You are on page 1of 636

V

V
\ X
^
X

(
./

^X
t

r/^-
Ex iibrh f?EV,BABDOU.
SANCTI AURELU

AUGUSTINI 9
HIPPONENSIS EPISCOPI,

OPERA OMNIA.
S.-CLODOALDT. — E TYPOGRAPHTA BELIN-MANDAR.
SANCTI AURELII

AUGUSTINI, HIPPONENSIS EPISCOPI,

OPERA OMNIA,
MULTIS SERMONIBUS INEDITIS AUGTA ET LOCUPLETATA

EXTRACTA E COLLECTIONE

SS. ECCLESI.E PATRUM;


ACCORANTIBUS

D. A. B. CAILLAU,
CA.KOirtC» HONOHARIO CENOMANETTSl ET CADUECENSI,

PLURIBUSQUE CLERI GALLICANI PRESBYTERTS.


OPUS 'RfiGT DICATUM.

TOMUS DECIMUS SEXTUS.

PARISIIS,
APUD PARENT-DESBARRES, EDITOREM,
VTA VULGO DICTA DE SEINE , 48.
MDCCCXXXVIII.
f
U.'S!ES
1
3 w

TOKC

im- c. ^ •*
J M • J 1

5a.-t-6
SANGTI AURELII

AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISGOPI

OPERUM
PARS III.

OPERA EXEGETICA.

IN JOANNIS EVANGELIUM TRACTATUS CXXIV.


IN EPISTOLAM JOANNIS AD PARTHOS TRACTATUS X.

CXXIII.
S. AUR. AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

IN JOANNIS

E V A N G E L I U M
TRACTATUS CXXIV.

TRAGTATUS XLVII.

Ab eo quod scriptum est : Ego sum pastor honus , et


cognosco oi^es jneas y etc., usque adid^ Numquid
dcemonium potest ccecorum oculos aperire ?

I. Qui sermonem Dei nostri non solum libenter , sed


etiam diligenter auditis ,
promissionis nostrae procul du-
bio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie
lecta est ,
quae lecta f uerat proximo dominico die : prop-
terea quoniam in quibusdam necessitatibus immorati, non
potuimus omnia discutere quae vestris sensibus debeba-
,

mus. Proinde quse jam dicta atque tractata sunt hodie ,

non quaerimus ne adhuc eadem repetendo ad illa quae


: ,

nondum dicta sunt pervenire niinime permittamur. Nos-


tis jam in nomine Domini qui sit bonus pastor et quem- ,

admodum pastores boni membrasint ejus, et ideo pastor


sit unus ; nostis qui sit mercenarius ferendus j
quis lupus
1.
4 S. AUGUSTINI EPISCOPI
et fures et latrones cavendi 5
quae sint oves , quod sit os-

tium quo et oves ingrediuntur et pastor ^


quomodo sit

inteJligendus ostiarius : nostis etiam quoniam quisquis


non per ostium intraverit , fur est et latro , nec venit nisi

ut furetur , et occidat , et perdat. Haec omnia dicta sulli-

quantum existimo, pertracta sunt. Hodie debe-


cienter,
mus dicere quantum adjuvat Dominus, (quoniam ipse
,

Jesus Ghristus salvator noster et pastorem se esse dixit,


et ostium , et pastorem bonum dixit intrare per ostium

quomodo ipse per se ipsum intret. Si enim nemo pastor


bonus est , nisi qui per ostium intrat et ipse est prseci- ,

pue pastor bonus, et ipse est ostium intelligere non pos- ;

sum nisi et ipsum per se ipsum ad oves suas intrare et


, ,

VQcem suam illis dare ut sequantur eum, easque intrantes


et exeuntes pascua invenire, quod est vita aeterna.
II. Cito ergo dico. Ego quaerens intrare ad vos, id
est ad cor vestrum Christum praedico si aliud prae-
, , ;

dicem, per aliam partem conabor ascendere. Christus ita-


que mihi janua est ad vos per Christum intro, non :

ad parietes vestros, sed ad corda vestra. Per Christum


intro, Christum in me libenter audistis. Quare Chris-
tum in me libenter audistis? Quia ovesChristi estis, san-
guine Christi comparati estis. Agnoscitis pretium ves-
trum : quod non a me datur , sed per me praedicatur. Ille
quippe emit ,
qui pretiosum sanguinem fudit : pretiosus
sanguis est illius sine peccato. Fecit tamen ipse etiam suo-
rum sanguinem pretiosum pro quibus dedit sanguinis ,

pretium nam si suorum sanguinem non faceret pretip-


:

sum non diceretur ,


« Pretjosa in conspectu Domini :

)) mors sanctorum ejus^ » Itaque etiam quod ait « Pas- :

)) tor bonus aniniam suam ponit pro ovibus » non ipse ,

uniis hoc fecit et tamcn si iili qui fecerunt membra ejus


:

' Psal. civ, i5.


IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLVII. 5

sunt , idemunus hoc fecit. Ipse enim potuit lacere


ipse
sine illis^ ipsi sine illo unde potuerunt, cum ipse dixerit
« Sine me nihil potestis facere ? » Hinc autem ostendi- *

mus quod et alii fecerint quia ipse apostolus Joannes ,

qui hoc quod audistis Evangelium praedicavit, in Epistola


sua dixit : « Sicut Christus pro nobis animam suam po-
)) suit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere^.)»
Debemus dixit debitores nos fecit qui primus exhibuit.
;
,

Ideo quodam loco scriptum est « Si sederis coenare ad :

)>mensam potentis sapienter inteUige quse apponuntur ,

)) tibi : et mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet


)> proeparare ^. )> Mensa potentis quae sit, nostis ^ ibi est cor-

pus et sanguis Christi : qui accedit ad talem mensam, prse-


paret talia. Et quid est, prseparet talia ? Quomodo ipse pro
nobis animam suam posuit, sic et nos debemus, ad sedifi-
candam plebem et asserendam fidem animas pro fratribus ,

ponere. Ideo Petro quem facere volebat pastorem bonum,


non in ipso Petro sed in corpore suo ait « Petre amas
, : ,

» me?pasce ovesmeas^. Hocsemel, hoc iterum, hoc ter- )>

tio usque ad ejus tristitiam. Et cum tantum interrogasset

Dominus quantum interrogandum esse judicavit ut ter


,
,

confiteretur qui ter negaverat , et ei suas oves pascendas


tertio commendasset ait illi «Cum junior esses, cinge- , :

» bas te, et ambulabas ubi volebas cum autem senueris, :

» extendes manus tuas , et alter te cinget , et ducet quo


» tu non Et exposuit Evangelista quid Dominus
vis. »

dixerit « Hoc autem , inquit , dixit


: significans quia ,

» morte clarificaturus essetDeum.» Ad hoc ergo pertinet,

Pasce oves meas ut ponas animam tuam pro ovibus :

meis.
III. Jam illud quod ait : « Sicut novit me Pater , et

' Joan. XV, 5. — ' i Joan. iii, i6. — ^ Prov. xxiii, i, juxta lxx. —
4 Joan. XXI, 17.
6 S. AUGUSTINI EPiscori
)) ego agnosco Patrem ^ , )) quis nescit ? Ipse enim agnos-
cit Patrem per se nos per illum. Quia ipse per se agnos-
,

cit novimus
, quia et nos per illum, etiam hoc novimus
:

quia et hoc per illum novimus. Ipse enim dixit « Deum :

» nemo vidit unquam , nisi unigenitus FiHus ,


qui est in
» sinu Patris, ipse enarravit "^
: )) Ergo et nos peripsum,
quibus enarravit. Item ahbi ait : « Nemo novit Fihum
)) nisi Pater : neque Patrem quisquam novit , nisi FiUus
» et cui voluerit FiHus revelare ^. )) Sicut ergo ipse per se
novit Patrem , nos autem per illum novimus Patrem : sic

intrat in ovile per semetipsum , et nos per ipsum. Ostium


dicebamus per Christum nos habere ad vos quare ? Quia :

Christum praedicamus.Nos Christum praedicamus et ideo •,

per ostium intramus. Christus autem Christum prredicat


quia se ipsum praedicat •, et ideo pastor per se ipsum in-
trat. Lumen cum aha monstrat quae videntur in lumine
numquid ahquo aho indiget ut monstretur ? Lumen ergo
et aha demonstrat et se ipsum. Quaecumque intelhgimus,
intellectu intelhgimus ; et ipsum intellectum unde nisi

intellectu intelhgimus ? Numquid sic oculo carnis et aha


vides et ipsum? Quamvis enim videant homines ocuUs
suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis aha
videt, se non potest intellectus autem et alia intelhgit, et
:

se ipsura. Quomodo intellectus videt se, sic et Christus


prsedicat se. Si prcedicat se , et praedicando intrat ad te
per se intrat ad Et ad Patrem ipse est ostium quia
te. :

non est qua veniatur ad Patrem nisi per ipsum *. Unus ,

enim Deus etunus mediator Dei et hominum, homo Chris-


tus Jesus. Verbo multa dicuntur hoec ipsa quoe dixi, :

utiquc verbo dixi. Si vehm dicere et ipsum verbum, unde


dico nisi verbo ? Ac per hoc per verbum et aha dicuntur,
quoe non sunt quod verbum et ipsum verbum dici non ^

I Joan. X. i3. — 2 M. k 18. — 3 Malth. xi, 27. —^ i Tim. 11, 5.


IN JOANNIS EVANGELIUM, TriACT. XLVII. 7
potest, nisi Domino exemplis
per verbum. Adjuvante
abundavimus. Tenete ergo quomodo Dominus Jesus Ghris-
tus et ostium sit , et pastor : ostium pandendo se ,
pastor
intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, de-
dit et membris suis : nam et Petrus pastor, et Paulus pas-
tor, et coeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores.
Ostium vero nemo nostrum se dicit, lioc sibi ipse proprium
tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni
pastoris implebat officium,quandoGhristum praedicabat,
quia per ostium intrabat. At ubi oves indisciphnatae coe-
perunt facere schismata ^ et aha ostia sibi ponere non ,

qua intrarent ut congregarentur sed qua errarent ut di- ,

viderentur, dicentes ahi « Ego sum Pauh » ahi, ((Ego : ;

))sum Gephae ahi, Ego Apollo ahi, Ego Ghristi^


^ )) (c 5 )) (( :

expavescens ad eos qui dixerunt Ego sum Pauh tan- : ,

quam clamans ad oves, Miserae qua itis ? non sum ostium.


« Nflmquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est, aut
)) in nomine Pauh baptizati estis ? )) Qui vero dicebant
Ego sum Ghristi, invenerant ostium.
IV. De uno autem ovih et uno pastore jam quidem ,

assidue soletis audire multum enim commendavimus :

unum ovile praedicantes unitatem, ut per Ghristum omnes


oves ingrederentur, et Donatum niiUa sequeretur. Ye-
rumtamen unde hoc proprie dixerit Dominus, satis appa-
ret. Loquebatur enim apud Judaeos, missus autem faerat
ad ipsos Judaeos non propter qnosdam immani odio per-
,

tinaces et perseverantes in tenebris, sed propter quosdam


in ipsa gente quas dicit oves suas : de quibus ait : (( Non
)) sum missus nisi ad oves quse perierunt domus Isra^l ^.)>

Noverat etiam eos in turba furentium , et praevidebat in


pace credentium. Quid est ergo, « Non sum missus nisi
)) ad oves quse perierunt domus Israel , )) nisi quia praesen-
I
I Cor. 1, 12, etc. — 2 Matth. xv, l^.
8 S. AUGUSTINI EPISCOPI
tiam siiam corporalem noii exhibuil nisi populo Isracl? Ad
gentes non perrexit ipse , sed misit : ad populum vero
Israel et misit, et venit ipse •, ut qui contemnebant, ma-
jus judicium samerent, quia et praesentia est illis exhibita.
Ipse Dominus ibi fuit, ibi matrem elegit, ibi concipi , ibi

nasci, ibi sanguinem fundere voluit , ibi sunt vestigia


ejus , modo adorantur, ubi novissime stetit , unde ascen-
dit in coelum : ad gentes autem misit.
V. Sed forte aliquis arbitratur, quoniam non ipse ad nos
venit, sed misit ad nos , non nos audisse vocem ipsius ,

sed vocem eorum quos misit. Absit: pellatur ista cogitatio


de cordibus vestris Ipsum : et in his quos misit ipse erat.

Paulum audi quem misit ad gentes enim praecipue Pau- ;

lum misit apostolum et ait ipse Paulus terrens non de se, :

sed de illo « An vultis accipere experimentum ejus qui


,

))in me loquitur Ghristi^ ? » Audite et ipsum Dominum:


(cEt ahas oves habeo^, » id est, in gentibus « quae non :

» sunt de hoc ovih , » id est , de populo Israel : « oportet


» me et illas Ergo et per suos non alter ad-
adducere. »

ducit. Adhuc audi a vocem meam audient.»Ecce etper :

suos ipse loquitur, et per eos quos mittit vox ejus auditur.
(( Ut sit unum ovile et unus pastor. » Duobus istis gregi-
bus tanquam duobus parietibus factus est lapis angula- ,

ris ^ Ergo et ostium est et lapis angularis omnia pcr , :

simihtudinem horum proprie.


, nihil

VI. Jam enim dixi, et commendavi vehementer etqui •

capiunt sapiunt, imo qui sapiunt capiunt^et qui nondum


intellectu sapiunt , fide teneant quod intelhgere nonckim
possunt. Per simihtudinem Christus multa est, quse per
proprietatem non est. Per simihtudinem et petra est Ghris-
tus, et ostium est Christus, et lapis angularis est Ghristus,

et pastor cst Christus , et agnus est Ghristus, et leo est


'
2 Cor. XIII, 3. - • ' Joan. x, i6. — ^ F.phes. ii, 2o.
IN JOANNTS EVANGELTDM, TBACT. XLVII. 9
Christus. Quam multa per similitudines, et alia ,
quae
commemorare longum est. Si autem proprietates discutias

rerum ,
quas videre consuesti ; nec petra est ,
quia durus
et sine sensu non est j nec ostium est, quia faber eum
non fecit ^ nec lapis angularis est ,
quia non est ab struc-
tore compositus ; nec pastor est ,
quia custos ovium qua-
drupedum non est •, nec leo est ,
quia fera non est 5
nec
agnus est ,
quia pecus non est. Omnia ergo ista per simi-
litudinem. Quid ergo proprie? a In principio erat Ver-
» bum , et Verbum apud Deum et Deus erat Ver-
erat ,

» bum. » Quid de homine qui apparuit? « Et Verbum


» caro factum est , et habitavit in nobis. »

VII. Audi et caetera me Pater diligit, in- : « Propterea


» quit, quia ego pono animam meam ut iterum sumam ,

» eam^. » Quid ait? « Propterea me Pater diligit* » :

quia morior ut resurgam. Gum magno enim pondere dic-


tum est « ego ;
quia ego pono , inquit, animam meam ,

» ego pono. » Quid est , « ego pono ? » Ego illam pono :

non glorientur Judaei saevire potuerunt potestatem ha- •,


,

bere non potuerunt saeviant quantum possunt si ego no-


:
5

luero animam meam ponere quid sseviendo facturi sunt? ,

Una responsione prostrati sunt quando eis dictum est : :

« Quem quseritis ? dixerunt Jesum et ait eis, Ego sum , ; :

» redierunt retro et ceciderunt^. » Qui ceciderunt ad


,

unam vocem Ghristi morituri, quid facient sub voce judi-


caturi? « Ego ego inquam pono animam meam, ut ite-
,
,

» rum sumam eam. Non glorientur Judsei quasi prse- » ,

valuerint ipse posuit animam suam. « Ego dormivi, »


:

dicit. Nostis Psalmum « Ego dormivi et somnum cepi :

» et exurrexi, quoniam Dominus suscipiet me*. » Modo

Psalmus ipse lectus est, modo audivimus « Ego dormivi :

^ Joan. X, 17. — ' Forte hic aut superest aut deest nonnihil. — 3 Joan.
xviii, 6. — 4 Psal. 111, 6.

/8S5
10 S, AUGUSTINI EPISCOPI
)) somniim cepi, et exurrexi quoniam Dominus sus-
et ,

))cipiet me. Quid est Ego dormivi? quia volui, dor-


)> ,

mivi. Quid est, dormivi.? mortuus sum. Noime dormivit,


qui quando voluit, de sepulcro tanquam de lecto surrexit?
Sed amat dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dare
Creatori. Nam quod addidit exurrexi, quoniam Domi- :

nus suscipiet me putatis liic quasi virtutem ejus defecisse,


:

ut per potestatem suam mori potuerit ,


per potestatem
suam resurgere non potuerit? Sic enim videntur sonare
verba non intentius intellecta, Ego dormivi id est quia ,
,

volui dormivi. Et exurrexi quare? Quia Dominus susci- :

piet me. Quid enim, tu a te ipso resurgere non valeres?


Si non valeres non diceres: a Potestatem habeo ponendi
,

)) animam meam et potestatem habeo iterum sumendi


,

)) eam K Audi aho loco in Evangeho, quia non solum


))

Pater suscitavit Fihum sed etiam Fihus se ipsum. « Sol-


,

)) vite, inquit tempJum hoc, et in triduo suscitabo il-


,

)) lud ^. Et Evangehsta a Hoc autem inquit dicebat


)) : , ,

)) de templo corporis sui ^ Hoc enim suscitabatur quod ))

moriebatur. Nam Yerbum non est mortuura anima illa *,

non estmortua. Si nec tua moritur, Domini moreretur?


Vni. Unde scio inquis, si mea non moritur ? A te non
,

occidatur, et non moritur. Quomodo, inquis ego pos- ,

sum occidere animam meam? Ut aha peccata interim ta-


ceam,((Oi quod mentitur, occidit animam^.))Quomodo,
inquis, securus sum, quia non moritur? Ipsum Dominum
audi dantem servo securitatem : « Nolite timere eos qui
)) occidunt corpus, et postea non habent quid faciant^.))
Sed plane quid ait? a Eum timete qui habet potestatem
)) et corpus et animam occidere in gehenna ^. Ecce quia ))

moritur, ecce quia non moritur. Quid est mori ipsius?


» Joan. X, 18, — 2 Id. u, 19. — 3 ijjij. 21. — 4 Sap. 1, 11. — 5 Matth.
X, 28. — 6 Lqc. xii, 4-
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLVII. 11
Quid mori carni tuse? Mori carni tuae, est amittere
est

vitam suam mori animae tuae, est amittere vitam suam.


:

Vita carnis ture anima tua vita animae tuae Deus tuus.
, : ,

Quomodo moritur caro amissa anima ,


quae vita est ejus :

sic moritur anima amisso Deo, qui vita est ejus. Certe
ergo immortalis est anima. Plane immortalis, quia vivit
etmortua.Quod enim de vidua deliciosa dixit Apostolus,
etiam de anima si Deum suum , amiserit , dici potest , Yi-
vens mortua est.
IX. Quomodo ergo ponit animam suam Dominus ? *

Fratres ,
quaeramus lioc paulo attentius. Non nos artat
hora quae solet die dominico : vacat nobis , hoc lucrentur
qui ad verbum Dei etiam die hodierna conveniunt. « Po-
» no, inquit animam meam. » Quis ponit? quam ponit ?
,

Quid est Ghristus ? Verbum ethomo. Nec sic homo ut sola


caro : sed quia homo constat ex carne et anima , totus
autem homo in Ghristo. Non enim partem deteriorem
suscepisset, et partem meliorem deseruisset : pars quippe
hominis mehor est anima quam corpus. Quia ergo totus
homo in Ghristo ,
quid est Ghristus ? Verbum inquam , ,

et homo. Quid est Verbum et homo? Verbum anima , et


caro. Tenete hoc ,
quia non defuerunt haeretici et in ista

sententia, pulsi quidem jam ohm a veritate cathoHca: sed


tamen ut fures et latrones non intrantes per ostium, insi-

diari oviU non desinunt. Apoliinaristae haeretici dicli sunt,


qui ausi sunt dogmatizare quod Ghristus non sit nisi Ver-
bum animam humanam non eum assumpsisse
et caro :

contendunt. Nam et ahqui eorum fuisse in Christo ani-


mam, negare non potuerunt. Videte absurditatem et in-
saniam non ferendam. Animam irrationalem eum habere
voluerunt , rationalem negaverunt : dederunt ei animam
pecoris, subtraxerunt hominis. Sed iUi abstulerunt Ghristo
» I Tim. V, 6.
12 S. AUGUSTINI EPISCOPI
rationem, non tenendo rationem. Absit lioc a nobis, in
fide catholica nutritis Ex bac ergo occa-
atque fundatis.
sione admonuerim Charitatem Vestram utquomodo su- ,

perioribus lectionibus satis vos instruximus adversus Sa-


bellianos et Arianos, Sabellianos qui dicunt : Ipse est
Pater qui Filius •, Arianos qui dicunt : Aliud est Pater,
ahud estFilius ,
quasi non sint ejusdem substantiae Pater
et Filius : instruximus, etiam quantum meministis, et me-
minisse debetis contra haereticos Photinianos ,
qui solum
hominem Christum sineDeo esse dixerunt contra Mani- •,

chaeos ,
qui solum sine homine Deum ex hac occasione :

de anima instruamus vos et contra Apollinaristas, qui di-


cunt Dominum nostrum Jesum Christum non habuisse
animam humanam id est animam rationalem animam
, , ,

inteUigentem animam inquam in qua distamus a pe-


, , ,

core, quod homines sumus.


X. Quomodo ergo hic dixit Dominus « Potestatem ha- :

» beo ponendi animam meam ? » Quis ponit animam et ,

iterum sumit eam.^ Christus ex eo quod Verbum est ,


po-
nitanimam et sumit eam iterum? An ex eo quod anima
,

humana est ipsa se ponit et iterum ipsa se sumit ? An


, ,

ex eo quod caro est, caro animam ponit, et iterum sumit?


Tria proposui, omnia pertractemus, et hoc eligamus quod
conveniat regulae veritatis. Si enim dixerimus quia Ver-
bum Dei posuit animam suam , et iterum sumpsit eam *,

nietuendum est ne subintret prava cogitatio et dicatur ,

nobis, Ergo aliquando anima illa separata est a Verbo, et


aiiquando Verbum illud ex quo suscepit animam illam,
,

fuit sine anima. Video enim fuisse sine anima humana

Verbum, sed « cum in principio erat Verbum, et Verbum


» erat apud Deum et Deus erat Verbum. » Ex quo enim
,

Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis, et sus-


ceptus est a Verbo homo id esl, totus homo , anima et
,
IW JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLVII. 13
caro 5
quid mors , iiisi corpus ab
fecit passio ,
quid fecit

anima separavit? Animam vero a Verbo non separavit. Si


enim mortuus est Dominus imo quia mortuus est Domi- ,

nus, mortuus est enim pro nobis in cruce sine dubio caro ^

ipsius spiravit animam ad tempus exiguum anima dese-


:

ruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo


autem animam separatam esse non dico. Latronis animse
dixit « Hodie mecum eris in paradiso^ » Fidelem latro-
:

nis animam non deserebat, et deserebat suam ? absit. Sed


illius ut Dominus custodivit, suam vero inseparabiliter

habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et ,

iterum ipsa se sumpsit absurdissimus sensus est non , :

enim quae a Verbo non erat separata , a se ipsa poterat se-


pararii
XI. Dicamus ergo et quod verum est, et quod facile
intelligi potest. Ecce homo quihbet non constans ex

Verbo et anima et carne, sed ex anima , et carne de :

isto homine interrogemus, quomodo ponat animam suam

quicumque homo. An forte nuUus homo ponit animam


suam ? Potes mihi dicere : Nullus homo habet potestatem
ponere animam suam , et iterum sumere eam. Ponere
animam suam nisi posset homo,
non diceret Joannes apos-
tolus « Sicut Ghristus pro nobis animam suam posuit,
:

)) sicet nos debemus animas pro fratribus ponere^.))Ergo


et nobis hcet ( si et nos impleamur virtute ipsius quia ,

sine illo nihil facere possumus, )


ponere pro fratribus ani-
mas nostras. Quando martyr quihbet sanctus posuit pro
fratribus animam suam, quis posuit, et quam posuit ? Hoc
si intellexerimus, ibi videbimus quemadmodum a Christo
dictum sit : « Potestatem habeo ponendi animam meam. )>

homo ,
paratus es pro Christo mori ? Paratus , inquit.
Dicam hoc aUis verbis. Paratus es pro Christo animam
' Luc. xxm, 43. — ^ I Joan. m, i6.
14 S. AUGrSTINI EPISCOPI
tuam ponere ? Et ad ista verba sic mihi respondet , Para-
tus sum quomodo mihi responderat cum dicerem Para-
: ,

tus es mori. Hoc ergo est ponere animam, quod est mori.
Sed pro quo ibi est certamen. Omnes enim homines quando
moriuntur ponunt animam sed non omnes pro Christo
,
:

ponunt. Et nemo habet potestatem sumere quod posuerit


Christus autem et pro nobis posuit , et quando voluit, po-
suit , et quando voluit , sumpsit. Ponere ergo animam
mori est. Sic et Apostolus Petrus Domino dixit : « Ani-
» mam meam pro te ponam ^ » id est pro te moriar.
:
,

Carni hoc tribue : caro ponit animam suam et caro ite- ,

rum sumit eam non tamen sua potestate caro, sed potes-
;

tate inhabitantis carnem caro ergo ponit animam suam :

expirando. Vide ipsum Dominum in cruce Sitio dixit , :

illi qui aderant tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt


arundini , et apposuerunt ori ejus : quod cum accepisset,
ait^ Perfectum esf^ : quid est , Perfectum est? Impleta
sunt omnia quse ante mortem futura de me fuerant pro-
phetata. Et quia potestatem habebat quando vellet po-
nendi animam suam ;
postea quam dixit , Perfectum est

quid ait Evangelista ? Et inchnato capite tradidit spiri-


tum. Hoc est ponere animam.Modo hic attendat Charitas
Yestra. IncUnato capite tradidit spiritum. Quis tradidit?
quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit.
Quid est , caro illum tradidit ? caro illum emisit , caro il-

lum expiravit. Ideo enim dicitur expirare , extra spiritum


fieri. Quomodo est exulare , extra solum fieri_, exorbitare,
extra orbitam fieri : sic expirare, extra spiritum fieri, qui
spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne , et re-
manet caro sine anima , homo ponere animam dici-
tunc
tur. Quando Christus animam posuit ? quando Verbum
voluit. Principatus enim in Verbo erat ; ibi potestas erat

» Joan. xiii, 3;. — ' U. xix, 28, etc.


IN JOAJNNIS EVANGELIUMj tract. xlvii. 15
quaiiclo poneret animam et quando sumeret.
caro ,

XII. Si ergo caro animam posuit quomodo Ghristus ,

animam posuit? Non enim caro Chiistus? Ita plane, et


caro Ghristus , et anima Ghristus , et Verbum Ghristus :

nec tamen tria hsec tres Ghristi, sed unus Ghristus.Homi-


nem interroga , et de te ipso fac gradum ad ea quae supra
te sunt, etsi nondum intelligenda saltem credenda. Quo- ,

modo est enim unus homo anima et corpus, sic unus Ghris-
tus Ve^bum et homo. Videte quid dixerim et intelligite. ,

Anima et corpus duse res sunt, sed unus homo Verbum :

et homo duae res sunt, sed unus Ghristus. Ergo de homine


qusere. Ubi est Paulus apostolus modo ? Si quis respon-
deat In requie cum Ghristo
, verum dicit. Item si quis :

respondeat , Romae in sepulcro : lUud


et ipse verum dicit.

mihide anima, hoc de ejus carne respondet. Nec tamen


ideo duos dicimus apostolos Paulos , unum qui requiescit
in Ghristo , ahum qui positus est in sepulcro : quamvis
apostolum Paulum dicamus vivere in Ghristo, eumdem-
que apostolum Paulum dicamus mortuum jacere in sepul-
cro. Moritur aliquis, dicimus Bonus homo, fidehs homo, ,

in pace estcumDomino etcontinuo, Eamus ad


: exsequias
ipsius , et sepehamus illum. Eum sepulturus es quem jam
dixeras in pace esse cum Deo : cum ahud sit anima quae
immortahter viget , ahud corpus quod corruptibihter ja-
cet. Sed ex quo consortium carnis et animae hominis no-
men accepit jam et singulum atque separatum , utrum-
,

libet eorum nomen hominis tenuit.


XIII. Nemoergo titubet quando audit Dominum dixisse
<( Pono animam meam, et iterum sumo eam.wPonit eam
caro , sed ex potestate Verbi : sumit eam caro , sed ex po-
testate Verbi. Dominus Ghristus dictus est sola
Et ipse
caro. Quomodo, inquit, probas? Audeo dicere et sola ,

caro Ghristi dictus est Ghristus. Gredimus certe non in so-


16 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
lum Deum Patrem, sed et in Jesum Christum Filium ejus
unicum Dominum nostrum modo totum dixi, in Jesum :

Christum Filium ejus unicum Dominum nostrum. Totum


ibi intellige, et Verbum et animam, et carnem. Sed uti- ,

que confiteris etiam illud quod habet fides, in eum Chris-


tum te credere qui crucifixus est et sepultus. Ergo etiam
sepultum Christum esse non negas et tamen sola caro :

sepulta est. Si enim erat iiii anima, non erat mortuus : si

autem vera mors erat, ut ejus vera sit resurrectio ;, sine


anima fueratin sepulcro : tamen sepultus est Christus.
et

Ergo Christus erat eliam sine anima caro quia non est ,

sepulta nisi caro. Disce hoc etiam in apostohcis verbis.


« Hoc sentite, inquit, in vobis, quod et in Christo Jesu :

» qui cum in forma Dei esset , non rapinam arbitratus


» est esse sequalis Deo ^ » Qui nisi Christus Jesus, quan-
tum attinet ad id quod est Verbum Deus apud Deum ? ,

Vide autem qucd sequitur : « Sed semetipsum exinanivit


» iormam servi accipiens , in similitudine hominum fac-
» tus , et Et hoc quis nisi
habitu inventus ut homo -. » ,

idem ipse Christus Jesus? Sed hic jam omnia sunt, et Ver-
bum in forma Dei, qui accepit formam servi et anima et j

caro in forma servi ,


quae accepta est a forma Dei. « Hu-
» mihavit semetipsum , factus obediens usque ad mor-
» tem^. » Jam in morte sola caro est a Judaeis occisa. Si
enim discipuHs dixit : « Noiite timere eos qui occidunt
» corpus, animam autem non possunt occidere * » num- :

quid in ipso potuerunt plus quam corpus occidere ? Et ta-


men carne occisa Christus occisus est. Ita cum caro ani-
mam posuit ^ et cum caro ut resurgeret animam sump^it
Christus animam sumpsit. Nec tamen potestate carnis hoc
factum est : sed ejus qui et animam et carnem , ubi haec
adimplerentur, assumpsit.
' Philip. 11, 5, 6. — 2 ibid. 7.-3 ibi(L- 8.-4 Matth. x, 28.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. xlvii. 17
XIV. « mandatum accepi a Patre meo^.»
Hoc, inquit ,

Verbum non verbo accepit mandatum sed in Verbo uni- ,

genito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur


Filius a Patre accipere quod substantialiter habet , quo-
modo dictum est : « Sicut habet Pater vitam in semetipso,
» sic dedit Filio habere vitam in semetipso, cum Fihus
» ipse sit vita^ non potestas minuitur
: » , sed generatio
ejus ostenditur. Quoniam Pater non quasi ei filio qui im-
perfectus est natus , aliquid addidit : sed ei quem perfec-
tum omnia gignendo dedit. Ita illi dedit suam
genuit ,

aequahtatem quem non genuit in aequalem. Sed haec lo-


,

quente Domino quoniam lux lucebat in tenebris et te-


,
,

nebrae eam non comprehendebant « Dissensio iterum ,

» facta est inter Judseos propter sermones hos. Dicebant


» autem multi ex ipsis, Daemonium habet, et insanit
» quid eum auditis^? » Istae fuerunt densissimae tenebrae.
(( Alii dicebant , haec verba non sunt daemonium haben-
» tis : numquid daemonium potest caecorum oculos ape-
» rire * ? » Jam istorum ocuh coeperant aperiri.

« Joan. X, 18. — 2 Id. v, 26. — 3 id. x, 19, 20. — 4 Ibid. 21.

CXXIII.
18 S. kVGHSTim EPISGOPI

<VVV«^M/% WM^WVWVM VW^^VWt^A/M^n/V^ WV^^/W^/WV^iVWt^WVt^VWt^VVMWVWW^-WV^V»

TRACTATUS XLVIII.

Ab eo loco : Facta \sunt \Enccenia lin Jerosofymis


usque ad idOninia autem qucecumque dixit Joan-
,

nes de hoc^ vera erant et multi crediderunt in :

eum,

I. QuoD jam commendavi Dilectioiii Vestrae , stabiliter

meminisse debetis , sanctum Joannem evangelistam nolle


nos semper lacte nutriri , sed solido cibo vesci. Quisquis
autem ad sumendum solidum cibum verbi Dei adhuc mi-
nus idoneus est, lacte fidei nutriatur, et verbum quod
intelligere non potest, credere non cunctetur. Fides enim
meritum est, inteliectus praemium. In ipso iabore inten-
tionis desudat acies mentis nostrae, ut ponat sordiculas
nebulae humanae, et serenetur ad verbum Dei. Non ergo
recusetur labor , si adest amor nostis enim quoniam qui
:

amat, non iaborat. Omnis enim labor non amantibus gra-


visest. Si tantos iabores cum avaris portat cupidit as, no-
biscum non portal charitas ?
II. Evangeiium iutendite : « Facta sunt autem Encae-
» nia in Jerosoiymis^ » Encaenia festivitas erat dedica-
tionis templi. Graece enim y/xivov dicitur novum. Quando -

cumque novum aiiquid fuerit dedicatum, Encaenia vocan-


tur. Jam et usus liabet hoc verbum si quis nova tunica :

induatur, encaeniare dicitur. llium enim diem quo tem-


pium dedicatum est , Judaei solemniter ceiebrabaal : ipse

» Joan. X, 22.
TN JOANKIS EVANGELIUM, TRACT. XLVHl. 19
dies festus agebatuv , cum ea quse lecta sunt , locutus est
Dominus.
III. « Hyems
Et ambulabat Jesus in templo in
erat.
» porticu Salomonis. Circumdederunt ergo eum Judaei et
)) dicebant ei Quousque animam nostram tolJis ? Si tu es
:

)) Christus , dic nobis palam^ )) Non veritatem desidera-


bant, sed calumniam praeparabant. « Hyems erat, )) et
frigidi erant: ad illum enim divinum ignem accedere pigri
erant. Sed accedere est credere : qui credit , accedit ; qui
negat , recedit. Non movetur anima pedibus , sed affecti-
bus. Friguerant a diligendi cbaritate, et ardebant no-
cendi cupiditate. Longe aberant, et ibi erant: non acce-
debant credendo, premebant persequendo. Quserebant
et
audirea Domino,EgosumGhristus et fortasse de Christo ;

secundum hominem sapiebant. Praedicaverunt Prophetae


Christum : sed divinitatem Christi et in Prophetis et in
ipso Evangeho nec haeretici intelligunt^ quanto minus :

Judsei quandiu velamen est super cor eorum ? Denique


,

quodam loco sciens Dominus Jesus eos de Christo secun-


dum hominem sapere non secundum Deum secundum , ,

id quod homo erat non secundum id quod Deus etiam ,

assumpto homine permanebat ait illis « Quid vobis vi- , :

)) detur de Christo? cujus lllius est ? Responderunt secun-


)) dum opinationem suam David^. Sic enim legerant , ))

et hoc solum tenebant quia divinitatem ejus legebant, :

sed non intelligebant.Dominus autem ut eos suspenderet


ad quaerendam ejus divinitatem cujus contemnebant in- ,

firmitatem , respondit eis : « Quomodo ergo David in spi-


» ritu dicit eum Dominum, dicens : Dixit Dominus Do-
» mino meo sede a : dextris meis donec ponam inimicos
,

» tuos sub pedibus tuis ? Si ergo David in spiritu dicit


» eum Dominum ,
quomodo filius ejus esf*? Non nega-
I
Joan, X, 23, 24. — ^ 2 Cor. m, i5. — 3 Matlli. xxi,42,etc. — 4PsalciX; r.

2.
20 S. ADGUSTIWI EPISCOPl

vit , sed interrogavit. Ne quis hoc cum audierit ,


putet
quod Dominus Jesus negaverit se filium esse David. Fi-
lium David Dominus Ghristus si se negaret, caecos sic eum
invocantes non illuminaret. Transibat enim aliquando, et
duo caeci sedentes juxta viam clamaverunt « Miserere ,

» nostri, fili David^ » Qua voce audita misertus est ,

stetit sanavit, lumen dedit quia nomen agnovit. Dicit


,
^

et apostolus Paulus : « Qui factus est ei ex semine David


))secundum carnem- » et ad Timotheum « Memor : :

))esto Jesum Ghristum resurrexisse a mortuis ex semine


))David secundum Evangehum meum".))Quia de semine
David originem Maria virgo ducebat, inde Dominus de se-
mine David.
IV. Hoc pro magno Judaei a Ghristo quaerebant, ut si
diceret Ego sum Ghristus : secundum quod illi solum ,

sapiebant de semine David, calumniarentur quod sibi ar-


rogaret regiam potestatem. Plus est quod eis respondit :

illi de fiho David volebant calumniari , ille Filium Dei se


esse respondit. Et quomodo ? Audite : « Respondit eis Je-

» sus Loquor vobis et non creditis opera quae ego fa-


: , ^

)) cio in nomine Patris mei haec testimonium perhibent ,

» de me sed vos non creditis quia non estis ex ovibus


:
,

)) meis ^. )) Jam supra didicistis quse sint oves : estote


oves. Oves credendo sunt , oves pastorem sequendo sunt,
oves redemptorem non contemnendo sunt , oves per os-
tium intrando sunt , oves exeundo et pascua inveniendo
sunt , oves vita aeterna perfruendo sunt^ Quomodo ergo
illis dixit : « Non estis ex ovibus meis ? )) Quia videbat eos
ad sempiternum interitum praedestinatos , non ad vitatn
seternam sui sanguinis pretio comparatos.
Y. (( Oves meae vocem meam audiunt, et cognosco eas,
• Matth. XX, 3o. — ' Kom. i, 3. — ^2 Tim. ii, 8. — 4 Joan. x, 25, 26.
'- 5 In Tract. xlv.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TKACT. XLVTII. 21
» et seqiiuntur me Et : ego vitam aelernam do eis ^wEcce
sunt pascua. Si recolitis, superius dixerat: « Et ingredie-
» tur, et egredietur, et pascua inveniet^. » Ingressi su-
mus credendo , egredimur moriendo. Sed quomodo per
ostium sumus sic fideles de corpore exea-
fidei ingressi ,

mus sic enim per ipsum ostium egredimur ut pascua


: ,

invenire possimus. Bona pascua, vita aeterna dicitur ibi :

nuUa herba arescit, totum viret totum viget. Solet quse- ,

dam herba dici semper viva solum vivere invenitur.


: ibi

« Vitam aeternam , inquit, dabo eis, » ovibus meis. Vos


calumnias propterea quaeritis ,
quia de vita praesenti co-
gitatis.

VI. « Et non peribunt in seternum^ : » subaudis tan-


quam eis dixerit, Vos peribitis in aeternum, quia non estis

ex ovibus meis. u Non quisquam de manu mea.»


rapiet eas
Intentius accipite : « Pater meus quod dedit mihi majus ,

» est omnibus'*. » Quid potest lupus? quid potest fur et


et latro.'^ Non perdunt nisi ad interitum praedestinatos.
De autem ovibus de quibus dicit Apostolus « No-
ilhs , :

» vit Dominus qni sunt ejus ^ » eta Quos prsescivit, ipsos :

» et praedestinavit^ quos autem proedestinavit ipsos et ,

» vocavit quos autem voeavit illos et justificavit, quos


^
,

» autem justificavit ipsos et glorificavit ^ » de ovibus


, :

istis nec lupus rapit , nec fur toUit , nec latro interficit.

Securus est de numero earum qui pro ,


eis novit quod de-
dit. Et hoc est quod quisquam de ait : « Non rapiet eas
» manu mea: » etitem adPatrem, uPater meus quod de-

» dit mihi major est omnibus. » Quid dedit Filio Pater


,

majus omnibus ? Ut ipse illi esset unigenitus Fihus. Quid


est ergo« dedit? » Jam erat cui daret, an gignendo dedit?
Nam si erat cui daret ut Filius esset^ ahquando erat, et

> Joan. X, 27, 'aS. — ' Ibid. 9. — ^ ibid. 28.— 4 Ibid. 29. — ^2 Tim.
n, 19. — 6 Rom. viii, 3o.
22 S. AUGXJSTITTI EPISCOPI

Filius non erat. Absit ut aliquando Dominus Christus fue-


rit, et Filius non De nobis hoc dici potest ali-
fuerit. :

quando fihi hominum eramas, filii Dei non eramus. Non


enira filios Dei gratia fecit , illum natura, quia natus est.

Et non est ut dicas Non erat antequam natus erat nun-


: :

quam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat.Qui


sapit capiat qui non capit credat nutriatur
,
et capiet. , ,

Verbum Dei semper cum Patre, et semper Verbum et :

quia Verbum, ideo Fibus. Semper ergo Filius, etsemper


sequalis. Non enim crescendo sed nascendo sequalis est ,

qui semper natus est de Patre Filius, de Deo Deus, de


seterno coaeternus. Pater autem non de Fibo Deus Filius :

de Patre Deus, ideo Pater Filio gignendo dedit ut Deus


esset ,
gignendo dedit ut sibi coaeternus esset ,
gignendo
dedit ut aequalis esset. Hoc est quod majus est omnibus.
Quomodo vita Filius , et habens vitam Filius? Quod ha-
bet hoc est : tu aliud es, aliud habes. Verbi gratia , ha-
bes sapientiam :numquid tu es ipsa sapientia ? Denique
quia non es tu quod habes
ipse quod habes , si amiseris
redis ut non habeas et aliquando resumis ahquando : ,

amittis. Quomodo oculus noster non in se ipso habet inse-


parabiliter lucem aperitur et capit clauditur et amittit.
, ,

Non sic est Deus Dei Fihus non sic est Verbum Patris , :

non sic est Verbum quod non sanando transit sed nas- ,

cendo manet. Sic habet sapientiam , ut ipse sit sapientia,


faciatque sapientes : sic habet vitam , ut sit ipse vita , fa-
ciatque viventes. Hoc est quod majus est omnibus. Atten-
dit Joannes ipse evangelista coelum et terram , volens
dicere de Filio Dei ^ attendit, et transcendit. Gogitavit
supra coebam milha exercitus Angelorum , cogitavit et
transcendit universam, sicut aquila nubes, sic sua mente
creaturam : transcendit magna omnia, pervenit ad illud
quod majus est omnibus, et dixit : « In principio erat
IN JOANNIS EVANGELIUM, trAct, xlviii. 23
» Verbum^ » Sed quia ille cujus est Verbum non est de
Verbo, Verbum autem de illo est cujus est Verbum: ideo
ait : « Quod dedit mihi Pater, )> id est, ut sim Verbum
ejus , ut sim unigenitus Filius ejus , ut sim splendor lucis
ejus , « majus est omnibus. » Ideo « Nemo rapit, inquit,
» oves meas de manu mea. Nemo potest rapere de manu
» Patris mei. »
VII. « De manu mea manu , et de Patris mei : » quid
est hoc , « Nemo rapit de manu mea , » et « Nemo rapit
» de manu Patris mei ? Utrum una manus est Patris et
»

Filii , an forte ipse Fihus manus est Patris sui ? Si manum


intelligamus potestatem , una est Patris et Filii potestas ;
quia una est divinitas si autem manum inteUigamus si- : ,

cut dictum est per Prophetam « Et brachium Domini cui :

» revelatum est ^ » manus Patris ipse est Filius. Quod


:

non ita dictum est tanquam Deus habeat humanam for-


,

mam et quasi corporis membra sed quod per ipsum


, :

facta sunt omnia. Nam solent et homines dicere manus


suas esse alios homines per quos faciunt quod volunt. ,

Aliquando et ipsum opus hominis, manus hominis dicitur


quod fit per manum sicut dicitur quisque agnoscere ma-:

num suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergomul-


tis modis etiam hominis dicatur manus qui proprie ma- ,

num habet in sui corporis membris quanto magis non :

uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei cui ,

forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco ma-
num Patris et Fihi intelligimus potestatem Patris et Filii
ne forte cum hic manum Patris ipsumFilium dictum acce-
perimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quae-
rere Filium quem similiter credat Christi manum. Ergo
,

« Nemo rapit de manu Patris mei » hoc est Nemo , ,

rapit mihi.
» Joan. I, I. — » Isai. liii, i.
24 S. AUGUSTINI EPISCOPI
VIII. Sed adhuc titubes, audi quid sequitur
iie forte :

(( Ego et Pater unum sumus. « Huc usque Judaei tolerare


potuerunt Ego et Pater unum sumus
: audierunt , « ^ , )>

et non pertulerunt et more suo duri ad lapides cucurre-


,

runf^. Tulerunt lapides utlapidarent eum^wDorainus


((
,

quia non patiebatur quod nolebat pati et non est passus ,

nisi quod voluitpati, adhuc eos lapidare cupientes alloqui-

tur. (( Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent iilum.


)) Respondit eis Jesus : Multa bona opera ostendi vobis ex
)> Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et
)) illi responderunt : De bono opere non lapidamus te
)) sed de blasphemia , et quia tu homo cum sis , facis te

)) ipsum Deum^. Ad illud hoc responderunt quod dixe-


)>

rat Ego et
, (( Pater unum sumus. Ecce Judaei intellexe- ))

runt quod non intelligunt Ariani. Ideo enim irati sunt


,

quoniam senserunt non posse dici Ego et Pater unum : ((

)) sumus nisi ubi aequalitas est Patris et Filii.


, ))

IX. Dominus autem videte quid responderit tardis. Yi-


dit eos non ferre splendorem veritatis, et eum temperavit
in verbis. Nonne scriptum est in Lege vestra^ » id est
(v

vobis data Quia ego dixi dii : (c , estis ? )) Deus dicit per
Prophetam in Psalmo hominibus, (( Ego dixi dii estis^. )>

Et Legem appellavit Dominus generaliter omnes illas


Scripturas quamvis alibi specialiter dicat Legem
: a ,

Prophetis eam distinguens, sicuti est Lex et Prophetae , ((

» usque ad Joannem In his duobus praeceptis "^


et : )) , ((

)) tota Lex pendet et Prophetae^. Aliquando aut(^m in )>

tria distribuit easdem Scripturas ubi ait « Oportebat , :

)) impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et


)) Psalmis de me^ » Nunc vero Psalmos etiam Legis no-

' Joan. X, 3o — ' IJ. vni , Sg. — ^ Id. x, 3i. — 4 Ibid. 32, 33, —
^lbid. 34. — ^ Pi^al. i.xxvi. 6. — 7 Luc. xvi^ 16. — ^ Matth. xxii. .40. —
Luc. XXIV, ^\.
IN JOANIVIS EVANGELItJM _,
TRACT. XLVIII. 25
mine nuncupavit, ubi scriptum est Ego dixi dii estis. ,

« Si illos dixit eos ad quos sermo Dei factus est et non ,

)) potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit et


)) misit in mundum , vos dicitis quia blasphemas ,
quia
)) dixi , Filius Dei sum ^
? )) Si sermo Dei factus est ad ho-
mines ut dicerentur dii , ipsum Verbum Dei quod est

apud Deum ^
quomodo non est Deus? Si per sermonem
Dei fiunt hominesdii, si participando fiunt dii, unde par-

non est Deus ? Si lumina illuminata dii sunt lu-


ticipant ,

men quod illuminat non est Deus ? Si calefacti quodam


modo igne salutari dii efiiciuntur unde calefiunt non est ,

Deus? Accedis ad lumen et illuminaris, et inter filios Dei


numeraris ^ si recedis a lumine , obscuraris et in tenebris
computaris : illud tamen lumen nec accedit ad se quia ,

non recedit a se. Si ergo vos deos facit sermo Dei quo- ,

modo non est Deus Verbum Dei? Pater ergo sanctificavit


. Filium suum , et misit in mundum. Forte aliquis dicat,
Si Pater eum sanctificavit ^ ergo aliquando non erat sanc-
tus? Sic sanctificavit, quomodo genuit. Ut enim sanctus
esset, gignendo ei dedit, quia sanctum eum genuit. Nam
si quod sanctificatur , ante non erat sanctum ;
quomodo
dicimus Deo Patri , « Sanctificetur nomen tuum ^ ? )>

X. <( non facio opera Patris mei, noHte mihi credere


Si
)) si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus
)) credite , ut cognoscatis et credatis ;
quia in me est Pa-
)) ter et ego in illo^. )) Non sic dicit Filius, « in me est
)) Pater et ego in ilio , quomodo possunt homines di-
))

enim bene cogitemus


cere. Si , in Deo sumus ^ et si bene
vivamus, Deus in nobis est : fideles participantes ejus
gratiam , illuminati ab ipso , in illo sumus, et ipse in no-
bis. Sed non sic unigenitus Filius : ille in Patre , et Pater
in illo , tanquam aequahs in eo cui est sequahs. Denique
' Joan. X, 35, 36. ~ ^ Matth. vi^ 9 — ^ Joan. x, 37.
26 S. AUGUSTINI EPISCOPI
nos aliquando possumus dicere , In Deo sumus , et Deus
in nobis : Ego et Deus unum sumus, nuniquid possumus
dicere ? In Deo es , quia Deus te continet ; Deus est in te,
quia templum Dei factus es : sed numquid quia in Deo
es , et Deus est in te ,
potes dicere ,
Qni me videt Deum ,

videt : quomodo Unigenitus dixit : a Qui me vidit vidit ,

» et Patrem^ Ego et Pater unum sumus » Agnosce


» et « ^ ?

proprium Domini et munus servi. Proprium Domini,

est aequalitas Patris munus servi, est participatio Salva-


:

toris.

XI. (( Quaerebant ergo Utinam eum apprehendere ^. »

apprehenderent sed credendo et intelligendo non sae-


, ,

viendo et occidendo. Nam modo, fratres mei, quando ta-


lia loquor, infirmus fortia, parvus magna, fragilis solida,

et vos tanquam ex eadem massa unde sum et ego et ego ,

ipse qui vobis loquor, simul omnes apprehendere vo-


lumus Christum. Quid est apprehendere ? Intellexisti
apprehendisti. Sed non sic Judaei tu apprehendisti ut :

habeas , iiJi apprehendere volebant , ut non haberent. Et


quia sic volebant apprehendere ,
quid eis fecit ? (( Exiit de
» manibus eorum. » Non eum apprehenderunt, quia ma-
nus fidei non habuerunt. Yerbum caro factum est sed :

non erat Verbo magnum ejicere carnem suam de mani- ,

bus carnis. Mente Verbum apprehendere hoc est Chris- ,

tumrecte apprehendere.
XII. (( Et abiit iterum trans Jordanem. in eum locum
» ubi erat Joannes baptizans primum, et mansit Et ibi.

» multi venerunt ad eum , et dicebant ,


Quia Joannes
» quidem signum fecit nullum ^. » Meministis vobis tiic-
tum de Joanne quia lucerna erat et diei testimonium
,
,

perhibebat ^ Quid ergo isti apud se dixerunt, Joannes ((

^ Joan. XIV, 9, — » Id. x, 3o. — ^ ibid. 3g. — 4 Ibid. ^o, ^i. — ^ Id.

V, 35.
IN JOiNNIS EVANGELTUM, TUACT. XLIX. 27
)) signum fecit nullum?)) Nullum, inquiunt, miraculum
ostendit Joannes non doemonia fugavit non
: , expulit fe-

brem , non coecos illuminavit non mortuos


suscitavit ,

non tot millia hominum de quinque vel septem panibus


pavit non supra mare ambulavit non ventis et flucti-
, ,

bus imperavit nihil horum fecit Joannes et totum quid-


5
:

quid dicebat , huic testimonium perhibebat. Per lucer-


nam veniamus ad diem. « Joannes nuUum signum fecit.
» Omnia autem quaecumque dixit Joannes de hoc vera ,

» erant ^ Ecce qui apprehenderunt, non quomodo Ju-


))

daei. Judaei volebant apprehendere discedentem, appre-


henderunt isti permanentem. Denique quid sequitur?
<( Et multi crediderunt in eum. ))

TRACTATUS XLIX.

Ab eo quod legitur , Erat autem quidam languem La-


zarus : usque ad id, Ahiit in regionem jua^ta deser-
tum, in ci^itatem quce dicitur Eplirem _,
et ihi mo-
rahatur cum discipulis suis,

I. Inter omnia miracula ^ quae fecit Dominus noster


Jesus Christus , Lazari resurrectio praecipue prsedicatur.
Sed si attendamus quis fecerit , delectari debemus po-
tius quam mirari. Ille suscitavit hominem qui fecit homi-
nem : ipse enim est Unicus Patris per quem sicut nostis,
,
,

facta sunt omnia. Si ergo per illum facta siint omnia ,

quid mirum est si resurrexit unus per ilium cum tot quo- ,

tidie nascantur per illum ? Plus est homines creare quam


• Joan, X, 42, — * Vide D. Guillon , tom, xxi, pag, 375-378.
28 S. AUGUSTINI EPiscon
resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare,
creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fe-
cisset Dominus Jesus, non omiiia scripta sunt ; sicut idem
ipse sanctus Joannes evangelista testatur , multa Domi-
num Christum etdixisse et fecisse, quae scripta non sunt^
electa sunt autem quae scriberentur ,
quae saluti creden-
tium suflicere videbantur. Audisti enim quia Dominus Je-
sus mortuum suscitavit : sufiicit tibi , ut scias quia si vel-
let , omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad
finem saecuh reservavit. Nam quem audistis magno mira-
culo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro , ve-
niet hora , sicut ipse ait ,
quando omnes qui sunt in
monumentis, audient vocem ejus_, et procedent ^. Resus-
citavit putentem sed tamen in cadavere putente adhuc
,

erat fornia membrorum ; ille in novissimo die ad unam


vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat
ut modo ahqua faceret, quibus datis velut suse virtutis in-
diciis, credamus in eum , et ad illam resurrectionem prae-
paremur, quae erit ad vitam, non ad judicium. Ita quippe
ait : (( Veniet hora quando omnes qui in monumentis
,

)) sunt , audient vocem ejus et procedent quibene fece- :

)) runt ad resurrectionem vitae ,


qui male egerunt ad re-
)> surrectionem judicii. »

II. Tres tamen mortuos a Domino Evan-


resuscitatos in
gelio legimus , et forte non frustra. Domini quippe facta
non sunt tantummodo facta sed signa. Si ergo signa ,

sunt, praeter id quod mira sunt, ahquid profecto signifi-


cant quorum factorum significationem
: invenire , ah-
quanto est operosius quam ea legere vel ,
audire. Admi-
rantes tanquam magni miracuh spectaculo
audiebamus ,

ante nostros oculos constituto, cum Evangelium legere-


tur, quemadmodum revixerit Lazarus. Si attendamus mi-
' Joan. XX, 3o. — ' Id. v, 28.
IN JOAWWIS EVAJNGELIUM , TRACT. XLIX. 29
rabiliora opera Christi, omnis qui credit, resurgit : si

attendamus omnes, et intelligamus detestabiliores mortes,


omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis ho-
mo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis qucTe
sine dubio quandoque ventura est curant omnes ne ve- ,

niat inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo


:

moriturus, etnon laboratne peccethomo in aeternum vic-


turus. Et cum laborat ne moriatur sine causa laborat id , ^

enim agit ut multum mors difFeratur, non ut evadatur


si autem peccare noHt non laborabit et vivet in aeter- , ,

num. O si possemus excitare homines et cum ipsis pari- ,

ter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis,


quales sunt homines amatores vitae fugientis !Quid non
facit homo sub mortis periculo constitutus ? Gladio im-
pendente cervicibus ,
prodiderunt homines quidquid sibi

unde viverent , reservabant. Quis non continuo prodidit


ne percuteretur ? Et post proditionera fortasse percussus
est. Quis non , ut viveret , continuo perdere voluit unde
viveret , eligens vitam mendicantem quam celerem mor-
tem ? Cui dictum est , Naviga ne moriaris : et distulit ?
Cui dictum est , Labora ne moriaris : et piger fuit ? Le-
via Deus jubet , ut in seternum vivamus : et obedire ne-
gligimus: NoQ tibi Deus dicit, Perde quidquid habes, ut
vivas exiguo tempore in labore sollicitus : sed , Da pau-
peri unde habes , ut vivas semper sine labore securus.
Accusant nos amatores vitse temporalis ,
quam nec cum
volunt , nec quandiu volunt habent : et nos invicem non
accusamus , tam capessendam vitam
pigri , tam tepidi ad
aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habueri-
mus non amittemus hanc autem mortem quam time- :

mus , etiamsi noluerimus, habebimus.


IIL Si ergo Dominus magna sua gratia , et magna sua
misericordia aniraas suscitat , ne moriaraur in aeternum ^
30 S. AUGUSTINI EPISCOPI
bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporil)us
suscitavit , aliquid significare et figurare de resurrectio-
nibus animarum quae fiunt per fidem : resuscitavit filiam
Arcbisynagogi adhuc in domo jacentem ^, resuscitavit ju-
venem filium viduae extra portas civitati elatum ^, resus-
citavitLazarum sepultum quatriduanura ^. Intueatur
quisque animam suam si peccat moritur : , : peccatum
mors Sed aliquando in cogitatione peccatur.
est animoe.
Delectavit quod malum est, consensisti, peccasti con- j

sensio illa occidit te : sed intus est mors ,


quia cogitatum
malum nondum processit in factum. Talem animam re-
suscitare se significans Dominus , resuscitavit illam puel-
lam quae nondum erat foras elata sed in domo mortua ,

jacebat quasi peccatum latebat. Si autem non solum ma-


:

lae deleclationi consensisti sed etiam ipsum malum fe- ,

cisti quasi mortuura extra portara extulisti jara foris es,


*, :

et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resusci-


tavit , et reddidit viduae matri suae. Si peccasti ,
poeniteat
te : et resuscitat te Dominus, et reddet Ecclesiae matri tuae.

Tertius mortuus est Lazarus. Est genus mortis iraraane ,

mala consuetudo appeilatur. Aliud est enim peccare, aliud


peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et conlinuo
corrigitur^ cito reviviscit : quia nondum est irapjicatus

consuetudine , non est sepultus. Qui autem peccare con-


suevit, sepultus est, et bene de illo dicitur , foetet : in-
cipitenim habere pessimara famam, tanquam odorem te-
terriraum. Tales sunt omnes assueti sceJeribus perditi ,

moribus. Dicis ei , Noli facere. Quando te audit quem


terra sic premit , et tabe corrumpitur , et moie consuetu-
dinis praegravatur Nec ad ipsum tamen resuscitandum
?

minor fuit virtus Ghristi. Novimus, vidiraus, quotidie vi-

demus homines pessima consuetudine permutata vivere


I Marc. V, 4i> etc. — » Luc. vii, 14. — ^ Joan, xi, 43.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLIX. 31
melius, quam vivunt qui reprehendebant. Detestabaris ho-
minem ; ecce ipsa soror Lazari (si tamen ipsa est, quae pe-
des Domini unxit unguento , et tersit capilhs suis quos la-
verat lacrymis) melius suscitata est quam frater ejus : de
magnamalae consuetudinis mole estliberata. Erat enim fa-
mosa peccatrix et de illa dictum est « Dimittuniur ei
: ,

» peccata multa, quoniam dilexit multum ^ » Yidemus

multos novimus multos nemo desperet nemo de se


, : ,

prsesumat. Et desperare maium est et de se prsesumere. ,

Sic noh desperare ut ehgas de quo debeas praesumere.


,

IV. Ergo et Lazarum Dominus suscitavit. Audistis qua-


lem id est, quid signihcet Lazari resurrectio. Legamus
,

itaque jam quoniam multa in hac lectione munifesta


: et
sunt, expositionem in singuhs non quacramus, utnecessa-
ria pertractemus. « Erat autem quidam languens Lazarus

» a Bethania de castello Manae et Marthae sororum


,

» ejus *. » In superiore lectione meministis, quod Domi-

nus exiit de manibus eorum qui lapidare ilium voiuerant,


et discessit trans Jordanem ubi Joannes l)aptizabat ^.
Ibi ergo Domino constituto infirmabatur in Bethania ,

Lazarus quod casteiium erat proximum Hierosoiymis.


,

V. « Maria autem erat quae unxit Dominum unguento,


» et extersit pedes ejus capiilis suis, cujus frater Lazarus
» infirmabatur. Miserunt ergo sorores ejus ad eum, di-
» centes "^.
» Jam
quo miserunt, ubi erat
inteiiigimus
Dominusj quoniam abseiis erat, trans Jordanem sciiicet.
Miserunt ad Dominum, nuntiantes quod aegrotaret frater
earum ut si dignaietur veniret et euiu ab aegritudine
: ,

liberaret. ilie distuiit sanare ut posset resuscitare. Quid ,

ergo renuntiaverunt sorores ejus ? « Domine , eCce quem


» amas inhrmatur. » Non dixerunt Veni amanti enim , ;

tantummodo nuntiandum fuit. Non ausae sunt dicere ;

> Luc. VII, 47- ~" ' J<>«in« XJ, i» — 3 Id. x, 39. — 4 Id, xi, 2, 3.
32 8. AUGUSTINI EPISCOPI
Veni, et sana non ausae sunt dicere Ibi jnbe et hic
: : ,

fiet. Cur enim non et istae, si fides illius Centurionis inde

laudatur? Ait enim « Non sum dignus ut intres sub tec- :

» tum meum, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer

» meus ^ » Nihil horumistae, sedtantummodo u Domine, :

» ecce quem amas infirmatur. « Suliicit ut noveris non 5

enim amas, et deseris. Dicit aliquis Quomodo per Laza- :

rum peccator significabatur, et a Domino sic amabatur?


Audiat eum dicentem : « Non veni vocare justos , sed
» peccatores "^.
» Si enim peccatores Deusnon amaret, de
coelo ad terras non descenderet.
VI. (( Audiens autem Jesus, dixit eis : Infirmitas hacc
» non est ad mortem , sed pro gloria Dei, ut glorificetur
» FiHus Dei^. non ipsum auxit,
» Talis glorificatio ipsius
sed nobis profuit. Hoc ergo ait Non est ad mortem, » : ((

quia et ipsa mors non erat ad mortem, sed potius ad mi-


raculum, quo facto crederent homines in Christum, et
vitarent veram mortem. Sane videte quemadmodum ,

tanquam ex obhquo Dominus Deum se dixit, propter quos-


dam Fihum Deum esse. Nam sunt hseretici qui
qui negant
hoc negant, quod Fihus Dei sit Deus. Ecce audiant :

((Infirmitas haec, inquit, non est ad mortem^ sed pro


» gloria Dei. » Qua gloria? cujus Dei? Audi quod sequi-

tur : (( Ut glorificetur Fihus Dei. Infirmitas ergo haec,


» inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glo-
» rificetur Fihus Dei per eam. » Per quam? per illam in-
firmitatem.
VII. (( Dihgebat Jesus Martham, et sororem ejus Ma-
» riam, et Lazarum *. » lUe lauguens, illae tristes, ofnnes
dilecti : sed dihgebat eos et languentium salvator , imo
etiam mortuorum suscitator, et tristium consolator. (( Ut
» ergo audivit quia infirmabatur , tunc quidem mansit in
» Matth. viii, 8, — ' Id, ix, i3. — 3 joan. xj, 4. — ^ Ibid. 5.
IN JOAWWIS EVANGELIUM, TRACT. XLIX. 33
» eodem loco duobus diebus K » Nuntiaverunt ergo illi,
mansit illic ille : tandiu tempus dictum est quousque ,

quatriduum compleretur. Non frustra, nisi quia forte,


imo quia certe et ipse numerus dierum intimat aliquod
sacramentum. « Deinde post haec dicit Discipulis suis :

» Eamus in Judaeam iterum '^


: » ubi pene fuerat lapi-
datus, qui propterea inde discessisse videbatur, ne lapida-
retur, Discessit enim ut homo : sed in redeundo quasi
obhtus infirmitatem , ostendit potestatem. u Eamus, in-
)) quit, in Judaeam. ))

YIII. Deinde hoc dicto, videte quemadmodum Discipuli


territi fuerint. «Dicuntei Discipuh, Rabbi, nunc quaere-
)) bant te Judaei lapidare, et iterum vadis illuc ? Respon-
)) dit Jesus : Nonne duodecim sunt horae diei ^? » Quid

sibi vult ista responsio? Ilh dixerunt : « Modo telapidare


)) volebant Judaei, et iterum illuc vadis, )) ut te lapident?
Et Dominus, Nonne duodecim horae sunt diei? Si qiiis
«

)) ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus


)) mundi videt si autem ambulaverit in nocte, ofFendit
:

)) quia lux non est in eo ^. De die quidem locutus est, ))

sed in nostra inteUigentia quasi adhuc nox est. Invoce-


mus diem ut expellat noctem, et cor lumine illustret.
Quid enim Dominus dicere voluit? Quantum mihi vide-
tur, quantum sublucet ahitudo profunditasque sententise,
redarguere voluit illorum dubitationem et infidehlatem.
Voluerunt enim consihum dare Domino ne moreretur,
qui venerat mori ne ipsi morerentur. Sic etiam quodam
alio loco Petrus sanctus dihgens Dominum ^ sed adhuc
non plene intelhgens cur venisset , timuit ne moreretur
et vitse disphcuit , id est, ipsi Domino : nam cum indica-
ret Discipuhs quod esset Hierosolymis passurus a Judaeis,
respondit Petrus inter caeteros, et ait : « Absit a te, Do-
' Joan. XI, 6. — ^ Ujj^j. 7, — 3 ibid. 8, 9. —4 Ibid. 10.

cxxiii. 3
34 S. AUGUSTINl EPISCOPI
» mine, propitius tibieslo^ non fiet istud ^ » Et continuo
Dominus : « Redi post me satanas , non enim sapis quoe
» Dei sunt, sed quas hominum. » Et paulo ante confitens
Filium Dei laudem meruerat : audierat enim, « Beatus es
» Simon Bar-Jona quia non ,
tibi revelavit caro et san-
» guis, sed Pater meus qui in coelis est. ^. » Cui dixerat,
Beatus es; illi dicit : Redi retro satanas : quia beatus a se
non erat. Sed unde? « Quia non tibi revelavit caro etsan-
» guis^, sed Pater meus qui in coelis est. » Ecce undebeatus,
non de tuo, sed de meo. « Non quia Pater ego, sed quia
))omnia quoe habet Pater, mea sunt ^. » Si beatus de ip-
sius Domini, satanas de cujus? Ibi dicit : rationem quippe
reddidit beatitudinis ; ut diceret : « Non caro et sanguis
)) tibi revelavit hoc ^ sed Pater meus qui in coelis est : »

hsec est causa beatitudinis tuae. Quod vero dixi : Redi


post me satanas , audi etiam hujus rei causam Non enim
:

sapis quae Dei sunt, sed quse sunt hominis. Nemo ergo se
Quid est
palpet, et de suo satanas est, de Dei beatus est.
enim de suo nisi de peccato suo ? Toile peccatum quod
, ,

est tuum? Justitia, inquit, de meo est. Quid enim habes


quod non accepisti ^*? Cum ergo veilent dare consiiium
homines Deo discipuh magistro , , servi Domino , segroti

medico : corripuit eos Nonne duodecim hora3 , et ait : «

))sunt diei? Si quis ambulaverit in die, non oftendit. »


Me sequimini, si non vultis oifendere noiite mihi consi- :

lium dare, quos a me consiiium oportet accipere. Quo


ergo pertinet « Nonne duodecim horoe sunt diei? » Quia
,

ut diem se esse ostenderet , duodecim Discipuios elegit. Si


ego sum , inquit numquid horae diei
, dies , et vos horae ,

consilium dant? Horoe diem sequuntur non dies horas. ,

Si ergo iih horae, quid ibi Judas? Et ipse inter duodecim


J MaUli. X.V1, y.2, ctc. — 2 Ibid. 17. — 3 joaa. x.vi, i5. -« 4 i Cor.

IV, 7.
IN JOANNIS EVANCELIUM, TRACT. XLIX. 35
horas ? Si hora erat , lucebat : si lucebat ,
quomodo diem
ad mortem tradebat? Sed Dominus in hoc verbo non
ipsum Judam sed successorem ipsius preevidebat. Juda
,

enim cadente successit Matthias, et duodenarius numerus


mansit ^. Non ergo frustra duodecim Discipulos elegit
Dominus, nisi quia ipse spiritahs est dies. Sequantur ergo
horae diem, praedicent horae diem, horae illustrentur a
die, horse illuminentur a die, etper horarum prsedicatio-
nem credat mundus in diem. Hoc ergo ait de compendio :

Me sequimini, si non vultis ofTendere.


Et posthoc dicit eis, Lazarus amicus noster dor-
IX. ((

mit sed vado ut a somno excitem eum ^. Verum dixit


, :

Sororibus mortuus erat, Domino dormiebat. Hominibus


mortuus erat qui eum suscitare non poterant nam Do-
,
:

minus tanta eum facilitate excitabat de sepulcro quanta ,

tu non excitas dormientem de lecto. Ergo secundum po-


tentiam suam dixit dormientem : quia et alii mortui dicti

sunt in Scripturis ssepe dormientes, sicut Apostolus dicit


« De dormientibus autem nolo vos ignorare fratres , ut
» non contristemini , sicut et cseteri qui spem non ha-
» bent^. )) Ideo et ipse dormientes appellavit, quiaresur-
recturos praenuntiavit. Dormit ergo omnis mortuus, et
bonus et malus. Sed quomodo interest in ipsis qui quo-
tidie dormiunt et exurgunt quid quisque videat in som- ,

nis : ahi sentiunt laeta somnia, aiii torquentia, ita ut evi-


gilans dormire timeat, ne ad ipsa iterum redeat : sic

unusquisque hominum cum causa sua dormit, cum causa


sua surgit. Et interest quah custodia quisque recipiatur
ad judicem postea producendus. Nam et receptiones in
custodia pro meritis causarum adhibentur ahos jubentur :

custodire hctores, humanum et mite ofiicium atque civile 5

ahi traduntur Optionibus ^ •, ahi mittuntur in carcerem ;

' Act, 1, 20. — 2 Joan. xi, u. — ? i Thess. iv, 22,

3.
36 S. AUGUSTINI EPISCOPI
et in ipso carcere non omnes , sed pro meritis graviorum
causarum in ima carceris contruduntur. Sicut ergo di-
versoe custodiae agentium in ofiicio : sic diversae custodiae

raortuorum, et diversa merita resurgentium. Receptusest


pauper, receptus est dives : sed ille in sinum Abrahae,
ille ubi guttam non inveniret ^
sitiret, et

X. Habent ergo omnes animae, ut exhac occasione ins-


truam Gharitatem Vestram, habent omnes animae cum de
sseculo exierint diversas receptionessuas. Habent gaudium
bonae, malaetormenta. Sedcum facta fuerit resurrectio, et
bonorum gaudium amplius erit, et malorum tormenta gra-
viora : quando cumcorpore torquebuntur. Recepti sunt in
pace sancti Patriarchae, Prophetae, Apostoli, Martyres, boni
fideles omnes tamen adhuc in fme accepturi sunt quod
j

promisit Deus promissa enim est resurrectio etiam car-


:

nis, mortis consumptioj vita aeternacum Angelis. Hoc om-

nes simul accepturi sumus nam requiem quae continuo :

post mortem datur si ea dignus est tunc accipit quis-


, ,

que cum moritur. Priores acceperunt Patriarchae videte :

ex quo requiescunt posteriores Prophetae, recentius


:

Apostoh, multo recentiores sancti Martyres, quotidie


boni fideles. Et ahi in ista requie jamdiu sunt ahi non ,

tandiu, ahi paucioribus annis , ahi nec recenti tempore.


Cum vero ab hoc somno evigilabunt, simul omnes quod
promissum est accepturi sunt.

XI. (( Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a


» somno excitem eum. Dixerunt ergo Discipidi'^, » quo-
modo intellexerunt , sic responderunt Domine si dor-
: « ,

» mit, salvus erit. enim esse )> Solet somnus aegrotantiiim


salutis indicium. Dixerat autem Jesus de morte ejus
((
,

» iUi autem putaverant quod de dormitione somni dice-

» ret. Tunc ergo dixit eis Jesus manifesle '. » Subobscure

' Luc. XVI, 22. — ' J(?an. XI; I f , 12. — 3 ibid. i3, i^.
IN JOANNTS EVANGELTUM , TllACT. XLIX. 37
enim dixerat « dormit ait ergo manifeste « Lctza- : )> ,

» rus mortuus est et gaudeo propter vqs^ ut credatis 5


:

)) quia non eram ibi^. » Et scio quia mortuus est et ,

non ibi eram aeger enim non mortuus fuerat nuntia-


: , ,

tus. Sed quid latereteum qui creaverat, et ad cujus ma-

nus anima morientis exierat ? Hoc quod ait « G audeo est ,

» propter vos, ut credatis quia non ibi eram » ut jam ^


:

inciperent admirari quia Dominus potuit dicere mor- ,

tuum quod nec viderat nec audierat. Ubi sane memi-


,

nissedebemus, quod adhuc etiam ipsorumDiscipulorum,


quiin eum jam crediderant, miraculis sedificabatur fides :

non ut ea quae non erat esse inciperet, sed ea quae jam ,

esse coeperat, cresceret*, quamvis tali verbo usus sit, quasi


tunc credere inciperent. Non enim ait , « Gaudeo propter
» vos » ut fides vestra augeatur, sive firmetur-, sed
ait ; (( ut credatis : » ([uod intelligendum est ut amplius
robustiusque credatis.
XII. Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas qui di-
((

» citur Didymus ad condiscipulos, Eamus et nos et mo- ,

» riamur cum illo. Venit itaque Jesus , et invenit eum


» monumentohabentem'^.
quatuor diesjam in » De qua-
tuor diebus multa quidem dici possunt^ sicut se habent
obscura Scripturarum, quae pro diversitate intelhgentium,
multos sensus pariunt. Dicamus et nos quid nobis videa- ,

tur significare mortuus quatriduanus. Quomodo enim illo

caeco intelhgimus : quodam modo humanum genus, sic

mortuo multos intellecturi sumus diversis


forte et in isto :

enim modis una res significari potest. Homo quando nas-


citur jam cum morte nascitur quia de Adam peccatum
,
:

trahit. Unde dicit Apostolus : ((Per unum hominem pecca-


» tum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita

' Joan. XI, i5. — ' Ibid. i6, 17.


38 S. AUGUSTINI EPiscori
)) inomnes homines pertransiit in quo omnes peccave- ,

» runt ^ Ecce habes unum diem'mortis, quod homo tra-


))

hit de mortis propagine. Deinde crescit, incipit accedere


ad rationales annos , ut legem sapiat naturalem ,
quam
omnes habent in corde fixam ,
Quod tibi non vis fieri

ahi ne feceris.Numquid hoc de paginis discitur et non ,

in natura ipsa quodam modo legitur? Furtum vis pati?


utique non vis. Eccc lex in corde tuo, Quod non vis pati,
facere noh. Et hanclegera transgrediunturhomines : ecce
alter dies mortis. Data est Lex etiam divinitus per famu-
lum Dei Moysen dictum est ilhc « Non occides Non
: : ,

))moechaberis Non falsum testimonium dices


, Honora ,

» patrem et matrem Non concupisces rem proximi tui,


,

)>Non concupisces uxorem proximi tui~. Ecce Lex )>

scripta est, et ipsa contemnitur : ecce tertius dies mortis.


Quid restat ? Venit et Evangehum ,
praedicatur regnum
coelorum, diffamatur ubique Christus, minatur gehennam,
vitam promittit aeternam, et ipsa contemnitur. Transgre-
diuntur homines Evangehum ecce quartus dies mortis. ;

Merito jam putet. Numquid et tahbus est neganda mise-


sicordia ? absit. Etiam ad tales Dominus excitandos non
dedignatur accedere.
Xin. (( Muhi autem ex Judaeis venerant ad Martham
» et Mariam, ut consolarentur eas de fratre suo. Martha
» ergo ut audivit quia Jesus venit , occurrit ilh : Maria
» autem domi sedebat. Dixit ergo Martha ad Jesum Do- ,

» mine, si fuisses hiq, frater meus non fuisset mortuusu

sed et nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo


,
*/

» dabit tibi Deus^. » Non dixit, Sed et modo rogo te,1tu


resuscites fratrem meum. Unde enim sciebat, si fratri ejus
resurgere utile f uerit ? Hoc tantum dixit Scio quia potes, ,

I
Rom. V, 12. — 2 Exod. xx, i3, ctc. — 3 Joan. xi, 19-22.
IN JOANNIS evAngelium, tract. xlix. 39
si vis facis : iitrum enim facias, judicii tui est, non prse-
sumptionis meae. a Sed et nunc scio, quia quaecumque
» poposceris a Deo , dabit tibi Deus. »
XIV. « Dicit illi Jesus, Resurget frater tuus^ » Hoc
Hoc ambiguum fuit. Non enim ait, Modo resuscito fra-
trem tuum : sed, u Resurget frater tuus. Dicit ei Martha,
Scio quia resurget in resurrectione , in novissimadie'^. »
De illa resurrectione secura sum, de hac incerta sum.
«.Dicit ei Jesus, Ego sum resurrectio ^. » Dicis, Resur-
getfrater meus in novissimadie : verumest : sed per quem
tunc resurget, potest et modo, quia « Ego sum, inquit,
» resurrectio etvita. » Audite fratres, audite quid dicat.
Certe tota expectatio erat circumstantium , ut revivisceret
Lazariis unus mortuus quatriduanus audiamus, et re- :

surgamus. Quam multi sunt in hoc populo, quos premit


consuetudinis moles. Forte audiunt me quidam, quibus
dicitur; « Nohte inebriari vino in quoest luxuria^ » di- :

cunt, Non possumus. Forteaudiunt me aliqui immundi


lasciviis et flagitiis inquinati ,
Nohte hoc
quibus dicitur ,

facere, nepereatis : et respondent, Non possumus tolli a


consuetudine nostra. Domine, istos resuscita. « Ego
» sum, inquit, resurrectio et vita. » Ideo resurrectio,
quia vita.

XV. « Qui credit in me , etiamsi m.ortuus fuerit, vivet :

» et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in


» aeternum^ » Quid est hoc ? « Qui credit in me, etiamsi
» mortuus fuerit, » sicut Lazarusmortuus est, « vivet : »
qma non Deus mortuorum, sed vivorum. De ohm
est
mortuis Patribus, hoc est de Abraham et Isaac et Jacob
tale responsum Judaeis dedit, « Ego siim Deus Abraham

» et Deus Isaac et Deus Jacob, non est Deus mortuorum,


^ Joan. X3, 23. — 2 ibij. 2^, — 3 jbij, 25, — 4 Eplies. v, 18. — 5 joan.
XI, 25, 26.
40 S. A.UGXJSTINI EPISCOPI

» scd vivoriim ^ : » onines enim illi viviint. Crede ergo,


etsi mortuus fueris, vives : si aiitem non credis , et cum
vivis , mortuus Probemus et hoc, quia si non credis
es.

etsi vivis, mortuus es. Cuidam Dominus differenti sequi


eum , et dicenti : « Eam prius sepelire patrem meum :

)) Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos , tu veni


^) sequere me*. )) Erat ibi mortuus sepeliendus^ erant ibi
et mortui mortuum sepulturi : ille mortuus in carne, illi

in anima. Unde mors anima? quia non est fides. Unde


mors in corpore? quia non est ibi anima. Ergo animae
tuoe anima fides est. « Qui credit in me^ inquit, etiamsi
)) mortuus fuerit )) in carne, « vivet » in anima : donec
resurgat et caronunquam postea moritura. Hoc est,(' Qui
))credit in me, licet moriatur, « vivet. Et omnis qui
))

» vivit in carne « et credit in me,


)> etsi morietur ad ))

tempus propter mortem carnis « non morietur in aeter- ,

)) num )) proptervitam spiritus, etimmortalitatem resur-


rectionis. Hoc est quod ait, « Et omnis qui vivit et credit

)) in me, non morietur in aeternum. Credis hoc? Ait illi,


)) Utique Domine ego credidi, quia tu es Christus Fi-
,

)) lius Dei, qui in mundum venisti^. Quando hoc )>

credidi, credidi quia tu es resurrectio , credidi quia


tu es vita^ credidi quia qui credit in te, etsi moriatur,
vivet; et quivivit et credit in te, non morietur in aeter-

num,
XVI. « Et cum hsec dixisset, abiit, et vocavit Mariam
)) sororem suam silentio, dicens , Magister adest, et vocat
)) te ^. )) Advertendum est, quemadmodum suppressam
vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae
dixit, « Magister adest, et vocat te ? Advertendum )>

etiam quemadmodum Evangehsta non dixerit, ubi vel


' Matth x\n, 32^ etF.xocl. )ir. 6. — ' Maltb. viu, 2i, 11. — ^ .Toan. xi,

26, 27. — '*


l!>id- ?S.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TT\ACT. XLIX, 4l

qiiantlo vel ({uomodo MariaTn Dorainus vocaverit, ntlioc


in verbis Marthse polius inteiligeretur, narrationis brevi-
tate servata.
XVII. « IUa ut audivit, surgit cito, et venit ad eum.
)) Nondum enim vencrat Jesus in castellum sed erat ad- ,

» hucin illo loco, ubi occurrerat ei Martha. Judaei igitur


» qui erant cum illa in domo , et consolabantur eam cum ,

» Mariam, quia cito surrexit et exiit, secuti


vidissent
» sunt eam, dicentes, Quia vadit ad monumentum, ut

» ploret ibi^ » Quare pertinuit hoc ad Evangehstam nar-

rare ? Ut videamus quse occasio fecerit, ut plures ibi essent


quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei
propterea iJlam festinare, ut doloris sui solatium lacry-
mis qusereret^ secuti sunt eam : ut tam grande miraculum
quatriduani mortui resurgentis, testes plurimos inve-
niret.
XVIII. (( Maria autem cum venisset ubi erat Jesus, vi«
» dens eum cecidit ad pedes ejus , et dixitei, Domine
» si fuisses hic, frater meus non esset mortuus. Jesus ergo
» ut vidit eam plorantem , et Judaeos qui cum illa erant
» plorantes , fremuit spiritu , et turbavit semetipsum , et
» dixit , Ubi posuistis eum ^ ? » Nescio quid nobis insinua-
vit fremendo spiritu , et turbando se ipsum. Quis enim
eum posset nisi se ipse turbare ? Itaque , fratres mei
primo hic attendite potestatem , et sic inquirite significa-

tionem. Turbaris tu nolens, turbatus estChristus, quia vo-


luit. Esurivic Jesus, verum est, sed quia voiuit; dormivit
Jesus, verum est, sed quia voluit ^
contristatus est Jesus, ve-
rum est, sed quia voiuit^ mortuus est Jesus, verum est,
sed quia voluit : in illius potestate erat, sic vel sic aiiici,
vel non affici. Verbum enim animam suscepit et carnem
totius hominis sibi coaptans in personae unitate naturam,
' Joan. XI, 29-3i. — ' Ibid. 32-34.
42 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Nam anima Apostoli Verbo illustrata est, anima Petri
et
Verbo illustrata est, anima Pauli, aliorum Apostolorum,
sanctorum Prophetarum Verbo illustratae sunt animae :

sed de nulla dictum est Verbum caro factum est : « *


: )>

de nulla dictum est, « Ego et Pater unum sumus ^. »


Anima et caro Christi cum Verbo Dei una persona est,
unus Christus est. Ac per hoc ubi summa potestas est
secundum voluntatis nutum tractatur infirmitas hoc :

est, « Turbavit semetipsum. »

XIX. Dixipotestatem, attenditesignificationem. Magnus


reus est, quem mortis quatriduum et illa significat se-
pultura. Quid est ergo quod turbat semetipsumChristus,
nisi ut significet tibi ,
quomodo turbari tu debeas , cum
tanta mole peccati gravaris et premeris ? Attendisti enim
te, vidisti te reum, computasti tibi : Illud feci, et peper-
cit mihi Deus \ illud commisi, et distulit me Evangelium
•,

audivi, et contempsi; baptizatus sum, et iterum ad ea-


dem revolutus sum : quid facio.^ quo eo? unde evado?
Quando ista dicis, jam fremit Christus : quia fides fremit.
In voce frementis apparet spes resurgentis. Si ipsa fides
intus, ibi est Christus fremens : si fides in nobis, Christus

in nobis. Quid enim ahud ait Apostolus : « Habitare


» Christum per fidem in cordibus vestris ^? » Ergo fides

tua de Christo, Christus est in corde tuo. Hinc est illud

quod dormiebat in navi et cum pericUtarentur Discipuli :

jam imminente naufragio accesserunt ad eum, et excita-


verunt eum ""
: surrexit Christus, imperavit ventis et fluc-
magna. Sic ettu intrant
tibus, et facta est tranquillitas :

venti cor tuum, utique ubinavigas, ubihanc vitam-tan-


quam procellosum et periculosum pelagus transis, intrant
venti^, movent fluctus, turbant navim. Qui sunt venti?
Audisti convicium, irasceris : convicium ventus est, ira-
I
Joan. 1, 14. — ' IJ. X, 3G. — 3 Ephes. 111, 17. — 4Matth. viu, 24, 26.
IN JOANNIS EVANGELIUM, THACT. XLIX. 43
cundia fluctus est : periclitaris, disponis rcspondcre, dis-
ponis maledictum maledicto reddere jam navis propin-
,

quat naulragio; excita Christum dormientem. Ideo enim


mala pro malis reddere praeparas, quia Chris-
fluctuas, et
tus dormit in navi. In corde enim tuo somnus Christi,
oblivio fidei. Nam si excites Christum, id est recolas fi-
dem quid,
tibi dicit tanquam vigilans Christus in corde
tuo? Ego audivi, Doemonium habes et pro eis oravi , :

aud.it Dominus, etpatitur*, audit servus, et indignatur.


Sed vindicari vis. Quid enim, ego jam sum vindicatus?
Cum tibi hoec loquitur fides tua, quasi imperatur ventis
et fluctibus, et fit tranquillitas magna. Quomodo ergo hoc
est excitare Christum in navi, excitare fidem : sic in corde
hominisquem premit magna moles et consuetudo peccati,
in corde hominis transgressoris etiam sancti Evangehi,
contemptoris poenarum aeternarum , frematChristus, in-
crepet sehomo. Audi adhuc Flevit Christus, fleat se :

homo. Quare enim flevit Christus, nisi quia flere homi-


nem docuit ? Quare fremuit et turbavit semetipsum nisi ,

quia fides hominis sibi merito disphcentis fremere quo-


dam modo debet in accusatione malorum operum, ut vio-
lentise poenitendi cedat consuetudo peccandi.
XX. « Et dixit : Ubi posuistis eum ^ ? Scisti quia mor-
tuus sit, et ubi sit sepultus ignoras? Et ista significatio
est, quia sic perditum hominem quasi nescit Deus. Non
ausussum dicere, nescit quid enimillenescit? sedquasi :

nescit. Unde hoc probamus? Dominum audi dicturum in

judicio, Non novi vos, discedite a me ^. » Quid est, non


((

novi vos? Non vos video in luce m.ea, non vos video in
illa justitia quam novi. Sic et hic tanquam nescicns talem

peccatorem, dixit : (( Ubi posuistis eum? » TaHs est vox


Dei in paradiso postea quam homo peccavit : Adam ubi
» Joan. XI, 34. — 2 Malth. vii, 23.
44 S. AIJGTJSTINI EPISCOPI

es '
? (( Dicunt ei, Domine veni, et vide Quid est, -. »

(( vide? )) miserere. Videt enim Dominus, quando mise-


retur. Unde illi dicitur : (( Yide humilitatem meam, et
laborem meum, et dimitte omnia peccata mea ^ )>

XXI. (( Lacrymatus est Jesus. Dixerunt ergo Judaei :

((Eccequomodoamabateum'^. )> Quidest, (( amabateum?))


Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam. ^.

(( Qiiidam autem ex ipsis dixerunt, non poterat hic qui


aperuit oculos caeci non moreretur ^? Qui
, facere ut et hic
noluit facere ut non moreretur plus est quod facturus est ,

ut mortuus suscitetur.
XXII. Jesus ergo rursus fremens in semetipso, venit
((

» ad monumentum ^ » Fremat et in te, si disponis revi-

yiscere. Omni homini dicitur, qui premitur pessima con-


suetudine Venit ad monumentura. Erat autem spe-
: ((

)) lunca, et lapis superpositus erat ei. Mortuus sub ))

lapide, reus sub lege. Scitis enim quia Lex quae data est
Judaeis, in lapide scripta est. Omnes autem rei sub lege
sunt ^ bene viventes cum lege sunt. Justo lex posita non
:

est ^. Quid Lapidem removete ^^? Gratiam


est ergo, (( ))

proedicate. Apostokis enim Paulus ministrum se dicit novi


Testamenti, non Jitterae, sed spiritus nam httera :

inquit, occidit, spiritus vivificat ^^ )) Littera occidens ,

quasilapis est premens. Removete, inquit, lapidem. (( )>

Piemovete Legis pondus gratiam praedicate. Si enim : ((

))data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege


» esset justitia. Sed conckisit oninia Scriptura sub pec-

» cato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur creden-


)) tibus ^-. )) Ergo removete lapidem.

' Gen. 111, 9. — ' Joan. xi^ 34- — ^ Psal. xxiv, 18' — 4 Joan. xr, 35, 36.
— 5 Matth. IX, i3. ~ 6 Joan. xi, 37.-7 Ibid. 38. — 8 Exod. xxxi, 18.
— 9 I Tim. 1, 9. — 10 Joan. xi, 39. — «' 2 Cor. iir, 6. — »» Galat. 111,

9.1, 9.2.
IN JOAIVNIS EVAKGELIUM , TRACT. XLIX. 45
XXIII. « Dicit ei Martha soror ejus qui mortuus fuerat
)) Domine, jam foetet, quatriduanus enim est. Dicit ei Je-
)) sus : Nonne dixi tibi, quoniam si credideris, videbis
)) gloriam Dei ^?
Quid est, « Videbis gloriam Dei? )) ))

Quia et putentem et quatriduanum resuscitat. « Omnes


))enim peccaverunt et egent gloria Dei ^ et a Ubi , : )) ,

)) abundavit peccatum, superabundavit et gratia ^. ))

XXIV. (( Tulerunt ergo lapidem. Jesus autem elevalis


)) sursum oculis , dixit : Pater gratias agotibi, quoniam
» audisti me : ego autem sciebam quia semper me audis ^

)) sed propter populum qui circumstat, dixi , ut credant


)) quia tu me misisti. magna vocecla-
Haec cum dixisset,
)) mavit *. )) Fremuit, lacrymavit voce magna ciamavit. ,

Quam diflicile surgit, quem moles malae consuetudinis


premit ! Sed tamen surgit : occulta gratia intus vivifica-
tur : surgit post vocemmagnam. Quid est factum ? (( Voce
)) magna clamavit, Lazare, veni foras. Et statim prodiit
)) qui fuerat mortuus, ligatus manus et pedes institis : et
)) facies illius sudario erat ligata ^. )) Quomodo processit
ligatis pedibus miraris, et non miraris quia surrexit qua-
triduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires
mortui. Processit, et adhuc hgalus est : adhuc involutus,
tamen jam foras processit. Quid significat? Quando con-
temnis, mortuus jaces et si tanta quanta dixi contemnis, :

sepultus jaces quando confiteris, procedis. Quidest enim


:

procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed


ut confitearis Deus facit magna voce clamando id est
, ,

magna gratia vocando. Ideocum processissetmortuus ad-


huc hgatus , confitens et adhuc reus ; ut solverentur pec-
cataejus , ministris hoc dixit Dominus, (( Solvite illum, et

• Joan. XI; 39, 4o- — ^ i\om, iii, 23. — 3 id. y^ 20. — 4 Joan. xi, 4i-43.

— Slbid. 4-^"
46 S. AUGtJSTIWI EPISCOPI

sinite abire ^. » Quid est , « Solvite, et sinite abire?


» Quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo ^. »

XXV. (( Multi ergo ex Judaeis qui venerant ad Mariam


» et viderant quae fecit Jesus , crediderunt in eum : qui-
» dara autem ex ipsis abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt
» eis quae fecit Jesus ^ » Non omnes ex Judaeis qui con-
venerant ad Mariara , crediderunt , sed tamen multi.
(c Quidam vero ex eis , » sive ex Judaeis qui convenerant^
sive ex eis qui crediderant, (( abierunt ad Pharisaeos, et
» dixerunt eis quae fecit Jesus : » sive annuntiando ut et
ipsi crederent, sive potius prodendo ut saevirent. Sed
quomodolibet et a quibuslibet, ad Pharisaeos ista perlata

sunt.
XXVI.
GoUegerunt Pontifices et Pharisaei conciUum
((

» et dicebant, Quid facimus ^ ? Nec tamen dicebant, Gre-


damus. Pius enim perditi homines cogitabant, quomodo
uocerent ut perderent ,
quam quomodo sibi consulerent
ne perirent tamen timebant, et quasi consulebant.
: et
(( Dicebant enim Quid facimus? Quia hic homo multa ,

» signa facit si dimittimus eum sic, omnes credent in


:

» eum et venient Romani


5 et tollent nostrum locum ,

» et gentem ^ » Temporalia perdere timuerunt et vi- ,

tam aeternam non cogitaverunt ac sic utrumque amise- 5

runt. Nam et Romani postDomini passionem et glorifica-


tionera, tulerunt eis etiocum et gentem, expugnando et
transferendo et iliud eos sequitur quod alibi dictum est
:

(( Filii autem regni liujus ibunt in tenebras exteriores ^. »

Hoc autem timuerunt, ne si omnes inChristum crederent,


nemo remaneret qui advcrsus Piomanos clvitatem Dei
templumque defenderet : quoniam contra Jpsum tem-
» Joan. XI, /{4- — 2 Mattli. xvi, 19. — 2 Joau. xi, 4^, 4^« — ^ ^^^^' 47«
5 — IbiJ. 48. — 6 Id. VIII, 12.
m JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. XLIX. 47
plum, et contra suas paternas leges doctrinam Ghristi
esse sentiebant.
XXVII. (( Unus autem ex ipsis Caiplias cum esset pon-
» tifex anni illius, dixit eis : Yos nescitis quidquam , nec
» cogitatis quia expedit nobis ut unus moriatur homo
» pro populo, et non tota gens pereat. Hoc autem a se-
» metipso non dixit , sed cum esset pontiiex anni illius
» prophetavit ^ » Hic docemur etiam per homines malos
prophetiae spiritum futura prsedicere : c[uod tamen Evan-
gelista divino tribuit sacramento ,
quia pontifex fuit , id
est, summus autem movere quomodo
sacerdos. Potest
dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit
summum sacerdotem cui mortuo unus succederet, Sed ,

intelhgendum est per ambitiones et contentiones inter Ju-


,

daeos postea constitutum ut piures essent, et per annos sin-


guios vicibus mintrarent. Nam et de Zacharialioc dicitur :

« Factum autem cum sacerdotio fungeretur in ordine


est
» vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacer-

» dotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressusin tem-

» pium Domini Hinc apparet piures eos fuisse, et


^. »

vices suas habuisse nam incensum non iicebat ponere ^ :

nisi sumrao sacerdoti. Et forte etiam unum annum piures

administrabant, quibus aiio anno aiii succedebant, ex qui-


bus sorte exibat quis, ut incensum poneret. Quid est ergo
quod prophetavit Gaiplias? Quia Jesus moriturus erat ((

» pro gente et non tantum pro gente sed ut fihos Dei


: ,

» qui erant dispersi, congregaretinunum ^. » Hoc Evan-


geiista sddidit : Nam Caiphas de soia gente Judaeorum
proplietavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse Domi-
nus : « Non sum missus nisi ad oves quoe perierunt domus
» Israei ^ » SednoveratEvangeiista esse aiiasoves, quae
» Joan. XI, 49-5i.— ^ Luc, i, 8.— 3 Exod. xxx, 7. —4 Joaii. xi, 5i,52,
— ^Matth. XV, 24.
4$ S. AUGUSTIICI EPISCOPI

non erant de hoc ovili ,


quas oportebat adduci , ut essent
unum ovile et unus pastor ^ . Haec autem secundum prae-
destinationem dicta sunt nam neque oves
: ejus, nec fdii

Dei adhuc erant, qui nondum crediderant.


XXVIII. « Ab illo ergo die cogitaverunt ut interfice- ,

» cerent eum. Jesus ergo jam non palam ambuiabat apud


» Judaeos , sed abiit in regionem juxta desertum in civi-
» tatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum Dis-
» cipuhs suis^. » Non quia potentia ejus defecerat, in
qua utique si palam Judseis conversaretur et
vellet , et ,

nihil ei facerent sed in hominis infirmitate vivendi exem-


:

plum Discipuhs demonstrabat in quo appareret non ,

esse peccatum, si fideles ejus qui sunt membra ejus, ocu-


lis persequentium se subtraherent, et furorem scelera-
torum latendo potius devitarent, quam se oiferendo ma-
gis accenderent.

TRACTATUS I/.

Ab eo loco, Proximum erat Pascha Judceorum :

usque ad id, Multi propter illam abihant ^ et cre-


dehant in Jesum.

I. Hestep.nam lectionem sancti Evagehi, de qua locuti


sumus quod Dominus dedit, hodierna sequitur de qua ,

locuturi sumus quod Dominus dabit. Quaedam in Scrip-


turis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam ex-

positorem desiderent in eis nos immorari non oportet,


:

' Joan. X, i6. — ^ Joan. xi, 53, 54« — ^ Habitus die proximo post supe-
riorem Tractatum.
Ijy JOAJVJNIS EVAWGELIUM , trAct. l. 49
ut necessariis in quibus immorandum est , tempus suf-
ficiat.

II. (( Proximum ergo erat Pascha Judaeorum*. » lUum


diem festum Judaei cruentum habere Domini sanguine
voluerunt. lUo die festo occisus est Agnus, qui nobis
eumdem diem festum suo sanguine consecravit. Consilium
erat inter Judaeos de occidendo Jesu : ille qui de coelo
venerat pati, propinquare voluit loco passionis, quia
imminebat hora passionis. Ascenderunt ergo multi Je- ((

))solymam de regione antePascha, ut sanctificarent se


» ipsos. )) Hoc faciebant Judaei secundum praeceptum
Domini, per sanctum Moysen in Lege mandatum, ut die
festo quod Pascha erat, omnes undique convenirent, et
ilhus diei celebratione sanctificarentur. Sed illa celebratio
umbra erat futuri. Quid est , umbra futuri ? Prophetia
Christi venturi, prophetia pro nobis illo die passuri : ut
transiret umbra, et lux veniret^ ut transiret significatio ,

Habebant ergo Judaei Pascha in um-


et veritas teneretur.

bra nos in luce. Quid enim opus erat ut eis Dominus


,

praeciperet per ipsum festum diem ovem occidere nisi ,

quia ille erat de quo prophetatum est Sicut ovis ad : ((

)) immolandum ductus est^? )) Sanguine occisi pecoris


Judseorum postes signati sunt^ : sanguine Christi frontes
nostrae signantur. Et illa signatio, quia erat significatio_,
dicta est a domibus signatis exterminatorem prohibere :

signum Christi a nobis repelUt exterminatorem si cor ,

nostrum recipiat Salvatorem. Quare hoc dixi?Quia multi


postes habent signatos et intus non manet habitator
, :

facile habent in fronte signum Christi, et corde non re-

cipiunt verbum Christi. Ideo dixi, fratres, quod repeto


signum Christi a nobis repelht exterminatorem , si cor
nostrum habeat Christum habitatorem. Haec dixi, ne
' Joan. XI, 55. — » Isai. uiif 7.-3 Exod. xii, 22.

GXXIV. 4
50 S. AUGUSTINI EPISCOPl
quis forte cogitaret ,
quidsibi veilent ista festa Judaeorum.
Venit ergo Dominustanquam ad victimam, verum Pas- ut
cha nos haberemus , cum ejus passionem tanquam ovis
immolationem celebraremus.
III. (( Quaerebant ergo Jesum^ : » sedmale. Beati enim
qui quaerunt Jesum, sed bene. Illi quaerebant Jesum,
ut nec ipsi haberent eum, nec nos sed ab : ipsis absceden-
dentem suscepimus Reprehenduntur qui quaerunt nos.
laudantur qui quaerunt animus enim quaerentis aut lau- :

deminvenit, aut damnationem. Habes enim et in Psalmis :

((Confundantur et revereantur , qui quaerunt animam


))meam ^ isti sunt, qui male quaerebant. Alio autem
: ))

loco dicit : (( Periit fuga a me et non est qui requirat ani-


)) mam meam^. Gulpantur qui quserebant, culpantur
))

qui non quaerebant. Ergo quaeramus Christum ut habea-


raus ,
quaeramus ut teneamus , sed non occidamus : nam
et illi ideo quaerebant ut tenerent , sed ut cito non habe-
rent. (( Quaerebant ergo, et loquebantur inter se ,
Quid
» putatis quia non venit ad diem festum ^. ))

IV. (( Dederant autem pontifices et Pharisaei manda-


» tum , ut si quis cognoverit ubi sit , indicet , ut appre-
)) hendant eum. )) Nos indicemus modo Judaeis, ubi sit
Christus. Utinam velint audire et apprehendere quicum-
que sunt ex semine illorum ,
qui dederant mandatum , ut
indicaretur eis ubi essetChristus. Veniant ad Ecclesiam,
audiant ubi sit Christus, et apprehendant eum. A nobis
audiant, ex Evangeho audiant. Occisus est a parentibus
eorum sepultus est, resurrexit, a Discipuhs agnitus ante
, ,

oculos eorum ascendit in coelum ibi sedet ad dexteram ,

Patris : qui judicatus est, venturus est judex : audiant,


et teneant. Respondent, Quomodo tenebo absentem?
I
Joan. XI, 56. — ^ psai xxxix, i5. - 3 ij cxli, 5. — 4 Joaa, xi, 56.
— 5 ibid.
IW JOANNIS EVANGELIUM , TAACT. L. 51

Quomodo in coelum manum mittam ut ibi sedentem te- ,

neam? Fidem mitte, et tenuisti. Parentes tui tenuerunt


carne, tu tene corde quoniam Christus absens etiam
:

prsesens est. Nisi praesens esset, a nobis ipsis teneri non


posset. Sed quoniam verum est quod ait Ecce ego : <(

)) vobiscum sum usque ad consummationem ssecuii ^ : )>

et abiit, et hic est; et rediit, et non deserit corpus enim :

suum intulit ccelo, majestatem non abstulit mundo.


V. « Jesus ergo ante sex dies Paschae venit Bethaniam
)) ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitavit Jesus. Fe-
)) cerunt ei ibi coenam, et Martha ministrabat : Lazarus
)) vero unus erat ex discumbentibus'^. )) Ne putarent
homines phantasma esse factum, quia mortuus resur-
rexit unus erat ex recumbentibus vivebat loquebatur
, 5 ,

epulabatur : veritas ostendebatur , infidelitas Judaeorum


confundebatur. Discumbebat ergo Dominus cum La-
zaro et caeteris , ministrabat Martha una ex sororibus La-
zari.

VL « Maria )) vero, altera soror Lazari, « accepit li-


)) bram unguenti nardi pistici pretiosi, unxit pedes Jesu,
)) et extersit capilhs suis pedes ejus , et domus impleta
)) est ex odore unguenti^. )) Factum audivimus, mysterium
requiramus. Quaecumque anima fidelis vis esse, cum Ma
ria ungue pedes Domini pretioso unguento. Unguentum
illud justitia fuit, ideo hbra fuit erat autem unguentum :

nardi pistici pretiosi. Quod ait, « pistici, locum aliquem ))

credere debemus, unde hoc erat unguentum pretiosum ;

nec tamen hoc vacat et sacramento optime consonat.


,

n((TTt? graece, tides dicitur. Quaerebas operari justitiam :

Justus ex fide vivit. Ungue pedes Jesu : Bene vivendo


dominica sectare vestigia. CapiUis terge : si habes super-
flua , da pauperibus , et Domini pedes tersisti : capilli enim
« Matth. xxviii, 20. •— 2 Joan. xn, i, 2. — 3 ibid. 3.

4.
5^ S. AUGUSTINI EPISCOPI
superflua corporis videntur. Habes quod agas de super-
fluis tuis tibi superflua sunt, sed Domini necessaria.
:

Forte in terra Domini pedes indigent. De quibus enim


nisi de membris suis in fme dicturus est « Cum uni ex :

» minimis meis fecistis , mihi fecistis ^ ? » superflua ves-


tra impendistis, sed pedibus meis obsecuti estis.

VII. (c Domus autem « impleta est odore » mundus


» ,

impletus est fama bona nam odor bonus, fama bona est.
:

Qui male vivunt et christiani vocantur, injuriam Christo


faciunt : de qualibus dictum est, quod per eos nomen
Domini blasphematur'^. Si per tales nomen Dei blasphe-
«latur ,
per bonos Audi Apos- nomen Domini laudatur ^.

tolum Christi bonus odor sumus


: (( inquit in omni , ,

» ioco*. » Dicitur et in Canticis canticorum Unguen- : ((

» tum effusum nomen tuum^ » Ad Apostolum revoca

intentionem Christi, inquit, bonus odor sumus in


: (c

» omni loco , et in his qui salvi fiunt , et in his qui


» pereunt : aliis sumus odor vitae in vitam , aUis odor
» mortis in mortem : et ad haec quis idoneus ? » Occa-
sionem nobis praebet praesens lectio sancti EvangeHi
de udore isto ita loqui , ut et a nobis suflicienter di-
catur eta vobis dihgenter audiatur, Apostolo ipso ita
,

dicente Et ad haec quis idoneus ^ ? » Ergo ut inde


: ((

nos conemur loqui numquid idonei sumus aut vos au- , ,

dire haec idonei estis ? Nos quidem idonei non sumus : sed
idoneus est ille ,
qui per nos dignetur dicere quod vobis
prosit audire. Ecce Apostolus bonus odor est , sicut dicit

ipse : sed ipse bonus odor ahis est odor vitae in vitam ,

aliis mortem tamen bonus odor.


autem odor mortis in •,

Numquid enim ait, Aliis sumus bonus odor ad vitam ,

aliis malus odor ad mortem ? Bonum odorem se dixit

I
Matth. XXV, 4o. — ^ Isai. ui, 5. — ^ Rom. ii, 2^. — 4 2 Cor. ii, i5.
— 5 Cantic. i, 2. — « 2 Cor. ii, i6.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT L, 53
non malum, et eumdem bonum odorem aliis ad vitam
dixit , aliis ad mortem. Felices qui bono odore vivunt :

quid autem infelicius illis qui bono odore moriuntur ?

VIII. Et quis est , ait aliquis , quem bonus odor occi-


dit ? Hoc est quod ait Apostolus , Et ad haec quis idoneus?
Quomodo ea facit Deus miris modis, ut bono odore et

boni vivant , et mali moriantur, quomodo sit^ ,


quantum
Dominus inspirare dignatur , ( nam fortasse ibi lateat al-
tior intellectus ,
qui a me non potest penetrari : ) tamen
quousque penetrare potui , vobis non debet denegari.
Paulum apostolum bene agentem bene viventem jus- , ,

titiam verbo proedicantem opere demonstrantem doc- , ,

torem mirabilem fidelem dispensatorem fama usque- , ,

quaque disseminabat quidam diligebant quidam invi- :


,

debant. Nam ipse quodam loco ait de quibusdam, quod


non caste sed per invidiam Christum annuntiarent
, :

« Existimantes , inquit , tribulationem suscitare vinculis


» meis'^. )) Sed quidait.^ Sive occasione, sive veritate
Christus annuntietur. Annuntiant qui me amant, annun-
tiant qui bono odore vivunt et illi
mihi invident ; illi ,

bono odore moriuntur tamen utrisque prsedicantibus :

nomen Christi annuntietur, odore optimo mundus im-


pleatur. Amasti bene agentem vixisti bono odore invi- , :

disti bene agenti, mortuus es bono odore. Numquid quia


mori voluisti, ideo odorem illum malum esse fecisti ? Noli
invidere et non te occidet bonus odor.
,

IX. Denique audi et hic ex unguento isto quomodo ,

aliis erat odor bonus in vitam aliis odor bonus in mor- ,

tem. Postea quam hoc fecit religiosa Maria ad Dpmini ob-


sequium, continuo « unus ex DiscipuHs ejus, Judas ,

)) Iscariotes ,
qui eum erat traditurus , dixit, Quare hoc
)) unguentum non venit trecentis denariis, et datum est
' Forte fit. — 2 philip. ?, 17, etc
54 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» egenis ^ ? )> Vae tibi miser, bonus odor occidit te. Quare
enim hoc dixerit Evangelista sanctus aperuit. Putare-
,

mus autem et nos si mens ipsius nobis per Evangelium


,

non proderetur, pauperum cura hoc illum dicere potuisse.


Non ita est. Sed quid ? Audi testera veracem « Dixit au- :

))tem hoc , non quia de egenis pertinebat ad illum sed ;

)) quia fur erat , et loculos habens , et ea quae mitteban-


)> tur portabat ^. )> Portabat ^ , an exportabat ? Sed mi-
nisterio portabat, furto exportabat.
X. Ecce audite quia Judas iste non tunc perversus fac-
tus est, quando a Judseis corruptus Dominum tradidit.
Plerique enim incuriosi Evangehi , existimant tunc pe-
riisse Judam quando accepit a Judaeis pecuniam. ut Do-
,

minum traderet. Non tunc periitjam fur erat, et Domi-


:

num perditus sequebatur : quia non corde sed corpore ,

sequebatur. Duodenarium numerum Apostolorum imple-


bat, apostolicam beatitudinem non habebat, ad imaginem
fuerat duodecimus : quo decedente, et alio succedente,

et suppleta est apostoHca veritas , et numeri permansit


integritas*.Quid ergo voluit Dominus noster Jesus Chris-
tus fratres mei
, admonere Ecclesiam suam quando
,
,

unum perditum inter duodecim habere voluit nisi ut ,

malos toleremus, nec corpus Christi dividamus? Ecce inter


sanctos est Judas , ecce fur est Judas : et , ne contemnas,
fur et sacrilegus , non quahscumque fur : fur loculorum,
sed dominicorum -, loculorum , sed sacrorum. Si crimina
discernuntur in fbro ,
qualiscumque furti et peculatus 5

peculatus enim dicitur furtum de re pubHca ; et non sic

judicatur furtum rei privatae quomodo pubhcae : quanto


vehementius judicandus estfur sacrilegus, qui ausus fuerit
non undecunque toUere, sed de Ecclesia tollere? Qui
» Joan. XII, ^,5. — ' IbiJ. 6, — 3 vide Epist, cviu, cap. ui, n. 8. —
—4 Act. I, 26.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. L. 55
aliquid de Ecclesia furatur , Judae perdito comparatur.
Talis erat iste Judas, et tamen cum un-
sanctis Discipulis

decim intrabat, et exibat. Ad ipsam dominicam coenam


pariter accessit : conversari cum eis potuit , eos inquinare
non potuit. De uno pane et Petrus et Judas accepit
et tamen quae pars fideli cum infideli ^ ? Petrus enim
accepit ad vitam, Judas admortem. Quomodo enim ille
odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bo-
nus, ita et cibus bonus, bonos vivificat_, malos mor-
Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi
tificat.

manducat et bibit^ judicium sibi, non tibi. Si ju-


:

dicium sibi non tibi tolera malum bonus ut venias


, 5 ,

ad prsemia bonorum^ ne mittaris in poenam malorum.


XI. Exemplum Domini accipite conversantis in terra.
Quare habuit loculos cui Angeli ministraverunt nisi quia ,

Ecclesia ipsius loculos suos habitura erat ? Quare furem


admisit , nisi ut ejus Ecclesia fures patienter toleret ? Sed
ille qui consueverat de locuhs pecuniam toUere, non
dubitavit accepta ipsum Dominum vendere. Videamus
quid ad ista Dominus respondeat. Videte fratres : non
illi ait , Propter furta tua dicis ista. Furem iioverat ,

nec prodebat , sed potius tolerabat , et ad perferendos


malos in Ecclesia nobis exemplum patientise demons-
)) trabat. « Dixit ergo ei Jesus, Sine illam, ut in diem
)) sepulturse raeae servet illud^. )) Moriturum se denun-
tiavit.

XII. Sed quid est quod sequitur? « Pauperes enim sem-


)) per habebitis vobiscum , me autem non semper ha-
)) bebitis^. » quidem, «
Intelligimus Pauperes semper
))habebitis quod dixit, verum est. Quando Ecclesia
: )>

sine pauperibus ? « Me autem non semper habebitis , ))

quid sibi vult? Quomodo intelhgendum est « Me autem ,

I
2 Cor. VI, i5. — 2 i(j. XI, 29. — 3 Joan. xn, 7. — 4 Ibid. 8.
56 S. AUG13STINI EPISCOPI

)) non semper habebitis ? » Nolite expavescere Judae :

dictum est. Quare ergo non dixit, habebis sed « habe- ^ ,

)) bitis? » Quia non unus est Judas. Unus malus corpus


malorum significat quomodo Petrus corpus bonorum :
,

imo corpus Ecclesiae sed in bonis. Nam si in Petro non ,

esset Ecclesiae sacramentum, non ei diceret Dominus 5

(( Tibi dabo claves regni coelorum, quaecumque solveris


)) in terra soluta erunt et in coelo
, et quaecumque hga- ,

)) veris in terra, hgata erunt et in coelo^ )) Si hoc Petro


tantum dictum est , non facit hoc Ecclesia. Si autem et
in Ecclesia fit, ut quae in terra ligantur, in coelo hgentur,
et quse solvuntur in terra , solvantur in coelo : quia cum
excommunicat Ecclesia , in coelo ligatur excommunica-
tus ; cum reconciliatur ab Ecclesia , in coelo solvitur re-
conciliatus hoc ergo in Ecclesia fit, Petrus quando claves
: si

accepit, Ecclesiam sanctam significavit. Si in Petri persona


significati sunt in Ecclesia boni^ in Judae persona significati
sunt in Ecclesia mali ^ ipsis dictum est, (( Me autem non
))semper habebitis. Quidestenim, non semper ? Et )) (( )>

quid est semper? Si bonus es, si ad corpus pertines, quod


significat Petrus •
habes Christum et in praesenti et in

futuro : in prsesenti per fidem , in praesenti per signum,


in praesenti per baptismatis sacramentum^ in praesenti
per cibum et potum. Habes Christum in praesenti,
altaris

sed hal)ebis semper quia cum hinc exieris, ad illum ve-:

nies qui dixit latroni Hodie mecum erisin paradiso^. : (( )>

Si autem male versaris, videris habere in praesenti Chris-


tum quia ,
intras Ecclesiam, signas te signo Christi, bap-
tizaris baptismoChristi, misceste membrisChristi, accedis
ad altare Christi in praesenti habes Christum
: , sed male
vivendo non semper habebis.
XIIT. Potest et sic inteUigi : (( Pauperes semper habe-
' Matth. XVI, 19. — ' Luc xxni, 43.
TN JOA3SWIS EVANGELIUM , TRACT. L. 67

)) bitis vobiscum , me autem non semper habebitis. »

Accipiant hoc et boni, sed non sint solUciti : loquebatur


enim de prsesentia corporis sui. Nam secundum majesta-
tem suam, secundum providentiam secundum ineffabi- ,

lem et invisibilem gratiam^ impletur quod ab eo dictum


est Ecce ego vobiscum sum in consummationem sae-
: <(

)) ^ Secundum carnem vero quam Verbum assump-


culi ))

sit, secundum id quod de virgine natus est, secundum id

quod a Judseis prehensus est, quod Hgno confixus quod ,

de cruce depositus quod linteis involutus quod in se-


, ,

pulcro conditus, quod in resurrectione manifestatus


« non semper habebilis vobiscum. Quare? Quoniam ))

convcrsatus est secundum corporis pra3sentiam quadra-


ginta diebus cum Discipuhs suis , et eis deducentibus vi-
dendo non sequendo , ascendit in coelum, et non est hic'^.
Ibi estenim, sedet ad dexteram Patris ; et hic est, non enim

recessit prsesentia majestatis. Secundum praesen- Ahter :

tiammajestatissemperhabemusChristum: secundum prse-


sentiam carnis, recte dictum est Discipulis, « Me autem non
)) semperhabebitis.))Habuitenim illumEcclesiasecundum
praesentiam carnis paucis diebus : modo fide tenet , oculis
non videt. Ergo sive ita dictum est , « Me
autem non sem-
)) per habebitis, ^) quaestio sicut arbitror jam nulla est,
quae duobus modis soluta est.

XIV. Csetera quae pauca remanent, audiamus : « Co-


)) gnovit ergo turba multa ex Judaeis quia illic est : et
)) venerunt, non propter Jesum tantum, sed ut Lazarum
» viderent quem suscitavit Jesus a mortuis ^. )) Curiositas
eos adduxit , non charitas : venerunt , et viderunt. Au-
dite mirabile consilium vanitatis : Viso Lazaro resuscitato,
quia tantum miraculum Domini tanta erat evidentia dif-
famatum , tanta manifestatione declaratum , ut non pos-
» Malth. xxviii, 20. — ' Act, i, 3, etc. — 3 Joan. xii, 9.
68 S. AUGUSTINI EPISCOPI
sent vel occultare quod factum est , vel negare, quid in-
venerunt videte. « Cogitaverunt autem principes sacer-
» dotum ut et Lazarum interficerent : quia multi propter
» illum abibant ex Judoeis , et credebant in Jesum^ »

stulta cogitatio, et cseca ssevitia ! Dominus Ghristus


qui suscitare potuit mortuum
non posset occisum ? ,

Quando Lazaro inferebatis necem numquid auferebatis ,

Domino potestatem? Si aliud vobis videtur mortuus,


aliud occisus ecce Dominus utrumque fecit, et Lazarum
:

mortuum et se ipsum suscitavit occisum.


,

TRACTATUS LI^.

Ab eo quod scriptum estIn crastinum autem turba


:

multa^ qucB venerat ad diem festum , etc, usque ad


id, Si quis mihi ministra^erit^ honorificahit illum

Pater meus,

PosTEA quam Dominus quatriduanum mortuum sus-


I.

citavit ^ stupentibus Judaeis et aliis eorum videndo cre-


, _,

dentibus , aliis invidendo pereuntibus ,


propter odorem
bonum qui est aliis ad vitam aliis ad mortem^ postea
,
,
j

quam discubuit in domo cum recumbente Lazaro qui ,

fuerat mortuus suscitatus, postunguentem effusum super


pedes unde domus odore completa est postea quam
ejus_, ;

vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus


Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conce-

t Joan. xu , 10. — ^ Habitus die pimimo ante Tractatum subseq. —


3 Vide D. Guilloa, tom. xxi, pag. 378-381. — 4 2 Cor. ii^ i5.
IN JOANNIS EVANGELIUM, tract. ll 69
perunt 5 de quibus omnibus ut potuimus quod Dominus
,

dedit, superioribus sermonibus locuti sumus nunc in- :

tendat Gharitas Vestra, ante Domini passionem quantus


fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex
ovium ex his quae perierant domus Israel , vocem pastoris
audierit.
enim loquitur Evangelium, quod modo cum
II. Sic
recitaretur, audistis « In crastinum autem turba multa
:

)) quse venerat ad diem festum, cum audissent quia venit


)) Jesus Jerosolymam , acceperunt ramos palmarum , et
)) processerunt obviam ei , et clamabant Hosanna , bene-
» dictus qui venit in nomine Domini rex IsraeP. , )) Rami
palmarum laudes sunt significantes victoriam quia erat
, :

Dominus mortem moriendo superaturus et tropaeo cru- ,

cis de diabolo mortis principe triumphaturus. Vox autem

obsecrantis est Hosanna sicut nonnulli dicunt qui He-


, ,

. braeam linguam noverunt, magis affectum indicans, quam


rem ahquam significans : sicut sunt in lingua latina quas
interjectiones vocant, velut eum dolentes dicimus, Heu 5

vel cum delectamur, Vah , dicimus, vel cum miramur,


dicimus rem magnam tunc enim 0, nihil significat,
, : ,

nisi mirantis afTectum. Quod ideo credendum est ita esse


quia neque groecus, neque latinus hoc interpretari po-
tuit : sicut illud, « Qui dixerit fratri suo, Racha ^. )) Nam
et haec interjectio esse perhibetur, afFectum indignantis
ostendens.
III. « autem « qui venit innomine Domini
Renedictus »

))rex Israel sic potius accipiendum est ut in nomine


)) ,

Domini in nomine Dei Patris intelligatur quamvis pos-


, :

sit nomine suo, quia et ipse Dominus


intelhgi etiam in
est. Unde et aiibi scriptum est. Pluit Dominus a Domino ^.

Sed verba ejus mehus nostrum dirigunt intellectum, qui


» Joan. XII, 12, i3. — » Matth. v, 22. — 3 Gen. xix, 24.
60 S. AUGUSTINI EPISCOPI
ait : « Ego veni
nomine Patris mei, et non suscepistis
in
» me alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis ^ »
:

Humilitatis enim magister est Ghristus, qui humiliavit se-


meiipsum factus obediens usque ad mortem, mortem
,

autem crucis ^. Non itaque amittit divinitatem quando ,

nos docet humihtatem in illa est Patri aequahs in hac : ,

nobis simihs per quod Patri est aequahs, nos ut essemus


:

creavit per quod nobis est similis


5
ne periremus re- ,

demit.
IV. Has ei laudes turba dicebat , « Hosanna , Benedic-
» tus qui venit in nomine Domini , rex Israel. » Quam
crucem mentis invidentia principum Judaeorum perpeti
poterat quando regem suum Christum tanta muititudo
,

clamabat? Sed quid fuit Domino regem esse Israei? Quid


magnum fuit regi saecuiorum, regem fieri huminum ? Non
enim rex Israei Christus ad exigendum tributum , vel
exercitum ferroarmandum, hostesque visibiiiter debel-
iandos sed rexlsraei, quod mentes regat, quod in aeter-
:

num consuiat, quod in regnum coelorum credentes, spe-


rantes , amantesque perducat. Dei ergo Fiiius aequalis
Patri , Verbum per quod facta sunt omnia , quod rex esse
voiuit Israei, dignatio est, non promotio miserationis •,

indicium est , non potestatis augmentum. Qui enim ap-


peiiatus est in terra rex Judaeorum in coelis est Dominus ,

Angeiorum.
V. (( Et invenit Jesus aselium, et sedit super eum ^. »

Hic breviter dictum est : nam quemadmodum sit factum,


apud aiios Evangeiistas pienissime iegitur. Adhibetur au-
tem huic facto propheticum testimonium ut appareret ,

quod maiigni principes.Judaeorum eum non inteiiigebant,


in quo impiebantur quae iegebant*. Invenit » ergo Je- (( ((

' Joan. V, 4^- — ' Philip. ii, 8. — 3 Joan. xii, i^. —4 Matth. xxi, 7 ;

Marc. XI, 7, et Luc. xix, 35.


IN JOAPJjyiS EVANGELIUM, TRACT. Ll. 61
» sus asellum , et sedit super eum : sicut scriptum est
» Noli timere filia Sion , Ecce rex tuus venit sedens super
» puUum asinae^ » In illo ergo populo erat filia Sion :

ipsa est Jerusalem quae Sion. In illo , inquam ,


populo
reprobo et cseco , erat tamen filia Sion , cui diceretur
tt Noli timere , Ecce rex tuus venit sedens super pullum
» asinae. » Hsec filia Sion cui divinitus ista dicuntur , in
illis erat ovibus ,
quae vocem pastoris audiebant : in illa
erat multitudine ,
quae Dominum venientem tanta devo-
tione laudabat, tanto agmine deducebat. Ei dictum est,
« Noli timere : » illum agnosce qui a te laudatur , et noli
trepidarecum patitur-, quia ille sanguis funditur, per
quem tuum delictum deieatur et vita reddatur. Sed pul- ,

lum asinae in quo nemo sederat (hoc enim apud alios


Evangelistas invenitur populum gentium
, ) intelligimus ,

qui jLegem Domini non acceperat. Asinam vero ( quia


utrumque jumentum Domino adductum est ) plebem ejus
quae veniebat ex populo Israel, non indomitam plane,
sed quse praesepe Domini agnovit.
VI. (( Haec non cognoverunt Discipuli ejus primum :

» sed quando glorificatus est Jesus ^, » id est ,


quando
virtutem suse resurrectionis ostendit : (( tunc recordati
» sunt quia haec scripta erant de eo, et haec fecerunt ei, »

idest, non aha fecerunt ei, quam illa quae erant scripta
de eo. Recolentes quippe secundum Scripturam, quae
ante passionem Domini vel in passione Dcmini completa,

sunt, ibi et hoc invenerunt quod secundum eloquia Pro-


phetarum in puUo asinae sederit.
VII. Testimonium ergo perhibebat turba, quae erat
((

» cum eo quando Lazarum vocavit de monumento et ,

» suscitavit eum a mortuis. Propterea et obviam venit ei

> Zach. IX, 9, et Joan. xii, i5. — » Joan. xii, 16.


62 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
» turba ,
quia audierunt eura fecisse lioc signum. Pha-
)) risaei ergo dixerunt ad semetipsos , Videtis quia nihil
« proficimus ? ecce mundus totus post eum abiit ^ )) Turba
turbavit turbam. Quid autem invides caeca turba, quia
post eum
mundus, per quem factus est mundus ?
abit
VIII. « Erantautem gentiles quidam, ex iis qui ascen-
derant ut adorarent in die festo. Hi ergo accesserunt ad
)) Philippum ,
qui erat a Bethsaida Gahlseae , et rogabant
)) eum Domine, volumus Jesum videre. Venit
dicentes,
)) Philippus et dicit Andrese Andreas rursum et Phihp-
, :

)) pus dicunt Jesu^. Audiamus quid Dominus ad ista


))

responderit. Ecce volunt eum Judaei occidere, gentiles


videre : sed etiam ilii ex Judaeis erant qui claraabant,
« Benedictus qui venit in nomine Domini rex IsraeJ. )>

Ecce illi ex circumcisione, illi ex praeputio, velut parie-


tes duo de diverso venientes, et in unam fidem Ghristi
pacis osculo concurrenies audiamus ergo vocem lapidis :

angularis. « Jesus autem, inquit, respondit eis dicens,


» Venit hora ut glorificetur fihus horainis^. » Hic quis-
quam forsitan putat ideo se dixisse glorificatum quia gen- ,

tiles eum volebant videre. Non ita est. Sed videbat ipsos

gentiles post passionem et resurrectionem suara in omni-


bus gentibus credituros : quia , sicut dicit Apostolus :

« Gaecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo


)) gentiura intraret*. » Ex occasione igitur istorum gen-
tihura, qui eum videre cupiebant, annuntiat futuram
plenitudinem gentium ; et promittit jara jaraque adesse

horam glorificationis su<t ,


qua facta in coehs, gentes fue-

rant crediturae. Unde prsedictum est : « Exaltare super


» coelos Deus , et super omnera terrara gloria tua^ » Hoec

J
Joan. xii, 17-19. ~ ' Ibid. 20-22. — 3 ibij. 23. — 4 Rom. xi, 26. —
^Psal. X, 97.
IN JOAWNIS EVAKGELIUM , TRACT. LI. 63
est gentium plenitudo , de qua dicit Apostolus : « Ceecitas

» ex parte in Israel facta est , donec plenitudo gentium


» intraret. »
IX. Sed altitudinem glorificationis oportuit ul prsece-
deret humilitas passionis : ideo secutus adjunxit, « Amen^
» amen dico vobis, nisi granum frumenti cadens in terram
» mortuum fuerit, ipsum solum manet si autem mor- :

» tuum fuerit muJtum fructum affert ^. » Se autem di-


,

cebat. Ipsum erat granum mortificandum et multiplican-


dum : mortificandum infidelitate Judaeorum, multipli-
candum fide populorum.
X. Jam vero exhortans ad passionis suse sectanda ves-
tigia « Qui amat inquit, animam suam perdet eam^. »
: ,
,

Quod duobus modis intelligi potest « Qui amat, perdet, :

id est , Si amas, perde-, si cupis vitam tenere in Christo,


noli mortem timere pro Christo. Item aho modo « Qui :

» amat animam suam perdet eam, » Noli amare, ne,

perdas noH amare in hac vita ne perdas in aeterna vita.


; ,

Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur


evangehcus sensus sequitur enim, « Et qui odit animam
:

» suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodiet eam.


Ergo quod supra dictum est « Qui amat, » sub intelli- ,

gitur, in hoc mundo^ ipse utique perdet « qui autem :

» odit , » utique in hoc mundo ; in vitam seternam ipse


custodiet.Magna et mira sententia quemadmodum sit ,

hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pe-


reat. Si male amaveris , tunc odisti : si bene oderis , tunc
amasti. Fehces qui oderunt custodiendo, ne perdant
amando. Sed vide ne tibi subrepat ut te ipsum vehs inte-
rimere, sic inteUigendo quod debes odisse in hoc niundo
animam tuam. Hinc enim quidam mahgni atque perversi,
et in se ipsis crudehores et sceleratiores honiicidae , flam-
» Joan. xu, 24. — ' Ibid, 25.
64 S. AUGUSTIMl EPISCOPI
mis se donant , aquis praefocant ,
praecipitio collidunt , et
pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo
praecipitium suggerenti respondit : « Redi retro satanas
)) scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum ^ ))

Petro autem dixit significans qua morte glorificalurus erat


Deum, « Cum esses junior , cingebas te, et ibas quo vo-
)) lebas : cum autem senueris, alter te cinget, et feret
)) quo tunonvisp. » Ubi satis expressit, non a se ipso,
sed ab alio debere occidi ,
qui vestigia sequitur Gbristi.
Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio pro-
ponatur , aut faciendum esse contra Dei praeceptum , aut
ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur
alterum eligere, comminante mortem persecutore ibi :

eligatDeo dilecto emori, quam ofTenso vivere ibi oderit :

in hoc mundo animam suam ut in vitam aeternam custo - ,

diat eam.
XI. (( Si quis mihiministrat, me sequatur ^.Quid est,
)>

« me sequatur : )) nisi , me imitetur ? Christus enim pro


nobis passus est, ait Apostolus Petrus, relinquens nobis
exemplum, ut sequamur vestigia ejus*. Eccequod dictum
est, « Si quis mihi ministrat, me sequatur ^ » Quofructu ?
qua mercede quo praemio ?
? « Et ubi sum inquit ego , ,
,

» illic et minister meus erit. )) Gratis ametur , ut operis


quo ministratur iUi pretium sit esse cum illo. Ubi enim
,

bene eritsine illo, aut quando esse male poterit cum illo?
Audi evidentius. « Si quis mihi ministraverit, honorifi-
)) cabit eum Pater meus. » Quo honore, nisi ut sit cum
Fiho ejus? Quod enim superius ait « Ubi ego sum ilhc , ,

» et minister meus erit » hoc intelhgitur exposuisse cum :

dicit « honorificabit eum Pater meus. » Nam quem ma-


,

jorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit


I
Matth. IV, 7. — 2 Joan. xxi, i8. — ^ ij. ju^ 26. — 4 i Petr. xxi. —
5 Joan. xn, 26.
IN JOAWNIS evAngelixjm , trAct. li. 65
ubi est Unicus ; non aequalis lactus divinitati , sed conso-
ciatus seternitati ?

XII. Quid autem ministrare Christo, cui operi mer-


sit

ces tanta proponitur hoc potius debemus inquirere. Si ,

enim hoc putaverimus esse Christo ministrare ea quae ,

sunt corpori necessaria prseparare, aut coenanti cibum


coquere vel apponere , vel poculum dare potumque mis-
cere : fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore ha-
bere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus
unus erat ex recumbentibus^ Sed eo modo Christo etiam
Judas perditusministravit, nam etloculos ipse habebat :

et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furare-


tur ,
per illum tamen etiam necessaria parabantur. Hinc
est illud quod cum ei diceret Dominus « Quod facis fac :

» celcriter "^
: » arbitrati sunt quidam, quod eum jusserit
propter diem festum necessaria praeparare , vel indigen-
tibus aliquid dare. Nullo modo igitur de hujuscemodi
ministris diceret Dominus , « Ubi sum ego , ibi erit et

» minister meus : » et « Si quis mihi ministraverit , ho-


» norificabit eum quoniam Judam talia
Pater meus : »

ministrantem , reprobatum potius quam honoratum vide-


mus. Utquid ergo ahbi quaerimus, quid sit ministrare
Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus?
Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur » :

hoc intelligi voluit, ac si diceret : Si quis me non sequi-


tur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu Christo,
qui non sua quaerunt , sed quae Jesu Christi^ Hoc est
enim , « me sequatur , » vias ambulet meas , non suas :

sicut alibi scriptum est- « Qui sedicit in Christo manere,


» debet sicut ambulavit ille , et ipse ambulare'*; » Debet
etiam , si porrigitesurientipanem, de misericordia facere,
non de jactantia •, non aiiud ibi quaerere quam opus bo-
'
Joan. XII, 6. — ^ jd, xiii^ 27. — 3 philip, u, 21. —4 i Joan. u, 6.

GXXIII. 5
6B S. AUGUSTINl EPISCOPI
niim, iiescienle sinistra quid faciatdextera ^ , id est, ut alie-
neturintentio cupiditatis ab opere cliaritatis. Quisicminis-
trat, Chrisco ministrat-, recteque illi dicetur : « Cum uniex
» minimis meis fecisti, mihi Nec tantum ea quae fecisti -. »

ad misericordiam pertinent corporalem, sed omnia bona


opera propter Christum faciens, ( tunc erunt enim bona,
quoniam fmis legis Christus ad justitiam omni credenti^)
minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis,
quod est animam suam pro fratribus ponere hoc est enim :

et pro Christo ponere. Quia et hoc propter sua membra


dicturus est, Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali
quippe opere etiam se ministrum facere et appellare digna-
tus est , ubi ait : « Sicut fihus hominis non venit minis-
» trari^ sed ministrare, et animam suam ponere pro mul-
)) tis ^. » Hinc est ergo unusquisque minister Christi
unde est minister et Christus. Sic ministrantem Christo
honorificabitPater ejus, honore iilo magno, ut sicut Fi-
lio ejus, nec unquam deficiat fehcitas ejus.
XIII. Cum ergo auditis, fratres , Dominum dicentem,
((Ubi ego sum iUic et minister meus erit » noUte tan-
, :

tummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos


pro modo vestro ministrate Christo bene vivendo, elee- ,

mosynas faciendo nomen doctrinamque ejus quibus po-


,

tueritis praedicando : ut unusquisque etiam pater-famihas


hoc nomine agnoscat paternum aflectum suse famihae se
debere. Pro Christo et pro vita seterna suos omnes ad- ,

moneat, doceat, hortetur^ corripiat, impendat bene-


volentiam exerceat discipUnam ita in domo sua eccle-
, :

siasticum et quodam modo cpiscopale implebit ofiicrum


ministrans Christo ut in oeternum sit cum ipso. Nam et

illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro


numero ministrarunt : muUi non episcopi neque clerici

« Matth. VI, 3. — 2 Id. XXV, 4o. — ' Rora. x, 4. — ^ Matth. xx, 28.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. lii. 67
juveneset virgines, seniores cum junioribus, multi con-
jugad et conjugatse , multi patres matresque familias
Christo ministrantes , etiam animas suas in ejus martyrio
posuerunt , et honorificante Patre coronas gloriosissimas
receperunt.

TRACTATUS LII^

Ab eo quod scriptum est : Nunc anima mea turbata


est y et quid dicam : usque ad id , Hcec locutus est
Jesus : et ahiit ^ et abscondit se ab eis.

Postquam Dominus Jesus Christus verbis lectionis


I.

hesternae ministros suos utse ipsum sequerentur hortatus


est cum ita praedixisset passionem suam
, quod nisi gra~ ,

num frumenti cadens iii terram mortuum fuerit solum ,

manet si autem mortuum fuerit


"^
*, multum fructum af- ,

fert : ubi excitavit eos , qui eum ad regnum coelorum se-


qui vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si

eam in vitam seternam custodire cogitarent : ad nostram


rursus infirmitatem suum temperavit aflectura, et ait,
unde lectio coepit hodierna, « Nunc anima mea turbata
» est^. )) Unde turbataest, Domine, animatua? Nempe
paulo ante Qui odit animam suam in hoc mundo,
dixisti : «

)) in vitam ceternam custodit eam^. Ergo anima tua in )>

hoc mundoamatur , ideo turbatur veniente hora ,


qua ex
hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat

» Habitus die proximo post Tractatumsupeiioiem. — 2 Joan, xii, 24, etc.


— 3 Ibid. 27. — 4 Ibid. 25.

5.
68 S. AUGUSTINT EPISCOPI
afiirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit ca-
put nostrum , membrorum suorum suscepit affectum : et
ideo non est ab aliquo turbatum ^ sed sicut de dictum illo

est , cum Lazarum suscitaret , turbavit semetipsum ^


Oportebat enim ut unus mediator Dei et hominum homo
Christus Jesus , sicut nos excitavit ad summa ita nobis- ,

cum pateretur et infima.

II. Audio superius dicentem : « Venit hora ut glorifi-

» cetur filius hominis "^


: » si mortificatum fuerit granum,
multum fructum Audio qui odit animam suam in
affert. ,

hoc mundo in vitam aeternam custodit eam. Nec per-


,

mittor tantummodo mirari sed jubeor imitari. Deinde ,

subsequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequa-


tur , et ubi sum ego , ibi et minister meus erit : mundum
contemnere accendor, et in conspectu meo nihil est vitse
hujus totus ,
quantumhbet fuerit prohxus, vapor : prae
amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt : et
rursus ipsum Dominum meum, qui me iUis verbis ab in-
firmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicen-
tem, « Nunc anima mea turbata est. » Quid est hoc?
Quomodo sequi jubes animam mcam si turbari video ,

animam tuam? quomodo suGferam, quod grave tanta fir-


mitas sentit ? quale fundamentum quseram si petra suc- ,

cumbit? Sed videor mihi audire in cogitatione mea res-


pondentem mihi Dominum et quodam modo dicentem ,

Magis sequeris ,
quia sic me interpono ut sufferas : au-
disti ad te vocem fortitudinis meae , audi in me vocem
infirmitatis tuae : vires suggero ut curras , nec reprimo
quod acceleras •
sed tranfero in me quod trepidas et sub-
sterno qua transeas. O Domine mediator , Deus supra nos,
homo propter nos , agnosco misericordiam tuam : nam
quod tu tantus tuse charitatis voluntate turbaris , multos
' .loan. X!, 33. — ' IJ. xii, 23, etc.
IN JOANNIS EVAKGELILM , TnACT. LII. 69
in corpore tuo qui sure infirriiitatis necessilate tarbanlur,
ne desperanclo pereant consolaris.
III. Denicjue homo cjui sequi vult, aucliat qua sec[ua-
tur. Accessit forte liora terribilis, proponitur optio , aut
faciendae iniquitatis , aut subeundae passionis : turbatur
anima infirma ,
propter quam sponte turbata est anima
invicta : praepone tuae voluntati voluntatem Dei. Attende
enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus,
qui te fecit, et ut te doceret factus est et ipse c[uod lecit :

homo enim hominem fecit-, sed Deus in-


factus est qui
commutabihs mansit, ethominem in melius commulavit.
Audi ergo quid inde subjungat, cum dixisset, a Nunc
((anima mea turbata est. Et quid dicam, inquit? Pater
» salvifica me ex hac hora , sed propterea veni in hanc
)) horam : Pater ckrifica nonien tuum^ )) Docuit tecjuid
cogites , docuit quid dicas ,
quem invoces , in quo speres,
cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati
humanae infirmaeque prreponas. Non ideo tibi videatur ex
aito deficere quia te vult ab imo proficere. Nam et ten-
,

tari chgnatus est a diabolo a quo utique si noUet non ,

tentaretur , quemadmodum si nollet non pateretur : et ea


respondit diabolo ,
quse tu in tentationibus debeas res-
pondere. Et ille quidem tentatus est , sed non pericHta-
tus : ut doceret te in tentatione perichtantem tentatori
respondere, et post tentatorem non ire, sed de periculo
tentationis exire. Sicut autem hic dixit, (( Nunc anima mea
)) turbata est, )) ita etiamubi dicit : (( Tristis est anima
)) mea usque ad mortem : )) et <( Pater sijfieri potest, tran-
)) seat a me calix iste '^
: )) hominis suscepit infirmitatem,
ut doceat sic contristatum et conturbatum quod sequitur
dicere, Verumtamen non quod ego volo, sed cpod tu vis
' Joan. xir, 27, 28. — ^.Matlh. xxvi, 38, Sg,
70 S. ArGUSTINI EPISCOPI
Pater. enim homo ab humanis in divina dirigitur
Sic
cum vohnitati humanae voluntas divina praeponitur. Quid
est autem, « Clarifica tuum nomen : » nisi, in sua passione
et resurrectione ? Quid est ergo ahud, nisi ut Pater clarificet
Filium, qui suum nomen etiam in sim.ifibus pas-
clarificat

sionibus servorum suorum? Unde scriptum est de Petro ,

quod ideo de illo dixerit : « Alter te cinget , et feret quo


)) tu non vis* : » quia significare voluit, qua morte glo-
rificaturus erat Deum. Ergo et in iilo Deus clarificavit

nomen suum ,
quia sic etiam in membris suis clarificat

Christum.
IV. (( Venitergo vox de coelo, Et clarificavi, etiterum
» clarificabo. Et clarificavi ^ , » antequam facerem mun-
dum : (( et iterum clarificabo , » cum resurget a mortuis,
et ascendet in coelum. Et aUter inteUigi potest, (( Et cla-
» rificavi , » cum de virgine natus est, cum virtutes ope-
ratus est , cum coelo indice per stellam a Magis adoratus
est, cum a sanctis Spiritu sancto plenis agnitus est, cum
descendente Spiritu in specie columbae declaratus, cum
voce de coelo sonanle monstratus, cum in monte transfi-

guratus, cum miracula muha fecit, cum multos sanavit


atque mundavit, cum de paucissimis panibus tantam mul-
titudinem pavit cum ventis et fluctibus imperavit cura
, ,

mortuos suscitavit et iterum clarificabo, » cum resurget


: ((

a mortuis cum mors ei ultra non dominabitur exaltabi-


, ,

tur super coelos Deus et super omnem terram gloria ejus. ,

V. Turba ergo quae stabat, et audierat, dicebat to-


((

» nitruum factum esse aUi dicebant, Angelus ei locutus :

» est. Respondit Jesus , et dixit , Non propter me haec


» vox venit, sed propter vos^. » Hic ostendit illa voce
non sibi indicatum quod jam sciebat, sed eis quibus in-
I
Joan. XXI, 18. — ' Id. XII, 28. — 3 ibid. 29, 3o.
IN JOANNIS EVANGELIUM, tuact. lii. 71
dicari oportebat, Sicut autem illa vox non propter eum,
sed propter alios divinitate facta est : sic anima ejus, non
propter eum , sed propter alios voluntate turbata est.

VI. Attende caetera. « Nunc , inquit, judicium est

)) mundi^ » fme sseculi?


Quid ergo expectandum est in

Sed in fine quod expectatur judicium, erit judicandorum


vivorum et mortuorum, judiciumerit praemiorum poena-
narumque seternarum. Quale ergo nunc judicium est?
Jam in superioribus lectionibus quantum commo- potui,
nui Gharitatem Vestram, dici etiam judicium non dam-
nationis, sed discretionis unde scriptum est « Judica : :

» me Deus, et discerne causam meam de gente non


)) sancta ^. Multa autem sunt judicia Dei unde dicitur
)) :

in Psalmo, « Judicia tua abyssus muita^. )) Dicit etiam


Apostolus : « altitudo divitiarum sapientiae et scientiae
)) Dei ,
quam inscrutabilia sunt judicia ejus^ Ex qui- ! ))

bus judiciis etiam hoc est quod hic ait Dominus « Nunc ,

)) judicium est mundi : )) servato illo judicio in fme,


ubi novissime vivi et mortui judicandi sunt. Possidebat
ergo diabolus genus humanum , et reos suppliciorum te-
nebat chirographo peccatorum dominabatur in cordibus ^

infidelium ad creaturam colendam deserto Creatore de-


,

ceptos captivosque pertrahebat per Christi autem fidem, :

quae morte ejus et resurrectione firmata est, per ejus


sanguinem , qui in remissionem fusus est peccatorum
millia credentium adominatu liberantur diaboli Christi ,

corpori copulantur, et sub tanto capite uno ejus Spiritu


fideUa membra vegetantur. Hoc vocabat judicium , hanc
discretionem hanc a suis redemptis diaboli expulsionem.
,

VII. Denique attende quid dicat. Quasi qusereremus quid


essetquodait, (^Nuncjudicium estmundi, )) secutus expo-
suit : ait enim , « Nunc princeps hujus mundi eiicietur
» Joan. xn, 3i. — » Psal. xui, i. — 3 i^j. xxxv, 7. — 4 Rom. xi, 33.
72 S. AUGUSTIKI EPISCOPI
» foras ^ )) ALidivimiis fjuale dixerit esse judicium. Non
ergo iJliid quod in fme venturum est , ubi vivi et mortui
judicandi sunt, aliis ad dexteram, aliis ad sinistram sepa-
ratis, sed judicium quo « princeps hujus mundi ejicietur
)) loras, )) Quomodo ergo intus erat, et quo eum ejicien-
dum dixit foras? Numquidnam in mundo erat , et extra
mundum missus est foras ? Si enim de illo judicio dice-
ret, quodventurum est posset aliquis opinari ig-
in fine ,

nem aeternum quo mittendus est diabolus cum angelis


,

suis et omnibus qui sunt ex parte ejus


, non natura, sed •,

vitio non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et


•,

tenuit posset ergo aliquis opinari illum ignem aeternum


:

extra mundum esse et hoc esse dictum « ejicietur fo- , ,

)) ras. Quia vero ait « Nunc judicium est mundi


)) et , ; ))

exponens quid dixerit, v Nunc , inquit, princeps hujus


)) mundi ejicietur foras hoc intelligendum est quod : ))

nunc fit non quod tanto post futurum est in novissimo


,

die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passio-

nem et glorificationem suam per universum mundum


multos populos credituros in quorum cordibus diabo- ,

lus intus erat cui quando ex fide renuntiant ejicitur


: ,

foras.
VIII. Sed dicit aliquis , Numquid de cordibus Patriar-
charum et Prophetarum, veterumque justorum non ejec-
tus est foras ? Ejectus est plane. Quomodo ergo dictum
est nunc ejicietur foras ?
, « )) Quomodo putamus nisi ,

quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est


nunc in multis magnisque popuhs jam mox futurum esse
praedictuQi est ? Sic et illud quod dictum est « Spiritus :

))autem nondum erat datus quia Jesus nondum fuerat ,

)) glorificatus'^ , )> potest similem habere quaestionem, et


similem solutionem. Non enim sine Spiritu sancto fu-
' Joan. XTi, 3r. — ' M. vir, .^g.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LII. 73
tura prsenuntiaverunt Proplietae , Domi-
aut non etiam
num infantem in Spiritu sancto Simeon senex et Anna
vidua cognoverunt ^
^ et Zacharias et Elisabeth ,
qui de
iJlo nondum nato, sed jam concepto, tanta per Spiritum
sanctum praedixerunt ^ Sed Spiritus nondum erat datus,
id est illa abundantia gratiae spiritalis
, qua congregati ,

linguis omnium loquerentur , ac sic in linguis omnium


gentium futura praenuntiaretur Ecclesia^ qua gratia spi- :

ritali populi congregarentur quae longe lateque peccata ,

dimitterentur, et millia millium reconciliarentur.


IX. Quid ergo , ait quispiam ,
quia diabolus de cre-
dentium cordibus ejicietur foras ,
jam fidelium neminem
tentat ? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est in-
trinsecus regnare , aliud forinsecus oppugnare : nam et

munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat , nec


expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt_, admo-
net Apostolus unde non laedant , commemorat loricam et
scutum fidei Et si aliquando vuJnerat, adest qui sanat.
*.

Quia sicut pugnantibus dictum est « Haec scribo vobis :


,

» ut non peccetis : ita qui vulnerantur, quod sequitur


)) audiunt Et si quis peccaverit advocatum habemus
, ,

)) apud Patrem Jesum Christum justum ipse est propi- ,

» tiatio peccatorum nostrorum ^ Quid enim oramus )>

cum dicimus : u Dimitte nobis debita nostra ^ , )> nisi ut


vulnera nostra sanentur ? Et quid aliud petimus cum
dicimus : a Ne nos inferas in tentationem , )> nisi ut
ille qui insidiatur , vel certat extrinsecus , nulla irrum-
pat ex parte , nulla nos fraude , nulla nos possit vir-

tute superare ? Quantashbet tamen adversum nos erigat


machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habi-
tat, ejectus est foras. « Sed nisi Dominus custodierit civi-

> Luc. II, 27 et 36. — ' Id. i, ^i, etc. — 3 ^ct. U, 4« — ^ ^ Thess.

V, 8. — 5 2 Joan. ii, i, etc. — ^ Matth. vi, 12.


74 S. AUGUSTINI EPISCOPl
» tatem, in vanum vigilabit qui custodit *. » Nolite ergo
de vobis ipsis praesumere , si non vultis foras ejectum
diabolum intro iterum revocare.
X. Absit autem ut diabolum mundi principem ila dic-

tum existimemus , ut eum coelo et terrae dominari posse


credamus. Sed raundus appellatur in malis hominibus ,

qui toto orbe terrarum diflusi sunt : sicut appellatur do-


mus secundum quod dicimus ,
in his a quibus habitatur ,

Bona domus est vel mala domus est non quando re-
, ,

prehendimus sive laudamus aedificium parietum atque


tectorum sed quando mores vel bonorum hominum vel
,

maiorum. Sic ergo dictum est, « princeps hujus mundi : )>

id est, princeps malorum omnium qui habitantin mundo.


Appellatur etiam mundus in bonis, qui simihter toto ter-
rarum orbe diflusi sunt : inde dicit Apostolus : <( Deus
» erat in Ghristo , mundum reconcihans sibi ^. » Hi sunt
ex quorum cordibus princeps hujus mundi ejicitur foras.
XI. Cum ergo dixisset, « Nunc princeps hujus mundi
» ejicietur forasEt ego inquit si exaltatus fuero a
^ , ,

» terra, omnia trahampost me. » Quae « omnia, » nisi ex

quibus ille ejicitur foras^? Non autem dixit omnes sed ,

« omnia » non enim omnium est fides. Non itaque hoc


:

ad universitatem hominum retuht, sed ad creaturae inte-


gritatem , id est , spiritum et animam et corpus ; et illud

quo intelligimus quo vivimus et illud quo


, et illud ,

visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit :

« Capillus capitis vestri non peribit omnia trahit post ,

» se » Aut si « omnia » ipsi homines inteliigendi


'^.

sunt omnia praedestinata ad saiutem possumus di-


,

cere ex quibus omnibus ait nihil esse periturum


: cum ,

supra de suis ovibus loqueretur ^ Aut certe omnia ho-


» Psal. cxxvi, I. — '2 Cor. v, 19. — 3 2 Thess. iii, 2. — ^ Luc. xxi, 8.

— 5 joan. X, 28.
IN JOANNIS EVANGELIUM , tract. lii. 76
minum genera omnibus, sive in setatibus
, sive in linguis
omnibus sive in gradibus honorum omnibus sive in
, ,

diversitatibus ingeniorum omnibus, sive in artium lici-


tarum et utilium professionibus omnibus et quidquid ,

aliud dici potest secundum innumerabiles difTerentias ,

quibus inter se praeter sola peccata homines distant , ab


excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad men-
dicum , « omnia , inquit , traham post me : » ut sit caput
eorum , et iili membra ejus. Sed « si exaltatus , inquit
» fuero a terra, non enim
» hoc est cum exaltatus fuero :

dubitat futurum esse quod venit implere. Hoc refertur ,

ad illud quod superius ait, Si autem mortuum fuerit


granum multumfructum affert ^ Nam exaltationem suam
,

quid aliud dixit quam in cruce passionem ? Quod et ipse

Evangelista non tacuit : subjunxit enim , et ait, « Hoc


)) autem dicebat , significans qua morte esset moritu-
)) rus. ))

XII. « Respondit ei turba , Nos audivimus ex Lege


)) quia Christus manet in seternum : et quomodo tu di-
)) cis , Oportet exaltari fihum hominis ? Et quis est iste
)) fihus hominis ^? Memoriter tenuerunt quod Dominus
))

dicebat assidue se esse fihum hominis. Nam hoc loco non


ait , Si exaltatus fuerit a terra fihus hominis : sed supe-
rius dixerat ,
quod hesterno die lectum atque tractatum
est ,
quando nuntiati sunt Gentiles ilh ,
qui eum videre
cupiebant. « Venit hora ut glorificetur filius hominis ^. »

Hoc itaque quod nunc ait « Gum


isti animo retinentes, et ,

» exaltatus fuero a terra, » mortem crucis intelligentes


,

quaesierunt ab illo, et dixerunt « Nos audivimus ex Lege_, ,

» quia Christus manet in seternum et quomodo tu di- :

» cis , Oportet exaltari fihum hominis? Quis est enim iste

» fihus hominis ? » Si enim Christus est , inquiunt, manet


' Joan. xii, 24. — 2 Ibid. 33, 34. — 3 ibid. 23.
76 S. AUGUSTINI EPISCOPI
iii aeternum : si manet in aeternum, quomodo exaltabitur
a terra ? id est ,
quomodo crucis passione morietur ? Hoc
enim eum dixisse intelligebant ,
quod facere cogitabant.
Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit in-
fusa sapientia, sed stimulata conscientia.
XIII. « Dixit ergo eis Jesus , Adhuc modicum lumen in
» vobis est ^
quod intelligitis quia Christus
» Hinc est ,

manet in aeternum. « Ergo ambulate dum lucem habetis,


» ut non tenebrae vos comprehendant. » Ambulate ac- ,

cedite, totum intelHgite, et moriturum Christum, et vic-


turum in reternum et sanguinem fusurum quo redimat ,

et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autera

vos comprehendent si eo modo credideritis Christi aeter- ,

nitatem , ut negetis in eo mortis humilitatem. « Et qui


» ambulat in tenebris , nescit quo vadat. » Sic potest of-
fendere in lapidem ofFensionis et petram scandali, quod
_,

fuitDominus caecis Judseis - : sicut credentibus lapis quem


reprobaverunt aedificantes , factus est in caput anguli ^.

Hinc dedignati sunt credere in Christum ,


quia eorum
impietas contempsit mortuum, risitoccisum : et ipsa erat

mors grani multiplicandi et exaltatio trahentis post se ,

omnia. « Dum lucem, inquit, habetis, credite in lucem ,

» ut fdii lucis sitis ^. » Cum aliquid veri auditum habetis,

credite in veritatem , ut renascamini in veritate.


XIV. « Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se
» ab eis ^. » Non ab eis quicredere et diligere coeperant,
non ab eis qui cum ramis palmarum et laudibus obviam
venerant : sed ab eis qui videbant et invidebant 5
quia
nec videbant, sed in lapidem illum caecitate ofFendebant.
Cum autem abscondit se Jesus ab eis, qui eum occidere
cupiebant, (quod saepe propter oblivionem commonendi
' Joan xir, 35. — * i Petr. n, 8. — - ^ Psal. cxvii, 22. — 4 Joan xii, 36.
— 5 ibid.

o
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LIII. 77
estis :) nostrae infirmitati consuluit, non suae potestati de-
rogavit.

TRACTATUS LIII.

Ab eo quod scriptum est, Cum autem tanta signafe-


cisset coram eis , non credebant in eum : usque ad
id y Dilexerunt gloriam hominum magis quam glo-
riam Dei.

Pr^nuntiata Dominus Christus passione sua % et


I.

morte fructuosa in exaltatione crucis, ubi dixit se omnia


tracturum essc post se, cum intellexissent Judaei quod de
sua morte dixisset et proposuissent ei quaestionem quo-
,
,

modo diceret se esse moriturum , cum ex Lege audierint


quod Christus manet in aeternum hortatus est eos ut : ,

dum adhuc modicum lumen in eis esset quo Christum ,

seternum esse didicissent, ambularent ut totum discerent,


ne comprehenderentur a tenebris. Et cum haec esset lo-
cutus, abscondit se ab eis. Haec in superioribus dominicis
lectionibus verbisque didicistis.
II. Deinde intulit Evangehsta unde hodiernum capitu-
lum recitatum est, et ait, « Cum
autem tanta signa fe-
» cisset coram eis , non credebant in eum ut sermo :

» Isaiae prophetae impleretur quem dixit , Domine quis


» credidit auditui nostro , et brachium Domini cui reve-
» latum est^? » Ubi satis ostendit brachium Domini ip-

I
Vide D. Guillon , tom. xxi, pag. 38i. — ^ Joan. xu, 87, 38, et Isai'.

LIU, 1.
78 S. AUGUSTINl EPISCOPI
sum Filium Dei nuHCupatum non quod Deus Pater fi- ,

gura determinetur carnis humanae eique Filius tanquam ,

membrum corporis haereat sed quia omnia per ipsum :

facta sunt, ideo brachium Domini dictum est. Sicut enim


tuum brachium per quod operaris sic Dei brachium
,
:

dictum Verbum quia per Yerbum operatus est


est ejus ,

mundum. Cur enim homo ut aliquid operetur, brachium


extendit , nisi quod dixerit ? Si au-
quia non continuo fit

tem tanta potestate prsevaleret ut sine uUo motu corpo- ,

ris sui quod diceret fieret brachium ejus verbum ejus ,

esset Sed Dominus Jesus unigenitus Dei Patris Filius


:
,

sicut non est paterni corporis membrum, ita non est co-
gitabile vel sonabile ac transitorium verbum quia cum :

omnia per ipsum facta sunt, Dei Verbum erat.


III. Cum ergo audimus brachium Dei Patris esse Dei
Filium , non nobis obstrepat consuetudo carnalis : sed
quantum illo donante possumus, virtutem Dei et sapien-
tiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. Tale quippe
brachium nec porrectum extenditur , nec collectum con-
trahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse
et Pater et sequahs Patri ubique totus est sicut Pater
^ :

ne aliqua pateat occasio detestabiU errori eorum qui ,

dicunt solum esse Patrem , sed pro diversitate causarum


ipsum FiUum, ipsum dici Spiritum sanctum et in his
dici ;

verbis audeant dicere Ecce videtis, quia solus est Pater,


:

si brachium ejus est Fihus non enim duoe, sed una per- :

sona est homo et brachium ejus. Non intelhgentes neque


advertentes quomodo verba de rebus ahis ad res alias
,

transferantur, propter ahquam simihtudinem etiam in lo-


cutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus :

quanto magis ut nobis ineffabiha quaiitercumque dican-


tur ,
quae dici sicuti sunt , omnino non possunt ? Nam et

homo alterum hominem per quem solet agere quidquid


IN JOANNIS EVAlVGELHJM, TRACT. LIII. 79
agit , brachium suum appellat : et si ei auferatur, doleiis

dicit, Bracliium perdidi : et ei qui abstulerit, dicit, Bra-


cbium meum mihi abstubsti. Intelligant ergo quomodo
dictus sit FiUus Patris brachium per quod Pater opera- ,

tus est omnia ne hoc non intelligendo , et in sui erroris


:

tenebris permanendo , similes sint Judaeis ipsis , de qui-


bus dictum est « Et brachium Domini cui revelatum
:

» est? »
IV. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut
competenter aliquid disputetur , et omnes ejus latebrosis-
simi sinus perscrutentur , et excutiantur ut dignum est

nec mearum virium esse arbitror , nec angustiarum tem-


poris , nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad aha
vestra expectatione non sinimur , nisi ahquid inde dica-
mus, accipite quod potuerimus : et ubi vestrse expecta-
tioni non suffecerimus , ab illo incrementum poscite qui
nos plantare posuit et rigare : quia , sicut dicit Apostolus :

« Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat_, sed qui
» incrementum dat Deus^ » Quidam ergo inter se mus-

sitant et ubi possunt aUquando proclamant


, et turbu- ,

lenta disceptatione contendunt, dicentes : Quid fecerunt


Judaei, vel quse culpa eorum fuit , si necesseerat «ut ser-
» mo Isaiae prophetae impleretur quem dixit : Domine
» quis credidit auditui nostro brachium Domini cui , et

» revelatum est ? » Quibus respondemus , Dominum prae-


scium futurorum, per Prophetam praedixisse infidelitatem
Judaeorum tamen non fecisse. Non enim
: praedixisse ,

propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia fu-


turahominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit
peccata, non sua non cujusquam alterius, sed ipsorum.
:

Quapropter si ea quse iUe prsescivit ipsorum , non sunt


ipsorum ^ non vere iUe prsescivit : sed quia iUius prse-
» I Cor. III, 7.
80 S. AUGUSTINI EPISCOPI
scientia falli non potest ^ sine dubio non alius , sed ipsi
peccant ,
quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt
ergo peccatum Judaei, quod eos non compulit facere, cui
peccatum non placeL ; sed facturos esse praedixit, quem
nihil latet. Et ideo si non malum , sed bonum facere vo-
luissent , non prohiberentur : et hoc facturi proevideren-
tur ab eo qui novit quid sit quisque facturus , et quid ei

sit pro ejus opere redditurus.


V. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent,
et profundiorem faciunt qusestionem : adjungit enim, et
dicit : (( Propterea non poterant credere ,
quia iterum
» dixit Isaias : Excoecavit oculos eorum , et induravit cor
» eorum , ut non videant ocuhs , et intelUgant corde , et
» convertantur, et sanem illos ^ » Dicitur enim nobis : Si
non potuerunt credere quod peccatum est hominis non ,

facientis quod non potest facere ? Si autem non credendo


peccaverunt potuerunt ergo credere et non fecerunt. Si
, 5

ergo potuerunt ,
quomodo dicit Evangehum : (( Propterea
» non poterant credere quia iterum dixit Isaias Excae- , ,

» cavit oculos eorum, et induravit cor eorum » ut, quod :

est gravius, ad Deum referatur causa qua non credide-


runt quandoquidem ipse
;
excsecavit ocuJos eorum, et ((

» induravit cor eorum ? » Non enim saltem hoc de dia-


bolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura
testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo quod ,

« excaecavit oculos eorum , et cor induravit » laboran- :

dum est quomodo illorum cuJpam, quia non crediderunt,


possimus ostendere de quibus dicitur, non poterant
,
((

» credere.»Deinde quid respondebimus de aho Prophetae


ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens :

« Quod qugerebat Israel hoc non est consecutus, electio ,

» autem consecuta est caeteri vero excaecati sunt sicut


, ,

« Joan. xu, 39, 4o> et Isai. vi, 10.


IN JOAJNJNIS EVAJVGELiUM, XRACT. Lill. 81
» scriptum est. Dedit illis Deus spiritum compunctionis ,

» oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque


» in hodiernum diem ? » *

VI. Audistis, fratres ,


propositam quaestionem, nempe
quam profunda sit cernitis sed respondemus ut possu- :

mus. Non poterant credere » quia hoc Isaias propheta


(t ,

prsedixit : hoc autem Propheta praedixit ,


quia Deus hoc
futurum esse praescivit. Quare autem non poterant si a ,

me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant malam :

quippe eorum voluntatem prsevidit Deus , et per Prophe-


tam praenuntiavit ille, cui abscondi futura non possunt.
Sed aham causam, inquis dicit , Propheta, non voluntatis
eorum. Quam causam dicit Propheta ? « Quia dedit ilhs
» Deus spiritum compunctionis , oculos ut non videant^
» et aures ut non audiant , et excaecavit oculos eorum ,

» et induravit cor Etiam hoc eorum voluntatem


eorum. »

meruisse respondeo. Sic enim excsecat, sic obdurat Deus,


deserendo et non adjuvando quod occulto judicio facere :

potest iniquo non potest. Hoc omnino pietas religioso-


,

rum inconcussum debet inviolatumque servare , sicut


Apostolus cum eamdem ipsam tractaret diflicillimam
,

qusestionem « Quid ergo dicemus inquit, numquid ini-


: ,

» quitas apud Deum ? absif^. » Si ergo absit ut sit iniqui-


tas apud Deum sive quando adjuvat, misericorditer
j

facit^ sive quando non adjuvat, juste facit quia omnia :

non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sancto-


rum justa sunt ,
quanto magis sanctificantis et judicantis

Dei ? Justa ergo sunt , sed occulta. Ideo cum qusestiones


hujusmodi in medium venerint ^ quare alius sic , alius au-
tem sic 5
Deo deserente excsecetur ille Deo
quare ille ,

adjuvante illuminetur non nobis judicium de judicio


:

tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus

Rom. XI, 7, elc, et Isai. vi, lo. — » Rom, ix, i^;

cxxiii. 6
82 S. i.UGTJSTINI EPISCOPI

cum Apostolo : « altitudo divitiarum sapientise et scien-


)» tiee Dei ,
quam inscrutabilia sunt judicia ejus et inves-
» tigabiles viae ejus ^ I » Unde dictum est in Psalmo :

« Judicia tua, sicut multa abyssus^. »

VII. Non ergo me , fratres , ad hanc penetrandam alti-

tudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia


perscrutanda , expectatio Vestrae Charitatis impingat. Ag-
nosco modulum meum , sentire mihi videor etiam modu-
lum vestrum. Altius est hoc incrementis meis , et fortius
viribus meis 5
puto quia et vestris. Simul ergo audiamus
admonentem Scripturam , atque dicentem : « Altiora te

» ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris^. » Non


quia ista negata sunt nobis , cum Deus magister dicat
« Nihil est occultum quod non revelabitur * •, » sed si in
quod pervenimus in eo ambulemus sicut dicit Aposto- , ,

lus, non solum quod nescimus et scire debemus, sed etiam


si quid aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit^*

Pervenimus autem in viam fidei hanc perseverantissime ,

teneamus ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt


:

omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ^. Non


enim ipseDominus JesusChristus suis ilhs magnis et prae-
cipue electis Discipulis invidebat, quando dicebat « Multa :

» habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo''.»


Ambulandum crescendum est ut
est ,
proficiendum est, ,

sint corda nostra capacia earum rerum, quas capere modo

non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes in-


venerit ibi discemus quod hic non potuimus.
,

VIII. Si quis autem istam quaestionem liquidius et me-


lius novit se posse et confidit exponere , absit ut non sim
paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quis-
quam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem
» Rom, XI, 33. — 3 Psal. xxxv, 7. — 3 Eccli. iii, 22. — 4 Matth. x, 26.

— 5 philij). iii, i5, 16. — fi


C0I08S. II, 3. — 7 Joan. xvi, 12.
IN JOANWIS evAngelium, tract. liii. 83
qua dicimus : « Ne nos inferas in tentationem^, » cone-
tur auferre : rursus ne quisquam neget voluntatis arbi-

trium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Do-


minum , et prsecipientem , et opitulantem •, et jubentem
quid facere debeamus et adjuvantem ut implere possimus.
Nam quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in
et
superbiam et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia
•,

dejecit in negiigentiam. lUi dicunt Utquid rogamus :

Deum ne vincamur tentatione quod in nostra est potes- ,

tate ? Isti dicunt Utquid conamur bene vivere, quod in :

Dei est potestate ? Domine o Pater qui es in coelis, ne ,

nos inferas in quamlibet istarum tentationum , sed libera


nos a malo l Audiamus Dominum dicentem : « Rogavi
» pro te , Petre , ne deficiat fides tua ^ : » ne sic existime-
mus fidem nostram esse in libero arbitrio , ut divino non
egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem :

« Dedit eis potestatem filios Dei fieri ^ •, » ne omnino exis-

timemus in nostra potestate non esse quod credimus , ve-


rumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam
et agendae sunt gratiae ,
quia data est potestas : et oran-
dum , ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides qu&e per di-
lectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique
partitus est ^ , ut qui gloriatur, non in se ipso , sed in Do-
mino glorietur ^.

Non itaque mirum est quia non poterant credere


IX.
quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei jus-
titiam , suam vellent constitnere : sicut dicit de illis Apos-
tolus : « Justitiae Dei non sunt subjecti^. » Quia enim
non ex fide sed tanquam ex operibus tumuerunt ipso
, :

suo tumore caecati, oflenderunt in lapidem offensionis. Sic


autem dictum est « non poterant » ubi inteliigendum est ,

» Matth. VI, i8. — 2 Luc. xxii, 32. — 3 Joan. i, 12. — 4 Galat v, 6.—
5 I Cor. I, 3i. — 6 Rom, x, 3.

6.
84 S. AUGUSTIM EPISCOPl

quod nolebant quemadmodum dictum est de Domino


:

Deo nostro, si non credimus, ille fidelis permanet,, negare


se ipsum non potest De omnipotente dictum est non
^
. ,

potest. Sicut ergo quod Dominus negare se ipsum non


potest laus est voluntatis divinae ita quod illi non po-
, :

terant credere , culpa est voluntatis humanae.


X. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut
suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum,
ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad
bene vivendum, non possunt credere in Ghristum. Non
enim aliquid prosunt syllabae nominis Christi, et sacra-
menta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem
Christi est, credere in impium ^ cre- eum qui justificat 5

dere in mediatorem, sine quo interposito non reconciha-


mur Deo credere in Salvatorem qui venit quod perierat
^ ,

quaerere atque salvare 5 credere in eum qui dixit : « Sine


» me nihil potestis facere ^. » Quia ergo ignorans Dei jus-
titiam qua suam vult constituere qua
justificatur impius,
convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc
et illi Non poterant credere » non quia mutari in me-
(c :

lius homines non possunt sed quandiu taha sapiunt, non ^

possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur j


quia
negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Hoc de
Judseis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, at-
que in ejus Spiritu Propheta praedixit.

XI. Quod vero addidit : « Et convertantur etsanem


» eos : » utrum subaudiendum sit, non, id est, non con-
vertantur , connexa desuper sententia ^ ubi dictum est :

« Ut non videant ocuhs et intelligant corde : » quia et


hic utique dictum est, ut non intelhgant, Et ipsa enim
conversio de illius gratia est, cui dicitur : « Deus virtu-
» tum converte nos ^. » An forte et hoc de supernoe me-
'
2 Tim. n, «3. — ' Rom. iV; 5. — 3 Joan. xv, 5. -^ 4 Psal. lxxix, 4-
IN JOANKIS EVAKGELUIM , TI\ACT. LIII. 85
dicinae misericordia factum intelligendum est,utquoniam
superbae et perversae voluntatis erant, et suam justitiam
constituere volebant, ad hoc desererentur , ut excaeca-
rentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem
ofFensionis, etimpleretur facies eorum ignominia atque 5

ita humihati qusererent nomen Domini, et non suam qua


inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur im-
pius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum ,
qui de
suo scelere corripuncti, in Christum postea crediderunt
pro quibus et ipse oraverat, dicens : « Pater, ignosce iUis,
» quia nesciunt quid faciunt ^ » De qua eorum igno-
rantia et Apostolus dicit : « Testimonium ilhs perhibeo
» quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : »

tunc enim et hoc subjunxit, atque ait : « Ignorantes eum


» Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae

» Dei non sunt subjecti *. »

XII. « Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et


» locutus est de eoQuid viderit Isaias, et hoc quo-
^. »

modo ad Dominum Christum pertineat, in hbro ejus le-


gendum et inteUigendum est. Vidit enim non sicuti est,
sed modo quodam significativo, sicut Prophetae visio fue-

rat informanda. Nam vidit et Moyses, et tamen ei quem


videbat dicebat : « Si inveni gratiam ante te , ostende
» mihi temetipsum, manifeste ut videam te * : » quia non
videbat sicuti est. Quando autem nobis hoc futurum sit,

idem iste sanctus Joannes evangehsta in Epistola sua di-


cit : « Dilectissimi , filii Dei sumus , et nondum apparuit
.» quid erimus cum apparuerit, similes ei
: scimus quia
» erimus, quoniam videbimus eum sicuti est ^. » Poterat
dicere quoniam videbimus eum et non addere
, sicuti , ,

est. Sed quia sciebat a quibus Patribus et Prophetis vi-

' Luc. xxiii, 34. — ^ Rom. x, 2, etc. — ' Joan. xii, 4^- — ^ Exod.
xxxiii, i3. — 5 I Joan. iii, 2.
86 S. AUGUSTINI EPISCOPI
sum , sed non sicuti est ^ ideo cum dixisset , videbimus
eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres,
eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium.
Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam :

nec intelligunt secundum quid dictum sit a Ego et Pater :

» unum sumus ^. » Prorsus in forma Dei in qua aequalis


est Patri etiam Filius invisibilis est
, ut autem ab homi- :

nibus videretur , formam servi accepit , et in simihtudine

hominum factus, visibihs factus est. Ostendit ergo se etiam


antequam susciperet carnemoculis hominum, sicut voluit
in sulDJecta sibi creatura, non sicuti est. Mundemus corda
per fidem ut illi ineffabili et ut ita dicam invisibili
, , , ,

visioni praeparemur « Beati enim mundo corde, quoniam


:

» ipsi Deum videbunt ^. »

XIII. « Verumtamen et ex principibus multi credide-


» runt in eum , sed propter Pharisseos non confiteban-
» tur, ut de synagoga non ejicerentur : dilexerunt enim
» hominum magis quam gloriam Dei ^. » Videte
gloriam
quemadmodum notaverit Evangelista et improbaverit
quosdam quos tamen in eum credidisse dixit qui rn
,
:

hoc ingressu fidei si proficerent, amorem quoque humanae


glorise proficiendo superarent, quem superaverat Apos-

tolus , dicens : « Mihi autem absit gloriari , nisi in cruce


» Domini nostri Jesu Christi ,
per quem mihi mundus
mundo » Ad hoc enim et ipse
» crucifixus est, et ego ^,

Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae im-


pietatis irrisit, in eorum qui in illum crederent frontibus
fixit, ubi est quodam modo sedes verecundiae, ut de no-
raine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriamquam
hominum dihgat.

» Joan. X, 3o. — ' Matth. , 8. — 3 Joan. xii, 4*2, 43.-4 Galat. ti, i^.
IN JOANNIS EVANGELIXJM, TRACT. LIV. 87

TRACTATUS LIV-

Ab eo quod ait Jesus Qui credit in me^ non credit in


:

mey sed in eum quimisitme usque ad id, Quce ego


:

loquor, sicut dixit mihi Pater^ sic loquor,

I. LoQtJENTE Domino nostro Jesu Christo apud Judaeos,


ettanta miraculorum signa faciente, quidam crediderunt
prsedestinati in vitam seternam quos etiam vocavit oves ,

suas : quidam vero non crediderunt , nec poterant cre-


dere , eo quod occulto, nec tamen injusto judicio Dei fue-
rant excaecati et indurati , deserente illo qui superbis re-
sistit, humilibus autem dat gratiam^. Eorum autem qui
crediderunt , ahi usque adeo confitebantur ut palmarum.
ramis acceptis venienti occurrerent, ineadem laudis con-
fessione laetantes ahi vero ex principibus non audebant
:

confiteri ut de synagoga non ejicerentur quos notavit


,
5

Evangehsta dicens, quod dilexerunt gloriam hominum


magis quam gloriam Dei ^. Eorum etiam qui non credide-
runt, alii erant postea credituri, quos pra&videbat ubi ait :

« Cum exaltaveritis fihum hominis, tunc agnoscetis quia


» ego sum ^ : » alii vero in eadem infidehtate mansuri,
quorum imitatrix est etiam ista gens Judaeorum, quse
postmodum debellata, ad testimonium Prophetiae quse de
Christo scripta est, in toto pene orbe dispersa est.
II. His ita se habentibus, et sua jam propinquante pas-
sione, « Jesus clamavit, et dixit , » unde lectio coepit ho-
dierna : « Qui credit in me, non credit in me, sed in eum
I
Jacob. IV, 6, et i Petr. v, 5, — > Joan. xii, 43. — 3 ij. v„j^ 28.
88 S. A.UGUSTINI EPTSCOPl

)) qui misit me : et qui viclet me, videt eum qui misit


» me \ )) Jam dixerat quodam loco : « Mea doctrinanon
)) est mea, sed ejus qui misit me ^. » Ubi intelleximus
eum doctrinam suam Verbum Patrisquod est ipse;
dixisse
et hoc significasse dicendo Mea doctrina non est mea
:

sed ejus qui me misit, quod a seipso ipse non esset, sed
haberet a quo esset. Deus enim de Deo, FiHus Patris ; Pa-
ter autem non Deus de Deo, sed Deus Pater Filii. Nunc
autem quod ait « Qui credit in me non credit in me,
: ,

y> sed in eum qui misit me, quomodo intellecturi sumus, ))

nisi quia homo apparebat hominibus cum lateret Deus ? ,

Et ne putarent hoc eum esse tantummodo quod videbant,


talem ac tantum se volens credi, quaHs et quantus est Pa-
ter, Qui credit in me, inquit, non creditin me,
(c id ))

est in hoc quod videt


, a Sed in eum qui misit me : , ))

id est, in Patrem. Sed qui credit in Patrem, necesse est


eum credat esse Patrem qui autem credit eum Patrem, :

necesse est ut credat eum habere Fihum ac per hoc qui :

credit in Patrem, necesse est ut credat in Filium. Sed ne


quisquam hoc credat de unigenito Fiho, quod de iis qui
dicti sunt fihi Dei secundum gratiam, non naturam, sicut

ait Evangehsta : « Dedit eis potestatemfiliosDei fieri ^; »

unde et illud est quod ipse Dominus commemoravit in


Lege dictum « Ego dixi dii estis, et fihi excelsi omnes ^ »
: :

propterea dixit « Qui credit in me, non credit me^ »


:

ne totum quod de Christo creditur, secundum hominem


crederetur. Ille ergo, inquit, credit in me, qui non credit
in me secundum id quod me videt, sed in eum qui me
misit : ut cum credit in Patrcm, credat eum habere Fi-
hum sibi aequalem', et tunc vere credat in me. Nam si

putaverit eum non habere nisi fdios secundum gratiam


• Joan. xii, 44> 45« —
' W- VII, 16. Vide supra Tract. xxix. — 3 Joan.
1, 12. — 4ld. X, 34, etPsal. lxxxi, G.
IN JOANNIS EVAKGELlt M , TTvACT. LIV. 89
qni sunt ejus utique creatura , non Verbum, sed facta per

Verbum nec habere Filium aequalem


•, sibi atque coseter-
num , semper natum ,
pariter incommutabilem ex nuUo ,

dissimilem atque imparem ; non credit in Patrem qui eum


misit, quia hoc Pater qui eum misit.
non est

III. Et ideo cum dixisset « Qui credit in me, non cre- :

» dit in me, sed in eum qui misit me » ne putaretur sic :

voluisse tanquam Patrem multorum fi-


Patrem intelligi

liorum per gratiam regeneratorum, non unici Verbi aequa-


lis sibi, continuo subjecit « Et qui videt me videt eum : ,

» qui misit me. » Numquid ait Qui videt me, non videt :

me, sed eum qui misit me sicut dixerat « Qui credit in : :

M me, non credit in me, sed in eum qui misit me? Illud

namquedixit, ne sicut videbatur, crederetur tantummodo


filius hominis hoc autem dixit : ut Patri crederetur :

aequalis. Qui credit in me, inquit^, non credit in hoc quod


videt me' sed credit in eum qui misit me. Aut cum credit
in Patrem qui sibi sequalem genuit me non quomodo me ^

videt, sed sic credat in me, quomodo in eum qui misit


me usque adeo enim nihii distat inter eum et me, ut qui
:

me videt videat eum qui me misit. Apostolos suos certe


ipse Dominus Christus misit ,
quod eorum etiam nomen
indicat : nam sicut graece angeh , latine nuntii vocantur,
ita graece Apostoh, latine missi appellantur. Nunquam
tamen ahquis Apostolorum dicere auderet « Qui credit :

» in me, non credit in me sed in eum qui misit me » , :

omnino enim non diceret « Qui credit in me. » Gredi- :

mus enim Apostolo sed non credimus in Apostolum, :

non enim Apostolus justificat impium. Credenti autem in


eum qui justificat impium , deputatur fides ejus ad justi-
tiam K Posset dicere Apostolus : Qui recipit me, recipit
eum qui me misit ; vel, Qui audit me, audit eum
* Rcm. IV, 5.
90 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
qui me misit : hoc enim eis ipse Dominus ait ; « Qui
)) vos recipit , me recipit , et qui recipit me , recipit eum
)) qui me misit \ )) Quia dominus honoratur in servo, et
et pater in fiUo : sed pater tanquam in fiUo , dominus
tanquam in servo. Fihus autem unigenitus recte dicere
potuit : « Gredite in Deum, et in me credite * : )> et quod
nunc ait : « Qui credit in me, non credit in me, sed m
)) eum c{ui misit me. » Non a se abstuht fidem credentis,
sed noluit in forma servi remanere credentem : quoniam
cum quisque credit in Patrem qui eum misit ,
profecto
credit in Fihum, quo Patrem non esse cognoscit 5 et
sine
ita credit ut credat aequalem quoniam sequitur « Et ,
:

)) qui videt me, videt eum qui me misit. ))

IV. Attende caetera : « Ego lux in mundum veni , ut


)) omnis qui credit in me , in tenebris non maneat ^. ))

Dixit quodam loco Discipulis suis : « Vos estis lux mundi


)) non potest civilas abscondi super montem constituta
)) neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio,
)) sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo
)) sunt sic luceat lumen vestrum coram hominibus ut
: ,

)) videant opera vestra bona et glorificent Patrem ves- ,

)) trum qui in coehs est ^ » non tamen eis dixit Vos lux : ,

venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tene-


bris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lu-
mina ergo sunt omnes sancti sed credendo ab eo illumi- :

nantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen au-


tem illud quo illuminantur a se recedere non potest ,

quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini


illuminato , sicut prophetae , sicut apostolo : sed ideb ilh
credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur ,

sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur


» IVIatUi. X, 40' ~ ' •^<^a°' ^iv> J» ~ ^ Id- XII, 46. —^ Matth. t,
lil, etc.
IW J0ANNI8 EVANGELIUM, TRACT. LIV. 91
ut et nos illuminemur non ab illo y sed cum illo a quo ,

i]le. Cum autem dicit , « Ut omnis qui credit in me in ,

» tenebris non maneat salis manifestat omnes se in te- : )>

nebris invenisse sed ne in eis tenebris maneant in qui-


:

bus inventi sunt , debent credere in lucem quse venit in


mundum, quia per illam factus est mundus.
V. <( Et si quis audierit, inquit, verba mea_, et non cus-
)) todierit, ego non judico eum *. )) Mementote quae vos
audisse in superioribus lectionibus novi ; et qui obliti

forte estis , recolite non affuistis sed adestis au-


5 et qui , ,

dite quomodo dicit Filius , « Ego non judico eum : )>

cum dicat alio loco « Pater non judicat quemquam , :

» omne judicium dedit Filio ^


sed nisi quia intelli- : ))

gendum est modo non judico eum. Quare non judicat


,

modo ? Attende quid sequitur « Non enim veni, inquit, :

)) ut judicem mundum , sed ut saivificem mundum ^ : )>

id est, ut salvum faciam mundum. Nunc ergo est tem-


pus misericordiae, post erit judicii : quia « Misericordiam,
)) inquit, et judicium caniabo tibi Domine ^. ))

VI. Sed de ipso etiam futuro novissimo judicio videte


quid dicat : « Qui spernit me et non accipit verba mea
)) habet qui judicet eum
sermo quem locutus sum, ille
:

)) judicabit eum in novissimo die ^. Non ait , Qui sper- ))

nit me, et non accipit verba mea, ego non judico eum in
novissimo die. Hoc enim si dixisset , non video quomodo
posset non esse contrarium illi sententise ubi ait , Pater
non judicat quemquam sed omne judicium dedit Filio. ,

Cum vero dixit « Qui spernit me et non accipit verba


, ,

))mea habet qui judicet eum


, expectantibus autem : ))

quisnam ille esset secutus adjunxit « Sermo quem locu-


, ,

» tus sum , ille judicabit eum in novissimo die : )) satis

» Joan. xii, 47. — * Id. V, 2*2. — 3 id, xn, 4?. —^ P«al. c, i. —


5 Joan, xii, 48.
^^ S. AVGLSTINI EPISCOPl
iiianifestavit semetipsum judicaturum in novissimo die.
Se ipsum quippe locutus est , se ipsum annuntiavit, se ip-
sum januam posuit, qua ipse ad oves pastor intraret. Ali-
ter itaque judicabuntur qui non audierunt, aliter qui au-
dierunt et contempserunt. Qui enim sine Lege peccave-
«

)) runt, ait Apostolus : sine Lege et peribunt et qui in :

)> Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur ^ )>

VIL Quia ego, inquit, ex meipso non sum locutus.


(( )>

Ideo se dicit non locutum ex se ipso quia non est ex se ,

ipso. Jam hoc Scepe diximus jam hoc tanquam notissi- :

mum non docere sed admonere debemus. « Sed qui mi-


,

» sit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et

)) quid loquar. )> Non laboraremus , si cum eis nos loqui


sciremus , cum quibus sumus et cum eis stlperiora locuti ,

ipsis non omnibus sed quae audierunt memoria retinen-


,

tibus nunc vero quia fortasse aliqui adsunt, qui non au-
:

dierunt eisque sunt similes qui obhti sunt quod audie-


,

runt propter illos perferant moras nostras qui audita


,

meminerunt. Quomodo dat mandatum Pater unico Fi-


lio ? Quo verbo loquitur Verbo cum sit ipse Filius uni- ,

genitum Verbum ? Numquid per Angelum cum per _,

ipsum creati sint Angeli ? Numquid per nubem ? quae


quando sonuit ad Filium , non propter ipsum sonuit ,

quod ahbi dicitetiam ipse ^ sed propter alios quos opor-


tebat ita audire. Numquid per sonum labiis emissum?
cjui non habet corpus , nec ahquo locorum intervallo Fi-
lius a Patre separatur , ut sit inter illos aer medius ,
quo
percusso vox fiat et in aurem veniat. Absit ut talia de illa

incorporea etineftabili substantia suspicemur. Filiusuni*


cus est Verbum Patris , et sapientia Patris , in illa sunt
omnia mandata Patris. Neque enim Patris mandatum
FiUus aliquando nesciebat, ut eum necesse esset ex tem-
'
Rom n, 12. — ' Joan, xn, 49-
I]V JOAjNJNIS EVAWGELIUM , TRACT. LIV. 93
pore habere quod antea non habebat. Ita enim a Patre
quod habet accepit, ut nascendo acceperit, dederitqueilli
gignendo. Nam et vita est , et accepit vitam utique nas-
cendo, non prius sine vita existendo. Quia et Pater habet
vitam quod habet est nec accepit tamen quia non
, et :
,

ex aliquo est. Filius autem accepit vitam dante Patre a ,

quo est et ipse quod habet est habet enim vitam et


: , : ,

vita est. Ipsum audi loquentem « Sicut habet, inquit :

» Pater vitam in semetipso , sic dedit et Filio vitam ha-


» bere in semetipso ^ » Numquid existenti , et non ha-
bentidedit? Sed eo dedit quo genuit, qui vitam genuit,
et vita genuit vitam. Et quia parem genuit, non imparem
vitam : ideo dictum est , Sicut habet ipse vitam in semet-
ipso, sic dedit et Fiho vitam habere in semetipso. Yitam.
dedit ,
quia gignendo vitam ,
quid dedit nisi esse vitam ?

Et quia aeterna est ipsa nativitas , nunquam non fuit Fi-


lius -qui est vita , nunquam fuit Filius sine vita : et sicut
est nativitas aeterna, sic est qui natus est vita seterna. Ita

et mandatum non quod Filius non habebat, Pater dedit


sed , sicut dixi , in sapientia Patris quod est Verbum Pa-
,

omniamandatasuntPatris. Diciturautem mandatum


tris,

datum, quia non est a se ipso cui dicitur datum et hoc est :

dare Filio sine quo nunquam Fiiius fuit ,


quod est gig-
nere Filium qui nunquam non fuit.
VIII. Sequitur autem , « Et scio quia mandatum ejus
» vita seterna est ^. » Si ergo vita seterna est ipse Filius, et
mandatum Patris; quid ahud dictum est,
vita seterna est
quam ego sum mandatum Patris ? Proinde et id quod ad-
jungit, et dicit , « Quae ego loquor, sicut dixit mihi Pater
» sic loquor : » non accipiamus , « dixit mihi, » quasi
Pater verba locutus unico Verbo, aut egeat Dei verbis^sit

Dei Verbum. Dixitergo Pater Filio, sicut dedit vitam Fi-'


'
Joan. V, "26. — 2 jj. xii, 5o.
94 S. AUGUSTINI EPISCOPI
lio non quod nesciebat vel non habebat sed quod ipse
: ,

Filius erat. Quid est autem « sicut dixit mihi sic lo-
,

))quor, » nisi verum ioquor? Ita ille dixit ut verax ita iste ,

loquitur ut veritas. Verax autem genuit veritatem. Quid


ergo jam diceret veritati ? Non enim imperfecta erat ve-
ritas 5 cui verum ahquid adderetur. Dixit ergo veritati

quia genuit veritatem. Porro ipsa veritas sic loquitur , ut


ei dictum est : sed inteiligentibus ,
quos docefut nata
est. Ut autem crederent homines quod inteliigere non-
dum valent , ex ore carnis verba sonuerunt , et abierunt 5

transvolantes soni strepuerunt ,


peractis morulis tempo-
rum suorum sed res ipsse quarum signa
: sunt soni , tra-
jectse quodam modo in eorum memoriam qui audierunt
etiam ad nos per litteras quae visibiiia signa sunt ,
perve-
nerunt. Non sic ioquitur veritas : inteiiigentibus menti-
bus intus ioquitur, sine sono instruit, inteiiigibiii iuce
perfundit. Qui ergo potest in ea videre nativitatis ejus
seternitatem, ipse iiiam sic audit ioquentem, sicut ei dixit
Pater quod ioqueretur. Excitavit nos ad magnum deside-
rium interioris duicedinis suae sed crescendo capimus :

ambuiando crescimus proficiendo ambuiamus ut perve-


,
,

nire possimus.
IN joAnnis evAngelium , TRACT. lv. 95

>\/%n/%i\i%/y\i\i\n/\ vvv^vvvtvvvvft^vv^ivvv^jvvvtvvvxvvv^vvvvvvv^vvt/^^vvvtivvvtiwv^vi/vtfvvvt vwi

TRACTA TUS LY.

Ab eo loco diem festum Paschce , sciens Jesus


: j4nte
quia venit hora ejus usque ad id Et coepit laifore : ,

pedes Discipulorum et extergere linteo quo erat ,

prcecinctus,

CoENA Domini secundum Joannem S adjuvante ipso,


I.

debitis est explicanda tractatibus, et ut nobis posse dona-


verit, explananda. « Ante diem autem festum Paschae,
» sciens Jesus quia venit hora ejus , ut transeat ex hoc
» mundo ad Patrem cum dilexisset suos qui erant iii
,

)) mundo , in finem dilexit eos ^. » Pascha , fratres , non


sicut quidam existimant ,
graecum nomen est , sed he-
brseum : opportunissime tamen occurrit in hoc nomine
quaedam congruentia utrarumque hnguarum; Quia enim
pati grsece Trax,wv dicitur , ideo Pascha passio putata est,
velut hoc nomen a passione sit appellatum : in sua vero
lingua , hoc est in hebraea , Pascha transitus dicitur :

propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei


quando ex iEgypto fugientes^ rubrum mare transierunt^.
Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est,
cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus ^ cujus ,

sanguine iUitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis


signatis frontibus nostris , a perditione hujus saecuh tan-
quam a captivitate velinteremptione iEgyptia liberamur ^
» TideD. Guillon , tora. xxi, pag. 38i. — » Joan. xiii, i. — 3 Exod.
XIV, 29. —4 Isai. uii, 7. — 5 Exod. xii, 23.
96 S. AUGtJSTlM EPISCOPI
et agimus saluberrimum transitum , cum a diabolo trau-
simus ad Christum , et ab isto instabili saeculo ad ejus
fundatissimumregnum. Ideoquippe ad Deum permanen-
tem transimus ne cum mundo transeunte transeamus. De
,

hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit :

« Qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in _,

)) regnum Filii charitatis suae ^ » Hoc itaque nomen , id

est, Pascha, quodlatine, ut dixi, transitus Jnuncupatur,


velut interpretans nobis beatus Evangelista , « Ante
» diem , inquit , festum Paschse , sciens Jesus quia venit
» hora ejus , ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. »

Ecce Pascha , ecce transitus. Unde quo? , et « De hoc


» scilicet mundo ad Patrem. » Spes membris in capite

data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura.


Quid ergo infideles , et ab hoc capite atque ab ejus cor-
pore alieni, nonne et ipsi transeunt, quia non permanent?
Transeunt plane et ipsi : sed aliud est transire de mundo,
aliud est transire cum mundo : aiiud ad Patrem , aliud
ad hostem. Nam et iEgyptii transierunt , non tamen
transierunt per mare ad regnum , sed in mari ad inte-
ritum.
II. « Sciens ergo Jesus quia venit hora ejus, ut transiret
» mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant
ex hoc
» in mundo in finem dilexit eos. » Utique ut et ipsi de
,

hoc mundo ubi erant ad suum caput quod hinc trans- ,


,

isset , Quid est enim , « in


ejus dilectione transirent :

» finem, » nisiin Christum? Finis enim Legis Christus,


ait Apostolus, ad justitiam omni credenti^. Finis perfi-

ciens, non interficiens fmis quousque eamus, non ubi :

pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum


immolatus est Christus ^ Ipse est finis noster , in illum est

transitus noster. Nam video posse ista verba evangehca


> Coloss. 1, i3. — ^ Rom. x, 4- — ' ^ Cor. v, 7.
IN JOAWIVIS EVANGELIUM, TRACT. LV. 97
quodam humano modo etiam sic accipi tanquam usque ,

ad mortem Ghristus dilexerit suos ut hoc videatur esse ,

« in fmem dilexit eos. » Humana est hsec sententia non ,

divina : neque enim nos huc usque ille dilexit qui sem- ,

per et sine fme nos dihgit. Absit ut diiectionem morte


finierit ,
qui non est morte fmitus. Etiam post mortem
quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque im-
pius *, et usque ad mortem nos dilexisse putandus estChris-
tus.? Absit , charissimi. Nequaquam ille nos diligendo us-
que ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte fmi-
ret. Nisi forte ita sit intelligendum , « in fmem dilexit
» eos : » Quia tantum dilexit eos , ut moreretur propter
eos. Hoc enim testatus est dicens « Majorem hac cha- :

» ritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis


» pro amicis suis ^. » Ita sane non prohibemus intelligi
« in fmem dilexit , » id est , usque ad mortem illum di-
lectio ipsa perduxit.
III. « Etcoena, inquit, facta, cum diabolusjam misis-
» set in cor , ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes :

» sciens quia omnia dedit ei Pater in manus , et quia a


M Deo exiit, et ad Deum vadit, surgit a coena , et ponit
» vestimenta sua. Et cum accepisset Hnteum, praecinxit
» se.Deinde mittit aquam in pelvem, et coepit lavare pe-
» des Discipulorum quo erat prse-
: et extergere linteo
» cinctus^. » Non ita debemus intelHgere ccenam factam

veluti jam consummatam atque transactam adhuc enim :

coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit Discipu-


lis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori
postea dedit, utique coena nondum fmita, hoc est dum
adhuc panis esset in mensa. « Coena ergo facta, » dictum
est, jam parata, e{ ad convivantium mensam usumque
perducta.
« Luc. XVI, 27. — 2 Joan. xv, i3. — 3 jd. xm, 2-5.
GXXIII. 7
98 S. AUGUSTlIfl EPISCOPI

IV. Quod autem ait : « Cum diabolus jam misisset iu


)) cor , ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes. )) Si

quaeris quid missum sit in cor Judae , hoc utique « ut tra-


» deret eum. Missio ista , spiritalis suggestio est non
)) :

fit per aurem sed per cogitationem ac per hoc non cor-
, •,

poraliter sed spiritaliter. Neque enim spiritale quod dici-


,

tur , semper in laude accipiendum est. Novit Apostolus


quaedam spiritalia nequitiae in coelestibus , adversus quae
nobis coUuctationem esse testatur^ : non autem essent
etiam maligna spiritalia , si non essent etiam maligni spi-
ritus. A spiritu enim spiritalia nominantur. Sed quomodo
ista fiant ut diabolicae suggestiones immittantur , et hu-
manis cogitationibus raisceantur, ut eas tanquam suas
deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est

etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac


spiritaliter fieri : sed interest quibusnara. earura mens hu-
raana consentiat , divino auxilio vel deserta per raeritura,
vel adjuta per gratiara. Factura ergo jara fuerat in corde
Judae per iraraissionera diaboHcara, ut traderet Discipulus
Magistrura, sed quera non didicerat Deura. Jara tahs ve-
nerat ad conviviura, explorator pastoris, insidiator Salva-
toris, venditorRederaptoris •,
jara talis venerat, et videba-

tur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur ,


quia in
eo quera volebat fallere , faliebatur. At ille isto in ipso

corde intus inspecto , nesciente scienter utebatur.


V. « Sciens quia orania dedit ei Pater in raanus. )) Ergo
et ipsura traditorera. Nara si eura in raanibus non haberet,
non utique iiio uteretur ut veliet. Proinde jam traditor

traditus erat ei quera tradere cupiebat , atque ita malura


tradendo faciebat , ut de illo tradito bonura fieret quod
nesciebat. Sciebat enira Dominus quid faceret pro amicis,

qui patienter utebatur iniraicis : ac si omnia dederat Pa-


I
Ephcs, VI, 12.
IN joAnnis evAngelium, trAct. lv. 99
ter in manus ejus, et in usum mala, et in elFectum bona.
« Sciens etiam quia a Deo exiit , etDeum vadit » nec
ad :

Deum cum inde exiret , nec nos deserens cum rediret.


VI. Haec ergo sciens, « Surgit a coena, et ponit vesti-
» menta sua : et cum accepisset linteum^, prsecinxit se.
» Deinde mittit aquam in pelvem , et coepit lavare pedes
» Discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus.»
Debemus, sensum Evangelistae diligenter at-
dilectissimi,
tendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate
iprius celsitudinern ejus voluitcommendare. Ad hoc per-
tinet quod ait « Sciens quia omnia dedit ei Pater in ma-
:

» nus_, et quia a Deo exiit et ad Deum vadit. » Cum illi ,

ergo omnia Pater dedisset in manus, ille Discipulorum non


manus sed pedes lavit et cum se sciret a Deo exiisse et
, : ,

ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis servi im-


plevit oflicium. Adhoc autem pertinet quod etiam de tra-
ditore ipsius qui jam tahs venerat qui nec ab illo igno-
, ,

rabatur praeloqui voluit ut hoc quoque ad maximum


,
:

cumulum humiiitatis accederet quod etiam ilh non de- ,

dignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in


scelere.
VII. Quid autem mirum si surrexit a coena et posuit ,

vestimeuta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum


exinanivit ^ ? Et quid mirum si praecinxit se hnteo qui ,

formam servi accipiens habitu inventus est ut homo ? Quid


mirum si misit aquam in pelvem unde lavaret pedes Dis-
cipulorum qui in terram sanguinem fudit quo immun-
, ,

ditiam dilueret peccatorum ? Quid mirum si hnteo quo ,

erat proecinctus, pedes quos laverat, tersit, qui carne qua


erat indiitus, Evangehstarum vestigia confirmavit .^ Et
linteoquidem ut se praecingeret posuit vestimenta quce ,

habebat ut autem f ormam servi acciperet quando semet-


:

1 Philip. 11,6,7.

7.
100 S. AUGU3TIM1 EPISCOPI
ipsum exiiianivit , non quod habebat deposuit , sed quod
non habebat accepit. Crucifigendus sane suis expohatus
est vestimentis , et mortuus involutus est hnteis : et tota

illa ejus passio, nostra purgatio est.Passurus igitur exitia,


praemisit obsequia : non solum eis pro quibus erat subitu-
rus mortem , sed etiam iUi qui eum fuerat traditurus ad
mortem. Tanta est quippe humanse humihtatis utihtas, ut
eam suo commendaret exemplo etiam divina subhmitas :

quia homo superbus in aeternum periret nisi illum Deus ,

humihs inveniret^ Venit enim fihus hominis quaerere et


salvum lacere quod perierat. Perierat autem superbiam
deceptoris secutus , ergo humihtatem Redemploris sequa-
tur invenlus.

«vvt/tvvvvvvvvvvvv^vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv^vvvvvvvvvvvvivvv/vvv^vv^^

TRACTATUS LVI.

Ab eo quod scriptum est : Venit ergo ad Simonem


Petru?n, etc, usque ad id, Qui lotus est, non indi"
get nisi ut pedes lai>et , sed est mundus totus.

I. CuM Dominus « Venit


lavaret pedes Discipulorum ,

» ad Simonem Petrum et dicit ei Petrus Domine tu


: : ,

)) mihilavas pedes^?» Quis enim non expavesceret lavari


sibi pedes a Dei Fiho ? Quamvis itaque magnae fuisset au-

dacioe contradicere servum domino, hominem Deo tamen :

hoc Petrus facere maluit ,


quam perpeti ut sibi pedes la-
varentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Pe-
trum inter cseteros formidasse atque recusasse, cum id ahi

ante ipsum hbenter vel aequanimiter sibi fieri permisis-

' Luc. XIX, 10. — 2 Joan. xiii, 6.


IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LVI. 101

sent. Facilius quippe sic accipiaulur ista verba Evangelii,


quia cum dictum esset « Goepit lavare pedes Discipulo- :

)) rum et extergere linteo quo erat praecinctus: deinde


, ))

subjunctum est : (( Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi ))

aliquibus jam lavisset , et post eos venisset ad primum.


Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum
Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos
ad illum venerit sed quod ab illo : Quando ergo
coeperit.
pedes Discipulorum lavare coepit venit ad eum a quo
,

coepit , id est , ad Petrum : et tunc Petrus quod etiam ,

quilibet eorum expavisset , expavit , atque ait : (( Domine,


)) Quid est tu ? Quid est
tu mihi lavas pedes mibi? ? )> , , (( )>

Cogitanda sunt potius quam dicenda ne forte quod ex :

his verbis ahquatenus dignum concipit anima non expli- ,

cet hngua.
II. Sed (( respondit Jesus , et dixit ei : Quod ego facio
)) tu nescis modo , scies autem postea^. Nec tamen ille
»

Dominici facti altitudine exterritus ,


permittit fieri quod ,

cur fieret ignorabat : sed usque ad suos pedes humilem


Christum adhuc non vult videre , non potest sustinere.
« Non lavabis mihi, inquit, pedes in aeternum^. )) Quid
est, (( ))Nunquam hoc feram, nunquam pa-
in aeternum ?

tiar nunquam sinam hoc quippe in seternum non fit


, :

quod nunquam fit. Tum Salvator segrum reluctantem de


ipsius salutis periculo exterrens Si non lavero te in- , (( ,

» quit non habebis partem mecum.


, Ita diclum est Si )> : ((

)) non lavero te cum de solis pedibus ageretur quo-


, )) :

modo dici adsolet Calcas me quando sola planta calca-:


,

tur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expaves-


cens Christum sibi negari ,
quam usque ad suos pedes
humiUari : (( Domine , ait non tantum pedes meos sed
_, :

)) et nianus et caput ^. )) Quandoquidem sic minaris la- ,

» Joan. xiii, 7. — * Ibid. 8. — ^ Ibid.^g.


102 S. AUGUSTTNI EPISCOPI
vanda tibi membra mea non solum ima non snbtraho ,

verumetiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam


tecum partem nuUam tibi nego abluendam mei corporis
,

partem.
III. « Dicit ei Jesus : Qui lotus non habet opus nisi
est,

» pedes lavare, sed est mundus totus^ » Hic moveatur


fortassis quis , et dicat : Imo si mundus est totus ,
quid ei

opus est vel Dominus autem noverat quod


pedes lavare ?

dicebat , etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non pene-


trat.Yerumtamen quantum nos erudire et ex lege , sua
docere dignatur, pro captu meo pro modulo meo, ,
ali-

quid etiam ego de hujus quaestionis profunditate illo ad-


juvante respondeam ac primum ipsam locutionem non :

sibi esse contrariam faciUime ostendam. Quis enim non


ita rectissime loqui possit : Mundus est totus praeter pe-
des? Elegantius autem loquitur Mundus est totus si dicit :

nisi pedes quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Domi-


,

nus ((Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus
:

)) totus. » Totus utique praeter pedes, vel nisi pedes, quos


habet opus lavare.
IV. Sed quid est hoc ? quid sil^i vult ? quid hoc neces-
sarium est ut quaeramus ? Dominus dicit, veritas loquitur,

quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est.

Quid, fratres mei, quid putatis ? nisi quia homo in sancto


quidem baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed
totus omnino verumtamen cum in rebus humanis postea
:

vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affec-


tus sine quibus in hac mortaUtate non vivitur quasi
,
,

pedes sunt ubi ex humanis rebus afficimur, et sic allici-


,

mur ut si dixerimus quia peccatum non habemus nos


,
,
,

ipsos decipiamus et veritas in nobis non sit ,Quotidie '^.

igitur pedes lavat nobis ,


qui interpellat pro nobis ^ : et
» Joan. xui, 10. — ^ i Joao. i, 8. — 3 Rom. viu, 34.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT, lvi. 103
et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus , id est
vias spiritalium gressuum dirigamus, in ipsa oratione Do-
minica confitemur , cum dicimus : « Dimitte nobis debita
)) nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris^. ))

Si enim confiteamur , sicut scriptum est ,


peccata nostra
profecto ille qui lavit pedes Discipulorum suorum , fidelis

est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab


omni iniquitate , id est , usque ad pedes quibus conversa-
mur in terra ^.

V. Proinde Ecclesia quam mundat Cbristus lavacro


aquae in verbo^ non solum in illis est sine macula et ruga",
qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vita3
contagione tolluntur , ne calcant terram ut opus habeant
pedes lavare , verumetiam in iis quibus istam misericor-
diam praebens Dominus, feciteos de saeculo isto lotis etiam
pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi
munda quoniam juste vivunt opus tamen habent pe-
sit ,
:

des lavare quoniam sine peccato utique non sunt. Prop-


,

ter hoc dicit in Gantico Canticorum « Lavi pedes meos, :

)) quomodo inquinabo illos ^ ? Dicit enim enim hoc cum ))

cogitur ad Christum venire , et terram calcare cum venit.


Aha quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est?
Nonne ascendit in coelum et sedet ad dexteram Patris ? ,

Nonne Apostolus clamat et dicit « Si ergo resurrexistis :

» cum Christo quae sursum sunt sapite, ubi Christus est


,

))dexteram Dei sedens quse sursum sunt quacrite non ,


,

))quac super terram^? Quomodo ergo ut ad Christum ))

eamus, terram calcare compeUimur cum potius nobis :

sursum cor habendum sit ad Dominum ut cum illo esse ,

possimus? Videtis , fratres, hodierni temporis angustias


istam coarctare qusestionem. Quod et si vos forte minus
I Mattli. VI, 12, — 2 I joan. 1,9. — 3 Ephes. v, 26. — 4 Cant. v, 3. —
5 Coloss. m, 1,2.
104 S. A.UGUSTINI EPISCOPI

videtis , ego utcumquc video quantoe disputationis indi-


geat. Unde peto ut eam potius suspendi ,
quam vel negli-
non fraudata, sed dilata
gentius vel angustius pertractari,
expectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos de-
bitores facit , ut faciat etiara redditores.

l%/% t/VVV VVVV Vt/VV«/Vt/VVVVVt/VVVVVVVV%/VV VVt/V Vt/VVVVVV VVt/V VVV«/VVVV VVVVX^ VWA

TRACTATUS LYII.

Quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes


dum pergit ad Christum.

I. NoN immemor mei


jam reddendi tempus ag- debiti,
nosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Do-
navit enim dilectionem de qua dictum est « Nemini , :

» quidquam debeatis nisi ut invicem diligatis ^ » donet , :

etiam sermonem quem video me debere dilectis. Expec-


,

tationem vestram ad boc nempe distuleram , ut expbca-


rem sicut quemadmodum etiam per terram ve-
posscm ,

niatur ad Ghrislum cum potius jubeamur quae sursum


:

sunt quaerere , non quae super terram -. Sursum enim


Cbristus est sedens ad dexteram Patris : sed profecto et
hic est ,
propter quod et Saulo in terra Sifivienti dicit :

(( Quid me persequeris Ut autem hoc quaerendum


^ .^ »

susciperemus , id tractabatur quod pedes Dominus Disci-


pulis lavit , cum jam ipsi Discipuh loti essent , nec opus
haberentnisi pedeslavare. Ubi visum est intelhgenduin ,

quod baptismo quidem homo totus abluitur sed dum isto :

postea vivit in saeculo humanis affectibus terram velut ,

pedibus calcans, ipsa scihcet conversatione vitae hujus


' Roni xiiT. 8. -- ^ Coloss iir, i. — 3 Ac^. u, 4-
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LVII. 105
contrahit iinde clicat : « Dimitte nobis debita nostra ^ »

Ac sic etiarn inde mundatur ab eo qui pedes Javit Disci-


pulis suis , nec desinit interpellare pro nobis. Hinc occur-
rerunt ex Cantico Canticorum Ecclesise verba dicentis :

« Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos^? » cum vel-


let ire , et aperire ei qui venerat ad eam et pulsaverat ,

sibique aperiri poposcerat , ille speciosus forma prse filiis

hominum ^. Hinc quaestio nata est quam coarctare nolui-


mus angustiis temporis ideoque distuUmus, quonam modo
Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum,
quos baptismate laverat Christi.
II. Sic enim ait : « Ego dormio , et cor meum vigilat
)) vos fratruehs mei pulsat ad januam. Deinde dicit etiam
)) ipse : Aperi mihi soror mea, proxima mea, columba
)) mea ,
perfecta mea : quia caput meum repletum est

)) rore, et crines mei noctis guttis. Et respondet illa :

)) Exui memea quomodo induam eam? Lavi pe-


tunica ,

)) des meos, quomodo inquinabo ilios*? admirabile ))

sacramentum ! o grande mysterium ! Ergo-ne timet in-


quinare pedes , veniendo ad eum qui lavit suorum Disci-
pulorum pedes ? Timet certe quia per terram venit ad ,

eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non
deserit. Annon ipse ait « Ecce ego vobiscum sum usque :

)> ad consummationem saecuh ^? Annon ipse ait « Vi- )) :

)) debitis coelos apertos , et Angelos Dei ascendentes et


)) descendentes ad fihum hominis ^ : » Si ascendunt ad
eum propterea quia sursum est ,
quomodo ad eum des-
cendunt , si non etiam hic est ? Dicit ergo Ecclesia : Lavi
pedes meos ,
quomodo inquinabo eos? In eishoc dicit
qui possunt omni faece mundati dicere, « Cupio dissolvi
» et esse cum Christo ,
permanere autem in carne magis
' Matth. VI, 12. — 2 Cant. v, 3. — 3 pgal. xuv, 3.-4 Cant. v, 2, 3.
— 5 Matlh. xxviii^ 20. — ^ Joan. i, 5i.
106 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» necessarium propter vos^ » In eis hoc dicit qui praedi-
cantChristum et aperiunt ilh ostium, ut habitet per fidem
in cordibus hominum -. Inhis hoc dicit , cum dehberant
utrum ministerium tale suscipiant , cui se minus idoneos
existimant , ut sine culpa impieant , ne forte ahis praedi-
cantes , ipsi reprobi fiant ^. Tutius enim veritas auditur
quam quoniam cum auditur humihtas cus-
prsedicatur : ,

toditur cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis


:

hominum quantulacumque jactantia in qua utique in- ,

quinantur pedes.
Ergo ut apostolus Jacobus dicit « Sit omnis homo
III. :

velox ad audiendum tardus autem ad loquendum^. » Di- ,

cit et ahus homo Dei « Auditui meo dabis gaudium et :

)) laetitiam, et exultabunt ossa humihata^ Hoc est quod


dixi : Cum veritas auditur , humihtas custoditur. Di-
cit et ahus Amicus autem sponsi
: « stat et audit eum
)) et gaudio gaudet propter vocem sponsi^. » Fruamur
auditu , sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate.
Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem
per annuntiautem ,
per praedicantem ,
per disputantem
per praecipientem ,
per consolantem , per exhortantem
per ipsum etiam cantantem atque psallentem : ipsi qui
haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere
hominibus subrepente amore humanae laudis affectant.
Caeterum qui eosaudit hbenter et pie, non habet locum
jactandi se in laboribus ahenis : et non inflatis ossibus
sed humihatis gaudio gaudet propter vocem Dominicae
veritatis. Proinde in eis qui hbenter et humiliter audire
noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salu-
bribus agunt, sancta dehcietur Ecclesia, et dicat , Ego
dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et

> Philip. 1, 23, 24. — ' Ephes. iii, 17. — ^ 1 Cor, ix, 27. — 4 Jacob.
1, 19. — 5 Psai. L, 10. — 6 Joan, 111, 29.
IW JOANNIS EVANGELIUM , trAct. lvii. 107

cormeum vigilat : nisi, ita quiesco ut audiam? Otium


meum non impenditur nutriendoe desidiss , sed perci-
piendae sapientiae. Ego dormio , et cor meum vigilat

vaco, et video, quoniam tu es Dominus^ : quia sapientia


scribae in tempore otii ; et qui minoratur actu , ipse per-

cipiet eam^. Ego dormio, et cor meum vigilat : ego re-


quiesco a negotiosis actibus ; et animus meus divinis se

intendit afFectibus.
IV! Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter re-
quiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat
ille qui ait : « Quse dico vobis iu tenebris, dicite in lu-
» mine, quodin aure auditis, praedicate super tecta ^
et )>

Vox ergo ejus pulsat ad januam et dicit « Aperi mihi , :

» soror mea proxima mea^ columba mea, perfecta mea,


,

quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis


» guttis. » Velutsi diceret, Tuvacas, et contra me ostium
clausum est : tu studes otio paucorum, et abundante ini-
quitate refrigescit charitas multorum. Nox quippe iniqui-
tas est : ros vero ejus et guttse , hi sunt qui refrigescunt
et cadunt , et faciunt refrigescere caput Christi , hoc est,

ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus ^. Sed por-


tantur in crinibus , id est , sacramentis visiHbus toleran-
tur : nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo
ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi,
de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea,
de spiritu meo cokimba mea, de sermonemeo quem ple-
nius ex otio didicisti perf ecta mea, aperi mihi, prsedica me.
Ad eos quippe qui clauserunt contra me^ quomodo in-
trabo sine aperiente ? Quomodo enim audient sine prae-
dicante ^ ?

V. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bo-


I
Psal. XLV, II. — ' Eccli. xxxvm, 25. — 3 Matth, x, 27. —4 i Cor.
XI, 3. — 5 Rora. X, 14.
108 S. AUGUSTINI EPISCOPI
noriim et noliint perpeti laboriosarum molestias actionum,
eo quod minus idoneos ad hoec ministranda , et sine re-
prehensione agenda se sentiunt , mallent , si fieri posset
sanctos Apostolos et praedicatores veritatis antiquos ex-
citari adversus abundantiam iniquitatis ,
qua fervor fri-

guit charitatis. Sed in eis quijam de corpore exierunt, et


carnis indumento expoliati sunt ( neque enim ab ea se- ,

parati sunt, ) respondet Ecclesia, Exui me tunica mea^


quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et
in eis qui jam exuti sunt, rursus vestietur carne Ecclesia :

non tamen nnnc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed


tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo diffi-
cultatem propter inopiam praedicatorum , et recolens illa

sua membra sana sermonibus, sancta moribus , sed jam


exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia , Exui me tu-.
nica mea, quomodo induam eam.^ Membra illa mea quae
Christo aperire evangehzando excellentissime potuerunt,
quomodo ad corpora quibus exuta sunt , redire nunc
possunt ?
VI. Deinde respiciens ad eos qui praedicare et populos
acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque
possunt , sed in his difficultatibus actionum peccare me-
tuunt, (( pedesmeos, quomodo inquinabo
Lavi , inquit ,

» illos ? Quisquis enim in verbo non otfendit hic per-


))
^

fectus estvir^ Et quisest perfectus ? quis est qui non of-


fendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore cha-
ritatis ? (( Lavi pedes meos ,
quomodo inquinabo eos ? )>

Quandoquidem Nohte multi mggistri


lego et audio : ^

))fieri fratres, quoniam majus judicium sumitis^ » in :

muitis enim offiendimus omnes. Lavi pedes meos, quo-


modo inquinabo eos ? Sed ecce surgo et aperio. Christe ,

lava eos Dimitte nobis debita nostra


, <( quoniam non , ))

'
Jacob. 111, 2. — 2 iiji(j, ,,
IN JOAWNIS EVANGELIUM, TRACT. LVIII. 109
est extincta charitas nostra : quia « et nos dimittimus
)) debitoribus nostris^ )) Quando te audimus, exultant
tecum in coelestibus ossa humiliata. Sed quando te prae-
dicamus terram calcamus ut tibi aperiamu s: et ideo si
,

reprehendimus perturbamur si laudamur ,


inflamur. •,
,

Lava pedes nostros ante mundatos sed cum ad aperien- ,

dum tibi per terram pergimus inquinatos. Hsec vobis ho-


die satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oporUiit
dicent^s fortassis offendimus, vel Jaudibus vestris immo-
deratius quam oportuit elevati sumus 5 impetrate mun-
dationem pedibus nostris, Deo placentibus orationibus
vestris.

TRACTATUS LVIII.

Ab eo quod Dominus dicit : Et vos mundi estis sed ,

non omnes usque ad id, Exemplum dedi vobis ut ,

quemadmodum egofeci vohis , ita et vos faciatis.

I. Jam illa verba Evangelii , ubi Dominus lavans pedes


Discipulis suis , ait : « Qui lotus est semel, nonhabet ne-
)) cessitatem nisi pedes lavare , sed est mundus totus ' , ))

Dilectioni Vestrae , ut Dominus donare dignatus est, ex-


posuimus :nunc quod sequitur videamus. « Et vos, in-
)) quit , mundi estis sed non omnes. Hoc quid sit ne
, ))

qusereremus , ipse Evangelista patefecit, adjungens,


<( Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : prop-
)) terea dixit , Non estis mundi omnes ^ )> Quid hocaper-
tius ? Proinde ad sequentia transeamus.

• Matth. VI, 12. — ' Joan. xui, lo. — 3 ibid. 11.


110 S. AUGUSTINI EPISCOPI
II. <( Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit ves-
» timenta sua , cum recubuisset iterum, dixit eis, Scilis
» quid fecerim vobis ^ ? » Nunc est ut beato Petro
reddatur iila promissio : dilatus enim fuerat, quando ex-
pavescenti et dicenti : « Tson lavabis mihi pedes in aeter-

» num^ » responsum est ei : « Quod ego facio , tu nescis


» modo autem postea ^. » Ecce est ipsum postea
, scies :

jcun tempus est ut dicatur, quod paulo ante dilatum est.


Memor itaque Dominus se promisisse jamdudum scien-
tiam facti sui tam inopinati tam mirabilis tam expaves- , ,

cendi et nisi ipse vehementer terruisset


, nuUo modo ,

sinendi ut magister non tantum ipsorum sed Angelo-


,

rum, et Dominus non tantum ipsorum sed rerum om- ,

nium lavaret pedes Discipulorum et servorum suorum.


,

Hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam di-


cens, Scies autem postea, » quid sit quod fecit, docere
<c

nunc incipit.
III. « Vos^ inquit, vocatis me Magister et Domine, et

» bene dicitis sum etenim. Bene dicitis ^ » quia verum


: ,

dicitis sum quippe quod dicitis. Ilomini praeceptum


:

est « Non te laudet os tuum sed laudet te os proximi


: ,

» tui^. » Periculosum est enim sibiplacere, cui caven-


dum est superbire. Ille autem qui super omnia est quan- ,

tumcumque se laudet non se extoUit excelsus nec po- , :

test recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum


nosse , non ilU : nec eum quisque cognoscit , si non se
indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi ar-
rogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit.
Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo repffehen-
deret, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem
crederet : quoniam id profitetur ,
quod et ipsi homines in
quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profiten-
« Joan, XIII, 12. — 2 Ibid. 7, 8. — 3 jbid. i3. — 4 Prov, xxvu, 2.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. lviii. 111
tur , ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse
se dicit Discipulorum suorum cum sint illi etiam secun- ,

dum saeculum ingenui ,


quis ferat in homine ? Sed Deus
loquitur. NuUa est hic elatio tantae celsitudinis, nuUum
mendacium veritatis : nobis subjacere illi utile est celsi-

tudini , nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum


dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Gujus-
dam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit: « Cum
)) omnis arrogantia odiosa est , tum illa ingenii et elo-
» quentiae multo molestissima^, » et tamen idem ipse
cum de sua eloquentia loqueretur Dicerem, inquit, t «

» perfectam, si ita judicarem, nec in veritate crimen


» arrogantiae pertimescerem ^. » Si igitur ille homo elo-
quentissimus in veritate arrogantiam non timeret , qno-
modo arrogantiam ipsa veritas timeret ? Dicat se Dominum
qui Dominus est , dicat verum qui Veritas est : ne non dis-
cam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatis-
simus Paulus , non utique unigenitus Dei Filius , sed uni-
geniti Dei Filii servus et apostolus •, non veritas , sed par-
ticeps veritatis , ait libere et constanter : « Et si voluero
gloriari, non ero insipiens , veritatem enim dico^. » Ne-
que enim in se ipso , sed in ipsa veritate quse superior est
ipso , et humiliter et veraciter gloriaretur : quoniam et
ipse praecepit , ut qui gloriatur , in Domino glorietur *.

Itane non timeret insipientiam , si gloriari vellet amator


sapientiae : et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sa-

pientia ? Non timuit arrogantiam qui dixit : « In Domino


» laudabitur anima mea^ : » et in Jaude sua timeret ar-
rogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi ?
(( Vos , inquit , vocatis me Magister et Domine , et bene
dicitis j sum etenim. » Ideo bene dicitis ,
quia sum : nam
* Cicer. in Q, Caecilium. — 2 in Oratore. — ^2 Gor. xu, 6, —4 i Cor.
i^ 3i, — 5psal. xxxiii, 3.
112 S. AUGUSTIKI EPISCOPI
si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me
laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas quod dicunt ,

Discipuli veritatis ? quomodo quod dicunt qui didicerunt,


negaretipsa unde didicerunt? quomodo fonsnegat, quod
bibens praedicat ? quomodo lux occultat quod videns ,

indicat ?
IV. « Si ergo inquit , ego Javi pedes vestros Dominus
» et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes.
« Exemplum enim dedi vobis , ut quemadmodum ego
)) feci vobis ^ » Hoc est beate Petre
, et vos ita faciatis

quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi pos-


tea sciendum promisit, quando ui sineres terruit te Ma-
gister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didici-

mus , fratres , bumilitatem ab excelso : faciamus invicem


humiles quod humiliter,
fecit excelsus. Magna est haec

commendatio humihtatis : et faciunt sibi hoc invicem


fratres , etiam opere ipso visibih , cum se invicem hospi-

tio recipiunt enim apud plerosque consuetudo hujus


: est

humihtatis, usque ad factum quo cernatur expressa"^. Unde


Apostolus cum viduam bene meritam commendaret, « Si
» hospitio , inquit, recepit , si sanctorum pedes lavit^. »

Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod


manu non faciunt corde faciunt^, si in illorum numero ,

sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum :

((Benedicite sancti et humiles corde Domino^. » Multo


autem est mehus et sine controversia verius ut etiam
, ,

manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere


Christianus.Cum enim ad pedesfratris inchnatur corpus,
etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat,'con-
firmatur ipsius humiUtatis atfectus.
V. Sed excepto isto moraU intellectu, ita nos hujus Do-
« Joan. XIII, i4, i5. — ' S. Benedictus. in Regul. c. 53. — ^ i Tim. v, lo.
— 4 Dan. iii, 87.
1« J0Ai\]N13 EVAJNGELIUM, TRACT. LVIII. 113
minici iacti altitudinem commenclasse meminimus, qiiod
lavando pedes jam lotorum atque mundorum Discipulo-
rum , significaveril Dominus propter humanos qulbus in
terra versamur aflectus , ut quantumlibet profecerimus in
apprehensione justitia^ , sciamus nos sine peccato non
esse quod subinde
: abluit interpellando pro nobis , cum
oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimit-
tat nobis , sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ''.

Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc


quod ipse postea docuit , ubi sui facti exposuit rationem
dicens : « Si ergo ego lavi vestros pedes Dominus et Ma-
» gister , debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exem-
» plum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego vobis
» feci ,'
ita et vos faciatis? » Numquid dicere possumus
quod etiam frater fratrem a deHcti poterit contagione
mundare?Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus
dominici operis altitudine noverimus , ut confessi invicem
dehcta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus inter-
pellat pro nobis*^. Audiamus Apostolum Jacobum hoc
ipsum evidentissime praecipientem et dicentem : « Confi-
» temini invicem delicta vestra, et orate pro vobis^.»Qnia
et ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille

qui uUum
peccatum nec habet nec habuit nec habebit
orat pro peccatis nostris quanto magis nos invicem pro ,

nostris orare debemus ? Et si dimittit nobis iile cui non ha-


bemus quod dimittamus quanto magis dimitlere nobis ,

debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non vaie-


mus ? Quid enim videlur in hac altitudine sacramenti Do-
minus significare cum. dicit « Exemplum enim dedi vo-
, :

)) bis 5 ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos facia-


» tis : » nisi quod apertissime dicit Apostoius: (cDonantes
» vobismetipsis ,
quis adversus aiiquem habet querelam
' Matth. vr, 12. — ' Rom. vm, 34. — ^ Jacob. v, 16.

cxxiii. 8
114 S. i.UGUSTINl EPISCOPI

» Dominus donavit vobis, ita et vos


sicut et *
? » Invicem
itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invi-

cem oremus, atque ita quodam modo invicem pedes nos-


tros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium
cliaritatis et humilitatis adhibere : illius est exaudircj ac
nos ab omni peccatorum contaminatione mundare per
Christum, et in Ghristo, ut quod aUis etiam dimittimus,
hoc est , in terra solvimus , solvatur in coelo.

TRACTATUS LIX.

Ab eo quod Dominus dicit : Amen, anien dico dlco vo-


non est seivus niajor domino suo usque ad id,
bisy :

Qui autem me accipit^ accipit eum qui misit me.

I. Aldivimus in sancto Evangeho loquentem Dominum


atque dicentem : « Amen amen , dico vobis, non est ser-

» vus major domino suo , neque Apostolus major eo qui


» mjsit illum haec '^.»
: si scitis , beati eritis si feceritis ea
Hoc ideo dixit, quia laverat Discipulorum pedes, magister
humihtatis et verbo et exemplo ; sed poterimus ea quae
sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non
in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Do-
minus praemisisset , adjunxit : « Non de omnibus vobis
» dico , ego scio quos elegerim : sed ut impleatur Scrip-
» tura Qui manducat panem mecum levabit super me
, ,

» calcaneum suum^ » Hoc quid est ahud nisi conculca-


. ,

bit me ? Notum est de quo loquatur, Judas ille traditor


ejus attingitur.Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos
» Coloss. ui, i3 . — 2 joan. ynii, 16, 17. — 3 ibid, i8, el Psal. xl, 10.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRA.CT. LIX. 115
elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit,
« Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico :

est inter vos qui non erit beatus neque faciet ea. « Ego
,

)) scio quos elegerim. )) Quos, nisi eos qui beati erunt fa-
ciendo quae praecepit, ac facienda monstravit, qui efficere
beatos potest ? Non est , inquit , traditor Judas electus.
Quid est ergo quod alio loco dicit « Nonne ego vos duo- :

)) decim elegi et unus ex vobis diabolus est ^ ? An et


, ))

ipse ad aliquid est electus ad quod utique erat necessa- ,

rius non autem ad beatitudinem , de qua modo ait


5

« Beati eritis si f eceritis ea ? » Hoc non de omnibus dicit

scit enim quos ad societatem beatitudinis hujus elegerit.

Non est ex eis iste qui panem illius sic edebat ut super
,
,

eum levaret calcaneum. Ilii manducabant panem Domi-


num, ille panem Domini contra Dominum iili vitam :

illepoenam. Qiii enim manducat indigne, ait Apostolus,


judicium sibi manducat ^. « Amodo , inquit , dico vobis
)) priusquam fiat ut cum factum fuerit , , credatis quia
)) ego sum ^ » id est, ego sum de quo illa
: Scriptura prse-
cessit , ubi dictum est : « Qui manducat mecum panem
)) levabit super me calcaneum ^. »

II. Deinde sequitur Amen amen dico vo- , et dicit : « ,

» bis qui accipit si quem misero, me accipit qui autem


, ;

» me accipit, accipit eum qui me misit^» Tantumne dis-

tare intelligi voluit inter eum quera mittit et se ipsum


,

quantum inter se ipsum et Patrem Deum ? Hoc si isto


modo acceperimus^ nescio quos gradus, quod absit, Aria-
norum more faciemus. audiunt hsec evan- Illi quippe cum
gelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dog-
matis currunt ,
quibus non ascendunt ad vitam sed ,

prsecipitantur iii mortem. Gontinuo quippe dicunt, Qn;m-


» Joan. vij 71. — ^ I Cor. xi, 29. — 3 joan. xui, 19. — 4 Psal. xl, 10.
— 5 Joan. xni, 20.

8.
116 S. AUGUSTIjyi EPISCOPI

tum Apostolus Filii distata Filio, quamvis dixerit, (t Qui


)) accipit si quem tantum et Filius
misero , me accipit : »

distat a Patre quamvis dixerit « Qui autem me accipit


,
:

)) accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis oblitus )>


,

es haeretice gradus tuos. Si enim tanto intervallo propter

haec Domini verba Filium a Patre ,


quantum Apostoium
distinguis a Filio , ubi positurus es Spiritum sanctum?
Excidit-ne tibi , eum vos ponere solere post FiUum ? Erit
ergo ipse inter Apostolum et Fihum et ^ multo amphus
distabit Fihus ab Apostolo quam Pater a Fiho. An forte
ut inter Fihum et Apostolum atque inter Patrem et Fi- ,

hum maneat paribus intervalhs ista distinctio, aequahs


erit Spiritus sanctus Fiho? Sed nec hoc vultis. Ubi ergo
eum posituri estis, si quanta Fihum Patri, tanta Aposto-
lum Fiho discretione supponitis? Cohibete itaque vestrae
praesumptionis audaciam ^ et in his verbis nohte quaerere
quantam Fihi et Apostoh tantam Patris Fihique distan- ,

tiam. Ipsum Fihum audite potius dicentem « Ego et :

» Pater unum sumus ^ » Ubi veritas vobis inter Genito-

rem et Unigenitum nuUam distantiae suspicionem rehquit,


ubi gradus vestros Christus ehsit, ubi scalas vestras petra
confregit.
Sed haereticorum calumnia refutata, quonam modo
III.

nos accepturi sumus haec dominica verba u Qui accipit ,

))si quem misero me accipit qui autem me accipit, ac-


, ;

)) cipit eum qui me misit ? )) Si enim voluerimus inteUi-


gere ideo dictum, « Qui me accipit, accipit eum qui me
)) quod unius naturae sint Pater et Fihus conse-
misit , )) :

quens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dic-


tum est : « Qui accipit si quem misero , me accipit , )> ut
unius naturoe sit Fihus et Apostolus. Posset quidem non
inconvenienter et hoc inteUigi, ([uoaiam geminoe est iUe
'
.Tonn. X. 3o.
IN JOANNIS EVAINGELTUM ,
TRACT. LX. 117
gigas substantiae ,
qui exiiltavit ad currcndam viam ^ :

(( Verbum enim caro factum est "^. )> hoc est, Deus homo
factus est. Proinde ita dixisse posset videri , (( Qui accipit
» si quem misero , me accipit » secundum hominem :

(( Qui autem me » secundum Deum (( accipit, accipit eum


» qui me misit. » Sed cum ista dicebat, non ab illo na-
turae unitas 5 sed in eo qui mittitur, mittentis commenda-
batur auctoritas. Sic itaque eum qui missus est unusquis-
que accipiat , ut in illo eum qui misit attendat. Si ergo
attendas Christum in Petro, invenies Discipuli proecepto-
rem autem attendas Patrem in Fiho invenies Unige-
: si ,

niti Genitorem ac sic in eo qui missus est sine ulio ac-


: ,

cipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangeho ,

non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo sermo


iste charissimi vel ovium sanctarum cibus si sullicit
, , ,

salubriter capiatur : si exiguus est , desiderabihter rumi-


netur.

TRAGTATUS LX.

In illud : Cum hcec dixisset Jesus ^ turbatus est


spiritu.

I. NoN parva^ , fratres, ex Evangeho beati Joannis no-


bis proponitur quaestio , ubi ait : (( Cum haec dixisset Je-
» sus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit :

» Amen, amen dico vobis^ quia unus ex vobis tradet


» me ^ » Hinc-ne turbatus est Jesus^ non carne, sed spi-
ritu ,
quia dicturus fuerat : (( Unus ex vobis tradet me ?
' Psal. xvin, 6. — ^ Joan. i, il\. — 3 vide D. Guillon. tom. xxi, p. 38i-
383. — 4 Joan. xiii, 2r.
118 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Numquidnam illi hoc tunc primum venit in mentem, vel
tunc primum ei subito revelatum est_, eumque repentina
tanti ma]i novitas turbavitNonne hinc paulo ante lo- ?

quebatur dicens « Qui manducat mecum panem levabit


: ,

))super me calcaneum ? » Nonne etiam jam superius ^

dixerat a Et vos mundi estis^ sed non omnes-? » Ubi


:

Evangelista subjunxit : Sciebat enim quisnam esset qui


traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens :

« Nonne ego vos duodecim elegiunus ex vobis dia-


, et
)) bolus est ^. » Quid est ergo quod nunc « turbatus est
)) spiritu , cum protestatus est , et dixit :Amen amen ,

)) dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? » An quia


eum jam fuerat expressurus , ut non lateret in caeteris
sed discerneretur a cseteris , ideo « turbatus est spiritu ? ))

An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, qui-


bus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum
imminens passio et periculum proximum et traditoris
, ,

impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus ? Tale


quippe hoc est quod Jesus « turbatus est spiritu » quale ,

etiam illud quod ait « Nunc anima mea turbata est et : ,

)) quid dicam ^ ? » Pater salva me ex hora hac , sed prop-


tereaveni inhoram hanc. Sicut ergo tunc ejus anima tur-
bata est hora propinquante passionis : ita etiam nunc
exituro Juda atque venturo , et propinquante tanto sce-
lere traditoris , « turbatus est spiritu. »
11. Turbatus est ergo potestatem habens ponendi ani-
mam suam et potestatem habens iterum sumendi eam ^
,

Turbatur tam ingens potestas turbatur petrse firmitas , :

an potius in eo nostra turbatur infirmitas ? Ita vero nihil :

indignum credantservi de Domino suo, sed agnoscant se


membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis , tur-

« Joan. xui, i8. - » Ibid. ^io. — 3 Id. vi, 71. — 4 Id. jlm, 27. —5 Id.

X, 18.
IN JOiNNIS EVANGELIUM, TRACT. LX. 119
batns est idem ipsepronobis, Qui ergo potestate mortuus
est ,
potestate turbatus est : qui transfiguravit corpus hu-
militatis nostrse conforme corpori gloriae suae , transfigu-
ravit etiam in se affectum infirmitatis nostrse , compatiens
nobis affectu animse suae K Proinde quando turbatur mag-
nus , fortis , certus , invictus , non ei timeamus quasi de-
ficiatnon perit sed nos quaerit. Nos inquram nos
: , , ,

omnino sic quaerit nos ipsos in illius perturbatione vi-:

deamus ut quando turbamur non desperatione perea-


, ,

mus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens


eum consolatur quiturbatur et nolens.
III. Pereant argumenta philosophorum ,
qui negant in
sapientem cadere perturbationes animorum. « Stultam fe-
» cit Deus sapientiam hujus mundi » et « Dominus no- : ,

» vit cogitationes hominum, quoniam vanse sunt^.» Tur-


betur plane animus christianus , non miseria , sed mise-
ricordia : timeat ne pereant homines Christo , contriste-
tur cum perit ahquis Christo concupiscat acquiri homines *,

Christo laetetur cum acquiruntur homines Christo ti-


: ,

meat et sibi ne pereat Christo , contristetur peregrinari se


a Christo •, concupiscat regnare cumChristo, laetetur dum
sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe
quator quas perturbationes vocant , timor et tristitia

amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi chris-


tiani , nec philosophorum Stoicorum , vel quorumque si-
mihum consentiantur errori qui profecto : quemadmodum
vanitatem existimant veritatem , sic stuporem deputant
sanitatem ^ ignorantes sic hominis animum quemadmo- ,

dum corporis membrum , desperatius segrotare ,


quando
et doloris amiserit sensum.
IV. Sed dicit ahquis , Numquid animus Christiam de-
bet etiam morte impendente turbari ? Ifbi est enim quod
I Philip. m, 21. — »1 Gor. i, 2o, et Psal. xcm, ii.
120 S. AIGUSTINI EPISCOPI •

ait Apostolus , conciipisceutiani se habere dissolvi et esse


cum ChrisLO ^ : si iiludquod concupiscit, potest eum tur-
bare cum venerit?Faciie est quidem istis ad haec respon-
dere, qui et ipsam l^etitiam perturbationem vocant. Quid
si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte

imminente itetatur ? Sed hoc inquiunt gaudium non _, , ,

iaetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sen-

tire et rerum nomina veiie mutare? Verum nos sacris


,

litteris accommodemus auditum et secundum ipsas po- ,

tius istam quaestionem Domino adjuvante soivamus ; nec


quoniam scriptum est : « Cum haec dixisset Jesus . tur-
)) batus est spiritu, )) dicamus eum iaetitia fuisse turba-
tum ne j
verlyls suis nos ipse convincat ubi dicit : « Tristis

)) est anima mea usque ad mortem'^.)) Taie aiiquid etiam


hic inteliigendum est, quando suo traditore jam tunc soio
exituro, et cum suis sociis continuo redituro , a Jesus tur-
» batus est spiritu. ))

V. Firmissimi quidem sunt Christiani, si qui sunt qui ,

nec[uaquam morte imminente turbantur sed numquid :

Christo firmiores ? Quis hoc insanissimus dixerit?Quid est


ergo quod iile turbatus est, nisi quia infirmos in suo cor-
pore , hoc est in sua Ecciesia , suae infn mitatis voiuntaria

simihtudine consoiatus est : ut si qui suorum adhuc morte


imminente tuibantur ipsum intueantur, ne hoc
in spiritu,

ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sor-


beantur? Quantum itaque bonum de participatione divi-
nitatis ejus expectare et sperare debemus, cujus nos et

perturbatio tranquiiiat, et inftrmitas firmat? Sive ergo


isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est,
sive sua morte propinquante turbatus est non est tamen :

uilo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed


potestate turbatum , ne nobis desperatio saiutis oriatur

'
Pliilip. 1, 23. - ^ Matth. xxvi, 38.
I^ JOANNIS EVANGELHJM , TRACT. LXI. 121

qriando uon poteslaie , sed iniirmUnte lurS")amur. Ganiis


qiiippe iiie gerebat infirmilatcffi ,
quoe infirmitas resur-
rectione consurripta est. Sed qui non solum ]iomo,verum-
etiam Deus erat, inetrabili distantia uniyersum genus hu-
manum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est
cogente turbatus, sed turbavit semetipsum ,
quod de ilio

evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit^ :

nam ibi scriptum quod turbaverit semetipsum, ut lioc


est,

inteiligatur et ubi non scriptum legitur et tamen eum ,

iegitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum ,

quando oportuisse judicavit , in se ipso potestate commo-


vit ,
qui hominem totum potestate suscepit.

\ V\/»VVV\ VVVV V»/V\ VVVV VVVV\ VV\ VVVVVVVV VVVV VVV» ' VVVV VVVV l^VVV V^V^'* VVVV VV%/V VVVV ^.'^/V^ v\/^

TRACTATUS I.XL

Ab eoquodDominus ait Amejiy amen dico vobis quia


:

unus ex vohis tradetme usque ad id, Jile est cui :

ego tinctum panem porrexero.

L Hoc Evangilii capitulum , fratres, ita nobis expo-


nendum hac lectione propositum est : ut jam etiam de
traditore Domini per panem tinctum eique porrectum
satis evidenter expresso aiiquid dicere debeamus. Et de

iilo quidem quod eum jam demonstraturus Jesus turba-


,

tus est spiritu ,


prseterito sermone disserui : sed fortas-
sis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare
sua pertubatione dignatus est ,
quod sciiicet falsos fra-

tres , et dominici agri iiia zizania ita necesse est usque ad


messis tempus inter irumenta tolerari, ut quando ex eis

' Joan. XI, 33.


122 S. AUGUSTINI EPISCOPI
aliqua separari etiam ante messem urgens causa compel-
lit, fieri sine Ecclesiae perturhatione non possit^ Hanc

perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et hae-


reticos futuram quodam modo prsenuntians Dominus
, ,

praefiguravit in se ipso cum exituro Juda homine malo ,


,

et commixtionera frumenti in qua diu fuerat toleratus, ,

separatione apertissima relicturo turhatus est non carne ,

sed spiritn. Spiritales enim ejus in hujusmodi scandahs


non perversitate sed charitate turbantur ne forte in se-
, :

paratione ahquorum zizaniorum simul ahquod eradice- ,

tur et triticum.
II. « Turbatus » itaque « est Jesus spiritu , et pro-
« testatus est , et dixit , Amen amen dico vobis quia
,
,

« unus ex vobis tradet me. Unus ex vobis^, » numero ,

non merito specie non virtute commixtione corporali


5
, ;

non vinculo spiritah carnis adjunctione non cordis so- 5 ,

cius unitate : proinde non qui ex vobis est , sed qui ex


vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod pro-
Dominus et dixit « Unus ex vobis » si ve-
testatus est , , :

rum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc ,

EvangeUum « Ex nobis exierunt


: sed non erant ex no- ,

« bis nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobis-


:

cum^? » Non erat igitur ex ilhs Judas mansisset enim :

cum ilHs si esset ex ilhs. Quid est ergo, « Unus ex vobis


,

tradet me » nisi Unus ex vobis exiturus est, qui me tra-


: ,

det ? Quia et ille qui ait , Si fuissent ex nobis , mansissent


utique nobiscum jam dixerat Ex nobis exierunt. Ac per
: ,

hoc utrumque verum est et nobis, et non ex nobis se- , :

cundum ahud ex nobis secundum ahud non ex nobis , :

secundum communionem sacramentorum ex nobis, se-


cundum suorum proprietatem criminum non ex nobis.
III. « Aspiciebant ergo ad invicem Discipuli , haesitan-
» Matth. III, 3o. — 2 Joan. xin, 2i. — ^ i Joan. n, 19.
IN JOANWIS EVANGELIUM, tract. lxi. 123
« tes de quo diceret^ )> Sic quippe in eis erat erga Ma-
gistrum suum pia charitas , ut tamen eos humana alterum
de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cu-
jusque conscientia verumtamen quia proximi erat ignota, ,

ita sibi unusquisque erat certus , ut incerti essent et in


caeteris singuli , et in singulis caeteri.

IV. (( Erat ergo recumbens unus ex Discipulis ejus in sinu


(( Jesu ,
quem diligebat Jesus '^.
Quid dixerit , (( in sinu , »

paulo post ait, ubi dicit, (( supra pectus Jesu^. » Ipseest


Joannes cujus est hoc Evangelium , sicut postea manifes-
tat*. Erat enim eorum hsec consuetudo qui sacras litteras

nobisministrarunt : quandoab ahquo eorum divina nar-


ut
rabatur historia, cum ad se ipsum veniret, tanquam de
alio loqueretur , et sic se insereret ordini narrationis suae
tanquam rerum gestarum scriptor , non tanquam sui
ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui
'
cum in textu narrationis suae venisset ad se ipsum : (( Vi-
(( dit , inquit , in telonio sedentem quemdam pubhcanum
(( nomine Matthaeum , et ait iUi : Sequere me ^ » Non ait
Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita

de se ipso tanquam de alio cuncta narravit , et ait . « Dixit

Dominus ad Moysen^.»Inusitatius apostolus Paulus, non


in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda nar-
ratio , sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de se ipso ait

« Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim sive ,

« in corpore , sive extra corpus , nescio , Deus scit , rap-


« tum hujusmodi usque in tertium coelum^ » Quocirca
quod etiam hic beatus Evangehsta non ait Eram recum- ,

bensinsinuJesu, sed ait : « Erat recumbens unus ex Dis-


« cipulis nostrorum octorum consuetudinem agnosca-
: »

mus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati

' Joan. xiii, 22. — 3 ibid. 23. — 3 ibid. 25. — 4 Id. xxi, 2o et 24. —
5 Matth. IX, 9. — 6 Exod. vi, i, etc. — 7 2 Cor. xii, 2.
124 S. AUGUSTTNT EPTSCOPl
cjLiando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jac-
tantia devitatiir? Hoc quippe narrabat, quod ad ejus lau-
dem maximam pertinebat.
V. Quid est autem_, « quem diligebat Jesus ? » Quasi
alios non diJigeret^ de quibus idemipse Joannes superius
ait : « In finem dilexit eos. Et ipse Dominus
Majorem ,

((hac charitatem nemo habet quam ut animam suam ,

((ponat pro amicis suis ^ » Et quis enumeret omnia divi-


narum testimonia paginarum quibus Dominus Jesus, ,

non illius neque eorum quae tunc erant tantum sed etiam ,

post futurorum membrorum suorum et totius Ecclesiae ,

suse dilector ostenditur? Sed profecto latet hic ahquid,


et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat.
Per sinum quippe quid significatur ahud quam secretum?
Sed ahus et opportunior locus , ubi nobis Dominus ahquid
donet de hoc secreto quantum sufficiat dicere.
, ,

VI. (( Innuit ergo Simon Petrus et dicit ei'^. » Notanda ,

locutio est, dici ahquid non sonando, sed tantummodo

innuendo : (( Innuit, inquit, et dicit : » utique innuendo


dicit. enim cogitando ahquid dicitur sicut Scriptura
Si ,

loquitur Dixerunt apud semetipsos ^


: (( » quanto ma- :

gis innuendo, ubi jam foras quahbuscumque signispro-

raitur quod fuerat corde conceptum ? Quid ergo dixit in-


nuendo? quid nisi quod sequitur ? Quis est de quo dicit ? ((
"^

Haec verba Petrus innuit quia non sono vocis sed motu : ,

corporis dixit. (( Itaque cum recubuisset ille supra pectus


(( Jesu^. » Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secre-
tum. (( Domine quis est ? Respondit Jesus ille est
Dicit ei , ,

(( cui ego tinctum panem porrexero. Et cum tinxisset


(( panem dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem,
,

(( tunc introivit in illum sanatas^. » Expressus est tradi-


' Joan. xv^ i3. — ^ jj xui. 24. — ^ Sap. 11, i. — 4 Joan. xui, 24. —
5 Ibid. 25. — 6 Ibid. 26, 27.
IN JOA]NNIS EVANGEHUM , TRACT. LXIl. 125
tor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quocl
accepit , sed malo suo accepit ,
quia male bonum malus
accepit. Verum de
pane tincto qui porrectus estficto,
isto

et de hisquae sequuntur, multadicenda sunt quibus ne- :

cessarium est plus temporis, quam nunc habemusjamin


istius fine sermonis.

TRACTATUS LXII.

Ab eo quod scriplum est , Et cum tinxisset panemy de-


ditJudce : usque ad id , JSunc clarificatas est Jllius
hominis.

I. Scio , charissimi , moveri posse nonnullos , sive pios


ut requirant, sive impios ut reprehendant ,
quod poslea
quam panem tiuctum traditori suo Dominus dedit , intra-
verit in illum Satanas. Sic enim scriptum est, « Et cum
« tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae : -etpost
« panem tunc introivit in illum Satanas^ » Dicunt enim,
Ita-ne hoc meruit panes Ghristi porrectusde mensa C hristi,
ut post illum intraret inejusDiscipulum Satanas.? Quibus
respondemus , hinc nos potius doceri ,
quam sit caven-
dummale accipere bonum. Multum quippe interest , non
quid accipiat , sed quis accipiat : ne quale sit quod datur
sedquahs sit ipse cui datur.Nam et bona obsunt, et mala
prosunt, sicut fuerint quibus dantur. « Peccatum , inquit
« Apostolus , ut appareat peccatum per bonum mihi ope-
,

« ratum cst mortem -. » Ecce perbonum factum est ma-


lum dum male accipitur bonum. Itemque ipse
, ait : « In

' Joan. xiii, a6, 27. — * Roni. va, i3.


126 S. AUGUSTINI EPISCOPI
« magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus
(( est mihi stimulus carnis meye angelus Satanae cjui me ,

(( colaphizet : propter quod ter Dominum rogavi , ut au-


(( ferret eum a me , mea
et dixit mihi ^ SufTicit tibi gratia
((nam virtus in infirmitate perficitur ^ » Ecce per malum
factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo
miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manci-
paretur diabolo cum videas e contrario datum Paulo
:

angelum diaboli per quem perficeretur in Christo ? Ita et


,

malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini


unde sit scriptum Quicumque manducaverit panem
: ((

(( aut biberit calicem Domini indigne , reus erit corporis


(( et sanguinis Et de his erat sermo, cum hoc
Domini^. »

Apostolus diceret qui Domini corpus velut ahum cibum


,

quemhbet indiscrete neghgenterque sumebant. Hic ergo


si non dijudicat, hoc est, non discernit a
corripitur qui
coeteris cibis dominicum corpus quomodo damnatur qui 5

ad ejus mensam fmgens amicum accedit inimicus? Si re- ,

prehensione tangitur negligenta convivantis qua poena ,

percutitur venditor invitantis? Quid eratautem panis tra-

ditori datus , nisi demonstratio cui graliae fuisset ingratus.^


IL Intravit ergo post hunc panem Satanas in Domini
traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret , in
quem prius intraverat ut deciperet. Neque enim non in
illo erat quando perrexit ad Judaeos , et de pretio tradendi
Domini pactus cumhaec apertissime Lucas evangelista
est,

testetur et dicat Intravit autem Satanas in Judam qui


: ((
,

(( cognominabatur Iscariotes unum de duodecim et , •,

(( abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum^ »

Ecce ubi ostenditur quodjamintraverat Satanas in Judam.


Prius ergo intraverat, immittendo incor ejus cogitationem
qua traderet Christum ; talis enim jam venerat ad ccenan-
»
2 Cor. xu, 7, etc. — ' i Cor. xi, 27. — 3 Luc. xxii, 3, 4.
IN joAnnis EVANGELIUM^ TRACT. lxii. 127
dum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ut
adhuc alium tentaret, sed ut proprium possideret.
III. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes,

tunc Judas Christi corpus accepit. Intelhgendum est enim


quod jani omnibus eis distribuerat Dominus sacramentum
corporis et sanguinis sui^ ubi et ipse Judas erat , sicut sanc-

tus Lucas evidentissime narrat^ : ac deinde ad hoc ventum


est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Do-
minus per buccellam tinctam atque porrectam suum expri-
mit traditorem fortassis per panis tinctionem , illius signi-
ficans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur,
abluuntur ; sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si

autem bonum aliquid hic significat tinctio , eidem bono


ingratum hon immerito est secuta damnatio.
IV. Adhuc tamen Judae possesso non a Domino , sed ,

a diabolo cum homini ingrato intrasset panis in ventrem


,

hostis in mentem adhuc, inquam tanti mali jam corde


: ,

concepti plenus restabat eflectus^, cujus jam praecesserat


damnandus affectus. Itaque cum Dominus panis vivus pa-
nemmortuo tradidisset, etpanemtradendo panis tradito-
rem ostendisset « Quod facis, inquit, fac citius^. » Non
:

prsecepit facinus sed praedixit Judse malum, nobis bonum.


:

Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam tradi-


tus Christus , ab illo adversus ilium , pro nobis praeter il-

lum ? (( Quod verbum libentius parati,


facisfaccitius. »
quam irati o verbum non tam poenam exprimens prodi-
!

toris quam mercedem significans Redemptoris Dixit


, !

enim , Quod facis fac citius » non tam in perniciem


(( ,

perfidi sseviendo ,
quam ad salutem fidelium festinando :

quia traditus est propter delicta nostra, et dilexit Eccle-


siam, et semetipsum tradidit pro ea^. Unde et de se ipso

' Luc. xxu, 19 el 21. — 2 Joan. xm, 27. — 3 Roni. iv, 26, et Ephes.
V, 25.
128 S. ALGUSTIIMl EPISCOPI

dicit Apostolus : « Qui dilexit nie, et tradidit se ipsum pro


(( me^ )) Nisi ergo se traderet Christus, nemo traderet
Christum. Quid habet Jadas, nisi peccatum ? Neque enim
in tradendo Christo salutem nostram. cogitavit, propter
quam traditus est Christus, sed cogitavit pecunioe lucrum,
et invenit animae detrimentum. Accepit niercedem quam
voluit , sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas
Christum , tradidit Christus se ipsum : ille agebat nego-
tium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. (( Quod
)) facis, fac citius :, )) non quia tu potes, sed quia hoc vult
qui totum potest.
y. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid
((

)) dixerit ei. Quidam enim putabant quia loculos habe- ,

)) bat Judas ,
quia dicit ei Jesus : Eme ea qu.ie opus sunt
» nobis ad diem festum , aut egenis ut aliquid daret ^. )>

Habebat ergo Dominus loculos et a fideUbus oblata


et ,

conservans et suorum necessitatibus et aliis indigentibus


, .

tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est


instituta, ubi intelhgeremus quod praecepit non cogitan'
dum esse de crastino non ad hoc fuisse praeceptum ut , ,

nihii pecuniae servetur a sanctis^ sed ne Deo pro ista :

serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur.


Nam et Apostolus in posterum providens , ait : « Si quis

)) fidelis habet viduas , sufHcienter tribuat eis , ut non


)) gravetur Ecclesia ,
quo veris viduis suflicere possit *. )>

YI. (( Cum ergo accepisset ille bucceJlam, exiit conti-

)) nuo. Erat autem nox. )) Et ipse qui exivit, erat nox.

(( Cum ergo exisset )) ncx, (( Ait Jesus : Nunc clarificatus

)) est filius hominis^ Dies ergo diei eructavit verbum ^ , )>

id est , Christus Discipulis fidehbus, ut audirent eum , et

amarent sequendo : et nox nocti annuntiavit scientiam


' Galat. II, 20. — ^ Joan. xin, 28, 29. — 3 Matth. vi, 34- — ^ ^ Tim.
V, iG. — ^ Joan. xiu, 3o. — ^ Psal. xvai, 2.
IN JOAJNJSIS EVANGELIUM 5 TilACT. LXIII. 129
id est , Jiidas Judseis infidelibus , ut venirent ad eum , et
apprehenderent persequendo. Sed jam hinc in sermonem
Domini ,
qui factus est ad pios , antequam teneretur ab
impiis , intentior flagitatur auditor : et ideo eum praecipi-
tare non debet sed , differre polius disputator.

'«'\'VVV«'VVV\'VV«'\'VVV\'VVV«'VVV\'VVV»'VVV«iVVV\<VVV%'Vt/V«VVV\'VVV\'VVV\'VV^

TRACTATIIS LXIII.

De eo quod Dominus ait : Nunc clarificatus est filius


hominis : usque ad id , Et continuo clarijicabit
eum.

Tntendamus mentis obtutum, et adjuvante Domino,


I.

Deum requiramus. Divini cantici vox est « Quaerite Deum, :

))et vivet anima vestra ^ Quaeramus inveniendum quse- ))


,

ramus inventum. Ut inveniendus quaeratur, occultus est:


utinventus quseratur^ immensus est. Unde alibi dicitur:
(( Queerite faciem ejus semper"^. )) Satiatenim quoerentem
in quantum capit : et invenientem capaciorem facit , ut
rursus quaerat impleri, ubi plus capere cceperit.Non ergo
dictum est Quaerite faciem ejus semper^ quemadmo-
ita :

dum de quibusdam « Semper discentes et ad scientiam : ,

)) veritatis nunquam pervenientes ^ : » sed potius sicut ille

ait: (( Cum consummaverit homo, tunc incipit ^ : » donec


ad illam vitam veniamus, ubi impleamur, ut capacio-
sic

res non efficiamur, quia ita perfecti erimus ut jam non ,

proficiamus. Tunc enim ostendetur nobis ,


quod sufficit
nobis. Hic autem semper quaeramus , et fructus inven-
tionis non sit fniis inquisitionis. Neque enim propterea
^ Psal. Lxvni, 33. ~ ^ id. civ, 4—^2 Tim. iu, 17. — 4 Eccli. xviu,6.
cxxiii. 9
130 S. AUGUSTINI EPISCOPI
non semper ,
quia hic tantum : sed ideo liic semper dici-
mus esse quaerendum , ne aliquando hic putemus ab in-
quisitione cessandum.Nam et de quibus dictum est : Sem-
per discentes , et ad veritatis scientiam nunquam perve-
nientes : hic sunt utique semper discentes cum vero de :

hac vita exierint jam non erunt discentes


,
, sed erroris sui
mercedem recipientes. Sic enim dictum est , Semper dis-
centes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes ;

tanquam Semper arabulantes^ et ad viam nun-


diceretur,
quam pervenientes.Nos autem semper ambulemus in via,
donec eo veniamus quo ducit via nusquam in ea rema-
,
:

neamus atque ita et quaerendo tendimus


: et inve-
, ,

niendo ad ahquid pervenimus, et ad id quod reslat, quae-


rendo et inveniendo transimus quousque ibi fiat fmis ,

quaerendi ubi perfectioni non superest intentio profi-


,

ciendi. Haec proelocutio, dilectissimi , intentara fecerit


Charitatem Vestram ad istum Domini sermonem ,
quem
adDiscipulos ha])uit ante passionem: profuridus est enim,
et utique ubi multum laboraturus est disputator, non re-

missus debet esse auditor.


Quid ergo ait Dominus postea quam Judas exiit, ut
II.

citius faceret quod erat facturus hoc est Dominum tra- •,

diturus ? Quid ait dies cum exisset nox ? Quid ait Re- ,

demptor, cum exisset venditor? « Nunc inquit^ clarifi- ,

)) catus est filius hominis^ » Quare « nunc? » Numquid


quia exiit qui tradat quia imminent qui teneant et occi-
,

dant ? Ita-ne « nunc clarificatus est » quia prope est ut ,

humihetur amplius cui jara impendet ut alligetur, ut


:

judicetur, ut condemnetur, ut irrideatur ut crucifiga- ,

tur, ut interimatur? Hseccine est clarificatio an potius ,

humiliatio ? TSonne quando miracula faciebat ait tamen ,

de illo iste Joannes: « Spiritus non erat datus, quia Jesus


* Joan. xm, 3i.
IN joAnnis evAngelium , trAct. lxiii. 131

)) noiidum erat glorificatus Tunc ergo nondum erat ^ ? »

glorificatus , cum mortuos suscitaret et nunc est glorifi- •,

catus , cum mortuis propinquaret ? Nondum erat glorifi-


catus faciens divina, et glorificatus est passurus humana?
Mirum hoc Deus ille magister significabat et docebat
, si

his verbis. Altius est perscrutandum Altissimi dictum, qui

se ahquantum manifestat ut inveniamus, et iterum occul-


tat ut inquiramus , et de inventis ad invenienda tanquam
passibus innitamur. Yideo hic aliquid quod proefiguret
magnum ahquid. Exiit Judas, et clarificatus est Jesus 5

exiit filius perditionis , et clarificatus est fihus hominis.


Ille quippe exierat ,
propter quem dictum erat eis : « Et
)) mundi estis, sed non omnes*^.
vos )) Exeunte itaque im-
mundo omnes mundi remanserunt
, , et cum suo munda-
tore nianserunt. Tale ahquid erit cum victus a Christo
transierit hic mundus , et nemo in populo Christi rema-
nebit immundus cum : zizaniis a tritico separatis ,
justi
fulgebunt sicut sol in regno Patris sui^. Hoc futurum prae-
videns Dominus nunc significatum esse contestans
, et

discedente Juda tanquam zizaniis separatis, remanentibus


tanquam tritico Apostolis sanctis. « Nunc inquit clari- , ,

)) ficatus est fihus hominis tanquam diceret Ecce in : )) :

illa mea clarificatione quod erit, ubi malorum nullus erit,

ubi bonorum nullus perit. Sie autem non est dictum :

Nunc significata est clarificatio filii hominis , sed dictum


est : (( Nunc clarificatus est fihus hominis : )) quemadmo-
dum non est dictum. (( Petra significabat Christum , sed
)) Petra erat Christus*. )) Nec dictum est : Bonum semen
significabat fihos regni, aut zizania significabatfihos ma-
hgni : sed dictum est : (( Bonum semen hi sunt fihi regni,
)) zizania autem fiiii maligni ^ )) Sicut ergo solet loqui

^ Joan. VII, 39. ~ 2 Id. xui, lo. — 3 Matth. xiii, 43= —^ i Gor. x, 4.
— 5 Matth. xm, 38.
9.
132 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Scriptura , res significantes tanquam illas quae significan-
tur appellans , ita locutus est Dominus dicens « Nunc :

» clarificatus est filius hominis : » postea quam separato


inde nequissimo , et secum remanentibus sanctis , signifi-
cata est glorificatio ejus, quando separatis iniquis manebit
in aeternitate cum sanctis.
III. Gum autem dixisset : « Nunc clarificatus est filius
)) hominis : » adjunxit : u Et Deus clarificatus est in eo.»
Ipsa est enim clarificatio fihi hominis , ut Deus clarifice-
tur in eo. Si enim non ipse in se ipso sed Deus in iJlo ,

clarificatur^, tunc illum Deus in se clarificat. Denique tan-

quam ista exponens, adjungit, et dicit « Si Deus clari- :

» ficatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso^.»

Hoc est Si Deus clarificatus est in eo » quia non venit


, (( ,

facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit


illum et Deus clarificabit eum in semetipso, » ut natura
: ((

humana in qua est fdius hominis, quae a Verbo aeterno


suscepta est etiam immortah aeternitate donetur.
, Et ((

» continuo, inquit, clarificabit eum. » Resurrectionem

scilicet suam non sicut nostram in fine saecuh sed con-


, ,

tinuo futuram hac attestatione praedicens. Ipsa est enim


clarificatio de qua Evangehstajam dixerat quod paulo
, ,

ante commemoravi, quia propterea nondum Spiritus da-


tus erat illo novo modoin eis, quibus fuerat eo modo post
resurrectionem credentibus dandus, quia Jesus nondum
fuerat clarificatus : id est, nondum fuerat mortahtas im-
mortahtate vestita, et in seternam virtutem temporahs in-
firmitas commutata. Potest etde ista clarificatione dictum
videri : <( Nunc clarificatus est fihus hominis : » ut qurod
ait nunc (( non ad imminentem passionem sed ad vi-
, <> ,

cinam resurrectionem pertinere credatur tanquam luerit ,

factum quod erat tam proxime jam futurum. Hodie Di-


' Joan. xui, 32.
IN JOANNIS EVANGELII3M , TKACT. LXIV. 133
lectioni Vestrae ista sufFecerint : cum donaverit Dominus,
de conseqvientibus disseremus.

TRACTATUS LXIV.

In id quod Dominus dicit Filioli adhuc modicum : ^

vobiscum smriy quceretis me, et sicut dixi Judceis


quo ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico
modo.

Adveutenda est^charissimi, dominicorum verborum


I.

ordinata connexio. Cum enim superius dixisset postea ,

quam Judas egressus est, et ab illa sanctorum etiam cor-


porali conversatione sejunctus est : « Nunc clarificatus
)) est filius hominis , et Deus clarificatus est in eo ^ : ))

quod sive futurum regnum significans dixit, quando mali


separabuntur a bonis, sive quod ejus resurrectio tunc fu-
tura esset, id est, differenda non esset, sicut in finem sae-
culi nostra differtur : ac deinde addidisset : « Si Deus
)) clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semet-
^
)) ipso , )) et continuo clarificabit eum ,
quod sine ulJa
ambiguitate de sua resurrectione continuo futura testa*
tus est : adjecit, atque ait : « Filioli adhuc modicum
)) vobiscum sum Ne putarent ergo quod sic eum cla-
^. ))

rificaturus esset Deus ut non eis conjungeretur ulterius


,

ea conversatione qua in terra est; « Adhuc modicum,


» inquit vobiscum sum, tanquam diceret Continuo : )) :

quidem resurrectione clarificabor non tamen continuo :

ascensurus in coelum sed « Adhuc modicum vobiscum ,

I
Joan. xiii. 3i. — a Ibid. 32. — 3 ibid. 33.
134 S. AlTGUSTINI EPiscori

)) sum. )) Sicut enim scriptum est in Aclibus Apostolo-


rum , fecit cum eis post resurrectionem quadraginta dies
intrans et exiens , manducans et bibens ^ ; non quidem
habens esuriendi ac sitiendi egestatem , sed usque ad ista

carnis insinuans veritatem, quae cibandi acpotandijam


non babebat necessitatem, sed potestatem. Hos ergo qua-
draginta dies significavit dicendo : « Adbuc modicum
)) vobiscum sum , )) an aliquid aliud ? Potest enim et sic
inteUigi : « Adhuc modicum vobiscum sum, Adhuc,
»

sicut vos, inhac infirmitate carnis etiam ipse sum, donec


scihcet moreretur atque resurgeret : quia postea quam
resurrexit, cum ilhs quidem fuit diebus, ut dictum est

quadraginta exhibitione corporahs praesentiae : sed non


cum ilhs fuit consortio inhrmitatis humanse.
II. Est et aha divina praesentia sensibus ignota morta-
libus_, de qua item dicit : (( Ecce ego vobiscum sum, usque
» ad consummationem saecuii ^. Hoc certe non est, )>

« Adhuc modicum vobiscum sum non enim modicum : )>

estusque ad consummationem saeculi. Aut si et hoc mo-


dicum est ,
( volat enim aetas, et in oculis Dei mille anni
sicut dies unus, aut sicut vigilia in nocte ^
:) non tamen
hoc significare voluisse credendus est nunc, quandoqui-
dem secutus adjunxit : « Quaeretis me, et sicut dixi Ju-
» daeis, quo ego vado , vos non potestis venire ^. » Uti-
que post hoc modicum quo vobiscum sum « Quaeretis ,

)) me, et quo ego vado, vos non potestis venire. Num- )>

quid post consummationem saeculi, quo ipse vadit, ve-


nire non poterunt ? Et ubi est quod ahquanto post in hoc
ipsosermone dicturus est : u Pater, volo utubiegosum,
)> et ipsi sint mecum ^ ? » Non ergo de illa sua cum suis
praesentia ,
qua cum ilhs est usque ad consummationem
^ Act. ), 3. — 2 Matth. xxviiij 2o. — 3 psaj lxxxix, 4-"' ^ Joan. xui, 33.
— 5 id. J.V11, 24.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXIV. 135
sseculi, nunc locutus est ubi ait : (( Adhuc modicum vo-
)) biscum sum sed vel de infirmitate mortali, qua cum
: ))

illis erat usque ad passionem suam^ aut de praesentia

corporali qua cum illis futurus erat usque ad ascensio-


,

nem suam. Quodlibet horum quis eligat , cum fide non


litigat.

III. Ne cui autem videatur abhorrere iste sensus a vero,


quo dicimus Dominum mortalis carnis communionem in ,

qua cum Discipulis usque ad passionem fuit, significare


potuisse dicendo Adhuc modicum vobiscum sum : (( : ))

apud alium quoque Evangelistam post resurrectionem


verba ejus attendat, ubi ait : (( Haec locutus sum vobis,
))cum adhuc essem vobiscum *. )) Quasi tunc non erat
cum ipsis simul assistentibus , videntibus , tangentibus,
colloquentibus. Quid est ergo , cum adhuc essem vobis-
cum, nisi cum adhuc essem in carne mortah, in qua estis

et vos? Tunc enim quidem in eadem carne resuscitatus


erat : sed cum ilhs in eadem mortahtate jam non erat.
Quapropter sicut ibijam immortalitate carnis indutus ve-
raciter ait : Cum adhuc essem vobiscum ubi nihil aliud ;

intelligere possumus, nisi cum adhuc essem in carnis


mortahtate vobiscum : ita et hic non absurde dixisse in-
telHgitur , Adhuc modicum vobiscum sum
(( tanquam , ))

diceret : Adhuc modicum sicut vos estis mortahs sum ,

ego. Ergo sequentia videamus.


IV. Quseretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado,
((

))vosnon potestis venire et vobis dicomodo ^. Hoc est, :

modo non potestis. Judseis autem cum hoc diceret non ,

addidit modo. Isti itaque venire non poterant tunc


(( ))

quo ille ibat_, sed poterant postea nam hoc apostoJo Pe- :

tro apertissime paulo post ait : (( Cum enim dixisset ille,


)) Domine quo vadis? Respondit ei, Quo ego vado, non
* Luc. XXIV, 44« — ^ Joan. xm, 33.
136 S. AUGUSTINI EPISCOPl
)) potes me iTiodo sequi, sequeris autem postea ^ » Sed
hoc quid non negligentersit, est praetereundum. Quo
enim sequi tunc non poterant Dominum, sed Discipuli
postea poterant? Si dixerimus ad mortem homini nato :

quod invenitur tempus, quo ad moriendum non sit ido-


neus quandoquidem tahs est in corpore corruptibili ho-
;

minum sors, ut non sit in ea facilior vita quam morsPNon


igitur adhuc minus idonei erant sequi Dominum ad mor-
tem, sed minus idonei erant sequi Dominum ad vitam quse
non habet mortem. Illo quippeibat Dominus, ut surgens
a mortuis jam non moreretur, et mors ei ultra non domi-
naretur Moriturum quippe Dominum pro justitia quo-
"^.

modo jam fuerant secuturi, adhuc martyrio non maturi ?


AutiturumDominum ad immortaUtatem carnis, quomodo
jam fuerant secuturi, quandohbet morituri, sed in saeculi
fme resurrecturi.? Aut iturum Dominum ad sinum Patris_,
nec rehcturum eos, unde nec recessitcum venisset adeos,
quomodo jam fuerant secuturi-, cum esse nemo possit in
illa fehcitate nisi perfectus in charitate? Ideoque docens
quomodo idonei esse possint pergere quo ille antecedebat,
Mandatum, inquit, novum do vobis, ut dihgatis invi-
((

» cem ^. Hi sunt gressus quibus sequendus est Christus


)) :

sed de his sermo uberior in ahud tempus est differendus.


> Joan. XIII, 36. — ' Rom. yi, 9. — 3 Joan. xiii, 34-
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXV. 137

»/VVWV«'V\'V»VW'VW"tWWIW\'\\'W%^'WVWX'\ WtWt/V» WWVW* Vt/V^ VWV%A/V> vvv\ vw^^^/w» vw»

TRAGTATUS LXY.

In id quod Dominus ait : Mandatum nomm do vohis


ut diligatis imicem sicut dilexi vos , ut et vos imi-
cem diligatis : in hoc cognoscent omnes quia mei
Discipuli estis^ si dilectionemhabueritis in invicem.

I. DoMiNus Jesus mandatum novum se Discipulis suis

dare testatur, ut diligant invicem Mandatum, inquit,


:

» novumi do vobis, ut diligatis invicem ^ » Nonne jam


erat hoc mandatum in antiqua Dei Lcge, uhi scriptum est
Diligesproximum tuum tanquam te ipsum^.? Cur ergo no-
.vum appellatur a Domino, quod tam vetus esse convinci-
tur ? An ideo estmandatum novum quia exuto vetere ,

induit nos hominem novum? Innovat quippe audientem,


vel potius obedientem, non omnis, sed ista dilectioquam
Dominus ut a carnali diiectione distingueret , addidit :

(( Sicut dilexi vos. » Nam dihgunt invicem mariti et uxo-


res, parentes et filii, et queecumque aha inter se homines
necessitudo humana devinxerit : ut taceamus de dilectione
culpabili atque damnabih, qua diiigunt invicem adulteri
et adulterae, quoscumque
scortatores et meretrices, et
alios non humana necessitudo, sed humanae vitae noxia
turpitudo conjunxit. Mandatum ergo novum dedit nobis
Christus, ut dihgamus invicem, sicut et ipse dilexit nos.
Dilectio ista nos innovat, ut simus homines novi, heredes
Testamenti novi, cantatores eantici novi. Haec dilectio,
IVatres charissimi, antiquos etiam tunc justos, tuncPatriar-


Joan. xiir, 34- — ' Levit xix, i8.
138 S. AUGUSTINI EPISCOPI
chaset Prophetas, sicut postea beatos Apostolosinnovavit
ipsa et nunc innovat gentes, et ex universo genere hu-
mano quod diffunditur toto orbe terrarum, facit et colhgit
populum novum corpus novae nuptae Filii Dei unigeniti
,

sponsae, de qua dicitur in Cantico canticorum « Quse :

» est ista quse ascendit dealbata ^? » utique dealbata,


quia innovata-, unde mandato novo? Propter quod
nisi

pro invicem sollicita sunt membra in ea « Et si patitur ,

» unum membrum compatiuntur omnia membra et si


, ,

» glorificatur unum membrum, congaudent omnia mem-

» bra ^. » Audiunt enim , atque custodiunt, « Mandatum

» novum do vobis, ut vos invicem diligatis » non sicut :

se dihgunt homines, quoniam homines sunt sed sicut se :

dihgunt quoniam dii sunt et fiUi Altissimi omnes ut sint ,

Fiho ejus unico fratres, ea dilectione invicem dihgentes,


qua ipse dilexit eos perducturus eos ad iilum fmem qui
,

sufficiat eis, ubi satietur in bonis desiderium eorum ^.

Tunc enim ahquid desiderio non deerit, quando omnia in


omnibus Deus erit ^. Tahs finis non habet fmem. Nemo
ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic sseculo moriatur,
non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed
morte electorum qua etiam cum in carne mortah adhuc
,

manetur, cor sursum ponitur. De quah morte dicebat


Apostolus « Mortui enim estis, et vita vestra abscondita
:

» est cum Christo in Deo ^. » Hinc fortasse dictum est :

« Vahda est sicut mors dilectio ^. » Hac enim dilectione

fit, ut in isto adhuc corruptibih corpore constituti moria-


mur huic saeculo, et vita nostra abscondatur cum Christo
in Deo : imo ipsa diiectio est mors nostra saeculo, et vita
cum Deo. Si enim mors est quando de corpore anima
exit, quomodo non est mors quando de mundo amor nos-
I Cantic. vni, 5, juxta lxx. — Cor.
» i xii/26.— 3 Psal. cii, 5. —4 i Cor.

XV, 28. — 5 Coloss. III, 3. — Cant.


s viii,\,6.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LXV. 139
ter exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea va-
lidius qua vincitur mundus ?
,

II. Nolite itaque, fratres mei, putare in hoc quod ait

Dominus « Mandatum novum do vobis ut vos invicem


: ,

» diligatis majus praetermissum esse mandatum ,


, » illud

quo proecipitur ut diligamus Dominum Deum nostrum ex


toto corde ex tota anima et ex tota mente
, tanquam , :

enim hoc proetermisso videtur dictum ut diligatis in- , (c

» vicem, » velut hoc ad illud alterum non pertineat quo ,

dictum est « Diliges proximum tuum tanquam te ipsum.


:

» In his enim duobus praeceptis, inquit, tota Lexpendet,


» et Prophetae ^. » Sed bene intelligentibus utrumque

invenitur jn singuhs. Nam et qui diligit Deum, non eum


potest contemnere praecipientem ut dihgat proximum :

proximum quid in eo
et qui sancte ac spiritaliter diligit ,

dihgit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana di-


lectione discreta, quam distinguendo addidit Dominus :

« Sicut dilexi vos. » Quid enim nisi Deum dilexit in nobis?


Non quod habebamus, sed ut haberemus : ut perducat
nos , sicut paulo ante dixi : ubi sit Deus omnia in omni-
bus ^. Sic etiam medicus recte dicitur segros dihgere : et

quid in eis nisi salutem dihgit, quam cupit utique revo-


care,non morbum, quem venit expellere? Sic ergoet nos
invicem dihgamus, ut quantum possumus, invicem ad
habendum in nobis Deum cura dilectionis attrahamus.
Hanc dilectionem nobis donat ipse qui ait « Sicut dilexi :

» vos, ut et vos dihgatis invicem. » Ad hoc ergo nos di-


lexit, ut et nos dihgamus invicem : hoc nobis conferens
diligendo nos , ut mutua dilectione constringamur inter
nos^ et tam dulci vinculo connexis membris corpus tanti
capitis simus.

III. « In hoc cognoscent , inquit , omnes ,


quia mei
' Mattli. XXII, 39, etc. — =»
i Cor. xv^ 28.
140 S. AUGUSTTNI EPISCOPI
)) Discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem ^
: »

tanquam diceret alia munera mea habent vobiscum etiam


,

non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem,


et eam salutem qu9s hominihus pecoribusque communis

est verum etiam linguas sacramenta propbetiam


5 , , ,

scientiam fidem, distributionem rerum suarum paupe-


,

ribus, et traditionem corporis sui ut ardeant sed quo- , :

niam charitatem non habent ut cymbala concrepant, ,

nihil sunt, nihil iJhs prodest -. Non ergo in iUis quamvis


bonis muneribus meis quae habere possunt etiam non ,

discipuli mei sed « in hoc cognoscent omnes quia mei


:

» Discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. »

sponsa Ghristi pulchra inter mulieres I o dealbata as-


cendens, et incumbens super fratruelem tuum ! quoniam
cujus lumine ilbistraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris
ne cadas : o qnam bene cantatur tibi in illo Cantico Can-
ticorum velut epithalamio tuo : « Quia charitas in deliciis

» tuis ^. non comperdit cum impiis animam tuam


» Ipsa :

ipsa discernit causam tuam et sicut mors valida est et , ,

in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui


parum fuit non esse in poenis nisi esset insuper in deli- ,

ciis ? Sed hic jam iste sermo claudatur ab alio exordio :

tractanda sunt quse sequuntur.


' Joan. XIII, 35. — ^ i Cor. xiUj i. — 3 Cant. vii, 6, juxtaLXx.
IJN JOANMS evAngelium , trAct. lxvi. I4l

v\'vvv\'vvvvvvvvvvvvvi/vvvvvv^vvvvvvvvvvvvvv\<vvvvvvvvvvvv^vv\'vt/vvvvv%vvvvvvvvvv^

TRACTATUS LXVI.

De eo quod sequitur Dicit ei Simon Petrus , Domine :

quo vadis? usque ad, id, Amen, cunen dico tihi


non cantabit gallus , donec ter me neges,

I. CuM Dominus Jesus sanctam dilectionem ,


qua se

invicem diligerent , Discipulis commendaret , « Dicit ei

)) Simon Petrus , Domine quo vadis ^


? » Sic utique hoc
dixit Magistro discipulus , et Domino servus , tanquam
sequi paratus. Propterea quippe Dominus, qui ejus ani-
mum vidit ,
quare hoc interrogaverit , sic ei respondit :

(c Ouo ego vado non potes me modo sequi » tanquam


, :

diceret Propter quod interrogas non potes modo. Non


, ,

ait non potes sed « non potes modo » dilationem in-


, : , ,

tulit, non spem tulit et eamdem spem quam non tuJit, :

sed potius dedit sequenti voce firmavit addendo atque


, ,

dicendo, « Sequeris autem postea. » Quid festinas Petre?


Nondum te suo spiritu solidavit petra. Noli extolli prse-

sumendo non potes modo » noli dejici desperando


, « :
,

« sequeris postea. » Sed adhuc ille quid dicit? « Quare

» te non possum sequi modo ? Animam meam pro te po-

» nam ^. » Quid in animo ejus esset cupiditatis, videbat:

quid virium, non videbat. Voluntatem suam jactabat in-


firmus , sed inspiciebat valetudinem medicus : iste pro-
mittebat , ille prsenoscebat : qui nesciebat , audebat ^

qui prsesciebat , docebat. Quantum sibi assumpserat Pe-

'
Joan. xui, 36. — ^ ibij. ^r..
142 S. AUGUSTINI EPISCOPI
Irus intuendo quid vellet, ignorando quid posset? Quan-
tum sibi assumpserat ut cum renisset Dominus animam
,

suam ponere pro amicis suis ac per lioc et pro ipso, ille ,

hoc Domino offerre confideret et nondum pro se posita :

anima Christi, animam suam poUiceretur se positurum esse


pro Christo? « Respondit ergo Jesus Animam tuam pro ,

» me pones ^ ? » Ita-ne facies pro me, quod nondum ego

pro te? « Animam tuam pro me pones? » Praeire potes,


qui sequi non potes ? Quid tantum prsesumis ? quid de te
sentis? quid esse te credis Audi quid sis
? : « Amen ,

» amen, dico tibi, non cantabit gallus donec , ter me ne-

« ges. » Ecce quomodo tibi cito apparebis ,


qui magna
loqueris, et te parvulum Qui mihi promittis mor-
nescis.
tem tuam, ter negabis vitam tuam. Qui te jam putas mori
posse pro me ,
prius vive pro te : nam timendo mortem
carnis tuae , mortem dabis animae tuae. Quanta enim vita
est confiteri Christum, tanta mors est negare Christum.
II. An apostolus Petrus , sicut eum quidam favore
perverso excusare nituntur, Christum non negavit, quia
interrogatus ab ancilia hominem se nescire respondit, si-

cut ahi Evangelistae. conteslantur expressius ? Quasi vero


qui hominem Christum negat , non Christum iiegat ^ et

hoc in eo negat quod factus est propter nos ne periret ,

quod fecerat nos. Ergo qui ita confitetur Christum Deum,


ut hominem neget non pro illo mortuus est Christus
,
^

quia secundum hominem raortuus est Christus. Qui negat


hominem Christura , non reconcihatur per mediatorem
Deo. Unus enim Deus, et unus raediator Dei et hominum
homo Christus Jesus ^. Qui negat hominem Chri5tum
non justificatur : « Quia sicut per inobedientiam unius
» hominis peccatores constituti sunt multi , ita et per
» obedientiam unius hominis justi constituentur multi ^ »
» Joan. xiu, 38, — 2 I Tim, ii,5.--3Rom. v, ig-
IN joAnnis evAngelium, tract. lxvi. 143
Qui negat hominem Christum^ non resurget in resurrec-
tionem vitae : « Quia per hominem mors, et per hominem
» resurrectio mortuorum : sicut enira in Adam omnes mo-
» riuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur *. » Per
quid autem caput est Ecclesise , nisi per hominem ,
quod
Verbum caro factum est ? id est Dei Patris Unigenitus ,

Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore


Christi, qui negat hominem Ghristum? Qui enim caput
negat, quomodo est membrum? Sed quid muUis immo-
rer cum ipse Dominus abstulerit omnes humanse argu-
,

mentationis ambages? Non enim ait Non cantabit gallus ,

donec hominem neges aut sicut loqui famiHariore cum :

hominibus dignatione consuevit Non cantabit gallus do- ,

nec fihum hominis ter neges sed ait donec me ter ne- : , (c

» ges. » Quid est « me » nisi quod erat


, et quid nisi , •,

Christus erat? Quidquid ergo ejus negavit, ipsum nega-


vit, Christum negavit, Dominum Deum suum negavit.
Quia et ille condiscipulus ejus Thomas, quando exclama-
vit Dominus meus et Deus meus ^ » non Verbum
: (( ,
,

sed carnem tetigit non incorpoream Dei naturam sed


•,
,

hominis corpus curiosis manibus contrectavit. Hominem


itaque tetigit et tamen Deum cognovit. Si ergo quod
,

iste tetigit hoc Petrus negavit quod iste exclamavit


, :

hoc Petrus offendit. (( Non cantabit gallus , donec ter me


» neges. » Dicas hcet , Nescio hominem dicas licet ;

Homo nescio quid dicis 5


dicas licet, Non sum ex Discipu-

lis ejus : me negabis. Si^ quod dubitare nefas est, Chris-


tus hoc dixit , verumque praedixit ,
procul dubio Petrus
Non accusemus Christum, cum defen-
Christum negavit.
dimus Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas, nam men-
dacium nonhabet veritas. Agnovit quippe peccatum suum
infirmitas Petri, prorsus agnovit : et quantum maliChris-
^ I Cor. XV, 21, 22. — 2 Joan. xx, 28.
144 5. AUGU&TINI EPISCOPI
tum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos
redarguit defensores , et unde eos convincat, producit la-
crymas te?tes. Neque nos cum ista dicimus ,
primum
Aposiolorum accusare delectat : sed hunc intuendo ad-
moneri nos oportet , ne homo quisquam de humanis vi-

ribus fidat. Nam quid ahud pertinuit ad doctorem Salva-


toremque nostrum, nisi ut nobis nequaquam de se quem-
quam praesumere debere , in ipso primo Apostolorum
demonstraret exemplo ? In anima itaque Petri contigit,
quod offerebat in corpore. Non tamen pro Domino, ut
temere praesumebat, prsecessit, sed aliter quam putabat.
Namque ante mortem et resurrectionem Domini et mor-
tuus est negando , et revixit plorando : sed mortuus cst
quia superbe ipse praesumpsit ^ revixit autem, quia be-
nigne ille respexit.

TRACTATUS LXYII.

De eo quod Dominus dicit ]So7i turhetur cor ves- :

trum usque ad id Iterum venio , et accipiam vos


: ,

ad me ipsum.

I. Erigenda est nobis, fratres , ad Deum major inten-


tio, ut verba sancti Evangelii, quae modo in nostris au-
ribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus.
Ait enim Dominus Jesus : « Non turbetur cor vestrum ,

)) credite in Deum, et in mecredite^ )) Ne mortem tan-


quam homines timerent, et ideo turbarentur, consolatur
eos , etiam se Deum esse contestans. u Credite, inquit,

' Joan. XIV, I.


IN JOANJVIS EVAjN(iELlUM, TKACT. LXVU. 145
)) iii Deum , et in me enim ut
credite. » Consequens est ,

si in Deum creditis et in me credere debeatis quod non


, :

esset consequens, si Christus non esset Deus. « Credite


» in Deum , et in eum credite , » cui natura est , non ra-
pina, esse aequalem Deo : semetipsum enim exinaoivit^
non tamen formam Dei amittens sed formam servi acci- ,

piens Mortem metuitis huic formae servi « non turhe-


*
. :

» tur cor vestrum , » suscitahit illam forma Dei.


II. Sed quid est quod sequitur : « In domo mei
Patris
» mansiones multae sunt ^ , » nisi quia et sihi metuehant ?
Unde audire dehuerunt, « Non turhetur cor vestrum. »
Quis enim eorum non metueret cum Petro dictum ,

esset fidentiori atque promptiori : « Non cantahit gallus


» donec ter me neges ^ ? » Tanqiiam ergo essent ab iilo

perituri , merito turhahantur : sed cum audiunt : « In do-


» mo mei mansiones multae sunt si quo minus,
Patris :

> » dixissem vobis quia vado parare vohis locum"^


,
» a :

perturhatione recreantur, certi ac fideates etiam post pe«


licula tentationum se apud Deum cum Christo esse man-
suros. Quia etsi alius est alio fortior, alius alio sapientior,

alius alio justior^ alius alio sanctior : « in domo Patris


» mansiones multae sunt , » nulius eorum alicnahitui' ab
illa domo, uhi mansionem pro suo quisque accepturus
est merito. Denarius quidem ille aequahs est omiiihus,
quem paterfamilias eis qui operati sunt in vinea jahct dari
omnihus, non in eo discernens qui minus et qui amplius
jahorarunt^ quo utique denario vita significatur seterna,
:

uhi amplius alio nemo vivit, quoniam vivendi non est di-
versa in seternitate mensura. Sed multae mansiones , di-
versas meritorum in una vita aeterna significant dignitates.

« Alia est enim gloria solis , alia gioria lunae , alia gloria

' Philip. II, 6. — ' Joan. xiv, 2.-3 ij, xui; 38. — 4 Id. xiv, 2, —
5 Matth. XX, g.
cxxiii. 10
146 S. AUGUSTIKI EPISCOPI
» stellaram : stella enim ab stella difFert gloria > sic et

)) resiirrectio mortuorum^ » Tanquam stellae sancti di-


versas mansiones diversae claritatis tanquam in coelo ,

sortiuntur in regno sed propter unum denarium nullus


•,

separatur a regno atque ita Deus erit omnia in omni-


*

bus^, ut quoniam Deus charitas est, per charitatem fiat


ut quodhabent singuli, commune sit omnibus^. Sic enim
quisque etiam ipse habet cum amat in altero quod ipse ,

non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis clarita-


tis quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis.
,

III. Proinde respuendi sunt a corde christiano ,


qui
putant ideo dictum multas esse mansiones ,
quia extra
regnum coelorum erit aliquid, ubi maneant beati inno-
centes, qui sine baptismo ex hac vita emigrarunt, quia
sine illo inregnum coelorum intrare non poterunt. Haec
fides non est fides quoniam non est vera et catholica fi-
^

des. Ita-ne tandem stulti homines et carnalibus cogita- ,

tionibus excoecati cum reprobandi essetis si mansionem


, ,

non dico Petri et Pauli vel cnjusHbet Apostolorum, sed


cujuscumque parvuli baptizati a regno coelorum separa-
retis-, non vos putatis esse reprobandos ,
qui domum Dei
Patris inde separatis ? Non enim ait Dominus In universo ,

mundo , aut In universa creatura , aut In vita vel beati-


tudine sempiterna mansiones multae sunt : sed, « In domo,
)) inquit, Patiis mei mansiones multae sunt. » Nonne ista

estdomus ubi sedificationem habemus ex Deo, domum


non manufactam aeternam in coelis *? Nonne ista est do-
mus de qua cantamus Domino « Beati qui habitant in :

» domo tua, insaecula saeculorum laudabunt te ^? Ergone


vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum
ipsius Dei Patris , cui omnes fralres dicimus : « Pater nos-
* I Cor. XV, 4i. -~ =*
Ibid. 28. — ^ i joan, jiv, 8. —4 2 Cor. v, i. —
5 Psal. Lxxxui, 5. ^
IN joAnnis evAngelium , tract. lxvii. 147
» ter qui es in coelis % » a regno separare coelorum , aut
eam sic dividere audebitis, ut aliquae roansiones ejus sint
in regno coelorum, aliquoe autem extra regnum coelorum?
Absit, absit, ut qui volunt habitare in regno coelorum,
in hac stuhitia vehnt habitarevobiscum absit, inquara, :

ut cum omnis domus regnantium fihorum non sit ahbi


nisi in regno ipsius regise domus pars ahqua non sit in
,

regno.
IV. (( Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis lo-
)) cum 5 iterum venio , et accipiam vos ad me ipsum, ut
ubi sum ego et vos sitis. Et quo ego vado scitis , et viam
)) scitis'^. )) Domine Jesu ,
quomodo vadis parare lo-
cum jam multae mansiones sunt in domo Patris tui
, si

ubi tecum habitabunt tui ? Aut si accipis eos ad te ipsum ,

quomodo iterum venis qui non recedis? Ista, charissimi,


si breviter exphcare conemur, quantum videtur hodierno

satis esse sermoni, coarctata utique non clarebunt et erit ;

ipsa brevitas altera obscuritas proinde hoc debitum dif- :

feramus quod opportunius vobis patrefamihas nostro


,

largiente reddamus.

TRACTATUS LXVIII.

In eamdem lectionem»

I. Debeui vobis , fratres charissimi, jamque esse red-


dendum quod distuleramus, agnosciraus, quomodo intel-
hgi possint non esse inter se ista duo contraria ^
quod
cum dixisset Dominus , <( In domo Patris mei mansiones
> Matth. VI, 9, — ' Joan. xiv, 3, 4-
10.
148 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» multae sunt quo minus dixissera vobis quia vado
: si ,
,

)) parare vobis locum ubi satis ostendit ideo se hoc *


: ))

iliis dixisse quia jam ibi sunt mansiones multae et non


, ,

est opus aliquam praeparare : rursus dicit, « Et si abiero


)) et prseparavero vobis locum ^ iterum venio, et accipiam
» vos ad me ipsum^ ut ubi ego sum et vos sitis^. )> Quo-
modo vadit jam multae mansioncs
, et parat locum , si

sunt? Si quo minus, dixisset, « Yado parare. Aut si ))

adhuc parandus est cur non merito dixisset « Vado pa- , ,

» rare? » An istae mansiones et sunt , et parandae sunt?


Si quo minus enim essent, dixisset « Vado parare. » Et ,

tamen quia ita sunt ut parandae sint non eas vadit parare ,

sicut sunt : sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt

iterum veniens accipiet suos ad se ipsum, ut ubi est ipse,

sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris


non aliae , sed ipsae , et sine dubio jam sunt sicut parandae
nonsunt, nondum sunt sicut parandae sunt?Quomodo
et

putamus, nisi quomodo etiam Propheta praedicat Deum^


quia fecit quae futura sunt^? Non enim ait Qui facturus ,

est quae futura sunt : sed ,


Qui fecit quae f utura sunt.

Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt,
si ipse non fecit : neque futura sunt, si ipse non fecerit.

Fecit ergo ea praedestinando^ facturus est operando. Sicut


Discipulosquandoelegerit, satis indicatEvangehum, tunc
utique quando eos vocavit ^ : et tamen ait Apostolus :

<{ Elegit nos ante mundi constitulionem ^ : » praedesti-


nando utique , nonvocando. Quos autem praedestinavit,
illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi cons-
titutionem , elegit vocando ante mundi consumma!io-
nem^. Sic et mansiones praeparavit et praeparat^ nec
alias, sed quas praeparavit , has praeparat, qui fecit quae
» Joan XIV, 2. — ' Ibid. 3—3 Isai. xlv, ii, juxta h\.x. — ^ Luc \i, i3.

— 5 Ephes. 1, 4» — ^ Rom. viii, 3o.


IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. I XVIII. 149
futnra sunt : quas proeparnvit prredestinando ,
praeparat
operando. Jam quo mi-
ergo sunt in prsedestinatione : si

nus dixisset, Ibo etparabo, id est. praedestinabo. Sed


,

quia nondum sunt in operatione « Et si abiero inquit, , ,

))et propparavero vobis locum, iterum venio, et acci-

» piam vos ad me ipsum ^ »

II. Parat autem quodam modo mansiones, mansionibus

parando mansores. Quippecum dixerit, « In domo Patris


)) mei mansiones mullae sunt^ : » quid putamus esse do-
mum Dei, nisi tempiumDei? Quod autem sit, interroge-
tur Apostolus, et respondeat : « Templum enim Dei sanc-
» tum est, quod estis vos^. » Hoc est etiam regnum Dei,
quod Filius traditurus est Patri : unde dicit idem Apos-
tolus : (( Initium Christus, deinde qui sunt Ghristi in prae-
» sentia ejus : deinde fmis, cum tradiderit regnum Deo
» et Patri'^ : » id est, quos redemit sanguinesuo, tradi-
deritcontemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum c(De-
lorum de quo dicitur ,Simile est regnum coelorum : ((

» homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum


» autem semen , hi sunt filii regni : qui etsi nunc habent
» permixta zizania , mittet in fine Rex ipse Angelos suos
et colhgent de regno ejus omnia scandala^. » Tunc justi
fulgebunt sicut sol , in regno Patris sui. Regnum fulgebit
in regno , cum regno venerit regnum, quod nunc oramus,
et dicimus : (( Veniat regnum tuum^. Nunc ergo jam »

regnum vocatur, sed adhuc convocatur si enim regnum :

non vocaretur Colligent de regno ejus omnia scandala,


,

non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde


sic jam est regnum ut cum de illo coliecta fuerint omnia
,

scandala tunc perveniat ad regnum ut non solum regni :

nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic


* Joan. XIV, 3.-2 Ibid. 2. — ^ i Qqy. iii, 17. — 4 2 Cor. xv, 23, 24.
— 5 MaUh. xiu, 38. etc, — ^ Id. vi, 10,
150 S. AUGUSTINI EPISCOPI
quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur : « Venite
» benedicti Patris mei, percipite regnum ^
: » idest, qui
regnum eratis et utquod
non regnabatis, venite, regnate :

in spe fueratis eliam in re essepossitis. Haec ergo domus


,

Dei hoc templum Dei, hoc regnum Dei regnumque coe-


, ,

lorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc para-


tur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut
eas adhuc parat Dominus in illo jam sunt, sicut prae- ;

destinavit jam Dominus.


III. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum pro-

fecto nos ipsos praepararet quod non faciet si reliquerit ? ,

Agnosco, Domine, ut possum : nimirum illud significas,

quia ut parentur islae mansiones, vivere debet justus ex


fide Qui enim a Domino peregrinatur opus habet ex
^. ,

fide vivere^ quia per hanc ad speciem contemplandam


;

paratur. u Beati enim mundo corde, quia ipsi Deura vi-


)) debunt^ : » et, « Fide mundat corda eorum^. )) Illud
in Evangelio , hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides

autero, qua eorum qui Deum visurisunt, quandiu pere-


grinantur, corda mundantur, quod non videt credit nam :

si vides, non est fides. Credenti colhgitur meritum, vi-

denti redditur prcemium. Eat ergo Dominus et paret


locum eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim
5

locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur,


ut desideratus habeatur : desiderium dilectionis, prae-
paratio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras :

nos enim tibi paras et te nobis paras quoniam lo- ,


^

cum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim di-


xisti « Manete iii me, et ego in vobis ^.
: Quantum quis- ))

que fuerit particeps tui, ahus niinus , ahus amplius, haec


erit diversitas praemiorum pro diversitate meritorum haec :

» Matth. XXV, 34. — ' Rom. 1, 17. — 3 2 Cor. v, 6. — 4Maltb. v, 8.

'— 5 Act. XV, 9< — ^ Joan. xv, 4-


IN joAnnis evAugelium, tract. xlviii. 151
erit multitudo mansionum pro disparilitate mansorum :

sed tamen omnium in seternitate vivorum , et sine fme


beatorum. Quid quod vadis? Quid est quod venis? Si
est

bene te intelligo nec unde vadis nec unde venis rece-


, , ,

dis vadis latendo venis apparendo. Sed nisi maneas


: ,

regendo , ut proficiamus bene vivendo ;


quomodo para-
bitur locus , ubi possimus manere peufruendo ? Haec de
verbis quse recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo-
usque Dominus, « Iterum venio, et accipiam vos ad
ait

« me ipsum. » Quid autem sit quod sequitur, « ut ubi


)) ego sum et vos sitis et quo ego vado scitis et viam
, : ,

)) scitis^ : )) post interrogationem quae sequitur a Discipulo


factam , tanquam per eum et nos interrogemus , melius
audiemus opportuniusque tractabimus.

«/%/t/V«VVV«/Vl/V VVl/VVVVVVVVVVVVVVVVVt/VVVtM/l/VVVV VVlAft/VVV VVVVVk/VVlM^ V»

TRACTATUS LXIX.

In id quod Dominus dicit : Et quo ego vado scitis ^ et


viam scitis : usque ad id Nemo venit ad Patrem
,

nisi per me.

I. NuNc est, dilectissimi, ut quantum valemus, intel-


ligamus de verbis Domini posterioribus priora, et conse-
quentibus prsecedentia , in eo quod audistis apostolo
Thomtc interroganti esse responsum. Dixerat enim supe-
riusDominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et
esse dixit in domo Patris sui , et ire se ut praeparet eas
ubi intellexerimus et esse jam mansiones ipsas in prse-
destinatione , et praeparari eas cum eorum qui ibi man-
J Joan. XIV, 3, 4«
152 S. AUGUSTINl EPTSCOPl

suri sunt per fidem cordamundantur, quoniam ipsa Dei


domus ipsi sunt et quid est aliud manere in domo Dei,
:

quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo,


et Deus in eo ? Hoc ut proepararet Dominus abiit ut , :

credendo in eum qui non videtur , ea quae in specie sem-


per futura est, nuncper fidem mansio proeparetur. Prop-
ter hoc ergo dixerat •, a Et si abiero^ et prj:eparavero vobis
)) locum , iterum venio et accipiam vos ad me ipsum, ut
)) ubi ego sum quo ego vado scitis et
et vos sitis : et ,

:» viam scitis. » Ad haec « Dicit ei Thomas, Domine, nes-


w cimus quo vadis et quomodo possumus viam scire ? »
,
^

Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicitiste


nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit
ille mentiri : ergo isti sciebant, et scire se nesciebant.
Convincat eos jam scire ,
quod se putant adhuc usque
nescire. « Dicit ei Jesus, Ego sum via, et veritas, et
)) vita"^. » Ecce audivimus Discipiilum
Quid est, fratres?

interrogantem audivimus et Magistrum docentem


, et :

nondum capimus etiam post vocem sonantem , senten-


,

tiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Num-


quid poterant ei dicere ApostoH ejus cum quibus loque-
batur, Nescimus te? Proindesi eum sciebant, et via ipse
est, viam sciebant : si eum sciebant, et veritas ipse est,
veritatem sciebant : si eum sciebant, et vita ipse est, vi-
tam sciebant. Ecce scire convictisunt ,
quod se scire nes-
ciebant.
11. Quid sermone non cepimus?
igitur et nos in isto
Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit « Et quo vado ,

» scilis et viam scitis ? » Et ecce cognovimus quod scie


,

bant viam^ quia sciebant ipsum qui est via sed via esL :

qna itur, namquid via est et quo itur? Utriimque autem


iilos dixcrat scire, et quo vadit, ct viam. Opus ergo erat,
' Jonn v!v, 3-5. - ^ Ibicl 6.
IN JOANMS RVANGEUUM, TRACT. LXIX. 163

ut diceret Ego sum via, » ut osteiideret eos quia eum


, « ,

scirent, viam scire quam putaverant se nescire quid au- :

tem opus erat ut diceret, « Ego sum via, et veritas, et


)) vita, )) cum via cognitaquairet, restaretnossequo iret
nisiquia ibat ad veritatem , ibat ad vitam ? Ibat ergo ad se
ipsum, per se ipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum ^
et qua
imus , nisi per ipsum ? Ipse igitur ad se ipsum per se ipsum
nos ad ipsum per ipsum : imo vero et ad Patrem et ipse et

nos. Nam et de se ipso alibi dicit : « Ad Patrem vado^ :


)>

ethoc loco propter nos, « Nemo, inquit, venit ad Pa-


)) trem, nisiper me^. ))Acperhocetipse per se ipsum et ad
se ipsum et ad Patrem , et nos per ipsnm et ad ipsum et ad
Patrem.QLUshaeccapit, nisi quispiritalitersapit? Etquan-
tum est quod hic capit, etiamsi spiritahter sapit? Fratres,
quid a me ista vobis vultis exponi ? Gogitate quam excelsa
> sint. Videtis quid sim , video quid sitis ; in omnibus no-
bis corpus quod corrnmpitur aggravat animam et depri- ,

mit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem^. Puta-


mus-ne possumus dicere u Ad te levavi animam meam, :

))qui habitas in coelo'^? Sedsub tanto pondere ubi in- )>

gemiscimus gravati quomodo levabo animam meam


,

nisi mecum levet qui posuit pro me suam? Dicam ergo

quod possum, capiat vestrum qui potest. Quo donante


dico , eo donante capit qui capit , et eo donante credit qui
nondum capit. Nisi enim credideritis , inquit Propheta

non inteUigetis ^
III. Domine meus, quid dicam servis tuis
Dic mihi,
oonservis meis ? Thomas apostohis ut te interrogaret , ha-
buit te ante se; nec tamen intelhgeret te, nisi haberet in
se ego interrogo te^ quia te scio esse super me inter-
: :

rogo autem in quantum possum super me effundere ani-


• Joan. xvj, 10. — 2
ya, ^^^^ ^, __ 3
gj^p. ,y i5. — 4 Psal. cxxii, i .

^lsai. vn, 9,juxtaLKt.
154 S. lUGUSTINI EPISCOPI
mam meam , ubi non sonantem et tamen docentem au-
diam te. Dic mihi, obsecro, quomodo vadis ad te? Num-
quidnam ut venires ad nos reliqueras te maxime quia , :

non a te ipso venisti sed Pater te misit ? Scio quidem


,

quod te exinanisti, sed quia formam servi accepisti% non


quia formam Dei vel ad quam redires dimisisti , vel quam
reciperes amisisti tamen venisti, et non solum usque
; et

ad carnales oculos verumetiam usque ad manus homi-


,

num pervenisti. Quomodo, nisi in carne? Per hanc ve-


nisti manens ubi eras, per hanc redisti non relinquens

quo veneras. Si ergo per hanc venisti et redisti per hanc j

procul dubio non solum nobis es qua veniremus ad te,


verum etiam tibi qua venires et redires via fuisti. Cum
vero ad vitam quod es ipse, isti^ eamdam profecto car-
,

nem tuam de morte ad vitam duxisti. Aliud quippe Dei


Verbum est, aliud homo : sed Verbum caro factum est,
id esthomo. Non itaque alia Verbi alia est hominis per- ,

sona, quoniam utrumque est Christus una persona ac :

per hoc quemadmodum caro cum mortua est, Chris-


tus estmortuus et cum caro sepulta est Christus est se-
; ,

pultusj ( sic enim corde credimus ad justitiam , sic


ore confessionem facimus ad salutem^ ) ila cum caro :

a morte venit ad vitam , Christus venit ad vitam. Et


quiaVerbum Dei Christus est, Christus est vita. Ita miro
quodam et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel
amisit se ipsum, venit ad se ipsum. Venerat autem , ut
dictum carnem Deus ad homines, veritas ad
est, per

mendaces « Deus enini verax, omnis autem homo men-


:

» dax^. Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc


))

ubi nemo mentitur, carnem suam levavit^ idem ipse,


quia Verbum caro factum est, per se ipsum, id est, per
carnem, ad veritatem, quod est ipse, remeavit. Quam
» Philip. II, 7. — a Rom, x, 10. — 3 Id. m, 4, et Psal. cxv, 11.
IN JOANNIS evAngelium, trAct. lxix. 155
quidem veritatem quamvis inter mendaces et in morte
, ,

servavit : aliquando enim Christus fuit mortuus , sed


nunquam fuit falsus.

IV. Accipite quamvis diversum et longe impar exem-


plum, tamen utcumque ad intelligendum Deum, ex his
quae propius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse, quantum
attinet ad animum meum cum hoc sim quod estis et vos,
,

si taceo^ apud me ipsum sum siautemloquor vobisquod :

intelhgatis ,
quodam modo ad vos procedo , nec me relin-
quo, sed et ad vos accedo, et non recedo unde procedo.Cum
autem tacuero ,
quodam modo ad me redeo 5 et quodam
modo vobiscum maneo^ si tenueritis quod audistisin ser-
mone quem dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus
quid potest non a Deo facta , sed ex Deo nata imago Dei
Deus : cujus illud, quo ad nos egressus est, et in quo a
nobis regressus est , corpus, nonsicut meus elapsus est
Sonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei

ultra non dominabitur^ ? Multa de his evangelicis verbis


verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant : sed non
sunt corda vestra spiritaJibus cibis quamlibet suavibus
oneranda : maxime quia spiritus promptus est, caro au-
tem infirma^.
' Rom. VI, 9. — ' Matth. xxvi, ^i.
^56 S. AUGUSTINI EPISCOPI

<WV«'WM'VVV\'VVV«'VW«'VW\'VW« VW« WV^-VWX VWVVW» VWX-WWWV^JWlk/VWVt^WVfWVW:*

TRACTATUS LXX.

De eo quod Dominus ait : Si cognoinssetis me y et Pa-


tremmeum utique cognoi^issetis : usque ad id, IVon
credis quia ego in Patre, et Pater in me est?

T. Verba sancti Evangelii, fratres, ita recte intelligun-


tur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam :

convenire enim debent praecedentia consequentibus


quando veritas loquitur. Superius dixerat Dominus, « Et
)) si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio
)) et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum , et vos
)) sitis ^ : )) deinde addiderat , « Et quo ego vado scitis

)) et viam scitis*^ : )) nihilque aliud ostendit esse quod


dixit , nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad se
ipsum per se ipsum quod etiam Discipulis praestat ut ,

eant ad ipsum per ipsum ut potuimus pristino sermone ,

jam diximus. Quod itaque ait : a Ut ubi ego sum , et vos


)) sitis , )) ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est
etiam ipse in se ipso , et ideo ibi illi ubi et ipse, id est
in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus,
cum acceperit nos ad se : et ipsa vita seterna quod ipse est
in ipso est , ut ubi estipse , et nos simus, hoc est, in ipso.
Sicut enim habet Pater vitam in semetipso , et.utique
non ahud est vita quam habet , nisi quod est ipse qui hanc
habet^ : sic dedit Filio habere vitam in semetipso , cum
ipse sit eadem vita quam habet Numquid
in semetipso.
autem nos vita quod est ipse , hoc erimus cum in illa
,

I
Joan. XIV, 3. -- ' Ibid. 4« — ^ Id, v, 26.
IN JOAUNIS EVANGELIUM, TRACT. LXX. 157
vita , hoc est in ipso esse coeperiraus? Non utique, quia
ipse existendo vita habet vitam , et ipse est quod habet
et quod vita est in ipso , ipse est in se ipso : nos autem non
ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus^ atque ita ibi

quod ipse est esse possimus,


erimus, ut in nobis ipsisnon
sed nos ipsi non vita ipsum habeamus vitam qui sc ,
,

ipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipseet


in se ipso est immutabiliter , et in Patre inseparabiliter :

nos vero cum in nobis ipsis esse voluissemus , ad nos


ipscs turbatisumus unde illa vox « Ad me ipsum turbata
•, :

» est anima mea^ » atque in deterius commutati


: neque ,

id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum


venimus ad Patrem sicut ait « Nemo venit ad Patrem , :

» nisi per me^ » manentes in illo, necaPatre nosquis-


:

quam poterit separare, nec ab illlo.

II. Connectens itaque consequentia praecedentibus, « Si

» cognovistis me,inquit, et Patrem meum utique cogno-


» vistis^. » Hoc est quod ait, « Nemo venit ad Palrem
» nisi per me. » Deinde subjungit : « Et amodo cognos-
(( cetis eum , et vidistis eum *. » Sed Philippus unus ex
Apostolis ,
quid audierit non inteUigens , « Domine , in-
» quit, ostende nobis Patrem, et sufiicit nobis. » Cui
Dominus, « Tanto, inquit, tempore vobiscum sum et ,

» non cognovistis me Philippe ? Qui videt me videt et , ,

» Patrem. » Ecce increpatquod tanto tempore cum ipsis

erat et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat


, « Et :

» quo ego vado scitis et viam scitis » et se nescire di- , :

centes, eos haec scire convicerataddendo atque dicendo, ,

« Ego sum via, veritas et vita.? » Quomodo nunc dicit,

« Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me » :

cum profecto et quo iret, et viam scirent, non ob aliud


nisi quod ipsum utique scirent ? Sed facile ista solvitur

' Psftl. xLi, 7. — ' Joan. XIV, 6. — 3 Ibid. 7.-4 Ibid. 8,


158 s. AuGusTmi EPiscopi

quaestio , si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant,


aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant, et Philip-
pus erat, ut quod ait : « Et quo ego vado scitis , et viam
» scitis , » ilhs dixisse inteUigatur qui sciebant 5 non Phi-
lippo cui dictum est , « Tanto tempore vobiscum sura ,
)) non cognovistis me
et , Phihppe ? » His ergo qui Fi-
]ium jam noverant etiam , illud de Patre dictum est, « Et
)) amodo cognoscetis eum et vidistis eum : )) dictura est
enim propter omnimodam simihtudinera ,
quae iUi cum
Patre est , ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem ,
quia
noverant similera Fihum. Ergo jam sciebant Fihura, etsi

non omnes , certe quidam eorum quibus dicitur , « Et


))quo vado scitis, et viara scitis : )) ipse est enira via. Sed
Patrera nesciebant , ideo audiunt , « Si cognovistis rae^
)) Patrem meura cognovistis
et per me utique et illum. : ))

Ahus enim ego sura ahus ille. Sed ne putarent dissimi- ,

lem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis


((

)) eum. )) Viderunt enim ejus similhmum Fihum, sed ad-


monendi fuerant talem Patrem quem nondum esse etiam
videbant, quahs est Fihus quem videbant. Et ad hoc
valet quod postea Phihppo dicitur, Qui videt me videt (( ,

)) et Patrem. )) Non quod ipse esset Pater et Fihus, quod


in Sabellianis_, qui vocantur etiam Patripassiani , catho-
hca fides quod tara similes sint Pater et Fi-
damnat : sed
lius, ut qui unum noverit ambos noverit. Soleraus enim ,

de similhmis duobus ita Joqui eis qui unum illorum vi-


dent, et quahs est ahus volunt nosse, ut dicamus, Vidistis
istum , illum vidistis. Sic ergo dictum est, (( Qui-me vi-
)) det , videt et Patrem : )) non utique ut ipse sit Pater
qui Fihus, sed quod a Patris simihtudine in nuUo pror-
sus discrepet Fihus. Nam nisi duo essent Pater et Fihus
non dictura esset , (c Si cognovistis rae , et Patrein meum
)) cogaovistis. » Utique enim ,
quia cc nemo , inquit , ve-
IN JOAJSNIS EVANGELIUM, TRACT. lxx. 159
» nit ad Patrem nisi per me : si cognovistis me et Pa- ,

)) trem meum quoniam ego


cognovistis : » per quem ve-
nitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam
cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus,
« amodo cognoscetis eum , » cum cognoscitis me : <( et
» vidistis eum , » si oculis cordis vidistis me.
III. Quid ergo est quod dicis Philippe, « Ostende no-
» bis Patrem et , sufficit nobis ? Tanto , inquit , tempore
» vobiscum sum , et non cognovistis me, Philippe? Qui
» videt me, videt et Patrem. » Quod si ad te multum est
boc videre, saltem quod non vides hoc crede. « Quomodo »
enim « dicis inquit Ostende nobis Patrem
, , ? » Si me vi-

disti omnimodo similis sum


qui , vidisti illum cui similis

snm. Quod si viderenon potes, « Non saltem credis quia


» ego in Patre et Pater in me est ^ ? » Poterat hic dicere Phi-
lippus : Video quidem te, et credo simillimum esse Patri 3

sednumquid arguendus et objurgandus est, c|ui cum si-


milem videt edam illum cui similis est vult videre ? Si-
,

milem quidem novi sed adhuc alterum sine altero novi


,

non mihi suflicit, nisi et illum cujus est iste similis nove-
rim. « Ostende » itaque « nobis Patrem, et sufiicit nobis. »
Sed ideo Magister Discipulum arguebat, quoniam cor
postulantis videbat. Tanquam enim melior esset Pater
quam Filius, ita Phihppus Patrem nosse cupiebat et :

ideo nec Fihum sciebat, quo mehus esse aliquid crede-


bat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est « Qui ,

» videt me, videt et Patrem. Quomodo tu dicis, Ostende


» nobis Patrem ? » Video quomodo tu dicas : non alte-
rum quseris videre similem^, sed illum putas esse melio-
rem. « Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? »
Cur in simihbus distantiam cupis cernere? cur insepara-
biles separatim desideras nosse ? Deinde non ad solum
* Joan. XIV, 10.
160 5. AUGUSTIWI EPISCOPI
Philippum, sed ad eos pluialiter loquitur, quae non
suntin augustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius
exponantur.

t/li^^/VW/WVt^WVt^/t^^iWVt^^Wi/WV^/VW^-VVV» V* VWWl-VVV* \/V\\ VW^ VW^^^W^ V w% www/vx

TRAC TATUS LXXI.

In id quod Dominus dicit ; Verba qucB ego loqiior vo-


bis y a me non loquor usque ad id, ^7 quidpe-
ipso :

tieritis P atrem innominemeo , hocfaciam,

AuDiTE auribus_, accipite mentibus, dilectissimi lo-


I. ,

quentibus quidem nobis sed ipso docente qui non rece-


,

dit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur


audistis, « Verba quae ego loquor vobis, a me ipso non
)) loquor : Pater autem inme manens ipse facit opera^. )>

Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto


qui proximum loquendo aedificat , bonum opus operatur.
Sed quid estnon loquor,
, « a nisi a me ipso
me ipso )>

non sum qui loquor? Ei quippe tribuit quod facit, dequo


estipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Fi-
lius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre

Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo^ et lumen, sed non
,

de lumine iste vero Deus de Deo lumen de lumine.


: ,

II. Nam in his duabus sententiis una qua dictum est, ,

« Non a me ipso loquor alia qua dictum est \« Pater


)) ,

)) autem in me manens ipse facit opera singulas tenen- : ))

tes diversi nobis adversantur hseretici


, qui non ex una ,

parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbi-


tant. Ariani quippe dicunt , Ecce inaequalis est Patri Fi-

» Joan. XIV, 10.


IW JOAlNJNIS EVAXVGELIUM, TKACT. LXVIl. 145
» in Deum , et in me enim ut
credite. » Consequens est ,

si in Deum creditis et in me credere debeatis quod non


, :

esset consequens, si Ghristus non esset Deus. « Gredite


)) in Deum , et in eum credite , » cui natura est , non ra-
pina, esse aequalem Deo : semetipsum enim exinanivit^
non tamen formam Dei amittens sed formam servi acci- ,

piens ^ Mortem metuitis huic formse servi « non turbe- :

» tur cor vestrum , » suscitabit illam forma Dei.


II. Sed quid estquod sequitur : « In domo mei
Patris
» mansiones multse sunt^ , » nisi quia et slbi metuebant ?
Unde audire debuerunt « Non turbetur cor vestrum. » ,

Quis enim eorum non metueret cum Petro dictuni ,

esset fidentiori atque promptiori « Non cantabit gallus :

» donec ter me neges ^ ? » Tanqiiam ergo essent ab illo

perituri, merito turbabantur : sed cum audiunt : « In do-


)) mo mei mansiones multae sunt si quo minus,
Patris :

» dixissem vobis quia vado parare vobis locum^


,
» a :

perturbatione recreantur, certi ac fideates etiam post pe-


ricula tentationum se apud Deum cum Ghristo esse raan-
suros. Quia etsi alius est alio fortior, alius alio sapientior,

alius aho justior^ alius abo sanctior : « in domo Patris


» mansiones multse sunt , » nullus eorum alienabitur ab
illa domo, ubi mansionem pro suo quisque accepturus
est merito. Denarius quidem ille aequahs est omnibus,
c|uem paterfamilias eis qui operati sunt in vinea jubet dari
omnibus, non in eo discernens qui minus et qui amplius
laborarunt quo utique denario vita significatur aeterna,
^ :

ubi amphus aho nemo vivit, quoniam vivendi non est di-
versa in aeternitate mensura. Sed multae mansiones di- ,

versas meritorum in una vita seterna significant dignitatcs.


« Aha est enim gloria sohs aha gioria lunse alia gloria , ,

' Philip. II, 6. — 3 Joan. xiv, 2. — 3 i^, xui, 38. — 4 Id. xiv, '2. —
^ Mattli. XX, g.

cxxiii. 10
146 S. AUGUSTIKI EPISCOPI
» stellarum : stella enim ab stella difiert gioria > sic et

)) resiirrectio mortuorum^ » Tanquam stellse sancti di-


versas mansiones diversae claritatis tanquam in coelo ,

sortiuntur in regno sed propter unum denarium nullus *,

separatur a regno atque ita Deus erit omnia in omni- :

bus^, ut quoniam Deus charitas est, per cbaritatem fiat


ut quodhabentsinguli, commune sit omnibus^. Sic enim
quisque etiam ipse habet cum amat in altero quod ipse ,

non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis clarita-


tis quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis.
,

III. Proinde respuendi sunt a corde christiano, qui


putant ideo dictum multas esse mansiones ,
quia extra
regnum ccelorum erit aliquid, ubi maneant beati inno-
centes ,
qui sine baptismo ex hac vita emigrarunt ,
quia
sine illo inregnum coelorum intrare non poterunt. Haec
fides non est fides quoniam non est vera et catholica fi-
;

des. Ita-ne tandem stulti homines et carnalibus cogita- ,

tionibus excoecati cum reprobandi essetis, si mansionem


,

non dico Petri et Pauh vel cnjusUbet Apostolorum, sed


cujuscumque parvuli baptizati a regno coelorum separa-
retis 5 non vos putatis esse reprobandos ,
qui domum Dei
Patris inde separatis ? Non enim ait Dominus In universo ,

mundo , aut In universa creatura , aut In vita vel beati-


tudine sempiterna mansiones multae sunt : sed, « In domo,
)) inquit, Patris mei mansiones multae sunt. )) Nonneista
estdomus ubi aedificationem habemus ex Deo, domum
non manufactam aeternam in coelis * ? Nonne ista est do-
mus de qua cantamus Domino « Beati qui habitant in :

)) domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te ^? Ergone


vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum
ipsius Dei Patris , cui omnes fratres dicimus : « Pater nos-
» I Cor. XV, 4i. — ' Ibid. 28. — 3 i jQan. iv, 8, — 4 2 Cor. v, i. —
^ Psal. Lxxxm, 5.
IN joAnnis evAngelium , trAct. lxvii. 147
)) ter qui es in coelis * , )) a regno separare coelorum , aut
eam sic dividere audebitis, ut aliquse roansiones ejus sint
in regno coelorum, aliqune autem extra regnum coelorum?
Absit, absit, ut qui volunt habitare in regno coelorum,
in hac stultitia velint habitare vobiscum : absit, inquara,
ut cum omnis domus regnantium non sit alibi
filiorum
nisi in regno , ipsius regiae domus pars aliqua non sit in
regno.
IV. (( Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis lo-
)) cum •
iterum venio , et accipiam vos ad me ipsum, ut
ubi sum ego et vos sitis. Et quo ego vado scitis , et viam
)) scitis*^. )) O Domine Jesu ,
quomodo vadis parare lo-
cum jam multae mansiones sunt in domo Patris tui
, si

ubi tecum habitabunt tui ? Aut si accipis eos ad te ipsum ,

quomodo iterum non recedis? Ista, charissimi,


venis qui
si breviter explicare concmur, quantum videtur hodierno

satis esse sermoni, coarctata utique non clarebunt et erit •,

ipsa brevitas altera obscuritas proinde hoc debitum dif- :

feramus quod opporlunius vobis patrefamiiias nostro


,

largiente reddamus.

if^^M/V^^WVk^WM^WVXiVW^^VWtiVW^ WM W/V\ W/V^ W/VXfWVfWVVVW^/WV^ w/v^wvtww WW

TRACTATUS LXVIII.

etni; gon ii
In eamdem leciionem, ^^^ obncn
Raov J9 8oUi
I. Debehi vobis jamque esse red-
, fratres charissimi,
dendum quod distuleramus, agnoscimus, quomodo intel-
ligi possint non esse inter se ista duo contraria quod ;

€um dixisset Dominus « In domo Patris mei mansiones ,

» Matth. VI, 9. — 2 Joan. xiv, 3, 4-


10.
148 S. AUGUSTINI EPISCOPl
)) multae sunt quo minus dixissera vobis quia vado
: si ,
,

)) parare vobis locum ubi satis ostendit ideo se hoc *


: ))

iliis dixisse quia jam ibi sunt mansiones muitae et non


,
,

est opus aliquam praeparare rursus dicit, « Et si abiero :

)) et praeparavero vobis locum iterum venio, et accipiam ^

» vos ad me ipsum^ ut ubi ego sum et vos sitis^. Quo- ))

modo vadit et parat locum si jam multae mansioncs


, ,

sunt? Si quo minus dixisset, « Vado parare. Aut si , ))

adhuc parandus est cur non merito dixisset « Vado pa- , ,

» rare? » An istse mansiones et sunt , et parandae sunt?


Si quo minus enim essent, dixisset « Vado parare. » Et ,

tamen quia ita sunt ut parandaesint, noneas vaditparare


sicut sunt : sed si abierit et paraverit sicut futurse sunt

iterum veniens accipiet suos ad se ipsum , ut ubi est ipse,


sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris
non aliae, sed ipsse , et sine dubio jamsuntsicut parandae
nonsunt, et Quomodo
nondum. sunt sicut parandae sunt?
putamus nisi quomodo etiam Propheta praedicat Deum ^
,

quia fecit quae futura sunt^? Non enim ait Qui facturus ,

est quae futura sunt : sed ,


Qui fecit quae futura sunt.

Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt,

si ipse non fecit : neque futura sunt, si ipse non fecerit.

Fecit ergo ea praedestinando_, facturus est operando. Sicut


Discipulosquandoelegerit, satis indicatEvangehum, tunc
utique quando eos vocavit ^ : et tamen ait Apostohis :

« Elegit mundi constitutionem ^ » praedesti-


nos ante :

nando utique nonvocando. Quos autem praedestinavit,


,

illos et vocavit elegit praedestinando ante mundi cons-


:

titutionem elegit vocando ante mundi consummatio-


,

nem^. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec


alias, sed quas praeparavit , has praeparat, qui fecit quae
' Joan XIV, 2. — ' Ibid. 3. — ^ jjai. ilv, ii, juvta lsx. — 4 Luc. vi, i3.

— 5 Ephes. 1, 4« — ^ Rom. viii, 3o.


TN JOANNIS EVANGELTUM , TllACT. LXVTII. 149
futura sunt : quas proeparavit prnedeslinando ,
prseparat
operando. Jam ergo sunt in prsedestinatione quo mi- : si

nus dixisset, Ibo etparabo, id est, praedestinabo. Sed


,

quia nondum sunt in operatione « Et si abiero inquit, , ,

» et praeparavero vobis locum iterum venio et acci- , ,

))piam vos ad me ipsum ^ »


II. Parat autem quodam modo mansiones, mansionibus

parando mansores. Quippecum dixerit, « In domo Patris


» mei mansiones multae sunf^ : » quid putamus esse do-
mum Dei, nisi tempiumDei? Quod autem sit, interroge-
tur Apostolus, et respondeat : «Templum enim Dei sanc-
» tum est, quod estis vos^. » Hoc est etiam regnum Dei,
quod F^ilius traditurus est Patri : unde dicit idem Apos-
tolus : (( Initium Christus, deinde qui sunt Christi in prae-
» sentia ejus : deinde fmis, cum tradiderit regnum Deo
» et Patri^ : » id est, quos redemit sanguinesuo, tradi-
derit contemplando etiam Patri suo. Hoc regnum coe-
est

lorum de quo dicitur « Simile est


, : regnum coelorum
» homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum

» autem semen hi sunt fiiii regni cpii etsi nunc hahent


, :

» permixta zizania mittet in fuie Rex ipse Angelos suos ,

et colhgent de regno ejus omnia scandala ^. » Tunc justi


fulgebunt sicut sol, in regno Patris sui. Regnum fulgebit
in regno , cum regno venerit regnum, quod nunc oramus,
et dicimus : (( Veniat regnum tuuin^. Nunc ergo jam »

regnum vocatur, sed adhuc convocatur si enim regnum :

non vocaretur Colligent de regno ejus omnia scandala,


,

non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde


sic jam est regnum ut cum de illo collecta fuerint omnia,

scandala tunc perveniat ad regnum ut non solum regni :

nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic


» Joan. XIV, 3. — » Ibid. 2. -- ^ i Qq^^ m^ jr,^ _ 4 ^ Cor. xv, 23, 24.
— 5 MaUh. xiu, 38. etc, — ^ Id. vi, xo.
150 8. AUGUSTTNI EPISCOPI
qiiippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur : « Venite
» Lenedicti Patris mei, percipite regnum ^
: » idest, qui
regnum eratis et utquod
non regnabatis, venite, regnate :

in spe fueratis etiam in re essepossitis. Haec ergo domus


,

Dei hoc templum Dei, hoc regnum Dei regnumque coe-


, ,

lorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc para-


tur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut
eas adhuc parat Dominus in illo jam sunt, sicut prae- ;

destinavit jam Dominus.


III. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum pro-

fecto nos ipsos praepararet quod non faciet si reliquerit ? ,

Agnosco, Domine, ut possum : nimirum illud significas,

quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex


fide-. Qui enim a Domino peregrinatur , opus habet ex
fide vivere^ ^
quia per hanc ad speciem contemplandam
paratur. k Beati enim mundo corde ,
quia ipsi Deum vi-
» debunt^ : » et, « Fide mundat corda eorum^ » Illud

in Evangeho hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides


,

autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quandiu pere-


grinantur, corda mundantur, quod non videt credit nam :

si vides, non est fides. Credenti colhgitur meritum, vi-

denti redditur proemium. Eat ergo Dominus et paret


locum eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim
5

locus paratur, si ex fide vivatur. Greditus desideretur,


ut desideratus habeatur : desiderium dilectionis, prae-
paratio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras :

nos enim tibi paras, et te nobis paras quoniam lo- ^

cum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim di-

xisti : « Manete in me, et ego in vobis ^ » Quantum quis-


que fuerit particeps tui , aUus minus , ahus amphus, haec
erit diversitas praemiorum pro diversitate meritorum haec :

» MaUli XXV, 34. — ^ Rom. 1, 17. — ^2 Cor. v, 6. — 4 Malth. v, 8.


'— ^ Act. XV, 9. — '^'
Joan. xv, 4-
IN joAnnis evAngelidm, tract. xlviii. 151

erit multitudo mansionum pro disparilitate mansorum :

sed tamen omnium in aeternitate vivorum , et sine fme


beatorum. Quid quod vadis? Quid est quod venis? Si
est

bene te intelligo nec unde vadis nec unde venis rece-


, , ,

dis vadis latendo venis apparendo. Sed nisi maneas


: ,

regendo , ut proficiamus bene vivendo ; quomodo para-


bitur locus , ubi possimus manere pcKfruendo ? Hsec de
verbis quae recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo-
usque Dominus, « Iterum venio, et accipiam vos ad
ait

« me ipsum. » Quid autem sit quod sequitur, « ut ubi


» ego sum, et vos sitis et quo ego vado scitis et viam
: ,

» scitis^ : » post interrogationem quae sequitur a Discipulo


factam , tanquam per eum et nos interrogemus , melius
audiemus opportuniusque tractabimus.

TRACTATUS LXIX.

In id quod Dominus dicit tEt quo ego vado scitis et _,

viam scitis : usque ad id JSemo venit ad Patrem


,

nisi per me.

I. NuNc est, dilectissimi , ut quantum valemus, intel-


ligamus de verbis Domini posterioribus priora , et conse-
quentibus praecedentia , in eo quod audistis apostolo
Thomac interroganti esse responsum. Dixerat enim supe-
riusDominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et
esse dixit in domo Patris sui , et ire se ut praeparet eas ;

ubi intellexerimus et esse jani mansiones ipsas in prae-


destinatione , et praeparari eas cum eorum qui ibi man-
^ Joan. XIV, 3, 4-
152 S. AUGUSTINI EPISCOPI

surisunt per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei


domus ipsi manere in domo Dei,
sunt : et quid est aliud

quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo,


et Deus in eo ? Hoc ut prsepararet Dominus abiit ut , :

credendo in eum qui non videtur ea quae in specie sem- ,

per futura est, nuncper fidem mansio proeparetur. Prop-


ter lioc ergo dixerat •, « Et si abiero, et praeparavero vobis
» locum , iterum venio et accipiam vos ad me ipsum , ut
)) ubi ego sum quo ego vado scitis et
et vos sitis : et ,

:»viam scitis. » Ad haec « Dicit ei Thomas, Domine, nes-


» cimus quo vadis et quomodo possumus viam scire * ? »
,

Utrumque iilos Dominus dixerat scire, utrumque dicitiste


nescire et locum quo itur et viam qua itur. Sed nescit
, ,

ille mentiri : ergo isti sciebant, et scire se nesciebant.


Convincat eos jam scire ,
quod se putant adhuc usque
nescire. (c Dicit ei Jesus, Ego sum via, et veritas, et
» vita*^. » Quid est, fratres? Ecce audivimus Discipulum
interrogantem, audivimus et Magistrum docentem : et

nondum capimus , etiam post vocem sonantem ^ senten-


tiara latitantem. Sed quid non possumus capere? Num-
quid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loque-
batur , Nescimus te ? Proinde si eum sciebant , et via ipse

est, viam sciebant : si eum sciebant, et veritas ipse est,


veritatem sciebant : si eum sciebant, et vita ipse est, vi-
tam sciebant. Ecce scire convicti sunt ,
quod se scire nes-

ciebant.
IT. Quid igitur et nos in isto sermone non cepimus?
Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit « Et quo ^ado
,

» scitis et viam scitis ? » Et ecce cognovimus quod scie


,

bant viam , quia sciebant ipsum qui est via sed via est :

qua itur, numquid via est et quo itur?Utrumque autem


ijlos dixcrat sciro, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat
1 .In.in \!v, ?>-^. - ' lbi«l 6.
IN J0ANNT3 EVANGELIUM , TRACT. I.XIX. 1 53l

iit diceret , « Ego suin via, » ut ostenderet eos ,


quia euni
scirent, viam scire quam putaverant senescire quid au~ ;

tem opus erat ut diceret, « Ego sum via, et veritas, et


)) vita, )) cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret
nisiquia ibat ad veritatem , ibat ad vitam ? Ibai ergo ad se
ipsum, per se ipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum ^ et qua
imus , nisi per ipsum ? Ipse igitur ad se ipsum per se ipsum 5

\ nos ad ipsum per ipsum : imo vero et ad Patremet ipse et


nos. Nam et de se ipso alibi dicit : « Ad Patrem vado^ : ))

ethocloco propternos, (cNemo, inquit, venit ad Pa-


)) trem, nisi per me**, ))Acperhoc etipse per se ipsum et ad
se ipsum et ad Patrem et nos per ipsum et adipsum et ad
,

Patrem.Quishseccapit, nisi quispiritalitersapit? Etquan-


tum est quod hic capit, etiamsi spiritaliter sapit? Fratres,
quid a me ista vobis vultis exponi ? Cogitate quam excelsa
sint. Videtis quid sim , video quid sitis : in omnibus no-
bis corpus quod corrumpitur aggravat animam, et depri-
mit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem^ Puta-
mus-ne possumus dicere « Ad te levavi animam meam, :

y>qui habitas in coelo^? Sedsub tanto pondere ubi in- )>

gemiscimus gravati quomodo levabo animam meam


,

nisi mecum levet qui posuit pro me suam? Dicam ergo

quod possum, capiat vestrum qui potest. Quo donante


dico , eo donante capit qui capit , et eo donante credit qai
nondum capit. Nisi enim credideritis , inquit Propheta
non intelligetis ^
III. Domine meus, quid dicam servis tuis
Dic mihi,
conservis meis? Thomas apostolus ut te interrogaret^ ha-
buit te ante se-, nec tamen intelligeret te nisi haberet in ,

se ego interrogo te^ quia te scio esse super me inter-


: :

rogo autem in quantum possum super me efFundere ani-


' Joan. XVI, 10. — 2 Id. xtt, 6.-3 Sap, ix, i5. —4 Psal. cxxii, i .

^ Isai". VII, jiixtaLKx,
9,
154 S. AlJGTJSTINI EPISCOPI

mam meam, ubi non sonantem et tamen docentem au-


diam te. Dic mihi, obsecro, quomodo vadis ad te? Num-
quidnam ut venires ad nos, reliqueras te maxime quia :

non a te ipso venisti sed Pater te misit ? Scio quidem,

quod te exinanisti, sed quia formam servi accepisti^, non


quia formam Dei vel ad quam redires dimisisti vel quam ,

reciperes amisisti et tamen venisti, et non solum usque


•,

ad carnales oculos, verumetiam usque ad manus homi-


num pervenisti. Quomodo , nisi in carne ? Per hanc ve-
nisti manens ubi eras, per hanc redisti non rehnquens
quo veneras. Si ergo per hanc venisti et redisti; per hanc

procul dubio non solum nobis es qua veniremus ad te,


verum etiam qua venires et redires via fuisti. Gum
tibi

vero ad vitam quod es ipse, isti, eamdam profecto car-


,

nem tuam de morte ad vitam duxisti. Ahud quippe Dei


Verbum est aliud homo sed Verbum caro factum est,
, :

id est homo. Non itaque alia Verbi alia est hominis per- ,

sona, quoniam utrumque est Christus una persona ac :

per hoc quemadmodum caro cum mortua est Chris- ,

tus est mortuus et cum caro sepulta est Christus est se-
j ,

pultus^ ( sic enim corde credimus ad justitiam sic ,

ore confessionem facimus ad salutem^ : ) ita cum caro


a morte venit ad vitam , Christus venit ad vitam. Et
quiaVerbum Dei Christus est, Christus est vita. Ita miro
quodam et ineffabili modo, qui nunquam dimisit vel
amisit se ipsum, venit ad se ipsum. Venerat autem , ut
dictum est, per carnem Deus ad homines, veritas ad
mendaces Deus enim verax, omnis autem homo men-
: «

))dax^. Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc


))

ubi nemo mentitur, carnem suam levavit^ idem ipse,


quia Verbum caro factum est, per se ipsum, id est, per
carnem, ad veritatem, quod est ipse, remeavit. Quam
I
Philip. II, 7. — » Rom. x, 10. — 3 id. m, 4» et Psal. cxv, 11.
IN JOANNIS EVANGELIUM, trAct. lxix. 155
quidem veritatem quamvis inter mendaces et in morte
,
,

servavit : aliquando enim Christus fuit mortuus , sed


nunquam fuit falsus.

IV. Accipite quamvis diversum et longe impar exem-


plum, tamen utcumque ad intelligendum Deum, ex his
quse propius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse, quantum
altinet ad animum meum cum hoc sim quod estis et vos,
,

si taceoj, apud me ipsum sum siautemloquor vobisquod


:

inteHigatis ,
quodam modo ad vos procedo , nec me relin-
quo, sed et ad vos accedo, et non recedo unde procedo.Cum
autem tacuero quodam modo ad me redeo et quodam
, ^

modo vobiscum maneo_, si tenueritis quod audistisin ser-


mone quem dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus
quid potest non a Deo facta sed ex Deo nata imago Dei
,

Deus cujus illud quo ad pos egressus est et in quo a


;
,
,

nobis regressus est, corpus, non sicut meus elapsus est


sonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei
ultra non dominabitur^ ? Multa de his evangelicis verbis
verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant sed non :

sunt corda vestra spiritalibus cibis quamlibet suavibus


oneranda : maxime quia spiritus promptus est, caro au-
tem infirma^.

^ Rom. VI, 9. — ' Matth. xxvi, 4i*


-?'» rr - r»-

1^6 s. AuciusTmi EPiscopi

•VVV» VVM/VVV^/VVV» VVV» VVV\ VV\/\ VVV* VVV^ VVV\ VVV» %**\ VIA/\.VVV\/VVVVVV^^

TRAGTATUS LXX.

De eo qiiod Dominus ait : Si cognoinssetis me, et Pa-


tremmeum utique cognoi>issetis : usque ad id, IVo7i
credis quia ego in Patre, et Pater in me est?

T. Verba sancti Evangelii, fratres, ita recte intelligun-


tur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam :

convenire eniiTi debent praecedentia consequentibus


quando veritas loquitur. Superius dixerat Dominus, « Et
)) si abiero, et praeparavero vobis locum , iterum venio
» et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum , et vos.
)> sitis ^ : » deinde addiderat , « Et quo ego vado scitis ,

» et viam scitis - : » nihilque aliud ostendit esse quod


dixit , nisi quia ipsura sciebant. Quid ergo esset ire ad se
ipsum per ipsum quod etiam Discipulis praestat ut
se ,

eant ad ipsum per ipsum ut potuimus pristino sermone ,

jam diximus. Quod itaque ait « Ut ubi ego sum et vos : ,

» sitis , M ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est


etiam ipse in se ipso , et ideo ibi ilh ubi et ipse, id est
in ipso. Ipse est igitur vita seterna in qua futuri sumus,
cum acceperit nos ad se : et ipsa vita aeterna quod ipse est
in ipso est , ut ubi estipse , et nos simus, hoc est, in ipso.

Sicut enim habet Pater vitam in semetipso , et «tique


non ahud est vita quam habet , nisi quod est ipse qui hanc
habet^ : sic cum
dedit FiUo habere vitam in semetipso ,

ipse sit eadem vita quam habet in semetipso. Numquid


autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa
' Joan. XIV, 3. — » Ibid. 4» — ^ W. v, 26.
IN JOAINNIS EVANGELIUM, TRACT. LXX. 157

vita , hoc est in ipso esse coeperimus ? Non utique ,


quia
ipse existendo vita habet vitam quod habet , el ipse est

et quod vita est in ipso ipse est in se ipso nos autem non , :

ipsa vita sed ipsius vitse participes sumus


, atque ita ibi ^

erimus, ut in nobis ipsisnon quod ipse est esse possimus,


sed nos ipsi non vita ipsum habeamus vitam qui se , ,

ipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipseet


in se ipso est immutabiliter , et in Patre inseparabiliter :

nos vero cum in nobis ipsis esse vokiissemus , ad nos


ipscs turbati sumus unde ilia vox « Ad me ipsum turbata j :

» est anima mea^ » atque in deterius commutati neque


: ,

id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum


venimus ad Patrem sicut ait « Nemo venit ad Patrem , :

)) nisi pet me^ manentes in illo, necaPatre nos quis-


: ))

quam poterit separare, nec ab iJllo.

II.Connectens itaque consequentia praecedentibus, a Si


)) cognovistis me,inquit, et Patrem meum utique cogno-
)) vistis^. )) Hoc est quod ait, <( Nemo venit ad Patrem
)) nisi per me. )) Et amodo cognos-
Deinde subjungit : «

« cetis eum et vidistis eum *. » Sed PhiHppus unus ex


,

Apostolis, quid audierit non intelligens, « Domine, in-


))quit, ostende nobis Patrem, et suliicit nobis. » Cui
Dominus, « Tanto, inquit, tempore vobiscum sum et ,

» non cognovistis me Phihppe ? Qui videt me videt et , ,

» Patrem. » Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis

erat non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat « Et


, et :

^* quo ego vado scitis et viam scitis » et se nescire di- , :

centes, eos haec scire convicerat addendo atque dicendo, ,

« Ego sum via veritas et vita ? » Quomodo nunc dicit


,

« Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me » :

cum profecto et quo iret, et viam scirent, non ob aliud


nisi quod ipsum utique scirent ? Sed facile ista solvitur

> P§al. xLi. 7. —


2 Joan. xiv, 6. 3 Ibid; 7. 7: 4 Ibid. 8. — r

-3/ (JiiJpiir , JiikyJii /> ij**Jp


^ iiiiiib c/ijpUu( <J .«iJciy'Oil^UL) «
158 S. AUGtJSTINi 'fiPlSCOPI

quaestio , si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant


aliqui nesciebant , atque in his qui nesciebant, et Philip-
pus erat, ut quod ait : « Et quo ego vado scitis , et viam
» scitis, » ilhs dixisse intelligatur qui sciebant; non Phi-
lippo cui dictum est , « Tanto tempore vobiscum sura ,
» non cognovistis me
et , Phihppe ? » His ergo qui Fi-
lium jam noverant etiam illud de Patre dictum est, « Et
,

» amodo cognoscetis eum et vidistis eum » dictum est :

enim propter omnimodam simihtudinem quae illi cum ,

Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem quia ,

noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi


non omnes certe quidam eorum quibus dicitur « Et
, ,

» quo vado scitis, et viam scitis » ipse est enim via. Sed :

Patrem nesciebant, ideo audiunt, « Si cognovistis me^


» et Patrem meum cognovistis » per me utique et illum. :

Alius enim ego sum alius ille. Sed ne putarent dissimi-


,

lem, « Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis


» eum. » Viderunt enim ejus simiUimum Filium, sed ad-
monendi fuerant talem Patrem quem nondum esse etiam
videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc
valet quod postea Philippo dicitur , « Qui videt me videt ,

^» et Patrem. » Non quod ipse esset Pater et FiUus, quod

in SabelUanis^ qui vocantur etiam Patripassiani , catho-


lica fides damnat : sed quod tam similes sint Pater et Fi-
lius, ut qui unum noverit, ambos noverit» Solemus enim
de simillimis duobus ita loqui eis qui unum iUorum vi-

dent, et quaUs est aUus volunt nosse, ut dicamus, Yidistis


istum , illum vidistis. Sic ergo dictum est, « Qui^me vi-
» det , videt et Patrem : » non utique ut ipse sit Pater
qui FiUus , sed quod a Patris simiUtudine in nuUo pror-
sus discrepet FiUus. Nam nisi duo essent Pater et FiUus
non dictum esset , « Si cognovistis me , et Patrem meum
» cogaovistis. » Utique enim ,
quia « nemo , inquit , ve-
IN JOAJSNIS evAngelium, TRACT. lxx. 159
)) nit ad Patrem nisi per me : si cognovistis me , et Pa-
)) trem meum quoniam egos'per qiiem ve-
cognovistis : »

nitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam


cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus,
« araodo cognoscetis eum , )) cum cognoscitis me : u et
)) vidistis eum , )) me.si oculis cordis vidistis
III. Quid ergo est quod dicis Philippe « Ostende no- ,

)) bis Patrem et sufficit nobis ? Tanto


, inquit tempore , ,

)) vobiscum sum et non cognovistis me, Philippe? Qui


,

)) videt me, videt et Patrem. » Quod si ad te multum est


hoc videre, saltem quod non vides hoc crede. <( Quomodo ))

enim « dicis, inquit, Ostende nobis Patrem? )> Si me vi-


disti omnimodo simihs sum
qui , vidisti illum cui simiHs
sum. Quod si viderenon potes, « Non saltem credis quia
)) ego in Patre et Pater in me est^? » Poterathic dicere Phi-
lippus : Video quidem te, et credo simillimum esse Patri 5

sednumquid arguendus et objurgandus est qui cum si- ,

milem videt etiam illum cui similis est vult videre ? Si-
,

milem quidem novi sed adhuc alterum sine altero novi ,

non mihi sufficit, nisi et illum cujus est iste similis novC'-
rim. (( Ostende » itaque (( nobis Patrem, et sullicit nobis. )>

Sed ideo Magister Discipulum arguebat, quoniam cor


postulantis videbat. Tanquam enim melior esset Pater
quam Filius, ita Phihppus Patrem nosse cupiebat et :

ideo nec Filium sciebat, quo mehus esse aliquid crede-


bat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est , Qui <(

S)^ videt me, videt et Patrem. Quomodo tu dicis, Ostende


» nobis Patrem ? » Video quomodo tu dicas : non alte-
rum quaeris videre similem , sed illum putas esse meho-
rem. (( Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? »
Cur in similibus distandam cupis cernere? cur insepara-
biles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum
» Joan. XIV, 10.
160 s. AUGUSTIWI EPISCOPI
Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quge non
suntin augustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius
exponantur.

i/v»VV*VVV\^'VV*%VVV%iVVV%/VVV».VVV»/VVV%A^VV»'VVV*'VVV»<VVV».VVV»iVV%*'V^

TRACl ATUS LXXI.

In id quod Dominus dicit 5 Verha quce ego loquor vo-


bis , a me non loquor usque ad id, Si quidpe-
ipso :

tieritis P atrem innominemeo, hocfaciam.

AuDiTE auribus_, accipite mentibus, dilectissimi, lo-


I.

quentibus quidem nobis sed ipso docente qui non rece-


,

dit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur


audistis, « Verba quae ego loquor vobis, a me ipso non
» loquor : Pater autem inme manens ipse facit opera^ »
Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto
qui proximum loquendo sedificat , bonum opus operatur.
Sed quid est , « a me ipso non loquor, » nisi a me ipso
non sum qui loquor? Ei quippe tribuit quodfacit, dequo
est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo Fi- ,

lius autem Deus est quidem Patri aequalis sed de Patre ,

Deo. Ideo ille Deus sed non de Deo^ et lumen, sed non
,

de lumine iste vero Deus de Deo lumen de lumine.


: ,

II. Nam in his duabus sententiis una qua dictum est, ,

« Non a me ipso loquor; » aHa qua dictum est, « Pater

» autem in me manens ipse facit opera » singulas -tenen- :

tes diversi nobis adversantur haeretici


, qui non ex una ,

parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbi-


tant. Ariani quippe dicunt , Ecce inaequalis est Patri Fi-

» Joan. XIV, 10.


IN JOAINWIS EVANGELILM , laACT. LXXI. l61
lius, a se ipso non loquitur. Dicunt Sabelliani contra
id est, Patripassiani , Ecce qui Pater est ipse et Filius :

quid enim est, « Pater in me manens ipse facit opera, »


nisi in me maneo ego qui facio? Contraria dicitis : sed
non eo modo sicut est falsum contrarium vero , sed sicut
sunt inter se duo falsa contraria. Errando in diversa istis,

in medio est via quam reliquistis. Inter vos ipsos longiore


intervallo separati estis, quam ab ipsa via cujus desertores
estis. Vos hinc, vos autem illinc, huc venite : alteri ad
alteros transire nolite, sed hinc atque illinc ad nos ve-
niendo , invicem vos invenite. Sabelliani agnoscite quem
praetermittitis, Ariani aequate quem subditis, et in via vera
nobiscum ambulabitis. Estenim quod invicem ex vobis al-
teri ex alteris admoneri utrique debeatis. Audi Sabelliane

Usqueadeo non ipsePater, sedalterest Fiiius, uteumAria-


nusinaequalem asserat Patri. Audi Ariane Usque adeo Fi- :

lius aequahs est Patri , ut Sabellianus eumdem esse dicat


et Tu adde quem toUis, tu
Patrem. adimple quem minuis,
et nobiscum ambo consistitis quia nec tu toUis nec tu : ,

minuis eum qui et alter est a Patre, ut convincas Sabei-


lianum, et aequalis Patri, ut convincas Arianum. Utris-
que enim claniat : « Ego et Pater unum sumus^ » Quod
ait, unum , audiant Ariani : quod ait sumus, audiant
,

Sabelliani : et nec ilh aequalem , nec ilji alterum negando


quoniam
sint vani. Si ergo dixit : « Verba quae ego loquor

» vobis, a me ipso non loquor, » proplerea putatur us-

que adeo imparis potestatis, utnon quod ipse vult faciat


audiatur quod dixit « Sicut Pater suscitat mortuos et
:

» vivificat , sic et Filius quos vult vivificat *. » Item si

quoniam Paterinme manens ipse facit opera, »


dixit : «

propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse au- :

diatur quod dixit Quaecumque Pater facit haec et Filius


, ,

'
Joan. X, 3o. — ^ Id. v, 21.

CXXIII. 11
162 S. AUGUSTINI EPISCOPI
similiter facit : et intelligatur non bis unus sed duo unum.
,

Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex

altero , ideo non loquitur a semetipso ,


quia non est a se
rpso : et ideo Pater in manens facit opera ipse quia
illo ,

per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique
adjungit, et dicit : « Non creditis quia ego in Patre, et
») Pater in me est ? Alioquin propter opera ipsa credite ^ »
Antea solus Philippus arguebatur, nunc autem non ibi

eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur. « Prop-


» ter opera , inquit , ipsa credite ,
quia ego in Patre et
» Pater in me est : » neque enim si separati essemus , in-
separabiliter operari ulla ratione possemus.
III. Sed quid est quod sequitur : « Amen, amen dico
» vobis ,
qui credit in me , opera quae ego facio , et ipse
» faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem
» vado^ et quaecumque petieritis in nomine meo , haec
» faciam. Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis

» nomine meo, hoc faciam*. » Ergo et illa majora


in
Dpera se ipsum facturum esse promisit. Non se extollat
dominum, et discipulus supra magistrum^
jervus supra :

majora quam ipse facit dicit eos esse facturosj sed in eis
vel per eos se faciente, tanquam ex se ipsis. Ei non ipsis

quippe cantatur « Diligam te, Domine, virtus mea^. »


:

Sed quae sunt tandem ista majora ? An forte quod aegros


ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat * ? Majus

est enim ut sanet umbra quam fimbria. llkid per se, hoc

peripsos, sed tamen utrumque ipse. Verumtamen quando


ista dicebat, verborum suorum opera commendabat :

sic enim dixerat a Verba quoe ego loquor vobis a me


: ,

» ipso non loquor, Pater autem in me manens ipse facit


» opera^. » Quae opera tunc dicebat, nisi verba quae lo-
» Joan. XIV, II. — 2 iijij. i2-i4. — 3 IJ. xiii, i6. — 4 Psal. xvu, 2.

^ Act. V, i5. — ^ Joan. xiv, lo.


IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXII. 163
quebatur? Audiebant et credebant illi, eorumdem
et

verborum fructus erat fides illorum : verumtamen evan-


gelizantibus Discipulis , non tam pauci quam illi erant
sed gentes etiam crediderunt, hsec sunt sine dubitatione
majora. Nec tamen ait, Majora horum facietis , ut solos
Apostolos ea putaremus esse facturos ; sed, « Qui credit
» in me, inquit, opera quse ego facio, et ipse faciet, et
» majorahorum faciet. » Ita-ne quicumque creditin Chris-
tuni , facit quae Christus , vel majora quam Christus ? Non
paetereunter ista tractanda sunt , nec debent festinatione
praecipitari : sed ea cogit concludendus jam sermo iste

differri.

TRAGTATUS LXXII.

In eamdem lectionem.

QuiD sibi
I. velit , et quomodo accipiendura sit quod
Dominus ait : « Qui credit in me, opera quae ego facio
» et ipse faciet ^ , » noii est facile comprehendere : et cum
hoc ad inteUigendum ditficinimum sit , adjecit aiiud difii-
cilius, Et majora horum faciet.
tt » Quid est hoc? Qui
faceret operaquae Christus fecit, non inveniebamus qui :

etiam majora faciet , inventuri sumus ? Sed dixeramus


sermone pristino^ quia majus fuit umbroe suse transitu_,
quod Discipuli fecerunt ,
quam fimbrise suae tactu ,
quod
ipse Dominus fecit , sanare languentes ^5 et quja pJures
Apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino
crediderunt : ut haec viderentur opera intelhgenda esse
majora non quo major esset Magistro Discipulus , vel Do-
:

« Joan. XIV, 12. — » Act. v, i5, et Matth. ix, 20, et xiv, 36.

11.
164 S. lUGUSTINI EPISCOPI
mino servus vel adoptatus Unigenito vel homo Deo
, ,
j

sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui
dicit illis alio loco : « Sine me nihil potestis facere^ )>

Ipse quippe , ut alia omittam ,


quse sunt innumerabiha ,

sine ipsis fecit eos, sine ipsis fecit hunc mundum ^ et quia

homo etiam ipse fieri dignatus est , sine ipsis fecit et se


ipsum. Quid autem illi sine ipso nisi peccatum ? Denique
et hic id quod de hac re poterat nos movere mox abstu- ,

lit : cum enim dixisset « Qui credit in me, quae ego facio :

» et ipse faciet , et majora horum faciet ^ : » continuo


secutus adjunxit : « Quia ego ad Patrem vado, et quse-

)) cumque petieritis in nomine meo , haec faciam ^. » Qui


dixerat « faciet , )) post ait « faciam , )>tanquam diceret
Non vobis impossibile hoc videatur : non enim poterit esse
major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc
majora quam nunc majora per eum qui credit in me, quam ^

praeter eum per me ego tamen ipse proeter eum ego ipse per: ,

eum sed quando praeter eum non faciet ipse quando au-
: , ;

tem per eum quamvis non per semetipsum, faciet et ipse.


,

Porro autem majora facere per eum quam praeter eum, non
est defectio, sed dignatio. « Quid enim retribuant servi
)) Domino pro omnibus ,
quae retribuit eis*? Quandoqui-
dem inter caetera bona etiam hoc eis donare dignatus est,

ut majora faceret per iiios quam praeter illos. Nonne ab ore


iUius dives quando vitae aeternae con-
ilie tristis abscessit ,

sihum quaesivit^? Audivit, abjecit et tamen postea quod :

ab illo auditum non fecit unus fecerunt multi cum lo- , ,

queretur per Discipulos Magister bonus •, contemptibiiis ei


quem divitem per se ipsum monuit , amabihs eis quos ex
divitibus pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a

credentibus ,
quam locutus audientibus.

» Joan. XV, 5. — ^ Id. xiv, i2. — ^ IbiJ. r3. — 4 Psal. cxv, 12. —
5 Matth. XIX, 22.
IN J0ANNI3 EVANGEMLM , Tr.ACT. LXXII. 165
II. Vertim hoc adhuc movet, ([uod hcec majora per
Apostolos fecit : non autem ipsos tantum significans ait

Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum fa-


cietis : sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi

volens , Qui credit in me inquit, opera quae ego facio ,


(( ,

et ipse faciet et majora horum faciet. » Si ergo qui cre-


,

dit laciet , non credit utique qui non faciet : sicuti est

(( Qui me, mandata mea custodit^ » unde pro-


diligit :

fecto qui non custodit non diligit. Item alio loco Qui , : ((

)) audit, inquit, verba mea haec, et facit ea similabo ,

)) eum viro prudenti qui sedificat domum suam supra ,

)) petram*^ : )> quiergo nonest similis huic viro prudenti,


procul dubio aut verba haec audit et non facit, aut om-
nino nec audit. (( Qui credit , inquit , in me , licet moria-
» tur, vivet^^ )) qui ergo non vivet, non utique credit.
Tale etiam hoc est, Qui credit in me, faciet non (( : ))

utique credit qui non faciet. Quid est hoc fratres ? Num- ,

quid inter credentes in Christum non est computandus, qui


non fecerit opera majora quam Ghristus? Durum est, absur-
dum est, ferri non potest non toleratur nisi intelhgatur. :

Apostolum audiamus Credenti, inquit, in eum


igitur : ((

))qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam^.))


In hoc opere faciamus opera Christi quia et ipsum cre- ,

dere in Christum, opus est Christi. Hoc operatur in no-


bis, non utique sine nobis. Audi ergo jam, et intellige,
(( Qui credit in me, opera quee ego facio et ipse faciet : ))

prius ego facio , deinde et ipse faciet •,


quia facio ut fa-
ciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat?
III. (( Et majoia horum faciet. )) Quorum obsecro Num-
?

quidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum


timore et tremore suam ipsius salutem operatur ^ ? Quod
» Joan. XIV, 21. — 2 Matth. yii, 24. — ^Joan. xi, 2.5. — 4 Rom. iv, 5.
166 S. AUGUSTim EPISCOPI

ulique in illo, sed non sine illo Christus operatur. Pror-


sus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra , et
qusecumque cernuntur in coelo et in terra, « Et coelum
)) enim et terra transibit* » prsedestinatorum autem, id :

est eorum quos prsescit salus et justificatio permanebit.


, ,

In illis tantum opera Dei in his autem etiam est imago ,

Dei. Sed et in coeHs, Sedes, Dominationes, Principatus


Potestates , Archangeli Angeli, opera sunt Christi
, : num-
quid etiam his operibus majora facit ,
qui operante in se
Christo , cooperatur aeternam salutem ac justificationem
suam ? Non hic audeo praecipitare sententiam : intelligat
qui potest utrum majus sit justos
,
judicet qui potest,
creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est
utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. « Hoc
))est enim magnum pietatis sacramentum, quod manifes-

)) tatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit

)) Angelis ,
praedicatum est in gentibus , creditum est in

)) mundo, assumptum est in gloria^. » Sed omnia opera


Christi inteUigere ubi ait : « Majora horum faciet, )> nulla
nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit^ quae in
illa hora faciebat : tunc autem verba fidei faciebat , et de
his operibus fuerat praelocutus dicens Verba quoe ego : «

))loquor vobis a me ipso non loquor Pater autem in me


, ,

manens ipse facit opera ^. » Tunc igitur verba ejus erant


))

opera ejus. Et utique minus est verba justitise prsedicare,


quod fecit praeter nos ,
quam impios justificare ,
quod ita

facit in nobis, ut faciamus et nos. Restat inquirere quo-


modo accipiendum sit, « Quodcumque petieritis in no-
)) mine meo, hoc faciam. )> Propter multa enim quae pe-
tunt fideles ejus , non parva hinc exoritur
nec accipiunt ,

quaestio : sed quoniam sermo iste jam claudendus est

' Matth. XXIV, 35. — * i Tim. iii, i6. — ^ joan. xiv, lo.
m JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LXXIII. 167
ei considerandae atque tractandoe tribuatur saltem parva
dilatio.

TRACTATUS LXXIII.

Item in eamdem lectionem,

I. Magnam spem Dominussuis promisit sperantibus , dli-

cens, « Quia ego ad Patrem vado et quodcumque petie- ,

)) ritis in nomine meo, hoc faciam^» Sic ergo perrexit ad


Patrem non relinqueret indigentes sed exaudiret
, ut ,

petentes. Sed quid est, « quodcumque petieritis, cum ))

videamus plerumque fideles ejus petere et non accipere ? ,

An forte propterea quia male petunt ? Nam hoc exprobra-


vit apostolus Jacobus dicens : « Petitis , et non accipitis
)) eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insu-
)) matis Male ergo usurus eo quod vult accipere Deo
"^.
)) ,

potius miserante non accipit. Proinde si hoc ab illo peti-


tur unde homo loedatur exauditus, magis metuendum est,
ne quod posset non dare propitius det iratus. Annon ,

videmus IsraeHtas malo suo impetrasse, quod culpabili


concupiscentia petierunt^? Concupierant enim carnibus
vesci, quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant
quippe quod habebant quod non habebant, impuden-
•, et

ter petebant : quasi non mehus peterent non ut cibus ,

qui deerat indecenti desiderio praestaretur , sed ut ille

qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos


delectant mala , et non delectant bona , rogare debemus
potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur

I
Joan. XIV, 12, i3. — ^ Jacob. iv, 3.-3 Num. %!, 32.
168 S. AUGUSTINl EPISCOPl
mala. Noii quia malum est came vesci, cum de hac re
loquens Apostolus dicat Omnis creatura Dei bona : a est,

» et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione ac-


)) cipitur^ : » sed quia sicut item ipse ait : « Malum est
)) homini qui per otfensionem manducat^ : )> et si homi-
nis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis

non parva erat ofFensio , repudiare quod dabat sapientia ,

et petere id quod inhiabat concupiscentia : quamvis illi

nec peterent , sed quia deerat murmurarent. Sed ut sci-


remus non Dei creaturam esse culpabilem sed inobedien- ,

tiam contumacem et inordinatam cupiditatem non prop- j

ter porcum sed propter pomum mortem primus homo


,

invenit, et Esaii primatus suos non propter gaUinam sed ,

propter lenticulam perdidit^.


II. Quomodo ergo intelligendum est, « Quodcumque
)) petieritis, hoc faciam, )) si Deusaliqua petentibus fide-

libus etiam consulendo non facit ? An forte solis Aposto-


lis dictum debemus accipere? Unde enim ad hoc absit.

venit ut diceret, superius dixerat « Qui credit in me, :

)) opera quae ego facio faciet, et majora horum faciet* : )>

de qua re pristino sermone tractavimus. Et ne quisquam


hoc sibi retribueret , ut etiam illa opera majora se ipsum
facere ostenderet, adjecit, atque ait : « Quia ego ad Pa-
)) trem vado^ et quodcumqae petieritis in nomine meo
)) hocfaciam^ )) Numquid ineum soli Apostoli credide-
runt ? Ad eositaque loquebatur dicendo, « Qui credit in
me, in quibus eo donanLe etiam nos sumus qui uti-
)) ))
,

que non quodcumque petierimus accipimus. Ipsos quo-


que beatissimos si cogitemus Apostolos , invenimus eum
qui plus omnibus laboravit non autem , ipse ^ , sed gratia
Dei cum ipso , ter Dominum rogasse ut ab eo discederet
I
I Tim. IV, 4- — ^ Rom. xiv, 20. — ^ Gen. iii, 6, et xxv, 24- — '^ Joan.
XIV, 12. — 5 \\)'u\, i3. — 61 (;ov. XV, 10.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXltf. 169
angelus satanre, nec tamen quod rogaverat accepisse^
Quid dicimus, cliarissimi? Putabimus-ne hoc promissum
ubi ait « Quodcumque petieritis hoc faciam, » nec Apos-
:

tolis fuisse ab illo completum? Et cui tandem quod pro-


mittit implebit^ si Apostolos suos in sua promissione frau-
davit?
III. Evigila igitur homo fidelis, et vigilanter audi quod
illic positum nomine meo » ipsum enim « quod-
est, « in :

)) cumque, non ait petieritis utcumque, sed « in no-


)>

)) mine meo. Qui promisit ergo tam magnum benefi-


)>

cium, quid vocatur.^ Utique Ghristus Jesus : Christus


significat regem Jesus significat Salvatorem non utique
, :

nos salvos faciet quicumque rex sed rex Salvator ac


,
, :

per hoc quodcumque petimus adversus utihtatem salutis,


non petimus in nomine Salvatoris. Et tamen ipse Salvator
est, non solum quando facit quod petimus, verumetiam

quando non facit quoniam quod videt peti contra salu-


:

tem non faciendo potius se exhibet Salvatorem. Novit


,

enim medicus quid pro sua, quid contra suam salutem


poscat segrotus et ideo contraria poscentis non facit vo-
^

luntatem ut faciat sanitatem. Quapropter quandc volu-


,

mus ut faciat quodcumque, petimus, non utcumque, sed


in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris pe-
tamus. Non ergo contra nostram salutem petamus quod :

si fecerit, non ut Salvator facit, quod estnomen ejus fi-

delibus ejus. Est quippe impiis et damnator, qui digna-


tur fidehbus esse Salvator. Qui ergo credit in eum quod-
,

cumque petierit in eo nomine quod est ilhs qui credunt ,

in eum hoc facit ,quoniam hoc sicut Salvator facit. Si


:

autem qui in eum credit ahquid per ignorantiam contra ,

suam salutem petit non in nomine Salvatoris petit quia, :

Salvatorejus non erit, si quod ejus salutem impedit, fe-


' 2 Cor. xn, 8.
170 S. AUGUSTINl EPISCOPI
cerit. Unde tunc expedit potius , ut non faciendo propter
quod invocatur faciat quod vocatur. Propterea non so-
,

lum Salvator sed etiara magister bonus ut faciat quod-


, ,

cumque petierimus in ipsa oratione quam nobis dedit


,

docuit quid petamus ut etiam sic intelligamus non pe-


:

tere nos in nomine magistri quod petimus prseter regu- ,

lam ipsius magisterii.


IV. Sane quaedam quamvis in nomine ejus peta-
mus, id est secundum Salvatorem et secundum ma-
gistrum petamus non tunc quando petimus facit, sed
:

tamen facit. Neque enim quia et illud petimus ut ve-


niat regnum Dei\ propterea non facit quod petimus
quia non statim cum illo in seternitate regnamus dif- :

fertur enim quod petimus non negatur. Verumtamen,

orantes tanquam seminantes non deficiamus, tempore


enim proprio metemus. Et simul petamus quando bene
petimus, ut non faciat quod non bene petimus quia :

et ad hoc pertinet quod in eadem oratione dominica di-


cimus « Ne nos inferas in tentationem^. » Neque enim
:

parva est tentatio si contra tuam sit causam tua postu-


,

latio. Non autem negligenter audiendum est, quod Do-

minus ne quisquam eum putaret quod se promisit fa-


,
,

cere petentibus sine Patre esse facturum, cum dixisset,

« Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam, »

continuo subjecit, Ut glorificetur Pater in Filio, si quid


«

» petieritis in nomine meo, hoc faciam^. » Nullo modo


igitur sine Patre hoc Filius facit quandoquidem ut in illo ,

Pater glorificetur ,
propterea facit. Facit ergo Pater in
Fiho , ut Filius glorificetur in Patre : et facit Filiuff in

Patre , ut Pater glorificetur in Filio 5 quoniam unum sunt


Pater et Fihus.
» MaUh. n, 10. — » Ibid. i3. — > 3 Joan. xiv, i3, i4.
IN JOANNIS EVANGELIUM, thact. lxxiv. 171

'%(VWt'VVV\'VV1/\'VVV%'VW«'VVV%<Vl/V\<VV«^'VVV«'V1/V%/VV%/«<VV%/\'\M/\'VVV\lVV%rt'^^

TRACTATUS LXXIY.

De eo quod ait Si diligitis me mandata mea sev'


: ,

vate : usque ad id Apud vos manehit^ et in vobis


,

erit,

I. AuDiviMus , fratres, cum Evangelium legeretur, Do-


minum dicentem , « Si diligitis me mandata mea ser-
,

)) vate : et ego rogabo Patrem , et alium paracletum dabit


)) vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum
)) veritatis, quem mundus non potest accipere quia non ;

)» videt eum nec scit eum. Vos autem cognoscetis eum,


,

)) quia apud vos manebit, et in vobis erit ^* )) Multa sunt


quae in istis paucis verbis Domini requirantur : sed mul-
tum est ad nos , vel omnia quse hic quaerenda sunt quae-
rere, velomnia quae hic quoerimus invenire. Verumtamen
qantum nobis Dominus donare dignatur , pro nostra et
vestra capacitate, quid dicere debeamus et quid audire ,

debeatis attendentes per nos charissimi quod possu-


, ,
,
,

mus sumite, et ab illo quod non possumus poscite. Spi-


ritum paracletum Christus promisit Apostolis quo autem ,

modo promiserit, advertamus. « Si dihgitis me, inquit,


)) mandata mea servate , et ego rogabo Patrem , et alium
)) paracletum dabitvobis, ut maneat vobiscum in seter-
)) num, Spiritum veritatis. )) Hic est utique in Trinitate
Spiritus sanctus, quem Patri et FiUo consubstantialem et
coaeternum fides cathohca confitetur : ipse est de quo di-
cit Apostolus : « Charitas Dei diffusa est in cordibus nos-
I
Joan, XIV, 16-17.
172 S. AUGUSTINI EPTSCOPI
» Iris per Splritum sanctum, qui datus est nobis^ Quo- »

modo ergo Dominus dicit^ « Si diligitis me, mandata


» mea servate ^ et ego rogabo Patrem, et alium paracle-
» tum dabit vobis : » cum hoc dicat de Spiritu sancto
quem habeamus, nec diligere Deum possumus^ nec
nisi

ejus mandata servare? Quomodo diiigimus ut eum acci-


piamus quem nisi habeamus dihgere non valemus ? Aut
_,
,

quomodo mandata servabimus, ut eum accipiamus, quem


nisi habeamus mandata servare non possumus? An forte
,

praecedit in nobis charitas, qua dihgimus Ghristum, ut


dihgendo Christum ejusque mandata faciendo, merea-
mur accipere Spiritum sanclum, ut charitas non Christi,
quaejam praecesserat: sed Dei Patris diffundatur in cordi-
bus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis?
Perversa est ista sententia. Qui enim se FiHum dihgere
credit^ et Patrem non dihgit; profecto nec Fihum dihgit,
sed quod sibi ipse confmxit. Deinde apostohca vox est :

« Nemo Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto- »


dicit :

Et quis Dominum Jesum, nisi qui eum dihgit dicit^ si ,

eo modo dicit, quo Apostolus intelhgi voluit? Multi enim


VGce dicunt, corde autem et factis negant sicut de tah- :

bus ait « Confitentur enim se nosse Deum, factis autem


:

» negant ^. » Si negatur factis, procul dubio etiam dicitur


factis. Nemo itaque dicit Dominus Jesus, animo, verbo,
facto, corde, ore , opere, nemo dicit Dominus Jesus,
nisi in Spiritu sancto : et nemo sic dicit, nisi qui dihgit.
Jam itaque Apostoh dicebant, Dominus Jesus. Et si eo
modo dicebant, ut non ficte dicerent, ore confitentes,
cordeet factis negantes ^
prorsus si veraciter hoc dicebSnt,
procul dubio dihgebant. Quomodo igitur dihgebant, nisi

in Spiritu sancto?Et tamen eisprius imperatur ut dihgant


eum , et ejus niandata conservent , ut accipiant Spiritum
' Rom. V, 5. —M Cor. xii, 3. — 3 Tit. i, i6.
IN JOANNIS EVANGELIIJM, TRACT. LXXIV. 173
sanctum : quem nisi haberent, profecto diligere et man-
data servare non possent.
II. Reslat ergo ut intelligamus Spiritum sanctum ha-
bere qui dihgit, et habendo mereri ut plus habeat et plus
habendo plus Jam itaque habebant Spiritum Dis-
diligat.

cipuli, quemDominus promittebat, sine quo eum Domi-


num non dicebant nec tamen eum Dominum non ad- :

huc habebant sicut eum Dominns promittebat. Et


,

habebant ergo et non habebant, qui quantum habendus


,

fuerat, nondum habebant. Habebant itaque rainus, dan-


dus erat amphus. Habebant occulte, accepturi fuerant
eis

manifeste quia et hoc ad majus donum sancti Spiritus


:

pertinebat, ut eis innotesceret quod habebant. De quo


munere loquens Apostolus ait « Nos autem non Spiritum :

» hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est,

ut sciamus quse a Deo donata sunt nobis^ » Nam et ipsam


manifestam impetitionem Spiritus sancti non semel , sed
bis numero Dominus egit. Mox enim ut resurrexit a mor-
tuis insufflans ait : « Accipite Spiritum sanctum^. » Num-
quid igitur quia tunc dedit, ideo non misit etiam postea
quem promisit? Aut non idem ipse est Spiritus sanctus,
qui et tunc est insulHatus ab ipso , et postea ab ipso mis-
susecoelo? Qaapropter cur ipsa quse facta est evidenter
donatio ejus , bis facta fuerit, aha quaestio est : fortassis

enim propter duo praecepta dilectionis hoc est proximi ,

et Dei ut commendaretur ad Spiritum sanctum pertinere


,

dilectio haec ejus gemina est in manifestatione facta do-


,

natio. Et si ahacausa quaerenda est, non nunc ejus inqui-


sitione in longiorem quam oportet modum sermo iste mit-
tendus est dum tamen constet sine Spiritu sancto
: ,

Christum nos dihgere et mandata ejus servare non posse j

I I Cor. II, 12, — 2 Joan. xx, 23.


174 S. AUGUSTINI EPISCOPI
et id nos posse alque agere tanto minus ,
quanto illum
percipimus minusj tanto autem amplius, quanto illum
percipimus ampiius. Proinde non solum non habenti,
verumetiam habenti non incassum promittitur non ha- :

benti quidem ut habeatur habenti autem ut amplius


, ^ ,

habeatur. Nam nisi ab aho minus ab aho amphus habe- ,

retur , sanctus Ehsaeus sancto Ehoe non diceret : « Spiritus


» qui est in te, duplo sit in me^ »

Quando autem ait Joannes Baptista « Non enim


III. :

» ad mensuram dat Deus Spiritum-^ » de ipso Dei Fiho

loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuramj


quia in illo inhabitat omnis plenitudo Divinitatis^. Neque
enim sine gratia Spiritus sancti est mediator Dei et homi-
num homo Ghristus Jesus * : nam et ipse dicit de se fuisse

propheticum illud impletum , « Spiritus Domini super


» me-, propter quod unxit me, evangehzare pauperibus
» misitme^ » Quod enim est Unigenitus aequahs Patri,
non est gratiae sed naturae quod autem in unitatem per-
, :

sonae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non na-


turae, confitente Evangeho atque dicente « Puer au- :

» tem crescebat et confortabatur plenus sapientia et ,

» gratia Dei erat in illo^ » G^eteris autem ad mensuram


datur, et datus additur , donec unicuique pro modo suae

perfectionis propria meusura compleatur. Unde et monet


Apostolus non plus sapere quam oportet sapere sed
, ,

sapere ad temperantiam unicuique sicut Deus partitus ,

est mensuram fidei^ Neque enim ipse dividitur Spiritus ,

sed dona per Spiritum nam divisiones donationum sunt,


:

idem autem Spiritus^

I
4 Reg. u, 9. -— =»
Joan. 111, 34- — ' Coloss. u, 9. — - 4 i Tini. u. 5.—
5 Isai. Lxi, I, et Luc. iv, 18, -- ^ Luc. 11, 4o- — ' ^^^'^' ^^y 3. — ^ i Cor.

XII, 4.
IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LXXIV. 175
IV. Quod vero ait : « Rogabo Patrem , et alium para-
« cletum dabit vobis ^ , » ostendit et se ipsum esse Para-
cletum. Paracletus enim latine dicitur advocatus : et dic-
tum est Advocatum habemus ad Patrem
de Christo : «
» Jesum Christum justum^. » Sic autem mundum dixit

non posse accipere Spiritum sanctum, sicut etiam dictum


est « Prudentia carnis inimica est in Deum
: legi enim ,

» non estsubjecta, nec enim potest^ » velut si dicamus, :

Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc

loco mundi significans dilectores quse dilectio non est


,
,

a Patre^ Et ideo dilectioni hujus mundi, de qua satis


agimus ut minuatur et consumatur in nobis, contraria est
dilectio . Dei ,
quse difFunditur in cordibus nostris per
Spiritum sanctum, qui datus est nobis^ « Mundus ergo
» eum acciperenon potest, quia non videt eum, neque scit

» eum. » Non enim habet invisibiles oculos mundana di-


lectio ,
per quos videri Spiritus sanctus , nisi invisibihter

non potest.
V. « Vos autem , inquit, cognoscetis eum, quia apud
» vos manebit, et in vobis erit. » Erit in eis ut maneat,
non manebit ut enim esse alicubi quam
sit : prius est ,

manere. Sed ne putarent quod dictum esl, « apud vos


» manebit , » ita dictum quemadmodum apud hominem

hospes visibiliter manere consuevit , exposuit quid dixe-


rit apud vos manebit, » cum adjunxit et dixit, « in
, «

» vobis erit. » Ergo invisibihter videtur nec si non sit :

in nobis, potest esse iu nobis ejus scientia. Sic enim a


nobis videtur in nobis et nostra conscientia : nam fa-
ciem videmus alterius, nostram videre non possumusj
conscientiam vero nostram videmus, alterius non vide-
mus. Sed conscientia nunquam est , nisi in nobis : Spiri-

^ Joan. XIV, 16. — 'I Joan. u, i. — 3 Rom. viii, 7. — 4 1 Joan. 11, 16.
— 5 Rom. y, 5.
176 S. i.UGUSTINI EPISCOPI

tus autem sanctus potest esse etiam sine nobis 5


datur
quippe ut sit et in nobis. Sed videri et sciri quemadmo-
dum videndus et sciendus est, non potest a nobis , si non
sit in nobis.

TRACTATUS LXXV.

De eo quod ait Jesus : Non reUnquam vos orphanos :

usque ad id, Et ego diligam eum^ et manifestabo


ei me ipsum.

I. PosT promissionem Spirilus sancti , ne quisquam pu-


taret quod ita eum Dominus daturus fuerat velut pro se
ipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit, atque
ait Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos^ »
: (c

Orphani, pupiJli sunt. lllud enim graecum ejusdem rei


nomen est, hoc latinum nam in Psalmo ubi legimus : :

« Pupillo tu eris adjutor^, » graecus habet orphano.


Quamvis ergo nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios
et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam qui ,

ejus Pater est per naturam tamen etiam ipse circanos pa-:

ternum affectum quodam modo demonstrat, cum dicit


<( Non rehnquam vos orphanos veniam ad vos. » Hinc ,

est quod etiam sponsi fiUos nos appellat ubi dicit « Ve- , :

» niet hora ut auferatur ab eis sponsus, et nunc jejuna-

» bunt fihisponsi^ n Quis autem sponsus, nisi Dominus

Christus ?

II. Deinde sequitur, et dicit , « Adhuc modicum, et

» mundus me jam non videt^. » Quid enim, tunc eum


> Joan. xiVj 18. — 2 Psal. is, i^. — ^ Matth. ix, i5. — ^ Joan. xiv, 19.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXV. 177
videbat mundus ? quandoquidem mundi nomine vult in-
telligi eos, de quibus superius est locutus, dicens de Spi"
ritu sancto : « Quem mundus
non potest, quia accipere
))non videt eum neque cognoscit eum ^ » Videbat eum
plane mundus carneis oculis in carne conspicuum non ,

autem videbat quod in carne Verbum Jatebat videbat :

hominem non videbat Deum videbat indumentum


, ; ,

non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem


etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam ,

verumetiam contrectandam demonstravit suis noluit ,

demonstrare non suis hinc fortasse intelligendum est esse ;

dictum Adhuc modicum, et mundus me jam non vi-


, <(

))det vos autem videbitis me^ quia ego vivo, et vos


:

)) vivetis. ))

III. Quid est, « quia ego vivo, et vos vivetis? )) Gur de


prsesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse vic-
^
turos , nisi quia vitam etiam carnis utique resurgentis
qualis in ipso praecedebat , et ilJis est poJJicitus secutu-
ram ? Et quia ipsius mox futura erat resurrectio ,
praesen-
tis posuit temporis verbum propter significandam ceJeri-
tatem : iJJorum autem quoniam soecuJi differtur in finem,
non ait vivitis sed « vivetis. Duas ergo resurrectiones
, )>
,

suam scihcet mox futuram et nostram in ssecuJi fme ,

venturam duobus verbis praesentis temporis et futuri


,

eJeganter breviterque promisit. « Quiaego, inquit, vivo,


)) et vos vivetis : )) quia ilJe vivit, ideo et nos vivemus.
« perhominem resurrectio
Per hominem quippe mors, et

)) mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur,


sic in Christo omnes vivificabuntur*^. Quoniam nemo ))

ad mortem nisi per iJium nemo ad vitam nisi per Chris- ,

tum. Quia nos viximus, mortui sumus quia vivit ipse, :

vivemus nos. Mortui sumus iJh, quando viximus nobis :

1 Joan. XIV, 170 — 2 I Cor. xv, 21, 22.

cxxiii. 12
178 S. AUGUSTIKI EPISCOPI
quia vero mortuus ille pro nobis , et sibi vivit et nobis.
Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos
mortem habere potuimus , non sic et vitam per nos ha-
bere possumus.
IV. « In illo die, inquit , vos cognoscetis, quia ego sum
)) meo, etvos in me et ego in vobis ^ »
in Patre , Inquo
die nisi de quo ait
, « et vos vivetis ? Tunc enim erit,
: )>

ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in


nobis, et nos in illo sed hoc nunc credimus, tunc etiam:

cognoscemus, quamvis et nunc credendo noverimus sed ,

tunc contemplando noscemus. Quandiu enim sumus in


corpore, quale nunc est, id est corruptibile quod aggra-
vat animam, peregrinamur a Domino- per fidem enim :

ambulamus, non per speciem. Tunc ergo per speciera


quoniam videbimus eum sicuti est^. Nam si etiam nunc
Christus in nobis non esset, non diceret Apostolus « Si :

)) autem Christus in nobis^ corpus quidem mortuumest


propter peccatum spiritus autem vita est propter justi-
,

tiam^. Quia vero et nos etiam nunc in illo surnus, satis


ostendit, ubi dicit « Ego sum vitis, vos palmites^
: In )>

illo ergo die, quando vivemus ea vita, qua mors absorbe-

bitur , cognoscemus quia ipse in Patre , et nos in ipso , et


in nobis : quia tunc perficietur hoc ipsum, quod et nunc
inchoatum est jam per ipsum, ut sit in nobis et nos in
ipso.
V. « Qui habet inquit, mandata mea, , et servat ea, ille est
)) qui dihgitme^))Qui habet inmemoria, etservatin vita j

qui habet in sermonibus , et servat in moribus \


qui ha-
bet audiendo , et servat faciendo 5 aut qui habet faciendo,
et servat perseverando : ipse est , inquit, qui dihgit me.))
Opere est demonstranda dilectio , ne sit infructuosa no-
I
Joan. XIV, 20. — 'I Cor. v, 6, et Sap. ix, i5. — 3 i Joan. 111, 2. —
4 Rom. viiij 10. — 5 Joan. xv, 5. — ^ ij, jiy^ 21.
IN JOANNIS EVANGELItJM, TRACT. LXXVI. 179
minis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a
«

» Patre meo ^ et ego diligam eum et manifestabo ei me ,

ipsum. » Quid est « diligam » tanquam tunc dilectu-


, ,

rus sit et nunc non diJigit? absit. Quomodo enim nos


Pater sine Filio , aut Filius sine Patre diligeret ? Quo-
modo cum inseparabiliter operentur, separabiliter dili-
gunt ? Sed ad hoc dixit , « diligam eum
ad quod se-
, »

quitur, « et manifestabo ei me ipsum. Diligam et mani-


» festabo : » id est , ad hoc diligam , ut manifestem. Nunc
enim ad hoc dilexit ut credamus et mandatum fidei te-
, ,

neamus tunc ad hoc diliget, ut videamus, et ipsam


:

visionem mercedem fidei capiamus. Quia et nos nunc di-


ligimus , credendo quod videbimus : tunc autem dilige-
mus videndb quod ciedimus.
,

TRACTATUS LXXVI.

De eo quod sequitur Dicit , ei Judas, non illelscario"


tes etc. usque ad id , Sermo quem audistis non est
meuSy sed ejus qui misit me Patris.

I. Interuogantibus Discipulis et eis magistro respon-


dente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discimus, quando
sanctum Evangelium vel legimus vel audimus. Quia ergo
dixerat Dominus , « Adhuc modicum, et mundus me jam
» non videt , vos autem videbitis me ^ : » interrogavit
eum de hoc ipso Judas , non ille traditor ejus qui Iscario-
tes cognominatus est ^ sed cujus Epistola inter Scripturas
canonicas legitur : « Domine, quid factum est quia nobis

> Joan. XIV, 19.


12.
180 S. AUG€STINI EPISCOPI
» manifestaturus es te ipsum , et non mundo ? » Simus
cum tanquam interrogantes Discipuli communem-
ipsis ,

que magistrum audiamus et nos. Judas enim sanctus, non


immundus nec insectator Domini sed sectator cau-
, , ,

sam quaesivit quare se non mundo sed suis manifestatu- ,

rus esset Jesus quare adhuc modicum et mundus non


:

videret eum, ipsi autem viderent eum.


II. (( Respondit Jesus, et dixit ei, Si quis diligit me
» sermonem meum servabit : meus diliget eum,
et Pater
» et ad eum veniemus, et mansionem apud eum facie-
» mus. Qui non diligit me, sermones meos non servat^ »

Ecce exposita est causa, quare se suis manifestaturus est^


non alienis, quos mundi nomine appellat, etipsa est causa
quod hi dihgant ilii non dihgant. Ipsa causa est de qua
,

sacer insonat Psalmus : (( Judica me Deus, et discerne cau-


» sam meam de gente non sancta^. »Qui enim diligunt, quia
dihgunt, eliguntur : qui vero non dihgunt , si linguis ho-
minum loquantur et Angelorum , seramentum so-
fiunt

nans et cymbalum tinniens : etsi habuerint prophetiam


et scierint omnia sacramenta et omnem scientiam et , ,

habuerint omnem fidem ut montes transferantnihilsunt^


etsi distribuerint omnem substantiam suam et tradide-

rint corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest. Dilectio


sanctos discernit a mundo quoe facit unanimes habitare ,

in domo^ In qua domo facit Pater et Fiiius mansionem :

qui donant et ipsam dilectionem ,


quibus donent in fine
etiam ipsam suam manifestationem : de qua Discipulus
Magistrum interrogavit , ut non solum illi qui tunc au-
diebant per os ejus, sed etiam nos per Evangelium cjus
hoc nosse possemus. Quaesierat enim de Christi manifes-
tatione, et audivit de dilectione atque mansione. Est ergo

» Joan. xiVj 23, 24. — ^ Psal. xur, i. — ^ i Cor. xiii, i^ etc. — 4 Psal.

LXVii, 7.
IN JOANNIS EVAKGELIUM, TRACT. lxxvi. 181
quaedam Dei manifestatio interior, qnam prorsus impii
non noverunt quibus Dei Patris et Spiritus sancti mani-
,

festatio nulla est : Filii vero potuit esse, sed in carne ,

quoe nec talis est qualis illa , nec semper illis adesse po-
test qualiscumque sit, sed ad modicum tempus ;
et hoc
ad judicium , non ad gaudium ^ ad supplicium , non ad
prsemium.
III. Nunc est ergo ut intelligamus, quantum aperire
ipse dignatur ,
quomodo dictum sit : « Adhuc modicum ,

» mundus me jam non videt, vos autem videbitis me.»


et

Verum est quidem, quod post paululum etiam corpus


suum in quo poterant eum et impii videre ocuHs eorum ,

fuerat subtracturus quandoquidem post resurrectionem :

nemo illorum vidit eum. Sed quoniam dictum est testan-


tibus Angelis : « Sic veniet quemadmodum vidistiseum
» euntem in coelum » nec ahud credimus ^
: quam eum
in eodem corpore ad judicium vivorum et mortuorum esse
venturum procul dubio tunc eum videbit mundus, quo
:

nomine significati sunt a regno ejus alieni. Ac per hoc


longe melius intelligitur jam illud tempus significare vo-
luisse in eo quod ait
, « Adhuc modicum et mundus me :

)) jam non videt, » quando in fine saecuH auferetur ab


oculis damnatorum, ut iHi eum de csetero videant, apud
quos diligentes eum facit Pater atque ipse mansionem.
(( Modicum » autem dixit quia et id quod proiixum vi- ,

detur hominibus, brevissimum est ante oculos Dei : de


hoc quippe modico est ipse Joannes evangeHsta: « FiHoH,
» inquit, novissimahora est^. »
IV. Ne quis porro existimet Patrem tantummodo et Fi-
Hum sine Spiritu sancto apud dilectores suos facere man-
sionem, recolat quod superius de Spiritu sancto dictum
est : (( Quem mundus non potest accipere, quia non videt
' Act, I, II. — ' I Joan. ir, i8.
182 S. AUGUSTINI EPISCOPI
» eum , nec scit eum ^ : » vos autem cognoscetis eum
quia apud vos manebit et in vobis erit. Ecce facit in sanc-
tis cum Patre et Filio sanctus etiam Spiritus mansionem :

intus utique tanquam Deus in templo suo. Deus Trinitas


Pater et Filius et Spiritus sanctus veniunt ad nos, dum
venimus ad eos : veniunt subveniendo , venimus obe-
diendo •, veniuntilluminando, venimus intuendo •, veniunt
implendo , venimus capiendo : ut sit nobis eorum non
extraria visio , sed interna : et in nobis eorum non tran-
sitoria mansio , sed aeterna. Sic mundo non se Filius ma-
nifestat : mundus enim dictus est hoc loco , de quibus
continuo subjunxit Qui non dibgit me, sermones meos : «

» non servat. » Hi sunt qui Patrem et Spiritum sanctum

nunquam vident Filium autem non ut beatificentur, sed:

ut judicentur , ad modicum vident , nec ipsum in forma


Dei , ubi est cum Patre et Spiritu sancto pariter invisibi-
lis ; sed in forma hominis^, ubi esse voluit mundo patiendo
contemptibilis ,
judicando terribihs.
V. Quod vero adjunxit : « Et sermo quem audistis non
)) meus, sed ejus qui misit me Patris
est non miremur, : ))

non paveamus non est minor Patre^ sed non est nisi a
:

Patre. Non est impar ipso, sed non est a se ipso. Neque
enim rnentitus est dicendo : Qui non dihgit me, sermo-
«

)) nes meos non servat. )) Ecce suos dixit esse sermones :

numquid sibi ipse est contrarius, ubi rursus dixit : « Et


» sermo quem audistis non est meus?)) Et fortasse prop-
ter aliquam distinctionem, ubi suos dixit, dixit pluraliter,

hoc est (( sermones : )) ubi autem (( sermonem , )) hoa est


Yerbum, non suum dixit esse , sed Patris, se ipsum intel-
ligi voluit. (( In principio enim erat Verbum , etVerbum
)) erat apud Deum , et Deus erat Verbum. )) Non utique
suum , sed Patris est Verbum : quomodo nec sua imago
^ Joan. XIV, 17.
IN JOANIJIS EVANGELIUM , TRACT. LXXVII. 183
sed Patris ; nec suus Filius idem ipse , sed Patris. Recte
igitur tribuit auctori quidquid facit aequalis , a quo habet
hoc ipsum quod iUi est indifTerenter aequahs.

TRACTATUS LXXVn.

De eo quod Hcec locutus sum vohis apud


sequitur :

vos manens usque ad id Pacem meam do vohis^


: ,

non quomodo mundus dat , ego do ^ohis,

In praecedenti lectione sancti Evangihi ,


quam sequitur
ista qu9e modo Dominus Jesus dixerat se et
recitata est,
Patrem ad dilectores suos esse venturos et apud eos man- ,

sionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de Spi-


ritu sancto « Vos autem cognoscetis eum
: quia apud ,

« vos manebit et in vobis erit ^ , unde intelleximus in : ))

sanctis tanquam in templo suo simul manere Trinitatem


Deum. Nunc autem dicit « Hsec locutus sum vobis apud ,

« vos manens^. )) Illa itaque mansio aha est quam pro-


misit fLituram , haec vero aha quam praesentem esse testa-

tur. Illa spiritahs est, atque intrinsecus mentibus reddi-


tur : haec corporahs forinsecus ocuhs atque auribus
exbibetur. Illa in aeternum beatificat hberatos, haec in
tempore visitat hberandos. Secundum illam Dominus a
suis dilectoribus nonrecedit, secundum hanc it et recedit.
« Haec , inquit , locutus sum vobis , apud vos manens : »

utique praesentia corporah ,


qua cum ilhs visibilis loque-
batur.
II. « Paracletus autem, inquit , Spiritus sanctus,
I
Joan. xiv^ 17. — ' Ibid. 25.
184 S. AUGUSTINI EPISCOPI
)) quem niittet Pater iu nomiiie meo , ille vos docebit
)) omnia , et commemorabit vos omnia quaecumque dixero
)) vobis ^ )) Numquidnam dicit Filius,et docet Spiritus
sanctus , ut dicente Filio verba capiamus, docente autem
Spiritu sancto eadem verbaintelligamus? Quasi dicat Filius
sine Spiritu sancto, aut Spiritus sanctus doceat sine Filio aut :

vero non et Filius doceat et Spiritus sanctus dicat, et cum


Deus aliquid dicit et docet, Trinitas ipsa dicat et doceat ? Sed
quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulasinsinuare per-
sonas, eamque nos distincte audire, inseparabiliter intelli-
gere. Audi Patrem dicentem ubi Dominus dixit ad
legis, «

wme^Filiusmcusestu"^: ))audi et docentem ubilegis « Om- :

))nisquiaudivitaPatreetdidicit,venitadme^))Filium vero
dicentem modo audisti , de se quippe ait qusecumque
, «

dixero vobis : )) quemsi et docentem vis nosse, magistrum


recole : u Unus est, inquit, magister vester Christus'*. ))

Spiritum porro sanctum ,


quem modo audisti docentem
ubi dictum est , « Ipse vos docebit omnia, )) audi etiam
dicentem , ubi legis in Actibus Apostolorum , beato Petro
dixisse Spiritum sanctnm : « Vade cum iilis ,
quia ego
)) misieos^. )> Omnis igitur et dicit et docet Trinitas^ sed
nisi etiam singillatim commendaretur , eam nullo modo
humanacapere utique posset infirmitas.Cum ergo omnino
sit inseparabilis , nunquam Trinitas esse sciretur , si sem-
per inseparabiliter diceretur: nam et cum dicimus Patrem
et Filium et Spiritum sanctum
non eos utique dicimus ,

simul cum ipsi non possint esse non simul. Quod vero
,

addidit, « commemorabit vos, inteJligere deJ)emus etiam, ))

quod jubemur non oblivisci saiuberrimos monitus ad ,

gratiam pertinere ,
quam nos commemorat Spiritus.
III. « Pacem, inquit, relinquo vobis ,
pacem meam do
^ Joan. XIV, 9.6. — » Psal ii, 7. — 3 joan. vi, ^5. ~ 4 Alatth. xxiii, 10.
— 5 ^ct. X. 20.
IN JOANNIS EVAKGELIUM, TKACT. LXXVII. 185
)> vobis^ Hoc est qtiod legimiis apud Prophetam Pa-
)) :

cem super pacem pacem nobis relincpiit iturus pacem : ,

suam nobis dabit in fine venturus. Pacem nobis relinquit


in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro sneculo.
Pacem suam nobis rehnquit, in qua manentes hostem
vincimus pacem suam nobis dabit quando sine hoste
: ,

regnabimus. Pacem rehnquit nobis, ut etiam hic invJcem


dihgamus pacem suam nobis dabit ubi nunquam dis-
: ,

sentire possimus. Pacem rehnquit nobis, ne de occuJtis


nostris invicem judicemus cum in hoc sumus mundo , :

pacem suam dabit nobis cum manifestabit cogitationes ,

cordis et tunc laus erit unicuique a Deo. In illo tamen


,

atque ab.ilio nobis est pax, sive quam nobis rehnquit itu-
rus ad Patrem , sive quam nobis dabit nos perducturus
ad Patrem '^.
Quid autem nobis rehnquit ascendens a no-
bis, nisi se ipsum, dum non recedit a nobis? Ipse est enim
pax nostra quifecit utraque unum^. Pax ergo ipse nobis
,

est, et cum credimus quia est, et cum videmus eum si-

cuti est*. Si enim quandiu sumus in corpore corruptibih


quod aggravat animam cum per fidem ambulamus non ,

per speciem non deserit peregrinantes a se ^ quanto


, :

magis cum ad ipsam speciem venerimus, nos impJebit


ex se?
IV. Sed quid est quod ubi ait : « Pacem rehnquo vo-
» bis , )) non addidit «meam: ubi vero ait, « do vobis,
)> )>

ibi dixit «. meam ? )) Utrum subaudiendum est « meam, »

et ubi dictum non est ,


quia potest referri ad utrumque
etiara quod semel dictum est ? An forte et hic aliquid la-
tet quod petendum est et quserendum, et ad quod pulsan-

tibus aperiendum? Quid si enim pacem suam. eam voluit


intelligi qualem habet ipse ? Pax vero ista quam nobis re-

I Joan. xiY, 27. — ^ I Cor. iv, 5. — 3 Eplies. 11, i^. —^ i Joan. 111. 2 —
5 Sap. IX, i5, et 2 Cor. v, 7.
186 5. jLUGUSTINI EPISCOPI

linquit in hoc saeculo, nostra est potius dicenda quam


ipsius. Ille quippe niliii repugnat in se ipso ,
qui ntillum
habet omnino peccatum : nos autem talem pacem nunc
habemus, in qua adhuc dicamus « Dimitte nobis debita :

» nostra K » Est ergo nobis pax ahqua quoniam conde- ,

lectamur legi Dei secundum interiorem hominem sed non :

est plena quia videmus aham legem in membris nostris


,

repugnantem legi mentis nostrae^.Itemque inter nos ipsos


est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem

dihgamus sed nec ipsa plena est quia cogitationes cor-


:
,

dis nostri invicem non videmus et quaedam de nobis quae ;

non sunt in nobis vel in mehus invicem vel in deterius


,

opinamur. Itaque ista etiamsi ab illo nobis rehcta est, pax


nostra est : nisi enim ab illo , non haberemus et talem
sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in fmem
qualem accepimus ,
qualem habet habebimus , ubi nihil
nobis repugnet ex nobis , et nihil nos invicem lateat in
cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic

accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur,


((Pacem rehnquo vobis pacem meam do vobis ^ » ut ,
:

quod dixerat « pacem » hoc repetierit dicens « pacem


, , ,

» meam » et quod dixerat


j « rehnquo vobis » hoc re- , ,

petierit dicens , « do vobis. » Ut volet quisque accipiat


me tamen delectat , credo et vos , fratres mei dilecti , sic

tenere istam pacem , ubi adversarium concorditer vinci-


mus , ut desideremus pacem , ubi adversarium non habe-
bimus.
V. Quod vero Dominus adjunxit, atque ait : « Nonquo-
» modo mundus dat, ego do vobis » quid est ahud, nisi :

non quomodo homines dant qui dihgunt mundum, ita do


vobis ? Qui propterea dant sibi pacem , ut sine molestia
litium atque bellorum , non Deo , sed amico suo mundo
I
Matth. VI, 12. — 2 Rom. vii, 22, 23, — ^ Joan. xiv, 27.
IN JOANNIS EVANrxELIUM , TRACT. lxxviii. 187
perfruantur : quando justis dant pacem ut non eos per-
et
sequantur ,
pax non potest esse vera ubi non est vera ,

concordia ^
quia disjuncta sunt corda. Quomodo enim
consors dicitur ,
qui sortemjungit : ille concors dicendus
est, qui corda jungit. Nos ergo, charissimi, quibus Chris-
tus pacem relinquit , et pacem suam nobis dat, non sicut
mundus , sed sicut ille per quem factus est mundus , ut
concordes simus, jungamus invicem corda , et cor unum
sursum habeamus , ne corrumpatur in terra.

TRACTATUS LXXYIII.

In id quod Dominus dicit : Non turbetur cor vestrum^


neque formidet ^ etc.

I. AccEPiMus , fratres , verba Domini dicentis ad Disci-


pulos suos : « Non turbetur cor vestrum , neque formidet.
» Audistis quia ego dixi vobis : Vado et venio ad vos : si

» diligeretis me ,
gauderetis utique ,
quia ego vado ad
)) Patrem ',
quia Pater major me est^. )> Hinc ergo tur-
bari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis
quamvis venturus ad eos : ne forsitan gregem lupus hoc
intervallo invaderet, pastoris absentia. Sed a quibus homo
abscedebat, Deus non derelinquebat idem ipse Chris-
: et
tus homoet Deus. Ergo et ibat per id quod homo erat, et
manebat per id quod Deus erat ibat per id quod uno :

loco erat manebat per id quod ubique erat. Cur ita-


,

que turbaretur et formidaret cor, quando ita desere-


bat oculos , ut non desereret cor Quamvis Deus etiam
?

qui nulio continetur loco , discedat ab eorum cordibus


» Joan. XIV, 27, 28.
188 S. AUGUSTINI EPISCOPl
qui eum non pedibus
relinquunt moribus et veniat , ;

ad eos qui convertuntur ad eum non facie sed fide et , ,

accedunt ad eum mente non carne. Ut autem intelli- ,

gerent secundum id quod homo erat dixisse « Yado et :

)) venio ad vos adjecit atque ait Si diligeretis me,


: )) , : ((

)) gauderetis utique quia ego vado ad Patrem quia Pa- , ^

)) ter major me est. Per quod ergo Filius non est sequa-
)>

lis Pati i per hoc iturus erat ad Patrem a quo venturus


, ,

est vivos iudicaturus et mortuos per illud autem in quo :

aequalis est gignenti Unigenitus , nunquam recedit a Pa-


tre •, sed cum illo est ubique totus pari divinitate ,
quam
nulluscontinet locus. enim in forma Dei esset, sicut Gum
Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequa-
lis Deo ^ Quomodo enim rapina posset esse natura, quae

non Semetipsum autem exina-


erat usurpata, sed nata?
nivit, formam servi accipiens non ergo amittens illam :
,

sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens quo hic mi- ,

nor apparcbat quam apud Patrem manebat. Forma quippe


servi accessit non forma Dei recessit hoec est assumpta,
, :

non illa consumpta. Propter hanc dicit Pater major : ((

)) me est "^
: w propter illam vero ,
(( (( Ego et Pater unum
)) sumus ^. ))

II. Hoc attendat Arianus, et attentione sit sanus ne :

contentione sit vanus_, aut quod est pejus, insanus. Haec


est enim forma servi in qua Dei Filius minor est, non ,

Patre solo sed etiam Spiritu sancto neque id tantum,


, :

sed etiam se ipso quia idem ipse in forma Dei major est
•,

se ipso.Neque enim homoChristus non dicitur Filius Dei,


quod etiam sola caro ejus in sepulcro meruit appellari.
Nam quid aliud confitemur , cum dicimus credere nos in
unigenitum Dei Fiiium ,
qui sub Pontio Pilato crucifixus
est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine

Philip. iij 6.-2 Joan XIV, 28. — ^ Id. x, 3o.
IN JOAJNNIS evangelium , trAct. lxxviii. 189
anima ? Ac per lioc cum credimus in Dei Filium qui se-
pultus est ,
profecto Filium Dei dicimus et carnem quae
sola sepulta est. Ipse ergo Cliristus Filius Dei , aequalis
Patri in forma Dei ,
quia semetipsum exinanivit , non for-

mam Dei amittens , sed formam servi accipiens, major est

et se ipso : quia major est forma Dei quae amissa non est,

quam servi quse acccpta est. Quid itaque mirum, vel quid
indignum, si secundum hanc lormam servi loquens , ait

Dei Filius : « secundum Dei


Pater major me est ^
^
» et

formam loquens, ait idem ipse DeiFilius « Ego et Pater :

w unum sumus ? » Unum sunt enim secundum id quod


Deus erat Verbum major est Pater secundum id quod : ,

Verbum caro factum est. Dicam etiam quod Ariani et Eu-


nomiani negare non possunt secundum hanc formam ,

servi puer Christus etiam parentibus suis minor erat


quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus
erat^.Quid igitur, haeretice, cum Christus Deus sit et ho-
mo, homo, et calumniaris Deo? Ille in se
loquitur ut
naturam commendat humanam tu in illo audes defor- ,

mare divinam? Infidelis, ingrate, ideo-ne tu minuis eum


qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te^^qua-
lis enim Patri Fihus per quem faclus est homo , ut minor
esset Patre , factus est homo quod nisi
: fieret ,
quid essel
homo?
III. Dicat plane Dominus et Magister noster : « Si dih-

» gerelis me, gauderetis utique ,


quia vado ad Patrem j

» quia Pater niajor me est. » Cum Discipuhs audiamus


verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam decep-
toris.Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam
scihcet qua aequahs est Patri humanam qua major est ,

Pater. Utrumque autem simul non duo sed unus est ,

Christus ^ ne sit quaternitas , non Trinitas Deus. Sicut


» Joan. X, ?o. — 2 Luc. ii, 5i.
190 8. AUGUSTINI EPISCOPI
enim unus est homo anima rationalis et caro, sic unus est
Christus Deus et homo ac per hoc Christus: est Deus ,

anima rationalis et caro. Christum in his omnibus, Chris-


tum in singulis confitemur. Quis est ergo per quem fac-
tus est mundus ? Christus Jesus , sed in forma Dei. Quis
est sub Pontio Pilato crucifixus ? Christus Jesus , sed in
forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis
non est dereh'ctus in inferno? Christus Jesus, sed in anima
sola. Quis resurrecturus triduo jacuit in sepulcro ? Chris-
tus Jesus, sed in carne sola. Dicitur ergo et in his singuhs
Christus. Verum haec omnia non duo, vel tres, sed unus
est Christus. Ideo ergo dixit : « Si dihgeretis me, gaude-
» retis utique ,
quia vado ad Patrem : » quia naturae hu-
manse gratulandum est, eo quod sic assumpta est a Yerbo
unigenito , ut immortahs constitueretur in coelo , atque
ita fieret terra subhmis , ut incorruptibihs pulvis sederet
ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad
Patrem.Nam profecto ad illum ibat qui cum illo erat. Sed
hoc erat ire ad eum et recedere a nobis , mutare atque
immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare

in coelam per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc
gaudeat, qui sic diligit Christum, ut et suam naturam
jam immortalem gratuletur in Christo, atque id se speret
futurum esse per Christum.
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXIX. 191

WyiWVWIWXMXIW/WVMWXn/WWlMVW/WWXM/X WW t/WV WWWW VWV%/WVVW\r%/WVWWV%/VV

TRACTATUS LXXIX.

De eo quod ait : JEt nunc dixi vohis prius quam jiat


etc. usque ad id, Surgite , eanius liinc.

I. DoMiNus et salvator noster Jesus Christus ^ dixerat


Discipulis suis : « Si diligeretis me, gauderetis utique,
» quia vado ad Patrem, quia Pater major me est^.» Quod
ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua
sequalis est Patri_, novit fides quse reiigiosis est mentibus
fixa non calumniosis et dementibus ficta. Deinde sub-
,

junxit Et nunc dixi vobis prius quam fiat, ut cum fac-


: ((

. » tum fuerit credatis ^.m Quid est hoc, cum magis homo
,

credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec


est enim laus fidei si quod creditur non videtur. Nam
,

quid magnum est si creditur quod videtur secundum


, ,

illam ejusdem Domini sententiara quando Discipulum ,

arguit diceni Quia vidisti credidisti beati qui noa


: (( , ^

» vident et credunt^? » Et nescio utrum credere dicen-


dus est quisque quod videt nam ipsa fides in Epistola :

quae scribitur ad Hebrseos ita est definita Est autem , : ((

» fides sperantium substantia convictio rerum quae non ,

» videntur^. » Quapropter si fides est rerum quse credun-

tur eademque fides earum est quae non videntur quid


, :

sibi vult quod Dominus ait Et tunc dixi vobis prius : ((

» quam fiat, ut cum factum fuerit, credatis.^ » Nonne

potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis prius quam fiat,

» Yide D. Guillon, tom. xxi, pag. 383. — ^ Joan. xiv, 28. — 3 Hjid. 29.
—4 Id. XX, 29, — 5 Hebr. 11, i.
192 S. AUGUSTINI EPISCOPI
ut credatis ,
quod cum factum fuerit videatis ? Nam et ille
cui dictum est : Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit
quod vidit j sed aliud vidit , aliud credidit : vidit enim
hominem , credidit Deum. Cernebat quippe atque tange-
bat carnem viventem ,
quam viderat morientem : et cre-

debat Deum in carne ipsa latentem. Gredebat ergo mente


quod non videbat ,
per hoc quod sensibus corporis appa-
rebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur , sicut dicit
unusquisque oculis suis se credidisse : non tamen ipsa est
quae in nobis sedificatur fides ; sed ex relDUS quae videntur,
agitur in nobis ut ea credantur quagnon videntur. Quo-
circa, dilectissimi unde nunc mihi sermo est, quod Do-
,

minus ait « Et nunc dixi vobis prius quam fiat ut cum


: ,

factum fuerit, credatis : » illud utique dicit, « cum factum


» fuerit, » quod eum visuri erant post mortem viventem,
et ad Patrem ascendentem : quo viso illud fuerant credi-
turi ^
quod ipse esset Christus Fihus Dei vivi ,
qui potuit
hoc facere cum praedixisset et praedicere antequam face- ,

ret credituri autem hoc non fide nova sed aucta aut
: , •,

certecum mortuus esset defecta cum resurrexisset re- ,

fecta.Neque enim eumDeiFihum non et antecredebant:


sed cum in illo factum esset quod ante pr.Tedixit, fides illa
quae tunc quando ilhs loquebatur fuit parva, etcum mo-
reretur pene jam nulla , et revixit et crevit.

II. Deinde quid Jam non multa loquar vobis-


dicit.^ «

» cum : venit enim princeps mundi hujus » quis, nisi *


:

diabolus.? « Et in me non habet quidquam : » nullum


scilicet enim ostendit non creatu-
omnino peccatum. Sic

rarum sed peccatorum principem diabolum quos niinc


, ,

nomine mundi hujus appellat. Et quotiescumque mundi


nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi
mundi istius aaialores-, de quibus alibi scriptum est: «Qui-
I
Joan. XIV, 3o.
IN JOAUNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXIX. 193
)) cumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei
)) ^ Absit ergo ut sic intelligatur diabolus
constituetur ))

princeps mundi tanquam gerat universi mundi id est


, ,

coeli et terrse, atque omnium quae in eis sunt principa-


tum : de quali mundo dictum est cum de
, Christo Verbo
sermo esset : « Et mundus per eum factus est^.))Univer-
sus itaque mundus a summis coelis usque ad infimam ter-

ram creatori est subditus non desertori redemptori , 5

non interremptori liberatori non captivatori doctori ^ , ^

non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus


princeps mundi diabokis, evidentius aperuit Paulus apos-
tolus, qui cum dixisset : a Non est nobis coUucta^io ad*
» versus carnem et sanguinem, id est, adversus homines ; ))

subjecit, atque ait, « sed adversus principes et potestates


)) et rectores mundi tenebrarum harum ^.)) Sequenti enim
verbo exposuit quid mundi, cum subjecit, tene-
dixisset,

. brarum harum : ne quisquam mundi nomine intelligeret


universam creaturam , cujus nullo modo sunt rectores
angeh desertores. Tenebrarum inquit harum id est , , ,

mundi istius amatorum ex quibus tamen electi sunt, non :

per suum meritum , sed per Dei gratiam ,


quibus dicit :

« enim aliquando tenebrae nunc autem lux in


Fuistis ,

))Domino^. Omnes enim fuerunt sub rectoribus tene-


)>

brarum harum id est hominum impiorum tanquam


, , ,

tenebrae sub tenebris : sed gratias Deo ,


qui eruit nos , si-

cut dicit idem Apostolus , de potestate tenebrarum , et


transtuht inregnum Fihi charitatis suae ^ In quo prin-
ceps hujus mundi hoc est tenebrarum harum non ha- , ,

bebat quidquam quia neque cum peccato Deus venerat


:

nec ejus carnem de peccati propagine virgo pepererat. Et


tanquam ei diceretur Gur ergo moreris si non habes : ,

' Jacob. IV, 4- ~" ' Joan. 1, 10. — ^ Ephes. vi, 12. —4 Id. v, 8. —
5 Coloss. I, i3.

cxxiii, 13
194 S. AUGUSTIWI EPISCOPI
peccatum, cui debeatur mortis supplicium ? continuo sub-
jecit Sed ut cognoscat mundus , quia diligo Patrem ,
: (c

» et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio , surgite,


» eamus hinc^ » Discumbens enim discumbentibus lo-
quebatur. « Eamus
quo nisi ad illum lo-
» autem dixit, ,

cum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habe-


bat meritum mortis? Sed habebat ut moreretur manda-
tum Patris tanquam ille de quo praedictum erat « Quae
, :

» non rapui, tunc exolvebam^ » mortem sine debito :

soluturus , et nos a morte debita redempturus. Rapuerat


autem Adam peccatum, quando manum in arborem prae-
sumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen
inconcessae divinitatis invaderet ,
quam Filio Dei natura
contulerat , non rapina.

TRACTATUS LXXX.

De eo quod dicit Ego sum : Patenneus vitis vera _,


et
agricola est usque ad id Jam vos mundi estis
: ,

propter sermonem quemlocutus sum vobis.

I. IsTE locus evangelicus, fratres , ubi se dicit Domi-


nus vitem , et Discipulos suos palmites secundum hoc :

dicit quod est caput Ecclesiae , nosque membra ejus me- ,

diator Dei et hominum homo Christus Jesus^. Unius quippe


naturae sunt vitis et palmites : propter quod cum esset
Deus , cujus naturae non sumus , factus est homo , ut in
illo esset vitis humana natura , cujus et nos homines pal-
mites esse possemus. Quid ergo est, «Ego sum vitisvera^?»
' Joan. XXIV, 5i. — ^ psal. lxviu, 5. — ^ i Tim. ii, 5.-4 Joan. xv, i.
IN JOANNIS EVANGELIUM, tract. lxxx. 195
Numquid ut adderet « vera , » hoc ad eam vitem retulit

unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis,

per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum


dicitur ovis, agnus, leo ,
petra, lapis angularis, et cse-
tera hujusmodi ,
quae magis ipsa sunt vera , ex quibus
ducuntur istse simihtudines , non proprietates. Sed cum
dicit : <( Ego sum vitis vera , » ab illa se utique discernit
cui dicitur : « Quomodo conversa es in amaritudinem vitis

» aliena ^ ? » Nam ([uo pacto est vitis vera ,


quae expec-
tata est ut faceret uvam , fecit autem spinas^.
II. « Ego sum , inquit, vitis vera , et Pater meus agri-
» cola est. Omnem palmitem in me non ferentem fruc-
M tum, tollet eum : et omnem qui fert fructum, purgabit
» eum , ut fructum plus aflerat ^. » Numquid unum sunt
agricola et vitis ? Secundum hoc ergo vitis Christus , se-
cundumx quod ait : « Pater major me est » secundum * :

autem id quod ait : « Ego et Pater unum sumus % » et


ipse agricola est. Nec tahs quales sunt qui extrinsecus
operando exhibent ministerium : sed tahs ut det etiam in-
trinsecus incrementum. « Nam neque qui plantat est ali-
» quid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus ^.
Sed utique Deus est Christus ,
quia Deus erat Verbum ;

unde ipse et Pater unum sunt : et si Verbum caro factum


est quod non erat_, Denique cum de manet quod erat.

Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos


palmites tollat fructuosos autem purget ut plus afFerant
,

fructum continuo etiam se ipsum mundatorem palmi-


:

tum ostendens « Jam vos inquit mundi estis, propter


, , ,

» sermonem quem locutus sum vobis ^. » Ecce et ipse

mundator est palmitum, quod est agricolaB, non vitis ofli-


cium qui etiam paimites operarios suos fecit. Nam etsi
:

» Jerem. u, 21. — » Isai. v, 4- — ^ Joan. xv, i, 2. — 4 Id. xiv, 28. —


5 Id. X, 3o. — "
^ I Gor. 111, 7.-7 Joan. xv, 3.

13.
196 S. AUGUSTINI EPISCOPI
non dant incrementum impendunt tamen aliquod adju- ,

mentum sed non de suo « quia sine me inquit nihil


^ , , ,

» potestis facere ^ » Audi etiara ipsos confitentes. Quid

autem est Apollo ? quid autem Paulus ? Ministri ^ per "^

quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego


plantavi, ApoUo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Do-
minus dedit non itaque de suo. Jamvero quod sequi-
:

tur Sed Deus incrementum dedit non per illos, sed per
: :

se ipsum facit : excedit hoc humanam humilitatem , exce-


dit angelicam sublimitatem , nec omnino pertinet nisi ad
agricolam Trinitatem. « Jam vos mundi estis , » mundi
scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent
fructum ferre potuissent tamen omnem qui fert fruc-
: et

tum, purgat agricola, ut fructum plus alferat. Fert fruc-


tum ,
quia mundus est ^ atque ut plus afferat ,
purgatur
adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit

magis magisque mundandus ?«Ubi si dixerimus quia pec-


» catum non habemus nos ipsos seducimus et veritas , ,

» in nobis non est si autem confessi fuerimus peccata


:

» nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata,


» mundet nos ab omni iniquitate*
et : » mundet utique
mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores,

quanto fuerint mundiores.


III. ((Jam vos mundi estis propter verbum quod locu-
» tus sum vol)is ^ » Quare non ait mundi estis propter ,

baptismum quo loti estis , sed ait : (( propter verbum quod


» locutus sum vobis : » nisi quia et in aqua verbum mun-
dat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua?Accedit
verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum ,

tanquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat


quando pedes Discipulis lavit Qui lotus est non indi- ; (( ,

> Joan. XV, 5. — ' i Gor. iu, 5, 6. — 3 Juxta Grcec. ^i' wv. —4 i Joan.

1, 8, etc. — 5 Id. XV, 3.


IN JOANNIS EVANGELIUM, TRACT. LXXX. 197
)) get nisi ut pedes lavet , sed est miindus totus^» Unde
ista tanta virtus aquse, ut corpus tangat et cor abluat,
nisi faciente verbo : non quia dicitur , sed quia creditur?
Nam et in ipso verbo , aliud est sonus transiens , aliud
virtus manens. « Hoc est verbum fideiquod praedicamus,
)) ait Apostolus ,
quia si confessus fueris in ore tuo quia
)) Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus
)) illum suscitavit a mortuis, salvus eris^. » Gorde enim
creditur ad justitiam, oreautem confessio fit ad salutem.
Unde in Actibus Apostolorum legitur « Fide mundans :

))corda eorum ^.)) Et in Epistola sua beatus Petrus « Sic :

))et vos inquit baptisma salvos facit non carnis de-


, , ,

)) positio sordium , sed conscientiag bonse interrogatio ^. )>

Hoc est verbum fidei quod praedicamus quo sine dubio ut :

mundare possit, consecratur et baptismus. Cbristus quippe


nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam , et
se ipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum , et vide quid
adjungat : « Ut eam sanctificaret , mundans eam
inquit,
)) lavacro aquse in verbo ^ )) Mundatio igitur nequaquam
fluxo et labili tribueretur elemento , nisi adderetur , in
verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut
per ipsum credentem , offerentem, benedicentem tin- ,

guentem , etiam tantillum mundet infantem


quamvis :

nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore con-


fiteri ad saiutem. Totum boc fit per verbum, de quo Do-

minus ait « Jam vos mundi estis, propter verbum quod


:

» locutus sum vobis. )>

» Joan. xiiij 10, — 2 Rom. x, 8, etc. — 3 ^ct. xv, 9. — 4 i Petr, 111, 2i,
— 5 Ephes. V, 26.
198 S. AUGUSTINI EPISCOPI

VVVVVVVVVVVVt/VVVVVVVVVVVI/VVt/t/t/VVVVM/VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVt^^

TRACTATUS LXXXI.

De eo quod Manete in me^ et ego in vohis usque


ait : :

ad id, Quodcumque volueritis petetis , etfiet vohis.

I. ViTEM se dixit esse Jesus , et Discipulos suos palmi-


tes, et agricolam Patrem unde jampridem sicut potui-
:

mus disputandum est. Inhac autem lectione, cum adhuc


de se ipso qui est vitis , et de suis palmitibus , hoc est

Discipulis loqueretur : « Manete , inquit , in me , et ego


» in vobis^ )> Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis.

Utrumque autem prodest non ipsi sed illis. Ita quippe ,

in vite sunt palmites ut viti non conferant sed inde ac-


, ,

cipiant unde vivant ita vero vitis est in palmitibus ut


; ,

vitale alimentum subministret eis non sumat ab eis. Ac ,

per hoc et manentem in se habere Christum et manere ,

in Christo Discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam


:

praeciso palmite, potest de viva radice alius puUulare :

qui autem praecisus est , sine radice non potest vivere.


II. Denique adjungit et dicit , : « Sicut palmes non po-
» test ferre fructum a semetipso , nisi manserit in vite 5

)) sic nec vos , nisi in me manseritis-. » Magna gratiae

commendatio , fratres mei : corda instruit humilium , ora


obstruit superborum. Ecce cui , si audent, respondeant,
qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere^,
justitiae Dci non sunt subjecti^. Ecce cui respondeant sibi

placentes , et ad bona opera facienda Deum sibi necessa-


rium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines
» Joan. XV, 4- "" ' I^'^' — ^ Rom. x, 3.
IN JOANNIS evAngelium, trAct. lxxxi. 199
mente corrupti , reprobi circa fidem ^
,
qui respondent et
loquuntur iniquitatem Deo habemus quod , dicentes : A
homines sumus a nobis ipsis autem quod justi sumus ?
,

Quid dicitis qui vos ipsos decipitis non assertores sed


, , ,

praecipitatores hberi arbitrii , ex alto elationis per inania


praesumptionis , in profunda submersionis ? Nempe vox
vestra est^ quod homo ex semetipso facit justitiam. Hoc
est altum Sed veritas contradicit, etdi-
elationis vestrae.

cit : « Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi


» manserit in vite.» Ite nunc per abrupta, et non haben-
tes ubi figamini , ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt
inania praesumptionis vestrse. Sed quid vos sequatur vi-
dete , et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a
semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est 5
qui
in vite non est, in Christo non est 5
qui in Christo non est,
christianus non est. Haec sunt profunda submersionis
vestrae.

III. Etiam aique etiam considerate quid adhuc veritas


adjungat , et dicat : « Ego sum , inquit , vitis , vos palmi-
» tes. Qui manet in me , et ego in eo, hic fert fructum
» multum quia : sine me nihil potestis facere ^. » Ne quis-
quam putaret saltem parvum ahquem fructum posse a
semetipso palmitem ferre , cum dixisset , « hic fert fruc-
» tum multum, » non ait, quia sine me parum potestis fa«
cere : sed , « nihil potestis facere. » Sive ergo parum,
sive muhum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri
potest. parum attulerit palmes, eum purgat agri-
Quia etsi

cola ut plus afferat tamen nisi in vite manserit et vixe-


: ,

rit de radice quantumhbet fructum a semetipso non po-


,

test ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi

homo esset tamen istam gratiam palmitibus non praebe-


:

ret, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia

' 2 Tim. ui, 8. — 2 Joan. xv, 5.


200 S. AUGUSTINI EPISCOPI

non potest vivi, ut et mors m polestate sit liberi arlutrii.

(c Si quis in me , inquit , non manserit mittetur foras ,

» sicut palmes : et arescet, et colligent eum, et in ignem

)) mittent , et ardet^ » Ligna itaque vitis tanto sunt con-


temptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora
si manserint : denique sicut de his etiam per Ezechielem
prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usi-
Lus prosunt^nulhs fabrihbus operibus deputantur'^. Unum
de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis : si in vite

non est , in igne erit : ut ergo in igne non sit , in vite sit.

IV. (( Si manseritis in me , inquit , et verba mea in vo-


)) bis manserintquodcumque volueritis petetis et fiet
,
,

)) vobis ^. Manendo quippe in Christo quid velle pos-


))
,

sunt nisi quod convenit Christo ? Quid velle possunt ma-


nendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute?
Aliud quippe volumus quia sumus in Christo et aliud ,

volumus quia sumus adhuc in hoc sseculo. De mansione


namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit ut hoc ,

petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut


fiat nobis si manemus in Christo
, qui non facit quando ,

petimus nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo


,
,

cum verba ejus in nobis manent quodcumque volueri- ,

mus petemus et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet


,

non hoc petimus quod habet mansio in eo nec quod ha- ,

bent verba ejus quae manent in nobis sed quod habet ^

cupiditas et infnmitas carnis qut-ie non est in eo, et in ,

qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus


pertinet oratio illa quam docuit , ubi dicimus : « Paler
)) noster qui es in coehs'^. » Ab hujus orationis verbis et
sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid
petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus
in nobis manere, quando facimus quae praecepit et dili- ,

' Joan. xv,'^6. — ' Ezecli. xv, 5. — ^ Joan. xv, 7. — 4 MaUh, vi, 9.
IN JOANWIS EVANGELIUM, THACT. LXXXII. 201

gimus quae promisit : quaiido autem verba ejus manent


in memoria , nec inveniuntur in vita , non computatur
palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Adhanc
difFerentiam valetquod scriptum est : (( Et memoria reti-

)) nentibus mandata ejus ut faciant ea^ )) Multi enim me-


moria retinent ut contemnant, vel etiam deridant et

oppugnent ea. In his verba Christi non manent ,


qui at-

tingunt quodam modo , non cohserent : et ideo illis non


erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic in-

sunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis

ut judicentur ex eis.

TRACTATUS LXXXII.

De eo quod Dominus dicit In hoc clarijicatus est Pa~ :

ter meuSy ut fructum plurimum afferatis usque ad :

id , Et maneo in ejus dilectione.

Magis magisque Salvator gratiam qua salvamur Dis-


I.

cipulis loquendo commendans « In hoc, inquit clarifi- , ,

)) catus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis,


)) et efliciamini mei Discipuli"^. )) Sive « glorificatus )) sive
<{ clarificatus )) dicatur, ex uno graeco verbo utrumque
translatum est, quod est ^o^a^eiv. Ao^a enim quae graece di-
citur, latine gloria est. Quod ideo commemorandum exis-

timavi ,
Abraham ex operibus
quia dicit Apostolus : « Si

))justificatus est, habet gloriam sed non ad Deum^. , ))

Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed


Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex

» Psal, cii, i8. — 2 joan. xv, 8. — 3 Rom. iv, 2.


202 S. AUGTJSTINI EPISCOPI

Deo quod etiam bene operatur quoniam palmes


illi sit :

sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semet-


ipso ^ Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater utfruc-
tum plurimum afferamus, et efliciamur Christi Discipuli
non hoc gloriae nostrae tribuamus , tanquam hoc ex nobis
ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, etideo in hoc

non nostra sed ejus est gloria. Unde et ahbi cum dixis-
,

set Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut


: ((

)) videant opera vestra bona ne a semetipsis putarent :

» esse bona opera sua*^ » mox addidit « Et glorificent


: :

)) Patrem vestrum qui in coelis est. In hoc enim glorifi- ))

catur Pater ut fructum plurimum aflferamus, et efHciamur


Christi Discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus mise-
ricordia praevenit nos? Ipsius enim figmentum sumus,
creati in Christo Jesu in operibus bonis ^.

II. « Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos :

))manete in dilectione mea Ecce unde sunt nobis ^. ))

opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per
dilectionem operatur ^ ? Unde autem dihgeremus , nisi

prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem


iste Evangelista dixit : Nos diligamus Deum
« ,
quoniam
)) ipse prior dilexit nos^. Quod autem ait « Sicut di-
)) :

)) lexit me Pater, et ego dilexi vos : )) non aequahtatem


naturse ostendit nostrae et suse , sicut est Patris et ipsius
sed gratiam qua mediator Dei et hominum esthomoChris-
tus Jesus'. 3Iediator quippe monstratur, cum dicit « me :

)) Pater , et ego vos. )) Nam Pater utique dihgit et nos


sed in ipso : quia in hoc glorificatur Pater , ut fructum
afferamus in vite, hoc est in Filio, et efiiciamur ejus Dis-
cipuli.

' Joan. XV, 4> et Tiact. lxxxi , n. 2, — ' Matlh. v, 16. — 3 Ephes.
u, 10. — 4 Joan. xv, 9. — ^ Galat. v, 6. —6 i Joan. iv, 19. — 7 i Tmi.
11 , 5,
iN joAnnis evAngelium , trAct. Lxxxir. 203
Manete, inquit, in dilectione mea^ » Quomodo
III. «

manebimus ? Audi quid sequitur « Si praecepta mea, in- :

)) quit, servaveritis , manebitis in dilectione mea*^. )> Di-


lectio facit prsecepta servari^ an praecepta servata faciunt
dilectionem ? Sed quis ambigat ,
quod dilectio prsecedit ?
Unde enim praecepta servet non babet, qui non dibgit.
Quod ergo ait « Si praecepta mea : servaveritis , manebi-
)) tisin dilectione mea, )) ostendit non unde dilectio ge-

neretur , sed unde monstretur. Tanquam diceret : Nolite


vos putare manere in dilectione mea, si non servatis prae-

cepta mea : si enim servaveritis , manebitis. Hoc est, hinc


apparebit quod in dilectione mea manebitis , si praecepta
mea Ut nemo se fallat, dicendo quod eum di-
servabitis.
ligat si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum
,

diligimus in quantum ejus prsecepta servamus in quan-


, :

tum autem minus servamus minus diligimus. Quamvis ,

quod ait « Manete in dilectione mea, » non apparet quam


:

dixerit dilectionem utrum qua eum diligimus an qua , ,

ipse diligit nos , sed ex verbo superiore dignoscitur.Dixe-


rat Et ego dilexi vos » cui verbo continuo
quippe : « :

subjunxit « Manete in dilectione mea


: » ilia ergo qua :

dilexit nos. Quid est ergo « Manete in dilectione mea , » ,

nisi , manete in gratia mea ? Et quid est , « Si praecepta

» mea servaveritis , manebitis in dilectione mea , » nisi

ex hoc scietis, quod in dilectionemea qua vos dihgo, ma-


nebitis , si praecepta mea servabitis ? Non ergo ut nos di-
hgat, prius ejus praecepta servamus : sed nisi nos dihgat,
praeceptaejus servare non possumus. Haec est gratia quae
humihbuspatet, superbos latet.

IV. Sed quid illud est ,


quod adjunxit , « Sicut et ego
» Patris mei proecepta servavi , et maneo in ejus dilec-
» tione ? » Utique etiam hic hanc diiectionem Patris in-
» Joan. XV, 9. — » Ibid. 10.
204 S. AUGUSTINI EPISCOPl
telligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat :

« Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos* : » atque his


verbis illa subjunxit : « Manete in dilectione mea » illa ,

procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Pa-
tre : « Maneo in ejus dilectione, » illa scilicet accipienda
est ,
qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia in-

telligenda est ,
qua Pater diligit Filium , sicut gratia est
qua nos diligit Filius : cum simus nos filii gratia, non na-
tura : Unigenitus autem natura, non gratia? An hoc etiam
in ipso Filio ad hominem referendum est ? Ita sane. Nam
dicendo : « Sicut dilexit me Pater , et ego dilexi vos , »

gratiam mediatoris ostendit. «Mediator autem Dei et ho-


)) minum ,quantum Deus, sed in quantum homo
non in
» est Christus Jesus ^. » Et profecto secundum id quod
homo est , de illo legitur : « Et Jesus proficiebat sapientia
)) apud Deum et homines ^.» Secundum
et aetate et gratia

hoc igitur recte possumus dicere quod cum ad naturam ,

Dei non pertineat humana natura ad personam tamen ,

unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura ^

et tantam gratiam , ut nulla sit major , nulla prorsus


oequahs. Neque enim illam susceptionem hominis ulla me-
rita praecesserunt , sed ab illa susceptione merita ejus
cuncta coeperunt. Manet ergo Fihus in dilectione qua eum
dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim
homo, nisi quod Deus susceptor
et ille est ejus'*? Deus
cnim erat Verbum Unigenitus gignenti , coaeternus : sed
ut mediator daretur nobis ,
per ineffabilem gratiam Ver-
bum caro factum est , et habitavit in nobis. --

' Joan. XV, 9. — ^ i Tim. iij 5. — 3 Luc. 11, 52. — 4Psal. 111, 4'
IN JOANNIS EVANGELIUM , TRACT. LXXXIII. 205

TRACTATUS LXXXIII.

In haec verba : Hcec locutus sum vobis ^ ut gaudium


meum in vobis sit^ et gaudiumvestrum impleatur,
Hoc est prceceptum meum^ ut diligatis in\>icemy si^
cut dilexi vos.

I. AuDisTis, charissimi, Dominum dicentem Discipulis


suis : (( Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vo-
» gaudium vestrum impleatur^ » Quid est
bis sit, et
gaudium Ghristi in nobis nisi quod dignatur gaudere de ,

nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implen-


dum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato
Petro dixerat Si non lavero te_, non habebis partem
: ((

» mecum^.)) Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam


prsestitit nobis gaudium nostrum. Sed de hac
: ipsa est et
ille etiam ex aeternitate gaudebat quando nos eiegit ante ,

constitutionem mundi^. Nec recte possumus dicere quod


gaudium ejus plenum non erat non enim Deus imper- :

fecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in no-


bis non erat quia nec nos in quibus esse posset jam
:
,

eramus nec quando esse coepimus cum illo esse coe-


^ ,

pimus. In ipso autem semper erat qui nos suos futuros ,

certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Proinde


gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando
nos praesciendo et prscdestinando gaudebat : neque enim
uUus in illo ejus gaudio metus esse poterat , ne lorte non

» Joan. XV, II. — 2 m. XIII, 8.-3 Ephes. i, 4«


206 S. AUGUSTINI EPISCOPI
fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum
id facere coepit ,
quod se facturum esse praescivit ,
gau-
dium ejus ,
quo beatus est , crevit : alioqui beatior factus
est, quia nosfecit. Absithoc, fratres : Dei beatitudo quia
nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gau-
dium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semperfuit
cum praescivit et praedestinavit nos , coepit esse in nobis
quando vocavit nos et hoc gaudium merito nostrum di- :

cimus quo et nos beati futuri sumus sed hoc gaudium


,
:

nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem per-


severando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium,
implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum
existimo a Haec locutus sum vobis ut gaudium meura
: ,

» in vobis sit et gaudium vestrum impleatur


, in vobis :

))sit » meum « impleatur » vestrum. Semper enim erat


^

meum plenum et antequam vocaremini cum vocandi a


, ,

me praesciremini , sed fit et in vobis , cum hoc efiicimini

quod praescivi de vobis. « Impleatur autem vestrum : »

quia beati eritis, quod nondum estis , sicut creati estis qui

non fuistis.

II. « Hoc est, inquit, proeceptum meum : ut dihgatis


)) invicem sicut dilexi vos \ » Sive dicatur praeceptum,
sive mandatum ex uno verbo graeco utrumque interpre-
,

tatur quod est i^roH. Jamvero istam sententiam et antea


,

dixerat de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse


,

debetis -. Ibi enim sic ait : Mandatum novum do vobis


ut dihgatis invicem , sicut dilexi vos , ut et vos dihgatis
invicem. Hujus itaque mandati repetitio , commendatio
est quod ibi Mandatum, inquit
: nisi , , novum do voEis j

hic autem « Hoc est, inquit, mandatum meum


, » ibi :

tanquam non fuerit ante tale mandatum hic, tanquam ^

nonsit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum estnovum ,

» Joan. XV, 12. — 2 Vide supra Tract. lxV; et Joan. xui, 34«
IN JOAKKIS EVANGELIUM , TRACT. lxxxiii. 207
ne in vetustate nostra perseveremus : hic dictum est
« meum , » ne contemnendum putemus.
III. Quod autem hic ita dixit : « Hoc est mandatum
» meum , » velut non sit ahud ,
quid putamus , f ratres

mei, numquidnam solum ejus de ista dilectione manda-


tum qua diligimus invicem ? Nonne est et
est ,
ahud ma-
jus, ut dihgamus Deum ? Aut vero de sola Deus nobis di-
lectione mandavit, ut alia non requiramus Tria certe .^

commendat Apostolus dicens « Manent autem fides, spes^ :

» charitas tria haec » major autem horum charitas. Et


, * :

si in charitate hoc est in dilectione concluduntur duo


,

illa praecepta major tamen dicta est esse, non sola. De


5

fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa


de spe, quis potest cuncta colhgere, quis enumerando
sufiicere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus : «Ple-
» nitudo Legis charitas^. Ubi ergo charitas est, quid est
»

quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod
possit prodesse ? Daemon credit, nec diligit : nemo dihgit,
qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare
veniam qui non diligit : nemo autem potest desperare qui
diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes :

et ubi dilectio proximi , ibi necessario etiam dilectio Dei.


Qui enim non dihgit Deum quomodo,
dihgit proximum
tanquam se ipsum 5
quandoquidem non diligit et se ip-

sum ? Est quippe impius et iniquus : « qui autem diligit

» iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam^.»


Hoc ergo praeceptum Domini teneamus ut nos invicem ,

diligamus et quidquid aliud prsecepit


•, faciemus quo- , :

niam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe


ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem dihgunt ho-

mines sicut homines nam ut discerneretur adjunctum : ,

est « sicut dilexi vos. » Utquid enim diligit nos Christus^


:

« i Cor. xiu, i3. -- 2 Rom. xui, 10. — 3 psal. x, 6.


208 S. AlJGtlSTIHI EPISCOPI

nisi ut regnare possimus cum Cliristo? Ad hoc ergo et nos


invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus
a caeteris , qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec
diligunt.Qui autem se propter habendum Deum dihgunt,
ipsi se diligunt : ergo ut sediligant, Deum diligunt. Non
est hsec diiectio in omnibus hominibus pauci se propterea :

diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus^

TRACTATUS LXXXIV.

In illud : Majoi^em liac dilectionem nemo habet^ ut


animam suam ponat quis pro amicis suis.

I. PLENiTUDmEM qua nos invicem diligere


dilectiouis
debemus, fratres charissimi, defmivit Dominus dicens :

« Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam


)) ponat quis pro amicis suis '^.
» Quia ergo superius dixe-
rat : a Hoc est mandatum meum , ut diligatis invicem
)) sicut dilexi vos ^ : » quibus verbis addidit quod nunc
audistis Majorem hac dilectionem nemo habet, ut ani-
: u

))mam suam ponat quis pro amicis suis fit ex hoc con- : ))

sequens quod idem iste evangehsta Joannes in Epistola


,

sua dicit: ((Ut quemadmodum Christus pro nobis animam


))suam posuit sic et nos debeamus pro fratribus animas
,

)) ponere^ : )) diligentes utique invicem sicut ipse dilexit


nos ,
qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoe est

quod legitur in Proverbiis Salomonis : (( Si sederis coenare

)) ad mensam potentis , considerans intellige quae appo-


)) nuntur tibi 5 et sic mitte manum tuam, sciens quia talia

« I Cor. XV, 28. — ' Joan. xv, i3. — 3 ibid. 12 — 4 i Joan. m, i6.
]N JOANMS EVAISGELIUM5 TRACT. LXXXIV. 209
» te oportet praeparare ^ » Nam quae mensa est potenlis,
nisiimde sumitur corpus et sanguis ejus, qui animam
suam posuit pro nobis? Et quid est ad eam sedere, nisi
humiliter accedere ? Et quid est considerare et intelligere

quse apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitaie?


Et quid est sic mittere manum, utscias quia talia te opor-
tet praeparare quodjamdixi, quia sicut pro noins
, nisi

Christus animam suam posuit, sic et nos debemiis animas


pro fratribus ponere? Sic ut enim ait etiam apostolus Pe-
trus : (( Christus pro n