis, quem nos non videmus, intra nos separans ralionabiles virtutes a cadaveribus passionum lelha-

lium,

et pestilenlium cogitalionum.

Hic

slat

quasi qui in

hunc mundum

venerit^, ut

aculeum mortis hebetaret,degraliae

voralorium ejus obstrueret,vivenlibus aeleruitatem


daret, defunclis resurrectionem concederet.
VI. Huic lu mililas

bonam

mililiam', hujus deposilum

custodis, hujus

pecuniam

fccneras,

secundum quodscrip;

lum
te

est
,

Fcenerabis gentibus \

graliae

quod veniens

Bonum fcenus spirilalis Dominus cum usuris exiget et cum


,

bene dispensasse invenerit


:

dabit

libi

plura pro pau-

cioribus
in te

eritque mihi fructus dulcissimus,

quod

meum

judicium comprobabilur. Ordinalio non reprchen,

dotur

quam
et

accepisti per impositionem

manuum mcainvenias, et

rum,
ergo

benedictionem in nomine Domini Jesu^ Fac


opus, ut
in
illo

bonum

die

mercedem

ego

in te, et lu in

me

requiescamus.

VH. Multa messis


cile

Christi, sed pauci operarii; et diiri-

reperiuntur, qui adjuvent.

Verum hoc
operarios

vetus
in

sed

potens est Dominus, qui millat

messem
verbum

suam^

Cerle in

ilio

ordine

Comensium jam
,

pleriqne cce-

perunl credere magislerio tuo

et doctrina tua

Dei receperunt
dabit
;

scd qui dedit crcdentes, et adjutores

quo

et

tibi

excusandi auferatur necessitas, quod


:

serius nos inviseris

et
,

mihi crebrior
et

tuae praesentiis re-

fundatur gratia. Vale

nos dilige
11,

ut facis.
'
1

Num.
6.

XVI,
2

XV,

47 48. Tim. I, 6.

Hebr.

i4, i5.

Tim.

i,

iS.

Deut.

Matlii. ix, 37.

EPISTOLABLM CLASSIS

I.

97

EPISTOLA V.
Senlentiam abs
se in

causa Indicice latain defendcns,


,

quod legitima in eo forma non servata sit. Maximum tragcedice auctorem apud se non comparuisse : Sjagrium inspectiouem virgini contumeliosissimam decrevisse : cum alia ^ unde juSjagrii judiciuni arguil
dicarl virgo debeat , suppelanl
:

inspectionem incer'

tam atque inutilem ; aliud enim obstetricum ofjicium csse: non ergo hac ratione causam dceidc?idam ; prceserlim cum peperisse dicerctur Indicia. In quibus
inspectio sil toleranda
!

Sijagrium

vanam

afferre cxcsse.

cusationem

Maximum

vere accusalorem

Pos,

tremo accusatione ac

testibus rursus vituperatis

re-

fertur Marccttince atiarumque pro Indicia

testimo-

nium,

posl

quod judicium Ambrosianum


Ambrosius Syagrio.

sul)jicilur.

I.

Prospiciendim esse ne de nostro obloquantnr judi-

cio charfssimi nostri

Veronenses propriis
,

texuisti litteris.

Non
rati

arbitror fore

certe
,

de quo obloqui soleant

nou solent. Aut si obloquantur, haud dubie liquet cum exaspe:

hucveniant,

pacifici

ad

te

revertantur

{'"b]; prseser-

tim

cum hoc judicium nostrum cum

fratrlbus et consa:

cerdotibus nostris pariicipatum


sine alicujus fratris consilio

procssserit

tu

autem

hoc judiclum

tibi solus vindi-

candum

pularis; in

quo tamen ante judicium praejudicium

feceris, ut

puellam Zenonis sanclae memorioe judicio pro-

Scripta circa ann. 080.

198

S.

AMBROSII
tot

batam, ejusque sanctificalam benedlctione post


sine auctore criminalionis
,

annos

sino accusalore, sine profes-

sore delalionis
trare
:

in

periculum reatus deducendam arbiesset a

cui
a

iovidia

vanis, ab haerclicis
,

ut Tpsi

volunt,

turpibus personis conflata per scelus

per avari-

tiam, per intemperantiam, quccrcnlibus proprii libcrtatem


flagitii; ;ib iis
,

postremo qui domo cjus

ejccti atqueelimi-

nati forent,quo discolora opera subtexerent,

quam prima
tuo

fronte succ professionis praelenderant.


II.

Hujusmodi accusatores, bujusmodi


,

teslcs in

constituebas judicio

qui ncque accusare audebant, ne-

que delalionis se nexu obligare; alque ita inspeclioni adjudicandam consliluebas vlrgincm, quam nulius argueret,
talis

nuUus

deferret.

Ubi b;cc cognilionls soleumilas? Lbi


? si

'

judicandi formula
;

SI Icgos publicas

interrogamus,
,

accusalorem exigunl

Ecclcsiac

Duobus

inquit

et

tribus testibus slat

omne verbum'
laesi

sed

illis

teslibus qui
;

ante heslernura et nudiustertius non fuerint inimicl


irati

ne

nocere cupiant, ne
Inoffensus igitur

ulcisci sese vclint.

III.

affectus

testium

quaerilur;

ita

tamen ut accusator prius in medium procedat. Ipsi illi presbyteri Judasorum manus suas prius supra paput Imposucrunt Susannae^,
et

accusationem professi sunt, et


,

pariter addlderunt tesllmonli auclorltatem

quam impru:

denler populus sub errore positus acceperat


judicio per
,

sed divino

Deus;
nis

ut

Prophetam relcxit et redarguit omnipotcns liqueret omnlbuseos velle invldiam praeseminare


,

adversum innocentis periculum qul deficerent accusatio


argumento
,

et

flrmamento probalionis

conjlcientes

videlicet

quod

si

pra?occupatis vulgl auribus invidla

men-

lem
ret.
'

incesseret, pra^judicium examinandse verilatis infer-

Etenim cum audita praeveniunt, aurem obslruunl


Malth. XVIII,

16.

Dan. xui, 34, elseqq.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

99

animnm occupant; ne
IV.

probatio desideretnr

ut

rumor

pro convicto teneatnr crimine.

Nos

igitur

accnsatorem exegimus

et

auctorem

tolius scenoe

rum

ille

Maximum perurgendum accusationem quam sludio


, ,
:

arbilrali

sumus. Ve-

informavcrat, verbo

detulerat

deseruit professione; et tarnen aflectu urgebat

arte exequebatur

sed fugiebat nomine, quod


J^ed

difliflerct

probationi.Deniqnc sparsis rnmoribus,


composilis et dejilinalis
lationis
:

eliam epislolis

quaesivit acerbare

invidiam de-

sed

nequaquam
si

opprinii potnit inlegrilas et cii-

cumveniri.

Nam

habuisset probaliones,
flagilavisset.
.

nunquam

in-

spectionem tua sentenlia


V.

Quid igilur sibi vclit et quo spectet quod obsleadhibondam credideris, non possum advcrlere. Ita-nc ergo liberum erit accusare omnibns, et cum protricem
balione dcslilerint,
petant inspectionem
,

patebil
et

ut

genitalium

secretorum

addicentnr sempcrsacrae virginrs


,

ad hujusmodi Uidibria, qua3 et visu et auditu


cl

horrori

pndori sunt? Denique non minima ctiam

in tuis hlleris

tentata^ expressionis

vcrecundia

est.

Qnacergo sinc damno


pos-

pudoris

in alienis

auribus resonarc non queunt, ea

sunt in virgine sinc ejus tentari vrrecundia?


VI. Invenisti tibi vile

mancipium procacem vcrnulam


,

cur non abutaris pudibundo minislerio, ct exponas ejus

modesliam; cum

praesertiiu

nihil sanctius in virginc sit,

quam verecnndia? Non enim sacra virgo tummodo inlegra sit qu-TDrilur, et non
ejus inofl^onsns
fulcris ad sui
,

ut corpore tan-

ut

in

omnibus

maneat pndor. A irgo Domini suis est nixa probalionem nec alienis dotibus cgel ut
;
:

se

virginem probct

et

nec abditorum

occullorumque
inle-

inspectio, sed obvia


gritari.

omnibus modestia aslipulatur


,

Non
:

rum probat

quam non suorum gravitas monon probatur Domino quee unius obstelricis
placet

Deo

indiget testinionio,

quod plerumqae

quaeritnr prelio.

Ea

ergo
falli

libi

locuplcs vidctnr ad fidem, quas et rcdinn et


;
,

ciat, et

ut excusct rcam et crimcn tegat, aut ncsnon possit llagilium depreliendere? JXVII. Nequc vero illud jiistum arbitror, quod tuis
potest
lilleris
,

comprehendisti
las periclitclur
,

quia nisi inspticla fuerit, integri-

inspcctae

Ergo omnes quaj non sunt, pcriculum subierunt pudoris? Ergoct


et incerto sui fluctuef.

qua? nujUuraesunt, priiis inspiciantur, utnubant probalioresPErgoet qnae velandae sunt, prius subjiciendaisunt hu-

jusmodi atlrectalioni
ttir
:

et rectius

sccundum tuam sententiam


consccrala.
ipsi

non enim visilanlur, sed attreclaninspicitur, non


archialri (74) dicunt
,

probata,
VIII.

quam

Quid, quod eliam

non
ipsis

salis liquido

comprehendi inspeclionis fidem

et

medicinae vcluslis doctoribus id sentcnlicc fiiissePNos quo-

que usu hoc cognovimus,


varictatem
sit
,

sa^pe inler obslctriccs

obortam

ct

quaestionem excitalam; ut plus dubitatum

de ea, qnae inspiciendam se pra^buerit,


inspecta.
:

quam de ea
id

non fuerit rimus exemplo


quag

Siquidem

et

proximo

compe-

nam quasdam

conditionis scrvilis Altini

inspecta et refutata, postca Mediolani non

meo quidem
vcl

jussu, sed Nicenti ex Iribuno et notario domini


Ironi
sui voluntale

pa-

visitala cst a peritissima et locuplcli

foemina hujusmodi arlis; et

cum

simul

ista

suppelerent,
,

ut neque pauperlas obstctricis suspeclam faceret fidem

neque indocihtas imperiliam, tamen adhuc manet


IX. Quid profuit igitur
neat
?

quafstio.

eam

inspici,
,

iNam ut quisque voluerit

aut imperitara

cumdamnatio mamedicam,

lionis

redemplam asseret; ita sine effectu ullo injuria inspecest. Quid deinde liet ? Quotiescumque emerserit qui non credat, toties virgo attrcctabitur? Namsi unquani
aut
,

se visilandam aunuerit

secunduni asserlionem tuam de

EPISTOLIRUM CLASSIS
crimine confilebiUir. Et

1.

20I
,

facilius est ut refulct

quod nim-

quam
Irices,

fecerit,

quam qnod

fcccrit.Variabimtur igitur ohsle-

nesuspcctaealiqua repetatur gfaliae.Erit itaque inter


,

plures

quanquam paucarum etiam


sit
:

in

maguis urbibushic
,

nsus medendi

erit,

inquam, vel malevola, vel imperita

quam
tegro

pudoris claustra prsetereant, et per imperitiam in-

nolam

afligat pudori.

Vides in quod periculum in-

ducas virginalem professionem,

dum

obsletricem adhi-

bendam pulasjut jam non solum


dio
;

verecundioe suaedispen-

sed etiam obitetricis incerlo periclitetur.

X. Nunc consideremus quod obstelricis officium sit. Legimus etiam in Velcri Teslamento obstelrices sed non
,

inspectrices: denique ad parturienles ingrediebanlur,non

ad virgines; ut partus susciperent, non ut pudorcm exaralnarent.

Lnde
in

ct obsletrices dict?c

eo quod obsistant
uleri genitalibus
et tertio
:

dolori

vel certe

pignori

ne

laxalis

claustris,

terram dclhiat. Secundo

loco

in

Scripturis

in\enimus

obstetrices adhibitas

sed ubique

partui,

nusquam

inspeclioni.

Primo ubi

Pxachel parturit',

deindeubiThamarparit*,
rao

tertio ubi

necandos maresPha-

derunt

mandal Hebraeorum obstetricibus '; quando responillae non eomore Hebraeas foeminas parere quo
,
,
:

pariunt xEgyplire

sed Hebraeas prius parere

quam

in-

troeant obsletrices ad eas. Qui locus ut superiori

utilis

ad Hebrseorum salutem
Iricum fidem
,

ila

reliquo confragosus adobstefal-

quae didicerunt mentiri pro salute, et

lere pro excusatione.

XI. Quid igitur suspecta et dubia captamus


jora sint alia examinand.Te veritatis

cum ma-

documenla
sit,

et testimo-

nia, in quibus expressiora insignia vel temerati pudoris


sint
?

Quid enim

est

quod magis publicum


?

quam

of-

fensa pudoris, et defloratio virginitatis

Nihil profecto
i,

quod

Gen. xjxv,

i;,

U.

xsxt.ui, jj.

Exod.

i5, et seqq.

a02

S.

AMBROSII
caslilatis

magis se prodat, quam


alvus, et

dispendlnm. Tumesclt
;

incedentem
alia
,

fcetus sui

onera gravant

ut prwter-

mitlamus

quibns se vel tacila prodit conscienlia.

XII. At forte slerilitalis oLtcnlu abscondi in aliqnibus


possit flagitinm. Hic vero

cum

editus parlus et cxposilus,

vel necalus
litur
)

dum

iuvidi.e

magis, quaui probalioni consu,

dissipatus

sil

per aures universorum


,

slrangulala

cst libertas

calumniarum

si

peperit.

Nemj

e Ver.onae fuit,
;

visebalur frequenter a virginibus ct mulieribus


enira
citiae

in

honore
ergo

semper erat.VIsebaluretasacerdolibuspropter pudireverentiam, ctgravilalis speculum.

Quomodo

potuit occulere crImen,quod se vel specic sui proderel? quo-

modo

texit

uterum

quomodo non

refngit

aspeclum mu-

lierum,oculossalutantium? quouiodo parluriens voccmrepressit?Sed hoc non palitur dolor :deniqueScriplura hos

maximos

dicit dolores, qui

sunt partnrientls'. Sic enim


venit, ct improvisus adesl, ut

in^ult: Dies

Domini subilo

dolor parlus^; qul' intercludit omniaelTugia delitesccndi.


XIII. Hrec est verior

documentorum
slerllis

fides

quain cruse

bescunt

et

mnlieres.

Dcnique Elisaheth occultabat

menslbus qulnqne^; eo quod


terll

coiiceperat in senec-

tute. His signis et ipsa Mariae virginilas


,

apud ignaros mys,

probri suspectabatur.
,

Unde

el

Joseph

cui

despon-

sata erat Virgo

suspectum habebat vilium*;

dum adhuc

nesciret Dominicae incarnationls

sacramentum.

XIV. Quid rv\:o, negamns Insplcicndas virgines? Inlerim quod nusquam legerira nou astruo, nec verum arbitror. Sed quia pleraque ad speciem facimus, nou ad veritatera; et errorls gratia compiura frequenter pr.xten,

dlmus (sunt enim qul nesciant recle facere,


pcenas
)

nisl

metu

rellnquamus hoc

iUis

(|uas

non verecundia revometus


24.
:

catalapsu, sed solus


'

injurlae deterret

apud quas
Malli).
1,

Gen.

III,

16.

Isai. xiii, 8, 9.

Luc,

;,

<

18.

EPISTOLARUM
nnlla curapudoris
est.
,

CL.\SS1S

I.

2o'3

et caslitalis gralia,

sed pcen.x tlmor

Fiolinqnamus

vernaculis,

quibns formido est dea

prelicndi magis, (junm peccasse. Absil


ul obstetricem noverit
loris ducitiu'
illis, si
,
:

virgine sacra

partus putatur
.

non examen pudoris.

remedium doRelinquamus eliam


,

et

quoe gravibus appetitae calumniis

oppressae
,

testi-

moniis, strangulalac argumentis, ad id confugiant


offcrant inspectioni,
si

ut se
;

quo

vel corporis probetur


,

cuslodia

tamen de])rchendi potest


,

in

quibus nulat pudoris grase h.ibet causa,

tia

et disciplina inlegrilalis.

Male tamen

ubi potior est

carnis
,

morum
exprimi.

signaculo

quam mentis pra?rogativa. Malo quam corporis claustro virginitalem


,

libi a
si

Jam ilhul prfeclarum, quod scripsisti insinuatum quibusdam quod nequaquam libi communicarent eana sine visitatione suscipiendam crederes. Ergo judl.

X\

candi accepisli formulam. Quales

illi

qui voUinl prccscri-

bere sacerdotibus quid sequi debeamus? Liberavimns i(a-

que te

a cognitionis

gravissimae necessitale, ne

necesse

haberes formuLim mandatam exequi. Quid nobis fulurum


est, qui

eorum

stndiis

ncn obtemjieravimus?
ilhc plerosque esse qui timeant

XVI. Sed tamen


Dorainum.
,

scio

comcahunniam quos aiunt eo offensos favisse Maximo, quod ista virgo non circumeat domos ncc rorum matronas sahilet atque ambiat. Quid igilur fiet quomodo tanto eam exuemus
et

Nam

hic vidimns

dudum,

et illic esse

perimus

qui compositam hanc quc-erantur

crimine
vos
,

quomodo persuadebimus
?

ut cultus assumat nointra

suos exuat

Grave flagitium virginem


!

secrela

domus degere, claudi penelrahbus suis Sic cerle lectio docet Mariam domi reperlam, cum ad eam GabrielArchangelus venissel*. Susanna fugiens turbaruni inducilur'.
'

Luc.

I,

aS.

Dao. mii.

i5, el seqtj.

204

S.

AMBROSII

Deniqne cum

se lavarct, paradisiim claudi jnbebat.

Quid
ct
,

aulem

prsestantius (praesertim in virgine, cujuspra?cipuum


?

opus verecundia) quam sccrelum

quid lulius sccrelo

ad omnes aclus expcditius? Munia enim pudoris induit

non concursalionis. Sed de aliis videro, tuae nunc mihi rcspondcndum cpislolae est. XVII. Te miror frater qni lantopere defcndas Maximum non fuisseaccusatorem scd parentis dolore doluisse
,

invidiam sparsi rumoris;

cum

ilie

se

inimicum

et adver-

sarium litigalorem, proposilo jam jurgio, negare non potuerit advcrsus

sacram virginem judicia attentavisse mu:

roque interjeclo, discretas acdcs uxoris


quibus doleretquod virgo
consortium.
accusatoris

suic ac virginis
;

divisam germanitatis inler sororcs socictatem


in

aliaque

agro alRnitalis suac refugissct

Quomodo ergn non accusalor, qui affcctum jamdudum exercuit, qui sermonc suo accu,

salionem detulil, aures tuas implcvit clamore


audilionisdcduxitijS)
,

et

testes

cognitionem poposcit?

XMII. Quamlibel argumenlalus, negarc non poluisti quod ad Indiciam scripseris, quoniam Maximus seu im,

pulsu aliorum, seu doloreproprio crimen grave dctulerit.

Solahaec epislola

salis

cstadaccusationis tcslimonium; ne-

que enim
sed
esse
sibi
iis

te

ego

tuis

ad

me

dalis lilleris
,

urgendum

putavi,

lectis

quas ad virginem dederas

adverli divcrsura

quod ad me scripseras, et tamen cum epistolae tuae non convenirent, consulendum te, non arguendum pulavi. Quid igitur sibi vult ilia argumcntatio quia illud
, ,

detulerit,

quod ad me
ita

scripseras, delatam videliceteam in

turpe crimine;

ut editum ct

rat? Quasi vero islud ad Indiciam


Illa

obrulum partum dici assenon ad me scripscris.


,

ubi audivit litleris tuis

litteras luas protulit,

Maximum subduci accusationi, quibus eum criminis delatorem pro-

bavit

ad

mc

datas non legerat, nec quid haberent, sciebat.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

2o5
,

XIX. Ego autem exhorrui a prlmo calumniam quia adverlebam non crimen inlendi scd injuriam virginis
,

desiderari, cujns inspeclio et visitaliopostulabalur

non

aliquod Ilagilium deterebatur. Quis enim istud a principio

fraude compositum
nire

nequaquam
?

sibi

congruere

et

conve-

non arbltraretur

Gucurrisse mulleres vilcs ad

mo,

nasterium (76), jactasse partum virglnis, et necem pignoris de monaslerio rumorem per populos sparsum
,

eumque

afHnxisse In aures novi affinls


,

Maximi

ab

ipso

interpellatum episcopum

dimissas eas qua3 dixlsse fere;

bantur, atque in fngam coaclas, ut apud nos patuit


qui audlsse
se dlccrent,

eos

ad Ecclesiam vocatos prodisse


illos iniqullatis

Renalum etLeontium, duos

viros, quos

apposuit Jczabel*, redargult Daniel^, subornavit Judneo-

rum populus;

ut

auctorem

vitae su^e falso

appeterent

tes,

timonlo\ Qui tamencum simul composuissent flaglllum simul ingressi essenl vlam et ne quld prictercam ad, ,

juncti

illum

Maximo comitantlbtis ut dixlt Leonlius, iis qui rumorem sparserant tamen ubi in meo astllerunt judicio, cum prlmo de orlgine causie quajrerem, diversa et distantia prompsere, non locorum separati, sed men,

daciorum

divortio.

XX. Cum igitur sibi ipsi non convenirent, Mercnrium et Leam vilissimae condltionis et detestabllioris nequltiae
personasamandavissent, aufugisset Theudule
objlciendi slbi
faclnoris,

non ignara quod ante Icctum Rcnati sola


, .

cubltavlsset, ancilla prsesto essel alia

quae slupro cjus-

dem
licet

Renati se diceret coinquinalam

die ipso, qul dlclus

erat cognitioni, subtraxerunt se

eplscoporum conventui;

eliam pridie subito se profecturos idem Renalus


judicio
Dan.

clamaverit.

XXI. Unde ego


3 Reg. xu, 10.

prsescripsi
elseqq.

diem,
'

et

tamen

xiii, i5,

Matth. xxvi, 69, 60.

2o6

S.

AMBROSII
testimoniis perurgentihus
,

nuUo accusante
visitari

nuUis

insi-.

nuavi sanctae sorori quod peteres coram ipsa inspici et

memoratam

virginem. At

illa

sancte inspectionem
,

qnideui recusavit, sed testimoniuni non declinavit


nihil se in Indicia

dicens

comprehendisse
:

nlsi

quod

esset virgiin

nalis pudoris et sanclitalis

hahilasse

eam Romae

domo

noslra
ritati

nohis ahsentihus
,

nulli eara se viliorum familia-

dedisse

optare

cum

ea sihi a Doraino Jesu partem

reservari in regno Dei.

XXII. Paternam quoque fdiara nostram interrogavi, quod ah ea nunquara soleat discedcre cujus charitas vitae hujus testiraonium est. Itaque elsi quod injurata diceret, suh ohteslatione lafidei sacramento conlerendum foret men professa est ahenam crirainis quo appctehalur, nec
, ;

quidquara in ea scire se honae vacuura conversalionis.

XXIII. Nutricera quoqne liherae conditionis interrogavimus, cni et status haudquaouam dcgeneri servitio obnoxius lihertatem vcra fatendi daret
,

ct fides atque aelas

ad verilatem aslipuhirctur
tionera secreti.Ea
sihi

ct officiura mutricis ad cogni-

quoque

nihil se

indecorum

vidisse

niliil

quasi parenli coraraissura

virgine aliqua

dignum

reprehensione.

XXIV.
tium

His moli, Indiciam inoffensi virginem muneris


:

pronunliaviraus
ila involvit

Maximum
senlentia
,

autcra et rienalum et Leonut JMaxirao


,

si

errorera

emensui

daret, spes reditus reservaretur; Renatus autem et Leontius

excommunicali manerent,

nisi

forle

probala
,

pnenitentia, et hujus facti diulurna deploratione


se prffiherent niisericordia.

dignos

Vale, fraler, el nos dilige

KPISTOLARUM

CLA.SSIS

I.

2O7

EPISTOLA VI

'.

Ctim Syap'io quod Indiciam contumcliosw inspectioni sentenlia sCiaaddixiset, Ambrosius amice expostulat
eique atrocissimani ultionem,

quam

Israelitce ob vio,

latam

in

Levitw uxore castitatcm repctiverunt


,

antc

oculos ponens

totam

rei

sericm eleganter describit.

Anibrosius Syagrio.

I.

Qo.E
;

sint in noslro judicio

decursa

comperta

reli-

nes

el ideo

nunc quasi anima) portionem convenio meae,


le

hahens apud

pro caslitatis contumelia familiarem et

dolenlem

fjuerelara. Ita-ne oportuit

inoratam atque inauab honesto pudoro

ditam virginilalis causam adjudicari, ut non possit absolvi?

Hocest,

nisi

sua injuria

nisi

Iraducalnr ad indecoram sui corporis oblationem, grande


videlicel relatura sui

teslimonium

ut exponalur ludibrio,

et procacitalis notelur.

Hanc

igltur praerogativam detulisti


,

inlcgritati,

hujusmodi honorificcnliam

qua

se lacessiri

aut invitari gaudcanl, quae hoc


lant; ut amittant
se jure

munus recipiendum puHbertatem commnnis assertionis, nec


,

lucantur vel sanclae legis, vel publico


:

ut non

accusalorcm exigat, non arcersitorem urgeat


dentiam solam induat
II.
,

sed itnpu-

ac sese projiciat ad injuriam?

Nou
,

ila

majores nostri despicabilem habebant cas,

limoniam

cui lantum deierebant revereniiae


pudiciticC

ut bellum

adversum temeratores Denique tantum


'

suscipiendum putarent.
tribules

fuit ultionis
5^'o.

studium,ut omnes

Scripta ann. circ.

208
de Benjamin
tribii

S.

AMBROSII
nisi

extinguerenlur,

sexcentos qui

bello reliqui forent', natura editioris loci defendissel; sic

enim lectionis divinae serie expressum lenetur, cujus tenorem recensere congruit. III. Levites vir animo major quam opibus (77), habitabat ei quippe Iribui sortilo in partibus montis Ephraem ^
;

obtigerat locus in possessionem terrae datus pro funiculo


hairedilatis. Is sibi accepit

jugalem de Bethlehem Juda. Et


,

ut se habent prima copularum exordia


;

ardebat juvencu-

lam immodica animi cupiditale simul quia similibus ejus non fungebatur, exardcscebat magis mngisque possessione, atque immane quanlum exrestuabat. Unde quia
nihil referebatnrex parle adolescentulae, vel levilate
rls, vel
vi doloris,

amo-

quod haudquaquam mercede


claves rcmisit

pari se-

cum

decerneret,
:

cum eadem
,

expostulabat, Hinc frequens

jurgium
revertit.

quo mulier olfensa


ille

(-8),domum

IV.

At

amore

victus

qui

quod speraret non habefluere cerncret, eo

bataliud;

cum quartumjam mensem


quod
filiam

contendit, fretus

consilio

parentum emoUiretur
et

animus adolescentulae'. Occurrit pro foribus socer, ge-

nerum

introduxit

reconciliavit

ut laetiores
:

dimitteret, triduo tenuit, quasi repararet nupti^s


lenli abire,

ac vo-

quartum quoque diem comperendinavit, prretenta humanitatis specie, moras innectendo. Pari modo cum etiam quintum diem vellet adjungere superioribus, et jam novae deessent causoe morandi paterno tamen affectu retinendae filiae desiderium non deforet promissam profectionis copiam distulit in meridiem, ut viam cibo
;

curati adorirentur. Post epulas


Judic XX,
seqq.
I,

quoque volens dilationem


nx,
i, et

et

seqq., el 47

Id

seqq.

Ibid. 3, et

P'

F.PISTOLABUM CLASSIS
allexere,

I.

tOQ
,

eo qnod jam vesper appropioquaret

generi

precibns, aegre licet, lamen acquievit.


V.
sibi

IUe

iter

sunm

perrexit laslus animi,

recuperavisset*.

quod dilectam Qui uno comiiati servulo cum jam


,

declinaret

dies, festino viaai celerabant

gradu. ]Mulier

vehebatur jumenlo, viro nullus sensus laboris, qui fructu


desiderii, simul et vario

mulieris ac

vernaculi sermone

viam

levaret.

Denique ubi Hierosolymam appropinquasladiis

runt,quae

triginta

aberat,

quam tunc

temporis

Jebusaei tenebant, suggessit puer deflectendum in civi-

tatem

quia sub

noctem suspecta essent etiam


cssent de

illa
;

quae

tuliorasunt, cavendaque tenebrarum. ambigua


quia locorum incolaa non
filils

maxime
Et ideo
insidia-

Israel.

praeverlendum
runi inferrent
,

ne quid adversa studia gerentes


opportuno. Sed

obscuro noctis dolum quoerentibus ad persatis

pctrandum facinus

domino

ejus

haudquaquam
pitio

placuit sententia, ut inter alienigenas hos-

succcderent;

cumGaba
;

et

Rama non

longe abessent
,

civilatesBenjamin.Itaque praevalenssententia
servuli suggestionem

posthabuit
assti-

quasi ex conditione consilium

non consilio quamvis infima conditio allevaretur. Et jam sol in occasu erat denique vix occurrit, cum jam urgeretur vespere in civitatem succedere.
maretur,
et
:

M.
mites
,

Gabaonilae

incolebant locum
;

inhospitales

im(yc))

intolerabiles*
si

omnia tamen
in

toIerabib'ores

quam

aliquem hospitio recepissent. Denique


si

commo-

Gabaa hospitium non reperisset. Verum ne quid deessct ollensionis primo inet cum in publico situs gressu diversorium non reperit
dius huic viro Levitae cesserat,
,
:

alienam misericordiam imploraret


ex agro senem
,

offendit

advcnientem

nocle decedere.
'

quem vesper ex opere agresti compulit Et cum essct ei conspicuus, rogatus quo

Judio. XIX, 10, et seqq.

IblJ. i5, et seqq.

LXI.

iL

210
iret, et

S.

AMnnOSFI

unde adventaret, respondlt: De Bethlehem Juda reverlcr, contendo ad monlem Ephia^m, et mulier cst mecum sed ecce huc dlverli, et nerao est qui hospilio recipiat, et requiescendi usum ministret. Non quo cibi
:

aut potus sibi, aut pecori


tecti

pabulorum
:

esset indigentia, sed

hospilio prohiberentur

praesto esse illa,

nudum
salis et

tecti

hospilium desiderari.
:

Ad
:

ea senior benigne

placide
civis;

Pax
et

inquit

tibi

et

succede hospes pariler

et

nam

mihi origo de montis Ephraem partihus, et


:

hic hospitalis habitatio

sed tempore diutui no incolatus

sedes fundavit. Itaque receptos domicilio minislerio sui


et subsidiis hospitahbus juxla fovit,

YII. Hortabatur ad laetitiam senior, et frequentioribus

provocabat poculis

ut vino aboleret

curarum

oblivia*;

cum subito circumsistunt eos Gabaonitae, juvenes ad omnem projccti libidincm, nihil pensum ac moderatum haquos forma mulieris illexerat, et in omnem benles
:

amentiam

praecipitabat; copti

enim ejus decore,


,

et

per

senectulem hospilis, atque infirmitatem subsidii


spc potiundi
,

accepta

poscunt mulierem, et pulsant januam.


,

VIII. Ilaque egrcssus senior rogabat eos

ne hospitales
jus etiam

mensas

turpi ilagilio fcedarent^, et

reverendum

indomitis barbararum gentium nationibus violandum arbitrarentur


:

conlribulem illum

sibi,

Israelitem

virura

legitimi ihori
lestis

subnixum copula non

sine indignatione cce-

arbitri

tanta affici contumelia.


,

Quod

ubi

parum
,

procedere advertit
se offerre
pitalis

esse sibi fiham virginem adjecil

illam

majore parcnlis doiore, sed minore


:

gratiae hos-

dispendio

publicum flagitium privato dedccore At


iUi

lolerabilius habere.

exagitati asstu furoris, et in-

flammali incentivo libidinis, eo amplius ardebant formam juvenculae, qiio magis negabatur. Et justitiae exortes

Jiidic.

M\,

:!s.

Ibii'.

a3, 24.

EPISTOLARIM
ridebanl vcrba

CI..\SSIS

I,

211
qula minore invi-

cTequitatis, filiain senis

dia sceleris ofTerebalur, despectui habentcs.

IX. Ilaque cuni


frastra

piae nihil

proficerent preces, et seniles

hospes nianus lenderet, desperato praesidio, ramulier


,

pitur

et

per totam noclem injuriae impletiir.

At ubi bix finem intemperantiae dedit, januam hospitalem repetit, non quo viri conspectum exposceret, quem magis
declinandum putaret, conlumehce pudore
miseraJjilis
:

sed ut affeclum viro referret, quae castitatem amiserat,


et

contumeliae suae funus lamentabili specie anle januam

hospitalem exponeret. Egressus itaque Lcvita,

cum

jacen-

lem invenisset, arbitratus quod verecundia vultum nc-

quaquam
assurgere
,

altollere auderet,

consolari ccepit; quia


:

non

voluntate, sed invita tantae injuriae succubuisset

horlari

et secum repetere domura. Sed ubi nullum responsum referebatur, quasi quiescentem majore voce c

somno excitare. X. A erum ubi mortis supremae


jumento
lieris in

patuit fides

impositas

reliquias

domum

pertuiit, et divisos artus

mu-

partes

duodecim

misit per singulas tribus IsraeP.

Quo commolus
atque
ibi

universus popukis convenit iu Massephat,


,

querela per Levilam cognila

omnes

iu

bellum

exarsere, statuentes

neminem virorum
,

Tas esse in taber-

nacukim succederc
bus

priusquam de

tanti sceleris auctoriin prffihum


,
:

ultio capesscrctur.

Animis ilaque ruebant

scd consihum prudenliorum pra;vertit sententiam

nou

temere confligendum bello

cum

civibus

sed prius vcrbis

experieudum de
pro
dcliclis
:

flagilio, et

deccrneuduai couditionibus
videri
,

neque justum

ut

paucorum

sceleris

pretium ad onjues perveniret,


peccata statum
runt viros
'

et privala

adolescentiura

salutis publicae labelactarent. Ilaque misefla-

qui denunliarent Gabaonitis, ut tanti reos

Judic.

xu.aS. i4.

JI2
gilil

S.

AMBROSII
,

oircrrent

sin

aulem cognoscerent non minoris

essc

criminis lanlnm facinus defendissc,

quam
,

exercnisse.
consilia

XI.

Verum

illis

superba referenlibus

pacis

bello mutata*.

Neque

prinio aut secundo conflictu

cum

plurimi a paucis afilictarentur,


sis praeliis

cedendum

Israelitas

adver-

aestimarunt; quadringenta enim millia virorum

bellantium adversum viginti qninque millia Benjamin tribus , et seplingentos Gabaonitas expertos belli juvenes
decertabanl.
proelia,

Etcum

sinislra sorle

duo sibijam cecidissent


deposuit

animi tamen promptus haudquaquam

Israel vincendi fiduciam,et ulciscendi

pnesumptam spem.
,

XII. Sed quia causa


riores pugnse eventu

sam

rati,jejunio et

numeroque praestantiores pedem retulerant'', divinam fletu maximo reconciliationem

infe-

ofTengratiie

Domini pace, acriores in bellum revertuntur; ut pole quibus oraculum animos dederat, spem accumulaverat. Et simulato a fronte quod cederetur, ac disposilis per noctem insidiis a tergo urbis, et illi in qua locata erat manus hostium dum hi cedunt sectantur, invadendi urbem vacuam facta copia et mox admoto, statimque adullo incendio flammarum fragor
ccelestis

afiectavere. Itaque orata

atque aestus furens captai urbis speciem manifestarunt.

Quo

et stiis fracti
viri

animi

et erecli

hostium.
,

Nam

et

Ben-

jamin

clausos se et circumventos rati


,

priusquam a

lergo invaderentur

dispergere sese, atque in desertum

fugere cceperunt; et contra Israel gemino aginine urgere


eos, ac palantes persequi.
XIII.
Gresa itaque viginli quinque millia
,

id est,

omnes

fere de viris

Benjamin,

praiter scxcentos

qui arrepto

scrupea; rupis

munimento, parlim

loci ingenio et subsidio

naturae, partim desperalionc victoribus lerrori

fuere.Nam

secundae res cautionis admonent


'

in

adversis ullio pro

Judic. XIX, i3,et seqq.

Ibid. 26, et seqq.

Ibid. 35, et seqq.

EPISTOLARU^f CLA.SSIS
vicloria habetur.

I.

2l3

Nec foeminarura numerns tanli discriminis exors fuit sed omnis tribus Benjamin muliebris omniquc atate gladio aut sexus cum pueris et pucllis
:
,

igne exlinctus; sacramentumcjue additum


illius

ne quis tribus

viro filiam

suam

in uxorera daret,

quo reparandi no-

minis omnis aboleretur successio.

XIV.

Belli finis simul atque irae factus, et furor in poe:

nitentiam vertit'
viri Israel

armisque

posilis, in

unura convenientes
et

fleverunt fletum

magnum,

celebrarunt jeju-

nium

dolentes

unam tribum

pcrisse ex fralribus, alque

exlinclam populi sui validam


delicti pretio

manum

jure

quidem pro
et

bcllalum adversum propugnatores flagitio,

rum
vit

sed misere in sua populinn convcrsum viscera

bello civili

utrumque

afilictum.

Lacrymarum
,

eft^usio

moratio

passionem anirai,
:

et afiectura perpulit

soevitise

successit
viros
,

missique legati ad sexcentos

illos

Benjomin

qui per quatuor meoses edito se prajruptarum tue

bantur rupium, aut deserti indigentia, qua; multitudini


obsidentium periculo foret, deploraverunt
illam

communem

aerumnam

socios

quod illi contribules isli cognatos et amisissent; sed tamen non penitus interceptam re,

parandae tribus successionera

consulere se in medium quomodo et sacramenti fides sibi constet, et tribus una nequaquam a corpore avulsa intercidat. XV. Altari itaque posito,reconciliationis et pacis oblatum sacrificium ^ Et quia Jabis Galaad populus erat poenae
:

et

malediclo obnoxius (obstrinxerat enim se omnis Israel

magno sacramento, ut si quis non ascendisset cura eo ad puniendum flagitium, morte moreretur) duodecim millia ut et viri omnes ct mulieres fcrro bellatorum directa
;

extinguerenlur solas
,

virilis

ihori exorles reservarent ado-

lescenlulas. Interfeclis itaque


Jodic. \\<,
2, 5.

omnibus

Jabis Galaad, solas

'

Ibid. 4? fl seqq.

14

^'

AMBROSII

virgines

quadringentae exitio caeterornm siiperfuerunt.


Israel, statuit

Quas accipiens
deponere,

virosBenjamin

belli

melum
juxla

et in conjnjrium sibi
:

sumere integras

aevi

ac pudoris puellas
legra,
rat
:

quibus

et

causa esset apud viros in-

et charitatis gratia

quod nemo suorum adversum eos bellum snscepequia proptcr eos supremo sup,

plicio

ereptae

forent.

IIoc

igitur

modo

quadringenlis

juvenibus quaesita copularum consorlia sunt.

jugales deerant,

XVI. Sed quia ducenti numuro supereranl*, quibus iis quoque sinc fraude sacramenlorum
ieslus in Silo quotannis celesolitaj
:

consultum accepimus. Dies


brabatur. Ibi exultare
in

virgines, et choreas ducere


praeire matribus, et

honorem rehgionis
agmioe viantum
illi

aliae

totum
:

iter

repleri.

Dixit unus ex senioribus


viri intra

Si ducenti

tribus

Benjamin

vineas

siti

excu-

bias tenderent, donec se


et surgentes ex vineis
rit,

omnis fceminea turba effunderel,

unusquisque quam occursus dede-

uxorem sibi vindicaret, fraudi id nequaquam futurum; populum etenim favere reparandc-e Tribus successioni, propter sacramenlum impertire non posse fiharum suarum societatem neque lamen contra sacramenlura videri, si prohibendum non putaret; quia sacramcnto neque cogendi neque prohibendi necessitas imposita videretur illos sibi sine metu consulere oportere. Sane si
:

puellarum parentes vindictam efllagitarent, partim precc,


parlim etiam retorquendo
diae, sese

in Ipsos invil.-c

culpam cuslo-

revocaturos

quia

cum

scirent

Bcnjamin
:

viros

exortes esse jugalium,

cum

filiabus processerint
:

dignam
dure
:

sane tribum jam non poena, sed misericordia


SEBvitum in eos
,

satis

et

debellatam corporis sui partem

im-

moderalius exarsisse plebem, ulsuccessionemdomesticam


extingueret, alque ex suis necaret
'

placere

Deo non pe-

Judic. XXI, i6, et seqq.

EPISTOLARUM CLASSIS
rlre

I.

2l5

populo tribum

ncquc pro una mulicrc tam acerbe


Israclita)*

consuli.

XVII. Probaverunt consilium


viri

cxcculi sunt
et

Bcnjauiin, ct disposili in vincis loco opportuno


,

tempore
buit
illis

pltMias foeminei

agmiuis vias occiipavcrunL Pra;-

feslum nupliarum religionis solcmnitas. Avulsa)


filite
,

de complcxu patrum

tanquam

in

inanum ab

ipsis

parenlibus tradcbanlur, et velut pactam c gremio matris

non abduci, sed prodire

arbitrareris. Ita tribus


floruit,

Benjamin

pene intercepta atquc exlincla brcvi

documen-

lum exbibens ,quod magno

exilio sit insolentibus vindicta

pudicitia;, et \xscc caslitalis ullio.

XVIII. Nec hoc solo loco, sed plerisque

Scriptura

hoc docet.

Nam

ct in

Gcncsi iegimus exercilum qu.estio-

nibus regem yEgyptl Pharao, quod Saram attentavisset'^


et

tamen alienam esse uxorem nesciebat.

XIX. Est
quanto magis

igitur

Domino

castitatis

tuendae voluntas,

est defensanda; inlegritatis?

Lnde

nulla de-

bet virginibus sacris irrogari injuria; quae enim non nu-

bunt
Dei

ct qui

uxores non ducunt


Cffilesti

habentur sicut Angeli

in

coelo^ Et ideo

grati non inieramus corest

poralem contumeliam; quoniam potens


consecratre virginitatis acerba

Deus, quem
sibi

nec pracvaricatio prEtereat,et moveat accepti


et

inuncris

et gravis contumelia.
le diligimus.

Vale, frater, et nos dih'ge; quia nos


Judic. XXI, 20.

Gen.

xii, 17,

Luc. xx, 06.

S.

AMBROSII

EPISTOLA

VII

*.

Justo sclscitantl quidnatn didrachmi

dimidium pro

re-

demptione afferriprceccptumsipii/lcasset, Ambrosius rescribit fidem ac misericordiam, in qaibus redemptio


est, eo signari
:

hac de re idem pretium cunctis prce-

scriptum, in quo
pientia
et

cum manna^

cujus mensura de sa:

Christi san^uine explicatur, congruit

con-

gruit prwterea
distributus

cum

pasehali agno

qui cequaiiter
tribui

a^qualem singulis redemptioncm

indicabat; quo etiam refertur promissa in Evangelio

eadem merces. His

subdit Christum noslram esse redemptionem, qita cum pro se non indigeat staterem non sua^ sed nostra causa dari jussisse. Quid eodem
statere significetur ,aut cur illum ignoraverint Judcel

a Christianis haud imitandi. Adjicit dimidium didrachmi eorum figuram esse, quivita' partem mundo impendunt : quod non fccerunt Hebrcni pueri. Dcnique ubi exposuit, quare Dominus quod non debebat,
solverit, mystica

qucedam enucleat ad institucndos

mores

idonecB.

Ambrosius Justo salutem.


I.

PuLCHRE admones,

fraler

ut epistolares fabulas, et

sermoncm absentium ad interprelationem conferamus


oraculi coelcstis
,

inlerrogans
,

mc

quid significet illud diof-

drachmum
fcrrc pro
'

(80)

cujus dimidium Hebrc-cus proecipitur

redemptione anima3 suae^ Quid enim tam con-

Scripta ante ann. 081.

E\od. \xx,

12, etseqq.

EPISTOLAHUM CLASSI8
sociabile
II.
,

I.

iiy

quam
autem

de dlvinis rcLus

sermonem contexcrc?
:

Est

demptio aulem anim^e,


illa

redimidium didrachmi, drachma fides ergo drachma cjnam fides


:

muh'er in Evangelio, ut legimus, amissam diligenter

requiritjlucernam accendens,clmnndans
et si invenerit,

domum

suam';

convocat amicas et vicinas petens congraquis fidcm

tulari cas

secum, quod invenerit drachmam, quam pcranimcTC,


si

diderat.

Magnum cnim damnum amiserit, vel gratlam quam fidei


,

pretio acquislvit sibi.


:

Et tu ergo accende lucernam tuam

Lucerna tua oculus


spiritale
ct lucet

tuus est^,

iile

scilicet interior

oculus mentis. Istam


,

lucernam accende, quse


in tola

accipit

oleum

domo

tua.

Quaere

drachmam redcmptionem
:

animae

tua3,quam qui amiscrlt, turbatur


III.

qui invenerit, exullat.


;

Est et redemptio animae misericordia'


divitiae

redempllo
fit

cnim animae hominis


scrlcordla
tia,
,

ejus, quibus utique

mi-

quae

sumptu pauperes

juvat. Fidcs igltur, gra-

misericordia, redemplio est anim^e, quae drachm<'e,

idest, inlegro pretio summae plcniorls expendltur. Sic

enim scriptum

est,

dicente

Domlno ad ^loysen

Cum

computationem filiorum Israel in vlsitatlcne ))Ipsorum dabunt singuli redcmptionem anlmae suae Do))mino, et non erit In his ruina, in visitalione eorum. Et
acceperis
,

>

hoc

est

ncm, didrachmi dimidiam partem


smidia autem pars dldrachmi

quod dabunt, quotquot perambulant vlsltatioquod csl secundum


,
:

))didrachmuni sanctum. Viginti oboli didrachmum


illatio

di-

inlraverit visltare a vlgintl annis et

Domino. Omnis qui supra, dabunt IUatio:

nem Domlno. Qul


est
,

dives est,
a

non

adjicict

et qni

pauper

non mlnorabitur
suis.

dimidia parte dldrachmi;


,

cum

))Coeperint dare

oblalionem Domlno

exorare pro anima-

bus
'

Et acclpies pccuniam

illalionis a filils Israel

Luc. XV, 8, etseqq.

Rlatlh, vi, 22,

'

Prov.

xiii, S.

Sl8
uet dabis
filiis

?.

AMBROSli
erit

illam

in

opus Tabernaculi testimonii, et

Israel legitimuni

memoriale

in

conspectu Domini,

nexorare pro animis veslris'.


IV.
Ita

ergo

decrat vel dlvcs


si

qui plus offerret

vel
di-

paupcr, qui minus habcrcl,

in

pccunia dimidium

drachmum
sit,

istud, et

non

in virtutc esset?
,

dum quod non

materialis ista

Unde advertensed intelligibilis drachma


aestimatur.

quac cx oequo ab

omnibus conferenda
illa ctjclcsti

V. Denique etiam do
leclatio alimenti
in paradiso locati

esca(esca autem et de-

ccelestis
,

sapienlia est, qua vescebantur


,

qui erat indeficiens animoc cibus


ita

quem
Et

vocavit

manna

divinus sermo)

Icgimus distributionem
fieret divisio.

faclam per singulas animas, ut aequalis


collegerunl

secundum
et

disposilionem Moysi, qui pluri:

minimum^ et mensuram fecerunt gonon abundavit, nec superfuit ei, qui multum, et ei qui minus non defuit. Unusquisqne enim pro numero animarum, qui apud se erat in tabernaculis collegcrunt persingula capila gomor id est, mensuram vini,
et

mum,

qui

mor

(8i)

sicut habet interpretalio.


VI.

Est
sit
,

autem mensura
nocet
;

sapienliae

quae
o

sl

supra men-

suram

quia scriptum est

ssapiens*. Et Paulus

docuit

multum secundum mensuram dari


:

Noli esse

divisionem granarum

cum
alii

dicit

Qula unlcuiquc datur


alii

jimanifestalio spiritus ad ulililalem,


alii

sermo

sapientiae,

scrmo

sclenliae,

fides sapienliae

per spiritum

scientiae

-jsplritu'

Spiritus.

secundum eumdem spirilum, fides in eodem etdividi eam gratiam secundum voluntatem Quod dividit, aequltatis est quod autem secun;
:

dum

voluntatem suam dividit, potestatis. Vel quia id


,

velit

unicuique conferre
Exod. XXX, 12-16.

quod profuturum

noverit.
Eccli.

id. XVI, 17, 18.

'

vu, 1;.

Cor.

XII, 7, et seqq.

EPJSTOLARUM
VII.
laetificat

CLA.SSIS

I.

219

Gomor

ergo mensnra cst, et mensura vini, qiiod

cor hominis'. Quid autem nisi sapienli;c potus

jucunditas cordisest?
in craterc Sapientia

vinum, quodmiscuit bibcndum, ut sumamus nobis sobrielatem etprudentiam quodea aequalltatetrans'


est illud
'^,

Hoc

ct offert

fundi oportet sensibus et cogiialionibus nostris

et

omniut

bus motibus, qui intra hanc noslram


Plenius

snntdomum;

sciamus posse abundare omnibus, ueficere nuHi.


YIII.

aulem de sanguine
,

Chrisli

intelligitur

cujus ad gratiam nihil minuitur


,

nihil adjungllur. Et
,

si

parum sumas et si plurimum haurias eadem perfecta est omnibus mensura redemptionis. IX. Pascha quoque Domini hoc est agnum ila patres epulari jubentur", ut secundum numerum animarum epulentur suarum neque plures nequc pauciorcs neque aliis plus dari aliis minus scd secundum animas singu,
,

lorum; ne aut
dividitur,

fortiores amplius

sumant, aut infirmiores


,

minus. Gralia enim aequalis singulis dividitur

redemptio

donum

dividitur.
et

Neque plures oportet esse,ne


sunt
;

quis vacuus spei

redemptionis recedat. Plures sunt,

quando
rali

aliqui exlra

numcrum
*
:

sancti

autem nume-

sunt omnes, et capilli

corum

coguovit enim
,

Domi-

nus qui sunt ipsius


graliaG sit

neque pauciores ad reclpiendum infirmior.


a-qiialilalera

ne magnltudine

X. Et ideo omnes
Pascha autem
passionem
;

devolionis et fidei deid

ferre praccipit ad Pascha


esl*,

Domini,

est

ad transilum.

quando anima irrationabilem deponit sumit autem bonam compassionem ut com,

pallatur Chrlslo

et

transitum ejus in se suscipiat

ut in-

habitet in ea

et

deambulet,

et fiat ejus Deus. Gratiaita-

que

oequalis per
ciii, i5.
VI, 8,

omnes,

virlus

autem diversa
Exod.
xii, 4

in singulis.
Mallh.
x,

Psal
*
i

Prov.

ix, a.

3o.--

Cor.

220

S.

AMBROSII
snls viribus

Unusqnisque ergo portlonem competentem

sumat

ne autfortior indigeat, aut oneretur infirmior.


sed pauci ad bra-

XI. Habes hoc inEvangelio, quia merces a^qualis omnibus solvitur in vinea laborantibus*
:

vium, pauci adcoronamperveniunt, paucidicunt: aReposi

taestmlhicoronajustitiae^. AhaestenlmmercesHberalita-

tiselgratine,aliud virlutis slipcndium, laboris remuneratio.

XII. Ergo

didrachmum redemplio
a

est,
,

imo dimidium
redemit
a servi-

didrachmi. Redemit autem nos


tute; nc subjecti simus

morle

mundo,

cui renuntiavimus.

Cnde

Dominus
mitlat
i

in

Evangelio dicit ad Pelrum, ut vadat ad mare,


,

hamum
,

et in

ore piscis inventum

stalerem su-

mat 82 ) et det pro Domino et pro se exlgentibus didrachma^ Hoc est igltur didrachma qnod exlgebatur secundum legem' scd non debebat ilhid filius regls, sed alienus. Quid enim se Christus redimeret ab hoc mundo qui venerat ul tolleret peccatum mundi^? Quid sc a peccato redimerct, qui dcscenderat, ut omnibus ])eccatum dimitteret? Quid se rcdlmcret a servitulc qui sc exlnanlverat ut universls hbertalem daret^ ? Quid se redimeret a morte, qui carnem susceperat, ut morte sua oumibus resurrectlonem acquireret? XIII. Non utique opus habult redemptione Redemptor
, :

nniversorum
tiam'

sed sicut circumcisionem accepit, ut Leet

gem impleret';
:

ad baptismum venit, ut Impleret justi-

ita
,

eliam dldrachma exlgentibus solutionem non


sed statim staterem pro dldrachmo jussit pro

recusavit

se et Petro dari. Mahiit


id

enimsupra Legem solvere

quam

quod

crat Legis nc^.are-'. Ostendit


,

autem conlra Legem

Judieos facere
>

qui ab
>
1

uno didrachmum exigercnt; cum

Malth. \%,
1,

10.
^

Tiin. iv, 8.
11,

Malth.

xvii, 26.

Ibid.

ai.
i5.

Joan.

29.
26.

Philip.

7.

Luc. u, 22.

Mallh.

m,

9 Id. XVII,

EPISTOL\Rl'M CLASSIS

I.

221
prncscripserit.

dlmiditim didrachmi cxlgendnm Moyses

Ya

ideo et prosect pro Polro lanqiiam singulas draclimas in


slatere solvi mandavit.
stalere solvitur; quia

Bonus aulem census


statera justitia est,
finis

Clirisli

qui

juslitia

antem
illius

supra Lcgem. Denique

Legis Chrislus ad justitiam


:

omni credcnli*. Hic

stater in ore piscis invenitur


:

piscis,quem capiunt piscalorcshominum

ilh'uspiscis,qui
^.

ponderat sermones suos

ut ignc examinalos profcrat

XIV. Hunc slatcrem nescicrtiut Judaei, qtiem proditori dcderunt. Lcx autem dimidium didrachmi pro rcdemplione animaeexigit quam drachmam Deo deputat quia tolum didrachmum vindicarc non polcral. Yix enim in
, ,

Judceo

vel

portio devotionis poterat


cst lihcr,

investigari.
,

Qui
;

autem vcrus
lihertatem
)>ct

verus Hchrasus

lotus est Dei


,

lotum quod hahet,


recusat

lihertatis est. JNihil

hahct iUius

qui
,

dicens
:

Dilexi

dominum meum

uxorem et infanles non ahiho lihcr^ Quod non solum ad dominum, sed etiam ad ejus refertur infirmitatem, qui se suhjecerit mundo, quod dih'gat mundum,
vel mentem suam id est, voyv,hujus auclorem voUmtalis. Nec solum ad uxorcm sed etiam ad delectationem refertur quae domesticam non illam aelernam curam suscipit. Huic crgo ad hmcn ct oslium suum domiuus suus
, , ,
,

aurem pcrtundit;
vitutem
elegit.

ut

memincrit scrmonis

sui

quo

ser-

Christiane, islum non imitcris; quia non ut didrachmi dimidium si tamen vis pcrfectus esse, Deo offeras scd ut omnia tua vendas, ct des paiiperihus''. Nec ut portionem servitutis mundo reserves sed ut totum te ahueges et Domini crucem tollas, et sequaris eum. XVL Cognovimus itaque ideo dlmidium didrachmi

XV. Et

ideo tu
,

lihi

scriptum est

'

Rom.

X, 4.

Pia\ xvn, 3:.

Exod.

x\i.

5.-4

Matlh. xix, 21.

22 2

9.

AAU5ROS1I
id est,

Lege postularl, qnia diniidium generi hujus mundi,


conservationi sKCulari
,

et usui

domeslico,

et posteritali
est,

reservabatur, quibusnecesseerat etsortem ex sorte, id


transmissionis deputari.

Dominus tentantibns se Pharisaeis subdola interrogalione utrum suaderet censum dari Coesari, respondit Quid me tentatis hypocrilaj ? sOstendile mihi numisma census'. At illi oblulerunt ei
et
:

Unde

denarium,

in

quo

erat
,

imago
Coesari
:

CaBsaris. Ait ilHs


et

Pveddite

quae

sunt

Coesaris

quae sunt Dei


,

Deo"

ostendens

illos ita

esse imperfectos

qui sibi perfecti vide-

rentur, ut prius Cassari


prior esset cura

quamDeo solverenl. Quibusenim


,

quod
j)

erat
,

mundi mundi. Lnde

ab
et
,

iis

prius

solvcndum
id
et

foret

ait

:ttReddite,

est,

vos

redditc

qua3 sunt Caesaris

apud quos figura

imago

invenitur Caesaris.

XVn.
gis, qui
gis

Ilh ergo llebraei pueri


',

Ananias, Azarias, MisaeP,

illeDaniel sapieutior

qui

non adoraverunt imaginemre,

non receperunt eara

qui nihil de

illa

mensa

re-

accipiebantS non tenebantur ad solutionemtributi^

Nihil

enim eoruni

quae sub rcge terreno erant, posside-

bant.Ergo eorum imilalorcs non solvunt tributum,quibus


portio

Deus

est.

Ideo Dominus

ait

Pxeddite
,

i>id est

vos reddite, qui protuhslis imaginem Caesaris


invenitur
:

apud quos
et in

ego autem nihil debeo Caesari,quia nihil hujus


:

mnndi habeo

Venit enim hujus


'.

mundi princeps
,

me
sunt.

inveniet nihil

Nihil debet Petrus, nihil Apostoli

mei; quia non

sunt de hoc

mundo

etsi in

hoc mundo

Ego

misi eos in
,

hunc

mundum
legis est,

sed jam non sunt

de hoc

mundo

quia

mecum

sunt supra

mundum.
solvi jubelur,
,

XVllI. Ergo quod divinae

non

quod
'

Caesaris.

Sod tamen etipsum perfectus

id est, prae4

MaUb.

XXII, 8-19.
^

Ibid. 21.

Dan.

11,

17.

Id.

111,

18.

* Id. I, 8.

Deut.

xviii. 2.

'

Joan. xiv, 00.

KPISTOLAP.UU CLAS.sIS
dicator Evangelii jam

I.

'^

Non debebat
tionem

Filius

non debebat, qiii [)lns pracdicabat. Dei non dcbebal et Pclrus in adop,

Palre ascitus per gratiam

sedNc scandali/en-

tur

inquit, vade ad

mare,

et

mitle

bamum,

et

cum

pis,

cem, qni primus ascenderit, tolle; et aperto ore ejus invenies ibi stalerem, illumsumens da iispro me et le'.o magna mysteria dat dimidium didracbmi quod Lex
!

jubel)at

non negat quod Lcgis est quasi faclus ex mullere factus sub Legc -. Faclum secundum incarnationem locutus sum ex muliere secundum sexum mulier
,

el

sexus est, virgo species

sexus generls
,

virgointegrltalis.
,

In quo ergo venit sub Lege


id est, in corpore.

in eo factus est ex mulicre


solvi jubet

Et ideo dldracbmum

pro se

etPetro, quia uterque sub Lege generati. Jubct ergo se-

cundum Legem solvi, ut eos qui sub Lege erant, redimerel^ XIX. Et tamcn statercm dari jubet quo vectes impo,

nerent ori suo

ne ex multiloquio peccatum amitterent.


ore piscis repertum, ut agnoscercnt Ver-

Et jubet dari

in

buni. Qui enim


gis est
,

quod Legls

est, exigebant;

cur quod Le-

nesciebant?

Verbum enim
:

Dei ignorare non debe-

bant; quia scriptum est

Prope

est

Verbum

in ore

tuo

et in corde tuo''. >Totum igitur qui saeculo nihil reservavit.


est

didrachmum Deo

solvit,

Deo enim justltia solvitur, qure Deo solvitur sermonis custodia quae Cordeenim creditur adjustltiam, est sermonis sobrietas Dore confessio fit ad salutem^ XX. Potest autem et drachma pro \ eteri Testamento accipi, dldrachmum pro utrlusque Testamenti prelio; quia secundum Legem unusquisque per Legem redimebaqui autem secundum Evangclium redimitur, solvlt tur
mentis sobrietas
:

Malth. XVII, iG,


X, 10.

Galat.

iv, 4.

'

IbiJ. 5.

Deiit. sxx,

i4.

Rom,

224

S.

AMBROSII
,

secundiim graliam, geminam habens rcdemplionem


devolionis et sanguinis.

cl

Nec cnim

fidcs sola

ad perfectio,

nem
et

satis cst, nisi

ellam baplismatis adipiscatur gratiam

sangninemChristi rcdcmptusaccipiat. Bonaergodrachsolvitur.


est
in

ma, quae Deo XXI. Non


est.

drachma denarius

(83}

sed diversum

Denique
;

denario imago Caesaris est, in drachma


,

imago Dei

quia unius est Dci

ad imitalionem
:

ipsius.

Ab

uno

incipit, et in infinltum

diflunditur'

et

iterum de

iufinito

tur; quia
]/

numero Deus

in

unum,

quasi in finem
fiuis

omnia rcvertunest.
,

ct

principium et

omnium

Unde

nec

numerum monada,

sed elementum numeri

quibus
,

ea cura est, appellaverunt.

Et hoc propterea diximus

quia scriptum est : Ego

sum

a etw, primus et novissi-

mus^;
est'.

I)

et,

Audi,

Israel,

DominusDeustuus Deus unus


esto atque

idem

XXII. Et tu ergo ad similitudinem Dei unus non hodie sobrius, cras ebrius hodie
: : :

pacificus,

crastina die litigiosus

hodie frugi

crastina die incontivai'ietate


,

nens; mutalur enim unusquisquc


fit

morum
,

ct

quo non agnoscitur quod fuit et incipit esse quod non fuit, sui degener. Grave est enim mutari in pesed eslo sicut imago in drachma immutabilis, eumjus
aller
:

in

drachmam, atlende imaginem hoc est, videns Legcm attcnde in Lege imaginem Dei Christum'' quia ipse imago Dei invisibilis et

dem habitum
,

servans quolidie. Videns


,

incorruptibilis

luccat tibi velut in speculo Legis. Confi-

tere

eum

in

Lege, ut

eum
,

in Evangelio recognoscas. Si
in

cognovisti in raandatis
si

recognosce

operibus. Vale, et

non infructuose didrachmum islud commissum uiihi arbilraris, ilerumsiquid habcs,commilterene dubitaverls.
Mallh. \xii, 21.

Apor.

i,

8.

Deut.

vi, 4

^*

Colos.

i,

i5.

EPISTOr.AnUM CLASIS

I.

EPISTOLA
Adversus
eos , qui
,

VIII

secunduni arlcm ne.^abanl scripstssc


conlcndit ab his ipsis
illos

sacros auclorcs

qui dc

eadem arleprceccperunt, expressisscplncita sua. 2'um propositis sacrorum codicum aliquot locis dicendi
,

le^es illic scrvari sedulo probat.

Ambrosius
I.

Jiisto (84).

Negant plerlque nostros secundum arlcm


(85).Nec nos obnltimur
.

scrlp-

sisse

non enim sccuntlum arlem


quoe super
iis

scrlpserunt

sed

secundum graliam,

omnem

nrlem

est;

scripseruntenim quae Spirltus


ii,

loqui dabat*.

Scd tamen
gislerla.
II.
u)./;,

qui de arte scripserunt


,

de eorum scriplis
arlis, et

arlcm invencrunt

et

condklcrunl commenta
requiruntur praecipue
Igitur
ignls

ma-

Dcnique
;

in arte

ut

sit a^Tiov,

aTTOTtAETua
:

cum
Ecce

patri dicere

legamus sanctum Isaac (86) et ligna, ubl hoslia^ qnid


,

horum
Ignls
.

deest?

Nam
:

qul quasrlt
et
,

dubltat

qui rcspondct

quferenli,

pronuntlat,

dubltalionem absolvlt. Eccc


id est,
Q.-n,

id esl, aVriov
:

el llgna

quie lallne malerla

dicilur

lerlium quid superest,


:

nlsl a7roTXcc|uia,quod fiilus

qutcsivlt, pater retulit dicentl

Lbi hostlaPDeus, inqult.

providebit
III.

slbi

sacrificlum, fiU".

Difteramus paulisper mysterium. Oslendlt Deus


:

arletem pendenlem cornibus^

aries

aulem

cst ^

erbum
;

plenum tranquIHitalls, et moderationis, alque pallcnliae quo oslenditur bonum sacrlficlum csse saplcnliam el
,

Scri[.la anle ann.


5

oSi.

hn.

ii,

4.

Gcn.

xxii, 7.

IljiJ. 8.

Ibid. 10.

LXI.

i5

226

S.

AMBnOSII

prndenler cmerendl ac propitiandi rntionem cognoscere.


tinde etProphela ail: Sacrificate sacrificium jnslitioe*.

Itaque
IV.

justitiae, ita ut sapientiae sacrificium cst.

Ecce ergo mcns


:

calida et fervcns, ut ignis,


,

quae

operalur

ecce et

inlelligibilia

id est, materia

ubi est
?

tertium, inlclligere? Eccc color; ubi est videre


sensibilia
;

Ecce

ubi est sentire? Matcria enim non ab omnibus

vidctur;

ideoque Dcus dat


ergo Dei

munus

inteHigendi

et sen-

tiendi, et videndi.

V.
ct

Verbum

avrGTO.t^ixyi
,

est,

id

est, definillo

quod infunditur prudcnlioribus, et dubia confirmat. Pulchre aulem etiam ii, qui in adventum Christi non credidcrunt, se ipsos revincunt ut confiteanlur quod negandum putant. Dicunt cnim arielem Verbum Dei ct non credunt passionis mysconsummatio disputationis
;
,

lerium

cum

in illo

myslerio

Verbum Dei

sil, in

quo im-

pletum

est sacrificium.

VI. Ergo primura acccndamus in nobis ignem menlis,

ut operetur in nobis. Quaeramus subjicicntis materiam , quid sit quod nutriat aniniam tanquam in tenebris requi,

ramus eam. Neque enim


:

vel Patres sciebant, quid esset

manna^ invenerunt, in^iuit, manna dicentes ipsum esse sermoncm et Verbum Dei unde omnes disciplinae fonle
;

jugi ac perpetuo fluunt

atque derivant.

VII. UsBC est esca ccelestis. Significatur


:

autem ex per-

sona dicenlis Ecce ego pkiam vobis panes de ccelo' : Vtiov ergo, eo quod operatur Deus qui irrigat mentes rore
,

sapientiae

uXvj,

quia videntes animae et gustantes delectan-

lur, et requirunt

unde

sit

illud splendidius luce, dulcius


:

melle. Respondetur eis Scriplurae serie

'^

Hic est panis


;

wquem dedit vobis manducare Dominus et hoc est Verbum Dei quod disposuit Deus vel ordinavit quo pas,

Psal. IV, 6.

E\o']. xvr, i5, 16.

Ibid.

<

Ibid, i5.

EPISTOLARU^f CLASSIS
citiir

I.

227
:

aniuia prndenliiuii, et delcclalnr


ct

(|nod est candi,

dnm
i/

snave .vcrilatis splcndore illnminans

ct

virUitnm

snavilalc
VIII.

demulcens andienlinm animas.


In so
rei

cnim dedicerat Prophela quid


atztov.
,

esset con-

snmmandic
nt vadam

Nam cum

mitlerelnr ad
:

popnlum

Dei libcrandnm
,

ad regem

yE{i;ypli, ait
a rcgis

Qnis snm ego,

et

cdncam popnlnm

potestatc? Ros-

pondit Dominns : Ego cro tocum.

Inlcrrogabat itcrnm
:

Moyses;

iilis, si requirant Qnis est Domiqnod nomen est illi PDixitDominus Ego snm qni snm. Diccs Qui cst, misit me'. dHoc cst

Qnid dicam
le
,

nns, qni misit

et

vcrtmi
Christo

nomcn
:

Dei

csse sempcr.

Unde
,

et

Apostolus dc

Dei enim

filins

Jesns Chrislus

qui in vobis est

qni pcr nos prasdicalns cst, per

me

ct

Sylvannm
:

et Tiillo

molbeum; non
nfuit^

fnit, inqnit, E>t et


:

Non

sed Est in

non crediderint mibi, neqne obaudierint voccm meam, dicentes, qnia non apparnit tibi Dcus quid dicam iib*s^? Dedit illi signa
Respondit Moyi-es

Si

faccre, ut credcretur qnia


ait

Moyscs

diorc
:

cst ci

a Domino missus est. Terlio Non sum dignus, et gracili voce sum tarlingua quomodo me andietPbarao^pDResponsum Yade, et ogo apcriam os tunm et instrnam lc
:

qnid dcbcas loqui".


IX. Interrogalioncs ergo
sapientine
illae

'

quia
signa
signa

ait

medio et responsioncs scmina ct ^c-woiav Gralum lamcn iKorlhi^ixa csl; tccum^ Et quamvis dederit ci Ego cro
in
;

facerc

tamon dnbilanli

itenuu

ut

scias

qiu*a

non credonlibus, promissum auleiu crcdentibus,


,

respondit ad infirmitalem vel mcrili

vel voti

Ego apc

riam os tunjn el instruam


,

te

quid dcbeas loqui.


cst.
1

Perfec-

tnm crgo

aKozihrjixy.

servatum
2

Exod.
5

III,

11-14.
ij.

Cop.

I,

19.

E^od.

iv, 1, el

seqq.

<

10.

Ibid

IbiJ,

M.i.r,

12.

i5.

228

8.

AMBr.OSII
:

X. Habes hoc

et In

Evangelio
:

Pclile el dabilur voLis

Quncritc, et invcniclis

pulsate, et aperielur vobis*.

Pcte

a;Tb Tou aiTi'oy, id cst,

ab auclore qurere. Habes


:

0>r,v

inlelligibila,

quibus qua^ras

pulsa
,

ct aperit tibi

Deus
:

Vcibuui. Qune petit, uiens cst


inlelligibilia
,

quae opcralur, sicut ignis

in

quibus mentis ardor operalur, sicut ignis

in liguis

apcrit libi

Ilabemus

ct alibi in Evangelio

Verbum Deus, quod est a7roTEXt'<7;ia. dicente Domino Cum


,
:

aulem tradent vos,


mini.

nolilc cogitare

quoniodo aut quid


hora quid loqua:

loquamini; dabitur cnim vobis

in illa

Non enim
,

vos crilis

qui loquimini

sed Spiritus

sPalris vestri

qui loquitur in vobis'.


(

XI. Habes hoc et in Gcnesi


B

87

),
;

dicente Isaac

Quod
tra-

cst,

quid tam cilo invenisti

fili

Qui

dixit

Quid

didit

minus

DoQui per Domiuum quaerit, invenit. Laban denique qui per Dominum non quaesivit, quia quasrebat idola, non invenit'. XII. Pulchre autem quos dicunt ofou?, servavit. Primus
AnoTD.zrrua
CNt.

DominusDcus

tuus in uianus

mcas^

cst

affcr mihi dc venatione tua, ut mandu0,00;: Vade ccm*. Excitat alquc adolet velut igni quodam adhortalionis sua; menlcm cjus, ut operetur et qua^ral. Sccundus o:oc Qnid est quod lam cito invenisti^? Hic in
, ,

iuteirogationc cst. Tcrlius

opsj

in

responsione

Quod

Dominus Deus luus in manus meas. AnoTzhcpcx Dcus cst, qui concKidit et consummat omnia de quo dnbilandum non est.
tradldil
:

XIII. Est et
ritis
,

ille 000;

de spontaneis

Si

non seminaveope-

noii m.etetis';

uam

elsi

cultura provocet semina,


,

lamen natura sponlaiieo qtiodam

ut surgant, in

iis

'

Rlauli. Mi, 7.
'

'

IJ. X, 16.

'

Gen. xxwi.

20.

<

IJ.

xx\i,

seqq.~

M. wvn,

24.

l\n<}. 20.

Lcvit. xxv, 11, ct seqq.

EPISTOLARUM CLA9S1S
:

I.

229
,

XIV. Unde Apostoliis Ego plantavi inquit, ApoUo nrigavit, sed Deus incrcmentum dedit. Itaque neque qiii
o

planlat, est quidquam; neque qui rigat

scd qui dat in-

icrementum, Deus'. Dat libi Dcus in spirilu, et in corde tuo seminat Dominus. Age ergo ut inspiret ct seminet, ut melas si non seminaveris, non meles. Quasi admoncris, ut semines non seminasli, non melcs; scn^
,
,
:

tentia est.
est
,

Priocipio finis convenit

principium scmen

fluis

messis.
inquit, ex

XV. Disce,

me

natura adjuvat discentcm

Deus autem auctor naturai est. Dei quoquc, ut bencdiscamus; quia hoc naturae est, perdiscere duri enim corde non discunt. Incremenla per naturam, qnae diviui iiabct
:

gratiam munoris
dat, id est,
illa

consummationem

et

pcrfeclionemDcus
quia nos te

praestantissima et divina Trinilalis natura


;

et substantia. Vale, el nos dilige, ut facis

GESTA CONGILIP AQUILEIE.NSIS

(88)

PALLADIANUM ET SECUx\DIANL'M
n.ERETICOS.

Consessus Palriim,

ct

Ambrosli ad

eos de conficicndis

actis oratio.

I.

Syagrio

cl

Eucherio

viris clarissimis coss.

ii

i.

Non.
,

Sept. Aquileiae in Ecclcsia considenlibus,

cum

cpiscopis

Cor.

m,

6, 7.

Anii. oSi.

23o
Aquileiensium
civitalis

6.

AMBROSII
,

Valeriano
,

Ambrosio
,

Euscbio,
,

Limenio, Anemio, Sabino


stantio
,

Abundantio
Rlaximo

Arlcmio
,

Justo, Philastro, Constanlio, Theodoro


,

ConAlma,

chio,

Domino

Amanlio
,

Fclice,
,

Bassiano

Numidio, Januario
cello, et
.

Proculo, Ilcliodoro

Jovino, Fclice,

Exuperantio, Diogene, Maxin)0, Maccdonio, Cassiano, Mar-

Euslachio episcopis

Anibrosius cpiscopus dixil


:

II.

Diu

citra acto tractavimus

et

quoniam

lanla sacriiiige-

legia a parte Palladii et

Secundiani nostris auribiis

jfunlur, ut difiicile quisquc credat

tam aperlc cos blascallidilalc

phcmare poluissc;
tificaliono dubitari

vel nc

qua

ipsi

dicta

sua

postca negare concnlur, licel de lanlorum saccrdolum lcs-

non qucat
acla
,

tamcn quoniam omnibus


ul unusfpiisquc profcssioviri,

episcopis placet, fiant

nem suam Omnes

negare non possit. Quid crgo vobis. sancti


est.
:

placeat declarandum

cpiscopi dixcrunt

Placet.
:

Ambrosius episcopus

dixit

Disccptallones noslrae
ut allcgcnlur.

fir-

mandac sunt ex rescripto impcriali,

RescripLum imper-lale rccUatur in


III.

Conc.ilio.

Sabinianusdiaconusrccilavil

revercntia nc dissidcant saccrdolcs

Am])igua dogmalum quamprimum cxpcriri

cupientes, convenirein Aquileiensium civilatem cxdiojccsi


meritis excellentiac tuae credilani, episcopos jusscramus.

Neque enim
rant expediri

controversiae dubiae senlenliaa rcclius pole,

quam

si

oborlnc altcrcationis inlcrprelcs


;

ipsos conslituissemus anlisliles

ut vidcHcct a quibus pro-

ficiscunlur inslitula doclrinac, ab cisdcm discordis eruditionis

repugnantia solverctur.
alilcr

IV.

Ncque sane nunc

jubcmus ac jussimus, non

invcrlentes pra^cepli lenorcm, sed superfluam convcna-

EPISTOLARtM CLASSIS

I.

23
ct

rum copiam
merito
,

rccolenles.

Nam

qaod Ambrosius

vil.-c

cl Dei dignalionc
civitalis ihi

conspicuus cpiscopus Mediola-

ncnsium
paucis

multiludinem non opus csse suggcril,


in

ubi vcritas non laborarcl


:

pluribus,

si

locala essct iu
,

scque corum qui conlra aslarent asserlionibus


Ilalia

ct

sacerdoles vicinarum ex
sufficere posse suggeril;

civilalum satis abundcquc


viro-

abslinendum vcncrabilium
confectus,
vcl

rum
\is,

fatigatione
vel

ccnsuimus, ne quis vel maturo a:vo gradebilitale

corporali

laudabili

pauperlate mcdiocris, insuetas rcpetat terras. El reliqua.

yimbroslus lcctam Arrli epistolam damnari a Palladio


petit
:

liic

tergiversatur

et nisi in

^enerali Concilio

negat
eos,

responsurum : Patres anathemate percellunt f/ui FHii Dei vel divinilatem vel a'ternilatem
se

negarent.

se faleri dictitat

Effugium aucupatur in eo PalladiuSf quod Christum verum esse Dci Filium.

Ejus fraus in confitendo


iatem, atque ab ea

cumdem

essc

Deum

atquc

unigenitum. Postea transitur ad Christi immortaU-

ad sapientiam, a qua

simililer

ad

bonilatem ; ubi more suo Palladius conatur illuderc.

Deinde utrum Dei Filium omnipotentem ulrum cliamjudiccm eum agnoscat, urgetur : ad quw post
,

tergiversationcm solita ulitur ad plenum Concilium provocatione. Sub hcec Attalo condemnato qui respondere etiam recusabat, Palladius audilores
laicos petit
,

mullam

ct

condemnatur. Eccc quod Christianus


;

Y. Ambrosius episcopus dixit

consliluil imperator. Noluil injurlam facere saccrdolibus


ipsos interpretes conslituit episcopos.

Ac pcrhoc, quo:

niam

in saccrdotali Concilio

considcmus, responde ad ea
eliam nunc

quce tibi proponuntur. Arriicpistola lecla est

233

S.

AMBROSII

rccilaLilur ,si libi vidclur.

principio habet blasphcmias,


Si tibi videtur

sohim Patrem scternum


astruc

dixit.

quod Dei
vis,

Filius sempiternus nonsil,


:

hoc ipsum

quemadmodum

si

damnandum
,

pulas, danina. Evangelium praB-

sens est, et Apostolus, oranesScripturae praesto sunt.


vis astrue
si

Lnde

putas non esse Dci Filium sempilernum.


:

VI.

Pailadius dixit

Vestro studio
,

factum est, sicut

dicta lcctio sacra a vobis prolata

ut

non

esset generalc

etplenum conciHum :absentibus consortibus nostris,nos


respondere non possumus.

Ambrosius episcopus
Palladius dixit
VII.
:

dixit

Qui sunt consortcs


dixit

vestri ?

Orienlales episcopi.
:

Ambrosius episcopus

Inlerim quia superio-

ribus lemporibus Concilium sic factum est, ut Orienlales


in Orientis parlibus constituti

haberent ConciHum

Occi-

denlales in Occidente; nos in Occidentis partibus constituti,

convenimus ad Aqulleiensium civilatem

juxta impe-

ratoris praeceptum.

Denique etiam

pra^fectusltalic-e Hlteras

dedit, ut

si
:

vellent Orientales convenire, in potestatc

haberent

sed quia scierunt consuetudinem hujusmodi,


,

ut in Orienle Orientalium esset Concilium

inlraOcciden-

temOccidenlaliurn
VIII.

ideo putaverunt non esse veniendum.


:

Palladius dixit
:

Imperator noster Gratianus

jussit

Orientales venire

negas lu jussisseeum? Ipse imperator

nobis dixit se Orientales jussisse venire.

Ambrosius episcopus
prohibuit huc venirc.
Palladius dixit
:

dixit

Llique jussit, qui

non
sub

Sed nc venirent tua

pelitio fecit

specic
cilium.

falsae

volunlalis hoc impetrasti, et distulisti Con-

IX. Ambrosius episcopus dixit


evngari
,

Non opus
dlxit,

est diutius

respondenunc. Bcne

dlxlt Arrlus

solum aelernum
an nou?

Patrcm?Et secundum Scripturas hoc

KPISTOLARUM CLAS6IS
Palladiiis dixit
:

I.

233

Non

tibi

respondco.
:

Conslanlius cpiscopns dixit


diu blaspliemasti
?

Non rcspondcs,

([ui

lan-

Euscbius episcopus
luac

dixit

Scd debcbis

simplicilcr fulci

prodere liberlatcm. Si
in

a te ;enlilis cxiu;cret

ciuemad-

modum
deberes.

Christum crederes,
dixit

confiteri erubescere

non

X. Sabinus episcopus

Tu
le

pctisti ut

respondcrc-

mus
et

hodie cx volunlate tua, et

urgenlc, convenimus,

Proinde non

non cxpcctavimus rehquos fratrcsjqui poterant veuire. tibi Hbcrum est cvagari. Christum dicis cssc
?

creatum

aut sempiternum dicis csse Filium Dei?


:

Palladius dixit

Dixi tibi, nos ideo diximus vobis ut


fecistis

vcniremus,

ct

convincercmus quod non rcctc

sub-

rcpere imperalori.

Ambrosius episcopus dixit Legatur epislola Palladii utrum nobis hoc mandavcrit, ct doccbitur quod etiam
:

nunc

falht.
:

Palladius dixit

Legatur plane.
:

Episcopi dixcrunt

Impcrator
,

cum
te

esset praBscns Syr-

mio,

tu ilhim interpellasli
:

an ipse

compuUt?et

oddi-

dcrunt

Quid ad

isla

rcspondes?
:

Palladius respondit: Dixit mihi

Vade. Diximus

Orien-

lalesconventi sunt? Ait


tales

Conventi sunt. Numquid siOrien-

non

fuisseut conventi,

numquid nos convcnisscmus?


dixit
:

XL

Ambrosius episcopus
,

Sequestrata

sit

causa

OrienlaHum

sentenliam
:

tuam hodie

quaero. Arrii tibi

epistola lecta est

soles le

Arrianum ncgare. Aut damna


hoc
a

hodie Arrium, aut defendc.

PaUadius
quffiras.

dixit

Non

cst auctoritatis luaj, ut

me

Eusebius episcopus

dixit

Non credimus rchgiosum


scripsit.

imperatorem aUud dixiise,quam

Episcopos jussit

34
convcnire
:

S.

AMBROSII

non potuit

tibi soli

conlra rcscriplum

suum

diccre, ut sineOricnlalibus causa


Palladius dixit
:

minime

dicerctur.

Si Ilali soli jussi sunt convenire ?


et lcgatus dixit
:

Evagrius prcsbyter
dies, et anle

Ut ante quatuor

biduum rcsponderct
,

se affuturunl.

expcctabas? Orientalium
mitterc conflictum.
Palladius dixit

ut dicis, consortium

Quidcrgo luorum

sentcnliam expeclandam? Sic dcbuisti raandarc, non pro-

ram,
ct

Qula quasi ad Concilium plcnnm venenon convenisse consorlcs meos, ut convenirem, diccrem secundum jussionem agcretis in prsejudicium
:

vldi

futuri Concilii.

XII. Ambroslus episcopus dixit


ipseexegisti.
liani
j^.;v

Ll hodie resideremus,

Denique cliam hodic

tu ipsc dixisti quia chris-

ad cliristianos vcnimus. Chrislianos igitur nos probasti.


,

Promisisli te confliclaturum

promisisti le allalurum aut

acceptaturum esse ralionem. Libenter ilaquc accepimus


proefalioncm tuam.Optavimus ut quasi chrislianusvcnircs.

Obluli

tibi

epistolam Arrii

quam

scripsit Arrius

de cujns

nomine dicitis vos injuriam frequenicr suslinere. Dicitis quod Arrium non sequamini. Hodie aperta debct esse sentenlia aut condemna illum aut aslrue quibusvis lcctionibus. Et addidit: Ergo juxta epistolara Arrii Chrislus Dci Filius non est scmpiternus?
: ,

Palladius dixit: Nos diximus probaluros noschrislianos,

sed in Concilio pleno.

Non

vobis rcspondemus

omnino

in

praGJudiciura Concilii fuluri.

Euscbius episcopus dixit


fessionem debes exponcre.
Palladius dixit
:

Sine calliditale fidei

luac pro-

Et quid Concilio rcservamus?


:

XIII. Anibrosius episcopus dixit


natio facla est in

cum

qui ncgarct Dei

Omni orc condcmFiHum sempiter-

num, Negavit Arrius, hunc

scquilur Paliadius, qui non

EPISTOLARUM CLASSIS
vult

I.

235

cohdenmaie

Arriuin. Ilaquc ulruin hujus probanda


:

scnlenlia eit, consitlcrate


dicat
,

cl ulruin sccuncluni Scripluras


,

aut contra Scrij)luras


:

iulclligcrc liccl. Lecluni cst

cnim

Scnipilerna virtus Dci atque divinilas. Dci virlus

Cliristus cst' ?Si igiliir seuipiterna

Dcl virtusesl, sem-

piternus utique Christus est; quia Chrislus cstDei virlus.

Eusebius episcopus
lclh'gentia calholica.

dixit

llacc fidcs noslra cst

hacc in-

Qui

h;cc
:

Omnes

episcopi dixcrunt

non dixerit, analhcma. Anathcma.


:

XIV. Euscbius cpiscopus


Patrem sempitcrnum,
Palladius dixit
:

dixit

Spccialitcr dicit

solum

ct

Filium ahquando ccepisse.


vidi,

Arrium ncc
dixit
:

nec scio qui

sil.

Eusebius episcopus
in

Arrii

blasphemia proluta cst,

qua ncgal Dci Filium scnipiternum. Ilanc perfidiam


asseris ?
est,

damnas cum auctore, aut


Palladius dixit
:

Ubi aucloritas plcni Concilii non

non

dico.

XV. Ambrosius
judicia
didit
:

episcopus dixit
,

Dubilas post divina

damnarc Arrium

cum

crepuerit medius? Et ad-

Dicant ctiara sancli

viri legati

GalJorum.
:

Conslantius episcopus et legatus Gallorum dixit

Hanc
nunc

impietatem ejus hominis

et

scmper damnavimus,
;

et

damnamus non solum

Arriuni

sed ct quicuinque Filium

Dei non dixcrit sempitcrnum.

Ambrosius episcopus

dixil

Quid ctiam

dicit

Dominus

meus Justus

?
:

Justus episcopus ct legatus Gallornm dixit

Qui Filium
analhema

Dei cooctcrniim
habeatur.

cum

Palre

non

confitelur,

episcopi dixcrunl Analhcma. XVI. Ambrosius episcopus dixil Dicant eliam Afrorum qui omnium civium huc allulere scnlentias. legati
: :

Omnes

Rom.

I,

20, el

Gor.

i,

S.

236

S.

AMBfiOSIl
:

Fellxepiscopns el legatns dixil


gaverit scmpiternuni
,

Si quis Filiiim

Dei nesolus

et cOcTBternum negaverit,

non
:

ego legatus

lolius

Africanae provincix

damno

sed et

cnnctus chorus sacerdotalis, qui ad hunc ccelum sanclis-

simum me
vitas est

misit

etiam ipse ante damnavif.


dixit
:

Anemius episcopus
Symiiensis
:

Caput

Illyrici

non

nisi

ci-

ego igitur cpiscopus

iilius civilalis
,

sum. Euni qui non confilctur Filium Dei actcrnum


coaeternum Patri
sed eliam
iis
, ,

et
:

qnod cst serapiternum anathema dico qui idem non confitentur.


dixit
:

XVII. Ambrosius episcopus


Et recitatum
est
:

Audite sequentia,
sine initio,

Solum aelernum, solum


dixit

solum verura, solum imraortalitalem habentem.

Ambrosius episcopus
ncgat Filiura

Et

in

hoc darnna cum

qui

Deum verum. Cnm cnim ipse sil veritas, quemadmodum non est Deus verus? Et addidit Quid
:

ad hoc?
Palladius dixit
:

Filiura

vernm
:

quis

non

dicit?

Amhrosius episcopus
Palladius dixit
:

dixit

Arrius negavit.

Cum

Apostolus dicat, Christura supcr

omnia

Deum

potest aliquis negare

verum
:

Filiura
scias

Dei?
sim:

XVIII. Ambrosius episcopus dixit


pliciter veritas a nobis requiratur,

Lt

quam

cccedico ego, ut
ita dicis
,

dicis

scd semiplenura habeo.

Cum

enim

videris nc:

garcDeum verum
Deura
:

si

autem

sirnpliciter confilcris

vcrum

Filiura Dci; eo ordine astrue,

quo

ipse propono.

Palladius dixit Ego sccundum Scripturas tibi loquor, verum Filium Dci Domiuum dico. Ambrosius episcopus dixit ^ erum Dominum dicis Fi:

lium Dei

?
,

Palladius dixil:Cuinvcrura Filium dicam

quid amplus?

Ambrosius episcopus

dixit

Non

quaero

tantummodo

LnSTOLARUM
ul

CI.ASSIS

I.

l'^']

vernm Fllium
(licas.

dlcas

scd ut veram

Domlnum

Dci Fi-

lium

XIX. Euscblnseplscopus dlxlt ChrlslusDcus verus esl secundum omnium fidcm et cathollcam profcssloncni ?
: ,

Palladius dlxlt

Vcrus Dci Fillus


dlxlt
:

est.

Euseblus cplscopus
lllli

Nam

et

nos pcr adoplloncm

sumus',

ille
:

vlmc. Et addidit

num verum

esse

secundum proprlelalcm generatlonls dlConfiterls crgo vcrum Fllunn Dci Domlsecundum natlvilatcm et proprletatcm.
:

Palhidius dixlt

Vcrum Dcl Fillum unlgcuitum


?

dlco.

Euscblus eplscopus dlxlt: IIoc ergo pulas coutra Scrlpluras,


sl

Christus Deus verus csse dicalur

XX. Cumquc
dlxit
:

Palladius rcliccret, Ambroslus eplscopns

Solum vcrum Filium Dei


,

qui dicit, ct non vult di-

cere

Domlnum vcrum
si

videlur ncgarc.

Hoc

igitur ordlnc

confileatur,

tamen

confilclur, Palladlus; et

dicatutrum

veruni

Domlnum

Dci Filiimi dical.


:

Palladius dlxit

Cum

dlcat Fillus
ct

Lt cognoscanl

le

solum verum Dominum,


tum^; aficclu an
UIc
est vcrus
:

quem
:

mislsli

Jcsum ChrlsEplstola

In verltate?

Ambrosius episcopus
sua
:

dixlt

Joannes

dlxlt in

Deus'.

Nega hoc.
tlbi

Palladius dixit
teor

Cum

dicam

verum Fillum,
sic

profi-

veram eliam divinilalem.


dixlt
:

Ambrosiusepiscopus
soletis dicere

Et in hoc esl fraus;


,

enlm

unam

et

vcram divlnitatem
veram
,

ut Palrls tan-

lummodo non ellam


calis, ergo
si

Filli

ct

unam

divinitatem dl-

aperle vis dlcere

qula ad

Scripturas
:

me
est

provocas, dlc quod dlxlt cvangclista Joanncs

Hic

verus Deus

aut nega dictum.


:

Palladius dlxit

Absque Fillo allus genilus non est. XXI. Eusebius episcopus dixlt Chrlstus verus Deas
:

G.ilut. ly, -

Joan, xvn,

!i,

'

Join.

v,

20.

238
seciinclum

S.

AMBROSII
,

omnium
:

fitlcm

ct calholicam profcssionem

an
,

in sententia lua

Deus verus non esl?


V^irtus

Palladius dixit

Dei nostri
:

est.

Ambrosiusepiscopus

dixit

iNon habes libcrlatemprofi-

tendi; ac per hoc anathema ei, qui non confitetnr

verum

Dominum

Fihimi Dci.
:

Omncsepiscopidixernnt Anfithomahabpalur,quiChris-

lum Filium Dei Dominum vcrum non dixerit. XXII. Ilerum addidit Sohim verum sohmi immorlali;

talem liabentem.

Ambrosius cpiscopus
litatem, aut non habet

dlxit

Filius Dci habet

immorlare-

Palladius dixit

secnndum Divinitatcm? Apostohim admittis an non?Rex


,

gum,
dicis
?

qui solus habct immorlalitatem'.


dixil
:

Ambrosius cpiscopus
Palladius dixit

De

Chrislo Filio Dei quid

Christus

nomen divinum
dixlt
:

est,

anhumacarnisqui-

num

XXIII. Eusebius cpiscopus

Secnndum

dem sacramcntum

Chrislus dicilur, sed idem Deus et ho-

mo esl.
Palladius dixlt
:

Chriptus nomencarnis est


et

Ghristusno-

men humanumest;

respondete vos mihi.


dixlt
:

Eusebius episcopns

Qnid
,

supcrfluis immoraris
,

Cum

legcretur impietas Arrii

qni hoc dicit de Palre

quia

solus habetimmorlalitatem, atlulisli lestimonium ad, con-

sensum

impielalis Arrii, ex Aposlolo dlccns

Qui

solus

habel immorlalilalem.cllucem inaccesslbilem habitat^.


si inlelligls
:

Scd

lollus natnro}
io

dlgnilatem

in

Dei nomine

expressit

siqnidcm

Dei nomine Palcr et Fllius deslg-

nanlur.

Tim.

VI, 16.

'

Ibid.

FPISTOLARUM
Palladlns dixit
:

CLAS.SIS

I.

289
,

Et ego vos

qiiod interrogavi

rcspon-

doro

no]iii.slis.

XXIV. Ambrosins
tenliam
cjiiaero
:

cpiscopus dixit

Aperle de

lc

scn-

Fili"s Dci habet immorlalitalcm sccun-

diim genoraiionem divinam, an non habot?


Palladiiis dixit
:

Secundnm gcncrationem divinam


est.
:

in-

corrnplibilis

et

per carnem mortuus

Ambrosiiis episcopns dixit


sed caro mortua
Palladius dixit
est.
:

Non

Divinitas morliia csl,

Anle vosmihi respondele.


dixit
:

Ambrosius episcopus

Filins Dei
,

sccnndum
?

divl-

nltalem habet Immortalitalem


fraudes et insidias tuas non
prodidisti? et addidlt
:

an non habet

Sed

el

jam

secundum Arrliprofessionem

Qul Filium Dci negat habere im-

mortalitatem

quid vobis vldetur?


:

Omnes

episcopl dixorunt Palladlus dixlt


:

Anathema habealur.
esl.
'

XXV.

Satus divlnus Immortalls


:

Ambroslus episcopus
lem habet Del
Filius

dixit

Astute et hoc
:

ut de Dei

Filio nihil cxprimas evidenter, et cgo dico

Immortalita,

secundum Divlnllatem

aut ncga

qula non habct Immorlalitatem.


Palladius dixit
:

Christus mortuus est, an non


dixlt
:

?
:

Ambrosius episcopus
noslra

Sccundum carnem
cst
:

anima

cnim a Nolite limere eos qul occldunt corpus, animam aulem non possunt occidere'. Cum igitur anima nostra morl non possit putas quod Chrlstus secundum Divlnilalcm mortuus sit ?
non moritur; scrlplum
Palladius dlxit
:

Mortis appellationem quare tu horres?


,

leor

sed confidixlt: Imo non horreo secundum carnem meam; est enim perquem a morlis vlnculis sum revinctus. Mortem separatio facit spirllus nam Palladius dixit

Ambrosius eplscopus

,*

>

Mallh.

XII, a8.

a^O
ChrlsUis luus
est.
Filiiis

S.

AMBROSII
ct

Dci carncLn snscepit,

per carnem mor-

Ambrosius episcopus
sum. Sccundum
bolus

dixit

Scriplumest Cliristum paspassus esl.secundum


IIoc

caruem

igitur

Divinilalem habct immorlalilalcm.


est.

qui negat

dia-

Palladius dixit:Ego

Arrium non

novi.
:

XX\
rius
,

I.

Ambrosius cpiscopus

dixit

Ergo male

dixit

Ar-

cum

eliam Filius Dci habcat immorlalilatem secun:

dum

Divinitatem. Et addidit
:

Bcne

dixit ergo

an male

Palladius dixit

Non

conscntio.
dixit
:

Ambrosius episcopus

Cui non consenlis? Ana-

ihcma

illi,

qui

non explical
:

fidci libcrlatem.

Omncs

episcopi dixcrunt
:

Analhema.
vullis
,

Palladius dixit

Dicile

quod

ejus est

Dlvinilas

immortalls.

Ambrosius episcopus
Et addidit
:

dixit

Cujus, Palris

an etFIlIi?

Multas impletales congessit Arrlus.

Sed ad

allalranseamus.

XX^ II.

Et recilatum
:

est

Palladlus dixit

Paler

a sc saplt

Solum sapientem. Filius autem saplens


:

non cst. Ambroslus cpiscopus

dixit

Ergo

Filius

non
,

est sapiens,

cum

Ipse

sit

sapienlia?Nam

et

nos dlclmus

quiaexPatre

natns cst Filins*

Euseblus episcopus

profanum

dixit Est aliquld tam Impium.lam quamquoddixit sapientem Filium Delnegarc?


: : :

Palladius dixlt

Sapientia dicitur, quis potes sapicnliam

denegare?

Ambrosiusepiscopus
Palladius dixit
1
1
:

dixit

Saplcus est, an non?

Sapicnlia

est.

Cor.

I,

j4>

EFISTOLARUM CLASSIS
Auibrosiiis episcopus
pienlia.
tlixit
:

I.

2^

Sapiens ergo,

cum

slt

sa-

Palladius dlxit

Secundum

Scripturas vobis responde-

mus.
Anibrosius eplscopus dixil: Eliam sapienlcm, quanlum
video, Fiiuun Dei Palladius negare conotus
est.

Euscbius episcopus

dixit

Qui ncgat Filium Dei sapien-

tem

analhema

sit.
:

Analhema. XXVIII. Eusebins episcopus dixit:Eliam Sccundianus ad hoc respondeat,


cpiscopi dixerunt

Omnes

Cumque Secundianus
dixlt
:

reticeret,

Ambrosius cpiscopus
Filium confessus

Qui lacet, integrum

vult habere judicinm. Et addicit,

didit
est,

Sohim Palrem bonum cum

an ncgavit?
: :

el nos

Legimus Ego sum pastor bonus'; negamus? Quis non dicat bonum Dei Filium? Ambrosius episcopus dlxit Ergo bonus est Christus.
Pjlladius dixit
:
:

Palladius dixit

Bonus.
dixit
:

Ambrosius episc<>pus
Palre dixlt,

Male ergo Arrius de solo


sit.

cum
:

eliam Filius Dci Deus omnibus

Palladius dixit
dicit.

Qui bonum non

dicit

Ghristum, malc

XXIX.

Eusebius cpiscopus dixit

Christum bonum

confilcris?Namet egobonus sum. Mihi dixit: Euge.servc


bone'^, net,

Palladlus dixit

Homo bonusprofertdethcsauro suobona^ Jam dixi vobfs non rsspondeo usque


:
,

ad plenum concilium.

Ambrosius eplscopus
est'
:

dixlt

Juda^ dicebant quia bonus


Dei bonus
est.

et Arrlus negat quIaFilius


:

Palladius dlxit

Quis potest hoc negare?

Eusebiusepiscopusdixit:Bonusest ergoDeusFiliusDel.
'

Jouti. %.

1.

Mattli. x\v, 20.

'

Lur.

vi, 45.

<

Juan.

vii, la.

2^2
Palladius dixlt
:

S.

AMBROSII

Bonns Pater bonnm Filium genuit. XXX. Ambrosius episcopns dixit Et nos bonos genuit'; sed non secundum Divinilatem. Deum bonum Del
:

Filium

dicis.
:

Palladius dixit

Filius Dei
dixit
,

bonus
:

est.

Ambrosius episcopus

Vides ergo quia Chrislum

bonum, bonum Filium


a te quaeritur.

non bonum
:

Deum

dicis

qtiod

Et addidit

Qui bonuui Filium Dei

Deum

non coofilctur, anathema.

Omnes episcopi dixerunt Analhema, XXXI. Item recitavit Solum polentem.


:
:

Ambrosius episcopus
Palladius dixit
,
:

dixit

Potens est Filius Dei, an non?


fecit
,

Qui omnia

non

est

potens

Qui
Et

omnia fecit rainus potest ? Ambrosiuscpiscopus dixit


addidit
:

Ergo Arrius male


?

dixit.

Velin hoc damnas Arrium


:

Palladiusdixit

Unde

scio qui sit?

Ego pro me respon-

deo

tibi.

Ambrosius episcopus
tensest?
Palladius dixit
:

dixit

FiliusDominiDei Deuspo-

Potens.
dixit
:

Ambrosius episcopus
Palladius dixit
:

Deus bonus

est

Jam

dixi

Filium Dei unigenitum esse

polentem.

Ambrosius episcopus
Palladius dixit
:

dixit

:Dominum polentem.
dixit
:

Filium Dci potentem.


Polentes el homi-

XXXII. Ambrosius episcopus


nes sunt; scriptum est enim

Quid
Et

gloriaris in malitia,
:

qui potens es in iniquitate^

allbi

Cum

inlirmor

ntunc potens sum'.

Illud aterequiro, ut confilearisDos

minum polenlem
aslrue.
'

esse ChristnmDei Filiiim: aut

inegas,

Nam
I,

qui

unam potcnliam

dico Palris et Filii, sic

Gen.

3i.

Psal. li, 5.

'

Cor. x:i, lo.

EPISTOLARUM CLASSIS
FiliuQ) Dci dico
confitcri

I.

243

polentem

siciit et

Patrem. Dubitas crgo

Pallacllns dixit

Dominum polcntcm esse Dei Filinm. Jam dixi, secundum disputalionem


:
,

pront possumus

respondemns vobis; vosenim

soli vullis

essc jndices:vos liligalores esse vultis.

Non

vobis respon-

demusnuuc, sed bimus vobis.

in

Concilio generali ct pleno respondc-

Ambrosius episcopu

dixit

Anatbema

illi,

qui negat

Dominum polentem

Chrislum.
:

Omnescpiscopi dixerunt

Anathema.
:

XXXIII. Ilcm recilalum


judiccm.
Palladius dixit:

est

Solum potentem oninium


,

Omnium

jndicem Filium Dei. Est qui


Per gratiam dedit
an per

dat, est qui accipit.

Ambrosins episcopus

dixit:

naturamPEt hominibus dalur judicium. Palladius dixit Palrem majorcm dicis an non? Ambrosius episcopus dixit Postea respondebo tibi. Ego tibi non respondeo, si non resPalladius dixit
:

pondes mihi.
Euscbius episcopus
dixit
:

Nisi

impielatem Arrii ex or-

dinedamnaveris,inlerrogandi non libidabimusfacultatcm.


Palladius dixit
:

Non

tibi

rsspondeo.
:

Ambrosius episcopus
judexest, an non?
Palladius dixit pio,
:

dixit

Filius Dei

sicut

leclum

cst,

Si

non respondes mihi


dixit

ego

tibi, ut

im-

non respondco. XXXIV. Ambrosius episcopus


,

Habes

professio-

nemmeam
tola Arrii.

qnarespondcbo
:

libi.

Interim perlcgalur epis-

Et addidit In epistola Arrii invrnics et hoc sa,

crilcgium

quod

tu moliris.

Palladius dixit:

Ego qui interrogot non respondetis?


16.

a44
Eusebius episcopns
dicimus.
Palladius dixil
:

^*

AMBROSII
:

dixit

Filium Dei

Dcnm

aequalem

Tu judex
:

es
:

lui

exceptores hic sunt.


,

Ambrosius episcopus

dixit

Scribant tui

qui volunl.
,

XXXV.
lis

Palladius dixit
dixit

Pater raajor

est

an non?

Eusebius episcopus
est Filius Patri.
;

Sccundum

Divinilatem aequa-

Uabes

in

Evangelio quod Judsei perse-

quebantur cum

quia non solum solvebat sabbatum, sed


sc faciensDeo'.
,

elPalrem suum dicebat Denm,a}qualem

Quod
tes

ergo impii persequcntes confessi sunt

nos creden-

negare non possumus.

esset in forma Dei,


Ambrosius episcopus dixit:Et alibi habes : Qui cum non rapinam arbitratus est essc se
;

jequalem Deo
accipiens
,

sed semelipsum exinanlvil

formam

servi

in

similitudinem

hominum
:

Aictus obediens usin

que ad mortem^
est?

Et addidil
,

Vides quia
,

forma Dei

aequalis

est?Et formam

inquit

servi accepil^

In

quo

ergominor

Secundum formam
dixit :Sicut in
fuil
:

utique servi, non Dei.

Eusebius episcopus
lus, inferior
inferior

forma

servi constitu-

scrvonon
esse

ita iii

formaDei conslilutus,

Deo

non

potuit.

XXXVI. Ambrosius
cundum
Palladius dixit
:

episcopus dixit:Aut dic quia se-

Divinilatem minor est Filius Dei.


Pater major
:

est.

Ambrosius episcopus dixit Secundum carnem. Palladius dixit Qui me misit major est meS
:

Caro

missa est

Deo

aut Filius Dei


;

luras bodie

Ambrosius episcopus dixit Falsari a vobis divinas Scripcomprobamus; sic enim scriptum est Pacem
:

meam
lur cor

do vobis,pacem

meam
,

relinquo vobis.

Non
dat,

lurbe-

vestrum

non quotnodohic mundus


gauderetis quia
iljid.

ego do

vobis. Si diligeretisme

dixi

:Vado ad

Joan. V, i8.

Piiilip.

ii,

6.-3

Joan. xiv, aj.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

34'5
dixil
:

Palrem

quia Pater major


est.

me

est.

Non

Qiii

mc

misit,

majorme

Palladius dixit :Paler major cst.

Ambrosius episcopus

dixit

Anathcma

illi,

qui divinis

Scripturisadditaliquid, aut minuit.

Omnes episcopi dixerunt Anathema. XXXVII. Palladius dixit Pater major est Filio. Secundum carnem Ambrosius episcopus dixit
:
:

Fi-

lins

minor
Patri
:

est Patre
legi

sccundnm

Divinilatcm

aequalis
,

est

igitur

Dei Filium c-cqnalem Palri

sicut

jam

el prolata

exemplaria lestantur.
;

Sccundum carnem
seservum,
,

autemquid niirarisminorem
dixcrit se

cum

dixerit

cum

lapidem

cum
?

dixerit se

vermcm
:

cura

dixcrit

se

minorcm

Angelis'; qnia scriptum cst

Minoraslicnm

paulominus ab Angclis
Palla dius dixit
:

Impie vos asserenles vidco non respon:

demus

vobis sine auditoribus.


dixit
:

Sabinus episcopus

Ncmo

requirat

abeo senlcn-

tiam, qui tam innumeris sententiis blasphemavit.

Non vobis respondemus. Paliadius dixit XXXVIII. Sabinus episcopus dixit Ab oninibus jam
; :

damnatus estPalladius Arrii blasphemioe mullo minores sunt quam Palladii. Et cum Palladius surrexisset, alqne
:

foras exire voluissel

Ideo

inqult

surrexit Palladius,

quoniam
esse se
est,

aperlis
,

Scripturarum testimoniis convincendum

sicut jam convictus esl; sic enim leclum cernit secundum Divinitalem quod a^qualis Palri Filius sit. Accipiat aulem quia Filius Dei secundum Divinitatem majorem non habet. Scripiuni est Abrahae cum repro mlsisset Diius.... quonlam nullum aliuui habebat majo rem per quem jurarel, juravit per semelipsum'. \ ides igitur Scripuram qula nuUum allum majorcm habet,
:

l'sdl.

c\v,
.3.

i6.

Mallli.

\xi, 4ii el Psal. xxi,

7.

Psal, viii,6.

Ilebr. Ti,

24^
per

S.

AMBROSII
aulein est
;

quem

jiiraret. Fiiius

de quo dicllur quo:

niam

ipse visus est Abrahnc

unde
est.

et ait

Abraliam diom

menm

vidit, et gavisus cst',


:

Palladius dixit

Paler major
dixil
:

Eusebius episcopus
raajorem non habuit
habuit.
:

Quando
ut

ut

Deus locutuscst,
loculus,

quando

homo

majorem

XXXIX.
misit Filium.

Palladius dixit

Palcr genuit Fih"um, P.iler

Ambrosius episcopus

dixil

Analhema
Analhena.
,

illi

qui ncgal Fi-

lium secundum Divinitatem aequalem Patri.

Oaines episcopi dixerunl


Palladius dixit
Palris custodit.
:

Fihus subjectus Patrl

Fillus praecepla

Ambrosius episcopus
nis ralionein.

dixit

Snbjectus sccundum car:

C-Tlerum etipse meminlsli quialeglsli

Ne-

mo

venlt ad

me,

nisl

quem
: ,

Paler allraxerll^.
Dicat
si

Sabinus episcopus

dixll

secnndum
est.

Dlviuila?

tem subjeclus

est Palri
:

an secunduni incarnalioneai

XL.

Palladius dlxlt

Ergo Pater major


dixit
:

Ambrosius episcopus

Et

alibi

scriplum

est

Fi-

delisDeus, per quem vocali


Iii

eslis in

communionem
,

Fi-

ejus^ Ego dlco Palrem majorem essesecundum car-

nls

assumplioncm
Dlvinilalem.
:

quam

susccpit Fillus Dei

non secun-

dum

Palladius dlxit

Quae enlm comparalio


:

est Filii

DciPKt

caro potest dicere

Deus

me major
:

esl? Caro loquebatur,

aut Divinitas; quia ibi erat caro.

Ambrosluscpiscopus dixit Carosine aniuia non loquilur.


Easebius eplgcopus
dixit
:

Deus

in
:

carne loquebalur

se-

cundura carncm

quando dicebal

QuiJ me persequl-

omini, hominem'?

Quis hoc dlxil?


4 j.

Joan. vni, 56.

1 J. vi,

Coi.

i,

9.

<

Joan-

v:

1,

4o.

EPISTOLAUCM CLASSI3
Palladius dlxil
:

I.

^7

FlliusDci.
dixit
:

Ambrosius eplscopus

Deus crgo

Filius Dci estse-

cundum

Divinitatem
:

Paliadius dlxit

homo est sccundum carnem. Carncm susccplt.


,

ct

Euseblus episcopus
Palladius dixit
:

dixit

Ergo humanis verbis usus


susceplt.
dixit

est.

Carncm humanam
:

XLI. Ambrosius episcopus

Dicat quia non se-

cundum Divinilalem Aposlohis dixit subjectum, sed secundum carncm jscrlptum est cnim Humihavit semet:

ipsum factus obediens usque ad morlem


,

'.

In

(]iio

crgo

mortem

gustavlt?
:

Palladius dixit

Quia

sc humih'avit.
dixit
:

Ambroslus cpiscopus
fectam bene
dlxit

Non

Divinllas
:

sed caro

humlliala est atque subjecta. Et addidit

Creaturam per-

Arrlus, an male dlxil?


:

Palladius dixil

Ego

libi

non respondeo auctoritalem


Profilere
vobis.

non habenti. Ambroslus episcopus


Palladius dlxit
:

dixit

quod

vis.

Non respondeo
dlxlt
:

XLII. Sabinus episcopus


Palladlus dixit

Pro Arrlo non rcspon-

des, ad interrogata non respondes?


:

Pro Arrio e^o non respondi.


dixit

Sabinus epii^copus

Filium Dci negares polenlem


Palladius dlxit
pietalis arguo.
:

Ego

te

Usque adeo respondisti ut negares verum Deum. judicem non patlor, qucm im:

Sabinus episcopus
Palladius dixit
:

dixit

Ipse nos coegisti scdcrc.


sedcrclis, ut

Mandavi ut

arguerem vos.

Quare

subri|.>uislis

Impcralori? Ut plenum Concilium non

esset, obrlpuistis.

Ambfosius episcopus

dixit

Cum

Arrli impiclates le-

gerentur, ct impielas tua pariler condemnata est, quac


'

Philip.

11, S.

248

8.

AMBROSII
libi in epistola
:

consenslt Arrianai impietati. Placuil

media

lectionem proponere,

quam

volebas

responsum
major

libi est

quemadmodum
secundum
prosuisti etiam

Filius

Patrem majorem

dixerit, eo
est eo.

quod
Pro-

carnis susceptionem Paler

subjectum esse Filium Dei;


,

et in

hoc rescar-

ponsum

tibi est
,

quia subjectus Filius Dei

secundum
responsum

nem

est

non secundum Divinitalem. liabesprofessioncm


caetera.

noslram, nunc audi


responde ad ca
,

Quoniam
tibi

tibi

est,

quae leguntur.
:

XLIII. Palladius dixit

Non

respondeo; quia quae:

cnmque ego

dixi,
:

scribunlur verba

non sunt scripta vcstra taatumraodo non vobis respondeo.


dixit
:

Ambrosius episcopus
dicium. Et addidit
Palladius dixit
:

Omnia
dicis

vides scribi.

De-

nique quae scripla sunt, abundant ad


:

tuae

impietalis in,

Creaturam
dixit

Chrislum

an negas?

Non respondeo.
:

Ambrosius episcopus

Ante horam

cilra

actam,

cum
gasti

legeretur quia Arrius dixit crcaturam Chrislum, ne:

oblatum
dic

vel

nunc

est tibi, ut damnares perfidiam nohiisli ulrum natus exPatre Chrislus sit, an crealus?
,
:
:

Palladius dixit
sic

Si vultis

exceplores nostri veniant

et

totum excipiatur.
Sabinus episcopus
dixit
:

Adducat suos exceplores.


dixit

Palladius dixit

Pleno Conciho vobis respondcbimus.


:

XLIV. Ambrosius episcopus

Altahis in traclatu
,

Nicseni Concilii subscripsit. Negel factum

quia venit ad

Concilium. Dicat hodie uirum subscripserit in Iractatu


Nicaeni Concilii
,

an non.
,

Cumquc

Altahis rcticeret
h'c('t
:

Ambrosius episcopus

dixit

Altalus prcsbylcr

inler Arrianos sit,

lamen habet

auclorilalem loquendi

libere profilcatur

utrum subscrip-

serit in tractalu iNiciciii Concilii

sub episcopo suo Agrip-

pino, an non.

, ,

EPISTOLARUM CLASSIS
Atlalus dixil
:

I.

2^9
damnatuui
:

Jam

dlxiati

me
:

aliquoties

non libi respondeo. Ambrosius episcopus dixit Concilii Nicaeni, an non?


Altalus dixit
:

Subscripsisli in Iraclalu

Non

tibi
:

respondeo.

XL\
haberi
,

Palladius dixit

Modo
dixit:

vullis

tractatum plenum

an non

Chromatius presbyter

Crcaturam non negasti


quae fides catholica

potentem
profitetur.

negasti.

Omnia
dixit

ncgasti,

Sabinus cpiscopus
subscripsisse in
dcrc.

Tesles
,

ConciHo

ISicteno

el

sumus nos Atlalum nunc nolle respon-

Quid cunclis vidctur?


Allalus reticeret, Ambrosius episcopus dixil
in
:

Cumque
an non
?

Dicat utrum subscripscrit

tractatu

Concilii Nicaeni

XLVI.
et

Palladius dixit: Exceptor vesler et nosterstent,

omnia scribant.
Valerianus episcopus dixit
:

Jam

quac dixisli, et quae

negasti, scripta sunt omnia.

Palladius dixit

Dicite

quod
:

vullis.

Ambrosius episcopus
Palladius, qui

lam Arrii,

sacpius vult damnari jam frequenter damnalus est, lego episloquam illc noluit condemnare profitemini qiiid
dixit

Quia

vobis videlur?

Omnes

episcopi dixerunt
,

Legalur. Et recitala est

Nalo autem non putative

et reliqua.
:

Ambrosius episcopus
respondi
libi et

dixit
:

Respondl
el ipse

libi

de majorc

dc subjeclo
:

nunc

rcsponde.

XLVII. Palladius
venianl post

Dixit Non respondcbo, nisiaudilores Dominicam dicm.


dixit
:

Ambrosius episcopus
posteaquam objeci
tibi,

encras

tractalurus, avd
Arrii
,

vidisti

epi^^lolam

quam

230

S.

A.MBROSJI

(lamnare noluisti, ass^rere aulem nonpoles; idcirco nunc


refugis et cavillaris.

Plenaric ipsam recito ad singula. Dic ulrum Christus crcalus vidcatur;an fuit, quando non fuit an vero sempcr iuit unigenltus Dei FiliusPCum
:

Arrii epistolam audieris, aut

damna, aut proba.

XLVIII. Palladius
te

dixit

Cum

impietatis te

arguam

judicc non utor. Transgressor

es.

Sabinus eplscopus

dixit

Quas impietates
,

objicis fratri

nostro et consacerdotl noslro Ambrosio


Palladius dlxit
:

dlclto.

Jam

vobis dlxi, pleno Concilio respon-

debo

et prresenlibus auditorlbus.

Ambrosius eplscopus

dixit

In consessu fratrum

meo-

rum cuplo
rim
,

confulari et rcdargui. Quae igitur impie dixe:

dicito

sed impius

tibi
:

videor, qui pietalem aslruo.


tibi

Sabinus episcopus

dlxit

Ergo implus

vidctur, qui

Arrli blasphemias arguit?

XLIX.
Dei.

Palladius dixlt

Ego non negavi bonum Filium


Chrlslum

Ambroslus episcopus

dlxil: Dlcis ergo

Deum

bonum

?
:

Palladlus dlxit

Non

vobls respondeo.
:

Valerianus episcopus dixit

Nolile

multum

adigere

Palladium
Ipsius

non polest vera nostra simpjiclter

confiteri.

nam
tus
:

a Photinianis est

enim conscienlia dupllci blasphemia confusa est; ordinatus, et cum ipsis est damna-

et

nunc plenius damnabltur.


:

Palladius dlxlt

Hoc

proba.
:

Sablnus episcopus

dlxit

Non
dixit
:

aliler polerat

Chrlstum imcura

verum negare
L.

nisi

auctores suos sequeretur.


Objecisti

Ambrosius episcopus
,

me

esse

pium

hoc proba.
:

Palladius dlxit

Exposilionem noslram a0eremus


,

autem altulerimus

tunc disputatlo habebitur.


dixit
:

Ambrosius episcopus

Damna impietalem

Arrii.

EPIsTOLARUM CL4SSIS

I.

331
dixit
:

Ciim

rellccrct

Palhidins

Euscbius episcopus

Siiperfluis
luit

immoralur. Tol impielales Arrii Pnlladius nocondemnarc imo polius asserendo conlcssus est.
,

llunc qui non damnat

similis illius est

el haerclicus jure

dicendus

est.

Omnes
sit

episcopi dixerunt

nobis omnibus anathema

Palladio.
LI.

Ambrosius episcopus

dixit

Acquiescis, Palladi.ut

captera leganlur Arrii.

Palladius dixit

Date audilores
et nisi cx

veniant et ex ulrasi

quc parle cxceptores. Non


tores

potestis esse judices,

audi-

non habuerimus
,

utraque parlc venerint,

qui andiant

Ambrosius episcopus
:

non vobis respondcn:!us. dixit Quos quicris auditores? Palladius dixit Sunthlc virl honorali multi.
:

Sabinus episcopus dixit: Post


pelis?

tot

blasphemias auditores

Ambrosius episcopus
care debcnt, non
judices petas
,

dixit

Sacerdotes de

laicis judi-

laici

de sacerdolibus. Sed tamen quos

dicilo.
:

Palladius dixit

Audilorcs veniant.
dixit
:

Chromatlus presbyler
cerdotali
,

Salva condemnatlone sa-

quin et qui Palladli sunt, etiam nunc in pleno

legantur.
LII.

Palladius dixlt
,

Non permittuntur

loqui.
,

Audilo-

res veniant

et

ex utraque parlc exceplores

et

responde-

bunt vobis

hi in Concilio gcnerali.

Ambrosius episcopus
deprehcnsus
sacerdolium
sit,

dixit: Etsi In multis impietalibas


,

crubcscemus tamen

ul vldealur qui
:

sibi vlndlcat, a laicis esse

damnalus

ac per

hoc qnoque

et in

hoc ipso damnandus cst, qui laicorum

expeclat sentcntiam ; cum magis de laicis saccrdoles debeant judicare. Juxla ea quaj hodie audivimus Palladium

profitentem ,et juxta ea qutc condemnare noluit, pronuq-

202
tio

S.

A^fBROSII

illum sacerdolio indignum, et

carcndum

ut in loco

ejns catholicus ordinetur.

Omnes
LIII.

episcopi dixerunt

Anathema
dixit
:

Palladio.

Ambrosius episcopus

Imperator clemen-

tissimns et christianus sacerdotum judicio


ipsi

causam

et ut

arbilri essent altercationis

inquit, constlluissemus.

Quoniam
tes

igilur nobis

judicium videtur delatum interpreet quia ipse

esseScripturarum, condcmnemusPalladium, qui impii

Arrii noluit

damnare sentcnliam
,

Filium Dei

sempiternum

el cnetera quaj actis inhcerent, negavit.

Ergo

anathema habeatur.

Omnes

episcopi dixcrunt

Omnes condcmnamus eum

analhema hobcatur.

Patnim singuloruni

in

Palladium condemtiatio \
:

LIV. Ambrosiusepiscopus
sislunt viri chrisliani, et

dixit Quoniam omnes conDeo probati fratres et consa,

cerdoles noslri

dicai unusquisque quid sibi videatur.


:

Valerianus episcopus (8q) dixit Mihi quidem videtur, quia qui Arrium defcndit, Arrianus est qui hkisphemias
:

cjus

non condemnat, ipse blasphcmus esl; ideocjue hujusuiodihominem a consorlio sacerdotum censeo essc alicnum.
Palladius dixil
orientali vobis
:

Ccepislis ludere, ludite. Sine Concilio

non respondcmus.
:

cumque
necesse

QuiLV. Anemius episcopus Sirmiensis (90) dlxit haereses Arrianas non condemnat, Arrlanus sit
est.

Hunc

igltur

alienum etiam

a nostra

commu-

nione, et sacerdolali ccetu dcnuo privatum esse censemus.

Conslantius episcopus Arausicus dlxlt


disclpuluin
,

Paliadium Arrii

cujus Iinpielates Jam ollm damnat;e sunt a

Patribus noslris in Concilio iMcacno, et nunc hodie pro-

bat*,

cum

receuscrentur

confusus csl
'

dumDelFihum
ix, p.

Palladio singulae quia non Deo Patreessealienum.cum


;

Vide D. Guillon, lom.

4^^ el

4[)4

EPISTOLARUM

CI.ASSrS

T.

2^3
ccBpissc clicit,Do-

crcaturnm confilelnr:

cnm lemporalem

minnm vernm
nandnm.

negat, in sempilernnm censeo cssc

dam-

LVI. Justus episcopns


mias Airii damnare nolnit

dixit
,

Palladinm

qui blasphe-

sed etiam magis has confiterl

videtur, censco ultcrius sacerdolem dici


inter episcopos depulari.

non possc
Palladinm
a

nec

Evenllus episcopus Ticiniensls dlxit

qul

Impielatem Arrii damnare noluit, arhitror


cerdotali in

consortio sa-

perpetuum esse remotum.


:

LVII. Abundantius episcopus Tridentlnus dixlt


evldentes blasphemlas Palladius defendat,

Cum
se

damnatum
:

ex (loncilio Aquileiensi cognoscat.

Euseblns eplscopns Bonouiensls (91) dixit


bat nec ad aures admillere
Palladlus
extitit

Quia Im-

pielates Arril diabollco slylo conscriplas, qnas


,

coudemnare
sapicntem,
dotall, ct

sed et earum
,

non licenon solum nolnlt assertor, negando FI,

lium Dei DominuQi verum

Domlnum bonum Dominnm

Dominum sempiternum, hunc a ccetn sacermea sentenlia et omnlum catholicornm judicio


damnatum.
(9'i) dixlt:
,

arbitror jure esse

LVIII. Sablnus episcopus Placentinus

Quo-

nlam cunctls

patefactum est, Palladlum

qui Arrlanne

perfidiae auctor est,

etiam ejus impietatem tenere, qua?


,

contra evangellca et apostolica Instituta venit

jnsta

in

enm

toliusGoncilii illata sententia est

qnl mcae iicetpar-

vltatis sentenlla sacerdotio

deuuo prlvatus, ex hoc sacro-

sancto coelu jnre pellalur.


Felix et Numldlus legatl
hacresls sectae
,

AlVorum dixerunt
Aquileiensl

Arrlanre

In

qua

in

Synodo Palladins

declaratus est, analhema. Sed et eos qul contra verilatem


INiccenae

synodi repugnanles sunt, condemnamus. LIX. Limenius episcopus Vercellensis dixit Arrlanam
:

doctrinam saepe esse damnatam manireslum cst;

et ideo

,,

254
Palladiiis

S.

AMBROSir

convenlus

in

hac sacra Synodo Aquileiensi, quia

iioluit se corrio;ere vel

emendare

sed magis probavit re-

prehensibilem

et so. olclavit perfidia,

confessus est tenere, hunc sentenlia


a consortio sacerdolall essc

qnam se publice mea ct ego profileor


:

privandum.

Maximus episcopus Emoneniis ((jS) dixit Palladium qul blasphemias Arrii nec damnare vohiit sed magis ipse conressus est, jusle ac mcrito esse damnatum et Deus
,

novit, et fidelium conscienlia condemnavit.

dium qui sectam Arrii


,

LX. Exupcranlius episcopns Uertonensis dixit vel ejus doclrinam damnare


condemno.
:

Pallanohiit

sed defendil, ut ca;teri consortes mci damnaverunt, ctiam


et cgo

Bassianus episcopus Laudensis dixit


caeteri consortcs

Audivi sicut et

mei, impielales Arrii. Quas Palladius non


,

sokim non condemnavit


sit
,

sed confirmavit

hic

anathema
Blas-

et sacerdolio privabilur.

LXL
phemias

Philaster episcopus Brixianus (g4) dixit


et iniquilatem Paliadii, qui

Arrianam doctrinam
ego condemnavi.
:

sequilur et delendit, una

cum omnibus

Constantius opiscopus Sciscianensis (^5) dixit

Palla-

dium, qui blasphemias


navit
,

et impietates Arrii

non condemet

sicut et caeteri consacerdotes

mei

ego censeo

damnandum.
Hehodorus episcopus AUiniensis
fidiam Arrii,
est Palladius,

(9G) dixit
,

Qui per-

omniumque haerelicorum
ca^teris

quorum consors

cujus insipiens cor, qui vcritatem non est

confessus,

cum

consacerdolibus meis condemno.


(97) dixit
,
:

LXIL Fehx episcopus Jadertinus


qui bhisphemias dicit in

PaUadium,

Fihum

sicul Arrius

cum omni-

bus pariler condemno.


qui Chrislum

Theodorus episcopus Octodorensis dixit Palladium, Deum verum, coa3ternum Patri negavit, nec
:

EPISTOLARDM CLASSI3

t.

55

Chrlslianuni luinc, nec sacerdotem ulln

modo censcmus.
:

in perfidia Arrii

Domninus episcopus Gralianopolitanus dixil Palladium pcrmanentem in perpetuum sicut et fra,

Ires

damuaverunt, etiam

et

ego censeo esse damuandnm.


:

LXIII. Proculus cpiscopus Massiliensis dixit

Pulla-

dium,qui Arrii blasphemias sub quadaui impia hjereditate non condemnando defendit, sicut huuc et plnrimorum
jani

vencrabilium sacerdolum sentenlia blasphemum deita

signavit, atque a sacerdotio alienum dixit,

mea

pariter

sentcntia in

pcrpetuum condemnalum designat.


:

Diogencs episcopus Genuensis dixit


CJirislum
Palri

Palladium, qui

Dominum Deum verum


confitetur,

dum non

et qualem imo negavit, damnalionem ju-

similem

dico cumc.TBlerisfratribus meisvel consacerdotibus sortiri.

LXIV. Armantius episcopus

Niciensis dixlt

Palladium

qui sectam Arrii non destruxit,secundum consacerdolum

meorum judicium eliam etego condemno.


Januarlus episcopus dixit
:

Sicut
ita et

omnes consacerdotes
ego pari judicio

mei damnaverunt Palladium,


censeo essc

eum

damnandum.

Secundianus Christum agnoscere Deum verum interpellalus eadem, qua Pailadius caxHllatione conatur
,

Patres ludificari.

LXV. Et cum Secundianus


episcopus dixit
dius Impius
:

subripulsset

Ambroslus

Audisti, Secundiane, cujusmodi Palla-

sententlam, sacerdotali Concilio damnalus


nobls qnod ejus, hoc est,
,

exceperit; licet displicucrit


Palladil
claliter

non horrueris amenliam


quocro.

tamen de

tc aliqua spe-

Ltrum Dei Filium Domluum noslrum Jesum Chrlstum verum vel non verum Deum dlcas? Secuudianus dixit Qui negat Deum verum essePalrem
,
:

256

S.

AMBROJII
:

Domliii el Dei noslri Jcsn Chrlsti, non esl Chrislianiis

nec qui negat Dominiim Fillnin Dci vernni.


Ambrosiiis episcopus
confiteris?
ilixil
:

Deum verum
Dei Filium
,

Dei Filium

Secundianus

dixit

Verum

unlgenilum

Dei Filium verum dico. LXVI. Ambrosius cpiscopus


dicis?

dixlt

Verum Dominum
:

Sccundlanus

dlxit

crum unigenilum Filium

quis

negatverum FiliumDei?
Euscbius episcopus
dixll
;
:

Non

sufficit

quod Filium Dei


:

nam hoc omnes confilenlur sed hocmovet, quod Arrius dixlt Dominum solum Palrem solum verum negavit Filium Dei Dominum verum. Simpllciler Fillum Dei Deum vcrum confilerls ?
unigenilum confiteris
,
:

Secundlanns
dixerit

dixit

Quis fucrit Arrius, ignoro

quld

nescIo?Mecum
dlxit
:

loqueris vivus ad vivum. Ilhid dico


est in sinu'Palris'
:

quod Christus

Unigenitum qui

ergo unigenitura Fillum se asserit Patris


unigenitus est DeiFilius verus.

Filius igitur

LXVII. Ambrosius episcopus


verus Dei Filius Deus? Et addlt
:

dlxit

Deus verus

est,

In divinis Libris scrip-

tum

est

Quia qui jurabunt


et

Deum
est.

que de Christo esse non dubium


profilemur
:

verum'. Quod utiNos ergo verum Deum


professio
,

fides nostra hasc est, et

quia

unigenitusPalris Filius est verus Deus. Dic et tu de Deo

vero, deinde Filium

Deum
:

vcrum.
vero.
dixit
:

Secundianus
verus est?

dicit

De Deo

LXVIII. Ambrosius episcopus


Secundianus
dixit

Filius Dei

Deus

Ergo mendax.
dixit
i6.
:

Ambrosius episcopus
I

In hoc fraudem facis

ut

Joan.

I,

iS.

Isai.

l\m,

EPIST0LARX3M CLASSIS
noii

T.

2^7

Denm vcrnm
est.

dicas, sed
:

Deum

unigenilam verum

ac per hoc dic simpliciter

Unigenitus Dci Filius Dcus

verus

Secundianus

dixit

Unigenilum

dixi
:

Dei Filium.
lloc Photinus

LXIX. Eusebius

episcopus dixit

non

negat, hoc Sabellius confiletur.

Ambrosius episcopus
jnre damnatnr
:

dixit

Et qui hoc non confiletur


quaero ut

ac pcr iioc saspe te convcnio, hcet cavil-

lando negaveris verilalem.

Non

lantummcdo
Quae

unigenitum v'erumFiliumdicasDei,sed etianiDeum verum.

Sccundianus
dico
,

dixit; Verilatis nie


:

servum

profiteor.

non scribuntnr

el quac dicis,

scribuntur. Christum

verum DeiFilium dico. Quis negatFihum Dci veruin esse? LXX. Ambrosius episcopus dixit Qui negat Deum verum unigenitum Dei Fifium anathema sit. Socundianus dixit Deum verum unigenitum Filium Del Quid mihi profiteris, quod non est scriptum ? Ambrosius episcopus dixit Aperlum sacrilegium csl, quando Chrislum Dci Fihum ArriusDeum verum negavit. Secundianus dixit Jesum Christum Fifium Dei Deum
: , : : :

qui Christus

dicalur Filius verus

Fifium Dei dico

sed

verum Denm non est scriplum. LXXI. Ambrosius episcopus dixit Nondum resipuisti? Et adjecit Ne quid ilH vidcatur csse subrcptum confirmet sententiam suam. Dicat ergo unigenilum Christura
:

Dci FiHum

Deum

vcrum.
:

Secundianus

dixit

Jam

dixi.

Quid mihi extorquere

vis

ampl ms
ses tanta,

Ambrosius episcopus dlxit Ouid dixisli? Ccrtc si dixi quod gloriose dicilur, sacpe repelcndum est. Secundianus dixit Dictum esl Sit sermo vesler
: : :

3Est est

Non non
V. 57.

'.

Mallh.
I

17

58

5.

AMBROSII
:

LXXII. Ambrosius episcopus dixll Qui dicit ipsnm Patrem Filiurn, sacrilogus est. Hoc a te quaero, ul dicas de Deo vero Deum veruni Dei Filium natum. Ego Filium a Deo gcnilum diSecundiaous dixil
: ,

cente Patre

Genui

te'

et

conulente se genuisse

uni-

gcnitum Dei verum esse


verus est

dico.
dixit
:

LXXIII. Anibrosius episcopus


Secundianus
dixit

A Deo

vero Deus

Et

cum nomini
:

etiam addis

et

Terum

audis qualis in te fides sit, et Christianus es?


dixit

Eusebius episcopus

Qui negavit illum

rum
dis,

Arrius et Palladius negavit.

Tu

si

Deum veDeum verum crc-

debes simpliciter dosignare.


cpiscopusdixit: Sinon dixcrlsDeum
essc
,

LXXIV. Ambrosius
Secundianus
:

verum dc Deo vcro nalum


dixit
:

Christum ncgasli.

Interrogatus de Filio, dedi respon-

8um quemadmodum deberem profiteri, respondi. Habemus vestram expositionem afTeremus, legatur.
,

Ambrosius
fessionem
a

dixit

Hodie aflerre debueras

cajlerum tu
:

subterfugere conaris. Prorcssionem a


le

me

exlgis
?

et

pro-

exigo.
dixit
: :

Dcus verus

est

Dei Filius

Secundianus
ego

Unigenilus est Deus Dei Filius. Et


?
:

eum
,

inlerrogo

l nlgenitus esl

LXXV. Ambrosius
nos

episcopus dixit

Ralio permoveat

et impietas ct insipientia tua.

Cum dicis Deum verum


:

unigenitum, non
tum. Ac per hoc
,

Deum verum

dicis

sed verum unigeni,

ut islam adimas quaestionem

ita

res-

ponde
verus

Ex Deo vero Deus


dixit
,
:

verus est?

Secundianus
ille

qui est

Ergo Deus Deura non genuit ?Deus quod est, gcnuit uduui verum, uni:

genilum Filium genuil?

Ambrosius

dixit

Non

confiteris

Deum verum

sed vis

P^a'. cix. 3.

EPISTOLAnUM
dlcpre
el

CI ASSIS

I.

269
,

vernm uriigfnllum. Et ego unigenitum dico


dixit c

sed

Denm verum.
Socundianus
:

Ego dlco genitum

Patrc, yerum

genilnin dico omnihus

Episcoporam

et

pveabylernriun

qi.u

ConcUio tnlerfue-

rant

nornina.

LXXVI.

Valerianus episcopus Aquilelensi?.

Ambrosius eplscopus Mediolonensis.


Eusebiiis eplscopus Bononiensis.

Limenius episcopus Vercellensis.

Anemius episcopus Sirmiensis


Sabinns episcopus Placentinus.

IUyrici.

Abundantius episcopus Tridenlinus.


Phllaster episcopus Brlxianns.

Conslantinus episcopus Arausicus, legalusGallorum.

Theodorus eplscopus Octodorcnsis.

Domninus episcopns Gratianopolitanus.


Amantius episcopus Niciensis.

Maximus episcopus Emonensls.


Basslanus episcopus Laudensis.

Procuhis episcopus MassIIicnsis, legatns Gallorum.


Heliodorus episcopus Altiniensis.
Fellx cpiscopus Jaderllnus.

Evenlius episcopus Ticlnlensls.

Exuperantius episcopus Dertonensls.

Diogenes epl^copus Genuensis.


Conslantius cpiscopus Scibciensis.
Justus episcoj)ns Lugdunensis, alius legalus Gallorum.
P^elix legatus

Afrorum.
legatus.

Numidius legatus Afrorum. Evagrlus (9S) presbyter et

7-

26o

S.

AMBF.OSII

Arlemius, Almachlus, Janiiarius, Jovinus, Macedonius,


Cassianus
tius
,

Marcellus

Eustalhius,

Maxiraus,

Chroma-

(99) presbyter.

EPISTOLA

IX.

Concilium GaUls episcopls gratlas aglt , eisque Palladii ct Sccundiani damnationcm scribit.
Concilium quod convenit Aquilciac, dilectissimis fralrihus
cpiscopis Galliarum provinciie V iennensis et Narbonensis

primae et secund.e.

I.

Agimus gratias sanctae unanimilall


et fratrihus noslrisConstanlio et
:

vestr.ne,

quod

in

domlnis

Proculo

omnium

vestri praBsentiam nobis contulistis

simulque praescrlpta

majorum sequenlcs non mediocre


,

addidislls

pondus senIlaquc
ut

lentiis nostrls

cum

quihus eliam vestroe sanclilalls confralres


dilectissimi.

venit professio,

domini

lihcnter suscepimus

memoratos de vestro nostroquc conellam uberl gra.liarum acllonc

sorlio sanctos vlros; ita

dimitlimus.
II.

Quam

necessarlus autem conventushicfuerlt, rehus

ipsis

palescct, quando adversarli et Inluilci Dei, Arriance


ac Secundianus,

secta3 ac hoeresis defensores, Palladius

duo lantum, qui

ausi sunt ad Conciliiun convenire, de-

hilam pr;isenles exccpcre sententlam, super impietate


convicl!.\ alele. Incohuiics vosel florenlissImosDeuenoster

tucalur omnlpolens, domini fralres dilectisssimi.

Amen.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

26]

EPISTOLA X.
Imperaloribus de Synodl convocalione gratias agit
,

qul

ad eam convenerint

expo?iit

/uereticorum tergiver-

sationem, blaspliemias ac pervicatiam memorat, tan-

dem tmplorat fidem imperatorum,


toritate
alii

ut et

eorum aucdecreta ,
et

execulioni mayidentur

concilii

nonnuUi

hcerelici cocrceantur.

Imperatoribus clemenllssimis et chrisllanis beatissimisque


,

principibus Gratiano

Valentiniano et Theodosio
Aquileise.

sanc-

tum Goncilium, quod convenit


I.

Benedictus Deus Pater Domini nostrl Jesu Chrisli

Romanum imperium dedit; et benedictus Dominus noster Jesus Ghristus unigenitus Del Filius qui regnum vestrum sua pletate custodit, apud qucm gralias
qul vobis
,

aglmus vobls
trae

clementissimi Principes, quod et fidei ves-

studium probavistis, qui ad removeudas altercationes


,

congregare studuistis sacerdotale Goncilium

et episcopis

dignalione vestra honorificentiam reservastis; ut nenio


deesset volens,
II.

nemo

cogeretur Invitus.

Itaque juxta mansuetudinis vestrae praeceptum conet

venimus sine Invidia multitudinis,


talionis
:

cum

affectu discep,

nec

ulli

de

hasreticls episcopi sunt reperli

nisl

Palladius et Secundianus ,nomIna vetustag perfidiae, propter

quos congregarl Goncilium postulabant de extrema

orbis parle
nis
,

Romani. Ecce nullus senectulis gravatus an,

cujus vel sola esset reverenda canities


,

de ultimo

sinu marisOceani venire compulsus est

et Goncilio nihil

a62
defuit
diis
:

5.

AMBROSII
,

nullus debile corpus Irahens


,

jejnniornm stipeninjuria
forliludinls
in

oneralum

ilineris

est coaclus

amissce

damna

deflere

nullus poslrcmo pauperiem

sacerdotibus gloriosain subsidio vehiendi destilulus ingcmuit.

Unde completum

est in te

clementissimc princij)um
:

Gratiane, quod Scriptura devina lajidavit


inlelligit

Bcatus qui

super cgenum et pauperem*.

III.

Quam

vero grave fuispct propler duos tanlum

in

perfidia cariosos saccrdoles toto orbc cssent Ecclesiic

sum-

mis sacerdolibus

deslitutae ?

Qui eliamsi vcnire proplcr


,

prolixitatcm itineris nequiverint

tamen oninos prope cx


,

omnibusprovinciis occidentalibus

inis?is affuerc lcgatis


,

et attestationibus evidenlibus id se lenerc

quod nos

as-

serimus, et

in tractalu Nicacni

congrucre concilii designa-

runt, sicut subjccta declarant.


vcstro imperio concinunt vota

Lbiquc ergo nunc pro popubirum ncc tamen


,

arbitrio vestro fidei asscrlores dcfiierunt.

Nam

licet evi-

dcntia essent pr^escripla


et sacrilegum deviarc
;

majornm

quihus impium est


fa-

tamcn disceptandi obtulimu

cultatem.
IV.

Ac primo principium ipsum

oborlae discussimus

qnaestionis, atque Arrii epislolam putavimns csse rccitan-

dam
resis

qui auctor Arriauaj haeresis invenitur, undc ct

h.-e-

nomen

acccpit; ea videhccl et gralia


,

ut

quoniam
aut

Arrianos, se negare consncvcranl

Arrii blasphcuu'as aut

incusando damnarcnt
cerle

aut

aslruendo d^ifondcrent,
,

non fecusarent nomenejus, cuiusimpietatem perfidiamque sequerentnr. Sed qnia anctorem suum nec

damnare poterant

nec probare volebant; cuui

ipsi

ad

disceptandum ante trlduum provocasscnt loroct tempore


conslitulo, non expeclata convenlionc, prndiisscnl subilo

qui dixerant se quia christiani csseut facilc prob,ituros(quod

Psal. xt, 3.

EPISTOLARlll
,

CJ.A.SS13

I.

263
probarenl) fngere

nos librnter accej)imus ct opLavimns

iil

congressmn
divinne in
dici in

illico

et (llsceplalioneni dtclinare

caperunt.

\. Multus lamen nobis

cum

his sernio luit, propositi-e

medio Scriplurjc, disccplandi dc primo orlu horam septimam copia data delata palienlia. At,

que utinam pauca dixissent,


!

vel certe

(\ux audiviuius

possemus abolere iXamsacrilegis vocibuscum Arrius solum Patrem sempiternum. solum bonuni sohim verum
,

Deum.solum

immorlalilatem habentem
,

sohim sapien-

lem, solum potenlem dicendo


impia ccmmonitione voluissct
sequi,

expertom horum Filium

iniellijii; isli

Arrium potius

quam sempiternum Deum Dei Fihum , el verum Deum ct bonum Deum, et sapienlem, etpolcutem et
, ,

immorlahtatem habentem vohierunt lalcri. MuUas horas fruslra consumpsimus. Crcscebat illorum impielas, nec
corrigi ullo poterat

modo.

VI. Denique

perurgeri

cum viderent se Arrii epistolae sacrilcgiis quam ideo subdidimus ut eani etiam vcslra
,

clementia perhorresceret) resihentes de media epistolae


lectione, pelieruut ut

eorum

propositis resj)ondcremus.

Quanquam non

esset ordinisneque ralionis, ut proposila


a

interrumperemus; responsumque esset

nobisut damna,

rent Arrii impielates, et dequibus vcllenl

orJine, loco-

que servato

eorum

intentionibus rosj)Onderemus: lamen

acquievimuspraeposteraevoluntali.IbilumEvangeliiscripta
falsantes, proposuerunt nobis, dixisse

Domihum Quime
:

misit

major meestj cum


falsit.ilc

aliler scrij)tum

doccut serios

Scripturaium.

MI. Pvcdargnii de

sunt, ut lalerentur; nec ta-

men

raliouu corrccli.

Psam

cum diceremus sccundum


Filiiim dici, so-

carnis susceplioncm

minorcm Palre suo


j)ro

cundum
parem

Diviuitatem aulem

tostimoniis Scripturarum
ibi esso di-

Patri et aequalem probari, ncc posse

264

5.

AMBBOSII

crelionls gradiis alicujiis, autmagnitudinis, ubiessetunitas potestatis;

non solum

illi

nolueruntemendareerrorem,
,

sed eliam vesaniam augerecoeperunt

ut etsubjeclum se,

cundum cundum
jectio.

Divinilatem dicerent Filium


Divinitaleni et majeslatem

quasi ulla Dei

se-

Mortem denique

ejas

suam possit esscsubnon ad sacramenlum nostrse


tam
dira

salulis, sed

ad infirmitatemquamdam Divinitatisreferunt.
, ,

VIII.

Horremus, clemenlissimi Principes


:

sacrilcgia, pravosque doclores

et

ne ulterius populos

deciperent quos tenebant, sacerdotio pulavimus abdican-

dos, quoniam subdili libclli impiclatibns concinebant. Neque enimdignumest utejussacerdotium sibi vindicent,

quem negarunt. Vestram fidcm camur ut reverentiara imperii


,

vestram gloriam depredeferatis auctori


,

veslri

censeatisque

impietatis asserlores, et adulteros veritalis,

datis apicibus clenientioe veslroe ad judicia

competentia

ab Ecclesiae arcendos esse liminibus, et ut in damnalo-

rum

locuin per nostrae parvitalis legalos sancti subrogen-

tursacerdotes.

IX. Atlalum quoque presbyterum de praevaricatione

confcssum
rilis

et Palladii (loo) sacrilegiis

inbaerenlem, pa-

sententia comprehendit.

Nam
cum

quid de raagistro ejus


esset

Juliano Valente dicamus? qui

proximus,

decli-

navit sacerdotale Goncilium; ne eversae patriae, prodito-

rumque civium

praestare causas sacerdolibus cogerelur.


et bracliiale
,

Qui eliam torquem, ut asseritur,


in

Gothica
sit

profanalus impietate, more indulus gentilium, ausus

conspeclu excercitus prodire Romani

quodsinedubio

noa solam insacerdole sacrilegium, sedetiamin quocumque Chrisliano esl; etenim abhorreta more Romano. Nisi forle sic solent idololatrse sacerdotes prodire Gothorum. X. Moveat pielalem vcslram sacerdotale nomen, quod
iile

sacrilegus infamal:qui eliam

suorum vocibus,

si

qui

; ,

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

2^5

tamen superesse possunt, nefandi scelerls arguitur. Cerle domum repetat suam non contaminet florentissimae Ita,

liae

civitales, qui nuncillicitis ordinationibus consimilessui

sociatsibi, et seminarium quaerit suae impietatis atque


perfidiae

per quosque perditos derelinquere; qui episcoccepit.

pus esse nec

Nam
,

prlmo Patavione superpositus

fuerat sanclo viro

Marco

admirabilis memoriae sacerdoli

sed posteaquam deformiler dejectus a plebe esl, qui Pa-

tavione esse

non poluit,
,

is

nunc Mediolani post eversio,

nein patriac

dicaraus proditionem

inequitavit.

XI. Super omnibus ergo pietas vcstra nobis consulerc


dignetur; ne nos obtemperantes vestrsc tranquilitatissta'
tutis
,

frustra convenisse videamur.


est
,

Non solum enim

ca-

vendum
tur.

ne nostra, sed etiamvestra decreta infamen-

Petimus igitur ut legalos Concilii, sanctosviros aeque

clementia vestra audire dignetur, et

cum

efl*ectu

c[ux poscimus, maturius redire praecipial; ut


recipiatis

eorum mercedem
omni

aDomino Deo

Christo, cujus Ecclesias ab

sacrilegorum labe purgastis.


XII. Photinianos quoque
suistis nullos facere
,

quos

et superiori lege cen,

debere conventus
est

et

eam

quae de
;

sacerdotum Concilio data


pelimus, ut quoniam
in

congregando, removistis

Syrmiensi oppido adhuc conven-

tus tentarecognovimus, clementia vestra, interdicia etlam

nunc

coitione, reverentiam

primum

Ecclesiae catholicae

deinde etiam legibus vestris deferrl jubeatis; ut et vos

Deo
que

praesule, triumphetis, qui paci Ecclesiarum qnieticonsulitis.

366

EPISTOLA
ImperatoribuSi quid
cant;
i?i

XI.

Synodo dclum fuerit^ sii^ni/ine Ursinum sibi patiantut obrepere ipsum turbarum auctorem esse nec non infami crimine accusatum asscveranlcs. Bogant denieosque nionent
,

que ut Romani cleri , ac simul


prospiciant.

omnium

incolumilati

iDiperatoribus clemenlissimis,

et principibus chrisliauis
,

gloriosissimis ac beatissimis Gratiauo


et

Yalentiniano
Aquileiae.

Theodosio Conciliuoi
Provisum
est

quod convenit

I.

qiiidem

clementissimi Principes, ves-

tra) tranquillitatis slalulis,

ne Arrianoruni perfidia possit


Concilii

ulterius vel lalere, vel serpere; ctenim effectum

putamus minime defuturum nam quanlum ad partes spectat Occidentis, duo tantum reperli sunt, qui
decrelis
:

auderent profanis

et impiis

vocihus

obviare Concilio

vixangulum Ripensis Daciae turbare consueli. II. xVliud est quo mogis angimur, de quo
convenimus
licet
,

quoniam

fuit rite

Iractandum

ne posset totum cor-

pusEcclesicT toto orbe diflusuni, et universa turbare.

Nam

frequenter convenerimus Lrsinum


pietati vestrae

i )

non potuisse
imporluna
Iraurjiiil-

obrepere

(quamvis quielum nihilessepatia-

tur, etinter tot bellicas neccssitates obreptio

tentetur)lamenne saucla mensvestra, animiquc


litas
,

quae ouinibus consulore gestit, iniportuni jjoniinis


flectatur,

simulata adulnlione

deprecandos vos

et

obse-

crandos

si

dignanter ducitis, aeslimamus,

non solum

; ,

r.Pl5T0LAniiM CLASIS

I.

jft^

prrccavcnles fiilnra, sed clinm prtfclerita


ten)erilale gesla sniit, perhorrcscentes.

qnne

jam
si

ipsius

Nani

alifjnam
?

viam nactns
III.

Tnerit authicia;

qnid non

ille

confundal

Sad

si

unins miseratio vos infleclere potest, uiulto

magis vos prccatio omninm moveat sacerdolum.

Quis

enim nostrum
indebitum
sibi

ei

communionis societate jungetur, cum gradnm usurpare conalussit, nec jure ad

enm

potuerit pervciure; et

qnem imporlnne
?

afleclavit
lolics

im-

portnnissime repetcre molialnr

Turbiirum

damna-

lus, incedit adlinc qnasi prncterilis

non perhorrescendus
alque con-

exemplis. Qui plerumqne (sicnt in hoc Concilio cogno-

vimus,

et

yidimus)

cnm
,

Arrianis copulatus

junclus crat co tempore

quolurbarc Mediolanensem Ec-

clesiam coelu detestabili moliebalur


ante Synagogc-e fores,

cum

Valcnte

nnnc

nunc

cens occulta concilia, et


aperle in

Arrianorum domibus missuos eis jungens; et quoniam ipse


in

eornm congregaliones prodlre non polerat,

ins-

truens et informans retur


:

quemadmodum pax
'

Ecclesire turba-

quorum

fnrore respirabat,
-.^

qnod eorum posset

fautores et socios emereri.


IV.

Cum
,

igilur

^criptum
;

sit

Haereticum post

unam

correptionem devlla*

cum

et alius vir sancto


,

loculus

Spiritu

dlxerit declinandas
"
,

hujusmodi bestias
:

nec salufieri

talione recipiendas

neque congressn
societati

quomodo

potest, ul

eum quem

corum inserlnm vidimus


jud'cemus? Quid etiam
si

iion eliam assertorem perfidiae

dcforet? tamen totins orbis Romani capul

Romanam Ec,

clesiam

atqiie illam

sacrosanctam Apostoloriim fidem


fuit

ne turbari sinerct, obsecranda


nant. Et ideo peiimus et

clementia vestra

inde enim in omnes venerandae comuiunlonis jura diuia-

rogamus mere dignemini facultatem.


'

ut obrependi ei adi-

Tit.

III.

10,

'

Joan. x.

268

S.

AMBnOSII sancliun

V. Sclmus clemenliae veslras

pudorem

ne

audilu vestro indigna ingcrat, non aliena ab officio et

nomine
loquatur

sacerdolis interstrepat
:

non inverecunda vobls


oportuerlt

quem cum habere


,

leslimonium

etlam ab his qui foris suut*

quali testimonio et cives

proprii prosecuti sunt, clementia vestra meminisse dignetur.


V

Pudet enim dicere, inverecundum


tuipis

est

recensere

quam

fama ejus convicio sauciaverit. Quo saltcm


et
si

pudore constriclus conticescere debuisset;


aliquam conscientiam sacerdotis
,

haberet

pacem

Ecclesise, con-

cordiamque ambitioni

suae et

studio praeoplarct.

Verum
litteris

longe alienus ab omni verecundia, per abscissum homi-

nem

Paschasiura

signiferum furorls sui, missls

serit turbas, gentiles

quosque ac perditos homines conci-

tare conalur.
VI.

Oramus

igitur, ut

jam

et

populo Pvomano, qui post

rclationem praefectl Lrbis pendet incertus, et nobis sacerdotibus securitatem inlcrdictam, importunisslmi ho-

minls abjeclione Iribuatis.

Quo

impetrato, apud
ct

omnipolenlcm Palrem,
v^

et

Christum

Deum Dominum Deum

gratias jugi continuatlone celebremus.


'

Tim.

III,

7.

EPISTOLARDM CLASSIS

I.

2G9

EPISTOLA

XII.

Agiintur tmperatoribus graliw ob rcstitutam Ecclesice


tranquiUitatem
mittuntur.
dissidiis,
,

eisdcmquc cpiscoporum preccs pronunliatis

Tum

quibusdam Catholicorum
,

rogantur iidcm principes


et

ul Alexandri(C

jubcant coire Conciliuni, cui


beneficium

auxilium suum impendere non dedigiientur^ magnum episcopis coUatiirl

Imperalorlbus clemenlissimis
sis
,

chrlsliauisque, et glorio-

beatissimisque

principibus

Graliano,

Valenli-

niano, et Theodosio sanctum Concilium, quod convenlt Aquileios.

I.

QuAMLiBET eliam redundantibus gratlaruui


,

actionl-

bus
lis

nequaquam lamen possumus

beneficia vestrae piela,

aequarc, Imperatores^clomentissimi

atque bcalissimi

et gloriosissimi prlncipes

Gratianc, Valenllniane et Theo-

dosi dilectlDeo Patri, et Filio ejus


Christo.
varias
vel
IJilM',

Domino noslro Jesu


,

Nam cum
ille

post mulla tempora

et persecutiones
,

quas Cathollcis intulerunt Arrlani

maximeqae

Lucius
,

monachorum
maxlme

et

virginum impia crede

grassatus

scd eliam Demophlhis dlrum perfidi.T caput,


qu;c pcr Orlentem, Calhovlx

omnes
duo

Eccleslne Dei,
:

licis restitutae sint

in

Occidentahbus autcm partibus

hccrelici
;

qui obvlare possint sanclo Concillo, sint

reperti

quls est qui putct sc gratiarum vestrarum forc

idoneum rclalorem? II. Sed lamen etsi

beneficia vestra verbls expllcare

non

,, ,

ftyo

s-

AWBROsn

possnmns,

volis

lamen

Concilil

compensare desideramus

qui licct per singiilas quasquc Ecclesias quotidianas apud

Deum

tamcn conducti

nostrum pro imperio vestro celebremus excubias in unum quo muncre niliil esse pulchrius
;

opinamur, Deo noslro omnipotenli

et
,

pro imperio, et pro

pace ac salute vestra gratias agimus

quod per vos nobis


duobns
in angulis

pax

et concordia ila sit refusa.

III.

Equidem per Occldenlales


est, in lalere

partes

lantum, hoc
fidci obstrepi
cilii

Daci<'c

Ripensis, ac Moesiae

videbatur

qulbus tandem nunc post Conilllco


,

sentenliam, vestrae favore clemenliffi opinamur

consulendum. Per omnes aulem iractus alque regiones et vicorum claustra usque ad Oceanum manet una et intemerata fidelium communio. In Orienlalibus autem parlibus

cognovimus quidcm

summo

gaudio atque

loelilia,

ejectis Arrianis qui Ecclesias violenler invaserant, sacra

Dei lempla per solos Catholicos frequenlari.


IV. Sed lamen quoniam invidia diaboli

nunquam

quies-

cere solet, inler ipsos Calholicos audimus crebras dissen


siones esse
, ;

impacatamque diseordiam loloque confunquod innovata pleraque comperimus dimur affectu eosque gravari nnnc, quos oporluit adjuvari, qui in nostra semper communione durabant. Denique Alexandrinas
,

Ecclesinc

Timotheus cpiscopus, sed

et Anliochenae Pauli-

nus

qui semper

communionis nobiscum intemeratani

^J^'*'

habuere concordiam dissensionibus aliorum quorum fi dcs supcrioribus lemporibus hccsitabat, feruntur urgeri.
,

Quos quidem,

si fieri

polcst, et fides plena


:

commendat
ut vetustae

ad consortia nostra optamus adjungi

sed

ila

communionls sociis sua praerogativa servetur, quorum noprimo omnium, quia combis non superflua cura est
:

munionis societas nullam debet habere offensam


quia utriusque partis

deinde,

dudum accepimus

litteras, praeci-

P.PISTOLARUM CI.ASSIS

I.

2^1

pueqnc Illormn, qui

iii

Antiocliena Ecclcsia (llssidebant.

V. Et quidemnisi hostilis injpedimcnlo fulssct irruplio,


aliquos eliam dc nostro

numero disposucramus
,

illo

diri-

itM

gere
set
,

qui scqncstres et arbilri rcfnndenda;

si

fieri

pos- hJJ"C^M.i

pacis exislerent.

Sed quia sludia nostra lunc temporis


nostras, quibus juxta

habere effcclum per tumultus publicos nequiverunt, oblatas pietali veslrae

opinamur preces

partiimi faclum poposcimus ut altero

dccedente, penes

superstitcm Ecclesiae jura permancrcnt, nec aliqua superordinalio viattcntaretur. Ideoque pelimus vos, clemenlis-

simi et christiani Principes

ut el Alexandria) sacerdotum
fieri

catholicorum
se

omnium Concilinm

censealis, qui inter


iMM

plenius
,

traclent

atque dcfinlant quibus imperlienda


sil.

communio
VI.

quihusque servanda
ctsi

Nam

Alexandrinae Ecclesia3 scmper disposllio,

nem ordinemque tenuerimus et juxta morein, consuetudinemque majorum ejus communioncm indlssolubili societatc ad hnec

usqne lempora servemus

lamen nc aut
aut
;

aliqui videanturesse posthaijjli,

quietlam pacto,quodstare
:

volumus, communionem noslram rogarunt


pacis el societatis fldelium neglccta

illius

compendia

id obse-

cramus, ut

cum

inlcrse ccetu pleniore tractaverint, eliam

auxilia decrelis sacerdolalibus veslrcTe pietntis aspircnl.

Et

nobls deferri in nolltiam censcatis; ne iitubanli nutemus


affectu, sed Ineti atque securi pietati vcslrae apud Deum omnipolentem agamus grallas, non sohmi qula exclusa

perfidla est, sed quia CalhoHcis fules et concordia est restituta.

Quod

vobis Africanae et GaliicancC Ecclesiae per


,

legalos obsecrant, hoc est

ut toto vobis faciatis in orbe

ej)iscopos dcbilores; llcetnon


virluli vestraj debetur.

medlocre

sit

debilum,quod
veslram
et

VII.

Ad deprccandam autem clementiam


,

impetranda qux poscimus

legalos fratres et

compresby-

, :

AMBROSII
leros
aucllre

noslros dlrexlmus, qiios pcliimis ut et clemenler

digneminl

el redire

malurius censcali?.

EPISTOLA

XIII.

Actls Thcodosio graliis dc rcstitulis in basiUcas orlho-

doxis
cdio
,

ct

dolorc sao proptcr Ecclcsitv turbas sipiift-

cpiscopum Antiochiw mortuo Melctio subrognquceritur


:

tmn

ct ut

Ncctarius Constantinopoli post


,

Maximum

ordinatus loco ccdat

vcl de utriusque
pctit.

ordhiationc in Synodo Roma^ prontmliclur,

Beatlssimo iniperatori, et clemenllsslmo principi Thcodosio


,

Ambrosius

ot caetcri episcopl Italia?.

I.

Sanctum animum luum Deo omnipotcnti pura


:

ct

slncera fide deditum sciebamus


lasti bcneficlis,

sed reccnlibus

quod cathollcos

Ecclesils

cumurcddldisli, Im-

peralor Auguste. Atque nlinam calholicos ipsos revercnllaG

veleri rcddidisses, ut nihil novarent conlra procscripta vel servanda rescindcrent, vel res-

mojorum, nec lemcre


sullius

cindenda servarcnt. Ilaque dolentius forte


ingemiscimus, Imperalor,
facilius

quam

incon-

cxpelli potuisse

haereticos,quam intcr Cathollcos convenlrc. Quanta cniin

nuper confnsio
II.

facta

sit,

explicarl
,

Scrlpscramus

dudum

ut
,

civitas

duos habcret episcopos

non polesl. quonlam Anllochcna Paullnum atquc Mele,

lium

quos

fidci

conclncre putabamus

aut Inter ipsos

pax

et

concordia salvo ordlne ecclcsiaslico conveniret


si

autcerte,

qulseorum,

altero superstlle

decessissct,

nuHa

suhrogatio in

defuncti

locum, supcrstile allcro

liPlSTOLARUM CLASSIS
gignerelur.

I.

2^3
superslile,
,

At nunc Mcletio defuncto, Paulino

quem

in

communione
ordincm

noslra mansisse consortia


,

quae a

majoribus inofTcnso ducla


clesiasticuni
in

teslantur contra fas atque ecMeletii


,

locum

non tam subro-

gatus,
III.

quam

superpositus asscritur.

lio

Nectarii .cujusordinatio

Atque hoc factuin allegatur consensione et consiquem ordinem habuerit, non

videmus.

Namque

in Goncilio

nuper, cumMaximus epis-

copus Alexandrinae Ecclesiae communioncm manere se-

cum,
set;

lectis Petri sanctae

mcmoriae
,

viri htteris,

prodidis-

cjusque inlra privatas redes

quia Arriani Ecclesiae


,

basilicas

adhuc tenebant, secrelum esse


in

mandatoribus

episcopis ordinantibus, dihicida tcstificatione docuisset


nihil

habuimus, beatissime Principum

quo de episcorepugnanti a

palu ejus dubitarc possemus;

cum vim

sibi

plerisque etiam de populo et clero testatus esset illatam.


IV.

Tamen ne,

absentibus partibus, praesumpte aliquid

definisse videremur,

clemenliam tuam
el

datis litteris,pu-

tavimus instruendam; ut

consuleretur ex usu pubhcae

pacis atque concordiae; quia revera advertebamus Grego-

rium nequaquam sccundum traditionem patrum Constantinopolitanse Ecclesia^ sibi


igltur in

sacerdotium vindicare.

Nos

Synodo ea
,

quse tolius orbis episcopis videbatur

esse prsescripta

nihil

temerc statuendum esse censuimus.

Adeo

ipso

tempore qui generale Goncihum declinaverunt,

Gonstantinopollque gessisse dicuntur;


sent ad hoc partium vcnisse

nam cum
,

cognovls-

Maximnm
,

ut

causam inSy-

nodo ageret suam (quod etiamsl indictum Concilium non sicut et sanclae memorlae fuisset, jure ei more majorum
Athanaslus
,

et

dudum

Pctrus Alexandrinae Ecclesiae epis-

copl, et Orientaliura plerique fecerunt; ut ad Ecclesise

Romanie,

Ilaliae, et totins

Occidentis confuglsse judicium


,

viderentur)
LXI.

cum eum

slcut diximus

experiri velle ad1

5^4
versum eos
,

S.

AMBR06II
ejiis

qui

episcopaluin

abnuerant, compe-

rissent; praBstolari utique etiam

nostram super eo senten-

tiam debuerunt.

Non

praerogalivain vindicamus examinis,


arbitrii.

sed consortium tamon debuit esse communis

V. Postremo prius conslare oportnit, ulrum hnic abro-

gandum, quam

alii
,

conferendum sacerdotium videretur;


a

ab his praesertim

quibus se Maximus vol destitutum,

vel appelitum injuria querebalur. Ilaque

cum Maximum
nostra consor-

episcopum receperunt
lia
,

in

communionem

quoniam eum
,

a catholicis conslilit episcopis

ordina-

tum

uec ab episcopatus Constantinopolitani putavimus

petitione

removendum.

C4I1JUS

allegationem prresenlibus

parlibus aestimavimus esse pendendam. Nectarium (102)

autem

cum nuper

nostra

mediocritas

Gonstantinopoli

cognoverit ordinatum, cohaererc

cum

Orientalibus partibus

communionem nostram non vidcmus; prassertim cum


illico sine

ab iisdem Nectarius dicilur \

communionis con-

sorlio destitutus, a quibus fuerat ordinatus.


I.

Non mediocris

igitur hic scrupulus.

Nec quaedam
,

nos angit de domeslico sludio et ambitione contentio

sed

conununio soluta et dissociata perturbat. Nec videmus

cam

posse aliter convenire

nisi ant is reddc.tur


:

Gonstan-

tinopoh, qui prlor est ordinatus


ordinatione
sit

aut certe super

duorum

in

urbe Pioma noslrum Orientahumque

Gonciiium.
VII.

maucT Ecclesia2
episcopi

Neque euim indignum videtur, Augusle, ut Roantistitis, fmitimorumquc et italorum


,

cpiscoporum debeant subire tractatum qui uniusAchoIii ita expectandum esse pulaverunt judicium,ut de
reservatum cst quanlo magi.s

OccidentaHbus partibus Gonstantinopolim evocandum putarent. Si quid uni huic


,

phiribus reservandum est?


VIII.

Nos autem

a beatissimo principc fralre tuic

pie-

liPIsTOL.Vr.UM
talis

CLiSsIS

I.

^JJ
;

admoniti, ut

tiiaj

cleQientiac scriberenins itnperio


csl,

postulanuis uiubi una

communio

communc

velit essc

judicium, concordantemque consensum.

EPISTOLA XIV

'.

Theodoslo quod resLUuendce inter ortentaleni aUiuc occldentalem Ecclesiam unilati operam dodisset ^comtnendato, cpiscopi cur de ea re superiorem scripscrint

addunt curce etiam sibi fuisse condcmnarentur : poslremo nccse Concilium pelendo injuriam cuipiam intulisse^
:

cpistolam, cxponunt
tit

fautores /IpoUinaris

ncc

amajorum

instituto usquain defecisse asserunt.

Bealissimo imperatori
sio
,

et

clemenlissimo principi Theodo-

Ambrosias

ct caeteri episcopi Ilaliae.

I.

P'iDEi turc diftusa toto

orbe cognilio inlimum noslras

mentis demulsit adcctum; eoque, ut haec quoqne gloria


luo impcrio crearelur
,

quod unitalem reddidissc Occiden,

lalium juxta atquc Orienlalium Ecclesiis vidcreris

cle-

mentiam
ticis

tuara

negoliis

obsecrandam pariter, ac super Ecclesiasinstrucndam noslris litteris aestimavimus,

Iraperator tranquiliissime ac fidelissime. Dolori

enim erat

iutcr Orientales alque Occidentales interrupta sacrae cora-

munionis esse consorlia.


II.

Silemus jam quorum errore, quorumve delicto,

ne sererefabulaset alloquia cassa videamur. Nec nos lenlasse pccnitet quod jntentalum cadcret in cnlpam. Isto
,
'

Soiipla circa ann. o8i.

18.

enim

soepe

arguebamur, quod poslhabere Orlentallum

socletatem, ct refutare gratlam vlcleremur.


III. Laborem qulnetlam nobls Indlcendum putavimus, non proltalia, quae jam dudum ab Arrianls quleta atque

secura est

nec
,

ulla haeretlcorum perturbatlone vexatur

non, inquam
quae

pro nobls; qula non quaerlmus quae nostra


:

sunt, sed quae sunt

sed

omnlum non proGallla atqueAfrlca, omnlum sacerdotum concordl socletate potluntur; ut ea qua2 communionem nostram de Orlentls parte
in

turbaverunt, cognoscercntur
dio scrupulus tolleretur.
IV.

synodo

el

omnls e me-

Non solum enlm de


asseritur
,

his

de qulbus clemeutla tua


illis,

dignata est scribere, sed etiam de

qui

dogma

nesclo

quod, Apolllnaris
cere
,

in

Ecclesiam conantur indu-

nos pleraque moverunt, qua3 partlbus fuerant reseIn

canda praesentibus; ut coavlctus

dogmate novo,

ct

redargutus In errore, nequaquam sub gcnerali

fidei lateret

nomine
^^^l^fibrae

sed illlco, quod doctrinae magisterlo non tene V


;

ret, et officium deponeret, et vocabulura sacerdotis

nec

allquae posthac fallere cupientlbus, et praestigiarum

vkW^

^^^.^^-"^commenta rcmanerent.
sentibus partibus,

Nam

qui convictus

non

fuerit prae-

ponso tuaclemcntla
quaesliouls arriplct.

quod vcre augusto priucipallque resdefinlvit ,rcferendam semper ansulam


ut

V.

Eo

Igltur

obsecravlmus sacerdolale Goncllium


in abscnteai

nemini

liceret

mendaclum

componere,

et in

Concillo discuteretur quid esset in vero. Itaque non cadit


in eos intentionis vel facllltatls
ulla suspicio, qui

omnla
In-

praesentibus partibus observarunl.


VI.

Sane allegata texulmus


:

non defmiendl, sed

struendi gratla

et qul

judicium pelivimus, non deferi-

mus

praejudicium.

Neque ulkmi eorum aestimandum conrogarentur ad

vicium fuit,

cum

Concilium sacerdotes.

BPISTOLARUM CLAS81S

I.

277
ruit,

quornm frcqnenler

praesenlior absentia

qnando

in

commune

consuluit.
,

Ncque enim

vel nos oeslimavimus

esse convicium

cum imus

Constantinopolilantu Ecclesiae

presbyter, Paulusnomine, intraxVchaiam

synodum Oricn-

tallum juxta atque Occidentalium postulaverit.


VII.

Advertit clementia tua


,

poslulatum

non fuisse irrationabile quod etiam ab Orientalibus cstpelitum. Sed


,

qula Illyrici suspecta movetur


quassita sunt.

ideo maritima ac tutiora


aliquid

Nequc plane nos tanquam ex forma


:

innovavimus

sed sanctae

memori^

Athanasii

qui quasi

columen

lidei fuit,

et veteris sanctitatis

patrum nostro-

rum

non evellimus terminos, quos posuerunt patresnostri; nec haereditariae comin Conciliis defmita servantes,
:

munionis jura violamus


ostendimus.

sed

debitam vestro imperio

honorificentiam reservantes, studiosos nos pacis et quietis

ayS

S.

AMRROSII

EPISTOLA X\ .
AchoUimorlem se 7'escivisse, nccsinequodam miraculo: illum noii tam morluuni esse quam ad feliciorem
,

vitamtransiatum : actiones ej us ut EUsto similis ha' beretur , commeruisse; ut autem etiam Eiiam dicalur
cxprimere
Acholil
,

maxime

successorem
:

quem

spiritus sui

hteredemfecit, persuadere

jucundissiniumsibi fuisse

prlmum
:

congressum, etejus obitumplurimis

valdejlebilem

sed virisancti desidcrium levari vir^

tute succcssoris.

Ainbroslus Anatolio, Numerio, Severo

Philippo, Mace,

donio
bio
,

Ammiano Theodosio
,

Eutropio, Claro
et

Euscclero

et

Timotheo Domini sacerdotibus,


Thessalonicensium

omni

et plebi

dilectis salutem.

I.

DuM semper

affixum lenere animo


in

desidero virum
specula posilus

sanctum, atque omnes actus ejus quasi


nuntii celerioris, et
in ccelestihus

exploro, hausinimia indaginesollicitudinis amaritudinem

quod adhucmailem nescire cognovi jam rcquiescere virum quem in terris re,

quirebamus.
II.

Quaeritis

quis

hoc

annuntiaverit

cum

vcstrae

sanctitatis

nondum

venissent litterae?

Non teneo auclorem

nunlii

ct

usu quidem venit, ut iion libenter leneamus


;

nuntium mcestitudlnis
mari
,

sed tamen clauso lunc temporis

occupatis terrarum barharica inlestalione regioni-

bus

cum

deesset qui advenirc potucrit, non defuit qui

Scripla ann. 585.

EPISTOI-A.RUM CLASSIS

I.

279

nuntiarcl

ut

mihl videatur ipse Sanctus annunliasse se


la])oris sui potirctur stipcn-

nobis

eo qnod jam perpctuo

dio, et solutis vinculis corporis, intcr


teria Christo adhcererct,

Angelorum

niinis-

cupicns amaniis sui errorem ab-

solvcrc; neillilongcTvitalem vilae hujus


vitoe fetcrnae

deprecaremur, cui
a

jam proemia dcferebantur.


ergo,non
obiit,

lil.Abiit

etemigravit

nobis veteranus
,

sohmimutaus etplaudens ahs atque remigiis spirilalibus dicit aEcce eiongavi fuDgiens'. Cupiebat enim Apostolico spiritu jauuludum
Chrisli Jesu, coelo terrre istius
,
:

lerras relinquere

sed tcnebatur votis universorum

sicut

de Aposlolo legimus^, quia rt;morari


erat Ecclesiae necessarium.

eum

diutius in carne
sibi
,

Vivebat enim non


minister;

sed

omnibus:

et populi erat

vitae aeternae

ut prius

ejus fructum ctiam in aliis,


piscerelur.
IV. Est igitur
tisaeterncT ilhus

quam cognitionem

in se adi-

jam superiorum
Hierusalem, quae

incola, possessor civitain coelo est.

Videt

illic

mensuram immensam, purum aurum, lapidem preliosum, lumen sine sole perpetuum et haec omnia jamdudum quidem sibi comperta sed nunc facie ad faurbisejus
:

ciem manifestata videns

dicit

Sicut audivimus,

ila

et

videmus

in civitate

Domini virtutum,
appellat
est

incivitate Dei nos:

tri
a

Ibi ergo positus

Israel,

quam magna
est?

locus possessionis ejusl


Y.

populum Dei, dicens domus Dei, et quam ingens magnusetnon habens finem\

Sedquid hoc

Dum

merita

viri

considero, et

quasi discedentem

spiritu sequor, et

sanctorum choris
ullo, sed aflectu,

deducentibus intermisceor, non merilo

pene sum obliius mei.


fidei,
. '

Ila-ne ergo raptus est nobis

murus

gratiiTC,

et

sanctitalis:
20, 24.

quem

tolies

ingruentibus

Psal.

nv,

8.

Piiilij). I,

'

Psal. xlvii, 9.

<

Baruc. ui,

34, 25.

28o

S.

AMBROSII

Golhorura catervis, nequaquam lameu potuerunt barbarica pcnetrare tela


,

expugnare multarum gentium


in cajteris

belli-

cus furor

Denique
;

populatores locis
sibi

illic

pa-

cem rogabant miranlibusque quid


latorem degere
,

sine milite

uUo

obsisteret, a prudentioribus inlimabatur Elisei intus imitetate

supparem

non imparem
sibi

spiritu

caverent nc exemplo Syriaci agminis


oirunderelur'.
YI.
sunt.

quoque

Cc-ecilas

Et tamen circa discipulos suos diversa dona Christi


Eliseus
acies induxit
suis fecit, ut

quidem in Samariam captivas Syrorum, sanctus autem Acholius precibus

de partibus Macedoniae victores fugaret. Nonne et hoc


intelligimus virtutis superioris fuisse; ut ubi miles nullus

aderat,

illic

pellerenlur sine milile?


,

Nonne
?

et

hoc

ca^ciiaet

tisest, ut fugerent

quos nullus urgebat

Sed urgebat

proellabalursanctus Acholiusnongladiis, sed orationibus:

non

telis

sedmeritis,

V\l.

An incognitum
;

nobis est dimicare sanctos, eliam


scili-

cum

feriantur?

Nonne otiosuserat Eliseus? Otiosus

cet corpore

sed vibrabat spirilu, et orationibus praelia-

batur, quando in castris Syriae vox equitum et vox virtutis

magnae audiebatur

adeo ut putarent Syri ahorum


qui

regum adversus
ita

se venire exercitus,

populo Israel

adjumento forent; unde perculsi magno fugerunt pavore,


ut leprosi quatuor
,
,

qui mortis egressi fuerant deside-

rio

castra hostium deprffidarentur.

Nonne
mctu

in

Macedonia
,

simih"a

Dominus per
?

orationes sancti Achohi fecit mira


inani
,

aut prope majora


suspicione
,

Non enim

nec superflua

sed saeviente lue,

et ardenti

pestilentia per,

turbati Golhi ac territi siuit.

Denique tunc fugerunt


viri meritis

ut

eraderent
\III.

regressi postea

pacem rogaverunt,

utvivcrent.
sae-

Vidiraus itaque in tanli


1 et seqq.

superiora

4 Reg. >'

EPISTOLARUM CLASSIS
cula, et opera Prophctariim
,

I.

281

(|uod

leii;ebamus, aspeximus.
,

Quasi Eliseus inter arma


lus est
rilas
,

intcr acies

dum

vixit,

versa-

merilis suis

componcns

praelia.
,

Deniquc uLi sccuipso fuit

cohabitantibus reddita est

quod

durius

bello,

sanctum exhalavit spiritum. Quasi Eh'as usque ad coelum elcvatus est^ non curru quidem igneo nec equis
,

igneis
aeris
:

nisi fortc illa

non vidimus, nec

in

commotione
,

sed in volunlate et pbaciditatc Dei nostri


laetitia
,

et sanclo-

rum Angelorum
gratulabantur.

qui ad se tanlum virum transisse

IX. Certe dubitare illa nequaquam possumus, quandoquidem rellqua congruernnt. Siquidem eodem momento, qno ille adhuc elevabalur, velut quodam melotidis suae
(io5) dimisso amictu,sanctum

indiiit, ct sui veslivit infuh*s sacerdotli

Anysium disclpuhim suum cujus meritum et


:

gratiam non nunc


didicl,

prlmum
sibi
,

audio, nec in vestrls epistolis


recognovi.

sed in vestris

lltteris

Nam

quasi praes,

cius

successurum

et

si

promissis tegebat

tamen

in-

dicils

deslgnabat, adjutum se ejus cura, labore,

officio

memorans; ut jam declarare consortem videretur, qui non quasi novus ad summum sacerdotium veniret, sed
quasi

vetus sacerdotli executor accederet. Cui pulchre


:

convenlt diclum IlhidEvangelicum


fidelis,

Euge, serve bone et


,

quoniam super pauca

fidelis fuistl

super multa

le constituam^

iUud tamen speciale

X. Haec mlhi de sancto Acholio voblscum communia quod devinctus snm beataB memorlje
:

vlro; qula tribult mlhi,

uteumnon
ipse ad
in

ignorarem.

Nam cum
Quo

eo veniente ad Itaham, aegritudine confectus tenerer, ut

non possem occurrere slndio qno alTectu ipse


,
,

me
et

venit et visitavil,

me,

ego in

eum

irruimus

Quo gemitu mala


4

istius Sccculi, et ea quse hlc

acciderent,

Reg. n,

1,

Mallh. xxv, 20.

a
!

S.

AMTiROSlI

deploravimus

deremus

lacrjmarum profluvio vestem infundum salutatione exoptatissima mutuo desideita iit


,

rio, et expetito diu fruimur,

adhtTremus amplexu.

Ila-

que quod
sit in

voti

mei

erat, illius beneficii fuit,

quia polui

illum videre.
spirilu,

Nam

et si major portio et plenior cognilio quo diligimus; tamen etiaiii in figura cor-

poris videre desideramus. Sic aiiquando reges terrffiqiue-

rebant facicmSalomonisvidere, elaudireejus sapientiam'.

XI. Disccssit igitur a nobis, et nos


sed quod
vius
,

in

hoc

reliquit salo

illi

ulile

id multis ipso barbarico furore est gra-

quia illum

iste

depellebat, hunc nobis quis poterit

repraesentare? Sdd reprsescntat

Dominus,

et se

ipse in

discipulo reprcTBsentat. Pieprresentant judicia veslra,qui-

bus diclum

est

Date Lcvi manifeslos ejus

et verilalem

suam

viro sancto*. Dedistis

manifestum ejus, ut polc

ejus inslitulione

fundalum

dedislis imitatorem viri ejus,


:

qui dixit patri suo et malri suae


tres

Non

vidi le^; et

fra-

suos non scivit, et

filios

non recognovit: custodivit


ejus observavit.

verbum Domini,etTestamentum
bunt populi justitiam
XII. Talis
viri vita
,

Narra-

ejus'.
talis

ha3redilas est, lalis conserva-

tio, lalis successio. Ille se

monasteriis pucr dedit, et intra


,

Achaiam angusto clausus tugurio

gratia

tamen multasacerdo-

rum terrarum
tium
a

peragravit divortia.

Ad summum
,

Macedonicis obsecratus populis

electus a sacer-

dotibus; ut ubi ante fides


ibi

per sacerdotem claudebatur,

postea per sacerdotem muralia fundamenta fidei con-

firmarenlur.
XIII.
ipse
vidit
>

Non

alia

etiam ejus discipulus imitatione, quiet


:

Dixit patri suo et malri suae


,

Non
:

vidi te

Non

enim sludio
Re.
X, 24-

non

vidit affectu

et fratres

suos non
xliv, i5.

j
5

'

Deut. xxxin, \8.


seqq.

Ibid. 9.

4 Eccli.

Deut. sx\ni, 9,

et

KPISTOI.ARUM CLASSIS
sclvil;

I.

283

qula

Doniinum

scite desidoravit. Kt liic recognovit

verbimiDomini, et cuslodlvit Teslamentum ejus, et imponet honorem in ara ejus semper.Bcnedic, Domlne, fldeni
cjus.sanclitalem, sednlitatem. Bcncdiclio tna veniat super

caputejus,

ct super
:

cerviccm ipsius*. Sit honorificus


eo tauri spccies; ut veolilelcorda
ct satictorum incnles

inter fratres suos

sit lu
,

inimlcorum suoniin

domulccat,

et

judlcium sacerdotiim

liiorum

iii

co sicut lilium lloreat.


vos diligo.

Valctc, fralres, et diligite

me; quia ego

EPISTOLA XVI.
Anyslo in AckoWi locum rccens ascho gratulatur , ct decessorts sanclimonlam adolescentiam in monaste,

rio

exactam , ornatam virtulihusjuventutem, cumulatamque senectuttm laudans ut Anjsius cjusdem meritorum successor fiat apprecatur.
,

Amhrosius episcopus Anysio


I.

fratri.

Jaaidudum teneo,
,

elsi

nuncprimum
ocidis

lego; merltisque

compertum haheo

dem
ravi

ilhid

non videram. Doleo quiaccidisse, sed hoc successisse gaudeo, quia

quem

hcet, superslile

me, nou oplaverim

ilhid

contingere; spe-

tamcn post

ilhus sancti vlri cxitum

hoc sohim possc

mcrlto succederc. Tenemus ergo tesanctoe memoriaj Achohi

dudum

dlsclpuhim

ejus

vel houorls vcl gratiae.


tihi
,

nunc succcssorem, ha3redemque Magnum meritum, frater.

Gaudeo
lantl

ne uuo quidem
viri.

momenlo de
,

successore
tanli no-

dubitatum

Etmagnum

onus,frater,

mlnis pondus subisse, tantcc libr;e

tantique examinis.

Deut, xsxiii, 16,

et seqq.

284

S.

AMBROSII
:

Quajritur In te Acliolius

et sicut erat in aflectu tuo, Ita

in officiis desideralur illius virtutis, illius disciplinae effi-

gies, illius fortitudo anlmi in tamsenili corpore.


II.

\idl, fateor, virum


:

nam

et

hoc meritis

illius

debeo

quod illum viderim exlra corpus putarem


disum
videral'
ita

vidi ila illuui esse in


:

corpore, ut
,

vidi iuiaginein illius


,

qui se sive

iucorpore, sive exlra corpus nesciens


;

raplum ad parafre-

enim percurrebat omnia excursu

quenti, Conslantinopolim, Achaiam, Epirnm, Ilah'am, ut


juniores

corpore

eum non quia eum

possent consequi. Cedebant forliores


sine

impedimento esse corporis nove-

rant; ut eo tantum pro velamine uteretur, non pro officio


:

cerle ad servitium,

non ad subsidium
eo

ita

enim

affe,

cerat corpus

suum

ut in

mundum
ct

crucifigeret

ct

mundo semetipsum.
III.

Benedictus Dominus

benedlcta adolescentia

ejus,

quam
,

exegit in

tabernacuhs Dei Jacob, positus in

monasleriis, in quibus

cum

quaereretur aparentibus vel


fratrcs
,

proximis

dicebat
?

Qui sunt

mei

aut quae
,

ma-

ler

mea
;

Non

novi patrem

vel
,

matrem

vel fratres

meos

nisi qui

audiunt verbum Dei

ct faciuut.

Benedic-

tus etiam processus juventutis ipsius, in

qua ad

summum

maturo jam probatus virtutum enim tanquam David ad pacem populi reformandam'. Venit tanquam illa navis aurum secum intelhgibile vehens, et hgna cedrina, et lapides pretiosos*,
electus est sacerdotium,
stipendio. Venit
ct ihas

columbae pennas deargentatas*, quibus medlas in-

ter sortes

somno

pacis et tranquilhtatis sopore dormivit.

IV.

Est enim sanctorimi etiam somnus operarius, seest


:

cundum quod scriptum


nvigllat^
'

Ego dormio,

et

cor

meum

Et secundum quod Jacob sanctus divina dor-

2 Cor.

XII, i.

Multh.
^

.\ii,

4S.
-^,

2 Ueg. v,

5.

2 Paral. ix, 21.

Psal, txvii, i4.

Cant. v,

EPISTOLAnUM CLASSIS

T.

28,5

miens videbat Diysteria,


pollicentem

qiiac vigilaus

non

videiat, dc C(ulo

ad terras aerem pervium sanclis', respicienleiu


et

Dominum,

terroe

ejus

possessionem.
,

Ilaquc hrevi

somno dormiens impetravit


^j,

qnod magno laborc poslea

acquisivit h;ercdilas

cjus.

Est enim somnus sanclorum

rW.jjferiatus
U_
^'

ab omnibus corporis voluptatibus, ab omni animi

perturhatione, tranquillilatcin mcnti invehen?, placiditatera animas; ut

tanquam

soluta

nexa corporis

se ahlevet,

et Christo adhaereat.

V. Hic est
tus Acholius
,

somnus
illa

vila

sanclornm, qiiam vivebat sancIpsa


est

cujus benedlcla ctiam scnectus.


venerabilis
^,

vere senectus

qutenon canis, sed meritis


canities
,

albescit; ca est

enim rcvercnda

qnas est canilies

animie, iu canis cogilationibuset operibus cfTulgens. Quae

enimverc aetas senectutis, nisi vita immaculata^ qure non diebus aut mensibus sed saeculis propagatur, cujus sine fme est diuturnitas, sine debilitate longaevitas ? Quo enim diuturnior, eo fortior et quo diutius eam vitam
est
, :

vixcrit, co fortius in

virum pcrfecliim excrcscit.

VI. Hujus igitur successorem te

Dominus non solum


,

honorc, sed etiam moribus probet


diu:nelur gratia
:

et

summa

fundare

ut ad

te

quoque populi concurranl, de


qui sicut nebula} volant, et

quibus dicas

Qui sunt

isli,

sicut cohmibae
,

cum

pullis suis^

naves Tharsis
/(j^f

quae accipiant

verusimpertivit viginli

? \ eniant quoque sicut frumcnlum, quod Salomon mensuras tritlci ^ Accipiant oleum

et sapientiam Saloraonis, et sit


et

pax inter

te, et

populura,

testamentum pacis custodias.

\ ale, frater, et nos dilige;

quia et nos te diligimus.


'

Gcn.
Paral

\xviii,
ix, 21.

10.

Sap. iv, 8.

'

Ibid.

9.

<

IsaT.

lx,

S.

5 2

iSG

s.

AMur.usii

EPISTOLA XYII.
Imperatorum
cssc

rdi^ionein tucrl

nee ab

els instaU'

raliovcm superslitionis poslulanclam. jSullam ergo illorum kabcndam rationcm a quibus quidpiam contra jldei chrisliatifv decus /lagitaiar. Falso petitionem

senatus Jiomine oblatam esse


iores

cum

ei christiani

sena-

non consenserint. De hoc referri oportere ad Theodosium et ad episcopos : F alentinianum sl


,

priiiilegla infldelibus concesscrit,

ab Ecclesia

reji-

cicndum
cuntur.

sed et fratris ac patris memorice irrogatu,

rum injuriam

de qua graviter expostulantcs , indu'

Aiiibroslus eplscopus beallssinio principi, ct christianis-

simo imperatori Valentiniano'.

I.

Ci:m

omnes horaincs

qui sub ditione

Romana

sunt,

vobis mllilent iujperalorlbus terraram atque principibus,


tiun ipsi vos omnipotenti
ter

Deo

et sacrc-e fulel militatis. Ah',

enlm sahis tuta essc non poterlt nisi unusqulsque Deum verum,hoc est, Deum Christlanorum, a quo cuiicta reguntur, veraclter colat; ipso enimsolus verus estDcus, Dii enim gcntiurn dnemoqui intlma mentc veneretur
:

nia'"',
II.

1)

sicut Scriplura dicit.

iluic igllur

Deo vero

quisquis mih"tat, ct qui intimo


,

colcndum
tremo
si

recipit affeclu,

non disslmulallonem

non con-

nlventiam, sed

fldei sludiuni et devolionis


,

impendit. Pos-

non

ista

conscnsum saltem ;diquem non debel


oiS-oaS.

Vnle D.

Giiilloii, loni. ix, p.

'

l's;il. -\cv,

5.

lil>ISTOLA.RIjM

CLASSIS

I.

287

colendis idolls, el profanis cscremoniarum cullibiis exhibere.

Nemo cnim Dcum


Ergo cum
sit

fallit,

cui

omnia eliam cordis


fides

occulta manifesta sunt.


111.

te,

Impcralor chrisllanissime

Deo vero

exhibenda,
,

cum

ipsius fidei

sfudium

cau.tIo

atque devotlo

miror qiiomodo aliquibus in spem venerit, quod debeas aras diis gcntium tuo instaurare prrocepto, ad usus quoque sacrificiorum proranorum prajbere sump-

tum quod enim jamdudum vcl fisco vel arcas est vindicatum de tuo moi^is conlerre videbere, quara de suo
; ,

reddere.
IV. Et de dispendiis qujeruntiir, qui

nunquam
deferas,

nostro

sanguini pcpcrcerunt, qui ipsa Ecclcsiarum oedificia sub-

ruerunt. Pctunt cliam ut

illis

privilegia

qui lo-

quendi

et

docendi noslris
,

communem usum
,
:

Juliani lege

proxima denegaruat
cepti

et privilegia illa

quibus srepe deillis

suntetiam Christiani

nonnullosenim

privilegiis

partim per imprudentiam

partim propter publicarum


;

necessitatum molestias deciinandas irretire voluerunt


quia uon

et

omnes

fortes inveniuntur, etiam sub principibus

christianis plerique sunt hTpsi.

V. Sed haec

si

jam sublala non essent


:

auferenda iuo
a

imperio comprobarem

at

cum

per totum fere orbem

plurlbus retro principibus inhibila

interdictaque sint,

Piomae aulem a fratre clemcnliaj

tuae augustye

memoriae

Grallano

fidei verae ratione

sublata sint, et datis antiquala

rescriptis; ne, quffiso, vel fideliter staluta convellas, vel

fraterna pr?cccpta rescindas.


staluit,

nemo

putat esse

De negotiis clvihbus, si quid temerandum j et prceceptum de


a^tatl tuas
:

religione calcatur.

Vl.

jNuUus obrepat juniori

slve illc gcntilis

est, qui ista deposcit,

non debet menlem tuam vincuils


:

suae supcrstitionis innectere

sed proprio studio docere

;,

288

S.

AMBUOSII

etadmonere le debet, quemadnio_dimi verse fidei studere debeas; quando ille tanlo molu veri vana defendit. Deferendnm mcrilis cbrorum virorura el ego suadeo sed Deum cerlum est omnibus prasferendum. YII. Si de re militiiri cst consulendum debet exerci:

tati in pracliis viri

cxpeclari sententia

consilinm comproest,

bari

quando de religionc tractatus


est, cui

Deum

cogita.

NuUius injuria
ille

Deus omnipotens
liceat,

antefertur.
,

Habct

senlentiam suam. Invitum non cogitis colere

quod

nolitj

hoc idem vobis


si

Imperator,

et

unusquisque

palientcr ferat,
lestc

non exlorqueat imperalori, quod moextorquere


consuievit

ferret,

si

ei

cupcret imperalor.
prasvaricantis

Ipsis

gcnlilibus
libere
suffi

displicere

affcctus

enim debiU defcnderc unus quisque

fidelc

menlis

et servare proposiliLm.

VIII.

Quod

si

aliqui

nomine

christiani tale aliquid dc-

cernendum putant, mentem tuam vocabula nuda non capiant, nomina cassa non fallant. Quisquis hoc suadet, tolerabilius tamcn est sacrificat, et quisquis hoc statuit unius sacrificium, qnam lapsus omnium. Tolus hic Ghris:

lianorum periclitalur senatus.


IX. Si hodie genlilis aliquis^u Imperalor, quod absit

aram

statueret simulacris

et eo convenire cogeret Chris-

lianos; ut sacrificantibus interessent,utoppIeretanhelitus


et ora fidelium cinis ex ara, favilla de sacrilegio,

fumus ex

busto

et in ea curia senlentiam diceret,

ubi jurati ad

aram

siraulacri in sehlentiam cogerentur (propterea


,

enim

inlerprelantur aram localam, ul ejus sacramcnlo

ut ipsi
,

putant

unusquisque conventus consuleret


curia Christianorum

in

medium

cum mnjore jam


tali

numero
,

sitreferta)

persecutionem esse crederet Christianus


optione ad senatum venire
:

qui cogerelur
;

quod

fit

plerumque

naui

ct injuriis

convenire coguntur. Te ergo imperatore, Chris.

EPISTOLARUM CLASSIS
tiani in

I.

289

aram jurare cogentur? Quid


fiJei
luje

est jurare, nisi ejus

quem

tcstalis

pracsulem

divinam polenliam

confileri?

Te imperatore, hoc
elevari,

pelitur et postulatur; ut
sacrificiis profanis

aram jubeas

sumptum

dari?

X. Sed hoc non potest sine sacrilegio deccrni; untlc rogo tc ne id decernas, statuas vel in ejusmodi decrcta
,

suhscribas. Convenio fidem

luam

Cliristi sacerclos

onmcs

conveniremus episcopi,

nisi incredibile

hoc

et

rcpentinuin

ad aures pervenissel hominum, quod


vel
in

lale afiquid essct


a

consistorio

suggcstum tuo,
noraine.

vel

senatu peli:

tum. Sed absit ut hoc senatus petisse dicatur

pauci gen-

communi utuntur lerme, cum hoc pctere


liles

Nam
,

et

ante biennium

tentarent,

misit ad

me

sanctus

Damasus
libelUim

Piomanc'e Ecclesiae sacerdos

judicio Dci eleclus,

qucm

chrisliani senatores dederunt, et


tale

quidcm

innumeri, postuhinles nihil se

mandasse, non con-

gruere genliiium isliusniodi pelitionibus,

consensum
est

quesli cliam publice privatimque se


si

non praebcrc non con-

venturosad curiam,

tale aliquid decerneretur.


est
,

Dignum

temporibus vestris, hoc

christianis temporibus,

ul dignilas christianis senatoribus

abi^^ur; quogentifibus
hbellum ego
legalis.

profanae deferatur voiuntatis efleclus? liunc


fratri

clemenlia3 vestrtedirexi; undeconstitit non scnatum

ahquid de superslitionis impensis mandasse


Xr.

Sed

forlasse dicatur
ista

Cur dudum non


?

inlerfuerint

senalui,

cum

peterentur
:

Satis

loquuntur quid vehnt,

qui

non interfuerunt

salis k^culi

sunt, quiapud imperasi

torem locuii sunt. Et miramur lamen

privatis resislendi
tibi

Romoe eripiunt fibertatem, qui nolunt essehberum non jubere, quod non probas; servare, quod senlis.
XII. Et ideo

memor

legalionis
>

proxime mandat

milii,
;

convenio iterum fidem tuam

convenio

mentem tuam
19

ne vel respoadendum secundum hujusmodi petitionera


LXi.

; :

296
gentilium censeas
,

S.

AMBROSII

vel in

cjusmodi responsa sacrilegium

snbscriptionis adjungas. Ccrte refer ad parentem pietatis


ture

principem Theodosium, quem super omnibus fere


nihil sublimius fide.
civilis

majoribus causis consulere cousuesti. Nihil majus est religione


,

XIII. Si

causa esset,

diversffi

parti responsio

servaretur; causareligionisest, episcopus* convenio.Detur

mihi exemplum mlsste relationis

ut ego plenius respontuae

deam;

et sic

de omnibus consultus clemenliae


si

parens

respondere dignetur. Certe ad Ecclesiam convenire


,

aliud slatuitur, episcopi hoc


;

tequo animo pali et dissimulare non possumus


tibi
:

licebit

sed

illic

non invenies saccr-

dotem aut invenies resistentem XIV. Quid respondebis sacerdotl dicenti tibi: Munera tua non quserit Ecclesia (io4); quia lempla gentilium muneribus adornasti? Ara Christi dona tua respuit, quoniam aram simulacris fecisti; vox enim tua, manus tua et subscriptio tua,opus est tuuui. Obsequium tuumDomi:

nus Jesus recusat


es; dixit

et respuit,
:

quoniani idolis obsecutus

enim

tibi

&

Non

polestis

duobus dominis ser-

vire^.

Privilcgia tua sacralae


?

et vindicant virgines Veslae

Deo virgines nonhabent, Cur sacerdotes Dei requiris,


non possumus.
telapplena.

quibus peliliones profanas gentilium praetulisti? Alieni


erroris societatem suscipere

XV. Quid respondebis his verbis? Puerum esse sum? Omnis aetas perfecta Christo est omnis Deo
:

Pueritia fidei

non probalur

parvuli etiam Christum in-

trepido adversus perseculores ore confcssi sunt.

X\ I. Quid respondcbis germano tuo ? Nonne libi dicet Victum me esse non credidi quia te inipcratorem reliqui
,

mori non dolui, quia

te hffiredem

decedere non ingemui; quia imperia

habebam mea

imperio

me

praeserlim de
vi, aS.

Codices aliquot habent

Episcopos convenio.

Matlb,

EPISTOLARUM CLASSIS
religione

I.

201

divina,

omnibus

sa?culis

mansura credebaui?

erexeram, has de saeculo m.anubias, hxc spoha de diabolo has ego de adversario omtitulos piae virtutis
,

Hos ego

nium exuvias oflerebam, in quibus aeterna victoria est. Quid mihi plus poiuit meus hostis auferre? Abrogasti dccreta mca quod adhuc ille qui conlra me levavit arma, non fecit. Nunc gravius telum corpore recipio, quod a
:

damnantur. Meliore parte mei apud te enim mors corporis, isla virtutis est. Nunc mihi abrogatur imperium et quod est gravius, abrogatur
fratre

mea

staluta

pcrichtor;

illa

tuis

abrogatur a meis

et id abrogatur,

quod

in

me
,

etiam mei adversarii prnedicarunt. Si volens acquievisti damnasli fidcm meam si invitus cessisti prodidisti tuam.
:

Ergo

quod gravius

est

el in le periclitor.

XVI. Quid respondebis etiam


lore conveniet
,

palri
fili
,

qui te majore do-

dicens

De me

pessimc judicasti

qui putasti quod ego genlilibus connivenliam praestitis-

sem
ria

(io5)

nemo ad me detuht aram esse in illa Romana cununquam tantum nefas credidi quod in
; ,

comniuni ilioChristianorum gentiliumquc concilio


carent gentiles
,

sacrifi-

hoc

est, insultarent gentiles pragsentibns

Chrislianis, et inviti Christiani interesse sacrificiis coge-

rentur. Multa et diversa crimina,

me me

imperante, coni:

missa sunt, ultus

sum quaecumque
?

sunt deprehensa

si

quis lunc latuit, debet ergo dicere


rae

probasse, quod ad
,

nemo

detulerat
,

perstitio aliena

non

De me pessime judicasti si mihi fides mea servavit imperium.


id adverlas, Imperalor,
,

su-

XVII. Unde
deinde patri

cum

Deo primum,
tale decer-

et fratri injurias irrogari


,

si

quid

uas; peto ut id facias


ligis

quod

saluti tuae

apud Deum

intel-

profuturum.

19-

. , ,

apa

S.

AMBBOSII

RELATIO SyMMACIII IRBIS PR.EFECTI

'.

Imperatoribus suppllcat scnatus nomine , ut veteres reli^iones instaurentur , ac reparctur ara Fictoriai, ut

ad eam jusjurandum exigatur more anticjuo ; non enim superiores principes i?i co imitandos quod eam sustulere sed in eo quod alios ritus non susluLerunl
,
,

tloc ab eis

Romam

poscerc ,
:

et

profecto sine

damno

asrarii concedi posse

iniquum aulem
dii

illud hahen-

duni,

quod bona

sibi
:

lcgata FeUaias sacrificique

adire proliibeantur

quamrem

uUi dicuntur im~

missa fame. iSc^at denique dicendum , quod pctil sumptum publicum : et orationcm cohorlando imperatores

ad postulala

sibi prcestanda claudit.

I.

Ubi

primum

senalus auiplissiaius
,

semperque ve^lor
pl-is

subjecta lcgibus vilia coguovit

et a principibus
,

vidit

purgari

famam proximorum temporum

boni s.Tcuii auc,

torilalem scculus, evomuit diu pressum dolorem

alquc
:

iterum

me

quereiarum suarum

jussit esse

legalum

cui

ideo divi principis denegata est ab improbis audientia;

quia non erat juslitia derutura^ Domini imperalores Valentiniane, Theodosi.et Arcadi inclili
,

victores ac Irium-

phatores, semper augusti.


II.

Gemino

igitur lunclus officio

et ut priefectus vcsler

gesta publica prosequor, et ut legalus civium

mandata
quia jam

commendo. NuUa
si

est hic dissensio

volunlatum

credere homiues deslerunt aulicorum se studio praeslare


discrepent.

Amari,

coli

diligi

majus imperio
cerlamina
?

est.

Qnis

ferat obfuisse reipublice privata

Merito

EPISTOLARUM CLASSIS
illos

I.

S^S

senalns insefiuitiir, qni polentiam

suam famae prin-

cipis prastulernnt.
111.

Noster autem labor pro clementia vestra ducit excu-

bias.

Cui enim magis


patrioe
:

commodat quod
est,

quod

jura et iata defeudimus

gloriae

quae

tum major

majorum quam temporum cum vobis conlra morem


instiluta
, ,

parenlum

intelligilis

nil licere?

Pvepetimus igilur religio-

num

slalum, qui reipublicae diu profuit. Cerle numeren,

tur principes utriusque sectaj

utriusque sententias
,

proxi-

mus corum caeremonias patrum coluit recentior non removit. Si exemplnm non facit religio veternm racial
,

dissimulatio proximorum.
IV^

Quis

ita

familiaris est barbaris, ut


in

aram

Vicloriai

non requirat? Cauli

posterum sumus,

et

lalium rerum

ostenla vitamus. Reddatur

tamen saltem nomini honor,

qui nuinini denegatus est. Multa victoria? debei reternitas


vestra
,

et

adhuc plura debebit. Aversuntnr hanc poles:

tatcm, quibus nihil profuit

vos

amicum triumphis paista

trocinium nolite deserere. Cunctis potentia


est
:

votiva

nemo colendam neget, quam profitetur oplandam. V. Quod si hujus ominis non esset justa vitalio, orna-

menlis saltem curia; decuit abslinere. Praeslate, oro vos,


ut ea quas pueri suscepimus, senes posteris reb'nquamus.

Consuctudinis amor magnus

est.

IMerito divi Conslantii

factum diu nonstetil. Omnia vobis exempla vilanda sunt,


quae

mox remota

didicistis.

yEternitatem curamusfamte et
aetas inveniat

nominis veslri; ne quid futura


VI.
IJbi in leges vestras et
;

corrigendum.
reli?

vcrba jurabimus? qua


in testimoniis

gione mens falsa terrebilur

ne

menliatur

Omnia quidem Deo plena sed phirimum est locus


:

sunt, nec ulhis perfidis tutus


valet

ad

melum

delinquendi

etiam pr.csentia rch"gionis urgeri.

llia

ara concordiam le:

netomniuiiij

illa

ara fidem convenit singulorum

nequc

294

S*

AMBBOSII
,

aliquid magis auctoritatcm facit senlentiis noslris

quam

quod omnia quasi juralus noster ordo


ergo sedes profana perjuriis, ct hoc

decernit. Patebit

incliti

principes mei
tuli sunt.

probabile judicabunt, qui sacramento publico


^
II.

Sed divus Constantins iuem


illius
si

fecisse dicitur.Crelera

polius

principis

aemulemur
et

qui nihil tale csset ag-

gressus,

quis ante se alius deviasset. Corrigit


prioris
,

enim sccle

qucntem Inpsus

dc reprehensione antecedenlis
fuit

exempli nascilur emendatio. Fas


menliae vestrae in re adhuc nova

ut parens

ille

non caveret invidiam.


defensio convenire
,

Num

potest etiam nobis

eadem

si

imitemur, quod meminimus improbatum?


VIII.
facta
,

Accipiat Klernilas vcstra alia ejusdem principis

qua2 in

usum

diguius Irahat. Nil

ille

decerpsit sa-

crarum virginum

privilegiis, replevit

nobihbus sacerdotia,
et

Romanis ca^remoniis non negavit impensas,


vias aeternae Lrbis lastum sccutus

per omnes

senatum,

vidit placido

ore delubra, legit inscripta

fastigiis

Deorum nomina,

percontatus est templorum origines, miratus est conditores.

Cumque

alias religiones ipse

sequeretur, has servavit


,

imperio; suus enim cuique

mos

suus culque rilus

est.

^ arios custodes urbibus et cullus

mens

divina dislribuit.

Lt animte nascenlibus,
tur.

ita

populis fatales genii dividunasscrit.

Accedit

utilitas,

que maxime homini Deos


in operto sit
,

Nam cum
tio

unde rectius quam de memoria atque documentis rerum secundarum cogniratio

omnis

venit

numinum

Jam

si

longa aetas auctoritatem reli,

gionibus faciat,servanda est totsaeculis fides

et sequcndi

sunt nobis parentes, qui secuti sunt feliciter suos.


IX.

Romam

nunc puteinus
:

assistero

atque his vobis,

cum

agere sermonibus

Oplimi principes

patres patrioe,

revereminl annos meos, in quos

me

pius ritus adduxit.

Utar casremoniis avitis; neque enim pcenitet. Vivam

meo

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

2^5

niore; quia libera sum. HIc cultus in leges redegit


;

meas orbera
,

haec sacra

Annibalem

mcenibus
servala

Capitolio

Senonas repulerunt.

Ad hocergo

sum, utlongajva
sera

reprehendar? Videro quod inslituendum putatur;

tamen

et

contumeliosa emendatio seneclutis.


diis patriis, diis

X. Ergo
/Equura
est

Indigetibus

pacem rogamus.

quidquid omnes colunt.unum putari.


,

spectamus astra
involvit.

commune

crelum est idem nos


,

Eadem mundus

quirat?

Quid interest qua quisque prudentia verum reLno itinere non potest perveniri ad tam grandc
:

secretum
ces,

sed haec oliosorum disputatio est

nunc pre

non certamina oflerimus. XI. Quanto commoJo sacri

aerarii

vestri

Vestalium

virginnm pra?rogativa detracla


ratoribus denegatur,

est ?

Sub

largissimis

impc?

quod parcissimi
ila

praestiterunt

IIoviltae

nor sohis

cst

in illo

velut stipendio castilalis.


,

Lt

earum

capiti

decus faciunt

insigne ducitur sacrificii

vacare muneribus. ^'udum


nitatis

quodam modo nomen immudispendio tulae


,

requirunt; quoniam paupertate a

sunt.
rei

Itaque amplius laudi. earum tribuunt


;

qui ali(juid

delrahunt

siquidem

saluti publicnc

dicata virginitas

crescit merito

cum

caret praemio.

XII. Absint ab aerarii vestri puritale ista compendia.

Fiscus

bonorum principum non sacerdotum damnis, sed


spoliis

hoslium

augeatur. tllum-ne lucrum compensat inuii-

vidiaPEt quia avarilia in mores vestros non cadit, hoc


seriores sunt
,

quibus subsidia vetera decerpla sunt. Ete,

nim sub imperatoribus

qni alieno abstinent, qui resis,

tunt cupiditati, ad solam detrahitur amittentis injuriam

quod desiderium non movet

auferentis.

XIII. Agros etiam virginibus et minislris dcficientium

(loo 6fs)voluntatelegatos fiscns retentat.

Oro

vos, juslitias'

sacerdoles, ut Lrbis vestrse sacris reddatur privala succes-

296

S.

AMBROSII

^.
non

Diclent teslamciila sccnri, et sciant sub principibus


avaris slabile esse,

quod
,

scripserint.

Delectet vos

isla felicitas

generis hutnani

ccepit

causae hujus

cxem-

phun
lio

sollicitare morientes. Erg<)

Romanaj

religioncs sub

Iioinana jura non perlinent? Quocl

nomcn

accipict abhi-

facultatom, quas nuUa

Icx, nullus

casus fccit caducas?

Capinnt legata

liberli, servis

lestamenlornm jusla comnobiles virgines


,

moda non negantur; tantum


quicsitiv.

et

fata-

lium sacrorum ministri excludunlur

praediis haereditale

Quid juvat

saluli

pnblicaj

castum corpus

di-

care, ct imperii jeternilatem ccelestibus fulsirc praesidiis,

armis vcslris, aquilis vcslris amicas appSicare virtules,


.

])ro

omnibus eflicacia vota susciperc et jus cum omnibns non haberc? Ilaque nich'or est servitus qnae hominibns
,

impendilur. Rempublicam hedimus, cni


dit ut ingrala
sit.

nunquam

cx[)e-

XIV. iNemo me pulet

solanj

causam rcllgionum

lucri

cx hujusmodi fiicinoribus orla sunl cuncta Romani gcne-

risincommoda.lIonoraveratlexparcnlumVeslalesvirgines
ac ministros
Slctit
i-^

Deornm
ad

victu

modico justisqus
,

privilcglis.
s

muncris hnjns intcgritas usqne ad dcgenei;


qiii

Tra-

pczilas,
lalis

merccdm

viiium bajnlorum sacr;c casli-

alimenta vcrterunl. Sccuta est hoc faclum famcs pu

blica, ct
pit.

spcm provinciarum onniium mcssis acgra dcceNon siinl hacc vilia lcrrarum. Mhil impulamusaslris.
obluit
;
,

Ncc rubigo segetibus


sacrilegio

nec atena fruges necavit


fuit perire

annus exaruit

necesseenim

omni-

bus, quod religionibus negabatur.

XV^ Gcrle si est hujns mali aliquod exemplum, imputcmus tantara famcm viribus annorum. Gravis hanc slerilitatem aura conslrinxit
(lucitur,
et
:

sylvcstribus arbuslis vita pro-

rursus

ad Dodonaeas arbores plebis rnsticae


talc provinciae

inopia couvolavit.

Quid

perlulerunt,

cum

]:i'lMOLAUljAI

CLASSIS

I.

'j(jj

rcligionuni uiinislros lionor pnblicus pascercl?


in

Qnando

nsnui honiinnni concnssa qnercus

qnando

vulsje siint

horljarnm radiccs,
'

(jnando allernos regionum delcclns

dcseruit foecunditas
cris

mulna

cnm pojndo
:

el virginihns sa-

commnniscssetannona? Commendabatenim lerrarnni


et

])roventus viclns antistituui

remedium magis, quain

hngitas erat.
,

An dnbium

est

semper pro copia oninium

datum quodnunc inopia omnium vindicavit? XVI. Dicet ah'qnis snmptum pubhcum dcnegalum
ah'enaG rehgionis impendiis. Absit a bonis principibus
i.si.i

sententia;

utqnod dc couimuni quibnsdam tributnm

e.-l,

injurefisci esse vidcaliu-.

Nam cum

rcspubhca de singuhs
slt

conslet;

quod ab cd
apud vos

prtiiiciscitnr,

rursns proprinni
servalis
:

singulorum. Oninia regilis, sed


])hisque
juslilia,

sunm cuique

(iuam hcenlia valet. Consuhto


veh't cx^s-

certe munificentiam

\estram, an hajc pnblica

timari
lala

Semel honori Urbis decompcndia desinuntcsse Iribuenlium: etquod a prin,

quae in ahos transluh'stis?

cijHo beneficiuin Tnil, nsu alqnc aetatc


igiiur
a,-serit

sil

debitnm. Inam
,

metum

divino animo vestro lenlat inculere


,

si

qnis

conscienlia vos hahcre ])raBbentium

nisi

detrahen-

tium subieritis invidiam.

XVII. Faveant clemenliac


:

vestrje
,

sectarum

omnium

ar-

cana praBsidia et hrec maxime

quae majores veslros

ah-

qnando juvcrnnl, vos dclbndant, a nobis colanlnr. Eiim rehgionum statnm petimus qui divo parenti(io6) cuhui,

nis vestri servavit

imperium

qni rortunato principi legi-

timos suilecit lircredes.

Spcctat senior ihe divus ex arce

siderea lacrymas sacerdolum, et se culpatum putat


viohilo,

more

quem hbenler
:

ipse servavit.
fratrl vestro alienl consihl

XVIII. Praeslate etiam divo


correclionem
nescivit.

togilc

faclum quod Senalui

disphcuissc
,

Siquidem conslat ideo exclusam legationem

nc

298
ad
est

S.

AMBROSII

eum

judiciara publlcum perveniret. Pro existimatione


,

temporum superiorum ut non probatum est principis non fuissc.

duLitelis abolere,

quod

EPISTOLA XMII
ReLationl

'.

Sjmmachl

respondtt Ambrosius

et

post con~
,

ciiiatam sibi Falcntiniani benevolcntiam

tria

in

eadem
gebatur

relatione pra'cipua capita aggreditur.

Nam

prosopopceice
,

alia
,

qua Roma priscos suos ritusposcere finejusdem Romw contraria ejjlagitantis


f^estalibus
et

opponitur

cum

sacrificulis virgines
,

sacrce et Chrisli sacerdotes

ac tnndem quod subiatas iUas cceremonias famem ultam fuisse dictitabatur, idvanumesse invictissimis argumentis

comparantur

demonslratur.

Ambrosius episcopus beatissimo principi

et

clementissimo

imperatori Valentiiiiano augusto.

I.

CuM

vir clarissinius^ praefectus urbis

Symmachusad
,

clementiam tuam

retulisset, ut ara quae de urbis PiomaG


;

curia sublata fuerat, reddcretur loco


licet

et tu

Impcrator,

adhuc
fjdei

in

minoris

a3vi

tyrocinioflorentibus novus an-

nis

tanicn virtute veteranus


,
,

obsecrata gentilium

non probares; eodem quo comperi puncto libellumobtuli quo licet comprehenderim, quae suggestioni necessaria viderentur; poposcitamen exemplum mihi relationis
:

dari.
II.

Itaque non fidei tuac ambiguus,

^d
ix,
|i,

providus cau525-555.

Scripta ann. 584.

Vide D, Guillon, tom.

EPISTOLARUM CLASSIS
lioois,

I.

299

sermone Relationis asserlioni respondeo, hoc unum petens ut non verbornm clegantiam sed vim rerum expectandam putes. Aurea enim sicut Scriptura divina docet est hngua sapienet
pii
, , , ,

certus examinis, hoc

limn litleratorum*, quaj phaleralls dolata sermonibus, et

qnodam

splendentis eloquii vehit


,

colori-; preliosi

corusco

resultans

capit

pcrslringit.
foris

anlmorum oculos specicformosi, visuqiic Sed aurum iioc, si diligentius manu traclcs
,

prclium, inlus roetaHnm


:

cst.

Yolve

quaeso

atque

exculesectam genlilium
effcela
III.

preliosa et grandia sonant, veri

defendunt

Deum

loquuntur, simulacrum adorant.

Tria igitur in Rclatlonc sua vir clarissimus prsefecqurc valida

quod Roma quod sacerdollbus suio virglnihusque Vestalihus emolumenla trihuenda sint, et quod emohimcnlis sacerdotura negatis famcs secuta
Ids

Urhis proposult,
alt,

putavit

vcteres.ut

suos cullus rcqulrat, et

puhlica

sit.

IV. In prima propositione, flebili


nls

Roma
a

quiestu sermo-

IUacrymat, veleres, ut ait, cultus Cfercmonlarura re-

quirens. Haec sacra, inqull,


pltolio
tia

Annlhalem

mrenlbus, aCa-

Senonas repulcrunt. Itaque

dum sacrornm

poten-

prredicatnr, Infirmitas prodltur. Ergo Annlhal(i 06 bis)

dlu sacris insullavit

Romanis

et diis <?ontra se dlmlcanli-

hus,usqucadmurosLrbIs vincendopcrvenit.Curseohsidcri passi sunt, pro quibus dcorum suorum arraa pugnahant ?
\.

Nam

de Senonibus quid loquar, quos Capitolli

se-

creta penelranles Romana?reIiquia3

non tulis^nt;

nisi

eos

pavido ansor strepitu prodidisset

En

quales templa Pio-

mana
VI.
nis ?

praesules habent. Lbi tunc erat Jupiter?

Au

in ansere

loquebatur?

Verum
11.

quid

negem sacrornm

ritus mllitasse

Sed eliam Aunioal eosdem deos


.

colebat.

RomaLlrum vo-

Eccli. VI

'

300
lunt igitur
,

6.

AMBROSII

eligant.

Si in

Romanis vicerunt
:

sacra

in

Carlhaginensibus ergo superata sunt

si

in

Carthaginen-

sibus triuraphata, nec Piomanis utiquc proluerunt.


Vll. Facessatigiturinvicliosa
illa

populiRomaniqucrela:

non hanc Romamandavit. Aliisilla eos interpellat vocibus: Quid mecasso quolidie gregisinnoxii sanguine cruenlatis ? ISon in fibris pecudum, sed in viribus bellalorum trophaea victorice sunt. AHis ego discipHnis orbem subegi. Militabat Camillus, qui sul)lata Capitolio signa
rupis triumphatoribus
religio
,
,

caesis

Tarpeiac

reporlavit

stravit

virlus.quos

non removit. Quid de


se inter Annibalis

Attilio

loquar (107), qui mi-

litiametiam mortisimpeuditPAiricanus non inler Capitolii


aras,
acies

triumphum

invenit,

Quid

mihi vcterum exempLi proIerli^POdi rilusNeronum. Quid

dicam bimestres imperalores (108) et terminos regum cum exordiis copulatos? Aut forte iUud est novum bar,

baros suis excessisse finibus


tiani fuerunt
,

Numquid eliam

illi

Chrisalter

([uorum miserabili novoque exemplo


,

captivus imperator

sub altero captivus orbis,

fefellissc

quiB victoriam promittebant,

suas caeremonias prodide-

ruut? Numqnid
lapsus
:

et

tunc non erat ara Viclori;^? Pcenitet

vclusta canitiespudendi sanguinis traxit ruborem.


toto

Non erubesco cum


.

orbc longaiva converti.

Verum

certe est quia nulla aetas ad pcrdiscendum sera est. Eru-

bescal sencctus quae emendare sc non potcst.

rum

canities est laudata, sed


transire.
,

meliora
barbaris

lloc

Non annomorum. Nulluspudor est ad solum habebam commune cum


Sacrificium vesin

quia

Deum

antea ucsciebam.

trum

ritus est

bestiarumcruorc respergi. Quid


Dei voccs
:

mortuis

pccudibus

quaerilis

Vcnile, et discife in terris


illic

ccelesleni militiam

hic vivimus, et
ipse
,

militamus. Cceli
:

mysterium doceat

me Deus

qui condidit

non homo,

qui se ipsum ignoravit, Cui magis

de Dco,

quam Deo

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

3oi

credam? Qaomodo possnm vobis crcdere , qai fatemini vos ignorare quod colilis ? VIII. Uno, inquit, ilinere non potest pcrvenirl ad tani
grande secretuin.

Quod

vos ignoratis

id

nos Dei voce


,

cognovlmus. Et quod vos suspicionibus


ipsa sapiciitia

quaeritis

nos cx

Dci et verilate

congruunt

igitur vestra

comperlum habeDius. Non nobiscum. \'os pacem diis veitris


,

ob imperaloribus obsecralis
Christo

nos

ipsis

imperatoribus

paccm

rogauius.

Vosmauuum

veslrarum adoralis
fieri

opera, nos injuriam duclmus

omne quod

potest,

Deum
eliam
IX.

putiiri.
ipsi

Non

vult

scDeus

in lapidibus coll.

Denique

philosophi veslri ista riseruut.

Quod si vos idco Chrlstum Deum ncgalis; quia illum mortuum esse non credilis (uescitls enim quod mors
illa

carnis fuerit

non
ct

I)I\ inltalis,

quae frcit

r.t

credentium
,

jam nemo
meliose

moriatur) quid vobls imprudentlus


,

qui contu-

coh*tis

honorlfice derogatls

vestrum enim

Deimi lignum

pulatls.

contumehosa reverentia! Chris-

liimmori potuisse X. Sed vetera


crls,
,

noii credliis.
iuqiiil,

honorificapcrvicacia

reddenda sunt

altarla simula-

ornamenta dehibrls. Rcposcantur haec


,

consorle
Chrisli

superstllionis

chrlslianus imperator

aram sohus

dldicit honoraro.

Quld maniis
resultet
et

pias et ora iideha minlste-

rlum
noslri

suis

cogiint sacrllcgils
,

Christum

exhIbere?\ox imperatoris Hhim solum quem sentit, lo,

quatur;Quia cor

regls iu

manu

Dei*.

Numquld impeqiiae

ralorgenlihs aram Christo levavit?

Dnmea

fuerunt

reposcnnt, exemplo suo admonent quaulum christiani


Imperatores reHgionl
rcvereutlae;
,

quam sequuntur, debeant

deferre

quando

gentiles superstitionibus suis

omnia

detulerunt.

XI.
'

Dudnm
I.

coepimus

et

jam sequuntur exclusos. Nos

PlOV. XXI,

3oa
sanguine gloriamiir,
vicloriae loco

S.

AMBHOSII

illos
,

dispendium movet. Nos haec


injuriam putant.

ducimus

illi

Nunquam
iecit

nobis amplius contulerunt,

quam cum

veiberari Chrislia-

nos atque proscribi ac necari jubereut. Praemiura


religio
,

quod perfidia putabat esse supplicium. Videte magnanimos. Per injurias, per inopiam, per supplicium nos crevimus illi caeremonias suas sine qnoestu manere
:

posse non credunt.


XII. Habeant, inquit, Vcstales vlrgines immunitatem

suam. Dicant hoc, qui nesciunt credere


gratuita virginitas
tibus.
:

quod

possit esse

provocent kicris, qui diffidunt virluillis

Quantas tamen

virgines praemia promissa fecepuelloe.

runt? Vix septem Vestales capiuntur

En

tolus nu-

merus, quem
raurices
,

infulcT3 vitlati

capitis,

purpuralarum veslium

tatn, privilegia

pompa lecticas minislrorum circumfusa comimaxima kicra ingentia, praescripta deni,

que

pudiciti.e

tempora coegerunt.

XIII. Attollant mentis et corporis oculos, videant ple-

bcm
lis.

pudoris

populum

integritatis

concilium virginita-

Non

vittae capiti
:

decus, scd ignobile velamen usui

pukhriludinis

non exquisita, sed abdicala lenocinia non illa purpurarum insignia non luxus non pri^ilcgia, non deliciarum, sed usus jejuniorum lucra omnia postremo talia, ut revocari a studioputes, dum exercentur officia. Sed dum exercetur officium, stunobile castitati
:
,

dium provocatur. Suis


sidetur

castitas curaulatur dispendiis.

Non

cst virginitas, quae pretio


:

emitur, non virtulis studio pos-

non

est integritas
licilalur

qu.TCumque

in

auctionc

numlucri

mario ad tempus
victoria est

compendio. Prima

castitalis

facultatum

cupiditates vincerc; quia


est.

sludium tenlamentum pudoris


sidia largitatum

Ponamus tamen sub-

conferenda virginibus. Quje Christianis

muneraredundabunt.^^Quod tantasopessufficiet aerarium?

EP1ST0LA.RUM CLASSIS

I.

3o3
;

Aut

si

arbitrantur

solis

Vestalibus

conferendum

non

pudet, ut qui tolum


vindicarunt
,

sibi

sub impcratoribus gentilihus

iidem sub principibus chrisliauis non pulent

nobis sortem debere esse

communem?
suis et ministris

XIV. Sacerdotibus quoque


mullus increpuit? At contra
cessionis

queruntur

allmenta publica non deberi. Quantus hinc verborum lu,

nobis etiam privatae suc-

emolumenta recentibus legibus denegantur, et nemo conqu^rilur; non enim putamus injuriam; quia
dispendium non dolemus. Si privilegium quaerat sacerdos,
ut oaus curiale declinet, patria alque avita et

lacultatum possessione cedendum


gentiles
si

est.

omnium Quomodo hanc


damno,
et

haberent,ingravarent querelam;quod sacerdos

ienas minislerii sui emat totius patrimonii sui


privali universae

commoditatis dispendio usum publici


:

luercetur obsequii

prsetendens

communis

sahitis
;

excu-

bias, domestic.-e inopiie se

mercede soletur

quia minis-

terium non vendidit, sed gratiam comparavil.

XV. Conferle causas. Vos cxcusare vuhis decurionem

cum

Ecclesiaj excusare

non hceat sacerdolem. Scribunlur

testamenta lemplorum minislris, nulUis excipitur profa-

nus, nulhis ultima) condillonis, nullus prodigus verecundiae


:

soH ex omnibus clerico pro omnibus volum


:

quo

solo

commune commune

jus claudllur, a

suscipitur,

offi-

cium commune defertur nulla legata vel gravium viduarum, nulla donatio. Et ubi in moribus culpa non deprehenditur; tamen officio mulcta prrescribitur.
sacerdotibus fani legaverit chrisliana vidua, valet
miuistris Dei
sciant quid
,
:

Quod
quod
sed ut
,

non

valet.
,

Quod

ego non ut querar


;

non querar

comprchendi
gratia.

malo enim nos

pecimia minorcsesse,

quam

Ecclesia)

XVI. Sed referunt ea, quae vel donata vel reHcta sunt non esse temerata. Dicant et ipsi quis templis
,

3o4

S.

AMBROSII
est

dona detraxerit, quod factum


facta essent genlilibus
injuria. Niuiccine
,

Christianis.

Quae

si

redderclur polius
juslitia
isla

quam
;

inferretur

demum

praetendifur, aequitas

postulalur? Ubi tunc erat

sentenlia

cum

direptis

Christianorum

omnium

fjcultalibiis, ipsosvitales anhelitus

inviderent, et nullis

usqnam negata

defunctis inhiberenl

supremae commercia sepullurae? Quos genliles praecipitarnnt, raaria reddidcrunt. Fidci


ipsi ista victoria est, quod et jam facta majorum carpunt, quorum gesta condemnant. Sed quag, mahim ratio ut eorum munera pelant quorum gesta condemnant? XVII. Nemo tamen donaria d(^lnbris, et legata harusquia non sola sublata sunt praedia picibus denegavit
I

reh'giosc ulebanlur

iis

quaj rchgionis jure defendorent.


,

Qui nostro utuntur exemplo


INihil

cur non utebantur officio?


prae-

Ecclesia sibi

nisi

fidem possidet. Hos redditus

bet, hos fructus. Possessio Ecclesiae sumptus est egeno-

rum. Numerent quos redemcrlnt templa captivos


subsidia

qnne

contulerint ahmenla pauperibns, qnibus exuhbus vivcndi


minislraverint.
Pivedia
igilur

intercepla

non

In^--'
jura sunt.

^--*

XVIII. En quod factum, qufc triste piaret nefas*, fames, utaiunt, pubhca vindicavit; quia usui omnium proficere ccepit, quod proficiebat commodis sacerdolum.
Proplerea ergo detractis, ul aiunt, arbusta exuta cortici

bus; succo miserabili deficienlium ora lambebant. Prop/\


^

terea
in

Chaoniam frngem ghindc (i lo) mutantes rursus pccudnmpastus.et ad infehcis victus ahmenta revocali, concussa quercn^, famem in sylvis miseram solabantur.
,

E-t imilalio Virg. j^neiJ.

ii.

vers. iS4-

EfGgiem

staluere, nt-fas qure triste piaref.

'

Islic

quoque

alluditur ad Virgilianum illud Georg. h, Ters. iSg.


sylvis solabere quercu.

Concussaque famem in

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

3o5

Nova

vldelicet prodlgia terrarnm,

quae

niinquam ante
ferverct?

accideranl;

cnm

superstilio genlilis loto orbe

Re

vera quando ante vacuis avenis seges avari vola luslt

agrIcol;e,etspemrusticaeplebisqua3sila sulcis frugls herba


deslituit?

nisl

XIX. Et unde Gr.TcIs oracula habita suas quercus*. qula remedlum sylvestris allmoniffi cceleslis religionis donum putarunt? Talla enim suornm munera credant
nisi

deorum. Quis Dodonaeas arbores


.,adoravIt;

gentium popukis
do-

cum pabulum

triste agri

nemorum houore

naret?

Non

esl verisimile

pro pcEua Intulerint,

quod indignantes eorum dli id quod solebant placati conferre pro

^i;^^^

munere.

XX.
tes

Qua^ autem aequitas, ut paucis sacerdotlbus dolenipsl


,

victum negalum,

omnibus denegarent; cum


culpa
?

incle-

mentior esset vlndicta

quam

Non

est igltur ido-

nea, quae tantam aegritudinem

mundi

fallentis

causa con-

strlnxerit; ut virentlbus segetibus sublto spes anni adulta

morerctur.

XXI. Et
in

cerle ante plurimos annos


:

templorum jura
diis

tolo

orbe sublata sunl

modo-ne

demum

gentillum venit

mentem

suas injurias ultum ire? Propterea nec assuelo

cursu Mlus intumuit, ut urblcorum sacerdolum (iii)

suorum? XXII. Esto tamen si superiore anno deorum suorum injurlas vindicalas putant,cur praesenti anno contemplui fuere? Jam enim nec herbarum vulsis radicibus rusticana
,plebs pascitur, nec baccae sylvestris explorat solatia; nec
'

dispendia viudicaret, qui non vindicavit

Ulique

e>;

Virg. lib.

ii.

G;crg. vers. 16, ubi legitur

Atque

habilae Grajis oracula quercus.

DeDodoiiaeis porro quercubus hic agi constat; de quibus praeler Virgili

commeutalores adversum cilatum, consulereeliam


Cenl.
1.

licet

Eras:num. Chil.

1.

Adagio

7.

LXI.

20

3o6

S.

AMBROSII
sed

cibum de sentibus
messcs suas
et ipsa

rapit

operum

laela

felicium

dum

miratur, explevit voti salietale jeju-

nium
peat

usurarios nobis reddidit lerra provcntus.


stu-

XXIII. Quisergo tam novus humanis usibus vices

annorum? Et tamen etiam superioreanno plerasque novimus provincias redundasse fructibus. De Galliisquid loquar solito dilioribus? Frumenlum Pannoniae quod non
,

severant, vendiderunt
novit invidiam;

et

secunda Ilhelia

ierliUtatis suie
fcB'

nam

qure solebat tulior esse jejunio,


:

cundilate hostem in se excitavit

Li^uriam Venetiasque

nus exaruit

autumni frumenla pavernnt. Ergo nec ille sacrilogio anet iste fidei fruclibus aanus eflloruit. Negcnt
,

etiam quod largo foetu vineae redundaverint. Ilaque et messem fceneratam recepimus et liberalioris vindemiae
,

beneficia possidemus.

XXIV. Postremus
quffi

superest et

maximus

locus,

utrumea

vobis profuerint, Imperatores, resliluere subsidia de-

bealis;

aitcnim :Vos defendant, anobis colantur.IIocest,

fi-

quodferrenon possumus; quiaexprobrant nobis vestro se nomine diis suis supplicare, etvobis
delissimi Principes,

non mandanlibus, sacrilegium immane committunt, dissimulalionem pro consensu interpretantes. Sibi habeant
prccsidia sua
a quibus
:

suos

si

possunt,

ilia

defcndant.
,

Nam

si iis

cohmtur

auxiHo esse
a

non possunl

quomodo

possunt vos dcfendere,

quibus non coluntur?

Quid quod omniaposleainmehusprofecerunl?Mundus ipse, qui vel primum coactis elemenlorum per inanc seminibus ,
,inquit, servandus est rltus.

XXV. Sed majorum

tenero orbe, cohcrfevat, vel confuso adhuc indigesti opemaris, ris caligabalhorrore; nonne postea distincto coeli
,

terrarumque discrimine, rerum formas quibus speciosus videtur, iaccepit ? Exutae humentibus tenebris novum

EPISTOLARUM CLASSIS
terrae

I.

Soy

stupuere solem. Dies in exordio non refulget, sed

in

processu temporisiQcremento luminis micat, et caloris

exaestiiat.

XXVI. Luna
reparalur aelates
,

ipsa,
;

qua

propheticis oraculis species

Ecclesias fi^OLaiur

cum primum
vel e

rcsurgens

in
:

nienslruas

tenebris nobis absconditnr

paulalimabsolvens,

que cornua sua complens,


clarl

regione

solis

splendore fulgoris

irrulilat.

XXVII. Exerceri
solum
lilae

iniructus terrse anle nesciebanl :post

ubi imperare arvis sollicitns ccepit agricola', et informe


vestire vinetis, sylvestres

animos domeslicis molqua3 nos usn


parili

cnllibus exuerunt.
ipsins aetas
:

XXVIII. Anni

prima

coloravit nntu gignentium

sed in processu lapsnris flori-

bus vernat, postremis adolescit fruclibus.

XXIX. Nos quoque


tiam
:

aevi

rudes

sensns

habemus

infan-

sed mutati in annos ingenii rudimenla deponimus.


in

XXX.Dicantigilur
piis;

suisomniamaneredebnisseprinci,

mundnm
,

tenebris

obductum

quia splendore

solis

il-

luxerit, displicere.

Etqnantogratiusestanimi lenebras de;

pnlisse
solis?

quam

corporis

fideique jnjjar emicuisse

qnam
Qnos

Ergoetmundi

sicut

omnium rerum
,

primaeva nuta-

runt

ut venerabilis canag fidei sequeretur senectus.

hoc movet, reprehendant messem qula sera fcecunditas reprehendant vindemiam qula in occasu anni esl est
;
,

reprehendant olivam

qnia postremus estfructus.


nostra
fides

XXXI. Ergo
Ecclesiae gratia

et messis

animorum
,

est

meritorum vindemia

est

quae ab ortu

Miiluatus cst

huncbcum Ambrosiusex

iTo Virgilii Georg.


arvis.

i,

vers. 99.

Evercelqae frequens lellurem, atque imperat


Alios quoque versus e lib.
11

hic espressi sunt, quos facile deprehendereest.


20.

3o8
mundivirebat

S.

AMBROSII

in sanctls, sed postremaaetale se diffuditin

populos; ut adverterent omnes non rudibus animis irrepsisse fideniChristi(nulla


torice)

enim

sine adversario

corona

vic-

sed explosa opinione, quae ante convaluit, qnod


,

erat

verum

fit

jure praelatuui.

XXXII. Si

rilus veteres dcleciabanl.cnr in alienosrllus

eademRomasuccessitPOmiltoabsconditaui prctio hnmiim,


ct paslorales casas

auro degeneri rcnilenles, Qnid ut de

ipso

respondeain qnod qnernnlnr, caplarnm simnlacra


,

urbium

victosque

deos, ct peregrinos

ritus

sacrorum
in

alienae snperslilionis reinnll

recepernnt? Unde igitnr exem-

plum, qnod cnrrns snos simnlalo Almonis (112)


lavat Cyhele
nis

flnmine

PUndePhrygii vates,et semper


Carthaginisnumina?

invisa RouiaAlri,

non

oequffi

Qnam Calestem

Milhram

Persai, pleriqne

Venerem

colnnt, pro diversilate

nominis, non pro nnminis varielale. Sic dcam esse et


Victoriam credidcrnnt, qn^e ulique
lestas
:

mnnus

est

non po,

donalnr, non dominatur, leglonum gratia

non

religionum polentia.

Magna

Igilnr dca

quam

nillllnm

multitudo

sibi vindirat, vel

praeliorum donal eventus?

XXXIII. Ilujusaram
hoc
est,

strui in

urbisRomac cuiia pelunt,


Chrisliani.

quo plnres conveniunt


,

Omnihus

in

templis arJE

ara eliam in

tcmplo victoriarum. Qnoniam

numero delectantur, sacrificia sua ubique concelebrant. Quid est nisi insultare fidei unius arae sacrificium vindi,

care? Ferendum-ne istnd, utgenlilis sacrlficet, el Christianus intersit


?

Hauriant

inquit, hauriant vel inviti fu,

mum oculis,

symphoniam auribus cinerem


non
erlt
illi

faucibus, thus

naribus, et adversantium licet ora excitala focis noslris


favilla respergat;
satis

sunt lavacra
?

non porticus,
in

non
illo

plaleae

occupatte simulacris

Etiam-ne
?

communi

concllio

non

communis

conditlo

Obslringetur

pia

senatus portio oblestantium vocibus,

adjurantium

EPISTOLARUM CLASSIS
sacramenlis. SI refutet, videbilur
acquiescat, sacrilegium confiteri.

I.

Soj)
:

mendacium prodere

si

XXXIV.

Ubi, iuquit

in leges vestras et

verba jurabi-

mus? Ergo mens

vestra, quae legibus tenelur inclusa, cre.


,

remoniis gentium suffragium colligit fidem stringit ? Jam non solum praesentium, sed absentium etiam et quod est fides vestra pulsatur; vos enim amplius, Imperatorcs
, ,

cogitis

si

jubetis. Constantius
,

augustajmemoriae

nondum
si

sacris initlatus mysterlls

contamlnari se putavlt,

aram

illam videret. Jussit auferri,

non

jussit reponi.

Illud auc-

toritatem facti habet, hoc praeccptl non habct.

XXXV. Nemo
lior est, qui sc

slbi

de absentia

blandiatur.

Prnescn-

anlmis inserlt,

lur. Plus

enim

est

quam qui oculis protesJamenie connecli quam corpore copulari.


,

Vossenatus cogendi
vobis conjclenllam
liberis suis,
tas

concilii praesules

habet

vobls coit
:

suam, non dlls genlium prastat vos non tamen fidei suae praefert. Haic est chari,

expetenda
sit,

haec est charitas

major imperio,

si

fides

luta

quae servat Imperlum.


fortasse allquem
i3);

XXXYI. Scd

moveat

ita

fidelissimnm

principem destilutum(i

proinde quasi merltorumpre-

tlum caducis .-estlmetur praesentium. Quis cnim sapicns

non

in or])e

quodam atque

circuitu locata

humanarum
?

rc-

rum

novit nogotia;
:

quia non cosdem semper successus

habent

sed variant status, et mutant viccs

XXX\ II.Quembeatiorcm Cneio Pompelo Piomana tcmpla miserunt?


set

Al iscura trlbns trlumphis lcrrarum cinxlsbello

orbem

pulsus acle,

profugus,

et sul lermlnis

exul imperli, Canopei

manu
Is

spadonis occubult.

XXXVIII. Quem nobiliorem Cyro Persarum totius Orientis terrae

regem dcdcrunt?
iuteriit.

quoque cum principes po-

tentissimos adversantes vlclsset, vlctos rcservasset, mulie-

bribus armis fusus

Et illerex, qui superatoseliam

3 10

S.

AMBROSII

consessus honore donaverat, exsectocapite, et intra ntrem

plenum
ludibrlo

craorls, satiari jnssus, incluso, focmineis imperiis


fuit.

Adeo

in istius vitae curriculo

non

paria pa-

ribus, sedlonge diversa referunlur!

XXXIX. Quem
tolo
pr.-ElIi

etiam magis sacrificilsde dltu m,

quam

Carlhaginensium ducem Ilamilcarem reperimus P Qul cum

tcmpore
;

inter acies posilus dimicantes, sacri-

ficium faceret
in ipsos

ubi partem
,

suorum viclam
quos

esse cognovit,
:

quos adolebat

se prrecipitavlt ignes
,

nt eos vel

corpore suo reslingueret


verat.

sibi nihil profuisse

cogno-

XL.

Nam

de

Juliano

qnid loqnar
,

qul

cnm

res-

ponsls harusplcum male credulus esset


sidia revertendl.

aderail sibi

sub-

oflensa;

Ergoln communl casu non estcommunls nemlnem etenim promissa nostra luserunt.

tus; refellendae etenim relationis


stitionis

XLl. Piespondi lacessenlibus tanquam non lacesslnon exponendcTe snper,

mlhi studium

fuit.

Te tamen

Imperalor

ipsa

eorum
nias

relatio faciat

cautiorem.

Namcum desuperioribus

principibus texulsset, (jula prior

patrum

coluit

recentlor

etiam: SI
simulatio

exemplum
nt

religio

eorum numerns caeremonon removit; addidisset veternm non faclt, faciat dlseirTidel tuoe
:

proxlmorum; evidenter docuit quld


gentilitil ritus

debeas

et non seqnaris exeuy)Ium pietati, nt fratrl slatuta non violes. Si enim pro suis duntaxat partibus eorum dissimulationem principum prcccll,

carunt

qul

cum

essent Ghrlsliani, decreta

tamen gentletlamsi quld


statutis,
et

lium minime removerunt: quanto magis amorl dcbes deferre fraterno,u qui dlssimulare deberes
forsltan
,

non probares

ne fraternis derogares

nunc tcneas quod

et fidei tua3, et germanltatis

ne^essitu-

dini judicas convenlre.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

3ll

IVVVVVVVVXX^lV^^VVA^VVVVVVVVVWVVVVVVVVVVVVVV^VVVVVVWklVVVvVVVVVVVXWbVVVlA-VVWVVVVVVVVVV

EPISTOLA XIX'.
Ambroslus a Figlilo ad episcopalum recens
sibi

allecto

ut

formam
fidcles

institutionis traderet, obsecratus,

admo:
:

netne

cum

infidelibus patiatur inire conju^ia

deterreat

populum a fraudibus atque


:

fcenovibus

ad

hospitalilalem vero illum hortetur


ut

sed potissimum

memorata C hristianorum cum


,

^entilibus matrimo-

nia efficacius prokibeat historiam Samsonis univer-

sam

decurrit atqueedisserit. Jjajjjjo

l'

Ambrosius

Vigilio (iiA)*

I.

PoPosciSTi

a nie institutionis tune insignia*.

Dovus accitus

es

ad sacerdotium. Et quoniam

te

quoniam i^*^ ^ ipsum

aedificasli ul oportuit, qui

dignushabituses tanlo niunere;

quomodo et alios .ipdifices, slgnificandum videlur. libi II. Primum oranium cognosce Ecclesiom Domini commissam ideoque vitandum semper, ne quid obrepat
;

^co

oflensioliis

et fiat velut

commune
,

corpus ejus gentllium

admixlione. Lnde Scriptura

tibi dicit

:Ne

accipias
in

uxo-

rem de
,

filiabus

Chananaeorum

sed vade

Mesopota;

miam
ejus

in

domum

Balhuel, id est,

domum

sapientiae

et

libi

acquire cojnilam*. Mesopolamia autem

re-

>

\"

gio est in parlibus Orientis, qua;

duobus maximis por ca


circumvenilur,

locorum Euphrate
quibus origo est
in

et

Tigri fluminibus
locis.

Armeniae
;

Inlluuntaulem diverso

meatu

in

mare Piubrum

et ideo Mesopotamlc-e

nomine

Scripta circa ann. 385.


i, a.

Vide D. Guillon, lom, n, p 583-585. -

'

Gen, xxvui,

, ,

3l2
signalur figiira

S.

AMBROSII

Ecclesiae, qure

dentias irriguis atque justitias foecunclat

maximis fluentoriim prumenles fidelium


abluit.

quibus sacri baptismatls, cujns typus prrecessit in Rubro

marl

infundit gratiaai, culpanique


,

Doce ergo
chrlstianis

plobem
III.

ut

non cx

alienigenis,

sedex domibus

conjugil quffiratur ccq^u^a.

Nemo

fraudet mercenarium mercede debila'; quia

ct nos mercenarii sunius Dei nostri, el ab eo

merccdeui
es
i

laborlsnostri expectamus. Et tnquidcm, o


negolialor,

quicumque

mercenariotuomcrcedem pecuniarlam negas, ilest, vilem caducom tibi aulem negabltur merces
:

promissorura coelestiuni
sclixlt,

Non

fraudabis crgo
-.

ul

Lex

merccnariuin mercede sua

IV.

Non

dabis

scriptum est quod

pccuniam tuam ad usuram quoniam is qui pecunlam suam Kon dedit ad


;

u>aram, habilabit
tianus

in

tabernacnlo Dei';

nam

ille

supplan-

talur, qui usuraruui captat emolunienta. Itaque vir chrissi

habct, det pecuniam quasi non rcceplurus


,

aut

ccrlc sortem

quam

dedit recepturus. Ilabet

in

ea non

mcdiocrem gratiae usiiram. Alioquin decipere istud ost non subvcnire. Quid enim durlus, quamut des pccunlam tuani non Iiabcnli cl ipse duplum exigas ? Qui siuiplum non habuit, unde solvcret; quemadmodumduplumsolvel?
,

V. Excmplo nobis

sit

Tobls, qui
nisi

nunquam

rcquisivit

pecuniam, quam dederat,

extremo vltaesuaBlempore";

magis ne fraudarel hsercdem, quam ut dcpositam pecuniam cogeret ac recuperarct. Populi sa>pe conciderunt foenore,
.

ct ea publlci exitii

causa
sit
,

extltlt.

Unde nobis sacerdotibus


,

id priccipuae curae

ut ea vitia recesemus

qucc inplu-

rimos videnlur scrpere.


YI.

llospitem doce volnntarium magis

quam ex
5.-4

neces-

sltalc c.-seoportere;ne in hospitio


Lcvil,
xi.\, 10.

d eferen do inhospitalem
Psal. xiv,

Dcut.

x.\iv,

i\,

Tob.

iv, 21.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

3l3

afTectum animi sui prodat, et in ipsa hospilis susccpdonc


per injuriam violetur gralia
:

sed maj;is excolalur

ollicioa le

rum usu,
cis
,

et

aliquohnmanilatis ministerio.
ditia
,

Non cnlm
,

munera exigunlur
et

sed

officia
;

volunlaria

plcna pa-

convenientis concordia?

meliora sunt enim olera


exquisitis dapibus
gratiae.

cnm

amicitia et gratia*,

quam

si

ador-

nftur convivium, sidesit affeclus


tos gravi

Lcgiums pfrenip-

populos excidio

propter violata jura hospili-.

Propler libidinemquoque commissabella atrocia'.


Vil.

Sed prope

nihil gravius

quam
,

copulari alienigen;r,
et sacrilegii fliigilia

ubi ct libidinis etdiscordi;e incentiva


conflantur.
tali (i

Nam cum
dici

ipsuin

conjngium velaminesacerdo

i5),et benedictione sanctificari oporleat qiuimodo

polest
oralio

conjugium

uhi non est fidei concordia?

Cum

quomodo inler dispares devolione polcst esse conjugii communis charitas? Srcpc plerique capti amore fceminarum fidem suam prodiderunt; ut palrom populos in BeeJphegor. Lnds Phinees, arrcj.lo
communis
esse

dcbcat,

gladio, inlerfecit

Hebraeum

ct

Madianiten fobminam', ct

mitigavit indignalionem divinam; ne totus populus exlin-

gueretur.

Mll. Quid de piuribus

unum
Quis

proferam
sit

et ejus

cxemphs loquar? Ex mullis commcmoratione liqueal, quam


ascivisse

peruiciosum

alienigennc mulieris

copulam.

Ibrtior, ct

ab incunabullssuisetmunitior Dei spirilu,

quam

INazaraGus Samson.'' Et ipse proditus csl, et ipse per

mulierem non potuit suam lcnere gratiam^. Cujus generationis

et

vitas totius

seriem historico
libri

digeslam
,

slylo

enarrabimus secundum sacri

contincntiam
,

quae in

hunc

est

modum, non verbornm

serie

sed sensu.

IX. Multos per annos Hebrasorum populum subditum


'

Prov. XT, 17.


8.

XXV,

Judic. xx, 44

'

Gcn. xxxiv,

25,

<

Nutn'

JuJic. XVI, iS, et seqq.

3l4
Palaestlni ac

S.

AMBR08II

subjectnm habebantjqnoniamfldei praerogati-

vam

araiserat,

penilus

qua victoriam patres adcpti fuere. Non tamen interciderat insigne electionls apud auc,

torem suum
runique
in

et funiculus hacredltatis

sed quia
,

rerum

scuudarura insolentia saepe exlollebantur

dabat eos ple-

potestatem hostlum; ut more ingenii humani

remediura malorum decoelosibiquaererent.Tuncenlm Deo

sumus,cum adversls ahqulbus urgemur ^ecundae menlem extoliunt. Quod cum aUas usu probatum sit, tum maxlme in ea rerum conversloue qua rursus ad
subdlli
:

res

Hebraeos a Palaestinis versa vice resmutatae.

X. Namque cum diuturna injurla


essent depressa Hebraeorum
'

longne subjeclionis ita


,

pectora

ut nullus

vlrlli in-

genio ad Hbertatem animos toliere auderet, ortus estilHs

Samson
quod
facile

divino oraculo praedestinalus

magnus

vlr,

necia
,

phiribus numerandus, sed in paucis praestanlissimus


sine

et

uUa controversla

sit, vlrlbus

corporls

omnium

primus. Eoque ingenti admiratione nobis spectanIlla

dus aprincipio, non

quae temperantiae

et

sobrietatis

jam inde
nec
illa

a puerilia vlnl

abslcmluspraeclara inslgnladedit,

quae intonso capite iNazaraeus sacra

diu servavit

custodIa:sed ab adolescenlla, quae


in

in ahls aetas

molhor,
perfectae

hoc egregia

atque supra

humanum modum
:

virlulls

slupenda faclnora
,

elTecIt

qulbus divini oraculi

mox
ejus

aperult fidem
:

quod non perfunctorle tanta eum

anteisset gratla

ut descenderet Angelus, per

quem

ortus

praeter

spem parentibus annuntiaretur,

futurum

reglmen

et praesidlum suls;

nam

gravibus jamdlu Palesti-

norum

imperlls afihclabanlur.
IHi

XI. Palcr

erat de trlbu
,

Dan timens Deum


:

haud

ignobih genitus loco


sterihs
,

prajstans caeterls^

mater utero
;

sed.

animi virtutibus haud infcecunda

quae pro-

Judic. xui, 1, et seqq.

Ibid. 2, et seqq.

EPlSTOLARUM CLASSIS
priae

I.

3l5
Angeli,

hospilio mentis recipere meruit visionem

mandalum
visum
sibi

lenuit

oraculum implevit.
,

INec

tamen passa

sine viro scire vel Divinitatis secrelum

insinuavit marilo

hominem Dei,
:

pracclara specic, futurae sobolis


se se fidcntem

ferentem oracula

qua pollicitalione

conjuge fidem promissorum cceleslium participare.

cum Quod

ubicomperit, pie

Dcum

precatus oravit; ul
:

sibi

quoque

visionis ejus gratia Iribuerelur, dicens

Ad me, Domine,
esset

Angelus veniat tuus*.


XII.

Unde ego

arbilror,

non zelo mulieris, quae

spectabilis pulchritudinis,

aliquideum suspeclumhabulsse,
sed magis divinae zelo gralice pro-

ut

quidam^ exislimavit

vocatum, conspeclus sacri voluisse participari munere. Neque enim viliis animi prave afiectus tantam apud Do,

minum

invenisset graliam
:

ut

Angelus inejus

domumre-

verlerelur

quimonilis

ils

quae ususoraculiposlulavisset,

subito flammoe vehementis elevatus specie, se se recepit.

Id formldolosum vlro, mulier salubrius Interpretata


,

in

gaudlum vertit alque ademit solllciludinem eo quod prosperorum indicium, noaadversanlium sit visercDeum. XIII. Tallbus e coelo commendatus inslgnibus ubi pri;

mum
gam

adolevit

conjugio

mentem
:

inlendit, sive

quod

va-

ac famlliarem adolescentulis abhorreret animo lu-

brlcaellbldinis

consuetudlnem
a

slve quia

]am causa quae-

rebatur,

quemadmodum

cerviclbus plebis suae averleret

Palaeslinorum potentiam, duraque Imperia. Pergens ilaque


in

Thamnatam

(urbi hoc

nomen

est in

illis

posilae locls

qnce tunc lemporis Pal-estinorum incolls

frequentabaUir)
;

virginem aspexit
renles

grata specie, ct vullu decoro

et

pa-

proprios

quorum comitatu
sibi

fultus gradiebalur,

oravit ut
'

eam
xiii.

in

conjugium

poscerent.

Verum

illi

in-

Judic.
1,

S, el seqq.

Josepli. Anliq. lib. v. cap. lo.

'

Judic.

XIV,

et seqq.

3l6

S.

AMBROSIl
aut

terrogantes quod eo inlenlio vergeret, ut Palaestinis

ncganlibus infestior foret

aut acquiescentibus

affectus

iuferendse iu subditos injuriac demeretur;

cum

ex con-

junctione aequalitas par, et gralia consortii jure accrescerct, aut


si
,

quid oHeusum esset, longius ullionis studia


quasi alienigenam declinandam arbitraban-

procederent
lur.

Scd ubi flectere animum pignoris legitimorum objectu


itaque petitione,

frustra experli, in arbilrium ejus volentes concessere.

XIV. Recepta
missam
soEvior.

Samson cum

sibi

pro-

reviseret, divertit,et paulisper deaggeredeflexit;

conlinuoque occurritci leo ferusdesylva, agresli liberlate

Comes
:

nullus

lelum
,

in el

manibus haudquaquam
conscia virtus fiduciam
,

suppeditabat
dare.

cedere pudor

Ruentem in se bracliiis amplcxus necat et lacerlorum nodo exanimatum praeler aggerem supra sylvestria
,

germina projccit ac dereliquit. Locus erat IkIus pabuli herboso gramine, vinetis consitus. Itaque apud dilectissi-

mam sibi
luras
;

cum

sponsam exuvias ferae credidit sine momento futalium rerum lempora i:on lerribilibus spoliis,
,

sed mitibus gaudiis

et fcsla

fronde fiant venustiora. Dein

nlque post eadem regredicns via, favum


tifiendit,

utero leonis

atque abstulit,

donum

parentibus ac puellae fu-

lurum

talia

enim sponsam muncra dcccnt; ac degustato


forte

melle, favum praediclls

XV. Sed
convivium
,

Kxta

cdendum dcdit, causam repressit. quadam die nuplialis festi celebrabatur in epulis juventus mutuis se ad ludum

invilabat sermonibus^;

cum

alius

alium salsiore dicacitale

pcrslringcret^ sicut se hujusiuodi usus habel, certamcn


loDlIlia;

posuit
'

accendcbatur. Ibi lum qiu-cslionem hujusmodi proSamson juvenihus cocpukailihus De manducanle


:

Jiidic.

XIV,

j.elscqq.

Hinc animadverle quain vclus

fiierit

mis-

cendac genialihus epulis vcrborum lasiiviie consueludo, cl unde ihalassiouis

feictnninorumquc carminum

licenlia

orlum

Juxtrit.

EPISTOLARUM CLA8SIS

I.

817

exlvit esca, et de forti processit dulce';

absolventibus

pollicens

prcGmium
aut

quasi raercedem sapientiac, triglnta

sindones, et tolidem stolas,

comessantium

secundum numerum virorum mulctam ignoranlibus.


,

XM.

Qui cum enodare implexa

et dislinguere

am-

bigua nequirent, mulierem ejus partlm minls exagltando,


partlra faligaudo precibus
ret qnacstionis cjus
galls gratlac in
rila
,
,

eo impulere
,

ut a viro posce-

absolutionem

inslgoe futurura conju-

morcedem

amoris. Atque ea seu animi ter,

seu muliebri Ingenio iuflexa

veluti pio questu

ritalis odii d(>lorein

pr;etexere hoc ccepit,

maquod secrefum
,

viri

consors

tolliis vilas nt

couscla non comperisset

simi-

lisque caeteris habita foret, cui

crederetur.

Odisti

me

arcanum viri propril non inquit, ct non amasli quam


,

celasti

usque adhuc".

XVII. Hlsque

et caeteris

tahbus inviclus ad

Cc-ctera auidilectc-e

mus

muliebribus

emollllus blandltiis, aperuit

proposilam quacslionem, etilla civlbus.

qulbus vix tan-

dcm
in

septlmo die, qui praescriplus absolveuda) parabolce


,

Incrat

anle occasum soils comperta soluta-sunt, atqne

hunc

modum
illc
si

relata

Ouid
a

mellepBEt
:

rcspondit:

fortlus leonePQuid dulcius ^ec mullere allquid perfidio-

Bsius

nam

non domuissetis vitulam


peremlt,

meam nunquam
,

intcUigerelis

parabolam meam'; et statim descendit

in

Ascalonem

et triglnla vlros

quorum

exuvias au-

ferens, eos qui proposhtam quaestionem solverant, pro-

misso munere donavlt.


XVIII. Abslinuit autcm conjuglo pucllae
,

cujus perfisese rece-

diam deprehenderat
pit.

alque

in

patrlam
,

domum

Turbataque animi juvencula quae indignalioncm laesi, ferociam forlissimi fraudi sibi fruturam justa formidine
perhorresceret
>

in alterius viri concessit nuptias;

quem

Judic, XIV, i4. et seqq.

Ibid. 16.

Ibid, 18.

3l8

S.

AMBROSII
,

lamea paranymphum sibi Samson quasi fidum sodalem cum duceret eam uxorem asclverat. Nec sic tamen prae, ,

tenlo licet conjugio, offensionis periculum averlit.

Nam-

que ubi

res prodlta

volentique ad conjugetn redlre interalii

clusa copia,

quod paler eam


si

viro nupsisse diceret,


liceret'
;

sororem sane ejns,


injuric-e

vellet,

ducere

slimulo

exulceratus, publlcam excogilavit ullionem capes-

sere domestic<Te

contumeliaj Indignatlone

correplisque
esscnt

trecenlis vulplbus, adulta aeslate,


in agris

cum jam malura

frumenta, blnas

slbl

invicem caudam ad caudam


inserult facem,
injurlaj

llgavlt, atque in

medlum earum ardenlem


inexsolubili,
et

nodoque astrinxlt manipnlos messis


praecipltes

ultor

super

dimisit frumentarlae,

quam
,

secuerant

incolae Palaeslinorum.

At

iliae
,

igni exterrilae

quacumque
et

convolvebanlur

spargebant incendium,

exurebant spicas eorum.

Quo
IUi

dispendio commoti, quod


,

omnes
Lus

sibi

locorum fruclus interierant


Et

faclum princlpiin

suis inlimaverunt.
,

miserunt viros

Thamna-

lam

qui mullerem quae varialo fidem conjugio mutave-

rat, ac tolam ejus

domum

parentesque igni involverc;


:

quod ea causa
tuisse laedi
se ulclsci.

suae vaslilalis ct injurice foret


,

nec opor-

vlrum prouunliantes

qui posset malo publico

XIX. Nec tamen Samson

populis Pala?stInorum delicti


fuit
:

gratiam fecit, atque eo vindictae fine conlentua

sed

conciditeos strage maxima, plurlmique eorum ferro interiere. Ipse

autem concessit
illic

in

Etam, ad lorrcntem

in de-

serlo. Petra

erat munltio Iribus Juda. Pulaestini vero

ut qui eum non audcrent lacessere, nec munillonis praerupla arduaque superare, trlbum Juda denunliato adorsi ur^^ere proelio, cum justa referri cernercnt, quod subdilos sibi et Iributarios
>

perdltum

iri

nequaquam verum

et

Judic, XV, i, et seqq.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

Sig
praj-

aequum atque ex usu videretur publico, pro alleno


serlim facinore
:

consulentes in

medium,
,

tradi sibi desigita illis

natorem
ab eo

lanli

flagitii

postulaverunt

alque

quod
Juda
,

commissum, futurum sine noxa esset. XX. Qua pnescripta sibi conditioue viri de
,

tribu

Iria millia

ex suis congreganles ascenderunt ad


subdititii Palfcstinorum
,

eum

et

prsefato

quod essent

quibus

sibi

necessitas obediendi

non ex

arbitrio, sed ex periculi for-

midine maneret;
qui
jus

facti sui

invidiam relorquebant in eos,

cogendi habebant.

Tum

ille

Et quae, inquit,
,

jusliliae

forma

est,

genus Abrahaniidarum

ut circum-

scriptae

primo conjugis, deinde abductae perniciosa mihi

vindictasit, et sinc periculo domestlcam iujuriam


licuerit

noa

ulcisci?

Tantum-ne
;

inclinatls

animos ad lurpe

vernularum obsequium
tis

ut exccutores vos alienoe praebea-

insolentiaB, atque in vosmetipsos vertatis


est
,

mauus?
,

Sl

pereundum
rire

quia dolorem habui liberum

juvat pe-

uxor

manibus Palcestinorum. Tentata domus, soUicilata si non licuit mihi vivere sine eorum fraude, saltem
:

liceatmori sine

meorum

scelere. Pietuliegoacceptam injufuerlt.

rlam, non inluli?\os a?stlmalean dlgna vicissitudo


Illi

de
:

damno fructuum querunlur ,ego de


ipsi

conjugis amls-

sione

conferle manipulos messis, et sociam thori.

Dolorem

meum

probarunt, cujus injurias viudicaverunt. Videte

quo vos ministerio dlgnos putant. A vobis eum in mortem aflici voluut, quem ipsi ultionedlgnumde iis, quilaeserant,
judicaverunt, etqui viudlctaeprfebuereministerium. Sed
si

adeo subdita supcrbis colla


nlbus, vos nolilc occidere.
fugio contagium.
alligale vinculis

serllis, tradlte

mehostlum

raa-

^on mortem abuuo,


:

sed vestrum

Verum
mauus
si

si

formidlne ceditis iusolenlibus

inermes

licet,

invenient sibi

arma nodis

solut. Certe conditioni impositae satis futu-

rum

arbitrati sunt,

viventem in poteslatem

daretis.

3aO

6.

AMBROSII

XXI. Qulbus illl audltls, quainvis tria mlUIa virorum ascendcrant, sacramentum dcderunt quod a se vltae ejus
vls

nulla

irrogaretur; tantumraodo patiens vinculorum

esset, ut

deditionem ejus patrarent, quo vacui fierent

ejus, cujus arguebantur, facinoris.

petrae

XXII. Accepta ilaque fide, spelneo cgressus, deserult ac duobus innexus fnnibus, ubi apmunltionem*
:

propinquare accitos ad suscipiendum Palreslinorura


atque arrlplens maxillam asinl jacentem
vlros
,

vall-

dos videt, infremuit spiritu, et universa dirupit vlncula;


,

percusslt mllle

fugavlt alios grandl virtulis spectaculo; cura inermi

et uni cederent

armatorum agmlna
,

et qul

comlnus

ausi

fuerant congredi
aliis

facili

negolio, nullo labore oblruncati;

fuga exitium dempsit.


est,

men

quod

ibi

Lnde hodieque Agon loco noSamson gloriosum certamcn virlule


forlis In

egregia consummaverit.

XXIII. Sed utinam quam


solens

hostcm

tam mode-

ralus in victoria fuisset. Verura

quod

faclle ustivcnit, in-

rerum secundarum animus, qui debuit cventnm


sibi

pugnae divino favori et praesidio defcrre,


statuitDeo, nec hosliam iramolavit
ficll
,

arrogavlt,

dicens : In maxilla asina3 delevi miile viros.


:

Nec aram

sed neghgcns sacrl-

triumphum suura perpcluo consecraret noraine, vocavit locum i\IaxillaB interfectioncm.


assuraptor glorlaj
,

ut

XXIV. Et mox
tus deerat, nec
lelligens

sltl

graviter ccepit inardescere, et po-

jam

ferre ac tolerare poterat.

quod

nihil tara faclle esset


difficlle

humanae opls

Undc inquod
,

sine dlvlno

adjumento non

foret.exclamavlt atque

obsecravit, ne sibi Deus omnlpotensin offensam verteret, quod imprudenter Incauto scrmone sibi aliquld asslgnavisset. Quinetiam illam victoriam Deo deputabat dlcens
:

Tu

dedisll in

manu

servi tui salutem

magnam hanc,

et

Judic. XV, i5, etseqq.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

321

nnunc subveni; quia ecce morior sili, et in potestatem jeorum, de quibus tanlum donasti triumpbum silis ne,

ncessitate adjudicor^

iQuomodo
,

Dei misericordia,

cum

projecisset

ille
,

maxillam, aperuit scissuram cjus,

et Ibns

crnpit ex ea

vocavit

et resumpsit spiritum, et et bibit Samson locum Invocationem fonlis; eo quod victoriie jac:

tantiam invocationis precibus emendasset


judicia

ita

diversa
in-

mature edita, quod

et arrogantia cito

ofTeusam

curreret,et humibtassine ullaollensione sese reconciliaret.

XXV. Verum
composuit
,

ubi decursa serie bellnm Pabtslinornm


et hoslilciu

suorum declinans ignaviam, despiciens manum, Gazam sese contulit, ea


et

civilas erat

in

locis

Palaestinorum, et habitabat
Gazaei

illic

in diversorio.

Quod cognitum

haudquaquam

dissimulatione pra2-

terierunt*, sed festinantes

circumd^derunt diversoiium

ejus, et obsederunt universos aditus

domus; ne fugam

in

nocte componeret. Itaque Sarason cognito quid pararetur,

compositas insidias noclis medio prrevertens, cohm:nas

domus manibus amplexus

materiem totam
,

et

cuhninis
al-

molem

cervice valida sustentans


,

in

verticem montis

tissimi transportavit

qui imminebat urbi

Chebron

qn.-e

populis Hebraeis incolebatur.

XXVI. Sed cum


uon solam
limites futurse
,

libero et vago

motu transgrederetnr

regionis paternae terminos, sed etiam

morum
sibi

et

majorum observalione
cladis

praescriptos

mox

pestem invenit.

eam Namque parum


,
,

fida

expertus alienigenae uxoris prima connubia

qui debuisset

cavcre vel postea

rursus DaHlne muHeris fornicariae coet

pulam non
enim

declinavit;

cum eam

diligeret

impense,

tentandi se causam dolis hostihbus


Palaestini

praestitit.

Ascendentes

ad eam,

polliciti

sunt pecuniam viritim


si

daturos mille et centum denarios,

proderet

eis in

quo

Judic. XV, 18, elseqq.

Id. xrr, i, et seqq.

Lxr.

21

3aa
ille

S.

AMBROSII
:

fiduciam virtutis suae constitutam haberet

quo cog-

nito, clrcumveniri et capi posset.

XXVII. At

illa

quae semel se pecuniae prostituerat*,

astute satis et callide inter pocula et illecebras amoris

quasi admirans fortitudinis ejus eminentiam


ccepit
,

quaerere hoc quo tandem genere tantum prastaret reliquorum


,

virtutibus; simul et quasi pavida atque solliclla orare, ut


dlleclse suae
testati

commilteret, qui nexus astrictum


Illc

allena3

po-

substerucret.

aulem adhuc sobrius


adhuc
et

el fortis

animi adversus delinimenla nieretricla dolum dolo retulit,


dicens quia
si

vitibus virentibus

non

aridis alli-

garetur, infirmitate corporis adaequaret aliorum similitu-

dinem.

Quo

Palaestini

per Dalilam

slbi

comperto

cum

vitea soporanti circumdedissent vincula, quasl de

impro-

viso excitum
fortitudinis;

haud degenerem offcndere


solutis nexibus
,

notoe et solltae
li-

cum

virtus libera maltis

cet

resisteret ac repugnaret.

XXVIII. Sed ubi parum processlt, rursus


derisa et conquerens repetere artes suas
,

Dalila quasi

et

fidem amoris

poscere non praetermittebat. Cui Samson validus adhuc


consilli
,

dolum ridcns

significavit ligatum se
,

septem

fu-

nibu, qui adhuc sine usu forent

venturum

in potejta-

lem hostium

sed et hoc frustra


,

fuit.

quam de mysterio deprompsit


dissoluti essent crines

et

Tertio quoque tanjam lapsuro propior, si

septem

capitis sui, et quasi in cu-

bitum
lusit

intexli, discederet ab eo virtus sua.

Et hoc quoque

insidiarum fabrlcatores.
illusum sibi toties procax

XXIX. At postremum cum


committeretur arcanum
quaereret,

mulier deploravisset, indignam se habitam dolens, ciH


dilecti, et id

quod pro remedib

ad prodltionem suspectari vlderet, lacrymis


:

fidem coegit
'

simul quia debebatur invictse ad id tempus

Judic. XVI, 6, ct seqq.

EPISTOLA.RUM CLASSIS
fortitudinis viro, ut

I.

828
;

serumnam

incideret

saucius animi

secretum aperit

proetendere in se virlulem Dei, et esse


,

Domino
pascere,

sanclificatum
qu;\3
si

secundumejus pracceplum comam


auiitterel. Palrcstiniperrauliercm

attonderetur, desineret Nazarajiis esse

et proprioe virtutis

usum

comperta infirmitate
pretio abnoxia,

viri, sceleris

mercedem

afferunt; ut

dolum

patraret.

in

At iila meretriciis dclinimentis fessum amoris soporem compulit et tonsore adhibito septem crines capitis ejus admota novacula abscidit, continuoque in,

XXX.

terdicti pra^varicalione vires minulas.

Denique ex somno

expergitus

Faciam

inquit, sicut soleo, et exculiam


;

me

super adversarios*
:

sed nec animi sui alacritatem

nec virtutem agnovit


bat. Itaque reputans

nec vigor erat, nec gralia manese mulieribus

secum quod improvide

credidisset

et calvi ratus tcnlare ullerius aliquld

damna-

tum
et

infirmitatis caecitati oculos, vincufis

manus

pra?buit;

compedibus innexus carcerem

intravit mullis sibi in-

cognitum tempestatibus.

XXXI.
cceperat^
:

Et jam processu temporis crescere


itaque

ei

coma
ac sta-

cum

esset celebre

convivium,

Palaesti,

norum conventui producitur de

carcere Samson

tuitur in populi conspectu. Erant tria millia

ferme homiinsultabant
et ullra

num

virihsacmuliebrissexus; et gravibus
,

eum

conviciis

circumagebant ludibriis, quod durius

ipsam

captivitatis

speciem viro ingenitae

virtutis conscio
,

tolerabatur.

Nam

vivere et mori naturee functio

hidibrio

esse probro ducitur. Cupiens igitur

tantam contumeliam
praevertere
et
,

v^

ultione solari, vel morte in

rehquum

simulato

quod propter infirmitatem corporis


sustentare
sese nequlret
;

nodos compednoi

poposclt a puero, qui dirige-

bat vias ejus, ut admoveret


'

eum

ad columnas proximas

Judic. xTi, ao, et seqq.

"

Ibid. 2a, et seqq.

21.

324

S.

AMBROSII
,

quibus domns omnis sufFulciebatur. Et admotus

ulraque

manu
ad

fulcra tolius

comprehendit
,

aedificii,

atque intentis

festa sacrificii Palaestinis

quod Dagoni deo suo defein potes-

rebant, per

quem

sibi

adversarium suum dalum

tatem arbitrabanlur, mullebris perfidiae dolos beneficiis

annumerantes cceleslibus,

adDominum
;

dicens

Domine,

adhuc semel
suis diis,

memor
ipsls

pueri tui esto, ut pro duobns oculis

meis vindictam tribuas de nationibus

ne dent gloriara
poteslatem acce

quod

juvantibus,

me

in

pcrint

nec vitam

meam
;

pluris facio.

Moriatur anima
infirmltalem

mea cum

Palaeslinis

ut agnoscant slbi

meam
vit et

non minus qnam virlulcra exitlalem


Itaque cohimnas

fulsse.
vi,

XXXII. Concusslt
commlnult eas
:

magna

ac dissol-

qnas secuta rulna superlorls cuhiilet unlversos, qui

nis, et

ipsnm involvlt,

desuper asppc-

tabant.praeclpltavit.

Ibimagna vismarlum, fcemlnarnmque


el

promlscue exanlmala,
decoloro exltu.
,

trlumphus quoesllus pereraplo


ad

et

supra omnes superiores victorlas haud quaquam degcnere


et

Nam

ctsi Inviolabihs

id

locornm

et

delnccps

atque incomparabills

in

hac

vita experlls bel!i

fuerit vlrls; taraen In

morte

se ipsura vicit, et insuperaet quasi

bllera gesslt anlmura, ut

conlemnerct,

pro nihllo

haberet

vitae finera

omnlbus formldolosum.
quod victoriarum numero sed triumphalem in,
,

XXXIII.
venit.

Virtulis igitur fuit

.diem clausit, nec captivura exltura

Circumscrlptum autem

fuisse a muliere
;

naturae

potius
lio,

quam persome ascribendum qula humana quam cu1pa Infcrlor; prcmltur enlm ct cedlt
,

condiillece-

brls flagltloruni. Ilaque cura Scrlplura cl testificelur

quod
occi-

plures in raorle
derit
;

quam

In

lumlne

vitae isllus positus

vldetur ad adversariorum magis exitium captus,


,

quam
enim

quo

ipse dejectior fieret

aut minor esset

non

est

se expertus inferlorem, cujussepultura prsestantior,

quam

EPISTOLARUM CLiSSlS
potenlla
fiiit.

I.

3i5

Deni({ue nontelis, sed cadaveribus hoslium

pressus et hnmntus est, proprio tectus triumpho, clarum


insij^ne

rellnquens posteris

eo quod popukun suum,

qucm
suo

captivum invenerat,
rexit,

vi^inti annis in liberlale judicio

etsepultus in patrio solo libertalis haercdem dimi^it.

XXXIV. Hoc

ergo exemplo liquet alienigenarum con;

sorlia refugienda (116)

ne pro charitate conjugii prodiVale et nos dilige; quia nos te

tionis insidiae succedant.

diligimus.

326

S.

AMBROSII

EPISTOLA XX*.
Narrat sorori qiiiB Mediolani per dies aiiquot propter basiUcam, quam ArriaJii petebant evenere : quomodo a Falentiniani ministris ipse fuerit compellatus popuCus autem reclamaverit : deinde qnomodo missis decanis ad basilicam invadcndam, raptus fuerit a
,

a populo Castulus Jrrianus, cujus occasione ,


tioncs

licet

sua ipsius cura libcrati varice secutai sunt condemna;

poslqua; itcrum interpeUalus imperatoris no-

mi?ie sa?ictus Projsul

magna
,

constaritia
,

respondet.
se

Addit pcstridie occupata basilica


thoUcos transituros promisisse

miUtes

ad Ca-

nec populum de forti-

tudine

quidquam remisisse:
:

tentationes Job

etmaxime

quas a muUere passus

tegitur,

huic tempori accom-

interim Ubcratam basiUcam, sed Notadura nuntiasse quibus neutiquam motus fuerit : postrcmo prophetia' Jona^ ad res pra^sentes adaptationcm, populi ob Uberatam basiUcam et mutfam mercaloribus remissam gaudium verba (^atentiniani ad comitcs ct suum ad CatUgoni minas responsum subdit.

modatas

rium

sibi

I.

QuoMAM

in

oiunibus fere epistolis sollicite quasris

deEcclesia^, accipe quid agalur. Postridie


litteras tuas,

quam
te
cffipit

accepi

quibus significaveras quod

exagitarent

somnia tua

moles inquietudinum gravium


est
,

moveri.
pete-

Nec jam Portiana, hoc


'

extramurana
ix,

basilica

Scripta anu. 385.

Vide D. Guillon, tom.

pag. 355-344.

EPISTOLARUM CLiSSIS
batiir
:

I.

827

sed basilica nova, hoc est

intramurana quae mavirtutum


,

jor est.
II.

ConvenfiLunt

me primo
,

principes

viri

^^""^

'

^^

comites consistoriani

ut et basilicam tradercm

et

pro1-^

curarem, nc quid populus turbarum moveret, Piespondi quod erat ordinis, templum Dei a sacerdote tradi non
posse.
III.

'-';'

Acclamatum

est

sequenti die in Ecclesia

etiam

prrcfectus eo venit; ccepit suadere vel ut basilica Portiana

ccdcremus. Populus reclamavit. Ita tunc discessum est,


ut intimaturiim se iniperatori diceret. IV.

itt

>"

Sequenti die

erat

autem Dominica

post lectiones
|

ij^i

atque tractatum, dimissis catechumenis, symbolum

ali-

>-^

quibus corapetenlibus
L

in baptisteriis

tradebam

basilicae.

Illic

nuntiatum

est

mihi comperto quod ad Portianam ba-

silicam de palatio decanos misissent, et vela suspenderent,

'-M^T

popuH pdrtem eo pergere. Ego tamen mansi in munere missam lacere coepi (117). V. Dum olTerG, raplum cognovi a populo Castulum

quemdam
autem
ret, in

quem presbylerum
platea

dicercnt Arriani.
transeuntes,

Hunc
.wf'

offenderant

Amarissime
certe ut

flere, et orare in ipsa oblatione

Deum

ccepi, ut subvenifieret
, :

ne cujus sanguis in causa Ecclesiae


sahite

meus sanguis pro


ipsis

non solum popuH sed etiani pro impiis effunderetur. Quid muUa? 3Iissis presbyteris
virum.
:

et diaconibus, eripui injuriae

VI.

n de m_aa.tion e s ihico gravissimae decernuntur

]ix.,AMXAL.,

prlmoin corpusomne mercatorum. Ilaque sanctis diebus hebdomadis ultimoe, quibus solebant debitorum laxari
vincula, stridunt catenae, imponuntur collo innocentiuui,

exiguntur ducenta pomlo auri infra lolum Iriduum. Res- '-'''

pondent aliud

se

tantum aut duphmi

si

peterenlur, da-

3a8
turos,

S.

AMBROSII

dnmmodo

scrvarent fidem.

Erant pleni carceres

negolialoribus.
VII. Palatina omniaofficia, lioc est, memoriales
(i

18),

'

-^-^

agentes
.^.1.*

rebus, apparitores diversorum comilum temhonoratis muita minabanlur gra:

perare a processu jubentur, spccie qua sedilioni inle-

^^.e.^'^' resse
^
iUsr-f^*^

probibebantur
nisi

vissima,

basilicam trdderent. Fervebot persccutio

ac

si

aperuissent porlam,

prorupturi in

omne

iacinus

videbantur.

iicoe fierct

Vin. Convenior malura


a

ipse a comitibus et tribunis, ut basitraditio, dicenlibus

imperalorem jurc
omnia. Respondi,

suo uti; eo quod


si

in polestate ejus essent

me peleret, quod meum essct, id est, fundum meum, argentum meum quidvis hujusmodi meum, me
,

nonrcfragaturum quanquam omnia qune mei sunt, essent


;

"'^^*

paupcrum verum ea quae sunt divina, imperaloriac potcslali non esse subjecta. Si palrimonium pelitur, inva:

dile

si

corpus

occurram.
?

Vnltis in

vincuhT rapere?
vailabor

vultis

in

morlem

voluptati cst mihi.


,

Non ego

circumrusione populorum

nec

altaria teneb'o vitam obse-

crans, sed pro altaribus gratius immolabor.


IX.

Ilorrebam quippc animo

cum armatos
cognoscerem

ad basili;

cam

Ecclesiae

cccupandam

uiissos

ne

dum

^^ > ^'

"

basilicam vindicant, aliqua strages ficret, quae

in

perni-

ciem

totius vergerct civitalis.

Orabam ne

lantae urbis vel

totiusllaliaebuslo superviverem. Detestabar invidiam fundi.ndi cruoris,

ofFerebam jugulum
,

meum. Aderant Gothi

^4
^

tribuni

adoriebar eos

dicens

Propterea vos posjessio^^'

riomana suscepit, ut perturbationis publicce vos praebeatis


ministros
?

Quo
meo

transibitis
a

X. Exigebatur
fercbnm
in
uli mitigarct.

me,

ut

jure esse,
si

hac deleta fuerint ? compescerem populum. Reut non excitarem: in Dei manu,
si

Postremo

me

inccntorem

putaret, jaui

BPISTOLARUM CLASSIS
in

I.

829
in

mc

vindicari oporlere, vel abduci

me

quas vellct
:

lerrarum solilndincs.

Hisdictis,

illi

abierunt

ego

in

basilica veteri lotuni cxegi

diem. Inde douium


,

cubilum

uic recepi; ut

si

quis abducere vellet

inveniret paralum.
exluli
,

XI. Anle lucem ubi

pedem liminc
Idque
a
si

circumlujio

milile occupatur basilica.

mililibus

Imperalori
;

mandatum
sc

dicitur, ut

prodire vellet, haberet copiaiu


si

tamen

pjaBslo fuluros,
:

convenire

alioquin se ad

eum cum Calholicis cum coelum, qucm Ambrosius


viderent
;

cogcret, transituros.
XII. Prodire

de Arrianis nuUus audebat

quia nec

quisquau) dc civibus erat, pauci de

faniilia regia,

nonnulli

eliam Gothi(i 19). Quibus ut olim plaustra scdes eral,ila


jiunc

plauslrnm

Ecclesia

esl.

Quocumque
ccetus vehit.

fcemina

isla

processerit,

secum suos omncs

XUjiA-Mi.-i>'

XIII.
Icxi
:

Circuuifusam basilicam esse gcmilu popuii intel-

sed

dum

leguntur Iccliones, iulimatur mihi plenam

populi esse basilicam eliam

bcm quam cum


,

essent

novam majorem vidcri pleomues libcri leclorem clllagilari.


: :

(^)uid

pkn-a

? ]\Iilites

ipsi, qui

videbantur occupasse basiut abstinerentur a

licam, cognilo

quod prcccepisscm,
;

com

A umnionis

consortio

ad conveutum hunc nostrum vcuiru


,

cceperunt. Quibus visis

turbantur mulierum animi.pro,

ripitseuna. Ipsi tamen milites se ad orationem venisse

non ad pnelipm loquebanlur. Clamavit aliqua populus. Quam mqderate, quam constanler, quam fidelitcr poscebat
basilica fertur

In illa quoque quod populus praesentiamflagitabat meam. XIV. Tunc ego hunc adorsus sermonem sum Audisfilii lis librum Job legi qui solemni munere estdecur
,

ut ad illam pergeremus basilicam

sus et tempore. Scivit cJLimi


),..).

hunc librum etiam diabolus


suae tenlationis aperitur et

intimandum

quo

virtus

omnis

proditur; et ideo so hodie

motu majore

concussit.

Sed

33o

^^^^S, AMBROSII
Ita

gratiasDeo nostro, qui vos


tia.

firmavlt

ficle

atque patlen-

Unum Job
illlus

miraturus ascenderam, omnes Job quos

mirarer, inveni. [n singulis vobis Job revixit, in singulls

Sancti

paticntia et virtus refulsit.


,

iius dici potuit a Christianls viris

quam

Quid enim praesenid quod hodie In

vobis Splrltus sanctus est locutus?

non pugnamus

non tlmemus

sed rogamus.

Rogamus, Auguste, Hoc ChrisJ

tlanos decet; ut et tranquillilas pacls opletur, ct fidei verltatisniip, rnnstantia nec mnrtls rfvnfplnr nprirnln. F.st rltalisque constantla npr mortls revocelur perlculo. Est

enim praasulDomlnus, qui salvos faciet sperantes in se'. XV. Sed veniamus ad propositas lectiones. Vldetis
diabolo tentandi licenliam dari
det inlquus bonls projectibus
tavit
vit in
,

ut boni probenlur. Invi-

tentat diversis modis. Tenin filiis.tenta-

sanctum Job

in

patrimonio, tentavit
su^o

dolore corporis^. Fortior in

corpore tentatur,

infirmlor in alleno. Et mihi

meas

divltlas,

quas

in vobls

habeo, volebat auferre,

et

hoc

tranqulllltatis vestrae pa-

trimonium dlssipare cupiebat. Vos quoque ipsos mihi

bonos
}s:v>*^

fillos

gestiebat eripere,
:

pro quibus ego quotidle

instauro sacrlficium

vos rulnis qulbusdam publicae per-

turbationls conabatur involvcic.

Duo

igitur

jam genera
,

tentatlonis excepi. Et fortasse quia Infirunorem

niinus Deus novit, adhuc in corpus

tem. Etsi ipse cupiam

etsi

me Douieum non dedlt pole?tTF''*^ adhuc me fortasse offeram


;

huic certamini imparem judlcat,


boribus.

et diversis

exercet la-

Nec Job ab

islo coepit

certamine,

sed in hoc
^^,;:

consummavlt.

XVI. Tentatus est autem Job nuntlls coacervatis malorum, tentatus est etiam per mufierem quae ait Dic
,
:

afiquod verbum in

Deum

et

morerc^

Videtis quanta

subitomoveantur, Gothi, arma, genliles, mulcta mercato-

rum

pcena sanctorum.

Advertilis quid

jubeatur,

cum

\PS81. XVI, 7.

Job.

I,

13.

3 Id. 11, 9.

1 , ,

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

33

mandatur

Trade basilicam, hoc


et morere.

est

Dic aliquod ver-

bum Deum

in
;

Deum,

sed eliam fac adversus

F6c solum dic adversum Deum. Mandatur Trade


:

altaria Dei.

XVII. Urgemur igitur praeceptis regalibus, sed confirmamur Scripturae sermouibus, quae respondit Tan:

quam una
igitur
ista

ex

in sipienti bus

locula es*.
asperiores

Non mediocris
tenlationes has

'-

tenlatio;
,

namque

esse cognoviuuis

quae fiunt per mulieres.

Denique per

Evam
jr*'*^-

etiam

Adam

suj^glanUtus est^; eoque factum, ut a

''"^

mandatis ccelestibus deviaret.

Quo

errore cognito, prae-

varicatricisconscientiffi rejislaterecupiebat.sed laterenon

"poterat

et ideo ait ei

Dcus

Adam

ubi es

lioc est

quid eras anle? ubi nunc esse cospisti? ubi

te constitue-

ram? quo
l)us

ipse Iransgressus es? Agnoscis essc te

nudum
foliis

quia bonoe indumenta fidei perdidisti. Folia sunt ista, qui-

nunc velare

te quaeris.

Repudiasti fructum, sub

Legis latcre cupis, sed proderis. Recedere a

DominoDeo

tuo propter

unam mulierem

desiderasti

propterea fugis,

''^ft-tjuem videre quaerebas.


^
f

maluisti,

una muliere te abscondere relinquere speculum mundi, incolatum paradisi,

Cum

gratiam Christi.

XMII. Quid dicam quod etiam Eliam Jezabel cruente


persecuta cst'? quod Joannem Raptistam Ilerodias
occidi*
?

fecit

Singulae

tamen

singulos, mihi

quo minora longe


alternantur

merita, eo tentamcnta graviora. Virtus infirmior, sed plus


periculi.

Succedunt

sibi

mulierum

yices

;^;

odia,

commenta

variantur, seniores conveniuntur, prse-

texitur regis injuria. Quae ratio igitur est adversus

vermicuh]m gravioris

tentationis, nisi quia

hunc non me, sed

Ecclesiam persequuntur?
'

Joh. n, 10.
5

>

Gen.

ni, 6.

Jbid. 9.

3 Reg. xix, 1, et seqq.

Matlli. XIV, 5, el seqq.

332

S.

AMBROSII
:

XIX. Mandatur denique Trade basilicam. Respondeo Nec mihi fas est tradere nec tibi accipere, Imperator, expedit. Domurn privali nullopoles jure temerare, domum
:

t^t^"'

Dei exislimas auferendam? Alle";alur imperatori licere

omnia

ipsius esse universa.


te in ea
,

Respondeo

Noli te gravare,

"^^

Imperator, ut pules

quae divina sunt, imperiale

aliquod jus habere {mo).


lius iroperare, esto

INoli te

cxtoUere, sed
:

si vis

diu-

Deo

subditus. Scriptum est

Quae Dei

Deo,quae Caesaris
tinent, ad

Caesari*.

Ad imperatorem

palatia per-

sacerdotem Ecclesiae. Publicorum


est,
:

jus

commissum
:

dasse imperalorem

moenium non sacrorum. Iterum dicitur manDebeo et ego unam basilicam habere.
tibi

Respondi
adultera
?

Non

tibi

licet

illam habere.

Quid

tibi

cum

Adultera est enim, quoe non est legitimo Christi

conjugio copulata.

XX. Dum

hcec tracto,

su^gestum

est mihicorlinas re-

giasesse colleclas (121), refertam autem populo basilicam,

praesenliam mei poscere; stalimquc eo converti

sermonem

meum,
fratrcs,

dicens
I

Quam

alta et

profunda oracula sunt Spi-

rilus sancli

Matutinis horis leclum est, ul meministis,


:

quod summo animi dolore respondemus


in

Deus,
vene-

venerunl genles
,

haereditalem tuara^.

Et revera ve;

nerunt gentes

et plus
et

etiam

quam

geules venerunt
viri
:

runt enim Gothi,

diversarum nationum

venerunt

cum

armis

et circumfusi

occupaverunt basilicam. Hoc


,

nos iguari

tuaj altiludinis

dolebamus

sed noslra impru-

denlia aliud opinabalur.

XXI. Veuerunt gentes scd


,

verc in hacreditalem tuani


facti suntChristiani.

venerunt

qui

cnim gentes venorunt,

Qui ad invadcndam haeredilalem vcncrunt, facti sunt coquos hostes putabam hseredes Dei. Defensores habeo
,

socios

teneo, quos adversarios aestimabam.


XXII, 21.

Complelum

Malth.

Psal. lxxviii, 1.

EPISTOLARUM
est illud

CLA.SSIS

I.

333
cecinit

quod de Domino Jesu David propheta


in
,

quia

Factus est

pace locus ejus,


,

et

Ibi confregit

Dcornua arcuum

sculum

gladium,

et

bellum'.

Cujns

enim hoc munus, cujus opus, nisi tuum, Domine Jesu ? Yidebas ad temphim luum armatos venlre hinc gcmere
:

popuhim
videretur

ct
:

freqnenlem adesse

ne basilicam Dei tradere

indevimmjlitibus imperari. Mors ante oculos


:

mihi; ne quid^Tnter hnec furorl h'ceret

inseruisti te,

Do-

mine, mcdinm
templo

et

fecisti
:

utraqne unum*. Compescnisti

armatos, dicens profecto

meo

clausi

Si ad arma concurritur, si in commoventur, Qujb ulihtas in san-

guine

meo^? wGratlas

itaqne tibi, Chrisle.


,

Non

legalus

neque nuntius,

Sed

tltla

luum conscidisti \ XXII. Haec ego dlcebam mlratus Imperaloris animum studio mlhtum, obsecratione comitum precatu populi posse mitescere. Interea nnntlatur mlhlmlssum notariuxn, qui mandata deferret (122). Concessi paululum, mandatum intimat. Quid tibl visuni est, inquit, ut contra placitum faceres?Respondi: Quodplacitum sit ignoro, quldve temere factum dicatur, Incerlum habeo. Alt Cur pres,
, , :

Domine, salvum fecisti popuhim saccum meum et praecinxlsli me Inetu

byteros adbasillcam deslinastl? Sltyrannus es.sclre voio;


ut sciam
tuli

dicens

qucmadmodum mc adversum te prwparem. Reme nihil In proejudlclum fecisse Eccleslae eo


:

lcmpore quo audieram occupatam esse

miHtibus basIHmullis-

cam

gcmllum tantiimmodo llberiorem habuisse;


,

que adhortanlibus ut eo pergerem

dixlsse:

Tradere basi-

licam nonpossum, sed pugnare non debeo. Postea vero

quam cognovcrim

cortinas regias inde esse sublatas,

cum

me
>

populus eo

ire

deposceret, direx[sse presbyteros;

me
Psal.

Psal LxxT, 3, 4.

Ephes.

11,

i4.

Deut. xxxii, 36.

xxiz, 10 et 12.

334
-

S.

AMBROSII
.
.

lamen noluissie ire sed dixisse ipse nobiscum faciet imperator.


,

^T'?-

.
:

\y*^

Credo

in Chrlsto

quod

XXIII.

Si haec tyrannidis
:

videntur.habeo arma, sedin

Chrisli noroine

habeo offerendi mei corporls potestatem.


ierlre,
si

Quid moraretur
a

tyranniim pularet? Veteri jure


:

sacerdotibus donata imperia, non usurpata

et vulgo
,

diciquod imperatores sacerdotium magiff^t^verlnt

quam
Habe-

imperium sacerdoles. Chrlstus

fuglt,

ne rex

fieret*.

mus
est
:

tymEUiid.em nostram. Tyrannls sacerdotls, infirmitas

Cum

infirmor, inquit, lunc potens sum^.

Cavere

tamen neipse sibl tyrannum faceret, cui Deus adversarlum non excltavlt. Non hoc Maximum dicere, quod tyrannus
ego sim Valentlniani
rilur
,

qul se mec-e legationis objecluquaetranslre.


,

ad Italiam non potuisse

Addidl quia nun-

quam
passi.

sacerdotes tyranni fuerunt

sed tyrannos sepesunt

XXIV.
scissse

Exactus est totus

Ille

dles in

mcerore noslro

tamen ab illudentibus pueris cortinoe reglae. Ego domum redlre non potui; quia circumfusi erant milltes,
qul basillcam custodiebant.

Cum

fratribus psalmos In Ec-

clesiaebasilica

minore dlxlmus.

XXV.
completo
fratres
,

Sequentl dle lectus estde more liber Jonae, quo

hunc sermonem adorsus sum Liber leclusest, quo prophetatur quod peccatores in poenitentlam
,
:

revertantur.

Acceptum

estlta, ut speraretur in praesenti

fulurum. Addidl quodvlrjustusetiara offensamcoiLtrahere vel denunliaret cxcldlum civoluisset ne vel spectaret
, ,

y^

vitati.

Et quod lugubre esset illud dictum


sit,

contristalus

quoque
Jonara

quod

arulsset cucurbita.

Deum
,

quoquedlxisse

adProphetam:
,

Si trlstlses pro cucurbita? Rcspondisse

Tristls'.

Dlxisse
,

Dominum

si

illud

doleret

quod exusta

esset cucurbita

quanto magis

sibi curae esse

Joan,

VI, i5.

2 Cor. xn, lo.

'

Jonae.

ir, 9.

,; ,

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

335

oportere tantae plebis salatemPEt ideo excidium, quod

paratum

toti

urbi fuerat, removisse.


,

XXVI. Nec mora


quod
exacti dc

nuntiatur imperatorem jussisse, ut


:

recederent milites de basilica

negotiatoribus quoque

condemnalione fuerant, redderetur. Quae


?

tunc plebis totius Ixtitia fuit? qui totius populi plausus


qUcTG graticX'? Erafr

autem

dies

quo scse Dominus pro nobis


Certatim
in altaria

tradidit,

quo

in Ecclesia pcenilentia reL-ixatur.


,

hoc nuntiare milites, irruentes

osculis signifi-

care pacis insigne. Tunc agnovi quod Deus vermem anlelucanum percusserat, ut tota civitas servaretur. XXVII. Hocc gesta sunt, atque utinam jam fmita! sed graviores molus futuros plena comraotionis imperialia verba indicant. Ego tyrannus appellor, et plus etiara

quam

tyrannus.

Nam cum

imperatorem coraites obsecra;

rent, uti prodiret ad Ecclesiam


facere se dicerent, respondit
:

idque petitu militum

Si vobis jusserit

Ambrosius,
,

vinctum
sidera.

me tradetis. Quid post hanc vocem supersit conQuam vocem omnes cohorruerunt, sed habet a

quibus exasperetur.

praepositus

XXVIII. Denique etiam speciali expressioneCalligonus cubiculi mandare mihi ausus cst Me vivo
:

tu contemnis

Valentinianum

Caput

tibi tollo.

Respondi

Deus permillat tibi, ut impleas quod rainaris; ego enira patiar quod episcopi, tu facies quod spadones. Atque utinam Deus avertat eos ab Ecclesia, in me omnia sua tela convertant, meo sanguine sitim suam expleant.

336

S.

AMBROSII

EPISTOLA XXI

*.

Excusat Ambrosius quod vocatus non venerlt ad consistorium, asserens in causa fidei vel ccolesiasticajudicare nisi sacerdotes
,

nemincm

debere;

7iec se

in eo

contumacem quod injuriam ordini suo noninurat. Addit Auxentium forte Judwos aut infideles electurum judicum loco, id est Christi inimlcisslmos : nec recusare quominus in Ecclesia vcl in Synodo 'de liis disputaret: lucc demum se coram fuissediciurum,
,

nisi

a coepiscopis

et

populo

esset proliibitus.

Clementissimo imperatori
tiniano
,

et healissimo

Angusto Valen-

Ambrosius episcopus.
al-

I.

Dalmatius
legerem

me

tribunus et notarlus mandalo

tit

legavit, clementiae convenit tuae, postulans ut et ipsc ju-

dices

expressit
didit,

sicut elegisset Auxentius. Nec tamen eorum nomina qui fuerant poslnlati sed id adquod in consistorio esset fntura certatio, arbjtxo
,
,
:

pietatis judicio tuae,


II. Cui rei respondeo, ut arbitror, cpmpetenter. Nec qulsquam contumacem judicare me debet, cum hoc asseram, quod augustae memoriaB pater tuus non solum

sermone respondlt sed etiam legibus


,

suis sanxit

In causa

fidei velecclesiastici alicujus oi^dmjs

eum

judicaredebere,
;

qui nec

munere impar

sit

nec jure

dissi^iilis

hoBC

enim

verba rescripti sunt, hoc est, sacerdotesde sacerdotibus


voluit judicare.

Qulnetiam

si

alias

quoque argueretur

Scripla ann. 5S6.

^.

^i^UU

F.PIST0L4RUM CLASSIi

I.

337

cplscopus
voliiil
III.

et

moniin

cssct examinancla causa, cliam luxc

ad cpiscopale jiuliciinn pei tinere.

Quis Igitur conlumacitcr respondit clementi'e


tc patris
?

tiirc ?

Ille

qui

slmilem cssc dcsidcrat, an

rjui

vult essc

dissimilem

Nisi Ibrte vilis

quilmsdam

tanti imperaloris

aestimatur senlentia, cujtis et fides confessionis constanlia

comprobala est,et saplenlia melioralae reipublicae profectibus prasdlcatur.

IV.

Qnando

audisti

clementissime Imperalor ,
(i'i4) ?!''* er;o

in

causa

fidei laicos

de episcopo jtidicasse

adulalione curvamur, ut saccrdolalis juris

qnadam simus immealiis

mores
esse

hoc ipse et quod Deus donavlt mihi ^redendum ? Si docendus est episcopus a
,
,

putcm
,

laico

quid
;

sequetur? Laicus
episcopus discat

ergo

disputet,
si

et

episcopus audiat

a laico, A' ccrte

vel

Scrlpturarum serlcm
episcopos

divinarnm,

vel volera lciupora


fulei
,

retractemus, quis est qui


fidei

abnuat In_causa

in

causa, inquam,

solere de imperatoribus christianls,

non imperalores de

episcopis jiulicare.

V. Erls

Deo favenle, etlam

senrclutis maluritale proille

vectior, et tnnc de hoc ccnsebis, qualis

episcopus

sit,

qul laicis jns sacerdotale subslernit. Pater tuus,

Deo

fa-

venle, vir maturioris

aevi, dlcebat

iNon est

meum
:

judi-

care inter episcopos; tua

nunc

dicit

clementia

Ego de-

beo judlcare. El IUe baptizatus

in Christo
:

inhabilem se

ponderi tanll pulabat esse judlcil

clementia tna, cui ad-

huc emerenda bnptismatls sacramenta servaniur, arro^t dc fide judlclum cum fidei Ipsius sacramer.ta non noverit ?
;

VI.

Quales aulem elegerlt judices

iioni relinquere,

possumus existimaquando eorum nomina limet prcdere.


,

Veniarit plane,

si

qui sunt, ad Ecclesiam

audiant

cum

populo

non

ul

quisquam judex residcat, sed ut unusquls-

LXI

''"^

N^>^

^c^

'(. f. f^

^t.^^U^^J

338
que de suo
Agitur de
pulus
,

S.

AMBP.OSII
,

affectu habeat e_xamn

eligat
:

quem

sequatur.

istius Ecclesiae

sacerdote

si

audierit illuin po-

et putaveritmelius

disputare,sequatur fidem ejus;

non invidebo.
VII.

Ouiitto quia
,

jam
,

ipse populus judicavit

taceo

quia
,
,

eum quem
taceo
,

habet

de patre

tude

clemenliae postula-'

vit

quia pater pietalis tufe quietem futuram spoelectus susciperet sacerdotium. Ilanc fidem se-

pondit

si

'-*

culus sum promissorum. VIII. Quod si de aliquorum peregrinorum


se jactat,
ibi
sit

assenlatione

V.

^
^^

'

unde sunt ii, qui eum episcopatus pulant nomine esse donandum. Nam ego nec episcopum novi nec undc sit scio. IX. Lbi illud constituimus Imperator, quod jam ipse tuum judicium declarasli imo etiam dedisli leges ne
episcopus
, , , ; ,

cui esset liberum aliud judicare?


aliis,

Quod cum

praescripsisti
ffirtt'

praescripllsti ot libi

Legcs enim imperalor

quas primus ipse custodiat. Vis-ne igitur experiar, (iVincipiant


ii ,

qui judices eliguntur, aut adversus

tuam venire
se;,<.-c*.^

sentenliam, aut certe excusare quod imperatm^is tam


^^
/

vero, et tam districto imperio non potuerint etviare?-

u^/
'''\

X. Scd hoc coiilumacis non modesli est sacerdotis. Ecce, Imperator, legem tuam jam cx parle rescindis: sed
,

ulinam non ex parte, sed

in

universum logem enim tuam


!

nollem esse supra Dei logera. Dei lex nos docuit quid

scquamur, hnmanre

leges hoc docere

non possunt. Ex-

torqucrc solent limidis commulationem, fidem inspirare

non possunt.
XI. Quis
cias
erit igitur ille, qui

cum
:

legat pcr lot provin,

uno momento essc mandalum


,

ut

quicumquc ob-

viaverit imperatori

feriatur gladio

plum non

tradiderit,

quicumque Dei temprotinus occidatur? quis, inquam,


vei inter

psl qui possit vel

unus

paucos diccrr imprralori

^^)Uo

vt-.-*-

^/j

i/)axf r

L1'IST0LAHU,\1

CL\SSIS

I.

u.(J

Lex Ina

milii
,

non probalnr? Non pcrmiltilur hoc diccre


pcrinillilur laicis? et judicablt de fide
,

sacerdolibus

qui

aut gratiam sperat, aut metuit offensam?

XII. Dciude ipsc coaimillam, uteligam judices laicos,


qui

cum

tcn.uerint fldei verilatem


fide lata

aut proscribantur

aut

necentur, quod lex de


prrcvaricalioni olleram

decernil? Ego igilur aut


,

homincs

aut pcrna^
,

XIII.

iNon tanii esl

Ambrosius

ut propler se dejiciat
,

socerdolium. JNon tanli est nnius vila

quanti est dignltas

4^\\
'^'^t^'

omninm saccrdotum, quorum de

consilio ista diclavi,


,

intimanlibus ne Ibrte etiam gentilis essct aliquis

aut Ju-

dneus, qui ab Auxcnlio cssel electns, quibus traderemns

de Christo Iriumphum

si

de Chrislo judicium commillc-

remus. Quid
lectat ?

illos

allud, nisi Christi injuriam audlre de-

Quid

iUis alind polest

ph\cere,

nisi

(quod absil)

ut Christi diviullas denegelur?


venit Arriano,
qu.i

Cum

iis

plaue bene condicit,

creatm^am Chrislum

quod eliam
meri-

genliles ac Judasi promplissime confitentnr.

XIV. Hoc scriptum


ciHi Nicreni, a

est in

^_, Ariminensi synodo

toque concilium illud cxhorreo, sequens tractatum con-

quo

me

nec mors, nec gladius poterit

se-

pararc.

Quam

fidem eliam parens clementiae tuae Theodo-

cl<-^X

sins bealissimus

impcrator et seqnllur, et probavit. Ilanc

fidem Gallke tcnent, hanc Hispanioe, ct


Spiritus confessione custodiunt.

cum

pia divini

XV. Si tractandum est, tractare in Ecclesia dldici quod majores fecerunt mei. Si conferendum de fide^acerdolum^debet esse ista colhitio, sicut faclum est sub Constanlino angusta) memoritc prlucipe, qui nuhas legcs
:

nmAA,tf^ante ^riEinisIt,

sed llberuui dedit jndlcium saccrdolibns.

Factum

est

ellam snb Conslanlio angusloe memoriagimpc;

ratore, paternoe dignitatis hcTrede

sed quod bene cwpit.

340
aliler

S.

AMBROSII

consammatum
:

est.

scripserant fidem

sed

Nam episcopi slncerara prlmo dum volunt quidam de fide intra


Qui tamen inflexam

palatinm jiidicare, id egerunt, ut circumscriptionibus


illa

episcoporum

judicia mutarentur.

slatim

revocavere sententiam. Et certe major numerus

Arimlni Nicaeni concilii fidem probavit, Arriana decreta


damnavit.

XVI.
fallgari

SI ad

Synodum ^rovQcat Auxentius,


non
sit

ut de

Me

dispulet (licet
,

necesse propter

unum

tot eplscopos
paj:I

qui etlamsi Angelus de ccelo esset,


praeferrl
)

Eccle-

siarum non deberet


congregari
,

cum

audiero
igitur

Synodum
,

et ipse

non deero. Tolle

legem

si vis

esse certamen.'

,.

XVII. Venissem, Imperator, ad consistorlum clemenlise

tuae, ut haec

coram suggererem;
tractari.

si

me

vcl eplscopi,

vel populus permislssent, dicentes de fide in Ecclesia co-

ram populo debere


XVIII.
ses (i25)

Atque utinam, Imperator


ut

non denuntlas-

quo vellem pergerem. Quolidie prodibam,

nemo me asservabat. Debuistl me, quo volueras, destinare, quem ipse omnlbus offerebam. Nunc mihl a sacerNon multum interest utrum volens dotibus dlcltur
:

relinquas, an tradas aitare Ghristi


trades.

cura enim rellquerls,

XIX. Atque utinam


nis Ecclesia
plelalis

llquldo mlhi paleret

quod Arria-

de

aliis

minlme traderetur, sponte me ofFerrem tuae arbltrio. Sed sl ego solus interstrepo, cur etiam omnibus Invadendis Ecclesils est prpceptum ?
ut
Ecclesiis

Ltinam confirmetur,
Oplo
ut de

nullus

moleslus

sit!

me

qualis videlur, sententia proferalur.


igilur,

XX.

Dignanler

Imperator, accipe quod ad con-

slstorium venire non })olui (12G).

Ego

in consistorio nisi

EPISTOLAIIUM CLASSIS
slare

I.

S^l

non pro te possum, qui palatii secreta nec cjuaero, nec novi. XXI. Ego Auibrosius episcopus hunc libellum obtuli
didici
:

non

ct inlra palatiiim certare

clementissimo imneratori
liniano.

et bealissimo

Auguslo VaJen-

342

S.

AMnROSlI

SERMO GONTRA ALXENTILM


DE BASILICIS TRADEKDIS.

Popidi ob imperialem jussum soUicitadinem levaturus responsum suum cxponit addilque ad consistorium
,

se

non tvisse,quod basHiccE traditionem esset veritus. Tum adversariis ad disceptandum in Ecclesia provocatis, ncj^at sc armis exterreri : suoque de sncris vasis paraium se ad certamina esse responso memoraio testatur. Eiudi non posse Dci dccretum, nec prcvsi,

dium
velle.

ipsius superari, sed in servis suis pati

Cum
,

ipse antca

non

fucrit captus, liquere

cumdem quam

itianitcr ha^retici

tumnUucntur. Dcinde ubi Nabuthce

hisloriam
pra'se?ui

et

Chrisli innrcssum in JJierusalem rei

accommodavit, Auxentii per^tringit crudc'


^

lem legem, solutisque Jrrianorum objectionibus libenter se coram populo disputaturum prwdicat :
gerat

Auxenlium verojam a pa^anis, quos in judices cledamnatum, sicut et a Paulo et Chrislo ipso. Quod idcm hcpreticus ad Ccesarem provocarct^ cum
,

oblitum anni superioris

Christiconflant invidiam,

Ecclcsiam

et Arrianos dum servis muUo pcjores csse Judccis; enim non Ca;saris, sed C hristi praifcrre
:
,

imaginem. Sub quce ubi pauca de suo rcsponso et et hymnis adjecit, se no7i inobedientem , at imperaiorem Ecclesicc, flium , et Auxentium plusquam

Juda'um

essc dccUirat.

L ViDEo vos
'

praelcr

solilnm siibito

cssc

turbatos',

ViJe D. Gnillon,

luin. ix, p, j44''^5|.

KPISTOLARLM CLASSIS

I.

343
nisi forte

alqne asservanles mei. Miror quid hoc

sit,

quia

per Iribnnos
esse

me
;

vidislis aut audistis imperiali

mandato
et
si

convenlum

ut quo vcllem, abirem hinc

qui

vellenl, sequendi potestatem haberent. Meluislis ergo

ne

Ecclesiam desererem

et

diim

saluti

meoe llmeo, vos re,

linquerem
vertere
:

Sed quid

et ipse

mandaverim

potuistls ad-

doserendoe Ecclesias mihi voluutatem subesse non


pliis

posse

qula

Doniinum mnndi
:

quam

sncculi

hujus

imperalorem timerera
ab Ecclesia,

sane

si

me

vis aliqua

abduceret

carnemmeam
esse, ut
si ille
,

exturbari posse, non


facerel,

mentem

paratum

me

quod

solet esse regiac

potestalis; ego sublrem


II.

quod sacerdotis esse consuevit." Quid ergo turbamini ? Volens nunquam vos dese-

ram, coaclus repugoare non novi. Dolere polero, polero


polero gemcre adversus arma mililes Golhos quoque hicrymfe mcae arma sunt; talia enlm munimenla sunt sacerdotis. Ahler nec debeo, nec possum resislere fugere autem et relinquere Ecclesiam non soleo nc quis
flere
,
:

gravioris poenae
ipsi

metu factum
olTcrre,

interprelelur. Scilis et vos


,

quod imperatoribus soleam deferre

non cedere

supphciis

mehbenler

ncc metucre qnae paranlur.

III. Ltinam essem secnrus quod Ecclesla haerelicis minime Iraderelur Ad palatium imperatoris irem libcnler,
I

si

hoc congrueret sacerdolis


,

olFicio

ut in pahilio magis

certarem

quam

In Ecclesla.
,

Sed

in consistorio
lidei in

non reus
Ecclesia
:

solet Christus esse

sed judex.

Causam

agendam quis abnuat? Si quis confidlt, huc vcniat inchnatum jam vel imperaloris judicium, quod lata lege palcfecit, quod impugnat fidem vel sperala ambicntlum
:

quorumdam sludia non requlrat. Non commilto, ut quisquam vendat injurlam Ghrlsli. IV. Circumfusi milites, armorum crepitus, quibus vallala est Ecclcsia, (idcm noii lerrcnt nieaui scd mentem
:

344
exagitant, ne duni

AMBR081I

mc

tenetis,

perniciosum aliquid
didici

veslrae
:

oboriatur

saluti.

Ego enim jam

non limerc

sed

vobis timere plus ccepi. Sinite, quaeso, vestrum sacerdo-

sarius

tem c^^edi ;habemus adversariumqui lacessit; Advercuim noster diabolus, sicut leo rugiens circuit,

quaerens
sine dubio

quem
,

devoret*,

ut Apostolus dixit. Accepit

accepit (non fallimur, sed


;

admonemur)

tcn-

tandi hujusmodi potestatem

ne forte corporis mei vulvos

neribns possim a
<|ni;i

fidei intentione revocari. Legislis et


:

muliis his tentavit sanctum Job diabolus

ad postre-

mum
V.

polestatem hujusmodi

petiit, et accepit, ut tenlaret

cojpus ejus, quod perfudit ulceribus.

Cum

esset
,

propositum ut Ecclesiae vasa jam Irade:

remus (127)
argeatum,
id

hoc responsi reddidi

Me

si

de meis

ali-

quid posceretur, aut fundus, aut domus, aut aurum, aut

quod mai

juris esset, libentcr offerre


,

lem-

plo Dei nihil posse decerpere, nec tradere illud

quod

cuslodiendum
sulere

non tradendum acceperim. Deinde con;

me

etiam imperaloris saluti


illi

quia nec mihi expe-

diret tradere, nec

accipere; accipiat enim

vocem

liberi

sacerdolis,
injuria.

si

vult sibi esse consultum, recedat a Christi

VI.

IL-ec

plena humilitalis sunt, et nt arbitror, plena

affectus ejus,

quem
est

imperatori J-bet saccrdos. Sed quia


ct sanguispirilaille

Lucla nobis

non solum adversus carnem

nem;

sed etiam,

quod gravius

est,

Adversus
lcnlator

lia nequiliai, qute

sunl in ccelestibus^,

dia-

bolus per

minislros

suos cerlamen auget,

vulneribus

corporis mei experiendum arbitratur. Scio, fratres, vul-

nera hxc, qux: pro Christo excipimus

non esse vulnera

quibus
csse
'

vita

non
:

aaiitlilur,

sed propagalur. Sinite, qureso,

certamcn
Pclr. V, 8.

speclatores vos essc deccl. Considcrale

Eiilies. vi, 12.

EPISTOLARLM
quia
si

CI-ASSIS

I.

345

fjuiclom

babet
,

civitas vel alhletam, vel altcrins no-

bilis artis

perilum

oplat oflcrre certamini.

Cur

in

majocon-

ribus rebus repudialis,


sueslis ?

quod

vel in

minoribus
,

velle

Non metuit arma, non barbaros


Certe
si

qjl mortera

non timet, qui


VII.

nulla carnis vobiptnl'^ rotluetur.

Dominus huic nos certamini deputavit,


diebus custodias exhiimplcbitur Christi voluntas. OmniJesus,
haec est fiJes
:

fruslra pervigiles tot noclibus et


buislis et excubias
:

potens enim noster est Dominus


noslra; et ideo

quod

fieri

mandal, implebitur
sit

nec con-

venit nos divinae obviare sententiae.


VIII. Audisfis
asinae Salvator

quod hodie lectum

Pullum

sibi

per Apostolos jussit sdduci


;

mandavitque
ejus

ut

si

quis resisteret, diceretur

Dominus operam

desiderat'.

Onid

est, ejus aniaialis


vit, sicut est

nunc pulium istum asinae, hoc quod gravem sarcinam portare consucsi

ct

humana

condilio, cui dicitur : Venite ad

me omnes
ficiam
,
:

qui laboratis, ct onerati eslis, et ego vos re-

tollile

jugum meum

quia leve est'


jusslt

quid
,

si

iuquam

pullum istum ad se modo


illls,

adduci

missis

Apostolis

oculis noslris

aliquo
!)

qnl jam exuli corpore incomprehensibilem Angelorum specicm gerunt ? JNonne si ab Dominus operam ejus deslresistatur, dicent
:

derat

? si

resistat vel vitae


si

hujus cupiditas,

si

resistat
;

caro et sanguis,

rcsistat conversatio corporalis

quia

aliquibus forsitan grati videmur.


raulto amplius diliget,

Sed qui nos hic


etsi

diligit,

si

sinat fieri hostiam Christi; qula


:

Dissolvi, et
in

cum

Chrlsto esse multo melius

manere

carne magis necessarium propler vos'.


,

Nihil est

crgo quod vereamini

fratrcs dilcctissimi

scio

enim quia

quidquid passus fuero, pro Chrlslo patlar. Et


eos limere non
'

legi quod debeam, qui possunt carnem occidere. Et

Luc. xix, 55.

MuUi).

\i, 28.

'

Philip.

i,

23.

34*^

AMBROSII

audivi djcentera

Qui perdidcrit animam suam propler


certum
differt

me, inveniet eam '. T^ IX. Ergo si vult Dominus


obsistat.

est

quod nullus
sed

Quod

si

adhuc noslra
Christi

cerlamina, quid
,

veremini ? Servum Domini providentia

non custodia corporalis

scpire consucvit.

X. Turbati

estis

quia apertas reperistis geminas forcs,

quas captus oculis quidam,


petit, patefecisse hil sulTragetur

dum

hospitiura propriiim re-

memoratur. In quo cognoscile quod nicustodia.

humana

munus
non

amisit, solvit vestra universa


:

Ecce unus qui videndi munimina, et custo-

Dominus autem sua3 misericordiae custodiam Nonne ante biduum, ut meministis, eliam illud reperlum est quod a partc leva basilicce ingressiis quidam pervius fuit, quem pulabalis claustmi csse alquc muniUim? Sepserunt ncmpe armati basilicam explorabant hos atque illos aditus csecitate perfusi stmt, ut quod aperlum erat vidcre non possent itaque per plurimas noctes quod aperlum fueril, non ignoralis. Desinite ergo soUicilari quia hoc erit, quod Chrislus jubet, et quod
dias lusit
araisit.
,
,

csse expedit.

XI. Denique exempla vobis Legis proferam.


quaRrebatur
a

Eliseus

rege Syrice

missus erat exercitus qui


:

eum

caperet, circumvallatus erat undique


servulus
;

ccepit timere ejus


,

quia servnlus erat

hoc

est

non erat

liberaB

mentis, et hbcrae poleslalis. Petivit aperiri ejus oculos


sanctus Propheta, et
ssint pro nobis,
ait
:

Rcspice, et vide quanto plures

quam

conlra nos'.

El respexit, et vidit
Christi

Angclorum
ii

millia, Advertistis igitur

quod servulos

magis cuslodiant, qui non videntur, quam qui videntur.


et
illi
:

Sed

si

custodiunt

vestris

custodiunt orationibus

advocati
'

legistis

uempe
4
Ile;,'.

eos ipsos, qui Eliseum qu.xre\6.

MjUIi.

X, 5^.

!.

EPlSTOLAHiM CLASSI5
banl, ingressos cssc Samariara ad

I.

CJ^J

eum

ij)sum,

quem

ca-

pcrc gesliebant

cui

non solum non poluerunt nocere;


vcnerant, inlercessione scrvali

sed ipsius, advcrsus


sunt.

quem

XII. Petrus qiioque apostolus ulriusque rei vobis edat

exemplum.
jrit

Nam

nbi
;

eum Herodes

quoesivit et ccpit, rcce-

in

carcerem'

non enim recesserat Dei servulus, sed


Orabat pro eo Ecclesia
,

sletcrat

timoris i^narus.
in

sed

Aposlolus

quod est indicium noa limenlis. Missus est x\ngclus qui dormientem excilaret, per quem Peirus productus e carcere, morlem ad tempus
carcere quiescebat
evasit.

Xilf.

Idem Petrus

postca, victo Slmonc,

cum
,

prfficcpta

Dci populo seminaret,

doceret caslimoniam

excitavit

animos gentilium

quibus

cum

quaerenlibus, christlanse

animae deprecatce sunt, ut paulisper cederet. Et quamvis


csset cupiuus passionis,

lamen conlcmplalione popuH prese

canlis iidk'xiis est


et

rogabalur enim ut ad inslilucndum


rcscrvarct.

confirmandum popukmi

Quid mulla?
va-

Noctc muros cgredi coepit,

et videns sibi in porla Cbris-

lum occurrcre, urbcmque


dis
?

ingredi, ail:

Domine, quo

Picspondit Chrislus

Yenio itcrum

crucifigi. Intcl-

lcxit

Petrus ad suam crucem divinum perlincre respon;

sum

Christus enim non poterat iterum carnem passione susceploe mortis exuerat mortuus cst pcccato mortuus cst semel
,

crucifigi, qui
:

vivit, vivit

Deo \

Intcllcxit

Quod enim quod autcm ergo Petrus quod ilcrum


a
:

Christus crucifigendns

esset

in

servulo.

Itaque sponle

remeavit; inlerrogaulibus Christianis responsum reddidit,

stalimque correptus, per crucem suam honorificavit Do-

minum Jcsum.
XIV. Videlis
'

igitur
iq.

quod
Iloni.

in
lo.

scrvulis

suis

pali

vclit

Acl. Mi, 4, tl

si

>

n,

348
Chrislus. Qiiid

si

S.

AMBROSII
:

el

huie servulo dicit

Illum volo ma-

ncre, tu

autem
?
:

vult friictum

me Nam

sequere
si

et

de hac arbore gustare

iiHus cibus erat, ut faceret volunillius est,

latem Palris

itidem clbus

ut noslris passioni-

hus epuletur. JNonne, ut de ipso Domino sumamus exem-

plum
per

quando

vohiit,

passus est

et

cum
et

quoereretur,

invenlus est? quando aulem hora non vcnerat passionrs,


tenere non poteraut

mcdium quacrentium ? Quod

transibat*,

videntes

cum
:

utique evidenter ostendit quia

quando Dominus vult, unusquisque invenitur et capitur quod autem difTert, etiamsi qua^renlium occurrat oculis, non tenetur.

XV. Ergo
bam,
vel

ipse non quotidie vcl visitandl gratia prodipcrgebam ad Marlyres ? non regiam palatii prae?

texcbam (128) eundo atque redeundo


nie lenuit
,

Et tamen
,

nemo

cum

exturbandi
,

me
:

haberent

ut prodiderunt

poslea

vohintateiii

dicentes
, ,

Exi de civitate, ct vade


,

quo

vis.

diuui

Expeclabam fateor magnum aliquid aut glapro Chrisli nominc aut incendium at illi delicias
, :

mihi pro passionlbus obtulerunt; sed alhleta Christi non


delicias
,

scd passiones suas exigit.


,

Ncmo

ergo vos turbet,


,

quod aut carrum pra^paraverunl


sibi
,

aut dura

iit
,

videbatur

Auxenlii ipslus

qui se dlclt episcopum

ore jactata.
,

XVI. Plerique narrabant percussores pracmissos


nara mortis esse decrctam
desero.
:

poe-

ncc

illa

timeo

et ista

non

Quo enim

abibo

ubi non omnia plena gemilus

sint, atque

lacrymarum; quando per Ecclesias jubentur


sacerdotes
,

ejici calholici

resistenles gladio ferlri


nlsi
,

curia-

lcs proscribi

omncs (t29\

mandiitum impleverint?
cl ore dictata
,

Et haec eplscopi nianu scrlpta


probarct doctisslnniui
,

qui se ut
legi:

vctus non omlslt

exemplum;

mus enim

in

Prophcta quod viderit falcem volaulcm*

Joyn. \\T, ri.

Id

\v, "h^.

Id. v!', 5o.

<

Zach.

v, i.

hPISTOLARUM CLASSIS

I.

3/|9

hanc imitatns Auxentius gladiura voiantem per omnes


urbes direxit. Et Satanas transfigurat se
et in in

Angelum

lucis'

malum
:

imitalur ejus poteutiam,


,

XVII. Ta, Domine Jesu


demisti
ipso est

uno momenlo
lot

mundum

rcin

Auxentius uno momenlo


trucidabit
,

populos, quod

alios gladio, alios sacrilegio?


,

Meam

Basilicam petit cruento ore

sanguinolenlis manibus. Cui


:

bene prassens respondit

lectio

Peccatori aulcm dixit

Deus

Quare tu enarras
,

justitias

meas^?

id est, et

non

convenit paci et furori

non convenit Christo


suc-e
;

BeliaP.

Meministis etiam quod lectum est hodie Nabulhe sanctum

virum possessorem vinea)


regia
,

interpellatum petitione
succisis vitibus,
;

ut vineam

olus vile sereret,

suam daret ubi rex eumque respondisse


htcreditatem
'

Absit ut ego
conlpis-

palruui

meorum tradam
,

regem

tatumesse, quod

sibi esset

ahenum jusVelatione
ille

justa

negalum
dit

sed muhebri consiho deceptura. Nabulhe vitcs

suas vel proprio cruore defendit. Si

vineam non tradi?

suam

nos trademus Ecclesiam Christi


a
:

XVIII. Quid igitur


Dixi

mc

responsum
a

est

contumaciter?

enim conventus
ille

Absit

me
Sed
,

ut tradam Christi hae-

redilatem. Si

patrum

h^-ereditatem
?

non

tradidit, e'^o
;

Iradam Chrisli haereditalem


Dionysii

et

hoc addidi

Absit

ut tradam haereditatem patrum


,

hoc

est, h?ereditatem

qui in exilio iu causa fidei defunctus est, haeie-

ditatemEustorgiiconfessoris, haereditalemMyroclis (i3o\

atque

omnium

retro fidelium episcoporum. Respondi ego,

quod
lor.

sacerdotis est

Prius est ut
cui

quod imperatoris est, faciat impcraanimam mihi, quam fidem auferat.


:

XIX. At
nos debet
,

tradam? PraEscns
a

leclio

Evangehi docere

quidpetatur,

quibus petalur. Audistis


16.

nempe
4

a
,

Cor.
3.

XI, i4.

'

P?al,

xux,

Cut,

vi.

i5,

Reg.

xxi

35o

S,

AMBROSII

legl, qiiod ciim Chrlslus siiper

pnllum

aslnae serlcret*,

clamabant puerali
interpellaverunt

et molesle ferebant Judai.

Dcnique

Dominum Jesum,
:

dicenles ut faceret cos


,

lacere; respondlt

Si hi tacuerlnt
,

lapides clamabnnt^)
et calhe-

Deinde ingressus templum


ista nulla

ejecit

nummularios,
sed

dras, et columbas vendentes in templo Dei. Lectio

nompe
:

nostra disposilione rccitala esl

casii

qnre

Sempcr ergo Chrisli laudes verbera perfidorum sunt. Et nunc cum laudalur Christus, dicunt hceretici quia sedllio commovelur dicunt haerelicl quia his mors parabatur; et vere morlfm
:

priesenlibus bene aplalur lemporibus.

habent
hodie

in laudibus

Christi.

Quomcdo enim

laudes ejus

fcrre possuut, cujus infirmilatem praedicant? Itaque ct

cum

laudalur Christus, Arrlanorum amonlia ver-

becatur.

XX.
isli

Geraseui prresenliam Chiisti ftrre non poler*ant,

pejores Gerasenis nec laudalionem Christi sustinerc

possunt'. Vident puerosChristi glorlam concinentes; quia

scrlptum

est

Ex ore infantium

et lactentium perfecisti
,

laudem'.
:

Irrident istam aelatulam fidei plcnara


iis

cum

dicunt
lus
:

Ecce quid clamant? Sed respondlt

Chris-

Si hi tacebunt, lapides

clamabuntS
et
:

hoc est,

fortlores
et

clamabunt

clamabunt

juvenes, claniabunt
Isti

maturlores, clamabunt et senes


solidati

lapldes ad illum
est
:

jam

lapidem

de quo scrlptum

Lapldem

quem reprobaverunt

aedificantes, hlc fuclus est In caput

anguli^

XXI.

liis Igitur

laudalionibus invitolus

tempium suum
,

Chrlstus Ingredilur, et flagelhim prehendit

et ejicit

de

templo nummularios

'.

Non
,

patitur

enim
In

In

sno templo

pccuniae esse vernaculos


'

non palltur

suo templo esse

Lue. XIX,
5.'k

3.5.

Ihid. 4o.

Luc. vin, 3;.


7

4 P.sal.

viii, 3.

Luc, iix,

Psal. cxY.i. 29.

Jo.in.

II,

i5.

r.PISTOLARUM CLASSIS
oos, qni vendant calhedras.

I.

6jl
,

Quid

siint

calhedrae

nisi

ho-

noros? Quid sunt colurabae.


animc-c

nisi

simplices menles, vel

fidcm candidam et puram sequenles? Ego crgo inin

ducam

lemplum, quem Christus exchidil? Jubetur


,

enim exire

qui dignitates vendit et honorcs

jubetur

exire, qui vcadere vult simplices

mentes fidchum.

tur.

XXII. Ergo Auxentius ejicitur, Mercurinus excludiUnum porlentum est, duo nomina. Elenim ne cognoscerelur quis esset, mutavit sibi vocabulum ut quia
;

hic fuerat Auxcnlius episcopus Arrianus, ad decipiendam

plcbem, quam
lavit

ille

lenuerat, se vocaret Auxentium.


,

Muexuit

ergo vocabulum
,

sed perfidiam non mulavit


Nihil

iupum nomen

sed induit lupum.


:

prodest quod mulavit

quid

sit

agnoscilur. Alius in Scythifc parlibus di:

cebatur, alius hic vocalur

nomina pro regionibus habct.


et
si

Habet ergo jam duo nomina;


habebit
el tcrtium.

hinc

alio perrcxcrlt,

Quomodo enim
sceleris

patletur ut maneal ci
feclt
:

vocabulum ad
Scylhia
;

lanli

indicium? Minora

iii

et ita erubuit, ul

mutaret vocabulum

scclera-

tiora hic

ausus est

et volet,

quocumque

perrexerit, no-

mine suo prodi? Tantorum populorum sanguincm manu siia scribet, et poterit consistere animo ? XXIII. Paucos excludebat Domlnus Jesus de templo
suo, Auxcntius nullum reliquit.
gcllo ejicit,
securi. Pius

De tcmplo suo

Jesus

fla-

Auxentius gladio

Jesus flagello, Mercurinus


;

Dominus

flagello exturbat sacrllegos

nequam
:

persequilur pios ferro.

Dc quo bene
:

dixistis
:

hodie

Leges

suas secuni ierat. Ferel, etiamsi nolit

fcret

conscicnliam

suam,

elsi

non

fert
etsi

chaiiulam

ferct

sanguine inscriptam

animamsuam,
adamanlino*
scripta,
'

alramento inscriptam eplstolam non


ct

fcret. Scripta est,


,

Juda, culpa lua graphlo fcrreo


scripla in

ungue
ibi

et

pcctore

luo,

hoc

cst,

unde
wii,

processit.
i.

Jereni.

352

S.

AMBEOSII

XXIV.
tandi
,

Is

mihl etlam audet mentionem faccre trac-

plenus sanguinis, plcnus cruoris? Qui quos non


,

poluerit sermone dccipere

eos gladio pulat esse ferien-

dos, cruentas leges ore dictans,

manu

scribcns, et putans
et

quod
id

lcx fidem possit

hominibus impcrare. Non audivit


cjl

quod hodie dictum

homo
j>tuus

ex operibus Legis;

Quouiam non justificatur Per Legem Legi moraut

sum, ut Deo vivam*


est

inlerpretationi Legis

per legem spiritalcm mortuus corporali. Et nos per


,

id est,

legem Domini nostri Jesu Christi moriamur huic


quae smicit decreta perfidiap.
gavit
,

legi

Non

lex Ecclcsiara <congre:

sed fides Christi. Lcx enim non est ex fide

Jus-

tus autem ex fide vivit^


facit; quia

Justnm ergo

fidcs

non lex
ipse

nonestperlegem
injustum; quia

juslilia,scd per fidem Christi


et lcgis jura pr^cscribit
,

Qui autem fidem repudiat,


se testatur
c

Justus ex fide

vivit.

XXV. Hanc

ergo legem quisquam sequatur, qua


,

fir-

matur Ariminense conciHum in qno creatura diclus est Christus? Sed aiunt a Misit Deus Filium snum factumex
:

smuliere, factum sub Lege\


gunt
,

Ergo

Factum,

le-

hoc

est,

creatum. Nonne hoc ipsum considerant,

quod proposuerunt, quia factus dicilur Chrislus,sed f Ex muliere, hoc est, secundum partum! Virginis factus est, qui secundum divinam generalionem ex Patre
natus est? Legerunt et hodie, quia Christus nos redemit sdc malcdicto Legis, faclus pro nobis malediclum\ Numquid malediclum Chrislus secnndum divinitalem esl?
Sctl

quare malediclnm dicalur, Apostolus


:

te

docet,

di-

ccns quia scriptum est


in ligno%
in
'

Maledictus omnis, qui pendct

hoc

est, qui in

carne sua nostram carnem,

suo corpore nostras iufirmilates et nostra maledicta


Galat.
II,

6 et

9.

Id.

iii,

u.

Md.

iv, 4-

Id.

iti,

i3.

l!)id. pt

Deut. sxTii, a6.

EPISTOLARUM CLASSIS
siiscej)it, ut criicifigerct
;

I.

353
maledictus, sed

non cnlui

ille
:

Dcnique huhes alibi non coguovit, sed pro nobis peccatura


in le uialcdictus.

Qui peccalum
;

factas est

quia

noslra peccala suscepit, nt sacraraenlo suae passiouis

aboleret*.

XXVI.

Hoec ego, IVatres, coram ipso apud vos plenius


:

disputarem

sed certns non ignaros vos esse fidei, ves,

trum refugit examen et quinque ferme homiaes


:

gentiles
elegit

quosdam qualuor aut


si

cogniljores sibi (i5i),

tamen aliquos elegit quos vellem adesse in ccelu omnium, non ut de Christo judicent, sed ut majestalem audiant Christi. Tamen illi jam de Auxentio pronunliavenint
,

cni tractanli quolidie

non crediderunt.
et

Qu.'e

major
ju-

ejus condemnalio,

quam quod
Ergo

sine adversario

apud

dices suos \ictus est?

ipsorum senlentiam conlra


jure

Auxentium jam tenemus. XXVII. Et quod gentes


quia Apostoli
R

elegit
,

damnandus

est
:

praecepla

dimisit

cum

Apostolus dicat

Audet aliquisvestrum adversus allerum habensnegotium, judicari apud iniquos et non apud sanctos? Aut nesci,

lis

ait

quoniam sancti de hoc mundo judicaLunt ? Et infra Sic non cst inter vos sapicns quisquam qui possit
,
:

judicare inter fratres


tendit, et

sed frater

cum
sit.

fralre judicio

conob-

hoc apud

infideles^ ?

Vides quia quod

ille

lulit,

contra auctoritatem Apostoli

Vos

eligite

ulrum

Auxentium an Pauluni sequi debeamus magistrum. XXVIII. Sed quid dicam de Apostolo cum ipse Dominus clamet per Prophelam Audife me, populus meus. Qui scitis judicium, qaorum in cordelex mea est\ Dcus Audite me, populus meus. Qui scitis judicium; dlcit
,
:

Auxentius

dicit in

Nescitis judicium.Videtis quia

jam Deum

conlemnit

vobis, qui senlentiam cceleslis refutat ora-

a Cor. V, ai.

Gor.

vi, 1-6.

Isai. li, 7.

LXI.

23

354
culi ?

S.

AMBROSII

nus.
daei.

Auditeme, inquit, populus meus, dicit DomiNon dicit Audite, genles. Non dicit Audile, Ju: :

Jam enim populus


:

Dei qui fuerat, populus erroris


,

est factus

et qui

populus erroris erat

populus Dei esse


populus judi:

coepit; quia in

Chrislum

credidit. Iste ergo

cat, cujus in corde lex divina est,

atramento scripta, sed spirilu


exarata
,

sed in corde signata

Quis

igitur vobis injuriam facit

non humana lex non Dei vivi * non in charla non cruoris. lex graticTe qui rccusat vestram an
: ,

qui eligit audientiam?

XXIX. Conclusus undique ad versuliam palrum suorum confugit. De imperalore vult invidiam commovere
,

dicens judicare debere adolescenlem


crae lectionis

catechumenum

sa-

ignarum,

et in consislorio judicare.

Quasi

vero superiore anno, quando ad palalium sumpetitus,


prscsenlibus priraatibus

cum

ante

consislorium traclaretur,

cum

imperator basilicam velljt eripere; ego tunc aulae


,

contemplalione regalis infractus sim

constantiam non

lenuerim sacerdotis, aul imminuto jure disccsserim? Nonne

meminerunt quod ubi me cognovit populns palalium pctissc, ila irruit, ut vim ejus ferre non possent; quando
comili mihtari

cum
,

expeditis ad fiigandam multitudinem

omnes se neci pro fide Chrisli ? Nonne tunc rogatus sum ut popukim mullo sermone mulcerem? sponderem fidem quod basilicam Ecclesiae nullus invaegresso oblulerunt
,

deret? Et

cum

pro bcneficio

meum

sit

officium postula,

tum
vidia

lamen quod popuhis ad palatium vcnisset mihi incommota est. In hanc igitur invidiam me redire
Revocavipopulum, ettamen invidiamnon evasi:
invidiam ego temperandam arbitror, non
Christi

dcsiderant.

XXX.

quam quidem
2 Cor. in,3.

timendam. Quid enim timeamus pro


'

nomine?Nisi

: ,

EPISTOLARUM CLA8SIS
forte illud

I.

355
:

movere

me

debet, quod aiunt


,

Ergo non debet

imperator

et plus vult

ralori

ad quam procedal quam imperalor ut impeprodeundifacullalcm neget? Quod cum dicunt, apbasilicam accipere

imam

Auibrosius posse,

prehenderc sermones noslros geslinnt


licet tributum dare Ctesari

sicut Judaei qui


:

Christum versuto scrmone lentabant dicentes


,

Magister,

aut non*?D

Semper-ne de
ca-

Ciesare servulis Dei invldia

commovetur? Et hnc ad
,

lumniam

sibi arccssil
isti

impietas

ut imperiale

nomen

ob-

lendat? Et
sacrilegium

possunt dicere quod eorum non habeanl quorum imitantur magisterium ?

XXXI. Et tamen videte quanlo pejores Arriani sint quam Judaei, Illi quserebant utrum solvendum pularet
Caesari jus tributi,
sia'.
isti

imperatori volunt dare jus Eccle;

Sed ut

perfidi

simm sequuntur auctorem


auctor noster docuit
,

ita

et nos

quae nos

Dominus

et

respondeamus.
:

Considerans enim Jesus dolum Jud;eorum, dixit ad eos

Quid me
,

lentalis? Ostendite mihi


dixit
:

denarium. Et
et

cum

dedissent

Cujus imaginera habet


:

inscriptio-

nem^
Jesus
:

? Respondentes dixerunt

Cffisaris.

Et

ait illis

Reddile quae sunt Ccesaris


'.

Ciesari

et quae sunt
:

Dei

Deo

Ergo

et

ego dico

illis,

qui mihi objiciunt

Oslendite mihi denarium.


,

Jesus Caesaris denarium viquae C;esaris sunt; ct


basilicis
qu.ne

dit

et ait

Reddite Caesari

Deisunt, Deo.oNumquid de Ecclesiae


dis

occupan-

possunt denarium olferre Csesaris


inEcclesia

XXXII. Sed
imaginem Dei

unam imaginem novi,hoc


:

est,

invisibilis,

de qua dixit Deus


et

Faciamus

hominem ad imaginem
imaginem
,

similitudinem noslram';
est
;

illam

de qua scriptum

quia Christus

Splendor

gloriae et

imago substantire ejus^


Ibid. 18.

In ista
i ,

Matlh. XXII, 17.


5

>

Ibid. 21.

Gen.

26.

Hebr.

i,

5.

23.

356
itnagine

s.

AMBROsn
:

Palrcm cerno, sicut dixit ipse Dominus Jesus Qui me videt, videt et Palrem *. Non enim hnec imago aPalreest separala quae unitalem me docuit Trinilalis dicens Ego et Pater unum sumus'' et iiifra Omnia quaecumque habelPater, measunt^ Et de Spiritu sancto,
,

dicens quia Spiritus

Christi

sit,

et

de Christo accepil
,

sicut scriptum est : llle de

meo

accipiet

ct

annunliabit

>;Vobis\

XXXIII. Quid
:

igitur
,

non humiliter responsum

nobis
sol-

est? Si tributum petit

non negamus. Agri Ecclesiai


,

vunt Iributum si agros dcsiderat imperator polestatem habet vindicandorum nemo noslrum inlervenit. Potest
;

paupcribus coliatio popuh redundare


sed non nego.

non

faciant de agris
:

invidiam, toUant eos, siHbilum est imperalori

non dono,
:

Aurum

quaerunt, possum dicere

Argen-

tum rum

aurum non quoero. Sed invidiam faciunt, quia auerogatur. Nec ego hanc invidiam perhorresco. Ilabeo aerarii mei pauperes Chrisli suut hunc jerarios (102)
et
:

novi congregare thesaurum. Llinam hoc

iniiii

sempcr
!

cri-

men
si

ascribant, quia

aurum pauperlbus erogatur


iis

Quod

objiciunt qiiod derensioncm ab

requiram
,

non nego,

sedetiam ambio. Habeo defcnsionem

sed in orationibus

pauperum.

Caeci ilH et claudi, debiles et senes robustis

hellatoribus fortiores

sunt.

Denique munera pauperum


:

Deum

Qui largitur pauperi, Deo foenerat^ Pracsidia bellalorum divinam soepe gratiam non merentur. XXXIV. Ilymnorum quoque mcorum carminibus deceptum popuUim ferunt. Plane nec hoc abnuo. Grande carmen istud est, quo nihil potentius. Quid enim polen-

obligant; quia scriptum est

tius

quam

confcssio Trinitatis

quic quotidie lotius populi

Jo.in. XIV, 9.

Id. X, 00.

'

I<L XVI, i5.

Ibid.

i4.

Prov.

liPisTOLvuuM CLAssis

I.

oby
faleri,

ore celcbrafiir? Cerlallm

omnes sludenL fidem


omnes magistri, qui

Pa-

trem

cl

Filium et Spirilum sanctum norunt versibus praevix polcrant

dicare. Facli sunt igilur

esse discipuli.

ut Chrisli

Quid igitur obaudientius polest esse qiiom sequamur exemplum qui aSpecie invenius ut ))homo, humiliavit semetipsum factus obediens usque ad wmortem' ? Denique omnes pejr obedientiam liberavit
, , :

XXXV.

Sicut

ciiin)

per inobedienliam unius homiuis peccatores


,

constiluti sunt plurimi

ila et

per unius obedientiam


,

justi

constiluenlur multi^

Si ergo ille obediens


,

accipiant
iis

obedienlia; magislcrium

cui nos inhaeremus, dicenles


:

qui nobis de imperatore iuvidlam faciunt

Solvimus quaj
Triljulum

sunl CcTsaris, Coesari


Cicsaris est
,

et quac sunt Dei,


:

Deo\

non negatur

EcciesiaDei est, Cresari uliqne


Caesaris esse

iion debet addici; quia jus

non potest Dei

lcmplum.

XXXVI. Qund cum


nemo
potest negare.

honorificentia imperatoris dictiun


ut im-

Quid enim honorificentius,quam


gratia dicitur. Imperator

peralorEcclesiae filiusessedicalurPQuodcumdicitur, sinc

peccato dicilur,

cum

enim inlra

Ecclesiain, nonsupra Ecclesiam esl;


quoerit auxilinm Ecclesiaj,

bonusenim imperalor

non

refutat. Hiec ut humilitcr

dlcimus

ita

constanter exponimus. Sed incendia aliqui,

gladium

deportationem ininanlur. Didicimus Chrisli serSagittae infantiumfact;e sunt plagae

vulinon timere. Non timentibus nunquamestgravis terror.

Deniquescriptum

est

eorum*.

XXXMI.
INunc
illos

mum

propositis responsum vidctnr. quod Salvalur interrogavit BapfisJoannis de coelo est, an ex hominibus ? Et non
Satis
igltur

inlerrogo,

Philip.

n, ;, S.
*

Roni.r, ly.

MhIIIi.

xui

21.

Psdl.

LXiii, 8.

Luc. XX, 4

358
potucrunt respondere

S.

AMBROSII

ei Judaei. Si

baptismuni Joannis non


Cbristi ?
coelo,

solverunt JudcTci, Auxentius sohit baptismum

Non enim
quod

istud

exbominibusest baptismum ,sed de


fideles

detulit nofcis consiliiniagni Angelus',uljustificemur

Deo. Cur igitur rebaptizandos Auxentius


putat, baptizatos in nomiue Trinltatis;
cat
:

populos

Una

fides,

unum

baplisma^
;

cum Aposlolus diet se bominum dicat


spernat,

adversariumesse.non Christi
noslra peccata donavit^
'

cum consiliumDei

etcondemnet baptismum,quodCbristusnobisadrcdimenda

Isai. IX, 6.

Ephes.

iv, 5.

'

Luc.

vii, 5o.

EPIST0L4.RUM CLASSIS

I.

SSq

EPISTOLA XXIV.
Invcntione corporum Gervasli ac Prolasii martjrum

nuntiata
esse

refert se
,

martjres sicut

et

ad populum iUa dixisse : Conlos Apostolos : diem quoque fuisse

illorum confessionem: cosdein a

Domino humiliatos
:

ac deinde suscilatos de tcrra, tdque eorum resurrec-

tionem
cassc

csse

cum

tot

miracuia optrati sini


e<:isse
,

gratias

ob tantum prcesidium Deo

iliudque amplifi-

cx gestis Elisci : tandcm reliquiarum descriptio,

nem

ac translationis consiUum populari plausu cx-

ccpta.

Subjungit sequentis diei sermonem quo memo,

rata Catholicorum lcrtilia^ invidentiam


cxagitavit
,

Arrianorum
fl-

ostcndcns eos
,

dum

evidcnti iniraculo
,

dem ncgant Judceorum similes essc atque alitcr credcre; quam marljres crcdiderunt dumvero Trinitalcm quam dcemones confitcbantur non agnoscercnt,
:
,

ipsis

dcemoniis esse pejorcs.

Dominae sorori

vitae

alque oculis praeferendie fVatcr'.

I.

QuiA
te

niiiil

sanctitatem luam soleo

eorum

praeterire,

quaehic
a nobis

geruntur absenle; scias eliam sanctos marlyres

repertos.

INam

cum

ego basilicam dedicassem

multi tanquam uno ore interpellare cceperunt dicentes


:

Sicut Piomanam basilicam dedices. Respondi Faciam, si martyrum reliquias invenero. Statimquo subiit veluti cu-

jusdam ardor
II.

prassagii.
?
"

Quid multa
driii.

Dominus gratiam
Vidc D, GiiiUon, tom.

dedit
ix,
[>.

formidanli1.

Scripta

3^6.

355-36

36o
bns etiam
anle

8.

AiMBROSII

clericis jussi eriidorari

torram oo

loci

qni est

cancellos

sanctoriim
:

Folicis alque INaboris. Inveni

signa convenienlia

adhibilis otiam quibus per nos

manus

iu)})onenda foret

sic sancti
,

Martyres eminere coeperunt;


,

ut adhuc nobis silentibus lur prona

arriperetur urna

et slernere-

adlocum

sancti sepulcri.
,

Invenimus mirae mag-

nitudinis viros duos

ut prisca ?ctas fcrobat. Ossa

oumia

inlegra, sanguinis plurimum. Ingens concursus populi j^er

lolum

illud biduura.
,

Quid niuUa? Condivimus intogra ad


basili-

ordinom Iranstulimus vespere jam incumbenle ad

cam

Faustne

ibi vigiliffi

tota
iu

nocle

manus

impositio.

Sequenlidie transtulimusea

basilicam, qurTm appollant


Talis

Ambrosianam. Dum transferimus, ca-cus sanatusest. mihi ad populum fuitsermo.


III.

Cum
,

tam effusam

tamque

inaudltam considc,

rarem conventus

vestri celebiitatem

et divin.e

graliT;

munera

quse in sanctis martyribus refulserunt, iinparem


,
,

me

fateor huic muneri judicabam; nec fieri posse ut sermone absolverem, quod vix possumus animo inlei)dere oculis comprehendere. Sed ubi sanctarnm logi cce,

pitseries Scripluratum

largitus est Spiritussanclus


,

qui

loculus est in Propbetis


et

quo dignum aliquid tanlo coetu expeclatione vestra, martyrumque sanctorum meritis
Coeli

proferamus.
IV.

inquit

enarrnnt gloriam Dei'.

Cum

le-

gitur hicPsalmus, occurritquod


rialia
,

quam

ccelestia

non tam elemenla matemerila dignum Deo prreconium de-

ferre videantur. Hodierno tanien forluita lectione patuil

qui

c;aeli

enarrant gloriam Dei. Aspicile ad dextram

meam,

aspicite
leslis

ad sinistram reliquias sacrosanctas


,

videlc cce-

conversationis viros
Isti

spectate animi sublimis tro-

phaea.
'

sunt

cffili

qui

euarranl gloriam Dei

haec

Psal. xviii, 2.

EPISTOLARUM
opera

CI,ASSIS

I.

3G

mamuim

ejns, qnoe anmintiat

firmamentum. Non

enim eos saecnlaris illecebra, sed divini operis gralia ad firmamenlum sacralissimae passionis evcxit multoqne ante raorum virUituraque documentis annuntiavit in his marlyrium, quod adversus Inbricum saeculi hujus stahilcs
:

permanserunt.
Y.
))in

Coehmi crat Pauhis

qiii

ait

Noslra conversatio
:

coihs esl'.

Coeli erant
,

Jacobus et Joannes
ct ideo quasi

doniquc

fihi

Tonilrui nuncupanlur^

coelum Jo;innes

\crhnm apnd Deum


]uminis erat
eauj

vidii'. Ipse
,

Dorainus Jesus perpelni


,

ca:lum

cnm
,

enarraret Dei gloriam


:

scd

quam

ncnio antc conspexerat. Et idco dixit


nii

Deum

nciuo vidil unqnain


ij)sc
,

unigenitns Fihus
))

qui cst iu

sinu Patris,

(uarravit*.

Opcra quoque
:

manuum
fir-

Dei

si

quaeris

audi Job dicentera

Spiritus divinns,

))qui fecit

me'. ))Etidco adversus diaboh tcntamenta


reliqua.

niatus

inoHensaj vesiigium constantiae servavit. Sed ve-

niamus ad
\
1.

Dies, inquit, dici eructat

dies, quos

nuUa caligo noctis

interpolat.
,

verbum . Eccc Ecce veri


))

vcri

dies

pleni luminis

et fnigoris fElerui
,

qui non perlunctorio

sermone verbum Dei


confessione constantes

sed intimo corde eruclarunt in


,

in

marlyrio perseverantes.
:

II.

Ahus Psalmus
in

Icctus dicit
allis

Quis sicut Dominus


Deus, qui la-

))Deus noster, qui

habitat, et humilia respicit in

coelo et in torra'? Fiespexit sane humilia

tentcs sub ignobili ccspile reliquias


su?e Ecclesi.e revclavit,
in lcrra
:

sanctorum marlyrum
in ccelo
,

qnorum anima
lerra

corpus

Suscitaos
'
;

inopem

et

de stercore eri-

Dgens panpcrem

)?quos videlis ut eos

cum

principibus
alios
4

populi sui collocarit.


'

Principes populi quos


III,
5
i,

nisi

Ptiilii).

III,

20.

IMiirc.

Job. x\\\u,

4.-6

Phal. XMii, 3.

Ibid. iS. ij. Joan. Id. cxn. Ibid.


i.
'

5.

7.

362

S.

AMBROSII

sanctos martyres aestimare

debemus

quorum jam

in nu-

merum
scm
,

diu ante ignorati Protasius Gervasiusque praefe-

runtur, qui slerilem martyribus Ecclesiam Mediolanen-

jam plurimonun matreni filiorum


iNcc
,

lajtari passionis

propriac fecerint et titulis etexemplis?


VIII.

hoc abhorreat

vera fide
,

Dies diei eruc-

itat

vcrbum

anima

animffi

vita

vilae, resurrectio rc

surreclloni.

Et nox nocti indicat scientiam',


passio veraui
fidei

hoc

est,

caro carni,

quorum

scientiam omniqua?.

bus indicavit. Bonre noctes, noctes lucidae,


slellas;

habent
,

Sicut enim stella a stella differt in chiritate

ila

et resurectio

mortuorum^.

IX. Non immerito autem plerique hanc martyrum resurrectionem appellant; videro tamen utrura
certe martyres resurrexerint. Cognovistis
ipsi
,

sibi

nobis

imo

vidistis

multos

a daemoniis

purgalos

phirimos etiam, ubi


iis

vestem sanctorum manibus contigerunt,


rabant, debihtatibus absolutos
ris
:

quibus labo-

reparata vctusti

tempo-

miracula

quo

se

per adventum Domini Jesu gratia


,

terris

major infuderat

umbra quadam sanctorum corpoet tactu

rum
ipso

plerosque sanatos cernilis. Quanta oraria jactitantur?

quanta indumenta super reliquias sacratissimas

medicabiha reposcuntur? Gaudent omnes extrema


,

linea cootingere; et qui contigerit

salvus

erit.

X. Gratias tibi,Domine Jesu, quod hoc tempore


sia

tales

nobis sanctorum martyrum spiritus excitasti, quo Eccletua praesidia

majora desiderat.
,

Cognoscant omnes
qui propugnare postibi,

qualesego propugnatores requiram


sint
,

impugnare non

soleant.

Hos ego acquisivi


,

plebs sancta, qui prosint omnibus

nemini noceant. Tales


:

ego ambio defensores,


sseculi milites,

tales

mihles habeo

hoc

est

non

sed milites Chrisli. Nullam de lahbus in-

Psal. xTiii, 2.

Cor. xv,

i.

EPISTOLARUM CLASSI3
vldiam tinieo
,

I.

363

quorum quo majora


illis

eo tutiora ^atrocinia

sunt. Ilorum etiam


pr^csidia.

ipsis, qui

mihi cos invident, opto


curribus, et

Vcniant ergo etvideant slipatores mcos; talibus


:

me

armis ambiri non nego


:

Ili

in

lii

in

oequis

nos autem in nomiue Domini Dei noslri majrnili

cabimur*.

XI. Eliscum Scripturae divinae serics refert,


exercilu

cum

ab
,

Syrorum
:

esset obsessus
,

dixisse timenti servulo

ne timcret

Quia plures

inquit, pro nobis sunt,

quam
vidit

nconlra nos^
apcrirentur
:

et ut

hoc probaret, pelisse ut oculi Giezi


ille

quibus

apertis,

innumeros adesse
etsi

Prophcta exercitus Angelorum. Nos

eos videre non


isti

possumus, sentimus tamen. Erant


diu obruta

clausi

oculi, quan-

sanctorum corpora

delitescebant.

Aperuit

oculos nostros Domlnus, vidimns auxilia, quibus sumus


ssepe defeusi.

Non vldebamus

hoec, sed

men. Itaque trepidantibus nobis quasi


Aspicite quanlos vobis martyres
oculis gloriam

dixerit
:

habebamus taDominus
:

dederim

ita

reseratis

Domini speculamur, quae

cst

martjrum

passione praeterita, et operatione praesens. Evasimus, fratres,

bamus, deamur
tionem

non mediocrem pudoris sarcinam patronos habeet nescieb^us. Invenimus unum hoc, quo vipraestare majoribus. Sanctorum martyrum cogni: ,

quam

illi

amiserunt, nos adepti sumus.


,

XII. Eruuntur nobiles reliquiae e sepulcro ignobili

os-

tenduntur coelo trophaea. Sanguine tumulus madet (i35),


apparent cruoris triumphalis notae,
loco suo et ordine
repertae
,

iuvIoIala3

reliquiae

avulsum humeris caput.

Nunc

senes repetunt audisse se allquando

horum marty-

rum nomina,

titulumque legisse. Perdiderat clvitas suos

martyres, qute rapuit alienos. Etsi hoc Dei

munus

est;

tamen gratiain quam temporibus sacerdolii mei Dominus

Psal. XIX, S.

4 Reg. vi, 16.

; ;

354

S.

AMBROSII
:

Jesus trlbuit, negare non possum


esse

et quia ipse

martyr
uhi

non mereor, hos vobls uiartyres


ille

acqulslvl.
iu

XIII.

Succcdant victimae triumphales


est

locnm

Chrlstus hoslia est (i54). Sed

super allare, qui pro


qui
Illius

omnlbus passus

Istl

sub

altari,

redempli

sunt passlone. Ilnnc ego locum pracdestinaveram mihi

dignum

est
:

cnim ut

ibi

requlescat sacerdos, ubi olTerre

cousuevit

sed cedo sacrls victimis dexleram porllonem

locus isle marlyribus debebalur.

Condamus ergo
,

reliquias

sacrosanctas et dignis cedibus invehamus


fida devollone

totumque dlem
differre-

celebremus.
,

XIV. Acclamavlt populus tur diem martyrum deposltio


iterum sermo
fuit.

ul in
:

Dominlcum

sed tandem oblentum, ut


talis

sequcnll fieret die. Sequenli dle

mlhi ad populum

XV. Heslerno

tractavi verslcukim

Dies diei eructat


:

nverbum', prout nostri captus lullt in^euii hodie mihi non solum superlore tempore, sed pr.Tsenti quoqne prophetasse videlur Scriplura diviua.

Nam cum

diebus ac

noctibus continualam vldeam sanctllalls veslrae celebri-

talem,

istos esse proplietlci

carmlnls oracula declararunt,


,

heslernum alque hodiernum


dicitur
:

dc quibus opporlunissime
,

verbum' et islas noctes de quibus aptlssime disputatur, quia Nox nocti indicat sclentlam. Quid enim aliud hoc biduo, nisi verbum

Dles diei eructat

Dei intimo eruclastis affectu, ct scienliam vos habere


fidei probavistis?

XVI. Cui tamen


dcnt. Et quia

celebritati veslrw,

qui solent, invi-

celebrltalem veslram iuvldis animis ferre


:

non possunt, causam celebritalls oderunt atque in tantum amenliic prodeunt, ut negent marlyrum merlta, quorum opcra etiam dasmones confitentur. Sed hoc non

Psal. xTiii, 3.

EPISTOLARUM

CLA.SSIS

I.

365
,

mirum

siquldem tanla
sit

esl incrijdulorum pcrfidia

ut

enim Jesu Fili Dei vivi, quid vcuisli antc tempus diabolus ? Et cum haec audirent Judaei torqiicre nos ipsi lameu Dei Filiuni denegabant. Et nunc audistis clamanies daamones et confitentes marlyribus quod pocnas fcrre noQ Quid venistis, ut nos lam gravilcr possint, ct diccnlcs
tolcrabilior
:

diaboli

plcrumque

confessio. Dicebal

torquealis

Et Arriani dicunt

Nou
,

sunt

isli

marlyrcs,
;

ncc torquere diabolum possunt

nec aliquem fiberare


probcnlur,
et et

cum tormcnta ditmonum ipsorum voce


neficia
indiciis declarentur.

bc-

marlyrum remediis sanalorum,

absoluloruni

XVII. Negant cecum illuminatum


se

sed

ilJe

non ncgat
lile dicit
:

sanatum.

Ille dicit
;

Video, qui non videbaui,


Isli

Cascus esse desivi

ct

probat facto.

bcnclicium ncganl,

qui factum negare non possunt. Notus


])ublicis

homo
,

est (i55),

cum

valeret mancipatus obseqtiiis, Severus no-

miiie

lanius miuislerio. Deposucrat oilicium

poslquam

inciderat impediaicnlum. Vocat ad tcstimonium homines,


quoruiii

anle sustcntabatur obsequiis

eos indices suae

\isitalioais arcessit,
lalis.

quos habebat

lestes et arbitros ca^ci-

Clamatquia utcontigit fiujbriam de vesle marlyrum,


rcllquiae vesliunlur,

qua sacriE
XVIII.

redditum

sibi

lumcn

sit.

iNoniie

similc islud est,


?

atque illud quod in

Evangelio Jegimus
toris
:

Lnius enim polcntiam laudamus aucsit,

nec intciest ulrum opus


iu

an munus;

muneretur
aliis

opere, et operetur in munerc.


in aliorum

laciendum donaverit, hoc

ejus operatur.

Legimus ergo

in

Evangelio

cum ct Quod enim opcre nomen Judaeos, cum

vidercnt in

remedium, requisisse parentum tcstimonium. Interrogabant:Quomodo videt filius


illo

caeco sanitalis

vcster

Cum

ille

diceret

oGaecus

cum essem, modo

vi-

Mallli. yiii, ag.

366
deo*. Hoc
et iste
si

S.

AMBROSII
:

dicit

Caecns

fui

ct

modo

video

Interrogate alios,

mihi non credllis, inlerrogate extra-

neos,ne astipulari mihi parentes puletis. Dctestabilior isloram quam Jndaeorum perlinacla. IUi cum dubitarenl,
Tel parenles interrogabant
:

isti

occulte interrogant, paauclori.


a

lam negant, jam non operi increduli, sed

XIX, Sed
bus possint
ipse

quaM'o quid non credant,

ulrum

marlyri-

aliqui visitari ?
:

Hoc

est Chrislo

non credere;

tyribus,

a Et majora his facietis^. An ab islis mardixit quorum merita jam duJum vigent, corpora dudum reperta sunt ? Qunero hic ulrummihi, an sanclis marlyribus invideant? Si mihi, numquid a me aliquae virtutes fiunt ? numquid meo opere, meo nomine? Cur igitur mihi invident quod meum non est ? Si martyribus

enim

(restat eniui

ul simihi

non invident, marlyribus inviderc


fidei fuisse

videanlur) ostendunt allerius


ipsi

marlyres,

quam

corum operibus inviderent; nisi fidem in hls fuisse eam quam isli non habent, judicarcnt. Fidem illam majorum traditione firmalam
credunt.
eniui aliter
,

Neque

quam diemones
gant.

ipsi

negare non possunt

sed Arriani ne-

XX. Audlvimus

hodle

dlcentes eos

quibns

manus

imponebalur, neminem posse esse salvum, nisi qui in Patrem et Filium el Splrltum sanctum credidisset iliura
:

mortuum,
filelur

illum funereum, qui Splritum sanctumnegarct,

qui Trlnitalis

omnipotenlem virtulem non crederet. Confateri. Dlcit dia-

hoc dlabolus, sed Arriani nolunt


Sic lorqueatur,

bolus

quemadmodum

ipse a martyribus

torquebalur, qui Spiritus sancli deltatem negaret.


[r/j,

XXI. Non

accipio a dlabolo teslimonium, sed confes,

sionem. Invilus dixit dlabolus


nequitia supprimit,

sed exactus et tortus.

Quod

extorquet injuria'.

Cedit diabolus
id est, crucialus

Joan.

V, 55.

'

Id. xiv, 12,

Evtorquct injurla,

et dolor.

EPISTOLARUM CLASSIS
plagls
,

I.

Z6y

et

sunt, et

adhuc cederc nesciunt Arriani. Quanta perpessi quemadmodiun Pharao malis suis induranlur?
,
:

Dicebat diuhohis, utscriptum leglnius

Sciotc quis

scis,

tu es Filius Dei vivi\

Dicebrnl Judaei

Nescimus quis
dsemo:

))sit^.

aDicebant hodie

et superiore die vel nocle

nes: Scimus quia martyresestis. Et Arriani dicunt


,

Ncsci-

mus nolumus intcHigere, nolumus crederc. Dicunt daemones martyribus: Venistis perdere nos; Arriani dicunt: Non sunt daemonumvera tormenta, sed ficta et composita ludihria. Audivi mnlta componi, hoc ncmo unqu.im fingere potuit, nt daemonem se esse simularet. Quid illud
,

qund

ila

exagitari eos

videmns, quibns manus imponitur


simulandi?

L])i hic locus fraudi est? ubi suspicio

XXII. Sed non ego ad sufTragium raartyrum usurpo vocem dremoniorum. Beneficiis suis sacra passio comprobetnr.

Habel judiccs, sed purgalos

habet lestes, sed ab-

soUilos. Melior voxest,

quam

sanitasloquitur

corum,qui

debiles advenerunt :melior vox est,

quam
,
:

sanguis emiltit;

habet enim

j-angiiis

luiu pervenit. Lfgistis dicenle

vocem canoram Deo

quoe de terris ad cce

Sanguis

fralris tui
:

))clamat ad

me^

))

Et hic sanguis clamat coloris indicio


:

sangnis

clamat operationis procconio

sanguis clamat

passionis triumpho.

Saiisfactum est petitioni vestrae, ut


in

condendas hesteruo
quias (i56).

hodiernum diem differemus

reli-

Marc.

f,

s4'

Joan.

ix, 29.

Gen.

iv, 10.

368

EPISTOLA XXIII
De/ltilendl paschalem
tale propositis
,

*.

dlcm

difficidlate

(icitam esse
,

acsimul necessidierum observationem


,

dum

superstilio absit

probat, suunujue consilium


,

aperit. yid hoc

qucenam consideranda

quove pacto
re-

obsevvanda Lcx? Post quce ditmpassionisac dicm


flcuttatesque diiuit

surrectionis distingucfidos esse ubi demonstravit, dif-

ad lilleram nos non


tota disputatione
,

excmplo temporum superiorum tene.ri declarat : et con/lrmata

virtulcs ceiebrandce

Paschw

neces-

sarias pcrstringit.

Dominis

fralribus dilectisslmis episcopis per


constitulis

^miliain

AmLrosius episcopus.

I.

NoN mediocris

esse sapienlice

diem

celebrilalis defi-

nire pasclialis et Scriptura divina nos iuslruit, el Iradilio

majorum
inter
illa

qui convenientes ad

syncdum Nicaenam
,

(i -i^),

fidei ut

vera

ita
,

admiranda decreta

eliam sa-

per celcbritale memorata


landi,
quasi
in

congregalis peritissimis calcucollegere rationem


, ,

decem

et

novem annorum

et

quemdam

couslituere circulum

ex quo exemplum

annos reliquos gigneretur. Ilunc circulum enneadeca-

terida nuncuparunt, sequentes illud,

quod non debcamus

vana quadam opinione super celcbritale hujusmodi llucluare


:

sed vera ratione comperta

ita

omnium concurrat

aireclio, ut

una nocteubiquc sacrificiumpro resurreclione

Domini
<

deferatur.

Scripta ann. 586.

EPISTOLARUM CLASSI8
II.

I.

SfiQ

Doininl fralros dilectissimi

eo usque a vero nos

deviare

non convcnit, nec vago ingonio discrepare, ut


sit

qu.fdaui necessitas celebrilatis liujus onanibus


Chrislianis
;

imposila

quandoquidem ipseDominus eum


,

elegit

diem,

quo Pascha celebraret

qui

cum
:

observantiae verae ralione

concurrit. Scriptum est

j>

enim

Venit aulem dies, in qua


et misit

necesse erat Pascha immolari

nem

dicens
illi

Euntes parate nobis Pascha


vis

Petrum el Joanut manduce,

mus. At

dixerunt :Llbi

paremus? El

dixit

ad

illos:

Ecce inlroeuntibus vobis

in

civilatem, occurret
in

amphoram aquae portnns, scquimini eum quam intrat, et dicetis patriAunilias rDicit

homo domum, in
Magister
:

tibi

Lbiest diversorium, ubi Pascha cuni Discipulis mandu-

cem?
III.

Ipse vobis oslendet in superioribus

locum magnum:

ibi parale*.

Advertimus

igitur

quod non ad terrenadescendere,

sed in superioribus locum

magnum

slratum quc-erere de-

beamus, ut Domini Pascha celebremus. Abhiere eliam


sensus nostros

quadam

spiritaU aqua Ibntis aBterni, et de-

volae celebritatis tenere

dies

mensuram; nec opinione vulgari quosdom explorare lunarcs, cum Apostohis dicat
: ,

Dies observatis, et menscs, et tempora

et

annos;

ti-

meo ne
IV.

sine causa laboraverim in vol)is^

nam

incipit

esse contrarium.

quid adoriendum

Sed ahud estobservaregentihtio more, utqualuna sit judices, ut puta quinfam esse fugiendam (i38), nihilque ea inchoandum varios quoque
:

cursus luna2

obeundis negotiis commendare


,

vel cavere

quosdam
vanliam

dies

quemadmodum

plerique posteros dies vel

iEgypliacos dcclinare consucrunt. Aliud vero est obserreligiosae


:

menlis intendere in

scriptum est

allic estDies,

quem

fecit

eum diem, de quo Dominus'. Nam


ai.

Luc. XXII, 7-12.

Galal. iv, lo.

Psal. cxvii,

3 70
elsi

S.

AMBROSII

scriptum

slt

qiiod Pascha
,

mensls primi cclcbrari debeat

Domlni quarto declmo dle et vere quartnm decimam

lunam ad celebrandam dominlroe serlem passlonls inqulrere debeamus tamcn ex hoc posf-umns Inlelligore, quod ad hujusmodi solemnitatem vel Ecclcslc-e perfcctlo, vri clarae
;

fidei

plenltudo qua^ratur, slcut dixIlProijhcta,

cum

loqne-

retur de Fiho Dcl, quia Sedes cjus sicutsol in conspcctu

>meo,

ct sicut luna perfecta, In

aelernum manebit*.
,

V. Inde est quod et Ipse Dominus

cum

opera

in lerris

miranda feclsset,quasl jam fundala humanarum mentium


fide,

lempus passionis csse rnemoravit dlcens


;

Patcr, ve-

nit hora, clarifica Filium tuuai


le ^.
')

ut Fillus tuus chirlficet

Hanc enlm celebrandae


:

passionis clai Iludinem quae,

sitam alibi docet diccns

Ite

dicile

illi

vjilpi

Ecce

ejl-

cIo daemonla hodle, et cras sanilates perficio, ct scquenti

consummor dle\ His


;

utique

consummalur Jesus

qui
-

inclpiunt esse perfecti

ut plcnitudlnem Diviniiatis ct re

demplionis ejus fide sua credant.


nos instrult. Propheta etiam David dicit

horam exqulrlmus ut S; rlptura Tempus faciendi, BDomlne", wpetens accipere sensum ad cognoscenda Do Onini rei nilni testimonia. Et Eccleslasles quoque ait
VI.

Ergo

et

diem

et

^tempus*. Hieremlas clamat


evidentius,
test
:

Turlur

et

hirundo, agri

npasseres agnoverunt letnpora Introitussul^ Quld aulem

quam de

passione Domini diclum vidcrl po-

Agnovit bos possessorem suum, et asinus pracsepe

domini sui'? Agnoscamus ergo hoc praesepe Dominl in quo alimur, pascimur el reficimur.
VII. Iloc igilur

tcmpus praecipue

scire

dcbemus

quo

pcr universum orbem consona sacr.e noctis fundatur oratio;quiaet tempore


>

commendantur preces,sicut scriptum

Psal. Lxxxviii, 38.

m,

Joan. xvn,
i.

i.

Luc.

xiii,

3i.
i,

<

Psal.

cxviii, ia6.

Eccle.

Jerem. viu, 7.

'

Isai.

3.

EPISTOLARUM CLASSIS
est:

I.

87
In die salulls ad-

Tcrapore accepto exaudlvl

te

et

wjnvl le*. nlloc est tempus de quo Aposlolusdixit :Ecce

nunc tempus acccplabile, ecce nunc dies salutls^. YIII. Undc nccesse fuit, qula eliam post /Egyptiorimi
suppulalioncs, et Alexandrinae Ecclosine dcfinilioncs, episcopi (juorpie

Romanae

Eccleslae (i Sq), per llllrras plerique


,

meani adhtic expectant senlenliam


bere dc die Pascha?.
quacsllo;

quld exlsllmcm scrlPaschae Inciderit

Nnm
in

llcet fuluri diei

lamen etlam
sl

reliquum quid tenendum vldealur,


talis incurrerit.

apcrlmus;
IX.

qua qua;stio

Duo aulcm
a

sunt observanda in solemnitate Paschae,


,

quarta declma luna, ct prlmus mensls

qui dicilnr novo-

rum.Itaque ne

Veteri Testamenlo videamur dlscedere,

ipsum de Poschaa celebrandae die capilulimi reconseamus.

Monct Moyses populnm dicens cuslodienduin mcnsem novorum eum priuuun essemensem praedicans; aii enim: Ilic mcnsis vobis princlplum monslum prlmus crit in
, , ,

mensibus anni

et facies

Pascba bomino Deo tuo quarta


*.

decima die mensis primi

X.

verilas

Lex nempe per Moyson dnta est per Jesum Chrlslum facla esl\
locutus est
,

gratla

autem

et

Ipse ergo qui

Legem
vonit

posloa veniens pcr Virginom novissi;

mis lemporibus pleniludinem Legis consun)U)avit


;

quia

non Legem solvere, scd iaiplcre" et celcbravit Pascha hi bdouiade, in qua fuitquarla dccima luna qiu"nta
feria.

Denlque

Ipsa die, sicut superiora


:

docent, Pascha

cum

Discipuiis manducavit
,

sequeoli autem die, boc est,

sexla feria

crucifixus esl, luna qulnta decima. Sabbalo


illo

quoque magno

sexta decima fuit


a

ac per hoc septima

dccima luna resurrexit

morluis.
est
* ,

XI. Lnde ha;c lex Pascha3 nobis servanda


'

ut
i,

non
17

Isai. xLix, 8.

Cor.

vi.

Exod. xn,

1.

Joan.

Mattb.

V, 17.

24.

;;

3^2

8.

AMBROSII
in

qnarfam declmam obscrvemiis


in die

die resurreclionis, sed


alils

magis passionis, aut certc

proximis snperiori-

bus diebus; quia resurrectlonis celebrilas die Dominlca


celebralur
:

Dominica aulem jejunare non possumus


in

quia ]\Ianicb?cos eliam ob islius dici jejimia jure damna-

mus. Hocestenim
si

rcsurrectionem Chrisli non credtre,

legem quis jejunii die resurroctionis iudicat; cnm Lex

dicat Pascha

edendum cum
:

ainariludine', hoc est,

cum
slt

dolore, qnod tanto sacrilegio

hominum

auctor salulls

inleremptus

dle
:

docet, dicens

autem Dominica exultandum Propheta Hic est dies, quem fecit Dominus; exuleo
^.

temus

et laetcmur in

XII. Ergo non solum passionls dlem


reclionis observari oporlet a nobis
ritudinis et
laetitlaB
;

sed eliam rcsurct

ut

habeamus

ama-

dlem

illo

](^junemus, islo rellclamur.


est

Unde

si

inciderit, sicut

fulurum

proxime

quarta de-

cima luna mensis prlmi die Dominica; quia neque Dominica jejunare debemus
sabbali incidenle
passionis est
.

nequc
in

terlia

decima luna die


dle

jrjunium solvere, quod maxlme


:

exhlbendum

alleram

hebdomadam
,

cele-

britas Paschae est diffcrenda.

Siquidem soquitur qulnla


et erit

decima luna, qua passus


fcria
:

est Christus

secunda
,

qua Domini caro in sepulcro quievit cum quarta ellam feria scptima dccima luna futura sit, qua Dominus resurrexit. XIII. Cum igitur triduum illud-sacrum in hebdomadam proxime incurrat nllimam, intra quod triduum et
tertla
ferla erlt

quoque

sexta decima
;

luna

passus est, et quievit, et resurrexit, dc quo triduo


Q

ait

Solvile hoc

lemplum

et in Irlduo excllabo ilUid^


?

quid
si

nobis polest molestlam dubhalionls afforre


res

Nam

ea

scrupulum movet

qula quarta decima luna non celevel

bramus ipsum diem


'

passionls
i^.

vel rcsurrectionis
ii,

Exod.

XII, 8.

Psal.

cwn,

Joan.

i4.

liPISTOLAUUM CL.\SSls
ipse

I.

Jy.5

Dominus non quarla decima luna passus

est
si

sed

quinla decima,el septima decima resurrexit.


vet, quia qiiarlam

Quod

mo-

decimam lunam
hoc
est, quarlo

Iranseunles, qua' die

Dominica

iucidlt,

decimo Kalendas Maii

sequcnl! Dominica instaurandam celebritalem suadcmus;


auctorilas extat hujusmodi.

XIV.
diem

Nam

temporibus paulo superioribus,

cum

inci-

disset quarla
,

decima luna mensis primi

in

Dominicam
est.

sequenti altera Dominica celebrata solemnitas

Oclogesimo
cleliani,

autem

el

nono anno ex die impcrii Diodecima hina


yEgypUi
esset

cum

quarta

nono Ralcndas

Aprilis, nos

ceiebravimus Pascha pridie Kalendas Apriiis.


et
,

Alexandrini quoque
iiicidisset

ut ipsi scripscrunt, ciim el oclavo dic

quartadccima luna vigcsimo

Pua-

menolh mensis, celebraveruntPascha quinta diePljarmuthi

mensis, quie est pridie Kalendas ApriUs

acsic convc-

iiere

nobiscum. Pvursus monagesimo

et

tertio

anno

di
iti

imperii Diocleliani,

cum

iucidisset quarta

decima luna

quartum declmum diemPhftrmuthi mensis,quae


Idus Aprilis
,

est qulnto

quse

eratDominica

dio,

celebratum estPas-

cha Dominica Pharmutlu vlgosimo

et

primo die, qui

fuit

secundum nos scxto decimo Kalcndas Maii. Lnde cum ct ratio sit et exemplum, nihll super hoc moverc nos debet. XV. Nunc illud est, quod enodandum videtur, quia plerique putant secundo mense nos celcbraturos Pascha, cum scriplum sit Custodi primum mensem novorum' quod non potest incidcre,ut praeler menseni novorum Pascha celebrent, nisi qui quarlam decimam lunam ila observant secundum litteram ut non alio nisi ipso celebrent die. Denique futurum Jud^ei duodecimo non primo mense celebraturi sunt Pascha hoc est, decimo tertio Kalendas Aprilis, sccundum nos secundum /Egyptios autem vigesimo quarto die Pharacnolh mensis qui cst
:

'

Deiit. XVI,

!,

3^4

S.

AMBHOSII

non prVius mensls, sed duodecimus; primns enim mensis apnd /Ejiyplios dicilur Pliarmullii ct incipit sexlo
,

Kalendas Aprilis,

el finilur

seplimo Ralendas

]\Liii.

Er;^

sociuid(mi /E^yplios primo

mense celebraluri sumus Doest

minicam Paschac, hoc est, seplimo Kalendas Maii, qui dies Irigesimus Pharmulhi mensis.
XVI. Nec

absurdum

arbitror,

ut inde

observandi

mensis trahamus exeuiplum, ubi primum Pascha celebra-

tum est. Ende et majores noslrl in caenl,eumdem enneadecaleridcm,


recte custodierunt

Iraclatn concilli
sl

M-

quis dlligenlcr in-

leudat, staluendum putarunt, et ipsum


;

mensem novorum
et

quia in /Ejiypto hoc primo inense


:

nova secantur frumenla

hic

aulcm mcnsis

primus

est

secundam /Egypliorum provenlus, et primus sccundum Legem et oclavus secundum consueludincm noslram; indiclio enim Septembri mense inciplt. Octavo igltur mense Kalendae Aprills sunt incipit aulem mensls non secundum vulgarem usum scd secuudum cousuetudinem
,
: ,

perllorum abaequinoclio.qui dies eslduodecimo Ralcndas


Aprihs,
et finilur

undecinio Kalendas Maii. Inde maxime

intra hos tri";inta ct

unum

dies sacije celcbrall Paschnc dies. pe

Sed cum anle sexennium celebraverimus Paschae Dominicam undecimo Kalendas Mail, hocest, Irigeslmo

X\

II.

dic

mensis

secundimi nostram
sl

scillcet calculalionera

moverl non debemus,

et

proxime Irigesimo die Phar-

muthl

mensis cclebraturl
si

sumus Paschac Domiiiicam.


inde exlsllmal, qula
qui complerl vldclur unerit;

Verum

quis

mensem secundum
,

post trlduuni completi mensis

dechno Kalendas Mall, Paschae Dominica


sideret, quia qiiarta

lUud con-

dccima luna
erit,

quae quaeritur, quarto


est, Intra pracscriptum

decimo Ralendas Maii

hoc

mensis niimcrum. Lex autem diem passionis exigit inlra

prlmum mensem novorum debere

celebrari.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

3y5

XVIII. Satlsfactutn est


lunae
dlcs.
,

igitur

secundum plenltudinem

cui ad

Non crgo

complendura mensem supersunl tres alii in altt^^um mensem recidit, quando inlra
est,

cumdetn meiiseai, qni primus

Pascha ccli;brabitur.

Ad

lilleram

aulem nos
qni
ait

teneri

tiido cclebrandi Pasclu ipsa


toliis

non oportere, licet consuenos instruat; tamen et Aposest

docet,
n

Pascha nostrum immolatus


Et facies Pascha

Chrislns*.

Sed
sic

et proposila lectlo
:

docet litlcram non

Domino Dicm pro kina dicel; unde pcrilissiini quoque secundum Legem huiari cnrsn cornpnlant mensem et ideo ciim a pluribus Monis
seqiiendam;

enim habes

Dco

tud qnarlo decimo dieuicnsls primi.

lnn>c cnrsr.s incipiat

hoc

est, dies

primus; vides Nonas


posse.

Maii adhuc ad

mensem primum novorumcompulari

Ergo

et

juxta Legis sententiam primus hic mensis est.


/jf/ivw/

Denique
menses;

hmam

vocant Graeci,

priva;

grjece dicunt

et naluralis usus

nalionum exlerarnm lunam pro

diebus appellat.

XIX.
llonis

Aliu:n autem diem passionis, alium resurreccelebrandum Veteris quoijue Testamenli scrics os;
:

lendit
-)

Agnns sic enim habes sine macula, mundiis, consummalus, anniculus .masculns eril vobis, ab ovibus

et hoedis sumelis, et eril vobis in obscrv;ilione usque in

quarlam decimam mensis hujus,

et occidelis illnm lota


,

mullitudo Synagogre filiorum Israel ad vesperum

et su,

menl dc sangnine

cjus

et

ponenl super duos postes


qua mandncabunt

et

sLiper limcn oslii

domus,

in

eum

intcr

semetipsos

manducabiint carncm hanc noctu


:

igni as-

satam

et infra

Et edelis illum

cum

solIicitudine;Pas-

chaest enim Domini

et pertransibo in

tcrram /Egyptioin

rum

in

nocle

illa,

et

percntiam

omne primilivum
et

^-'Egypto ab
'

homine usque adpecus,

in

onini teira

Cor.

V, 7.

S.

AWBROSII
,

/Egypli faciam vindictam

ego Dominus. Et
in

cril vobis

sangnis in signo in domibus,

qnibns
et

erilis ibi; et vi-

debo sanguinem
dies bic vobis
agelis

et

prolcgam vos,

non

erit in vobis

plaga exterminii. Et conlcram lerram /Egypti,

ct erit

i>

memorabilis
in

et

solemnis, ct dicm festum

eum Domino
,

progcnies vestras, legitimum sem-

piternum
jnnio

diem festum agetis illum'. XX. Advertimus et passionis diem dcscriplum


,

in je-

quia ad vesperum occidcndus est agnus; licct ul-

limnm tcmpus pro vcspere possimus accip^^re secnndum Joannem qui ait Pueri novissima hora est^. Sed ct
,
:
<i

juxla niyslerium vespcre diei conslat occisum,

quando

lcncbrsc stalim factae sunt


die

et

jejnnium dcrcrcndum co

vcrum

est,

qnia

ita

edetis illuni

cum

sollicilndine

jejunanlibus enim sollicitudo adbaeret. Rcsurrectionis au-

tem die
neciilis.

exultatio refectionis esl atque

laElilise

qno die

videtur exissc popubisex /Egypto, primitivis /Egyj)tiorum

Quod

posleriora evidentius docent, in quibns ait

Scriplura, quia postquam


prsecepit

feccrunt Judsi Pascha


esl circa

sicut
,

Moyses, Factum

mcdiam noclem
in

ct

nDoniinus percussit
n

omne primilivum
:

terra /Egypti,

primilivo Pharaonis. Et vocavit Pharao


et dixit ilhs

Moysen

et

Aaron noctc,

Surgite et exite de populo


ite et

meo

et vos et fibi vestri

servitc

Domino Deo
sunt Israc-

vcstro^

Et urgebant ^Egyptii populum, feslinantcs


sic profecli

quam
litae,

celerrime expcUere. Deniquc


ul

non occurrcret
,

sibi

azyma fcrmcntare, ejecernnt

enlm eos /Egyptii


paratum

et

non potucrnnt sustinere, quem apviam,

sibi fecerant in

XXI. Rescratum est igitur diem resurreclionis observandum post diem passionis qui dies resurrectionis non
,

quarta decima luna debet esse


Exoil, XII, 5-i8.

sed postea

ut Vetus loag-Si.

Joan. n, iS.

E\od.

xii,

EPISTOLARUM

CLA.SSIS

I.

Syj
is,

qnlUirTcslamcntum; quia
diciis

dies resurreclionis
in

cuni c^rc,

populas de Egyplo,
dicit
,

mari
,

ct in

nuLe baplizalus
*

utAposlolus
picus
,

morteui

vicit

j)anem spiritalem accispirilalcui


;
:

et

potum dc pclra hauricus


in

ncc pas-

sioncm Domini dieDominica possc celebrari

ctsi quarla

dccima luna

Dominicam

inciderit

adjungendam hrb-

domadam

alteram, sicnt et scptuagesimo sexlo anno ex

dic iuiperii Diocletiani

factum

est.

Nam

tunc vigesimo

oclavo die Pharmulhi mensis, qui est nono Kalcndas Maii,

Dominicam Pascha3 cclebravimus sine ulla dubilalionc majorum. Siinul eliam hinre cursus ct ralio sullVagalur quoniam vigesima primaluua proxiunim Pascha ceb-brauduui est; nam usquc ad vigesimam primam lunam con,

suevit cxtendi.

XXII. Ergo cum

lot vcritatis

indiciaconcurrant, juxta
laeti

majorum excmpla festum


sibl

publicaj salulis
est

exultaules-

que celcbrcmus, postes noslros ubi


rantcs^

ostium verbi, quod

Aposlolus oplat aperiri, fidc passionis Domiuicae colo

De hoc
ori

ostio dicit

etiam David

Pone, Dominc,
labiis meis'; ut
,

Mcustodiam

meo,

et

oslium circuitus
Chrlsli

nihil aliud nisi

sanguinem

loquamur

quo morlcm
oculos
:

vicimus, quo redempli sumus. Fiagret in nobis odor Christi.

Ipsum audiamus,
super limen
plendeat.

in illum et

mentis

et corporis

dlrigamus, opcra ejus mirantes, bcneficia pra^dicanles


ostii nostri sacra^

redemplionis confessio res-

Sumamus

fervcntl spiritu
,

sacramentum

in azy-

mis

sinceritatls ct veritalis

pia doctrina gloriam Patris et

Filll, et Splritus
>
I

majestalem indlviduam conclnenles.

Cor. X, 2,el seqq.

Coloss.

iv, 3.

Psal. cxl, 5.

3^8

AMBROSII

EPISTOLA XXIV
Exposlfo
ctir lef^ationis

'.

suce

rationemrcddnt, quomodo
,

in consistorium inf^redi coactus


cusaverii;
et
ct

Maximi osculum

re-

accusaliones qui bus

liic

abeose deceptum,

a Bautone immissos imperio barbarus criminabaliberlatc

tur , in ipsum retorserit

qua
ncc

nnrrat. Tum ubi retulit^ F alcntiniani clementiam ej uscrudelilati


,

oppo^iueril^utqua Graiianicorpus redderctnr^institerit,

fuerit ejectus,

non post exprobratam tjranno VaUionis cctdem suamnon tam de periculosuo, quam de

Hjgini exilio soUicitudinem subdit.

Ambrosius Valenliniano imperatorL

f^^"^

I.

Etsi supcrloris legalionis mcae fides


utjPiUiq ejus a
(jiiod aliquot

ila

approbatasit

tibi.

me non

qnocralur

salis

enim

claruit

60 ipso
volenlia
qiiae

dics reicalus

sum

inlra Gallias,
iis

me
,

Maximo non

recepisse
,

neque

asUpulatum

^^'*
1
/

ad volunlalcm ejus majjis


:

quam ad pacem propcn,

dfrent
nisi

denique non comuusisses secundam legaljonem


probasses.

^
Zyi
*

primam

Sed quia regrcdienli


,

u)ihi decer-

nendi secuui imposuit necessilatem

ideo

hac epislola
t>

exposilionem Itgalionis meae insinuandara putavi; ne cu-

jusquam sermo

veris prius

vana iulcxeret,

quam

redilus

meus
II.

inlpgra, et sincerae verilalis expressa signaculo

ma-

nifestaret.

Cum

pervenissem Treviros, postridie proccssi ad

palalium. Egressus est ad


'

me

vir

GaUicauus, praeposilus

Scripla ann. 586.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

879
^^,^>.
*

cnblculi,ennnchns regius.Poposci adeundi copiainjqnnEsivil

wv

mini rescriplnn habereni clomcnliae


i

lna>.

Respondi hadequi-

bcre. Reliilit

non posse mc,

nisi in consislorio videri.Dixl

nonesselnincmorcni sacerdot;ilt'm,cerle csse


busseTlflLdcljerem

alicjua

J^,^vvlv1

cum suopriiicipeconfabulari.Quid plnra?


credidit; ut liqueret

Consuluil

eum, scd cadem reierenda


illius arbilrio

eiiam priora ex

dcj)rompla. Dixi lamen alie-

id quidem a noslro munerc, sed me receplo oiricio non defulnrum; gralam mihi esse hnmililalcm intuo prac-

num

seriim,et quod veriim est, fraternae pielatis negolio.


III.

^/t-**-.^-^

Lbi sedit

in consislorio, ingressiis

sum

assurrcxit

ut osculiim darct.

Ego

inter cpnsislorianos sleti. Horlari


ille.

coepernut

alii, iit

ascenderem: vocare
,

Respondi ego:
?

Quid

oscularis

enui
lioc

qucm non
,

agnoveris

Si

enim
,

me

agriovisses,

non

loco videres.
injuria
,

Commolus
,

es

inquit,
,

episcope. ISon,

inquam Nec

sed \^xjiMndia

quod
fuit

alieno consisto loco. Et priraa

inquit

legatione ingressus

cs consislorium.

illud,

inquam

mei erroris

vocaulis nou ingredienlis vitlum est. Cur, inqnit, ingrcssns cs


?

Quia, iuquam, tunc ut

inferiori

pacem pelebam,

nunc
rat

ulaequali. Ciijns, inquil, beneficioa^quali ?Respondi:

Omnipolenlis Dei, qui Valentiniauo regnum, quod dede,

reserviiLit.

IV. tn et

Ad poslremum
ille

crupit, dicens
sibi

Banlofi^o), qui
({ui

Qnoniam me lusistis regnum sub specie pueri


: :

vindicare volnit,

etiam barbaros mihi immisit


a dduce re
;

quasi
milii
i

ego

non habeam, quos possim


si

cum

^JX

^^>*^'

tot inillia

barjjarorum mililent, et annonas

me

accipiant.

Quod
tus
,

ego lempnris quando venisli, non fuissem relen-

quis mihi obslitisset et virluli meae.


.

vearis,

Ad ego leuiler Non opus est inquam ut commocum causa nulla sit commolionis sed palienler
:

audias,

quae referantur

istis.

Propterea et ego veni, quia

'^'^

.4.C

ti^

38o
prirna lep;alione,

S.

AMBROSII

dnm
Quos
?

mihi credls, per


est et

me deceptnm
,

te

esse asserebas.
pilli

Gloriosum mihi

hoc pro salute pn-

iinperaloris.

eniin episcopi inagis


est

qnam

pupil-

los

Jcbcmus
j

tucri

Scriplum

cnim

Jndicate pnpillo,

^
'^

et

nstit jcate
:

viduam ,eteripile injnriam accipienlem*;


,

et ahbi

Jndices vidnarnm

et patres

orphanornm^.

YI.

Tamen non exprobabo beneficinm menm


,

Valenli-

niano. Ut veruin eloquar

ubi ego Inis legionibns obsliti

quominus

influeres inltaliam?

qnibus numeris?

An

vero corpore

Qnibus rnpibusPqna acie? meo clausi tibi Alpes? non timerem.non

Ltinam hoc

meum

esset! objectionem

vercrer criminaliones tuas. Qnibiis promissis lusi te, ut

paci acquiesceres? Nonne intra Gallias juxla urbem Mo-

guntiacum comes Victor occurril mihi, quem dircxisti iit pacem rogaret. In quo ergo le fcrellit Valentinianus, qui prius pacem a te rogatus est, quam poslularet? In qno te
fefellit

Bauto

qui devotionem imperatori exhibuit suo

An

qnia principem

suum non

prodidil?
?

VII. In

qno ego

te

circumscripsi

Qni nbi primum veni,


te

cum

diceres

quod Valcnlinianns ad

qnasi

fllius

ad pa,

Irem venire dcberet; responderim non esse aeqnnm


aspero hyemis tempore puer

ut

cum malre

vidua penetraret

Alpes

sine
?

matre autem tanlo

ilineri dubiis

rebns commit-

teretur

De pace
est,
,

nobis legalionem commissam, non dc


:

advenlu ejus promissionem


/

/'

certum

spopondisse

spoiidejenos id non potuisse quod mandatum non erat me certe nihil adeo ut. diceres Expeclemus quid Victor
: :

responsi referat. Illuna^^antem liqnet, merclento, pervcnisse

Mediolanum

pace tatUum conspirare studia


loris,

quod postulabat. De non de advcntu imperaquem moveri non oporleret. Prajsens eram, ubi
;

negatumque

ei,

Victor
'

rediit.
I,

Qnomodo

ergo revocavi Valenlinianum

Isai.

ij.

fsal. Lxvii, 6.

l^-vJ^
EPISTOLARUM CLASSIS
Legati iternin missi ad Gallias
reiit,
,

I.

38

qni

ejiis

adventum nega:

apud Valenliam Gallorum

me

repererunt

mililcs

utriusfjue parlis, qui custodirent juga montiuin,

oirendi

revertens.

Quos ego

tuos

revocavi excercilus? quas de

Italia reflcxi aquilas?

quos immisitbarbaros Baulo coines?


si

VIII.

Et quid mirum

hoc Bauto

fecisset,

Transrhebarbaro(_^vxii*^^

nanus gcnere;

cum

tu miniterisimperio

Romano

rum

auxilia, et

turmas Iranslimitanas, quibus commealus

provincialium Iribufa solvebant? Vide aulem quid intersit


inter tuas minilationes,etValentiniani augusli pueri
i

man-

sueludinem. Tu flogitabasquodbarbarorum slipalus agmi^*

nibus

Italiae te

inlunderes

Valenlinianus Hunnos al(jue

Alanos appropinquantes
flexit.

Galliae

per Alemannloe terras re-

Quid habet

invidiae,

siBauto barbaros cuin barba-

ris fecit

decernere? Quoniam

dum

tu militem

Romanum
,

^k-M^<-i

occupaSj
dio

dum

is

adversuin se utrinque pLCSetendit

in me-ti.t^^''-

Romani

impcrii sinu Julhungi populabanlur Rhotias;

et ideo adversus

nien quia de finitinio proterebal


vicinia mali urgebat

Julhnngnm Ilunnus acciliisesl. IdemtaAlemanniam ct jam de


,

Gallias

coaclus est triumphos suos

,i/-o-'-*-^

deserere
cisli

ne

tu timeres.

Confcr utriusque factum.

Tu

fe-

insursari Rhetias, Valentinianussuo tibi auro


-^.^

pacem
'

redemit.

.^aM-^'^^^
tibi

/7-*^^-.-^'
assistit,

A^^/
^^- l''*^*-->'-'^

IX. Aspice illum quoque, qui

ad dexteram

quem
alque
#. tibi

Valenliiiianus,

cum

posset

suum dolorem

ulcisci

honoratum ad
in ipso
etsi

te redirc fecit.

Tenebat eum

in suis terris
:

nuntio necis fratcrnaefrenavil impetus

nec

vicem

non

parilis dignitalis,
,

ejusdcm tamen neutriusque facilli

^^'

''^j

cessitudinis relulit, Confer ergo

te judice,

tum.

Ille tibi

fralrem

tuum viventem
illi

remisit, lu

vel

mortuum
tibi

reddc. Quid

reliquias

germani abnegas
__../

qui

adversum

se auxilia

non negavit?

i-'..

/~/i*~-c-i: LA.,-.

X. Sed

vefefls ne

exuviarum reditu renovetur

militi-

I4c

i^<

A'V

-^^ef

fo

^r^M^J

f^

LJC^

^ ^"^^.

ir^

^^ ^

>

Q^u^

382
bus dolor
;

8.

AMBROSII

hoc anim

allegas.

eum

defendent peremplum? Quid

Quem viventem deseruerunt, enm morlunm limes ?


meura
illius.

queiu occidisi,

cum
tti

polps servare? Iloslcm, inquis,

percmi. Nonille lunshoslis, sed lu


'

IUejam nonsen-

lilderensioncm,

hodie imperium

utrum

te

causam coiisidera. Si quis adver^um te hisparlibnsusurpandum putet, qunero hostem illius dicas, an iHum tibi? Nisi fallor,
in infert,

usurpator bellum

imperator

jiis

suum

luetur.Erfro

quem non debueras


des. Et
occidi,

occidere, ejus reliquias np|^as?Habeat

Valenlinianus imperator vel fralrisexuvias pacistuae obsi-

quomodo allegabas qiiod eum non mandaveris quem prohibes sepeliri? Polerit igitur credi quod ei

nou

invideris vilam,cui etiam sepultnram invides?

me reverlar. Audio le queri quod se ad Thcodosium imperatorem potius cou^rdcrint, ^lllj^sunt/; /^^ cum Valenliniano imperatore. Qnid i^itur futurum sperabas, cum tu refugienles cos ad pnenam po^ceres, caplos Theodosius aulem niuueribus dilaret, donaret necares honoribus? Quos,inquit, occidi ? Picspondi ei: VaHionem. At quem virum ? qualem bellatorem ? Ilaiccine fuit jnsta causa exilii, qucd imperatori suo fidem servavit?Non
XI. Sed ad
:

ego, inquit,

eum

jussi occ'di.
sit.

Respondi
inquit,
si

lloc audivimus,

qiiod occidi jussus


inUilissel
,

Sed

ipse sibi

vim non
et ibi
vi-

jusscram

cum
:

deduci Cabilioiium,
et illud

viim exnri. Piespondi


est,

Ergo propterea

credilum

quod eum occideris. Quis autem sibi parcendnm pularet,cum occisus sit bellator strenuus miles fidelis, coines utiiis? Ila tum discessi ut se Ira^claliiriun diccret.
, ,

..l

XII. Postea
qui

cum videret me abslinere ab episcopis (


,

4
'

communicabant ei vel qui aliquos devios licct a ad neccm petebant; coinmotiis eis jussit mc sine fids mora rcgredi. Ego vero libcnler, elsi me plerique insidias
,
,

evasurum non crederent, iugressus sum

iter,

hoc

solo

EPISTOLARUM CLASSIS
dolore
per.ci.tus,

I.

383
in exi-

..''''

quod Hyginnm episcopum senem


niliil jani nisi

lliun duci
spiiilus.

comperi, cui

oxlrcnins snperesset
.

Cum

de eo convenirein coniilcs cjns, ne sinc


(i^^) palerenlur exlrudi

vesle,

sine phujiario

senem, /-^^*-^
'"^

extrusus ipse sum.


XIII. llaec est e xposit io legationis mene. Vale, Imperator; et esto tutior adversus

hominem

pacis involucro

bellum tegentem.

EPISTOLA XXV*.
Studlo 7ium
Lenli

sibi

in.

reos sentenliam fcrre liceret, consu-

rcspondct ipsi quide.m iisum gltidii essepermis,

sum, ut tainenulatur cUmenLia expidirc. Quam in rcm Christi adullcram muUcrcm absolvenlis exemplum promil: etcur communio j udicibus capilalibus ncganda non sit explicat.
,

Ambrosius Studio.

I.

Recognosco purre afTectum menlis,et


nostri Jesu Chrisli limoreni.
:

fidei

stndium,

et

Domini

De quo eliam rgo


aUero
,

vererer rcsponsum refcrre

coiislriclus

qnod

est

commissum

vobis propter cuslodiam legiim; aUero au-

tem propler misericordiam

et graliam, nisi de hoc Aj)Oso Quia non tohcam habcres auclorilalem sine cansa jgladium portat, q-ii judicat^ Dei enim vindex est in eos qni male agunt. II. Quod tamen etsl cognltum tibi foret, non otiose
:

sciscltaudnm pulasti.
'

Nam

sunt, extra Eccleslam tamen,

Scripta post ann. 385. et anle aun. 387.

Rom.

xin, 4>

qni eos in

communionem non
qui
in aliquos

vocent sacramenlorum

coe-

leslium

capitalem

sentenliam ferenrlam
:

aestiaiaverunt. Plerique ctiam sponte se abstinent

et lau:

dantur quidem, nec

ipsi

eos possumus non praedicare


iis

qui

auctoritatem Apostoli ealenus observamus, ut

com-

munionera non audcamus negare.


III.

Vides igitur quid auctorilas Iribuat


si

quid suadeat

misericordia. Excusationem habebis,


si

feceris;
,

laudem,

non

feceris.

Sed

si

non potueris facere


,

ncc lamen no-

centes atterere

squallore carceris

sed absolvere, phis


fieri

quasi saceidos probabo. Potest enim

ut causa cognila,

recipiatur ad sentcntiam rcus, qni postea aut indulgen-

tiamsibi petat.aut cerlesine gravi severitate, quod quidam

ait,habiiet in carcere. Scio tamen plerosque


gloriari solitos,
vinciali

gentilium

quod incruenlam de administralione prosecurim revexerint. Si hoc gcntiles quid Chris,

tiani facere

debent?
accipc responsum Salvaloris.

IV.

Ad omnia tamen
,

Nam
Sal-

cum

adulleram reperissent Judaei', obtuleruut


captantes ut
:

eam

vatori

si

obsolveret
veni

solvere, qui dixerat

Non
,

eam videretur Legeni Legem solvere, sed adim,

Dplere^

si

damnaret

videretur adversus fincm venisse

propositi sui.

Hoc
:

igltur praevidens

Dominus Jesus,

incli-

nato capite, scribebat in terra. Quid scribebat, nisi iUud propheticum Terra, terra, scribe hos viros abdicalos';

quod de Jechonia descriptum


V.

est in

Hieremia propheta

Cum

Judaei interpel!ant, in terra scribuntur


:

nomina

cum adeunt Christiani, non scribuntur in JudEBorum fidehum nomina, sed in ccelo. In terra autem scribuntur abdicati a patre proprio, qui patrem lentant et
terra
,

contumelias irrogant auctori salulis. Cum interpcllant Judaei, inclinat caput Jesus; ct quia non habet ubi recli>

Joan.

VIII, 5, et

seqq.

Malth.

v, 17.

Jerem. xxu, 29.

EPISTOLARUM
net capnt
et ait
:

CLA.SSI9

I.

385

suum ilerum
,

erigit

quasi dicturus sententiam,

Qui sinc peccato

est

prior lapidet cam'. El ile-

rum
a

inclinalo capile, scribebat in terra.

V f.

Audienles
:

illi

exire coeperunt singuli, incipicntes


ipsi

senioribus
:

vel

quod

plara haberent crimina^, qui

diu vixerant

vcl quia priores


;

vim intellexerunt

senlenlia},

quasi prudenliores et cceperunt sua magis peccata deflere,

qui alieni criminis venerant accusatores.

YII. Rsccdentibus ergo

illis,
,

remansit solus Jesus


:

et

elevans caput ad mulierem

ait

Lbi sunt
illa

qui te accu:

ssabant?

Nemo
:

te

lapidavit? Et

respondit

rSenio.

Nec ego tc damnabo. Vade, et vide amodo ne pecces'. Non damnat, quasi redemplio corrigit, quasi fons abluit. Et quia quando se inclinat quasi vita
Dicit ei Jesus
: :

Jesus, ideo inclinat, ut jacenles elevet

ideo

ait

remissio

pcccatorum

Nec ego te damnabo. VIII. Habes quod sequaris potest enim criminosus possit habere spem correclionis
:

fieri,
:

ut

ille

si

sine

bap-

tismo est

ut possit accipere remissionem

si

baplisatus,

ut pcenilenliam gcrat, et corpus


rat.

suum pro

Christo ofie-

Quanlae sunt ad salulem

viae

X. Et ideo majores maluerunt indulgentiores esse


circa judices; ut

dum

gladius

tur scelerum furor, et


tur

non incitaretur
nostri

eorum timelur reprimerequod si negare,


:

communio,

videretur criminosorura vindicata pceua.


,

Maluerunt
abstinentis,
dilige

igitur priores

ut ia voluntate magis
ct

quam

in necessilate sit legis. Vale,

nos

quia nos quoque te diligimus.

Malth. vui, 20.

Joan.

viii,

7.

Ibid. 10, 11.

LXI.

386

8*

AMBROSII

EPISTOLA XXVI.
Ar^umenlo superlorh
epistolce rcpetito,

adJudcfos adul-

teram Chrislo sistentcs redit, quibus episcopos reoruni mortetn prosequentes comparat. Ilinc locum ubi oblala fuit mulier, exponens, de remissione pccca-

torum multa
historice partes

disputat,

Postrcmo singulas ejusdcm

ex Evangelio, recenset, atqueenucleat.

Ambrosius

Irenaio.

I.

Etsi jam snperlore epistola hanc, qiiara propo,

suisti

qufcsliunculam absolverim; tamen allquid plcnius


,

requirenli libi
sedcrlra.
II.

ut

filio

afferre alque exculpere

non supcret celebrls


,

Ac semper quidem decantata


,

qunestio

quod secundum Joannem scribitur', adullerii rea oblala est Chrlslo. Id enim Judtcorum commentata est lerglversaconlra Legem prolio; ut si contra Legem absolveretur si aulem damnata lata Domini Jesu senlentla teneretur
absolulio fult mulierls ejns

qua3 iu libro Evangelii

essel ex

Logc

vacare Chrlsti videretur gralia.

roos

IIL Scd vehcmenllor facla cst, posieaquam eplscopi crimlnum gravissiuiorum in pubhcls judlciis accualii

sare,

et

urgerc usque

ad gladium, supremamque

morlem, aUi accusallones luijusmodl, ct cruenlos saccrdotum triumphos probare cceperunt. Quidenlm aliud Isti dicunt, quam dicebant Judsei reos criminum leglbus esse
publicis puniendos

et ideo accusari eos etiam a sacer-

Joan.

Tiii, 11.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

887

dotibus ia publicis judiciis oportuisse, quos assernnt se-

cundum

leges oporluisse puniri

Eadem causa

est

sed
sed

numerus minor, hocest, non dispar


poenai dispar invidia.

judicii qucTstio

passusest,
IV.

isli

Lnam Cliristus puniri ex Lege non minorcm numerum asserunl esse punitnm.
loci

Al quo

hoc jndicat Christns? i\am plcrumque

secnndum
ticu

qualilalcs

locorum

in

quibns docebat famulos


in

suos, dispulaliones suos formaro dij^nalus est; ut

por-

Salomonis
:

balur

Ej;o et
:

hoc cst, sapienlis, deanjbuLins loquePaler unum sumus* ut in lemplo Dei


;

dicebat
misit^.

Mea doclrina non est IIoc quoque judicium


in

niea
in

sed cjus qui

me
:

lemplo positus exer;

cet, sicut scriplum est in posterioribus

sic

enim habes
,

Ilaec

verba locutus cst Jesus

gazophihicio

docens

in

lem|)Io; ct nemo apprehendlt eum\ Quid est gazophilacium? Collatio fidelium, sumplus paupcrum, rcqnies

egenorum

juxla
,

quod

se lcns Chrislus

ut habes seoun-

dum Lucam duo

acra mulicris vidure divltuiu

muneribus

censuil praefcrenda*, divino videlicct lestimonio praEfe-

rcns opimac pra^miis largilatis sedulaeliberalilalis afloctum.

V.

Qni

lalc

habebat judicium

juxta gazoj)hylacium positus confcrebal

vidcamus quid ipse nun enim otiose


;

viduam

prnGluIit

duo

rcra

mittentem. Preliosa

ista

pau-

pcrtas cst fidei opulenta myslerio. Ista sunt duo jera quje

Samarilanus iUe evangelicus ad ejus curanda vulnera, qui incidit in latronesSstabulario dereliquit. Ergo et ista
specie vidua, in typo Ecclesiae, hoc gazophylacio sacro conferendum putavit, quo paupcrum sanarentur vulnera,

peregrinorum jcjunia sedarentur.


YI.

Lnde

et

nunc quid Christus confcrat,

spiritallter

te oportet

expendere; dividebat enim populis arf-entum

Joan. X, 3o.

Id. Tii, 16.

* Id. vin,

20.

Luc. xxt,

a.

Luc. X, 35.

25.

3S8
igne examinatum*
regiae
pliis

S.

AMBROSII
,

eloqniorum ccelestium

et

imaginis

pecuniam populorum annumerabat

affeclibus.

Nemo

misit, quaui qui

lotum donavit. Saliabal esurientes,


,

replebat inopes, illarainabat coecos

redimebat caplivos,
,

paralylicos erigebat, mortuos resuscilabat

et

quod

est

amplius, conferebal absolulionos reorum


bat. ll^c sunt

pcccala dona,

duo

acra

quae misit Ecclcsia

posteaquam
prelium
nosfides

accepit a Cbristo.

Quid cnim sunt duo


legilur

asra, nisi

Novi

et Veleris

Testamenti? Prelium Scripturoe


,

tra est;
arbitrio.

nam quod
est
,

pro

iulclligenlis aeslimalur

Remissio igitur peccatorum utriusque prelium


quae per

Teslamcnli

ognum

in

lypo annunliala

est, in

veritale complcta per Cbristum.

VII.

Ideo habes

neque septem dicrum purgalionem

sine trium galio

dierum esse purgatione^. Septem dierum pur-

spirilale

secundum Legem% quoe in specie praesenlis sabbali sabbatum annnntiavit trium dierum purgatio
:
,

secundum graliam quae Evangelii testificatione signatur; quia ierlio die Dominus resurrexit". Lbi prena praescribitur, debet esse pcenitenlia peccalorum
:

ubi remissio

donatur, gratia

est.

Pra^cedit poeuilenlia
,

>

sequitur gratia.
gratia sine pce-

Neque

pocnilentia ergo sine gratia


;

neque

nitentia

debet enim poenitentia prius damnare peccatum,

ut gralia posslt abolcre. Ideo

typum Legis

accipiens Joan-

nesbaptizavit in po^nitentiam, Christus ad gratiam^


VIII.

Scptimus ergo dies Legis mysterium signat, ocsicut habes in Ecclesiaste


et
illis
:

tavus

resurrectionis,
illis

Da

spartem

septem

octo^

Nam

et in

Propheta

e (jonduc tibi Ibrnicariam Osee lrgi<ti diclum ad eum aquindecim dcnariis^; eo quod gemino aere Veteris et

Novi Teslamenti, hoc

est

integro fidei pretio


Levit. xn,
2.

mulier

illa

Psal. XI, 6.
III,

* Matlh.

II.

Exod.

xii,

3.-3

<

Luc. xxiv,

7,

^ Eccle. xi, 2.

Osee.

iii,

1.

EPISTOLARUM CLASSIS

I.

^89

vago quodam et meretrlcio gentium convenarum comilatu


fulla conducilur.

IX.

Et conduxi, inquit,
et

eam gomor
,

liordei

el

semi-

Dgomor,

nevel vini*.

Pcr hordeum significat qula


ut perfectos rcdderet
,
:

imperfeclos vocaret ad fidem

per

gomor

inlelligitur plcna raensura

per semigomor semi-

plena mensura. Plcna mensurainEvangelio est, semiplena

InLege, cujus plenitudoNovum estTestamenlum. Siquidem ipse Dominus ait Non veni Legem solvere, sed
:

Implere^.

X. Nec

otiose
,

vldicos legimus

et

quindecim anabalhmorum Psalmos Daquindecim gradibus ascendisse solem


,

cum Ezcchias juslus rex vila2 tum^ Slgnificabalur enim esse

hujus acciperet

commeaqui

venturus Sol

justitire^,

gradus quindccim Veteris et Novi Testamenti illuminalurus esset prcesentlae sua3 lumine, quibus nostra fides ad

vilam ascendit ajternam.

Unde
:

et

hoc qnod hodie

ia

Aposlolo Icctum est*, mysticum reor; eo quod quindecim


di