PANEVROPSKI UNIVERZITET „APEIRON“ FAKULTET INFORMACIONIH TEHNOLOGIJA BANJA LUKA

Prof. dr LAZO ROLJIĆ

KOMPENDIJUM IZ PREDMETA HCI
(Human-Computer Interaction Compendium)

Banja Luka, 6. april 2011. godine

SADRŽAJ:
Grafički interfejs (Graphical User Interface –GUI)...................................................9 Linijski interfejs (Command Line User Interface CLUI)............................................9 Web orijentisani interfejs........................................................................................9 1. Komunikacija-kakva je to čovjekova potreba ?.....................................................11 Komunikacija je čovjekova osnovna mentalna, fizička, emocionalna i socijalna potreba i višeaspektna aktivnost, kontinualna u prostoru i permanentna u vremenu, usmjerena prema spoljnjem svijetu i prema njegovom unutrašnjem biću. ..............11 Ona zadire u sve tri vremenske dimenzije čovjekovog života: prošlost, sadašnjost i budućnost. ...............................................................................................................11 2.Šta je komunikacija ?.............................................................................................11 Komunikacija je svaki proces razmjene u kome jedan sistem utiče na druge. Komunikacija je proces razmjene informacione, fizičke (materijalne i energetske) i socijalne strukture (poruka) u interakcijama koje se izvode sa mentalnim, verbalnim, neverbalnim, tehnološkim i kombinovanim modelima, na intrapersonalnom, interpersonalnom, organizacionom i tehnološkom nivou u odgovarajućem kontekstu. ......................................................................................11 3.Na šta se misli kada se kaže „totalna komunikacija ?...........................................11 Totalna komunikacija ima bezbroj komunikacionih formi i načina njihovog ispoljavanja i obuhvata ne samo govor, razgovor, pregovor, slušanje, pisanje, čitanje, razmišljanje, zaključivanje, odlučivanje, već i svaki pogled, pokret, gest, facijalne ekspresije, paralingvističke tonove, kontakt, uzdisaj, misao, želju, osjećaj, stav, prostorni položaj, razumijevanje, iskazivanje ljutnje ili mržnje, zadovoljstva ili radosti, ravnodušnosti ili zainteresovanosti, odsutnosti ili mobilnosti......................11 4.Kako istraživači na polju HCI analiziraju („vide“) čovjeka kao korisnika računara ? .................................................................................................................................11 Kao biće koje:...........................................................................................................11 - govori (lingvistika), ................................................................................................11 -želi i osjeća (psihoanaliza), .....................................................................................11 -proizvodi i troši (ekonomija i tehnologija), ..............................................................11 - živi u grupi (sociologija), ........................................................................................11 - upravlja ili je u fokusu upravljanja (menadžment, organizacija, političke nauke), .11 -uči ili podučava (psihologija, pedagogija, tehnologija obrazovanja), ......................11 -istražuje i eksperimentiše (statistika, metodologija, biohemija, biofizika),..............11 2

- kreira, ....................................................................................................................11 -dizajnira (arhitektura, urbanizam, marketing) i ......................................................11 -razvija materijalnu i nematerijalnu imovinu (inženjering i primijenjene nauke) izvodeći manje ili više kompleksne socijalne, ekonomske, tehnološke i interpersonalne ili komunikacione interakcije..........................................................12 5.Šta je HCI-ukratko?................................................................................................12 6.Čime se bavi HCI?..................................................................................................12 7.Šta je cilj HCI ?.......................................................................................................12 Osnovni cilj ove naučne discipline je da poboljša interakciju između korisnika i računara tako što će računare učiniti prikladnijim i lakšim za korišćenje.................12 8.U kojem konkretnom obliku (hardverski i softverski) se manifestuje interakcija „čovjek-računar“? ....................................................................................................12 9.Koje uređaje računara (i kako) korisnici koriste za komunikaciju i upravljanje njegovim radom ?.....................................................................................................12 Za upravljanje računarom korisnici koriste ulazne uređaje. Ulazni uređaji prihvataju podatke i instrukcije od korisnika i konvertuju ih u formu koju računar može razumjeti. Korisnici mogu komunicirati i komandovati računaru korištenjem nekog ulaznog uređaja. Svaki ulazni uređaj prihvata specifičan oblik podataka. Na primjer tastatura prenosi kucane karaktere (slova, brojeve, simbole..), a table za prepoznavanje pisanja (rukom) ''čitaju'' napisani tekst. ..........................................12 ................................................................................................................................12 10. Koji uređaji su prikazani na narednoj slici ?........................................................13 .................................................................................................................................13 Prikazani su (HID) ljudski interfejs uređaji (HID – Human Interface Devices). To su vrsta računarskih uređaja koji direktno interaguju sa ljudima i primaju inpute od ljudi...........................................................................................................................13 11.Objasnite šta prikazuje naredni grafikon. Koji interakcioni uređaj ima najveću brzinu interakcije, a koji uređaj ima najmanju preciznost, a koji ima najveću preciznost ?..............................................................................................................13 .................................................................................................................................13 Grafikon prikazuje poređenje performansi različitih interakcionih uređaja, zasnovano na brzini, preciznosti i prednostima..........................................................................13 Najveću brzinu interakcije (kako grafikon pokazuje) ima dodir ekrana. Komandna palica ima najmanju preciznost, a miš ima najveću preciznost interakcije...............13 12.Nabrojite najmanje tri izlazna uređaja (jedinice) računara. Čemu služe izlazni uređaji (jedinice) računara ?.....................................................................................13 Preko izlaznih uređaja se prati rad računara. Izlazni uređaji predstavljaju (prikazuju) podatke u formi razumljivoj za korisnika. ................................................................13 3

Izlazni rezultati generisani u računaru mogu biti prikazani korisniku preko nekoliko uređaja, pri čemu je prezentacija informacija jako bitna. Neke od izlaznih uređaja računara su: monitor, štampač, ploter, zvučnik, slušalice, telefax, .........................13 13.Kakvu komunikaciju sa računarom zahtijevaju korisnici ?...................................14 Korisnici zahtijevaju da komunikacija sa računarom bude jednostavna, brza i bez greški. Sve to je uticalo na postojanje različitih ulaznih uređaja koji izlaze u susret potrebama korisnika i aplikacija...............................................................................14 14.Čime se u širem kontekstu još bavi disciplina HCI?.............................................14 15.Navedite još neke oblasti (discipline) kojima se bavi (koje proučava) disciplina HCI?..........................................................................................................................14 16.Koje su glavne discipline, a koje su ostale, koje doprinose multidisciplinarnosti HCI-a? ......................................................................................................................14 17. Kako se naziva, i za šta je iskorišćen, uprošćen pogled (model) na ljudsku spoznaju ?................................................................................................................15 Naziva se modelom ljudskog procesora. Iskorišćen je za objašnjavanje i predviđanje načina na koji ljudi reaguju na stimuluse i opisuje kognitivne procese kroz koje ljudi prolaze između percepcije i akcije. ..........................................................................15 18.Pomoću čega se odvija interakcija između korisnika i računara..........................15 Interakcija između korisnika i računara odvija se preko korisničkog interfejsa (ili prosto interfejsa), koji obuhvata i hardver (tj. ulazne i izlazne uređaje) i softver (na primjer određivanje koja informacija je predstavljena korisniku na ekranu i način na koji je predstavljena). ..............................................................................................15 19.Šta je računar ?...................................................................................................15 Računar je složeni elektronski uređaj koji prema strogo određenoj proceduri (na programiran način) vrši obradu podataka i izvršava kontrolne operacije koje se mogu izraziti u numeričkom ili logičkom obliku. Pod obradom podataka podrazumijeva se: prikupljanje (unos) podataka, čuvanje podataka, manipulacija podataka, izdavanje podataka i informacija, zaštita podataka i procesiranje (obrada) podataka. Kada je riječ o računaru, ovaj dio se odnosi na bilo koju tehnologiju rangiranu od tablet računara, pametnog telefona, prenosivih računara (lap-top), palm-top računara, PC-a i desk-top računara, do računarskih sistema velikih razmjera-do serverskih računara i super računara. .................................................15 20.Šta se podrazumijeva pod Von-Nojmanovom arhitekturom računara? ...............15 Ta arhitektura podrazumijeva računar kao sklop sastavljen od četiri glavna dijela: ulazne i izlazne jedinice, mikroprocesora (CPU-a koji se sastoji od: aritmetičkologičke jedinice, kontrolne/upravljačke jedinice i registara) i memorije. .................15 21.Koje tri vrste interfejsa treba da razlikujemo ?....................................................15 Interfejs (posrednik) između čovjeka i računara naziva se korisničkim interfejsom. U računarskoj nauci i čovjek-računar interakciji, korisnički interfejs (računarskog programa) upućuje na grafičke, tekstualne i auditorne informacije koje program 4

... i kontrolne sekvence (kao što je kucanje na računarskoj tastaturi ili pokretanje miša) koje korisnik upotrebljava pri kontroli programa.................. već ga iskorištavaju i razne govorne mašine.......... .................................... a sistem obezbjeđuje output prikazivanjem teksta na monitoru računara............................................................................................ Linux................... UNIX.......... plus mmUI).............. do danas................. informacioni kiosci.Šta simbolički prikazuje-opisuje naredna slika?.........Command Line User Interface) ?....... može (u 3 faze) podijeliti istorija razvoja korisničkih interfejsa ?................................. mobilni telefoni....... Primaju inpute preko uređaja kao što su računarska tastatura i miš i obezbjeđuju jasno izražen grafički output na monitoru računara...................prezentira korisniku....... ............................................Kako se prema dominantnom tipu u tom periodu........ opcija menija.................. User Interface)?...........17 27..... Akcije se obično izvode direknom manipulacijom na grafičkim elementima...................... Šta je korisnički interfejs na bazi komandne linije (CLUI .............16 Grafički korisnički interfejs (plus VUI................................... 1945-1968..................................16 Grupni interfejsi....................16 23.. Gdje se primjenjuju svaka od (u pitanju 25........................15 Interfejsi između hardverskih komponenti su fizički interfejsi.........17 26............. grafički korisnički interfejs ili grafički interfejs (en...... ...18 5 ............................................................17 29....................... kao i monitori u industrijskim postrojenjima koji pokreću operativne sisteme u realnom vremenu (Real Time Operating Systems)........ .17 Danas se grafički interfejs ne koristi samo u računarima............... graphical user interface) je tip korisničkog interfejsa za interakciju sa računarom koji koristi grafičke elemente poput ikona................. prozora.Šta je korisnički interfejs (engl....................................................16 22.............16 25.......18 Interfejs u obliku komandne linije (CLUI) je komandna linija interfejsa...) navedene tri grupe interfejsa ?.17 28............. ...........16 24........ 1969-1983............................. VAX/VMS i dr...... koriste GUI ?.. gdje korisnik unosi input kucanjem komandnog niza uz pomoć računarske tastature.....16 Komandno-linijski korisnički interfejs..) bio najčešći oblik komunikacije i interakcije korisnika i računara............. Šta je GUI ?....................15 Softverski interfejsi postoje između odvojenih softverskih komponenti i obezbjeđuju programski mehanizam pomoću kojeg ove komponente ( u objektno-orijentisanom programiranju) mogu komunicirati..... slika i dodataka za predstavljanje informacija i akcija dostupnih korisniku........ Gdje se još danas..... dok je do pojave Windows OS-a (prije toga korišteni su masovno: DOS...................Koje su tri osnovne grupe korisničkih interfejsa danas s obzirom na način prepoznavanja inputa ?........................................ od 1981......................... osim u računarima............ Najčešće korišćenje ove vrste interfejsa danas je u zadacima (računarske) sistemske administracije............ ..........17 GUI..........16 Istorija korisničkih interfejsa se može podijeliti u sljedeće faze prema dominantnom tipu korisničkog interfejsa: ................

..........Object-oriented interfaces) i....................... Koristi se u mnogim industrijskim procesima i mašinama................19 ...... ....... .............. ............................................... tj............................ još važniji zahtjev je da korisnički interfejs bude koristan..........................Koja dva široko korišćena principa u dizajniranju GUI-a poznajete ?..........................................................................18 OGRANIČENI PRIRODNI JEZIK – Korisnik govori ili piše ograničen skup poruka.............Kakvi su to Web-bazirani korisnički interfejsi ?.................. preciznost........Obezbjeđuje blanko prostor za korisnike kako bi unijeli slovne i brojne podatke....30.............. Kojim kriterijima se ocjenjuje upotrebljivost korisničkog interfejsa ?..................................18 33......................... tj........ Šta su taktabilni interfejsi ili interfejsi dodira ?........ ...........................18 FILL-IN FORME ........Šta je Siftables ?...............................................19 6 ........18 31...............................Korisnici direktno izvršavaju radnje na vidljivim objektima..................Aplication-oriented interfaces)...................................................19 36.19 Pojam upotrebljivosti ima svojih pet kriterijuma: efikasnost............................... .......................................18 KOMANDNI JEZICI ........ ........................ Poznato je da metodologije dizajna u HCI imaju za cilj kreiranje korisničkih interfejsa koji su upotrebljivi............18 FUNKCIJSKI TASTERI ...................... ....... .......19 ......... Navedite neke od stilova dijaloga čovjek-računar koji se koriste kod većine softverskih interfejsa...........................................18 Web-bazirani korisnički interfejsi primaju input i obezbjeđuju output pomoću generisanih Web strana koje se prenose preko Interneta i vidljive su korisniku koji koristi Web pretraživač (Web browser).. da omogući korisniku da završi relevantne zadatke...................Obezbjeđuju korisniku listu predmeta od kojih biraju jedan......... specifičnu sintaksu........ U koju od tri glavne grupe interfejsa spada Percepcijski korisnički interfejs ?................................19 34..........Komande se daju pritiskanjem specijalnih tastera ili kombinacijom tastera........................ savlađivanje..... pamćenje i zadovoljenost...............19 35................................................................... .. kojima može da se manipuliše lako i efikasno..... samouslužnim mašinama i sl........................18 DIREKTNA MANIPULACIJA ...........................19 Postoje najmanje dva različita široko korišćena principa u GUI dizajnu: .............. Međutim.......................18 Interfejsi dodira su grafički korisnički interfejsi koji koriste displeje dodirnog ekrana kao kombinaciju ulaznog i izlaznog uređaja.............aplikaciono orijentisani interfejsi (AOUI .....................................objektno-orijentisani interfejsi (OOUI ..........18 32.18 MENIJI .............................................18 PITANJE-ODGOVOR -Predviđa jedno pitanje i korisnik kuca odgovor u određeno polje................. ...........................18 Aktuelno postoji nekoliko osnovnih stilova dijaloga koji se koriste za većinu softverskih interfejsa:......................................Korisnik ukucava komande sa ograničenjem.

.......................................26 58.....................27 59...21 43...24 55...........28 61........23 50........................................................24 53..... Šta su kriterijumi upotrebljivosti korisničkog interfejsa ?................. ...................... Opišite u tri koraka (faze) ciklus dizajniranja interfejsa .. Hyperlink) ?....21 45.............................37.................... šta su tagovi ?..........................................25 56..22 48....................................................................Koji dio svog tijela čovjek najčešće koristi kod rada sa heptičkim interfejsima ?... Koji je najrasprostranjeniji oblik HCI ?............. Šta je smisao proučavanja interakcije čovjek-računar ?............................................Navedite najmanje tri razloga zbog kojih hoćemo ili nećemo Internet kiosk i Vending kiosk instalisati na Grenlandu.........................................Šta je renderovanje ?. Koje discipline najviše doprinose interdisciplinarnom karakteru HCI-a?.23 51.... šta je hipertekst................... po vama..... Šta u vezi HCI izučava lingvistička antropologija ?................... Mont Blanu i u Sahari................28 62................................. 47).......20 39...... Šta je cilj softverskog dijela HCI? .................................................................22 49............................................... Na osnovu naredne priče (dole) navedite šta..........................Nabrojite neke tipove interaktivnih kioska.........Šta je Computer kiosk ?.............20 42...........................21 44.......... Kakav interfejs ima kiosk sa donje slike i gdje se baš ovaj kiosk nalazi ?. Koji stilovi dijaloga se uglavnom koriste za većinu softverskih korisničkih interfejse........................................ Kakav karakteristike treba da ima korisniku prihvatljiv interfejs ?...........Šta je virtuelna realnost (Virtual Reality) ?......... sociologija i antropologija ?........................... Kojim problemima interakcije čovjek-računar se bave (šta izučavaju) filozofija................................................... Šta smo (koje elemente u vezi sa HCI) jednom rječju htjeli da prikažemo narednom slikom ?...........................................22 46......19 38..28 63................................. Šta je Linijski korisnički interfejs (CLUI-Command Line User Interface) .................23 52....20 40................................ Šta su Web bazirani korisnički interfejsi ? (vidi takođe pitanje br....27 60..... Šta je web stranica........ u tom slučaju čini GUI (Graphical User Interface) u Microsoft Windows operativnim sistemima..............................................................29 7 ............... Šta su to taktilni (dodirni) interfejsi ?......24 54...................................................Koja tehnologija omogućuje izradu percepcijskog korisničkog interfejsa ?.........................Koje tehnike koriste najčešći motivi prezentacije u korisničkim interfejsima na bazi virtualne realnosti (VRUI-Virtual Reality User Interfaces) ? ......26 57..........22 47........................20 41..... Šta je hiperlink (engl..Šta je zadatak percepcijskog korisničkog interfejsa (PUI) ?.............................

..................................................38 76............................ Opisati metodologiju „Izrada prototipa“ kod razvoja interfejsa po modelu vodopada (engl....................39 8 ....................... Navesti karakteristike dijaloga „direktnom manipulacijom“ kod GUI...................................................................29 65.............30 67............................ Kako u HCI funkcioniše metoda zatvorene petlje ? ......................37 75..............................................................39 78...............34 71...........................................38 77.. Šta je SHELL i kakav mu je korisnički interfejs ?...........33 69...............37 74...Zašto nam je potreban HCI ? ...........................39 79..................................................... Veza ergonomije i HCI ?....... Šta je web orijentisani interfejs ? (vidi takođe pitanje broj: 32) ...................35 72. Šta je GUI ?................................................... Šta je hipermedija ?....................................................................30 66........................................................................... Kakva je budućnost HCI ?..........34 70........................................................... Šta je prikazano na narednoj slici (dole) ?.64...31 68.................... Istorijski pregled razvoja korisničkih interfejsa....................................................................................................... Objasnite dijagram toka izvršavanja naredbi prikazan na slici 8..............36 73...................................... waterfall development method )...... Nabrojite nekoliko grafičkih objekata interfejsa MS Windows XP i MS Windows 2000 operativnog sistema................ Principi kreiranja (dizajniranja) dobrog korisničkog interfejsa...... Kako je tehnički bila izvođena interakcija čovjek-računar kod najstarijih digitalnih računara ?.............................

Audio interfejsi (Voice User Interfaces-VUI) .HCI-Interakcija čovjek-računar Program predavanja za 2011.Jedna ili nekoliko izlaznih jedinica koje ispisuju 9 Datum April 2011 2 3 4 April 2011 April 2011 5 6 7 8 April 2011 April 2011 April 2011 April 2011 9 April 2011 10 April 2011 11 April 2011 .Umni i tjelesni interfejsi (Mind and Body Interfaces) Umni i tjelesni Interfejsi .Multidisciplinarna priroda interakcije čovjek-računar . principi i smjernice u razvoju interfejsa Tipovi korisničkih interfejsa: • Grafički interfejs (Graphical User Interface –GUI) • Linijski interfejs (Command Line User Interface CLUI) • Web orijentisani interfejs • Specijalni interfejsi (Multi-modal User Interfaces) : .Štampači Softverski elementi HCI-a Istorijat HCI-a Interaktivni kiosci Uvod u pojam i predmet Interakcija čovjek-računar .Touch Screen interfejsi (na bazi dodira čovjeka sa ekranom osjetljivim na dodir) .Čovjek kao korisnik računarskog sistema .Heptički intefejsi (na bazi spajanja osjećaja dodira čovjeka sa računarski generisanim svijetom (Haptic Interfaces) .Interdisciplinarni aspekti interakcije čovjek – računar . .Tastature .Model ljudskog informacionog procesora Interakcija Računar Interfejs Ljudski interfejs uređaji (HID – Human Interface Devices) Hardverski elementi HCI-a . godinu Predavanje 1 Tema Totalni i sistemski aspekti komunikacije u interakcijama čovjekračunar .Taktilni interfejsi (na bazi fidbekova čovjeka i uređaja koji mu omogućuju osjećaj toplote.Strukturalna analiza interakcije čovjek-računar .Monitori .Faktor čovjeka u interaktivnim sistemima Teorije.Komuniciranje sa korisnicima: Značaj dizajniranja interakcije .Siftables • Video prezentacija prvih rezultata eksperimenata MIT-a (Massachusetts Institute of Technology) u dizajniranju interfejsa za interakciju mislima i pokretima tijela čovjeka i računara Tehnike interakcije • Iz računarske perspektive: .Koncept totalne komunikacije .Pointerski uređaji . pritiska i teksture –tactile feedback).Ciljevi HCI-a (HCI-Human-Computer Interaction) .Jedna ili nekoliko ulaznih jedinica koje prihvataju korisnikov unos .

12 13 14 15 16 17 18 informacije korisniku Dijelovi koda koji: . Proces razvoja korisničkog interfejsa Gradivni blokovi GUI-a (Widget-i: prozori. ikone.Automatizovano programiranje .. alati. produkuje povratni odgovor korisniku na bazi njegovog unosa i stanja sistema .Tekst Kreiranje interfejsa i aplikacije relacione baze podataka „Citaonica“ u MS Accessu Kreiranje interfejsa komandne table i aplikacije „Klon Internet brauzera“ u Visual Basicu 2005 Metodologije životnog ciklusa softvera interfejsa: . interpretira korisnikov unos u komande koje računar može da razumije. kontrast i proporcija .Dijagrami toka interfejsa .Klasični kaskadni model .Boja .Modul i program: dizajn na bazi rešetke .Percepcijska organizacija i vizuelna strktura . • Iz perspektive korisnika.Elegancija i jednostavnost . dugmadi.Vizeulne varijable: skale.Programiranje direktnom manipulacijom Smjernice za grafički dizajn GUI-a: .Metodologija brzog razvoja prototipa (RPM-Rapid Prototyp Methodology) - April 2011 April 2011 April 2011 April 2011 Maj 2011 Maj 2011 Maj 2011 10 .Iterativni model .) Softverski alati za kreiranje korisničkih interfejsa .. okviri za dijalog..Semiotika: slika i njena reprezentativnost . sistem menija. čarobnjaci. o dobro dizajniranom interfejsu • S obzirom na usitnjenost ili detaljnost dizajna interfejsa.Idealni kaskadni model .Builderi interfejsa . riboni. alatne trake. u obliku scenarija za korišćenje • Iz perspektive dizajnera.

KOMPENDIJUM IZ PREDMETA HCI (HCI-Compendium) 1. -uči ili podučava (psihologija. tehnologija obrazovanja). uzdisaj. marketing) i 11 . usmjerena prema spoljnjem svijetu i prema njegovom unutrašnjem biću. facijalne ekspresije. sadašnjost i budućnost. 4. kontakt. političke nauke). interpersonalnom. zadovoljstva ili radosti. odsutnosti ili mobilnosti. gest. Ona zadire u sve tri vremenske dimenzije čovjekovog života: prošlost. . pedagogija. iskazivanje ljutnje ili mržnje. 3. urbanizam. prostorni položaj. biofizika). odlučivanje. pisanje. -istražuje i eksperimentiše (statistika. pregovor.živi u grupi (sociologija). neverbalnim. čitanje. -dizajnira (arhitektura. već i svaki pogled. organizacionom i tehnološkom nivou u odgovarajućem kontekstu. verbalnim. -želi i osjeća (psihoanaliza). stav. Komunikacija je proces razmjene informacione. emocionalna i socijalna potreba i višeaspektna aktivnost. fizička.kreira. organizacija. misao. paralingvističke tonove. želju. razgovor. . pokret. osjećaj. metodologija. Na šta se misli kada se kaže „totalna komunikacija ? Totalna komunikacija ima bezbroj komunikacionih formi i načina njihovog ispoljavanja i obuhvata ne samo govor. razmišljanje. ravnodušnosti ili zainteresovanosti. Komunikacija-kakva je to čovjekova potreba ? Komunikacija je čovjekova osnovna mentalna. biohemija. na intrapersonalnom. 2. . Kako istraživači na polju HCI analiziraju („vide“) čovjeka kao korisnika računara ? Kao biće koje: . -proizvodi i troši (ekonomija i tehnologija). zaključivanje. slušanje.govori (lingvistika). kontinualna u prostoru i permanentna u vremenu. Šta je komunikacija ? Komunikacija je svaki proces razmjene u kome jedan sistem utiče na druge. fizičke (materijalne i energetske) i socijalne strukture (poruka) u interakcijama koje se izvode sa mentalnim. tehnološkim i kombinovanim modelima. razumijevanje.upravlja ili je u fokusu upravljanja (menadžment.

6. dugmad. Šta je cilj HCI ? Osnovni cilj ove naučne discipline je da poboljša interakciju između korisnika i računara tako što će računare učiniti prikladnijim i lakšim za korišćenje. U kojem konkretnom obliku (hardverski i softverski) se manifestuje interakcija „čovjek-računar“? Interakcija između korisnika i računara pojavljuje se kao korisnički interfejs. Korisnici mogu komunicirati i komandovati računaru korištenjem nekog ulaznog uređaja. alate. 5.-razvija materijalnu i nematerijalnu imovinu (inženjering i primijenjene nauke) izvodeći manje ili više kompleksne socijalne. prozore. koji obuhvata: • hardver (ulazne i izlazne uređaje) i • softver (ikone. i dr. čarobnjake.) 9. a da se pri tome koriste kao instrumenti koji poboljšavaju čovjekovu kreativnost i komunikaciju i saradnju između ljudi. Ulazni uređaji prihvataju podatke i instrukcije od korisnika i konvertuju ih u formu koju računar može razumjeti. menije. evaluacijom i implementacijom interaktivnih računarskih sistema koje koriste ljudi pri čemu se proučavaju i glavni fenomeni koji ih okružuju. brojeve. tehnološke i interpersonalne ili komunikacione interakcije. 12 . simbole. 7. Svaki ulazni uređaj prihvata specifičan oblik podataka. Šta je HCI-ukratko? Interakcija čovjek-računar (Human-computer interaction. Čime se bavi HCI? HCI je disciplina koja se bavi projektovanjem. HCI) je interdisciplinarna oblast koja se bavi proučavanjem interakcije između ljudi i računara. ribone. a table za prepoznavanje pisanja (rukom) ''čitaju'' napisani tekst.). ekonomske. Na primjer tastatura prenosi kucane karaktere (slova. 8.. okvire za komunikaciju. Koje uređaje računara (i kako) korisnici koriste za komunikaciju i upravljanje njegovim radom ? Za upravljanje računarom korisnici koriste ulazne uređaje. sa ciljem da računare učini prikladnijim i lakšim za korišćenje.

Objasnite šta prikazuje naredni grafikon. telefax. Najveću brzinu interakcije (kako grafikon pokazuje) ima dodir ekrana.Nabrojite najmanje tri izlazna uređaja (jedinice) računara. Izlazni uređaji predstavljaju (prikazuju) podatke u formi razumljivoj za korisnika. 12. Izlazni rezultati generisani u računaru mogu biti prikazani korisniku preko nekoliko uređaja. zvučnik. štampač. ploter. 13 . Neke od izlaznih uređaja računara su: monitor. a koji uređaj ima najmanju preciznost. To su vrsta računarskih uređaja koji direktno interaguju sa ljudima i primaju inpute od ljudi. a koji ima najveću preciznost ? Grafikon prikazuje poređenje performansi različitih interakcionih uređaja. slušalice. a miš ima najveću preciznost interakcije. zasnovano na brzini.10. Komandna palica ima najmanju preciznost. Čemu služe izlazni uređaji (jedinice) računara ? Preko izlaznih uređaja se prati rad računara. 11. preciznosti i prednostima. pri čemu je prezentacija informacija jako bitna. Koji uređaji su prikazani na narednoj slici ? Prikazani su (HID) ljudski interfejs uređaji (HID – Human Interface Devices). Koji interakcioni uređaj ima najveću brzinu interakcije.

.ergonomije (evropski termin) i sestrinske joj discipline . . • inženjerske probleme koji se pojavljuju tokom projektovanja i izgradnje interfejsa i • procese specifikovanja. . • strukturu komunikacija čovjek-računar. • čovjekove mogućnosti da koristi računar (uključujući mogućnost da uči). 16.ljudskih faktora (sjevernoamerički termin). Sve to je uticalo na postojanje različitih ulaznih uređaja koji izlaze u susret potrebama korisnika i aplikacija.filozofija. • algoritme i programiranje samog interfejsa.sociološke i organizacione psihologije. prisutne su i ostale discipline: .13. a koje su ostale. . • sociološku i organizacionu interakciju tokom projektovanja sistema.lingvistika. 14. Navedite još neke oblasti (discipline) kojima se bavi (koje proučava) disciplina HCI? HCI takođe proučava: • performanse zadataka koje zajedno obavljaju ljudi i računari. brza i bez greški. 15. Čime se u širem kontekstu još bavi disciplina HCI? • Metodologijama i procesima za dizajniranje interfejsa • Metodama za implementiranje interfejsa • Tehnikama za procjenjivanje i poređenje interfejsa • Razvijanjem novih interfejsa i tehnika interakcije • Razvijanjem deskriptivnih i prediktivnih modela i teorija interakcije i • Razvijanjem percepcijskog korisničkog interfejsa (primjeni tehnologije virtuelne realnosti). . koje doprinose multidisciplinarnosti HCI-a? Definicija HCI-ja jasno oslikava dimenziju njegove multidisciplinarnosti.vještačka inteligencija. . Kakvu komunikaciju sa računarom zahtijevaju korisnici ? Korisnici zahtijevaju da komunikacija sa računarom bude jednostavna. 14 . Međutim.kognitivne psihologije.računarskih nauka. projektovanja i implementacije interfejsa. Koje su glavne discipline.sociologija. Glavni doprinos dolazi iz: .

mikroprocesora (CPU-a koji se sastoji od: aritmetičko-logičke jedinice. ovaj dio se odnosi na bilo koju tehnologiju rangiranu od tablet računara.. Interfejsi između hardverskih komponenti su fizički interfejsi. uprošćen pogled (model) na ljudsku spoznaju ? Naziva se modelom ljudskog procesora. U računarskoj nauci i čovjek-računar interakciji. manipulacija podataka.(grafički) dizajn i . pametnog telefona. 21. zaštita podataka i procesiranje (obrada) podataka. koji obuhvata i hardver (tj. tekstualne i auditorne informacije koje program prezentira korisniku. 17. do računarskih sistema velikih razmjera-do serverskih računara i super računara.Pomoću čega se odvija interakcija između korisnika i računara Interakcija između korisnika i računara odvija se preko korisničkog interfejsa (ili prosto interfejsa). kontrolne/upravljačke jedinice i registara) i memorije. Iskorišćen je za objašnjavanje i predviđanje načina na koji ljudi reaguju na stimuluse i opisuje kognitivne procese kroz koje ljudi prolaze između percepcije i akcije. PC-a i desk-top računara.Šta je računar ? Računar je složeni elektronski uređaj koji prema strogo određenoj proceduri (na programiran način) vrši obradu podataka i izvršava kontrolne operacije koje se mogu izraziti u numeričkom ili logičkom obliku. 20.Koje tri vrste interfejsa treba da razlikujemo ? Interfejs (posrednik) između čovjeka i računara naziva se korisničkim interfejsom. prenosivih računara (lap-top). 19. ulazne i izlazne uređaje) i softver (na primjer određivanje koja informacija je predstavljena korisniku na ekranu i način na koji je predstavljena). palm-top računara. 15 .inženjerstvo. Kada je riječ o računaru.antropologija. 18. korisnički interfejs (računarskog programa) upućuje na grafičke. čuvanje podataka. izdavanje podataka i informacija. Pod obradom podataka podrazumijeva se: prikupljanje (unos) podataka. i za šta je iskorišćen. i kontrolne sekvence (kao što je kucanje na računarskoj tastaturi ili pokretanje miša) koje korisnik upotrebljava pri kontroli programa.Šta se podrazumijeva pod Von-Nojmanovom arhitekturom računara? Ta arhitektura podrazumijeva računar kao sklop sastavljen od četiri glavna dijela: ulazne i izlazne jedinice. Kako se naziva. .

sučelje. a sredstvo kojim se obavlja interakcija korisnika i računara je korisnički interfejs (hrv. 1969-1983.Kako se prema dominantnom tipu u tom periodu. od 1981.Šta je korisnički interfejs (engl. engl. plus mmUI).Šta simbolički prikazuje-opisuje naredna slika? Slika 1: Multidisciplinarnost HCI 16 . 23. može (u 3 faze) podijeliti istorija razvoja korisničkih interfejsa ? Istorija korisničkih interfejsa se može podijeliti u sljedeće faze prema dominantnom tipu korisničkog interfejsa: • • Grupni interfejsi. User Interface)? Ljudi obavljaju interakciju sa računarom na mnogo načina.Softverski interfejsi postoje između odvojenih softverskih komponenti i obezbjeđuju programski mehanizam pomoću kojeg ove komponente ( u objektno-orijentisanom programiranju) mogu komunicirati 22. Komandno-linijski korisnički interfejs. • 24. do danas. User Interface). 1945-1968. Grafički korisnički interfejs (plus VUI.

već ga iskorištavaju i razne govorne mašine.Govorni automati).). osim u računarima. Druga grupa interfejsa koristi modalitet prepoznavanja glasova kao ulaz. Internet brauzeri. kao i monitori u industrijskim postrojenjima koji pokreću operativne sisteme u realnom vremenu (Real Time Operating Systems). opcija menija. (Voice User Interface) Ima više tipova (grupa) multimodalnih interfejsa . U napredovanju je primjena multimodalnih korisničkih interfejsa-multi-modal User Interfaces (mmUI) koji omogućuju ljudima da interaguju sa računarom na način koji to ne omogućuju prethodna dva tipa interfejsa (recimo: infracrveni zraci-nevidljivi interfejs. ručni računari i računarski kiosci (Computer kiosks) još uvijek. slika i dodataka za predstavljanje informacija i akcija dostupnih korisniku.25. itd. touch-sensible. Šta je GUI ? GUI.pretežno koriste Graphical User Interfaces (GUI). kombinacija zvuka i slike. • 26. grafički korisnički interfejs ili grafički interfejs (en. Aplikacije Desktop računara. 28. 3. 17 . • • Koje su tri osnovne grupe korisničkih interfejsa danas s obzirom na način prepoznavanja inputa ? Prva grupa interfejsa kombinuje tastaturu.to su mmUI (Multi Modal User Interface).) navedene tri grupe interfejsa ? 1. 2. koriste se u sistemima za prepoznavanje glasova i sintezu govora (speech recognition and synthesising systems). Audio interfaces . 27. informacioni kiosci. Primaju inpute preko uređaja kao što su računarska tastatura i miš i obezbjeđuju jasno izražen grafički output na monitoru računara. Gdje se još danas. ekran i grafičke softverske likove za HCI komunikaciju-to su GUI. siftablesi. koriste GUI ? Danas se grafički interfejs ne koristi samo u računarima. heptički ulaz/izlaz. Akcije se obično izvode direknom manipulacijom na grafičkim elementima. Gdje se primjenjuju svaka od (u pitanju 25. mobilni telefoni. a sintetizovan govor i snimljene glasove kao izlaz-to su VUI. percepcijski korisnički interfejsi. prozora. graphical user interface) je tip korisničkog interfejsa za interakciju sa računarom koji koristi grafičke elemente poput ikona. Voice User Interfaces (VUI) – ( alt.

- 18 . 31.Korisnici direktno izvršavaju radnje na vidljivim objektima.Obezbjeđuju korisniku listu predmeta od kojih biraju jedan.Komande se daju pritiskanjem specijalnih tastera ili kombinacijom tastera. 32. Kakvi su to Web-bazirani korisnički interfejsi ? Web-bazirani korisnički interfejsi primaju input i obezbjeđuju output pomoću generisanih Web strana koje se prenose preko Interneta i vidljive su korisniku koji koristi Web pretraživač (Web browser). gdje korisnik unosi input kucanjem komandnog niza uz pomoć računarske tastature. UNIX. Aktuelno postoji nekoliko osnovnih stilova dijaloga koji se koriste za većinu softverskih interfejsa: MENIJI . Linux. Najčešće korišćenje ove vrste interfejsa danas je u zadacima (računarske) sistemske administracije.Obezbjeđuje blanko prostor za korisnike kako bi unijeli slovne i brojne podatke. OGRANIČENI PRIRODNI JEZIK – Korisnik govori ili piše ograničen skup poruka. a sistem obezbjeđuje output prikazivanjem teksta na monitoru računara.) bio najčešći oblik komunikacije i interakcije korisnika i računara. 30. samouslužnim mašinama i sl. FUNKCIJSKI TASTERI .Korisnik ukucava komande sa ograničenjem. VAX/VMS i dr.29. Navedite neke od stilova dijaloga čovjek-računar koji se koriste kod većine softverskih interfejsa. specifičnu sintaksu. Šta su taktabilni interfejsi ili interfejsi dodira ? Interfejsi dodira su grafički korisnički interfejsi koji koriste displeje dodirnog ekrana kao kombinaciju ulaznog i izlaznog uređaja. DIREKTNA MANIPULACIJA . Koristi se u mnogim industrijskim procesima i mašinama. FILL-IN FORME . PITANJE-ODGOVOR -Predviđa jedno pitanje i korisnik kuca odgovor u određeno polje. dok je do pojave Windows OS-a (prije toga korišteni su masovno: DOS.Command Line User Interface) ? Interfejs u obliku komandne linije (CLUI) je komandna linija interfejsa. Šta je korisnički interfejs na bazi komandne linije (CLUI . KOMANDNI JEZICI .

Međutim. još važniji zahtjev je da korisnički interfejs bude koristan. kojima može da se manipuliše lako i efikasno. tj. tj. savlađivanje. 34.Aplication-oriented interfaces).Koja dva široko korišćena principa u dizajniranju GUI-a poznajete ? Postoje najmanje dva različita široko korišćena principa u GUI dizajnu: . pamćenje i zadovoljenost.objektno-orijentisani interfejsi (OOUI . 35.aplikaciono orijentisani interfejsi (AOUI .Šta je Siftables ? Korisnički interfejs koji interakciju čovjeka i računara ostvaruje (omogućuje) pomoću zamisli. Siftables Autori iz MIT Media Lab-a: postdiplomski studenti David Merrill i Jeevan Kalanithi i vanredni profesor Pattie Maes. Poznato je da metodologije dizajna u HCI imaju za cilj kreiranje korisničkih interfejsa koji su upotrebljivi.Object-oriented interfaces) i . dodira i pokreta tijela korisnika (eksperiment na MIT univerzitetu u SAD).Šta je zadatak percepcijskog korisničkog interfejsa (PUI) ? 19 . 36. 37.33. Slika 2. za Siftables kažu da je to: „nova platforma u kojoj je primijenjena tehnologija bežične mreža senzora na taktilne (tangible) interfejse (interfejse sa osjetilom dodira) da bi se dobile nove mogućnosti interakcije čovjeka i računara. preciznost. u multimodalne korisničke interfejse (mmUI). da omogući korisniku da završi relevantne zadatke. U koju od tri glavne grupe interfejsa spada Percepcijski korisnički interfejs ? U treću. Kojim kriterijima se ocjenjuje upotrebljivost korisničkog interfejsa ? Pojam upotrebljivosti ima svojih pet kriterijuma: efikasnost.

Haptics-odnosi se na osjećaj dodira). sonifikacije i heptičkog renderovanja (engl. U praktičnom pogledu. Model je opis trodimenzionalnih objekata u strogo definisanom jeziku ili strukturi podataka. Heptika (engl.Šta je renderovanje ? Rendering je proces generisanja slike iz modela. S obzirom na to da su računari u posljednjih desetak godina 20 . Sonifikacija. stajalištu. On obično sadrži informacije o geometriji.Zadatak percepcijskog korisničkog interfejsa (PUI) je da računaru pruži mogućnost unosa (da mu se na neki način unese) ljudskog opažanja. 40. simulacionom softveru. pomoću računarskih programa. ovaj koncept je najviše zaživio u trodimenzionalnim računarskim igrama i tzv.Koja tehnologija omogućuje izradu percepcijskog korisničkog interfejsa ? Tehnologija virtuelne realnosti omogućava pomak u paradigmi interakcije čovjek-mašina od grafičkog korisničkog iterfejsa (GUI) ka korisničkom interfejsu zasnovanom na virtuelnoj realnosti (VRUI). odnosno percepcijskog korisničkoj interfejsa (PUI). koji omogućavaju multimodalnu komunikaciju. 41. već samo spolja ima njen izgled. 39. ili obrada ultrazvukom. je jedna od novih tehnologija koja je ostvarila značajne rezultate u prehrambenoj tehnologiji i biotehnologiji u zadnjih deset godina. Koje tehnike koriste najčešći motivi prezentacije u korisničkim interfejsima na bazi virtualne realnosti (VRUI-Virtual Reality User Interfaces) ? Najčešći motivi prezentacije u VRUI interfejsu koriste tehnike vizuelizacije. Haptics . Šta je virtuelna realnost (Virtual Reality) ? U kontekstu računarske terminologije ona označava ono što na digitalni način oponaša prirodno. osvjetljenju i sjenčenju. ali nije od prirode.koji se odnosi na osjećaj dodira) proučava spajanje osjećaja dodira čovjeka sa računarski generisanim svijetom. 38. teksturi .

Šta je Computer kiosk ? Računarski kiosk-digitalni kiosk-Computer kiosk. itd. 43. tenda. Terminalski uređaj obično se sastoji od monitora. ukoliko ekran nije touch-screen.Koji dio svog tijela čovjek najčešće koristi kod rada sa heptičkim interfejsima ? Da bi se dizajnirao dobar heptički interfejs za ljude moraju se uzeti u obzir anatomija i psihologija ljudskog tijela. 42. kiosk. ekran osjetljiv na dodir. danas se došlo do toga da je grafički moguće fotorealistično reprezentovati stvari realnog svijeta. baraka. tastature ili pokazivačke jedinice. recimo) gotovo da jedva možete da odvojite od realne slike. Podrazumijeva se da je povezan na Internet. posebno ruke. samostojeći (stand-alone) PC manjih dimenzija ugrađen (instalisan) u neki građevinski objekat – zidani.imali vrtoglavi razvoj po pitanju brzine centralnih procesorskih jedinica. To praktično znači da računarski generisanu sliku (vizuelizaciju) nekog prirodnog modela (čovjeka.). šator. 44. je stacionarni ili mobilni. video komponenti i količine informacija koju je moguće skladištiti i obraditi. jer se ruke najčešće koriste u heptičkim interfejsima. montažni ili prenosivi (kancelarija. Kakav interfejs ima kiosk sa donje slike i gdje se baš ovaj kiosk nalazi ? Slika 3: Internet kiosk sa ????? interfejsom u glavnom gradu jedne nesusjedne zemlje 21 .

45. u tom slučaju čini GUI (Graphical User Interface) u Microsoft Windows operativnim sistemima. buffer) između aplikacija i izlaznih jedinica. Kernel mora da izvodi veoma važne operacije: 1. po vama. Nadam se da nećete dugo razmišljati za odgovor na ovo pitanje!?) 47. interaguje sa uređajem. (Sami odgovorite. Lazo Roljić). Kernel (Jezgra) 2. On taj poziv prosljeđuje dalje do drajvera (driver) odgovarajuće izlazne jedinice (monitor ili štampač) koji proizvedu izlaz na hardveru za ispis. dr. GDI obrađuje pozive grafičke funkcije koju šalje aplikacija u Windows-u. Microsoft Windows OS se sastoji od tri važne komponente: 1. Navedite najmanje tri razloga zbog kojih hoćemo ili nećemo Internet kiosk i Vending kiosk instalisati na Grenlandu. memorijom i resursima računara. Šta je cilj softverskog dijela HCI? 22 . Upravlja datotekom 3. User (korisnik) Kernel je glavni modul operativnog sistema. dok. prof. Mont Blanu i u Sahari. 48. zavisno od formata.Nabrojite neke tipove interaktivnih kioska Telekiosk Financial services kiosk Photo kiosk Internet kiosk Vending kiosk-Kiosk za iznajmljivanje Vending machine-Automati za prodaju Ticketing kiosk Movie ticket kiosk (Opis funkcija svakog od nabrojanih kioska dat je u prezentaciji 001-Interakcija čovjekračunar. 46. GDI-Graphic Device Interface (Interfejs grafičkog uređaja) 3. On pruža usluge sistemu da upravlja naredbama. GDI predstavlja prikaz aplikacije svijetu nezavisno od izlazne jedinice. Na osnovu naredne priče (dole) navedite šta. Upravlja procesom 2. GDI (Graphics Device Interface) je podsistem (operativnog sistema) koji je odgovoran za ispisivanje teksta i grafike na grafičke uređaje (ekrane) ili štampače. Upravlja memorijom (sistemskom i virtuelnom). Služeći kao bafer (engl.

One proučavaju promjene u društvu koje unose informaciono-komunikacione tehnologije. Međutim. Takođe. one ustanovljavaju nove tehnike kao što je etnometodologija (ethnometodology) čija je osnovna premisa da ne postoji a priori model onoga što se događa kada čovjek koristi računar. religiju. 51. Kojim problemima interakcije čovjek-računar se bave (šta izučavaju) filozofija.računar obuhvata različite aspekte koji se u užem kontekstu tiču hardvera i softvera i njihovog odnosa prema korisniku. sigurni. izdržavanje i drugeekonomskeobičaje. U antropologiji postoji više poddisciplina a tradicionalno se dijele na 4 najvažnije: • • Fizička Antropologija proučava i istražuje: mehanizme biološke evolucije. sociologija i antropologija se često spajaju zajedno kao tradicionalne “meke nauke” koje daju svoj doprinos u HCI. Na strani hardvera. Kulturna Antropologija istražuje i proučava: kulturu. Cilj je da se pronađe prototip dizajna koji korisnici vole (user friendly). kao i fosilne ostatke ljudske evolucije. produktivni. Poslovna strana problema interakcije između čovjeka i računara je kritična. često rezultuje fatalnim greškama. svako područje interakcije između čovjeka i računara. efektivni i funkcionalni. klase. socijalnu kontrolu. etnicitet. Softver mora biti dizajniran tako da bude koristan (da obezbjeđuje pogodnu funkcionalnost) i upotrebljiv (da ima interfejs koji se može lako koristiti). većinu računara hardverski predstavljaju monitor. socijalizaciju. 49. i svaka od (multi) disciplina koje čine to područje imaju svoju vlastitu svrhu u proučavanju problema interakcije između čovjeka i računara. tastatura i miš. dobro dizajniran interfejs ne garantuje koristan proizvod. srodstvo. i kulturne promjene. ljudske adapdacije i varijacije. genetičke inherentnosti. Danas. Šta je smisao proučavanja interakcije čovjek-računar ? Smisao proučavanja interakcije između čovjeka i računara je stvaranje sistema koji su upotrebljivi. primatologija. Šta u vezi HCI izučava lingvistička antropologija ? Antropologija je najopštija nauka o ljudskom rodu na cijeloj našoj planeti kroz čitavo vrijeme. sociologija i antropologija ? Filozofija. 23 . zbog čega su i uključene. političko organizovanje. radni ekran aplikacije računara treba da bude dizajniran tako da maksimizuje izvršavanje zadataka i minimizuje probleme i opasnosti. već se analizira ponašanje posmatranjem događaja koji se dešavaju u praksi. etnocentrizam.Oblast interakcije u sistemu čovjek . 50. Ona je spoj dva ljudska aspekta biološkog i kulturnog. lako uče i mogu koristiti za uspješno rješavanje zadataka. rod. sex i brak. ne zbog toga što donosi velike profite već zbog toga što kad je nema. Uopšteno. kulturne aspekte jezika i komunikacije.

itd. i važne trendove u kulturnoj evoluciji.NET platforma) je okruženje koje omogućuje pravljenje programa i koršćenje softvera nezavisnog od hardvera na kojem se taj program izvršava (prvenstveno mikroprocesora).). a i odgovor računara je takođe u obliku teksta. i analiza korišćenja materijala u prošlim društvima. ali računar na kojem se oni izvršavaju mora imati instalisan .NET Framework (. dijalekte. preko takozvanog „Command Prompt“ panela. kao što su tastatura (keyboard). saopštava svoje komande. Komunikacija se ostvaruje tako što čovjek (korisnik) putem uređaja. korisnik koristi samo tastaturu za ukucavanje komandi. vrijeme. 52. psihologije i dizajna. To je nekada bio jedini način komunikacije čovjek-računar. Još uvijek je takav interfejs u upotrebi za aplikacije koje ne zahtijevaju grafičku interakciju (VAX/VMS. funkciju. prije pojave Windows-a. Koji je najrasprostranjeniji oblik HCI ? Grafički korisnički Interfejs (Graphic User Interface – skraćeno GUI) je danas najrasprostranjeniji oblik interakcije čovjek-računar. Majkrosoft je imao DOS operativni sistem sa linijskim interfejsom. . Koje discipline najviše doprinose interdisciplinarnom karakteru HCI-a? Interakcija između čovjeka i računara (Human-Computer Interaction) je multidisciplinarna studija odnosa korisnika (user) i računara (computer). 53. Napomena: C# (čita se: C sharp) je jedan na C-u bazirani jezik koji ima sličnu sintaksu kao C jezik. Korisnički intefejsi koji su dio ove interakcije obuhvataju i softver I hardver kojim se postiže komunikacija između čovjeka i računara. iskopavanja.NET platformu. koja taj odnos proučava najviše sa aspekta računarskih nauka. Console) režimu. 54.• • Arheologija istražuje praistoriju kao i rana istorija kultura u cijelom svijetu. Na primjer. Xenix. 24 . sa ciljem da se što više olakša upotreba računara od strane običnih korisnika. U C# za aplikacije koje koriste linijski intefejs kaže se da rade u konzolnom (engl. ili miša (mouse). kao i tehnike korišćenja. Čak i Windows opeartivni sistemi zadržali su takvu mogućnost.NET Framework okruženje. Aplikacije i komponente mogu da se pišu na više raznih jezika. istoriju jezika. UNIX. Tipičan primjer njihove primjene su Majkrosoft Windows operativni sistemi. Linux. Lingvistička Antropologija proučava procese ljudske komunikacije fokusirajući se na važnost socio-kulturnog uticaja: neverbalnu komunikaciju. a računar odgovara grafičkim prikazima na monitoru. Šta je Linijski korisnički interfejs (CLUI-Command Line User Interface) Kod linijskih korisničkih interfejsa. strukturu. To je Microsoftov proizvod koji koristi .

55. Šta smo (koje elemente u vezi sa HCI) jednom rječju htjeli da prikažemo narednom slikom ? 25 .

Microsoft . Šta su Web bazirani korisnički interfejsi ? (vidi takođe pitanje br. 56. Šta su to taktilni (dodirni) interfejsi ? 26 .Slika 4: Opšti HID uređaji Hardverske komponente korisničkog interfejsa (HID – Human Interface Device) su vrsta računarskih uređaja koji direktno interaguju sa i primaju inpute od korisnika-ljudi. eliminišući potrebu da se osvježi tradicionalni HTML Web bazirani browser. Na slici (gore) su prikazani opšti HID uređaji. Novija ostvarenja koriste Java. Slika 5: Primjer Web baziranog korisničkog interfejsa 57. 47) To su interfejsi koji primaju input i obezbjeđuju output pomoću generisanih Web strana koje se prenose preko Interneta i vidljive su korisniku koji koristi Web browser. AJAX.NET i slične tehnologije kako bi se obezbijedila pravovremena kontrola u odvojenim programima.

da omogući korisniku da završi relevantne zadatke. Trenutno je najveći problem sa virtuelnom realnošću nedostatak osjećaja dodira. pamćenje i zadovoljenost. PITANJE-ODGOVOR -Predviđa jedno pitanje i korisnik kuca odgovor u određeno polje. savlađivanje. preciznost. Međutim. i sl.Komande se zadaju pritiskanjem specijalnog tastera ili kombinacijom tastera. Istraživanje povratnih sila (eng. 59. specifičnu sintaksu. tj.. 58. 27 . interaktivnim kioscima.Obezbjeđuju korisniku listu predmeta od kojih biraju jedan FILL-IN OBRASCI . OGRANIČENI PRIRODNI JEZIK – Korisnik govori ili piše ograničen skup poruka. kojima može da se manipuliše lako i efikasno. Taktilni interfejsi ili interfejsi dodira su grafički korisnički interfejsi koji koriste displeje dodirnog ekrana kao kombinaciju ulaznog i izlaznog uređaja.Korisnici direktno izvršavaju aktivnosti na vidljivim objektima. Heptika pokušava da riješi ovaj problem i samo proučavanje može se podijeliti na dva polja: 1. 2. Koristi se u mnogim industrijskim procesima i mašinama. heaptics) metodama feedback-a. tactile feedback) – bavi se uređajima koji omogućuju korisniku osjećaj topline. force (kinesthetic) feedback) – područje u heptici koje radi sa uređajima koji omogućuju ljudima osjećaj dodira interakcijom sa mišićima što daju ljudima osjećaj primjene sile. samouslužnim mašinama. Pojam upotrebljivosti ima svojih pet kriterijuma: efikasnost.Dodirni interfejsi dopunjuju ili zamjenjuju ostale oblike outputa sa heptičkim (engl. tj. pritiska i teksture interakcijom sa krajevima živaca u ljudskoj koži koji prenose te nadražaje.Korisnik ukucava komande sa ograničenjem. Heptika se bavi proučavanjem kako spojiti ljudski osjećaj dodira sa računarski generisanim svijetom.Obezbjeđuje blanko prostor za korisnike kako bi unijeli slovne i brojne podatke. Šta su kriterijumi upotrebljivosti korisničkog interfejsa ? Metodologije dizajna u HCI imaju za cilj kreiranje korisničkih interfejsa koji su upotrebljivi. KOMANDNI JEZICI . DIREKTNA MANIPULACIJA . Koji stilovi dijaloga se uglavnom koriste za većinu softverskih korisničkih interfejse Postoji nekoliko osnovnih stilova dijaloga koji se koriste za većinu softverskih interfejsa: MENIJI . Istraživanje taktilnih povratnih sila (eng. FUNKCIJSKI TASTERI . još važniji zahtjev je da korisnički interfejs bude koristan.

šta je hipertekst. drugom dokumentu ili odjeljku iz drugog dokumenta. Prilikom kretanja mišem po tekstu na mjestima gdje je hiperveza kursor se pretvara u ručicu sa kažiprstom pokazanim na gore. Ubrzo pošto se razviju početni koncepti. Ako je u pitanju neki drugi uređaj sposoban za prikaz hiperteksta (karakter terminal. HTML jezik je jezik čije se komande pišu u tagovima koje brauzeri (pretraživači Interneta) interpretiraju. web page) je dokument sa tekstom. 28 . Najčešće se klikom miša na hiperveze prelazi na drugu tekstualnu stranu ili se slika prikaže u većoj rezoluciji ili dimenzijama. dizajneri obavljaju heurističke procjene i testiranje upotrebljivosti. Kada sistem postane više finaliziran može se postaviti u operativno okruženje i početi sa opsežnim testiranjem i procjenom. pa ne treba na samom početku brinuti o detaljima dizajna ekrana ili o elegantnosti izgleda ekrana. interfejs direktivama i principima ljudskog ponašanja da bi stvorili početni koncept dizajna. sa malom preciznošću. 61. već treba staviti naglasak na korisnost funkcija i na to kako korisnik reaguje na te funkcije. Hyperlink) ? Hiperlink ili hiper tekstualni prelaz je osobina pojedinih. šta su tagovi ? Web stranica (engl. Šta je web stranica. Procjene upotrebljivosti su naročito korisne zato što često pomažu dizajnerima da bolje razumiju korisnike i njihove potrebe Mogu se očekivati mnoga ponavljanja u dizajniranju. mobilni telefon ili sličan uređaj) tada riječ može biti "osjetljiva" na dodir (u slučaju ekrana osjetljivog na dodir) ili postoje posebni tasteri (kursori) za prolazak kroz tekst i aktiviranje hiperveze. Dizajneri kombinuju ovakvo razumijevanje sa teoretskim razumijevanjem korisnika. dizajniranje i procjena (evaluacija). Šta je hiperlink (engl. grafičkim i animacionim objektima pisanim i referenciranim (navedena adresa i staza do njih na serveru) u HTML jeziku. Hipertekst je niz tekstualnih sentenci pisanih u HTML jeziku. Takve veze su posebne i zato se nazivaju hiperveze mada se ponekad zovu jednostavno veze. da predstavljaju posrednu vezu ka dodatnim informacijama. One predstavljaju referencu ili navigacioni element ka drugom paragrafu (odjeljku). 62. slika ili dijelova slika u tekstovima koji su elektronskom obliku prikazani na monitoru računara. Osobina hiperveza na većini sajtova je da je plavo obilježena hipeveza ka tekstu ili slici koja postoji. dok je crvenom bojom obilježena veza koju tek treba kreirati.60. Analize zadataka obezbjeđuju polazne podatke za razumijevanje korisnika. posebno označenih riječi. Tagovi su tekst pisan u špicastim (oštrim) zagradama. Ova konačna procjena može se smatrati kao finalni korak u razvoju proizvoda. Opišite u tri koraka (faze) ciklus dizajniranja interfejsa Ciklus dizajniranja može biti uprošćen u tri glavne faze: razumijevanje korisnika. na modelima ili prototipima.

na žalost. 64. 29 • • . stres i uznemirenost. paniku. The simplicity principle: The design should make simple. postojaće čvrsta veza između istraživanja i metodologije koja je ujedinjena u HCI. HCI treba da obezbijedi takav dizajn koji će najviše odgovarati i korisniku i postavljenim zadacima kao i okolini u kojoj se oni rješavaju. putting related things together and separating unrelated things. in meaningful and useful ways based on clear. Činjenica da su računarski softveri ponekad loše projektovani i stoga teški za upotrebu prouzrokuje razne negativne posljedice: zbunjenost. The visibility principle: The design should make all needed options and materials for a given task visible without distracting the user with extraneous or redundant information. and providing good shortcuts that are meaningfully related to longer procedures.63. naknadne akcije i zloupotrebe sistema. omogućavanje stvaranja aplikacija uz čiju pomoć će korisnik efikasnije izvršavati zadatke. U velikom broju slučajeva. aplikacije niti olakšavaju izvršavanje nekog zadatka. a u proizvodima za potrošače. communicating clearly and simply in the user's own language. Stoga svrha HCI-a treba da bude: shvatanje želja i očekivanja korisnika. niti štede vrijeme. Proces interakcije čovjek-računar (HCI) će uticati i/ili biti pod uticajem ostalih faktora kao što su zamor. zahtjeva primene principa izlaganja i principa kontrole. mentalna radna norma. Dobro projektovan interfejs softvera može imati prilično veliki uticaj na vrijeme učenja. Dobar dizajn interfejsa softvera mora uvesti objašnjenje spoznajnih i perceptivnih sposobnosti ljudi. Takođe.da se znaju procesi. brzinu izvršavanja. dosadu. consistent models that are apparent and recognizable to users. Takođe. mogućnost i sve ono što korisnicima treba ili im čini rad ugodnijim prilikom izvršavanja zadataka. tj. U industriji se ovo prevodi u velike novčane uštede. sveukupnu nepouzdanost sistema. frustraciju. The structure principle is concerned with overall user interface architecture. Kakav karakteristike treba da ima korisniku prihvatljiv interfejs ? Dobar računarski sistem ne mora da ima besprekoran izgled ili da bude savršen. nepotpunu upotrebu sistema. Good designs don't overwhelm users with alternatives or confuse with unneeded information. promjenu na zadacima. stopu greške i zadovoljstvo korisnika. • Principi kreiranja (dizajniranja) dobrog korisničkog interfejsa Slijedeći principi su namijenjeni da se poboljša kvalitet dizajniranja korisničkog interfejsa: The structure principle: Design should organize the user interface purposefully. common tasks easy. Sve dok uspješno možemo primjeniti opšte principe ljudskih faktora i direktive ka dizajnu interfejsa. differentiating dissimilar things and making similar things resemble one another. Treba “da odgovara” korisniku. Korisnik ne smije da poželi da ponovo pređe na ručno rješavanje problema. ovi faktori mogu značiti uspjeh ili neuspjeh.

računar oduvijek su bitno zavisili od raspoloživih uređaja za komunikaciju sa računarom. daju zahtjev dizajneru softvera i oboje rade na njegovom razvoju dok ne dođu do softverskog rješenja. podešavanje parametara na kontrolonoj ploči (upotrebom sklopki i raznih dugmadi) te na nadgledanje procesa obrade podataka (pomoću žaruljica i katodnih cijevi). On skicira raspored. dužinama raspona i nosivih stubova. kalkulaciji troškova i opštinskih naknada i ostalim inženjerskim aspektima do konačne gradnje kuće.pogodnijim uređenjem kontrolne ploče ili dodavanjem novih konfiguracijskih dugmadi i preklopnika. boje i interijer tako da bude optimalno iskorišteni prostor i vaš budžet. and errors or exceptions that are relevant and of interest to the user through clear. while also preventing errors wherever possible by tolerating varied inputs and sequences and by interpreting all reasonable actions. Tada kao vlasnik odlazite do arhitekte i iznesete mu svoj zahtjev. Zatim vas oboje odlazite do građevinskog inženjera ili ugovornog izvođača. The tolerance principle: The design should be flexible and tolerant. reducing the cost of mistakes and misuse by allowing undoing and redoing. maintaining consistency with purpose rather than merely arbitrary consistency. Interakcija sa njima svodila se na konfiguraciju opreme (često mehanički spojevi putem ožičenih ploča).Zašto nam je potreban HCI ? Objasnićemo to na slijedećem primjeru: Pretpostavimo da želite da gradite kuću. The reuse principle: The design should reuse internal and external components and behaviors. koji radi na proračunu statike. and unambiguous language familiar to users. concise.• The feedback principle: The design should keep users informed of actions or interpretations. Slika 6: Mapa postupka kod gradnje kuće i HCI-a 66. changes of state or condition. Na isti način radi i menadžment ili korisnici. thus reducing the need for users to rethink and remember. Najstariji digitalni računari bili su naučni instrumenti. Poboljšanja u mogućnosti korištenja takvih uređaja uvođena su na isti način kao i kod bilo kojeg drugog stroja . Kako je tehnički bila izvođena interakcija čovjek-računar kod najstarijih digitalnih računara ? Tehnički aspekti interakcije čovjek . • • 65. 30 .

"formula translator"). znakovi bi se ispisivali tako da je korisnik mogao vidjeti šta je unio u računalo. Istovremeno sa ukucavanjem. Računar (ili osoba) na drugom kraju trebala je čekati na kraj tekućeg reda. pisanih kartica i papirnatih traka. 4. Algebarski jezici Kada su se programi počeli osmišljavati i pisati za radnim stolom i potom učitavati u računar putem bušenih kartica. Komandne linije (Command Lines) Računari su mogli komunicirati sa korisnicima direktno putem teletype terminala. na primjer (parafrazirano): • • • • Ispiši red broj 10 (računar odgovara: "Danas je ponedjeljam") Zamijeni "m" sa "k" (računar odgovara sa "OK") Ispiši red broj 11 (računa odgovara: "xxxyyyzzz") Izbriši red broj 11 (računar idgovara: "OK") U stvarnosti.u) bili su optimizirani tako da budu kratki. komandne linije u UNIX . Programeri su bili prisiljeni nositi sa sobom kutije pune papirnatih kartica. Prvi pravi programski jezik FORTRAN bio je prevodilac matematičkih formula (engl. sa glagolima i objektima.67.tako da se naredbe zamjene rečenicama prirodnog jezika uz istovremeno izbjegavanje pretjeranog kucanja. 2. Korisnik bi poslao naredbu. Istorijski pregled razvoja korisničkih interfejsa 1. Takvi terminali upotrebljavani su na početku od strane operatera velikih računara. a interakcija sa računarom svodila se na smještanje zapisa u papirnatom obliku. interakcija sa računarom postala je sličnija matematičkoj aktivnosti. a izvršilac bi poslao odgovor u obliku potvrde primljene naredbe. 3. Ideja interakcije između čovjeka i računara bila je da se ovakav dijalog učini što je moguće više sličnijim dijalogu sa drugom osobom . Linijski editori (Line Editors) Ovaj stil interakcije postao je popularan kada su korisnici počeli uređivati tekstove putem računara. Pomoću uređaja za bušenje papirnatih kartica (bušilica). umjesto da umeću bušene kartice u kartične datoteke. 5. ali jednostavni za pamćenje i strukturisani poput engleskog jezika. What You See Is What You Get (To što vidite to ste i dobili) 31 .pr. naredbe su izgledale kao "P 10 S/M/K D 11". Ovakvo izmjenjivanje akcija između korisnika i račnara vodilo je na usvajanje pristupa prema kojem je računar druga "osoba" u komunikaciji. Datoteke sa podacima (Data Files) Komercijalni proizvodi namijenjeni obradi podataka koristili su već kreirani interfejs za čuvanje i procesiranje bušenih kartica. a kasnije su postali dostupni i za komunikaciju sa prvom generacijom mikroračunara. korisnik bi unio niz jednostavnih naredbi. operateri su stvarali podatkovne zapise pogodne za daljnju obradu. a interakcija dijalog sa poslušnim izvršavaocem korisnikovih zahtjeva. Komandni jezici (n. a zatim poslati liniju odgovora koja bi se ispisala na kraju na kojem se nalazio korisnik. Bušene kartice su takođe korištene za smještanje programa sa samo jednom linijom na svakoj kartici. koji je automatski interpretirao "prirodnu" matematičku terminologiju korisnika. Kada bi koristio linijske editore.

Ova oznaka se obično koristi kod uređivača (editora) teksta. te pritiskom na pripadajući funkcijski taster koji bi pokrenuo izvršavanje naredbe. koji je mogao pomicati kursor u horizontalnom i vertikalnom smjeru. Istovremeno. pokušavali su osigurati nemodalni interfejs (engl. Takav koncept poznat je pod sintagmom What You See Is What You Get ili WYSWYG. sam po sebi veliki napredak. 7. To je bilo dovoljno za interakcijski dijalog. Grafički terminali mogli su interpretirati mnoštvo kompleksnih jezika koji su specificirali tačke i 32 . Interakcija putem nemodalnog interfejsa (Modeless Interaction) Prvi full . u kojem bi ukucavanje nekog znaka imalo jednak efekat bez obzira na kontekst rada unutar samog interfejsa. ali napredni uređaji dozvoljavali su upravljačke kodove koji su ispisivali znakove bilo gdje na ekranu. Slijedeća inovacija bila je "full . sličnijih prirodnom jeziku. Uređaji za usmjeravanje kursora (Pointing Devices) Pomicanje kursora na odgovarajuću poziciju unutar menija bilo je pomaknuto razvojem uređaja za usmjeravanje. mogli su se poslužiti izborom iz skupa naredbi koje bi im na zahtijev ponudili tada raspoloživi linijski interpreteri. Meniji (Menus) Kada bi korisnici zaboravili kako glasi neka naredba. umjesto ukucavanja željene naredbe. Grafički ekrani (Graphical Displays) Većina video displeja mogla je prikazati samo 25 redova ili 80 alfanumeričkih znakova.screen" editor koji je dozvoljavao da u jednom trenutku za ekranu bude ispisano mnogo teksta. ili kod grafičkih aplikacija. 8.ov editor predstavljao je vrlo uspiješan primjer toga). kao što su lagano elektronsko nalivpero za pozicioniranje unutar ekrana ili miš. Često je takav "skakajući" način rada završavao nepredviđenim rezultatima. predstavljao je dvostruki dobitak: s jedne strane korisnika se poštedjelo pretjeranog i često zamornog kucanja. Korisnički interfejs izgledao je i ponašalo se različito u svakom načinu rada pa je bilo teško zapamtiti o kojem se načinu radi. a ne samo jedna linija. a korisnik je morao neprestano skakati iz komandnog načina rada u editorski i obratno. modeless interface). izbor izvrši jednostavnim dovođenjem kursora na mjesto na ekranu gdje bi se naredba nalazila.u potpunosti. cursor addressing) omogućavali su da se. Međutim. a ne samo putem niza sekvencija tipa naredba .screen editori bili su poput menija dodatih postojećim linijskim editorima (UNIX . Stakleni teletype termnali ili video terminali prikazivali su korisniku unesene naredbe i ispisivali odgovore na ekranu. neke tehničke aplikacije zahtjevale su prikaz grafičkih informacija.WYSIWYG skraćenica je od engleske složenice What You See Is What You Get i koristi se u računarstvu za opisivanje sistema ili programa koji vjerno prikazuje završni proizvod tokom njegovom pripravljanja. Teletype terminali trošili su mnogo papira i to bespotrebno jer je mnogo naredbi bilo samo kontrolne prirode. Takvi editori predstavljali su realizaciju ideje da korisniku mora biti omogućeno da vidi ono na čemu trenutno radi . Mnoge naredbe zadavale su se pomoću komandne linije pri dnu ekrana. interakcija se sve više udaljavala od ideje dijaloga sa računarom. poput EMACS – a (tekst editora u UNIX-u). a s druge. 6. omogućeno je korištenje dužih naredbi. Ovaj.odgovor. Video terminali sa kursorskim adresiranjem (engl. 9. Napredniji editori.

komandnoj liniji (CLUI). nije potreban dodatni softver da bi se dodao još jedan terminal. Unix korisnicima gotovo je nezamislivo da rade bez shell-a. Takve slike nazvane su ikonama. Grafički terminali često su imali opcije za prebacivanje iz tekstualnog u grafički način rada. računari nisu bila toliko moćni koliko su danas. Postojali su višekorisnički (engl. 68. po defaultu koristeći tastaturu (kao input) i monitor (kao output).mapiranih ekrana personalnih računara omogućavao je prikaz složenijih i realističnijih slika. I danas je ostalo popularno raditi u shell-u. mogli su formatirati razne inženjerske crteže ili elektronske šeme. Interaktivan je s obzirom da ima direktnu komunikaciju sa korisnikom. Ideja o stvaranju slika kao apstraktnih koncepata nazvana je prema analogiji sa religijskim slikama koje su prikazivale apstraktna bića. Shell je komandni interpreter (interpretator komandi) UNIX operativnog sistema i može se posmatrati kao sloj koji se nalazi između kernela i korisnika. a shell ima zadatak da te komande prevede u instrukcije koje razumije operativni sistem. tj. tako da nije postojao grafički korisnički interfejs (GUI). interpretira ih i predaje kernelu na izvršavanje. Simbolički sadržaj čvorova u šematskim dijagramima nije mogao predstavljati stvari koje su bile apstraktne komponente nekog šireg formalizma. 10. 33 . terminala. Terminali su i danas prisutni u raznim ustanovama i preduzećima. Ikone i prozori (Icons and Windows) Razvoj bit . prikazan je sastav operativnog sistema UNIX. 1970-tih i 1980-tih. Na slici 7. Šta je SHELL i kakav mu je korisnički interfejs ? U doba nastanka i razvijanja UNIX operativnog sistema. To je bilo isplativije od crtanja teksta naredbi negdje na ekranu. SHELL-u. U kombinaciji sa mišem.linije za prikaz. On dobiva korisničke zahtjeve. nego i praktičnih. Shell je tekstualno okruženje (interfejs mu je u obliku komandne linije-Command Line Inteface) pomoću kojeg korisnik komunicira sa operativnim sistemom. tj. Korisnik instrukcije zadaje u obliku znakovnih komandi. ne samo zbog istorijskih razloga. tj program koji interpretira ono što se napiše u komandnoj liniji. Prvi ulazno / izlazni uređaji bili su terminali i teleprinteri. Shell ili CLI (Command Line Interpreter) je intefrejs između korisnika i operativnog sistema (UNIX-a). multiuser) serveri na koje se bilo moguće spojiti putem terminala i moglo se raditi u tekstualnom načinu rada. programima se moglo upravljati pokazivanjem na slike. a važno je napomenuti i da je moguće i personalni računar koristiti kao običan terminal.

Slika 8. Objasnite dijagram toka izvršavanja naredbi prikazan na slici 8. Šta je prikazano na narednoj slici (dole) ? 34 . Dijagram toka izvršavanja naredbi u UNIX-u 70.Slika 7: Sastav operativnog sistema UNIX 69.

PHP i sl. Ovde se aplikacije nalaze na web serverima i preko Interneta se aktiviraju web brauzerima (engl. web browser) kao što je Internet Explorer ili Firefox. na primjer ( vidi sliku ).Slika 9: Linijski interfejs . Java. Slika 10: Web interfejs 35 .konzolna aplikacija 71. Šta je web orijentisani interfejs ? (vidi takođe pitanje broj: 32) Web interfejsi su specijalan oblik grafičkog interfejsa u kojem se korisi hipertekst za prikaz podataka i informacija. Razvoj web aplikacija vrši se jezicima kao što su HTML (Hyper Text Mark-up Laguage).

Komunikacija se ostvaruje tako što čovjek (korisnik) putem uređaja kao što su tastatura (keyboard). a računar odgovara grafičkim prikazima na monitoru. Grafički interfejs operativnog sistema Windows XP Grafički Interfejs (Graphic User Interface – skraćeno GUI) je danas najrasprostranjeniji oblik interakcije čovjek-računar. ili miša (mouse) saopštava svoje komande. 36 . Šta je GUI ? Slika 9. Tipičan primer su Majkrosoft Windows operativni sistemi (vidi sliku 9).72.

Opisati metodologiju „Izrada prototipa“ kod razvoja interfejsa po modelu vodopada (engl.klijenti koji nemaju predodžbu o interfejsu koji će koristiti teško mogu stvoriti koristan mentalni model ponašanja sistema. monitor i sl. Tako stvoren prototip može se ponuditi klijentima kao osnova za 37 . u obzir se mora uzeti i odnos korisnika računara sa radnim prostorom i parametrima sredine. Veza ergonomije i HCI ? Ergonomija predstavlja interdisciplinarnu nauku u čijem fokusu je proučavanje sistema čovjek-mašina kako bi se mašina prilagodila čovjekovim bio-psiho-socijalnim ograničenjima i zahtjevima u cilju njene efikasnije. nije "ergonomsko" ako ga čovjek sa svojim bio-psiho-socijalnim karakteristikama ne može efikasno koristiti. kognitivna ograničenja i ograničenja u izvršavanju motornih pokreta. tako da je mašina tastaura računara. Razlog tome je spoznaja da do većine promjena u prvotnoj specifikaciji dolazi zbog toga što klijenti ne razumiju zahtjeve za funkcionalnošću. 74. Brza izrada prototipa je alat koji se koristi za izradu funkcionalnog korisničkog interfejsa. Firme koje koriste model vodopada stavljaju veliki naglasak na precizan prikaz korisničkog interfejsa. Prema teoriji mentalnih modela to je bilo za očekivati . Dodatno. Slika 10: Razvojni model vodopada Ako je sistem zamišljen tako da daje odgovore koristeći složene algoritme i procedure. računarski miš. Sa aspekta korisnika mogu biti prisutna perceptivna. rapid prototyping). naručito u slučajevima kada je na proces razvoja primjenjivan model vodopada. bezbjednije i pouzdanije upotrebe. štampač. i to još u fazi specifikacije proizvoda. teško je uskladiti njegovo ponašanje sa statičkim zahtijevima iz specifikacije. Pod pojmom mašina podrazumijeva se svaki materijalni predmet sa kojim čovjek u interakciji dolazi u dodir. u fazi specifikacije često se koristi brza izrada prototipa (engl.73. tako i računar. waterfall development method ) Izrada prototipa postala je vrlo važan segment u tazvoju softvera. Sa tehničkog aspekta najsavršenije sredstvo. U tom slučaju.

fizičkog izlaza. 76. koje su se potom primjenjivale u cilju povećanja performansi operatera. Skup crnih kutija koji je korišten za definicju sistema podsjećao je na arhitekturu računara: uključivao je modele vizuelnog ulaza .diskusiju i daljnji razvoj. Neki aspekti tih kanala. Veze kojima su korisnici komunicirali sa sistemom smatrane su nekom vrstom komunikacijskih kanala. automatom) često su posuđivane teorije iz mašinskog inženjerstva. memorije te model procesora za rješavanje problema (engl. Šematski prikaz interakcije između čovjeka i računara Kako bi spoznali dinamičko ponašanje cjelokupnog sistema. Teorije o upravljanju procesom metodom zatvorene petlje ili o prenosu informacija opisivale su složene sisteme kao skupine dinamičkih podsistema. alternativa može biti duboka izrada prototipa (engl. tada još relativno novu naučnu disciplinu. kao što su vizualna percepcija jednostavnih oblika i svjetla. koje su imale ulaze (posmatranje svijeta i stanja sistema) i izlaze (upravljanje mašinom). pored podsistema koji je predstavljao mašinu. i sami korisnici (koji su predstavljali jedan podsistem) predstavljani su u tim hijerarhijskim modelima crnim kutijama. bilo je potrebno razumjeti i onaj koji je predstavljao čovjekakorisnika. godine: Objekt koji je od interesa za korisnika mora biti kontinuirano vidljiv u obliku grafičke reprezentacije na ekranu b) Operacije nad objektom moraju biti potaknute fizičkom akcijom (upotrebom uređaja za usmjeravanje kursora (pokazivača). u kojoj se jedan segment funkcionalnosti sistema implementira u potpunosti prije prelaska na razvoj ostatka interfejsa. a ne naredbama sa složenom sintaksom 38 . naslanjajući se pri tome na kognitivnu psihologiju. a) Navesti karakteristike dijaloga „direktnom manipulacijom“ kod GUI Psiholog Ben Shneiderman izrazio je bitne karakteristike onoga što je danas poznato kao direktna manipulacija (engl. deep prototyping). Navedene metode spadaju u inkrementalnu izradu prototipa. Ako alati poput brze izrade prototipa nisu raspoloživi. Ostale je tek trebalo istražiti. bili su poznati već više od 50 godina. direct manipulation) 1983. problem-solving procesor) koji koristi memoriju za spremanje međurezultata. 75. Kako u HCI funkcioniše metoda zatvorene petlje ? U rješavanju problema interakcije sa uređajem (mašinom. Slika 11. tada se prototip može iterativno redefinisati sve dok se ne postigne puna funkcionalnost sistema. U skladu sa tim. gdje se početni prototip neprestano poboljšava i nadograđuje. Ako se pak koristi spiralni model razvoja sistema.

čist tekst i hiperlinkovi isprepliću u cilju stvaranja uopšte nelinearnog medijuma informacije. Hipermedija je osnovni princip raznovrsnih informacionih mreža.potvrdni okvir (Check Box) . 79. izjavio je za CNN Craig Mundie. a koji bi se naknadno mogao proširiti u skladu sa povećanjem korisnikovog znanja i vještine. 1965.Akcije koje korisnik preduzima moraju se brzo obavljati. u eri grafičkih korisničkih interfejsa. . tako da korisnik može vidjeti šta se dogodilo e) Mora postojati skroman skup naredbi koji bi bio dovoljan za početnika. Isto tako one moraju omogućiti vrlo male promjene u odnosu na prethodno stanje i moraju biti reverzibilne d) Efekat akcija mora biti vidljiv odmah. Umjesto klikom miša ili kucanjem na tastaturi biće dovoljan pogled ili gest rukom da bi otvorili neki dokument i poslali ga na ispis. u kojem se grafika.sistem menija (Menus) .folderi (Folders). Nabrojite nekoliko grafičkih objekata interfejsa MS Windows XP i MS Windows 2000 operativnog sistema. audio. . 77. video. kao što je Internet. To su slijedeći softverski elementi grafičkog korisničkog interfejsa: . DOS ili UNIX komandne linije).alatna traka (Toolbar) . Iskorišćen je kao logičan produžetak pojma hipertekst.dijaloški okvir sa tabulatorima (Tabbed Dialog Box) .tekstni okvir (Text Box) . tehnika povezivanja ovih tipova materijala nazvana je hipermedija.promptovi (Prompts) itd. Kakva je budućnost HCI ? U idućih deset godina drastično će se promijeniti način na koji će ljudi koristiti računare.prozor (Window) .čarobnjak (Wizard) .okvir za komunikaciju (Communication Box) . šef razvoja i strategije Microsofta.okviri sa popisom (List Box) .padajući okvir (Combo Box) . c) Premda danas.dugmad (Buttons) . 39 . Šta je hipermedija ? Hipermedija je pojam koji je stvorio Ted Nelson. 78. one nisu uvijek bile smatrane odlučujučim u procesu razvoja tehnika interakcije sa računarom (npr. ove karakteristike izgledaju sasvim očite i neophodne. Zato što je ova informacija multimedija.izborna dugmad (Option Buttons ili Radio Buttons). godine.

06.U slijedećem desetljeću fizički način na koji će se ljudi koristiti računarom doživjeće revoluciju.04. što će im omogućiti novi način interakcije sa računarom .kazao je Mundie. dodira i sluha s govorom i gestom. Računari će biti u stanju da spoje ljudska osjetila vida.2010 40 . Banja Luka.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful