DE NARRATIONIBUS

QU^ SUNT

IN

SMCTI

ABIillSTIM SiRiflMBUS

THESIM PROPONEBAT
Parisiensi Litterarum Facultati
L.-Cl.

DELFOUR

PRESBYTER

^^^^^

PAHISIIS

APUD

K.

LKROUX niBLrOl.OLAM
Vin dictn Bonapaito, 28
I >i')l'

DE

NARRATIONIBUS
QU.E SUNT

IN SANCTI AUGUSTINI SERMONIBUS

NEMAUSI, TYPIS GERVAIS-BEDOT

DE NARRATIONIBUS
QU/E SUNT

E

mm mmm mmmu
THESIM PROPONEBAT
Parisiensi Litterarum Facultati
L.-Cl.

DELFOUR

PRESBYTER

^S8B 3

AI»UI>

K.

PARISIIS LKROUX HI11L10F»0UAM
Via dicta Bonaparte,
1892
28

THE

INSTITUTE CF MEDIAEVAL STUDIEl

10 ELMSLEY FLACE \ TORONTO 5, CANAOA,

m

1

4 1331

OPTIMO ET DOGTISSIMO VIRO
Ctaston

BOISSIER

GRATI ANIMI ET REVERENTIM

MONUMENTVM

PROCEMIUM

Muha

qiiidem de Sancti Augustini eloquentia, periti

oratores, Meldensis nosler episcopus, ut exemplis utar, et Cameracensis archiepiscopus aliique doctissimi existima-

tores litteris mandarunt.
tus fuerit
ille

Quot virtutibus oratoriis praedinon intellegendi solum, sed etiam dicendi gravissimus auctor et magister, neminem, nostra aclate, fallit, Ut Tullius inter Romanos, ut Demoslhcnes inter
Graecos,
ita

Augustinus,

omnium consensu,

inter Ghristia-

nos oratores principem locum tenet,
At Augustinus suis orationibus haud paucas narrationes miscuit, ad quas
arle oratoria ct
si

animum dirigamus,
historia

aliquid in

in litterarum

sane efficicmus.

Quod enim unus ex eruditissimis viris (l) nuper do quodam magno ct procclarissimo Augustini opere(2) pronuntiavit,

hoc in narraliones

quibus Sermones ornali

sunt, cx parle conferam. Scilicet narrationcs,

quanquam
ta-

orationibus ipsis rariorcs sunt et brcviores, dignui
Ebert, Histoire de la LitUratnre cn Occident, cb.

(1)
(2)

ix.

De

Civitate Dei.

r\'^

haberi possunt, quae litteratorutn virorum oculos animosque in se convertant. Ea enim omnia, quac in Sermonibus narrantur, attente consideranti, et eximia quaedam oratoria virtus plane apparet, et illud, quod fere omnes rhetores de nostro Doctore sentiunt, impar et quasi

men

mancum
se

videtur.
est

Nemini dubium
nexae
sint
et

quin eloquentia
sibi

et historia inter

non raro
multas

invicem

utiiissimum
aut Coe,

auxilium praestent. Etenim apud Thucydidem

sarem

aut

Tacilum

,

orationes

reperias

quae

maximam opportunitatem habent, cum
sint et altissimas

historiae ornamento auctorum cogitationes exprimant. Qui
,

igitur sas

autiquam historiam recte existimat ille sparhuc et illuc orationes silentio praetermitlere non

potest.

Ex

alia

vero parte, non pauci oratores, ad exemTullii,

plum Crassi aut

cum

eloquentia artem narrationis
distin-

conjungunt, ut suas orationes venusta varietate
biliora ab

guant. Quin etiam, in litterarum historia majora et miraeruditis viris inventa sunt. Etenim,

cum

anti*

qui oratores ejusdem oralionis diversas partes inter se

disponebant,

alii

quidem exordium,

alii

argumentatioigitur causi-

nem^

alii

conclusionem

sibi suscipiebant.

Eos

dicos, qui

plerumque expositionem

in causis excipiebant,

potius narratores quam oratores jure vocare possumus. At contra, nonnulli historici scriptores, sui proprii muneris quasi obliti et

quadam

peculiari cupiditate inducti,

veras doctissimasque contiones faciebant, ipsaque facta
oratoria

ratione expiicabant. Ita

tantum

opera edidit
et ipso Tullio

,

ante

Livium qui historica omnia esse praeclarum ora,

torem

fortasse eloquentiorem fere

omnes

nunc existimant, Non quidem de Sancto Augustino oratore eadem atque de Tito Livio historiarum scriptore dicenda sunt sed Augustinus in suis SermO' nibus se narratorem saepissime praebet. Quas igitur ob causas hoc dicendi genereusus sit,quae narraverit, et qua
litterati viri
,

—3arte
,

qulbiis

in

rcbus
sit

a

maximis oratoribus discrepet,

aut in quibus rcbus

eorum

similis, vcrbis explicare

mihi in aninio

cst.

Sed cum ea omnia, qua) sentio, plane expromere jam opera) pretium sit, ambigue dicta quac in mentem lectoris venire possent, demere imprimis conor.
orationem narrationes accommodare et audientibus gratissima tantum pra^bere et omnia, quoc sunt narranda,

Ad

diligcnter

enucleare, hoc quidem maximi momenti est,

hoc antiqui rhetores suos discipulos docuerunt. « Aper« tam enim narrationem, ait Tullius, tam esse oportet
«
« «
«

quam
quod
randa,

cetera
et

;

sed hoc magis in hac elaborandum

est,

difficilius est

non esse obscurum
et

in re nar-

quam aulin

principio, aut in argumento, aut in
;

purgando, aut in perorando
pars orationis obscura est
in

majore periculo haec

«

quam
;

cetera^ ;vel quia si

quo
obilla

« alio
«
«

loco est dictum quid
ita

obscurius

,

tantum id

perit,

quod

dictum est
et

narratio obscura totam

caecatorationem... Ac, siquando erit narrandum,nec

« qxisc

suspicionem

crimen

efficient
et

,

contraque nos
de-

« erunt, acriter
«

persequamur,

quidquid poteril,
si

trahamus

:

ne illud,quod Crassus,
ad

« dia,
« « «

non

stultitia fieri putat, ut causas

quando fiat, perfinoceamus, acciorationis

dat.

Nam

summam

totius
sit
;

causai perlinet, caute,

an contra, demonstrata res
reliqua3 fons est narralio

quod omnis

(1). »

quod peritus orator ad veritatis similitudinem ducit narrationem et omnia apta ad dclcctalionem
est

Addendum

lectoris captat et dat
taxat et

opus ut

«

quodvis

sit

simplex dum-

unum
el

speciem

Longe abest ut hanc narrandi optimam quasi figuram ab omnibus rhctoribus tum an».

tiquistum recentibusadumbralam ncgligcrc aul dcspiccre aut, ex parte, mutare velim. Narralioncs cuim, quae sunt
(1)

De

Oratore,

lib. II, c.

lxxx-lxxxi.

in Sancti

Augustini Sermonibus^
quid
sit
«

cum

illa

perfecta narraet

tione, quamlitterati viri expresserunt,

conferam

ex hac

comparatione

,

de nostri Doctoris ingenio exisut in figuris et formis est

timandum, staluam.
«

Namque

aliquid perfectum et excellens cujus ad cogitatam spe-

«
«

ciem imitando referuntur

ea, quae

sub oculos ipsa ca-

dunt, » sic perfectae narrationis speciem, sine ulla inter-

missione, animo videbimus. Attamenhanc rationern rerum
inter se

conferendarum

,

quamvis

in scholis usitatam, et

utilissimam

immoque necessariam, usurpare,

ni

fallor,

uon satisest. Augustinus enim, dum Sermones suos coram Hipponensibus aut Carthaginiensibus civibus pronuntiabat, quodam peculiari munere fungebatur, quod plerique rhetores minime advertunt. Itaque noster praeclarissimus Meldensis episcopus bene nos edocet Augustinum digressionibus et similitudinibus frequenter usum fuisse duplicem ob hanc causam, quod plebem compellabat et

auctores sacros imitabatur

(1).

Unde
quod

fit

ut no-

vum

illud christianae narrationis genus,

finxit

Au-

cum novo rerum ordine congruat atque ideo ad novam disciplinam revocandum sit. Quod si eum
gustinus,

leges a rhetoribus

— iisque

peritissimis
,

— constitutas
,

non offenderumpentem aliquando deprehendamus mur sed in omnia penitus inslrospiciemus et quodcumque existimandum esse arbitrabimur sincera fide
,

,

dicemus.

Nam

qui eximias orationes

a

Thucydide,
in

a Coe-

sare, a Tito

Livio et a Meldensi episcopo habitas una

eademque
versaretur.

ratione

ponderaret
,

,

ille

maximo errore

Non

aliter

narrationes quae apud Tullium

reperias,a narralionibusquae sunt in Sancti Augustini sersi diu et monibus discernere aequum est. Quin etiam attento animo sermonibus Hipponensis episcopi studeas, novam et peculiarem et optimam praeclarissimamque nar,

(1)

Defense de la Tradition et des Peres, Hv. IV, ch.

xvlii.

—5—
randi figuram, quasi ex necessitate, mente concipies.

Ego

quidem non possum non plurimi facere, et magnopere diligo illum pium Narratorem qui, sine ullo apparatu et
omissis
multis rhetorum prceceptis, pulcherrima aut mi-

coram Christiano populo, refert. Hunc mollissimo animo spectandum esse arbitror a litterato viro, qui de Sancti Augustini narrationibus rectum judicium facere
serabiiia,

conatur.

Ne tamen

ulla suspicio

sit

me

dissidere

cum
,

doctissi-

mis magistris, qui bene narrandi prcecepta finxerunt aut cuidam perexpresserunt Tempore enim opportuno fectae dicendi forma3, quoedam alia forma ad mores novos
!

aptissima subjicicnda est. Ilaque non cur duo oralores
inter se differant deprehendere, sed

duo genera narrandi,

varia

immoque

diversa et quae se invicem expleant, in-

tellegere nostra interest. Cui operi

incumbemus donec,

hac nostra investigatione, queecumque ad Augustini narrationes pertinent, consecuti erimus.

Ubicumque
usi

locos Augustini usurpavimus, illa editione sumus, cui nomen monachorum ordinis Sancti Beue-

dicti inscribitur.

CAPUT PRIMUM
Cur Augustimis ad narrandum propensus fuerit

Inter recenlissimos c litteratis viris

mos

est inquirere

quas ob causas auctor quilibet ad hoc vel genus assumendum incitatus fuerit. Platonem quidem, ut exemplo res declarelur, instituisse iila divina coUoquia personarum, qua3 tum tragoediis tum comoediis simillima
illud dicendi

sunt, et artem Soplioclis aut Euripidis aut etiam Arislo-

phanis in nostram

memoriam

revocant,

nequaquam de-

miramur, propter hanc causam quod preeclarissimus ille philosophus, dum juvenis eral quid in arte tragica posset, tenlavit. Par est igitur nos dcmoustrare cur Augus,

tinus

qui orator

,

philosophus

et

episcopus eral

,

narcon-

rationes tamen cu
junxerit.

m

suis Sennonibus

plerumque

Primum omnium quosnam Magistros noster Doctor prrcpercontandum esse slatuo. Elenim illi celeberrimiscriptorcs, quorumcxemplaria, nocturna diurnaque manu, versamus, in nostris animis quasi in cera imprimuntur. Atquc tribus auctoribus, scilicet Vergilio, Platoni et Tullio, qui sunt inter se paulum simiies, Augustinus summo ardorc studuit. Ab Vergilio quidcm initium duco, proptcrca quod cum phiiosoj)ho aut chriscipue secutus
est,

tiano oratorc

niaximam dissimilitudinem

haberc pri-

—8—
mum
videtur.

tione cogites,

Non aegre tamen, etiamsi de sola narranostrum Doctorem Vergilii omnia opera

praesertimque divinam /Eneida^ imitando seepissime expressisse perspicies. Vergilium enim suoheroico carmini

maxima varietate distinguendo vehementer operam dedisse neminem fallit illas notissimas narrationes, quas ad duas columbas ad Elysios Campos ^ ad Camillam spectant,
: ,

polissimum consequi possumus, quin operis universitatem detrectemus. Ita Augustinus qui non raro christianos
oratores ad delectandum populum hortabatur (1), severitatem sermonum gratissimis narrationibus mitigabat. Praeterea, omnium poetarum epicorum inter quos enitet Vergilius, non disputare, nonorare, sedres in medio ponere, facta oculis subjicere, et, ut breviter dicam, semper narrare officium est.

At Augustinus, cum carminibus Vergilii, ab ineunte imbutus fuisset, poeticasnarrationes, quibus Mneis abundat, non imitari non potuit. «Namque, ut ipse ait, tum in « dies tolus tum in rebus rasticis ordinandis
aetate,
,

«

recensione primi

libri Vergilii

peractus est
:

(2). »

Oc-

curritur
dicent,
litteris

quidem nobis

a

doctis

Auguslinus, fortasse

dum

suos ultimos libros, praesertimque Sermones^

mandabat, quidquid ex antiquis auctoribus hauserepudiabat.

rat, acriter

Eum quidem ad

christianam doctri-

nam
« «

se applicavisse et antiqua carmina in dies reliquisse
;

fateor

sed, ut ait

Hieronymus, Augustini aemulus,

si litte

ras didicisses, oleret testa ingenioli tui
set

quosemel

fuis(3).»
,

imbuta

;

lanarum conchylia nullae aquae diluunt
,

Idem Hieronymus

postquam

,

suadentibus angelis

a

poetis, oratoribus dilectissimoque TuIIio se prorsus re-

(1)

De catechizandis Budibus, pars

I,

14, de Hilaritate

comparanda.

(2)
(3)

De Ordine,

I,

26.
I,

Apologia adversus libros Rufini,

30-3J.

—9—
moturum
csse pollicitus crat, versus Vergilii plerum»
igilur sen-

que imprudens invitusquc profercbat, Quid
ticnduni esse dicenius de
illo

mitissimo Auguslino, qui

non

aliter ac

dabat,

Hicronymus profanis scriptoribus vcniain immoqueoptabat ut Vergilius in christianum para?

disum reciperetur
Plalonis opera,

quanquam

in Graccis litteris

minime

versabatur, assidue noster Doctor legebat, in animo cogi-»
tabat
ct

sciens

prudensque imitabatur. Porro, divinum

Platonem res dicendo oculis subjicere et facta egregie narrare et adulescentium ludos quamlibetve fabulam summa arte effingere quis nescit ? At non solum Platonem Augustinus imilatus est, sed eliam nonnulla scripsit, quae Platonicae narrationis veram speciem referunt. Omit,

tam quidem celeberrimam illam platanum cujus in umbra adulescentes a Platone et ab Augustino ficti inter se de
philosophia colloquuntur.

Quoddam tamen unum exem«

plum
« « «

afferre mihi liceat

:

At Trigetius religione com-^

motus,

cum

etiam verba sua scripta essenollet, urgebat
, ,

« «
«

manerent puerorum scilicet more vel potius hominum, proh nefas penes omnium, quasi vero gloriandi causa inter nos illud ageretur. Gujus motum animi cum objurgarem gravioribus verbis erubuit
Licentius ut
! , :

qua ejus perturbatione animadverti ridentem

lactan-

«
«
« «

temque Trigelium. Etambobus: Itane agitis, inquam? Nonne vos movet quibus vitiorum molibus atque imperitiix; tcnebris premamur et cooperiamur? Ilic ubi ne plura dicerem, lacrym.np mihi modum imposuerunt
turi
....

«
« « «

Probabis,

ait

Licentius,

quam purgatiores

fu-

sumus. Modo illud obsecramus per omniaquan diligis ut ignotum nobis velis atque illa omnia deleri jubeas simul ut parcas etiam tabulis quas jam non
, ;

« «

habemus. Prorsus

,

inf[uit

Trigetius

,

maneat

noslra

poena, ut ea ipsa quLC nos illicit fama, flagello proprioa

«10
«

suo amore deterreat

hic meminisse

(1). » Nonne apparet Augustinum horum suavium et quasi divinorum adu,

lescentium, quos Socrates

referente Platone, philosoet a pravitate

phiam gratissimam docebat
tutem gradatim deducebat
?

mentis ad vir-

Haud dubium est quin Augustinus in Tullianorum librorum studium maguopere diuque incubuerit. Num vero narrationibus immensam operam dederit easque imitando effingere voluerit, fortasse quaeri potest. Inprimis

tamen altendamus Augustinum proferre, aut explanare, aut laudare non tam orationes Tullii quam philosophica colloquia, prtesertimque illum celeberrimum Hortensium,

quem
bus

eruditi viri desiderant. Porro ille Hortejisius

,

sine

dubio, complectebatur digressiones similes digressioni,

quas in
^

libris

,

qui inscripti sunt BrutuSy de Reet

publica

de Legibus,

in ceteris

ejusmodi opusculis,

reperias. Satis est sane in

memoriam nostram revocare
somnium, aut innumeras

mortem Crassi,
illas

aut Scipionis

narrationes quae ad historiam eloquentiae spectant.

Ipsam autem eloquentiam si consideremus, Tullii discipulum Augustinus se praebet. Etenim, cum celeberrimi oratoris conliones assidue legeret, frequentes et gratissimas

narrationes, quae se lectori dant in conspeclum,

quadam

ex necessitate animadvertit et certo judicio ponderavit. Illae quidera doctissimae disputationes^ quas Tullius_, mullis in
libris,

adnarrationeni adhibuit

(2),

impediebant quominus

Hipponensis episcopus deciperetur. Hic enim rhetoricae regulas, quas, mullos per annos, tum Romae, tum Mediolani,

tum etiam Cassiciaci erat professus, omnino cognitas habebat. Denique illas soUennes laudationes apud recen(1)

De Ordine,

lib. II,

cap. 10 et

H.

Rhetorica ad Herennium, lib. I, (2) De Inventione, V\h. I, cap. xx-xxii. lib. II, cap. lxxX' cap. \ui-x. —Brutus, hlU.—De Oratore, lib. I, cap. xv
;

LXXXIl.

,


tcs

11

Romanos

usitalissimas, in qnibus narrationes quasi

neccssarias sunt ct
ediderat.

maximum locum occupant, adulescens

At cjusmodi auctoritatcm Vergilio, Platoni Tullioque
noster pius Doctor libentissime tribuebat
:

narrationcs

quidem cum valde delectabant
«t

:

«Notissima, inquit,pietas

patris noslri Abrahae redditanobis cst in

memoriam per

« «

recentcm lectionem

:

et est

quidem

ita

mirabilis, ut nul-

«

lum cor arbitrandum sit tam obliviosum, ut inde aliquandoelabi possit.Verumtamen nescioquomodo, quotiescumque legitur, quasi tunc
audientium
(1).»
fiat
,

«
«

ita

afficit

mentes

Quae verba certo significant

summam

esse apud Augustinum illam rarissimam animi mollitudi-

nem, quaTitiLivii historiseVergiliiquepoemata gratissima Sed scriptores alii alio modo misericordia commoventur. Quidam enim sua secum sine ulla intcrfacta sunt.
, ,

,

missione, cogitantes

et

suo proprio dolori ingemiscentes,

nonnisi de se ipsis loquuntur.

Horum

in

numerum

fere
,

omnes elegorum
recte adscribas.

aut

lyri«^orum

carminum auctores
,

Alcaeum, aut Gatullum plurimosque e recentissimis poetig

Quidam autem

alii

a se ipsis

,

ut ita di-

cam, se ipsos deducentes,nonnisi res, quibus dant operam,
inspiciunt.
et

Homcrici quidcm poetai (2) adeo sui obliti sunt antiquorum heroum moribus aut factis cxplicandis se
,

dederunt

ut ipsi « ignoti

modi
rimis

poetir, qui in

longanocte urgeantur. » Ejusrcbus maximis aut oplimis aut pulchcroculis

multum

delectantur, eas

omnium

subjicerc

cupiunt atquc ideo ad narrationes accommodant. In his

Augustinus profccto numerandus
poettc

cst.

Ut enim homerici
historiic

juvcnem nitidamque Gracciam complectcbantur

ut

Vergilius
Serm.

Romanorum

antiquoc

rcligioni

,

(1)

II, cap. i.

(2) V. Les Narralions clansllomcro, Ilistoire dc la Litlcralure grccque, parMM. Alfred ct Maurice Croiset, vol. I.

!

12


, ,

pristinisque moribus dabatoperam, itaAugustinus addoqtrinam christianam totum se conferebat. Itaque ut illam altissimam doctrinam nolam faceret optima exponenda-

rum rerum

ratione utebatur atque

ita

ad narrationes

fre-

quenter adhibendas ducebatur.
christianam, tum tum quasi seriem factorum a Deo ipso ordinatam mente comprehendendam esse censebat. Quotiescumque autem, non de doctissimis collo-

Adde quod Augustinus religionem

quasi

summam

doctrinac

,

quiisevolvendis

,

sed de populo edocendo cogitabat

,

ad

eam
ria
,

christianae religionis partem, quae versatur in histo-

ferebatur.

Summam
et

quibus eloquentise

enim sacrarum Scripturarum in poeseos quodlibet genus reperias,
«

unam
«
« «
«
«,

et
,

vastissimam esse narrationem existimabat.
inquit
,

Si

maxime propterea Christus advenit, ut cognosceret homo quantum eum diligat Deus et ideo
ergo
,

cognosceret, ut in ejus dilectionem, a quo prior dilectus

« « « «

proximumque, illo jubente et demonsnon proximum, sed longe peregrinantem diligendo, factus estproximus; omnisque Scripest,

inardesceret,

trante, diligeret,qui

turadivina, quac ante scripta
;

est,

ad praenuntiandum ad-

ventum Domini scripta est et quidquid postea mandatumest litteris et divina auctoritate firmatum, Christum

« iiarrat (1). »

liaris virtuserat,

Denique nostro Doctori propria quodammodo et pecuutomnia quae cogitabat suaviter efFunde-

ret et altissimae dulcissimaeque veritatis amicos, discipulos

populum christianum omnimodo partipipes faceret.Saepissime quidem cum auditoribus aut lectoribus, oratoria
et

ratione
tunitate

,

eum agere fatendum
orationi
cuilibet
et

est

;

sed

quanta oppor,

preces

miserabiles

dialo-

gos,

digressiones

omnia dicendi genera includit

'

(1)

Z)e

catechizandis Rudibus; pars

I,

8,

»


Illis

13


notam nostri Magistri

cclcbcrriniis Confessionihus, quas docti indoctique

Icgunt, rortnam ct quasi naturalcm

incssc arbitror. Onincs enim a se ipso pucro aut adulcs-

ccnle gcstas rcs cnarrat, genu nixus,
ct

Deumque
et

orans^

intcrdum ccssat, ut lacrimas effundat
cxplicct.

cuncta more

philosophorum

Attamen

in altissimum

Augustini ingenium penitus

si

omnibus jure studeres.Etenim Hipponensis episcopus intcr omncs christianos scriplorcs unus « hanc figuram mundi quae prasterit justa et congrua superbia contemnit atque soli Deo se dicat. « Unus Deus tu, inquit, tu veni mihi in auxiintrare vellcs, aliis ejuslibris
«

lium, una aeterna vera substantia, ubi nulla discrepantia,
nulla

«
« « «

confusio

,

nulla indigentia, nulla mors...
te,

Fac

me, Pater, quaerere
te

vindica

me

ab errore

;

quaerenti

mihi nihil aliud pro
te,

te occurrat. Si nihil aliud desite

dero quam

inveuiam

jam queeso, Pater

(1). »

Nos quidcm optata Augustino contigisse nunc scimus

:

Deum cuim
tcm
,

ille

piissimus Doctor invenit

;

Deum

viven-

hominesque creantem, omncs res humanas regentcm mcnte perccpit discipulosque docuit. Nonne in Augustini tota opera confcrre possimus id, quod Psalmista dc stellis ct de lumine solis dixit ? nonne
sidera

opcra Augustini, gloriam Dei narrant

?

Ne vero eaomnia,
videantur aut

qua^

jam diximus dc Augustino proadhibendas
,

penso in narrationcs
dus
est.

frcquenter

inccrta

falsa, aut

immoderata, ipse nunc audiendilucide ea, qua3 de narratione
«

Sacpe cnim et

senlicbat, cxprcssit.
« « «

Primum censcbat

orationcm omni-

bus gencribus diclionum
sioc

variandam esse ab Ecclcprolixa cst in

ministris, qui

de doctrina chrisliana, coram po-

pulo,

disserunt.

Namque quaudo
1

uno

(1) Soliloquia, lib. I, c.

et n.

«

14


in

genere

dictio,

tinus aufem,

minus detinet auditorem (1). » Augusomnes ambages miltens, suam sententiam
et

iterum explicavit
adduxit.
« «
«

ipsam narrationem
ait,

controversiam

«

Quidquid,

de ordine temporum transachistoria,

torum indicat ea,qua3 appellatur
adjuvat ad sanctos libros
ter

plurimum nos
»(2).

intelligendos, etiamsi prse-

Ecclesiam puerili eruditione discatur...
his verbis

At

si

cum

quaedam

alia

verba ex alio opere excerpla

conferamus, Augustinum narrationem
fecisse
« «

maximi momenti perspicuum erit. « Quapropter non arduum est negotiumea, quae credendainsinuantur, praecipereunde

et

quousque narranda

sint

;

nec quomodo

sit

varianda

« narratio, ut
«c

aliquando brevior, aliquando longior, sem;

« et

«
«
«

«

« «
«

sit et quando breviore, quando longiore sit utendum sed quibus modis faciendum sit ut gaudens quisque catechizet (tanto enim suavior erit quanto magis id poluerit), ea cura maxima est. Et prceceptum quidem rei hujus inpromptu est. Si enim in pecunia corporali, quanto magis in spiritali hilarem datorera diligit Deus ? Sed haec hilaritas ad horam ut adsit, ejus est misericordise, qui ista preecepit (3). Hoc quidem enodatius dici non potest.
;

per tamen plena atque perfecta

,

))

Itaque Augustinus,

dum

narrationes suis sermonibus

miscebat, haud fortuilum consilium capiebat, nec duo ge-

nera dicendi cum theologia permixte implicabat. At suorum magistrorum scilicet Vergilii, Ciceronis et Platonis memor, et se ad narrationem propensum esse atque ad
,

christianam religionem quasi pulcherrimam historiarum

seriem evolvendam aplissimum

sibi

conscius,

propriae

naturae narrationis legibusque studuit. Quse
fuerit

consecutus
nihil an-

omnibus perspicuum

est.

Augustino enim

(1)

De Doctrina

christiana, lib. IV, caput xxii.
liber II, caput xxviii.

(2)
(3)

De Doctrina christiana, De

catechiz. Rudihus, pars

1,4.


tlquius erat

15

quam

ut

berel, sacrisque in coulionibus

populum christianum suaviter haquam maximc mulcerct,

deniquc, ut ipse aicbat, ubique hilarilatem faceret. Atqui
narralioncs tum ad orationcm ornandam, ac varietate dis-

tinguendam, tum ad auditorem deiectandum valent.

Quin etiam, eas esse
nostcr Doctor

utilissimas,
,

immoque

necessarias

postquam prcecepta rhetorum multos per annos meditatus est et fabulas populo esse gralissimas expertus est. Atque non solum quanti
pronuntiavit

narrationes faceret, aperteprtc se

tulit,

sed eliam eas esse

curandas discipulis demonstravit.

Hunc peritissimum et optimum Magistrum sequi atque ejus narrationibus quemdam, eumque egregium locum in lilterarum historia, quantum fieri potest tribuere
,

mihi

dulce

est.

GAPUT SEGUNDUM
Quibus in
rebus narrationes versentur et quse
sit

earum

notio.

Operae pretiiim est inprimis

omnem verborum

ambi-

guitatem devitare
tione sentiendum

et diligenter
sit.

statuere quid de narrasaeculis
,

Verba enim, labentibus

immutari etvaria immoque diversa significare etad mores

hominum quasi se accommodare neminem fallit. Vox quidem narratio duo rerum genera apud Augustinum
significat.

Quoliescumque enim priorem sensum

nosler Doctor usurpabat, aliquid incerlum et latissimum
cogitabat. «
« « «

cenda

ita,

inquit, et perduExordienda narratio est utsingularuin rerum alquegestorum,qua?nar,

ramus, causoe rationesque reddantur, quibus ea rcfera-

mus

ad illum finem dilectionis, unde neque agentis ali(1).»

«

quid neque loquentisoculusavertendus est
leclor

Unum

quoddam exemplum referam,quo

non aegre menle

comprehendat, qua ratione hujusinodi narraliones Augustinus coinposuerit. «Transit (orator) ad narrationem
«
«

eorum

quoe credenda sunt.
et

Dc

qua rcqnie significat Scriptura,

non

tacet,

«

caelum et

quod ab inilio nuindi ex quo fccit Deus terram et omnia quoc in eis sunt, sex diebus
I, 10.

(1)

De catechizandis Rudibus, pars


« operatus est, et
« « « «

18


:

septimo die requievit. Poteratenim Om-

et uno niomento temporis omnia facere. Non Dixit et aulem laboraverat ut requiesceret, quando facta siint, mondavit et creata 5W/i/(Psalm. cxlviii, 5);

nipotens

sed ut significaret, quia post sex setates mundi hujus

«

septima

eetate
;

tanqaam septimo die requieturus
illo

est in

« sanctis suis
«

quia ipsi in
in

requiescent post omnia
illis

bona opera,

quibus

ei

servierunt, quae ipse in

« operatur, qui vocat et praecipit et delicta pr^eterita
« mittit, et juslificat

di-

eum

qui priuserat impius

(1). »

Hinc

facile

intellegimus quantam vim vox narratio apud
habeat. Res enim gestas dilu-

Augustinum nonnunquam

cide exponere, veluti historici scriplores aul oratores civiles causidicique solent, hoc sine dubio

maxime neceserat.

cessarium

est,

hoc Augustino cousuetudini
episcopus non contcmnit
dicit.

Sed

prae»

terquamquod ejusmodi virlutes,qu£e
Hipponensis
condiciones suis discipulis

infabulis occurrunt,
,

quasdam

alias

Narrationibus enim addendae sunt difficillimas explanationes, quae ad philosophiam aut theologiam aut ad christianae

reiigionis hisloriam pertinent atque tantum doc-

tissimis magistris et sacerdotibus commilti possunt.

Itaque non raro accidit, ut orator narrando praepositus

factum ipsum summatim explicet,
dealur, et in

immoque negligere

vi-

arduis

disputationibus immoretur.

Quam

orandi rationem adeo sanctus Augustinus non vitavit ut
hae falso dictae narrationes in ejiis

Sermonibus innumerae reperiantur. Reddere enim causain cur «lapsus hominis « et Angeli nihil Deo nocuerit aut quomodo duae civita« tes sint « arcae

ab initio generis humani aut quod sitdiluvii et
»

sacramentum,

hoc, teste Auguslino, narrationis

speciem praebet. Ea autem, omnia quae nostrum pecu(1)

De

cateehiz. Budib., pars II, 28.


liarc

19


,

et ad ne« propositum non spectant, ne disputemus ccssaria Iranseamus. Fateor, tamen, si spatium mihi nunc

darclur, libentcr inquirerem quanli hoc falso dictae narra-

gcnus a lillcralis viris sit fiiciendum. Etenim in locujusdam vocis aliam vocem supponere id est non cum tum dogmatirationem sed cxpositionem tuui moralem caui, tum philosophicam proferrc satis csset. Quam exposilionem cum ceteris exposilionibus, quibus civiles orationis
,

,

,

torcs de jure aul de rcbus publicis dispulantes saepissime

utuntur, nonimmerito compares atque inde utilissima et
fortasse gratissima haurire possis.

Sed hujusmodi labor
noslro proposito mi-

cum pendeate

dialecticorum scientia,controversia et theosit,

logia, atque mulli sudoris
;

cum

nime congruit eum igitur omittemuset his proprie verequc dictis narrationibus, quas huc et illuc sparsas invenimus, impensam operam dabimus.

Primum

hae narrationes, si

mum maximeque necessarium,
lionibus, quas

tantum ad id quod est niaxiattendamus, ceteris narra-

omnes

scriptores, scilicetphilosophi, poetae
,

oratores composuerunt

simillima3 sunt.
sic loquitur.
«

Ipse
«
«

enim noster Doctor
dico,
filii

Ecce, inquit,

unum

Juliani hereditatem susccpi.
est.

Quare

?

Quia sine

filiis
:

defunctus

Bonifacii hereditatemsus-

« « «

cipere nolui

non misericordia, sed timore. Navicula-

riam nolui esse Ecclesiam Christi

Quicumque
;

vult

«
«

heredem facercEcclesiam, quaerat altequi suscipiat,non Augustinum immo,Deo propilio, rum
exheredato
filio

neminem

inveniat.

Quam

laudabile factum sancti et ve-

«

nerandi episcopi Aurelii Garthaginicnsis,

quomodo im-

« plevit « filios

omnibus quisciunt, osIaudibusDei! Quidam, cum non habcret, neque sperarct, rcs suas omncs rcusufructu donavit Ecclesioc. Nati sunt
illi filii,

« tento sibi
« «

et reddidit

episcopus ncc opinanli quac

ille

donaverat.
;

In potestate habebat episcopus

non reddere

sedjurc


« fori,

20


facto

Hoc historicorum scriptorum, tum
nonjure poli
(1). »

moveri animos, tum

litteratorum virorum, qui

sermonibus sancti Augustini aliialio consilio studeut, quis non putet ? Etenim quam familiariter clerici Christiani-

que quarlo aut quinto saeculo secum invicem viverenl, quomodo Ecclesia non divitias compararet, sed res necessarias exciperet deindeque pauperrimisfiliis opem ferret, qua tandem arte, austero sermoni gratissima narratio misceaturj hic Hipponensis episcopus palam facit.
Ccterae narrationes
toriae prae se ferunt

eadem adjumenta

doctrinae aut his-

atque iisdem oraloriis virtutibus orna-

tae sunt, et eae sunt quae gloriam sancti Augustini

apud
opus
pau-

doctos augeant.

Omnibus viribus incumbam,
ante omnia

ut eas notas

faciam et aequo animo judicem, donec ad hoc

meum
sit
,

mentem appellam. Atque,
cis verbis
,

,

quae

harum

proprie dictarum narrationum

summa

species, hic

qua
riae

scriptae sunt, et

non exponere non possum. Postea de arte, de omnibus, quae nostro Doctori glo-

verlere par est, fuse disseram.
nostrae narrationes, propter hanc causam,

Primum

quod

in genere oratorio versantur, non aliquid prorsus sepa» ratum efficiunt, sed, veluti ceterae orationis partes ad
,

propositum ab auctore quaesitum spectant. Quod si hoe propositum penitus notum habebimus, quse sit narratio»

num

notio,

non

aegre, ni fallor, perspiciemus.
sic

Atqui Au-

gustinus de hac re

enucleate dixit, ut ejus verba quasi

excipere ac deinde in

Sermonum quasdam

partes, quan-

tum
«
«

recte fieri potest, transferre satis sit. «
figurae

Scripturarum,

ait,

rebus vere gestis inhaerent. Ante omnia tamen,
et

« «

admonemus, et praecipimus, ut quando auditisexponi sacramentum Scripturae narrantis quae gesta sunt, prius illud, quod lectum est,
fratres,

hoc innomine Domini

« credatissic
Serm,

gestum, quomodo lectum esl
cap, ni-iT.

;

ne, subtracto

(4)

CCCLV,


((

21


aedifi-

fundamento
care
(1). »

rei

geslos

,

quasi in aere quaeratis

«

Ut igitur ex inlegumenlo jucundum fruc-

tum pueri promunt ila chrisliani oratores, ubi narralione ulunlur, c factis dogmaticam aut moralem sententiam non solum haec facta dilucide cxprimunt. Quod ut fiat
,

narrare, sed ctiam

oculis

lectorum
est.

,

quodam
ita

peculiari
i!la

modo, subjicere necesse
vera et

Atque

jam apparet
et

narralionum, quae in sermonibus innumeris occurrunt,

summa

notio,

quam quaerebamus
consilio,

quam

infra

verbis ampiioribus exponam. Sciiicet Augustinus narrationes frequenter adhibebat eo
christiauae praecepta in

ut

disciplinae

immilteret.

Eum

mentes audientium quam maxime quidem alia minora quamvis haud
,

spernenda, sibi proposuisse scio, sed nunc in univer-

sum

dico.
illa

Adumbrata

narratione,quae in Sei^monibus

Auguslim

invenitur, quibus in rebus versetur explicandum est. Nar-

rationes in triplexgenus rerum, scilicet in Scripturam sa-

cram, in sanctorum martyrumque vilam aut mortem fere

omnes cadunt. Primum
ut
facta,

natura, ut

ita

dicam, paratum erat,

eVeteri Testamento aut e quattuor Evangeliis mulla
divina arte narrata, in

suos Sermones Augustinus

transferret.

Atqui

ita

res se habent.
est,

Quid

igitur nostrae

huicoperae accommodatius
et

quam

invesligare

quomodo

quantum

sacrac Scripturac

verba nosler orator mutave-

ritPNonnuIlas quidem narrationes invenias, quae nequa-

quam immulatae
et
lia

fuerint atque

easdem

et in

sacra Scriplura

apud sanctum Augustinum se pracbeant. Exempli gramihi liceat commemorare illud celeberrimum judicium Salomonis quod Augustinus ad verbum dixit, aut, ut id
conjectura probabile cst
«
«
,

ex ipso libro recitavit.

«Tunc
el
:

apparuerunt duae mulieres meretrices regi Salomoni
steterunt in conspectu ejus ct dixit mulier una
(f)

Ani-

S$rm.

II,

caput

VI.


« «

22

madverte, domine, ego et mulier haec habitabamus in

Sed narrationes e sacra Scriptura sumptas pierumque Augustinus aut in brcve cogit, aut
(1).

domo una

»

contra dilatat, aut explanat,

ita

ut eis aliquid

novum

pro-

priumque
in libro

adjiciat.

Omnes quidem meminerunt
,

se legere

primo Regum illam celeberrimam historiam, quae ad David et immanem Golialh pertinet alque cunctos
pueros, quos
in

scholis inagistri rudimentis
;

imbuunt,
id

vehementer deleclat
ratione confcrant
«
:

eam, queeso
qui

,

cum insequenti narex Allophylis
illo
,

«

Golias unus
,

fuit

est ex

alienigenis

bellum gerebant

tem-

«

pore adversus

filios Israel.

« sanctus, « nistravit
«

cujus esl hoc Psalterium,

Eo autem tempore David immo per quem misanctus
,

hoc Psalterium
sui,

Spiritus

puer erat

pascens oves patris

tenera

« centulus...

Armatus
impar

est
erat,

vixdum adulesaulem Davidut, quoniam aeaetale,

« tate et viribus
«

quasi armis par esset
,

:

sed

arma vetera non adjuvabant
lio

potius onerabant novara

« setatem.
« « « «

Et ad hoc pertinet quod etiam apostolica lecpraesignavit, dicens
:

ante Psalmi canlicum

Exuite
9-10)...
et

hominem veterem
posuit in vase

et iiididte

novum

(Coloss.,

iii,

Tulit David quinque lapides de torrente, de fluvio,

«

processit armatus.

« tinetur

quo lac mulgeri Quinque lapides Lex enim Lex quinque libris Moysi (2).
pastoris,
,

solet, et ila

erat
»

;

con-

Minima tantum pars narrationis
quantum Augustinus
vero ingenlem
videtur
et

hic usurpatur

;

nam

si

totum Sermonem referremns, prorsus manifestum esset
a sacris scriptoribus discrepet.

Eum

quasi incredibilem copiam narrationum

sermonibus junxisse ante omnia notalione dignum mihi quidquid enim in Scriptura sacra apologi aut
;

historiae

quamdam
i,

similitudinem prsebet, hocAugustinus

(1)

Serm. X, cap.

(S)

Strm. XXXIl, cap.

iii,

it, t.

23

imitatione consecutus est. Jn Genesi quidem, quoe in ge-

norc historico fcre tota vcrsatur, nullum fortasse rcperias versiculuni, qucm sanclus Augustinus non explanaverit. Si igitur

omnes

narrationes, quae ad libros cano-

nicos speclant, e nostri Doctoris orationibus detraheres,

quoddam doctissimum et ulilissimum hisloriae genus habcres. Hoc enim ingens historicum opus cui philosophia, theologia aliaquo dicendi genera,

sine ulla inter-

niissione mixta sunt,
et

a

paradiso terrestri initium ducit
eae

tempore Augustini concluditur. Denique

partes.

Scripturae sacroc quae ab historia maxime abhorrent, in sermonibus Hippoaensis episcopi aut paulum neglectae

aut etiam omissse fuerunt.

solum facta e martyrum omniuuique Ghristiauoriim vila, gaudia, luclus et mors narranlur. Ne tamen eum, veluti Meldensis episcopus ceteAugustini autem in Sermoni.biis, non
Scripturis sacris sumpta, sedetiam sanctorum,

rique tum graeci tuui latini oratores solent

,

tolam vitam

cujusdam
nim,

christiani martyris complecti existiuiemus. Etefactis

cum

theologica principia aul morales senlentias
faclis

anteponeret, iisdem

quasi aptissima ad

populum

edocendum
digerebat

ratione utebatur atque ea ad arbitrium

suum

lectoribusque solute
illa

exponebat. Oinnes quiFclicitatis narratur.

dem

legerunt

celebcrrima Acta Martyriun in quibus
iisquc
pcrilis oratoribus

niors Sanctae Perpetuae, Sanctaeque

Unus de mullis rum marfyrum

— sanctaAugusti-

cruciatus

longos

supremumque Iriumnon
ita

phum
nus
:

distribute verbis explanarct. At
in

qua^dam minima
Quae
vero

et peculiaria et

quasi portenalia

tosa iterum atque itcrum rcdit ct

quoedam
diligcrc
,

maxiscirc

ma

ouiiltit.

aute omuia

videalur,

quijjus in

rcbus
diu

libcntissiino

iuimorctur

ncmo

potcst

,

nisi

multis Scrnwnibus
circa

sluducrit. Noster

enim Doctor, non

marlyrium ipsum, sed circa res

quasdam tenues quae ad martyrii historiam non spec-

,


tanl,
«

24


facit. «

ambilus,

ut

ita

dicam,

Sed hoc,

inquit

illius potissimum laus est, in quemcredenteset in cujus

« « «
« «

nomine fideli studio concurrentes secundum interiorem hominem, nec masculusnecfemina inveniuntur; ut etiam in his quae sunt feminse corpore, virtus mentis sexum carnis abscondat et in membris pigeat cogitare, quod in factis non potuit apparere. Galcatus est
,

«
«

ergo draco pede casto

et victore vestigio,

cum
fuit

erectae
iret

demonslrarentur

scalae,

perquasbeala Perpetua

ad

«

Deum.
pitium
denti

Ita

caput serpentis autiqui, quod
,

praeci-

gradus factum est ascensi narralionem Auguslini meminerit duorum factorum in animo assequi cupit, ut
«
«

feminge cadenti

(1). »

Hic certo lector,

Actis

sanctaPerpetua,
«

Martyrum commemoratorum necesse quam hic laudat Augustinus,
,

esl.
«

Primo,
dia-

de se ipsa

revelatum esse dixit virum se faclam certasse

cum
»

« bolo,
«

deindeque somnium
ita

vidit in

quo caput horridi
Hip-

draconis calcavit, ut adcselum victrixperveniret.

ponensis episcopus
facta
alias

orationem suam disponitordine,

ut totius martyrii quasi oblitus, nonnisi haec

duo minima Quin etiam dum coram populo oraliones habet, ad eamdem rem sponte redit et,sine
intueri videatur.
,

ulla intermissione,

de feminis

et

de feminae virtute loexpiicanda esse
in

quitur. Quge

quidem longum

et dilucide

arbitror, eo consilio, ut appareat

quibus

rebus narra-

lionuin quoddam genus proprie versetur. Quotiescumque ififitur ab Auo^uslino sauctorum vilam aut mortem narrari dicemus, omnem verborum errorem caule vitabimus. Noster enim orator de paucis quibusdam pecutiaribus faclis disserit, nedum totam vitam aut totam mor-

lem sanctorum exponat.
Denique diversa Augustinus narravit, quae, licet omnia ad mores christianos et ad Ecclesiae historiam pertineant,
(1)

Serm.,

CCLXXX,

cap.

i.

of;

_

magno negolio
tae,

in

brcve cogerem atque oratione exprinatura,

mcrein. Quani vcro varioe sint res ab co scriptis mandaquic
sil

caruni

una profccto dcmonslrandi,

via

datur, scilicct ut afferam nonnuUa excmpla maxime conspicua esse mihi videntur. Inprimis haud mirandum cst Augustinum cum quadam

mihi

quii:

,

,

coram populo christiano bcatas Agnetis historiam narrarct, Hcrculcm ct Cacum subito protulisse. « Contra
dic,
« «

« « « «

unam aniculam fidelcm christianam quid valet Juno? Contra unum infirmum ct trcmcntcm omnibus membris scncm christianum quid valct Hercules? Yicit Cacum, vicit Hcrculcs leoncm, vicit Herculcs canem Cervicit Fructuosus totum mundum. Compara bcrum virum viro. Agiies, puclla tredccim anuorum vicit
: ,

«
«

diabolum.
dcccpit

Eum pueUa ista

vicit,

qui de Hercule multos

(1). »

Troja^ ctiam ct Trojanis victis
dicat atque
,

Augustinus
inilio

magnam partem sermonis
commemorat
« «
«

vclut Sallustius,

ilhun

urbem Romam quam habuere

Trojani, qui^iEnea duce, profugi, sedibus inccrtis vaga-

bantur

historia

(2). » Dcindc ante oculosnostros vcrsatur quaedam adformandos audicnlium mores aptissima, quam

recentes thcoiogici scriptores casiim conscie/iiisc fortasse

nomine nuncuparent. «Exemplumcximium dc restituenda « re aliena. Dicam veslra^ Charitati quoniam dona Deisunt; « ct sunt in populo Dci qui non fruslra audiunt vcrbum « Dei: dicam quod fcccril paupcrrimus homo_, nobisapud « Mediolanum conslitutis tam pauper ut proscholus cs;

«

sct

grammatici

;

scd plane
;

christianus

,

([uamvis

ille

«

esset paganus

grammalicus

melior ad vclum

«

cathedra. Invenit sacculum, nisi forle

quam in mc numcrus falIcgis propoveniatjjad

« lit,
«

cum

solidis lcrme duccntis
:

:

memor

suit pitlacium publicc

Qui solidos perdidit,

(1)
(2)

Serm. CCLXXIII, cap.
Serm. LXXXl, 9.

vi.

— 26 —
«

'

«

«
« «

locum illum et quaerathominem illum. Ille, qui plangens circumquaque vagabatur, invento et lecto pittacio,venit ad hominem. Et ne forte quaereret alienum, quaesivit
signa, interrogavit sacculi qualitatem, sigillum, solido-

rum etiam numerum.
disset, reddidit

Et

cum omnia
,

ilie fideliter

respon-

«
«

dio et qucerens vicem rependere
ilii
:

quod invenerat. IUe autem, repletus gautanquam decimas
,
:

« obtulit
«

solidos viginti

qui noiuit accipere. Obtulit

vel

decem
:

noluit accipere. Saltem rogavit vel quinque
noluit
ille.

«
«

«

«
«

Stomachabundus homo projecit sacculum Nihil perdidi, ait si non vis aliquid a me accipere, nec ego aliquid perdidi. Quale certamen, fratres mei quale certamen ? Victus tandem ille quod
acciperet
:

;

,

offerebatur accepit

:

continuo totum pauperibus eroin

« gavit,

unum solidum

domo

sua non dimisit

(I).

»

Ille

,

qui Hipponensis episcopi
incidit in
,

Sermones perlegit
quaedam

,

non raro
duntur.
« tiani
« «

ardentissimam aut doclissimam disfacta inclu-

putationem

cui historiae romauce
isti dii

Ergo

vocantur Romani. Et quando Chris-

cogebantur, fremente impetu Paganorum, ut eos
,

adorarent

et

recusantes

,

eorum
;

saevitiam

usque ad
tota

« «
«

cffusionem
culpa

sanguinis sustinebant
,

ea videbatur sanguis,

martyrum

quorum fundebatur

quia

deos Romanos adorare nolebant, quia ceremonias erga deos Romanos respuebant, quia Romanis diis non supplicabant; et totus impetus, tota invidia non fiebat, nisi
de nomine deorum Romanorum. Si ergo
mae defecerunl^ hic quare remanserunt
liuc
dii
?

«
«
«

Romani Roambulare
(2) ».

«

Si

« possent, dicerent quia

inde fugerunt

Nonne

etiam in narrationibus jure ponere possemus ea omnia,
quae pius noster Episcopus de virgiuum sacrarum amore,

(1)
(2)

Serm. CLXXVIII, cap.

vii.

Serm. XXIV,

6.


noii alilor ac Iragicus pocla

27


?

cxprimit

Ut vialor, qui per
et

austeras

rcgioncs longurn
,

iter fecit, in gratissiniam

viridem vallcm

summo cum

gauclio, pervenit, ila leclor,

qui in paulum sevcras Sermoniim disputationes diu incubuit,
« «

«
«

hujusmodi narrationes loctus reperit « His ornasludentes Dei puellte sanctos virgines, nec quod licebat appetierunt nec quod cogebantur consenserunt, Multae enim parentum suorum contrarios conatus igne superni amoris superaverunt. Ira:

mentis

,

,

« «

tus est pater, ploravit mater

:

non curavit

illa,

cui ante

oculos versabatur speciosus forma prae filiis hominum. Ei quippe se ornari desideravit, ut tota ejus cu« ram gereret. Videte quid sit amare (1) ». Saepius efiam Augustinus, quem heretici et multi homines, qui erant
«

Ecclesiao

inimicissimi, de clericorum

moribus, prtelio

lacessebant, res ab his gestas, velut historicus scriptor,

coram omnibus persequebatur

:

in

Sermonibus^ diacono-

rum duodecim, saccrdotum et episcoporum vitam narratam invenias. Noster quidem pius Doctor de omnibus et maxime diversis rebus quae ad clericos spectant, ubi
,

necesse
«
«

neque tantulum praeterit « Severus diaconus caecus. Diaconus Severus sub qua Dei disciplina et flagello sit, nostis lumen tantum non perdidit
est, disserit
:

;

« « «
«

mentis.

Unam domum

hic

emerat propter matrem

et

sororem suam, quas de sua patria huc desiderabat
adducere. Emerat autem, non sua pecunia,

quam non

habebat; sed ex collatione religiosorum virorum, quos

«

«
« «

mihi quaerenti etiam nominans indicavit. Dc ipsa non possum dicere quid feceril, aut quid disponat nisi
quia totum et ipse in

mea

posuit voluntatc, utquidquid

ipse vellem, hoc inde fieret. Sed habet

« sas

cum matre
cuni

sua,

quasdam cauquarum causarum me judicem poliat

« suit; ut

illae

cauScC fuerint terminatiu,

de ipsa

(!) Senn.

CLXI, capuL

xn.


<(

28


Deo
postulatPHa:

domo quod ego
reo-ente,nisi

voluero. Quid autem velle potero,
justitia jubet, et pietas

«
((

quod

bet etiam in

patria

sua aliquos agellos
illic

disponit eos

((

sic distribuere, ut etiam

in illo

loco positae pau-

<(

peri largiatur Ecclesiae

(1)

».

Denique ipse aliquando

in scenam prodieus Augustinus, suapropria delicta aiiasque diversas res a se ipso gestas aut narrat, aut humili

animo breviter designat.
Hinc jam mente complectimur quibus in rebus fere omnes Augustini narrationes versentur triplex quidem
:

genus rerum gestarum, ratione scriptorum historicorum, exponit. In quosdam tamen certos numeros reponere onines narrationes non solum falsum, sed etiam vitiosum atque prorsus ineptum esse fateor quod ut manifestum silj sequens Evangelium ab Augustino explanatum com;

memorabo
((

:

«

Meministis, fratres mei, evangelicge
sorores

illius
,

lectionis

,

ubi ducC

Dominum susceperunt
:

«
«
((

Maria

et

Martha. Certe recolitis
et

Martha

in

multo miet disci-

nisterio conversabatur

occupata erat circa curam
liospitio receperat

domus;quippe Dominum

((

«
((

pulos ejus. Satagebat omni cura religiosissima, ne sancti apud eam uliam paterentur injuriam. Cum ergo esset

occupata circa multum ministerium, Maria soror ejus
sedebat ad pedes Domini,
in labore
et

«
«

Verbum

ejus audiebat. Hla

stoinachabunda quod illam videret sedentem,

« interpellavit
«

Dominum. Et Dominus
,

:

Maria meliorem

elegit partem^, quao non auferetur ab ea.

Non

auferetur

:

« « «
« «

Verbo vivere elegit. Qualis erit vitadeVerbo sine Verbo? Modo istavivebat de Verbo... Ipsum Verbum vila est. Sitniles ei erimus, quoniam
contemplari elegit

videbimus eum

sicuti est. Ipsa erat,
(2) »

unaut contempla-

retur delectationem Domini.
Serm. CCCLVI,
5.

(1)

(2)

Serm. CLXIX. caput

xiv.


Ilic,

29

,

ut

omnes

lcctoros, facillime perspicere possunt

allissimis
piis

maxiincquc rcconditis
suain
,

cogilationibus

atque

scntentiis

narrationem

Sanctus Augustinus
ac dulcissimus

dislinguit.

At contra

non

aliter

avus

filiorum suoruin
illc piiis

animum

gratissimis fabulis permulcet,

Episcopus populo suo pueriiiaet inania nonnun:

quam narrat « Fac alium, pulat falsum esse, et jurat tan« quam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut inel « lelligatis Pluit-in illo loco ? interrogas hominem
:

;

«
«

pulat
dicat
,
:

non pluisse,
Pluit
;

et

ad negotium ipsius competit, ut
(1). »

sed putat non pluisse... perjurus est

Itaque

in sancti Augustini

Sermonibas species narratio-

num

ita

sunt diversae et multiformes, ut eas in quaBdam

certa genera

cogerenon

possis.
sint narrationes

Sed aliquis fortasse percontabitur quot
et

quantuin

habeant.

momentum pro portione omnium Sermonum Omnium quidem rerum rationem quasi minutam
,

quamvis haud subduxerim
saltem esse

narrationes lamen centenas

compertum
a

affero.

Addendum

est

quod

et

gratissimte sunt et totam orationem complenl perficiunt-

que, atque lectorcm

doctissimis arduisque disputationi-

busreficiunt. Alii tamen Jfez-wo^e^omni narralione carent,
alii

vero mullis
(2).

et

quasi perpetuis

narrationibus consscr-

tant

Si igitur

suinmam narrationum cum summa
et

monum

conferas, ac deinde separatim pcrpendas, aliquid

magnum, mirandum,
soletrursum
libris,

quod

in litterarum

historia ficri

efficies. Elenim in maximis et pr.Teclarissimis non raro quoedam eximioe partes mentem lecloris acritcr movcnt cique tolius opcris esse quasi propriii^ nola3 videntur. Ita quidcm in antiqua Grnecorum comncdia pa-

rabasis in hisloricis operibus Thucydidis, Livii, aliorum

virorum domi ac
(1)
(2)

militioe

principum orationes

,

in illis

Serm.
Serm.

CLXXX,
CCCLVI.

caput

li.

— Serm.

CCXCI.

30

-

Georgicis Vergilii carminibus quaedam narrationes litteraloriim hominum animos in se praecipue convertunt.

Quibus exemplis sane monstralur quid de narrationibus quae sunt in Sancti Augustini Sermojiibus, sentien,

dum

sit.

GAPUT TERTIUM
Qua arte Augustini narrationes
conscriptse sint.

Primum mihi

liceat

petere ut litterati

viri,

qui

meum

hoc opusculum legent, quadam animi consuetudine se expediant atque multa e sua memoria abjiciant. Quamvis enim inter se diversae sint omnes narrationes, quae apud oratores aut historicos scriptores inveniuntur ad
,

eamdem artem

revocari possunt et quasi

munem notam

habent.

eamdem comAuguslinus contra, dum facta

refert, cum ceteris tum Groicis lum Latinis narratoribusmaximam dissimilitudinem praDbef, immo de pra3-

ceptis rhetorum
solita

minime

laborat,
et

Par esi nos cavere

a

comparandi ratione

properatim judicium non

facere atque opera Augustini libero

animo ponderare.

Ita-

que, quamvisnarrationes quoB,sunt in Sermonibus, longe
alias essc ac

quasdam

Tullii cximias narrationes censeas,

ne,qua3So, Hipponensem cpiscopum propere condcmnes.

Etenimmultas variasque esse
et

«

pulchritudinis formas(l) »
,

specics

,

in quibuslibct

dicendi generibus

omnes

consenliunt.

Quam ob
;

causam,

hoc capile, dc artc qua
ulia

Augustini narrationesconscriptce sunl, sinc
tione

comparael

disseram

iliud

uuum

curabo, ut Africanorum au-

ditorum bonas aut malas cupidincs scienliamquc
1) Orator, capul
i.

Au-


nem
perlinent,

32


quaej ad narratio,

gustini orantis consilia, omnia tandem

mente comprehendam

et

deinde verbis

explanem.
Narrationes in omnibus Sermonuin partibus inveniuntur,

nedum certum locum
sint

teneant
dicta

;

quod magni momenti
a

esse arbitror. Age,

inania

rhetoribus de

paucisorationis partibus, in quibusnarrationes reponendae

Grassus tamen, Antonius, Tullius in suas contiones non temere includunt narrationes, sed summa dilisint
;

gentia eas in

oplimum locum quasi inducunt.
operis
Graecis

Augustinus autem, qui illam totius consensionem Latinis praesertimque nullam simam negligit aut spernit bens narrationes tum brevissimas tum
,

jucundam
acceptis-

cautionem adhiamplissimas forchris-

,

tuito

incipit.
,

Etenim

,

dum populum doctrinam

tianam docet

a narratione saepissime

initium facit
,

ne-

que audientes de suo proposito monet (1). Al contra in medio sermone,autiu conclusione, occurris nonnunquam
narrationi, nec facile perspicis cur ab Augustinooratio
ita

instructa

sit (2).

Quin etiam, Augustinus
est,

,

postquam nar-

rationem quamdam aggressus

ipsius rei aliquando

obliviscitur, theologicis philosophicisque disputationibus

indulget et postremo, pristini sui consilii reminiscens

,

eamdem narralionem
« rentius), «
«

perficit.

«Impositus

craliculae (Lau-

omnibus membris adustus est, pcenis atrocissimis flammarum excruciatus est vincens tamen omnes
:

corporis molestias
illo

magno robore

charitalis

,

adjuvante

«

qui talem fecerat. Ipsius enim

sumus figmentum,

« creati in

Ghristo Jesu, in operibus bonis quae praeparavit
illis

«

Deus, ut in

ambulemus

(3). »

In sermonibus sunt narrationes adeo breves, ut res ges-

(i)

Serm. X,

i.

(2)
(3)

Serm. CXXII, caput
Serm. CCCII
,

vi.
ix.

caput

— 33 —
tas

non cxponanl, scd
aliic

vix indicent aut, ul ipsc nosfcr
(i).

Doc-

lor aicbal, charilati Glirislianorum insinucnt

Quacdam

vcro
et

narrationcs amplissimoB sunt atque vastissimae,
,

non solum lolum unum sermonem sed eliam duos tres sermoncs complcctuntur (2). Ita quidem, ut martyrium ceiebcM-rimum sanctiLaurentiinarrarel, Augustinus qualtuor sermones pronuntiavit (3). Hinc jam quae sit narrationum quasi prima peculiaris nota, manifestum csJ. Elenim, cum apudomnes GroecosLaaut

linosque scriplores omnes operis partes inter se

cum

quodam lepore

consentiant, ipsanarratio cumtota oratione

congruit, perinde ac columnae validissimae simul et pul-

cherrimce templum

quoddam

sustinent atque ornant.

Augustinus vero ca omnia, quae ornamcnto tantum sunt Sermonibus aut negligit, aut saltem negligere sa^pissime
vLdetur

eumquidem, erudiendorum Ghristianorum et ad veritatem amoremquedivinum gradatim ducendorum cupidum, irridere glorioe humanae doctisque laudibus credas.
:

Narrationes igitur, tum breves lum amplas

in,

quaslibct
,

Sermonum partcs et qualibet ratione includit immo eas nonnunquam inlermittit aut in angustum adducit
,

,

aul longius producit

;

quse omnia discipulus Aristotelis,

autTulliiaut Quinliliani, sine dubio, vituperarct.

At Auguslinus, qui

in diversas orationis partcs

narra-

tiones incomposite distribuit, ipsam narrationem strucndo

multa praccepta rhetorum contemnit. Gontra enim atque fieri solet, verum naturalemque ordinem rerum non conservat, sed aliquid quasi

quassatum plerumquc componit.
a

Quale

sit

hoc narrandi genus et quas ob causas
fuerit, sine

noslro

Doclore electum

mora mente comprchendcrc Augustino enim in animo crat non ul doclopossumus.

(1)
(2)

Serm. LXXXII, caputi.

Serm. CCCXXXII.CCCXXXVI, CCCLVI. Strm. CCCII-CCCV.

(3)

-34t*um auditorum teretibus auribus blandiretur, sed ut ple-

bem pauhim
doceret
et

juvaret, ppiEsertimque doctrinam christianam

ad

piissimum
ut

vitae

genus duceret

.

Qua-

dam enim
,

die,

exemplum

afFeram, in Carthaginiensi

Ecclesia postquam Gaecilianum presbyterum innocentem damnatum fuisse commemoravit subito disputationem theologicam adversus Donatistas aggressus est, deindeque, tranquillo animo et quieto, suam narrationem perfecit. « Sed damnatus est, inquiunt, Gaecilianus. Dam« natus? A quibus ? Primo absens, deinde a Traditoribus
,

«

innocens.

Allegata sunt

ista,

Gestis inserta,

probatt

« sunt.
« «
« «

Enervare quidem veritatis vires conatisunlet inaniumnebulis prosecutionum ejus serenitatemnebulare, quantum potuerunt, enisi sunt. Adfuit Dominus vicit serenitas ejus nebulas eorum. Et videte quomodo nes,

cientes

absolveruut Ecclesiam orbis terrarum

,

cujus

«

communione gaudemus, qualescumqueinea simus. Non
ipsos nos, sed ipsam tuemur, defendimus
,

« «

obtinemus,

aream domiuicam defendendo, proarea dominica clamo. ventilabrum exsnolo cures quis in ea sim Damnatus est, inquiunt Csecilianus. Dam« pecto « natus est semel absens,ter absolutus est praesens (i). » Nunc, si illam celeberrimam fabulam, quam Demosthenes olim oscitantibus Atheniensibus retulit, memoria repetamus, sumuia admiratiouo Augustinus nos procul dubio afficiet. Elenim Dcmoslhenes, qui gravissimam disputationem interrumpit, et coram civibus puerilia inaniaque narrat, efficit ut res civitatis vano immoque pravo fabu«

Tu

,

:

lae

cognoscendce studio subjiciantur. Augustinus contra,
delectandi populi facit et quamvis auditoribus
facta
,

modum
men
de

,

narrando

libentissime blandiatur, ante omnia ta-

rebus Ecclesise et de regenda civitate chria-

tiana cogitat.

(1)

Serm.

CLXIV,

caput vni.

— 35 —
Alia nota in narrationibus Hipponcnsis episcopi indi

canda

est.

Omnes

eniin

scriptores

oratoresque eisdem

scntenliarum conforinalionibus de more adeo utuntur, ut
a litteratis viris

quam primum

ila

agnoscantur. Augustiparia pari-

nus, non aliter acmultitudo

suorum aequalium,

bus reddit, arguta
et

disserit, litterarum
;

nuitationem adhibet

quod nullus ex eruditis virisqui nunc sunt ignorat. At quanta in hocanimi habitu sint momenta ad struendas narrationes animadvertere niagni refert. Augustinus enim, tum sciens prudensque, tum contra invitus ac reluctans, facta multa elegit aut in quasdamnarrationispartes incubuit, ut locum ingenio eiudendi soepissime nancisceretur. Ad insequentem narrafrequenter ingenio eludit

tionem
« est «
«

lector, quaeso, paulisper

animum

attendat

:

«

Hgec

prima martj^rum causa, hoec est Gandida martyrum
Si causa candida, et

«
«

Massa candida. Massa enim numeri multitudine, Candida dc causa) fulgore. Tam multi comites non timuerunt Litroncs. Sed etiam si singuii ambularent, munili essent adversus
Massa.
dicta est, de

«

latrocinium

;

quia ipsa via fuerat

munimentum

(1).

»

Denique illa dulcissinia et rarissima animi mollitudo, qua Augustinus prceditus erat, rebus omnibus suaviter narrandis ei maximo adjumento fuit. Qua virtute, dulci
Vergilio et Tito Livio similis
tio
,

fuit,

immo

si id,
.

quod senPraccepta

plane

dicere

liceat

,

fortasse

prncstitit

enim Christi homines multo leniores reddiderunt
xerunt.
Vergilio

ct ad pauperes colendos summoque amorc diligendos addu-

quidem

,

qui

res mortales aut dulces

vitulorum animas, aut moricntes aves sublimi misericor-

commemorat, Augustinum cum plebe flcntem anleponere audeo « Deniquc cum apud Coisarem Mauritadia
:

« «

nine

populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius

plus

quam

civilem,

quam CaLcvvam vocabant

;

ncquc

(1)

Strm. CCCVI, caput

ii.

— 36 —
((

«

enim cives tanlummodo, verum etiam propinqui, postremo parcntes ac filii lapidibus inter se,
anni, solemniler dimicabant, et quisque, ul
poteratj
valui, ut

fratres,

in

duas

« partcs divisi,
«

per aliquot dies continuos, cerfo temporo

quemque
quantum

«
«

occidebat

;

egi

quidem granditer,

tam crudele atque inveteratum malum de cor-

«

dibus afque

«
«

dicendo

;

moribus eorum avellerem, pelleremque non tamen aliquid me egisse putavi, cum eos

« « «

audirem acclamantes, sed cum flenfes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecfi autem
lacrymis indicabant. Quas
ubi aspexi, illam

immanem
a

consuetudinem
vel

a

patribus et avis

longeque

majori-

«
«

bus traditam, quaj pectora eorum hostiliter obsidebal,
potius possidebat, devicfam, antequam reipsa id
(1). »

«

ostenderent, credidi

Quam

animi mollifudinem in existimandis Augustini
,

narrationibus

pro nihilo putare nobis haud liberum

est.

Quidamenimhistoriciscriptores,ThucydidesautSallustius
aut Caesar, eo praecipuo etquasi

aggrediuntur
recentissimi
dge tofo

ut,

uno consilio suum opus summatim dicendo, lectorum oculis res
vero
,

omnes, perfecta

arte, subjiciant. Alii
(2)
,

veluti

quidam

fabulatores
se

misericordia3

commovencapfant.

animo

dedunt atque artem quasi contemnentes

quoddam
locum

peculiare genus perturbafionis

Hos

inter noster

Augustinus dignus

est sane qui

principem

obtineat.

Itaque ex

iis,

quae supra dicta sunt, quales sint sancti

Augustini narrationes, conjectura jam pro,spicimus. Efenim,

cum fere

oinnia rhetorum praecepta aut contemnat aut

sahem
{{)
(2)

negligat, et litterarum mutationes frequenter ha-

De Doclrina christiana,

lib. IV,

caput xxiv.

Tolstoi, Dickens, Loti, etc.


beat, et ad aiiditores

37

-

flectcndos idoneussit,

assumcrc cogitur.

maxima eximiaquc animi moUitudine quoddam certum genus nanationis Id tamen planius oratione exprimere

fortasse nobis dabilur.

Primum Augustinus
ex nccessitate, scmper
ut in ejus Sermonibiis

paria paribus jungit

ct

,

utitur illa figurata locutione,

quadam quod

Graeci antitheton vocant.

Ex quo illud natura consequitur, non soluin vcrba verbis, sed etiam

sententiae

sentcntiis,

imagines imaginibus adverscntur.

En, ut exemplo utar, quasi in nostris manibus, effigies ho-

mam

minum, qui impudicis mulieribus obedicndo in turpissiet pcssimam scrvitutem scsc abduxcrunt. Atquc hic notandum est illud antitheton, dcquo jam diximus, toties
fuisse, quoties nostri Doctoris sententia, licet
fuit. «

usurpatum
«

brevissima, perfccta
attenditc
;

Lubricos

ct inhones-tos

amores

si

quis amorc fcminae lascivus et

« vestit

se aliter

quam illi
pcr

placct, vcstit se
:

nequam aliter quam ama-

a tae suoe placct. Illa dixerit «
«

Nolo habeas talem byrrhum;
illi

non habct
cligit

:

si

hiemem
cst
?

dicat

:

In laccrna te
illa

amo

;

tremerc quam displicere. Numquid
,

cui dis-

« «

plicet

damnatura

Numquid

in

carccrem mis-

« «

numquid tortores adhibitura ? Hoc solum ibi timetur Non te videbo hoc solum ibi contremiscitur
sura
?
:

;

:

Faciem
;

meam non
Deus
dicit ct

videbis.

Si

hoc impudica
?

dicit

,

et

« terrct

non

tcrrct (i)

»

Quo tamen haud
Virginum
ardore
ef-

contentus Augustinus incipit extemplo narrationem aliam

quam
fingit

superiori

narrationi opponit
et

;

scilicet

sacrarum amorem puro
(2).

quasi angelico

Hanc consuetudincm omnium
(1) -Sc/-m.
(2)

rerum opponendarum

CLXI, cap.

x.

Serm. CLXI, caput xi-xu.


litteratus vir

38


non
faciiis est.

fortasse Hipponensi episcopo crimini
;

immerito daret

rei

tamen qusedam defensio

Augustinus enim assidue legebat atque imitabatur scriptores sacros qui, sine ulla intermissione, contraria contrariis adjuncta reserunt, sive cum carminibus aliquid commemorant, sive cum philosophiam aut theologiam interpretando explanant (1). Quin etiam demonstrarem Augustinum philosophia, theologia, controversiisimpul-

sum

fuisse, ut antitheton in sententias aut in ipsa

verba

includeret, ni timerem ne a litteris discederem et in dog-

maticam theologiam incurrerem. Attamen breviter notan-. dum est nostrum Doctorem per totam fere vitam aut aut adversus Manichaeorum doctringe assensum fuisse
, ,

eam

fortiter

pugnasse,

et

de vera Religione

,

de civitate

Dei, de gratia divina

duas inter se luctantes sententias

exposuisse.

Hoc autem multarum narrationum proprium esse mihi
videtur, ut

maximam

similitudinem referantearum fabula-

rum, quae ad scenam componuntur. Atqueid, quod est in tragoediis optimum, duplici modo narrationes sancti Augustini effingunt. Primum quidem populus Ghristianus

tanquam adjutorem
et

sui dilectissimi

episcopi se gerebat

chorus antiquus, sermocinabatur. Augustinus enim, nonaliter ac Joannes atque ipse Christus, « ad dilectionem omnia referebat » atque ad eam quasi ad

cum

eo, veluti

columen totius GhristianEe orationis revocabat. Namque si duo oratores se praebuissent, unus quidem dicendi minime peritus, doctrinae tamen Ghristianae non
caput
et

expers, alter vero disertus, doctissimus et glori^e cupidus,

nostro Doctori nulla dubitatio fuisset. Atqui populus, qui

Esprit de la Poesie De Poesi sacra Hebraeorum Herder (1) Lowth Tabbe Vigouroux, Manuel biblique ; hebraique Reville les Psaumes E. Renan, Histoire generale des langues semitiques, Etudes d^histoire re,

;

,

;

,

;

ligieuse, Histoire d'Israel.

.

— 39 —
nonnunqiiamsuosoptimosaniicoscogiioscitjSummoardore

Auguslinum
sacras

diligebal. Incredibile est igitur

quam

familia-

ritcr Ilipponensis

episcopuscum plebe

viveret.

Res enim
«

cum

vulgaribus servilibusque operibus conferre,

audicntium interpellationes tolerare aut movere,
valde putre est
»

quod

exponere, contra pravas religiones repu-

hoc Augustino consuetudini erat.Omnem etiam apparatum et nimiam urbanitatem adeo vitabat, ut in collaquiis sublimibus populum sic compelgnare, lacrimas efFundere,
laret
:

« « « « « «
«

Quia Filius animam suam
?

sibi reddidit,

quid

a

nobis

exspectatis

Ipse dicat

:

Potestatem habeo ponendi ani-

mani meam. Nondum dixi quod promisi. Ponendi dixi, sed jam clamatis quia prsevolatis. Eruditi quippe in schola Magistri coelestis, tanquam lectiones intente audientes, pie reddentes, quid sequatur non ignoratis.
habeo ponendi animam potestatem habeo iterum sumendi eam (i). »
Potestatem, inquit,

meam

et

«

Hic manifestum est Ghristi resurrectionem et ab oratore simul et a Ghristiano populo narratam fuisse, quae

disserendi ratio nonnisi apud tragicos comicosque poetas
et in colloquiis Platonis

aliorumque reperitur. Alia autem

Augustinus verbis explanabat quamdamnarrationem exActibus Apostolorufn sumptam; perinde ac dulcissimus
die,

magister
tione, de
«

suum discipulum docens,pauIum
verborum

interrupta lec-

significatione monct. «

Gum

lectio

legeretur de libro qui inscribitur Acius Apostolorum,am'

« madvertistis
«

disscnt, subtraxerunt

quid contigcrit eis qui cum viilam vendidc pretio villac et ante pcdes

« «

ApostoIorum,quasi totum pretium posuerunt. Continuo correpti exspiraverunt ambo, vir ct uxor ejus. Nonnullis
nimis severa
ista fuissc correptio... (2). »

« videtur

(1)
(2)

Serm. LII,13.— Legendus est etiam Serm. CCCIII.

c.ip.

lii

S«m.

CXLVIII, caput

i.


QuaRdam etiam
pissime occurrunt
et

40


saeeffi:

certa verba, qiiae

apud Augustinum Sermones colloquiis simillimos
«

ciuntjhic proferenda esse arbitror
M

Hoctautum altendat Charitasvestra... Audi ergo meDomnepauper :cumenim
sis

«

illum sanctum ulcerosum te esse dicis, timeo ne super-

« «
« « « «

biendo non

quod

dicis ... (1)

Probemus

singula,

judices auditis, causa proposila
Dicat mihijudicium vestrum
tibus dici
:

est, tesles

procedant.

,

Doce quod

promittis.

quod solet causas agenDoceo plane adjuvante
lectionem. intente auintentius

Domino
distis

et coelestis juris recito
,

proponentem
Praeterea,

audite

jam

proban-

Augustinus non solum colloquiis saepissime usus est, sed etiam se eamagni facere et ceteris narrationis partibus anteponere non ambigue professus « Quas voces, inquit, ille Martyr audierit, quasredest
«

tem

(2). »

:

« diderit, « vit

quse tormenta devicerit decursa lectio declara-

et

nobis tanquam in
(3). »

conspectu, quae gesta sunt,

« posuit

patet Ubicumque germana narratio non adumbratur Sanctum Augustinum auditoribus familiariter uti etjam cognita breviter commemorare eo consilio, ut ea, quae
,

Christiani sentiunt^conjecturaauguretur et,si necesse
refellat
«t
:

sit,

«
«

earum martyrum in divinis triumphosque passionum cum legerevelationibus, rentur, audivimus, eaque omnia verborum digesta et illustrata luminibus, aure percepimus, mente specta«

Exhortationes

,

,

«

vimus, religione honoravimus, charitatelaudavimus(4).

»

Oratorigitur et Christiamus populus semper inter se col-

(1)
(2)

Serm. XIV, caput Serm. LII, caput
Serm. CCLXXV,
Serm.

iii.

iv.
1.

(3)

In natali martyris Vincentii.
i.

(4)

GCLXXX, caput

— ^l —
loquiinliir, aiil salloin

quanulam narralionis formam

col-

loquiu siiiiillimam acUiibcnl.

non ad actores, sed ad ipsius fabuex parle auIte leges, hoc Augustinus ex parte negligit curat. Ita quidem de doctissima et tem diiigentissime personas a quasi perfccta imitalione minime cogilans

Quod vero

attinct,

,

,

personis

nunquam

sejungit.

Ad

patriarchas^ prophetas,

sacerdotes, martyfes, virgines innumerosque sanctos de

quibus

Sermonibus agitur, animum attende, atque illam celeberrimam lcgcin^ quam tulit Horalius (1), ab Auguslino continuo i^crrumpi certior fies. Onmes enim perin

sonac

eodem modo loquuntur,

id est,

tanquam subtiles

philosophi, de rebus theologicis autdemoribus disserunt,

aliquandoque, non

aliter ac ipse

Augustinu», gratissima

Attamen bonos a malis discernere nosterDoctor nonnun([uam conatur.Tum vero, fateor, simimiserabiliave narrant.
lis istis

auctoribus tragosdiarum incoinpositarumquac p[e-

bem rusticam prorsusque incultatn deIectant,personassuas nedum earum mores doctissima arte incaliide notat effingat « Videamus ergo. Adductus est ad Ananiam
,
:

« (Saulus), et
«

Ananias interpretatur ovis. Ecce lupus rapax adducitur ad ovem sequendam, non rapiendam. Sed ne

«

«
«
«

repentinum ovis expavescerct lupum ipse pastor dc coelo, qui ha)C omnia faciebat, nunliavit ovi lupuin ven,

« «
«

turum,scdnon s;iRviturum. I^ttamcn tam immanisfama lupum illum praccesserat, ut nou posset ovis audilo cjus nominenon conturbari. Nam cuin Doininus Jcsus cidem Ananiic nuntiaret Paulum jain vcnissc ut credcrct et ad eum Ananiam ire dcbere, ait Ananias Do:

«

mine,

audivi de isto

hoininc, quia mulla maia

ope-

(1)

Nec sic Ut niliil

ciiilar Irapico diflerre

oolori,

inlcrsit,

Davnsne loqnalur an audax

Pytliias, ciuu ncto lucrata Sinone talenluui.


((

42
;


et
. .
.

nunc litteras accepit a ubicumque invenerit tui « « nominis sectatores, pertrahat. Mira et magna res « geritur. Lupo saevitia interdicitur, lupus ad ovem capUbi artem Sancli Augustini non « tivus adducitur (1). » omnino mancam sed paulum inchoatam et rudem esse
ratu? est in

sanclos

tuos
,

principibus sacerdolum

ut

,

certum

est.

At conlra, factum ipsum callide exponit, servandarum

quidem memor legum, quas ipse
Doctrina christiana libro et in
ilio

protulil in quarto

de

opere, cui de catechi-

zandis Radibiis nomeninscribitur.

Namquehaud sinepura

quadam voluptate legimus illud eximiuui exemplum de restituenda re aliena quod jam attulimus (2). Qua multae sunt ex iis summis laudibus in narratione
,

quas
tunt.

litterati viri

peritissimis scriptoribus gloriae ver-

Augustinus enim, quanquam breviter omnia narrat^ nihil tamen omittit et rem gestam oculis nostris ita subut ipsius pauperrimi, sed eximia probitate praediti,

jicil^

proscholi verba
praeclarissimus

quasi audiamus. Atque propterea quod
e gallicis fabularum auctoribus (3) noset

trum piissimum
illo

sauctissimum episcopum contulit cum
sed inhonesto scriptore qui, decimo
(4),

peritissimo

sexto saeculo, res geslas a tribus gigantibus peregit

aliquid majus et forlasse inconsultum tentabo. Quilibet

enim

e litteralis viris, qui

nunc

sunt, profecto incitaretur

ad '\\\u6.exemplu7n exiniium de restituenda re aliena com-

parandum cum quadam celeberrima narratione
(1) Sernt.

(5),

quae

CCLXXIX,

caput

i,

2.

(2)
.(3)
(4)

Serm. CLXXVIII,caput vn.

La Fontaine
Rabelais.
la

(51 Le Bucheron et sa Cognee, V. Taine, sieme partie, cbap. i.

Fontaine

et ses

Fahles, troi-


in triiim

43

gigantum jam

citala liistoria rcpcritiir. Atqiieita,

sinc dubio, ci opportunitas optima> comparationis insti-

tucnda> ultro se ollcrrct
ficio,

quod breviter designo, non perne piissimum nostrum Doctorem vel levissima con;

tumelia invitus afficere fortasse vidcar.
Pra3ter hacc, sunt in narrationibus Sancti Augustini pe-

culiaresquasdam virtutes, quas non solum apudinhonestum, licet pcritissinvum scriptorem, sed apud fere omnes
doctores
pus,

nunquam

occurrunt. Hipponensis enim episco-

tanquam tragicus scriptor, res gestasexplicat duplicem ob hanc causam, quod et auditores vehementissimo ardore diligit et imitandorum martyrum sanctorumque magnopere cupidus eorum personas ipse sustinet. Eum
quidem, non
dicas
«

aliter ac

martyres, dolore cruciari

et

divino

Spiritu tangi et
:

verba quasi fervida sa^pissime profcrre

Ut autem Laurentius accendcrct in iram persecutorem hoc fecit, non illum volens irasci, sed suam
«

«
« « « « «

fidem cupiens posteris

commendare

et

quam securus
vehicula

moreretur ostendere
in

:

Pergant, inquit,

mecum

quibus apportem opes Ecclesiae. Missa suut vehi-

cula, oneravit ea

pauperibus

et redire jussit

dicens

:

Ucc sunt opes Ecclesice. Et

verum

fratres

:

magna^ opes
;

sunt Christianorum, necessitates egentium

si

intelli-

« «
« « «

gamus ubidebeamus servare quod liabemus. Ante nos sunt egentes ibi si servaverimus, non perdemus. Non timemus ne aliquis tollat ille cnim qui dcdit scrvat. Nec meliorem possumus invenirc cuslodcm ncc fidc:

;

liorem promissorem

(1).

»

Ejusmodi innumeras

nar-

rationes qui colligeret,

iile

quoddam epicum pocma, sed
vita^

tragicorum artc scriptum, procul dubio com|)onci'ct. Ete-

nim

antiquorum Christianorum mirandum

virginum sacrarum divinus castusquc

furor,

gcnus, marlyrum

(1)

Serm. CCCII, cap.

ix.


maleriam prgcbent
licis

44


modo
Gale nostris

tormenta, dicta suprema et mors eximii carminis epici
et ciim

ingenio Augustini omni

congruunt. Optandum est igitur ut unus

sacerdolibus, aut quilibet vir in litteris christianis

versatus, e Sermoiiibus multas narrationes excerpat atquo

eclogarios locos piis Ghristianis utiies eruditisque omni-

bus lectoribus acceptissimos edat. Unum quidem aliud exemplum sed quod suavissimum et pulcherrimum judicem proferam « Videamus charissimi videa, ,
:

,

,

fl

mus, spectemus
diei crastino

magnum specfaculum

;

spectemus

et

« « «

proponendum. Videamus. Ecce Stephanus
constitutus quasi
Christi
,

lapidatur,

sit

ante oculos nostros.
Christi
,

Eia

membrum
te

eia

alhleta
ligiio.

inspice
ille,

«
« «

illum qui pro
tu lapidaris.

pependit in
dixit
:

Crucifigebatur
illis
,

Ille

Paler

ignosce
dicis
,

quia
Vi-

nesciunt

quid faciunt.

Tu quid

audiam.

«
«

deam
Jesu
,

te,

ne forle possim imitari vel
stans oravit pro
se,

te.

Primo bea:

tus Stephanus

et ait

Domine

«

accipe

spiritum

«
«

bus

pro

lapidatoribus
illis

meum. Deinde positis geniorans Domine inquit ne
:

,

statuas

hoc peccatum. Hoc
et

dicto

,

obdormivit.
est requieste,

«

O

felix

somnus

requies vera

!

Ecce quid

« cere,
«

pro inimicis orare. Sedpaululum queeso

sancte
te

Stephane, expone mihi hoc, nescio quid, quare pro
orasti, et

pro inimicis genu fixisti ? Respondet quod intelligimus Pro me stans oravi, quia orando et im« pro me qui recte Deo servivi oravi « petrando non laboravi (1). » Nunc fortasse ii, qui adversus religionem Christianam repugnant, Augustinum nonnunquamdulcissimaquadametpiissima ebrietatequasi obrui mente cogitabunt Christiani autem, qui in sacris
« stans
«

fortasse

:

,

;

scripturis intellegendis suntversati, verba beati Pauli me-

minerunt

et

secum dicent
x.

:

Augustiiius stultus pro Christo

(i)

Serm. XLIX, caput

45


et in criice

factus cst atqiic nonnisi in infinnitatihiis

Do^

mini nostri Jcsu Chrisli gloriatus

est.

AttaiTien hae laudes,

quas nostro Doctori maxima cum vo-

luptate tribuo, ut onincs jusliliae leges serventur,
coang-uslandci> sunt.

Ejusinodi enini

paulum narrationes, quamvis
traducanl, ex

eos qui legunt ad
parte

magnam admirationem
iraperfectae
et

debiles

et

sunt.

Augustinus lotum

factum omnino cognoscere

cerlo ordine explicare

non

curat, sed, veluti poeta, singula
in

circumvagatur atque aut

rebus parvi momenti diu immoratur, autmaxima negli-

Lege quidein illum insignein sermonem XXXVII quo de muliere forti agitur et singula verba, quae sunt in sacra Scriptura ab Augustino amplificata fuisse idem narrator facla alicertior fies. Ex alia vero parte
git.

in

,

,

quando
possint.

in

breve adeo cogit, ut ejus verba vix intellegi

Augustinusenim, non narrationes prorsus absolutas, sed potius narrationum partes componebat, proplerea quodet de erudiendo populo semper cogitabat et nonnisi facta jam ab auditoribus nota ampiificabat. « Ho«
«

diernus dics anniversaria repHcatione nobis in

memo-

riam revocat
sanctae
tyrii decoratac

et

quodam modo

repr.ncscntat

diem quo
tenentes

«
« «
tt

famula3 Dei Perpetua et Felicitas coronis mar-

perpetua
in

felicitate floruerunt, et

nomen Ghristi suum noinen in

priiclio

simui invenientes eliam

priicmio.

Exhortationes earum, trium-

phosque passionum, cum iQgcvcnlur, audiuiniiis,mente raro narra(1). «Quapropter Augustinus tiones proprie vcreque dictas componil, sed sa^pissime narrationes coram populo jam recitatas explanat quod quidam nimium scvcri judices magnum viliumessc fortasse arbitrabuntur. Litterati autem viri id, quod in hoc dicendi genere novum ct pulchcrrimum inest,sanc dcprc«

« spectcwinius

:

(1)

Serm.

CCLXXX,

caput viu.

.


collaudabunt.

46

-

hendenf atque omnes narrationes Augustini uno animo

Attamen quot

et

quanlae oratorise virtutes in his narrafateor.

tionibus eniteant

me exprimere non posse
omnes

qui conaretur noslri Doctoris

facultates in

Etenim certum

quemdam ordinem adducereet
ler designare, ille

varia cogitandi, sentiendi,

dicendi genera, quae in ejus operibus occurrunt, brevi-

rem suam inconsulte gereret, Notata

igitur hac rarissima et quasi ditissima varietate, cliversas
et

maxime conspicuas narrationum formas, quas Augustiet

nus adhibuit, proferam

quasi ante oculos lectoris pro-

ducam
Etcnim Hipponensis episcopus
,

gravissimus

vir

et

tenera animi mollitudine pra?ditus,

nonnunquam tamen

cum suo populo cavillabatur et, satiricorum aut comicorum scriptorum modo, mores oratione effingebat. Nonne insequentem narrationem cum iis, quae sunt in operibus Plauti aut Terentii, comparandam esse aliquis jure
diceret
« «

«
«

Jam vero illud quanquam admonere non quando quidem tempas humiliandae animae debui quantum potui, maxime commendavi ; tamen propter hominum errores tacere non possum. Sunt quidam
?

«

,

,

,

observatores
,

Quadragesimae

deliciosi

potius

quam

« religiosi

exquirenles

novas suavitates magis quam
castigantes
;

«
« « «

veteres

concupiscentias

qui

pretiosis
,

copiosisque apparatibus fructuum diversorum
rumlibet

quotanet

obsoniorum varietates
:

et

sapores superare
sunt carnes

contendunt

vasa in quibus coctae


«
«

quam immunda

formidant,

et in
:

sua carne ventris

gutturis luxuriam non formidant jejunant, non ut soli-

tam temperando minuant edacitatem
ratam diflferendo augeant aviditatem.
reficiendi advenerit, opimis

;

sed ut immode-

«
« «

Nam

ubi tempus

mensis

tanquam pecora
corda

praesepibus

irruunt

;

numerosioribus ferculis

— 47 —
«

obruunt ventresque distendunt,
nis

artificiosis et

peregri-

« «
« « «

condimentorum diversitatibus gulam, ne vel copia compcscatur, irritant. Dcnique tantum capiunt manducando, quantum digerere non sufficiant jejunando. Sunt etiam qui vinum ita non bibunt, ut aliorum expressione pomorum alios sibi liquores, non salutis causa,
sed jucunditatis, exquirant
(1). »

«

Scepe eliam narrat
,

Au-

gustinus quoedum facta non lubrica quidem
quivis e recentissimis
vix auderet.

sed quae

sacris oratoribus leviter attingere

Audi enim eum de durissimis certaminibus,
de morte sanctae Felicitatis in sacra contione
«

de partu,
« In
« «

et
:

loquentem

Felicitas vero in carcere

praegnans

fuit.

parturiendo femineam conditionem feminea voce tesopitulabatur

tataest.Non aberat Evae pcena, sed aderat Mariae gratia.

Exigebatur quod mulier debebat

;

quem

«
«

Virgo pepererat. Denique editus est partus, immaturo mense maturus. Actum est enim divinitus ut non suo

«

tempore onus
fetus

uteri poneretur, ne suo

tempore honor
tanto

« martyrii differretur.
« bilo die
«

Actum est, inquam, divinitus ut inde,

ederetur

dum tamen
(2). »

comitatui

Augustino quoquemos eratnarrationemsuamdeserere,utea,quaecontradoctrinam
debita Felicitasredderetur

chrisiianam dici possent, dilueret, aut audientes ad verita-

tem humili animo accipiendam seu ad prsecepta Dei servanda vehementer hortaretur (3). Denique Ilipponensis episcopus quasdam insolitas res insolita rationenarrat, quac; nos
recentes lectores

summa

miratione commovet

et illud,

quod omnes sentimus, quasi obruit atque deturbat. Hac enim nostra a^tate, multi homines non solum in nonnullis

erroribus, velut antiqui

hiLM-ctici,

versantur, sed totam
ejus

Ecclesiu3 doctrinam respuunt atque

legibus legea

(1)
(2)

Serm. CCX, caput

vili.

Serm. CCLXXXI, caput Serm. CCCXVIII,
1.

iu.

(3)

48

-

contrarias opponunt. Refert igitur sacrorum oratorum, si quando aliquod miracuium narrent, dilucideet longum explicare quo modo lioc miraculum factum sit et a quibus viris visum sit quoq omnes Ecclesiae ministri qui nunc sunt, diligenter curanL Sed contra Auguslinus adeo op;

portunitatem

illius

tractatus,

quem

theologici scriptores

de pem/?eZi^/o«e vocant, instituendi nonarripit, utmiracugentia, narret.
({

lum tanquam factum commune, non sine quadam negli« Non eum diem quo hic posita est, sed eum diem hodie celebramus quando inventa est pre« tiosa in conspectu Domini mors sam^torum ejus per « Ambrosium episcopum hominem Dei, cujus tunc tan« tae gloriae martyrum etiam ego testisfui. Ibi eram, Me«

diolani eram, facta miracula novi, attestante Deo, pretiosis mortibus sanctorum suorum jam non solum in conspectu Dei,
:

« « « « «

ut

per

illa

miracula

sed etiam in cons-

pectu

hominum

esset

mors

illa

pretiosa. Caecus notissi-

mus
quod

universae civitati illuminatus est, cucurrit, adduci

se fecit, sine
obierit,

duce reversus
forteadhuc

est.

Nondum audivimus

«
«
«

eorum basilica, ubi sunt eorum corpora, totam vitam suam serviturum se esse devovit. Nos illum gavisi sumus videntem,
vivit. In ipsa
(1). »

«

reliquimus servientem

Quod

si

hanc sermonis partem compares cum
(2),

illis

no-

tissimis verbis

qua3 unus e recentissimis
,

celeberri-

misque gallicis scriptoribus nuper protulit magnopere non stupescere procul dubio non poteris. Quod enim
Christianus

Doctor

negligenter exponit, hoc, testante
est

Gallico scriptore,

dignum

quod

a

dbctissimis viris
igitur

longum attenteque
Serm.

inspiciatur. In narrationibus

(1)

LXXXVI,

caput. v.
e scriptoribus qui

(2)

Legenda sunt ea quse unus

nuuc sunt, de miracu-

lis dixit.

Renau, Vie deJesus. lutroduct.,

p. 50.

-49quas Sanctus Augustlnus Scrmonibus suis
iniscuit,

sum-

mam

divQrsitat^pi esse patet.

genere dicendi, quo Augustinus in narrationibus utitur, paucis disseram. Sed primum quaeso a litteratis viris ne in lioc meo opusculo me de verborum
est ut de

Rcliquum

Rhetorum pra^ceptis non tractavisse conquerantur. Rebus enim dare operam et verba paululum
elegantia et de

negligere,
praeslat.

ornamenla nimio ardore prosequi Conferat benignus lector Silium Ilalicum, ut
st41i

quam

exemplum quoddam afferam, aut Statium, aut Glaudianum, aut ceteros ejusmodi scriptores, qui suam orationem maxima diligentia poliebant, cum barbarisoratoribus Tertulliano
,

Gregorio, Salviano, qui rhetoricae regulas contem(1).

nere videbantur

Hi quidem,

quanquam

in recentibus

nostris scholisimmerito negligunlur,etiam nuncsuntvivi

mentes informent torum disputationibus alimoniam praestent.
etvividi, et iiquiadulescentium

et

doc-

Prseterea, non aliter in narrationibus quam in ceteris Sermonum partibus (2) Hipponensis episcopus locutus est.

Praecipue autem designari yolo

illas

submissas

et

sim-

plices homilias in quibus, ex occurrentis festi opportuni-

tate,Scripturarumquemdamlocumexplanabat. Atqueeum,

dum

narrationes suas ordine disponit, magistro qui

nuUo

apparatu discipulos erudit, aut palri qui
misfiliis suis colloquitur,potius

cum
et

dilectissi-

quam docto

peritoviro

qUi ornatissimam orationem habet, similem esse dixeris.

(1)

LaFin du Paganisme y\i\re

III,

chap.

i,

par M. Gaslon Boissier.

(2) V.

Villemain, Tableaude Veloqucnce chreliennc

auIV» sjccfc,— Ebert,

Histoire gendrale dc la lilteralure laline;

t^harpcutier, Etude sur les Peres
la

de 1'Eglise

;

— Coliacamp, Etude critique sur

mithode oratoirc de Saint

Augustin.
9

50

Etenim ab Africano populo, quippequi e maritimis hominibus et ignaris agricolis constaret, Christi praecepta
explicantem aut facta
Sui

commemorantem
voluisse,
gloriae,
illi

audiri etintellegi

Augustinum ante omnia
piciat.

nemoestqui non pers-

immemor

et

quam

plerique oratores

maximo ardore prosequuntur, minime consulens, nequa" quam curatut, adhibitis elocutionis anliquis artificiis, audientes admiratione moveat atque ora populi in se convertat.

At Hipponensis episcopus, dum in conspectu sive doctorum sive ignarorum narrationes habet, nonnisi explanandae sacrae Scripturae laborem impendit. Qui tamen

eum
enim

libris sacris velut nostros gallicos oratores uti cenille

seret,

profecto
,

maximo errore caperetur. Nostri
decimo septimo
,

oratores

qui

saeculo

florue-

runt quique nunc sunt

e sacra Scriptura

unum quod-

dam brevissimum propositum sumunt, quod variis et ad diversas res pertinentibus argumentis defendant. Saepissime etiam verbum sacrum protulisse nobis videntur, non ut totam orationem suam breviter complecterentur,
sed ut ornate
dicerent aut antiquae et quasi necessariae

consuetudini servirent. Brevissimum tandem propositum
e sacra Scriptura

sumptum

et

in initio diceudi

recitatum
oblivis-

nonnulli oratores, suam piam causam agendo,

cunturaut quam paucissimis verbis vix commemorant.

Non

ita

quidem

in sanctos libros

nam si de rebus se gerit Augustinus non apte cadentibus interdum disserere
:

cogitur, occasionem Scripturae proferendae adipiscitur, et

venerabilem stilum sanctorum auctorum, ut ipse aiebat,
avidissimearripit. Itaque multas et amplaset, ut
ita

dicam,

optimarum cogitationum epulis saturalas narrationes de sacra Scriptura edidit. Adde quod Augustinus, qui nullam


tores,

51

-

snnctorum librorum partem contemnit, proprie tamen 8tudet illi Vctcri Tcstamcnto, quod nostri Galiici scrip-

uno excepto(l), rarissimcaut quasi timidiore animo agitant. Delectatur quidem in explanandis illis sacrisnar-

rationibns, quoe nos
illius antiquas aetatis

maxima admiratione

afficiunt,

nedum

disi

eum pudeat. Etenim terrestris paramemoriam, Noe, Abraham, Moysis, Ruth historiam,
Baptistam aut Apostolos aut Christum commemorat.

ceterasque Veteris Testamenti personas ocque ac Joan-

nem

Denique hic mihi referre liceat quacdam eximia verba, quBB duo doctissimi peritissimique scriptores iique inter
se dissimillimi,denarrationibus,quao suntin SanctiAugustini Sermoficbus, protulerunt. Unusquidem, ad Hipponensem episcopum nimis laudandum minime propensus, in

digressionibus, atque igitur in narrationibus,

«

nescimus

quidjucundi inesse

»

confitetur

(2).

Testante altero, (Mel-

densem episcopum
tate

nostri Doctoris piissimum et praccladico),

rissimum discipulum
collocalae et

non solum narrationes

varie-

multisque virtutibus ornatae sunt, sed etiam

recte
(3),

cumceteris orationis partibus conjunctrc
,

quod nequaquam discrepat ab iis, quac ineunte hoc nosdiximus. Neque enim in ea re tam curatro capite
,

bat yVugustinus ut rhetornm praeceptis inserviret,quam ut

theologiam aut piam
Digressiones etiam

audientium libidinem sequeretur.
Sermonibus, iisque
in cetcris traclati-

et narrationes in

popularibus, frequentiores esse

quam

bus, quidoctisaddicebantur, Meldensis noster episcopus,

maxima opportunitate,
Talem crgo
(1)
(2)
(3)

notat.

in

narrando Ilipponensis episcopus scsc

Bosauet.

Richtrd Simon, Histoire critique deVAncien Teslament.
Bossuet, Difensc de la Tradition
et

des Pires,

iiv.

IV, cliap. xviii.

— 52 —
prsebuit.

Cujus ih narrationibus fbrsan reperire estquaedam, quse minus admittant severiorum judicum teretes
aures, et qua?

paulum rudia aut puerilia limatulo et politulo scriptori videantur. Sed hujusmodi narratorem Hipponenses, immoque Carthaginienses auditores permirum
in

modum

dilexerunt, atque ei ut similes familiari suavi-

tate fiant Chrisliani oratores,

erudiendae simul et delecest.

tandae piebis cupidi,

optandum

GAPUT QUARTUM
Augustini narrationes cum
Tullii narrationibus

breviter compsirantur,

SaepiBsime

Tuliii hactenus

me mentionem
,

intulisse in
iis,

memoriam
quae jam

lectoris inprimis reduco.
dicta sunt,

Etenimmulta ex

huc recidunt

ut artem Augustini

ab

arte, quae in scholis

pernoscebal,
paratio

quodam modo secernant quasi obliqua et manca haberi
;

rhetorum vigebatet quam Tullius haec tamen compossit.

Nunc

au-

tem quibus

in rebus narrationes Tullii et Augustini inter

se similes sint,

quibus in rebus maxime difFerant plane

dicere reliquum est.

Itaque notemus nostros duos oratores non solum exempla narrationum in suis orationibus praebuisse
illis
,

sed de

optimam rationem narrandorum factorum spectant, tanquam peritissimos magistros disputasse. Ea quidem omnia, quae Tullius de
rhetoricae praeceptis, quae ad

narratione discipulos suos docet, quasi in quatluor genera
recte cogas
;

sciiicet

bre vitcr perspicueque dicendi legcs,

artem rerum veri similium quaerendarum alquc pracccpta

bene orandi definitione dcclarat et verbis cxplicat. Qua tum Augustinus cum TuUio conin rhetoricae parte sentit, tum adversus eum pugnat. Quin etiam, Tuilius interdum secum haud consenlit, proplerea quod Iria nar,


Tullianae rhetoricae

54


si

rationum esse genera pronuntiat. Attamen

summam

mente comprehendamus, orator bre» viternarrare habebitur si inde incipiet narrare, unde necesse erit, si non ab ultimo initio repetere volet, ^t si gummatim, non particulatim narrabit, si non ad extremum, sed usque eo quo opuserit, persequetur (1),

De

brevitate dicendi Augustinus Christianis narratoriet inter

bus multa
in

sepaulum diversa praecepta

tradidit,ita

ut eis facultatem

sermonum verbis amplificandorum aut angustum adducendorum reiiquerit. Praeterea, sunt
,

multi sermones brevissimi

sunt quoque sermones
tibi

alii

ampli
tur.
«
«

et

qui fortasse paulo longius provecti

videan,

«
«

«Nam, inquit, si longus tibi videlur iste sermo quo tanquam praesentem rudem hominem instruxi licet ea tibi dicere brevius, longiorem tamen esse debere non puto quanquam multum interest quid res ipsa cum agitur, moneat, etquid audilorum praesentia non solum
, ;
, ,

« ferre, sed
« celeritate

etiam desiderare se ostendat.

Cum

aulem
res

opus

est,

vide

quam

facile explicari tota

« possit (2). »

Augustinus autem
dicendi consentiunt,

et Tullius in

laudanda perspicuitate
explent
;

immo

se

invicem

sed

cum

fere

omnes
,

lectoresea, quae Tullius instituit

(3),

jam

pernoscant
arbitror. «
«

verba tantum Augustini hic proferenda esse

Quamvis

in bonis docloribus

tanta
nisi

docendi

cura

sit,

vel esse debeat, ut
,

verbum quod

obscurum
vitetur...

« sit
«

velambiguum more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasque
Rhetorica

latinum esse non potest, vulgi autem

(1)

ad Herennium,
Rudibus
,

lib. I,

cap. ix

;

J)e

Inventione,

lib.

I,

cap. XXI.
(2)

De

cateehiz.

,

pars

II,

51.

(3)

De Oratore

lib.

II,

caput lxxx,


«

55

« sive
« lis,

Non soliiin in collocutionibus, sive fiant cum aliquo uno, cum pluribus, verum etiam multo magis in popu-

quando sermo promitur, ut inlelligamur instandura autem motu suo significare utrum intellexe« rit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, « versandum est quod agilur, multimoda varietate di« cendi.... Quid enim prodest clavis aurea, si aperire « quod volumus non potest? aut quid obest lignea, si hoc « potest (1) ? HoG igitur unum interest inter duos nostros magistros, quod Tullius apertam narrationem ab oratore exigit, non ut omnia verbis explanet, sed ut qua9dam mauifestissima faciat et quaedam alia abscondat. Ejusmodi dolis Augustinum non usum fuisse patet.
« est. Solet
))

Veri similis narratio
cui RhetoriccL

erit

,

referente auctore illius libri

ad

Hereniiiiim

nomen

inscribitur
si

,

si

,

ut

mos,

ut opinio, ut natura postulat,

dicemus,

spatia tem-

porum, personarum dignitates, consiliorum rationes, locorum opportunitates constabunt. Haec omnia subtilia praecepta Auguslinus, quise non tanquam dolosum causidicum,sed solius verilatis humillimum patronumgerebat,
prorsus neglexiteteatantum, quae verissimaesse putabat,

candide narravit,

At,

si

de forma dicendi qua

narrator

uti

jubetur,
plu,

disputemus, Ghristianus episcopus ab oratore

Romano
,

rimum
«

dissidet. «

Hoc

in

genere narrationis
,

ait

Tullius

multa inesse debet fcslivitas

confecta ex rerum varie-

« tate,
«
«

animorum

dissimilitudine, gravilate, lenitale, spe,

metUj suspicione, desiderio, dissimulalione,errore, misericordia,fortunaecoinniutationc,insperatoincommodo,
subila
Icctilia,

«

jucundo

exitu rerum,

Verum

hocc ex his

(1)

De Doetrina

christiana, lib. lY, eaput x-xi.

<(

56


,

quae postea

de elooutione praecipientur

ornameiita

«

sumentur

(1). »

Sancti Augustini verba nobiscum nunc reputemus
« «

:

Nos, inquit, decet esse cautos, ne

illa,
,

quae vera narra-

mus, sine suarum causarum digesta

aut inani
(2). »

sua-

« vitate aut perniciosa cupiditate

credantur

Genset

igitur oratoribus sacris

suadendum

esse, ut falsam vere,

cundiam procul ejicientes, verba vitiosa si sit necesse, conspectu rudium autetiam doctorum efferre audeant. Ipse quidem brevem et quasi extenuatam orationem semin

per exhibuit, queeque familiari sermone, ut
simularetur.

ita

dicam, dis-

Neque solum non

arripuit

,

sed etiam vitavit
perpoliendi
,

occasiones eruditionis ostentandae et
ita ut lector,

stili

omnium rerum oblitus, nonniside rebusnar-

ratis cogitaret,

Augustini narrationes jam

non ad rhetoricam, sed ad ipsas Tullii et nemo non perspicit quid de nostra comparatione sentiendum sit. Ut enim peritisattinet,

Quod

simus omnium causidicorum et elegantissimus scriptorum latinorum humillimum episcopum cum ignaris et ita pauperrimis viris de more conversantem superat
,

narrationes TuUii narrationibus Augustini praestant. Sed

cum

peritissimi atque eruditissimi scriptores egregias

il-

las virtutes, quae in Ciceronis orationibus nitent, notas fe-

jam dicta iterum proferre supervacuum est. Eamdem ob causam, celeberrimas ex illis narrationibus (3), quibus princeps oratorum romanorum suas contiones orcerint,

navit

,

silentio praeteribo.

(1) De. Inventione, libri I,
(2)
(3)

caput xiz.
I,

iDe catechizandis Rudibus, pars

10.

Pro

lege

Manilia
vii.

,

cap.

u

;

— Pro Milone,

cap. ix, x.

—Jn

Catili-'

naniy lY, eaput

—Pro

domo^ cap. lt.

Me

quidcin potius delectat iminorari in

iis,

quae sunt

gioria)

Saucto Augustiuo.

Atquc

iuprimis,

quis

cre-

uno consilio ut veritatem justitiamque colerent et oratorem perfectissimum honore prosequerentur ? Etenim in iis, quae ad rem publicam gerendam pertinent, quidam viri ab honorum aut pecuniae cupiditate non abstiuent, sed suas res potius quam orantium eloquentiam spectare solent. Ita fit ut eloquentia civiiis sa^pe non ad fidem auditoribus faciendam, sed adgloriam ipsius oratoris augendam, aut ad serviendum pravis cupiditatibusplebis valeat. Nam si cedat Romaiios orauti Tuilioplausus dedisse eo
,

leberrimi oratores suas cogitationes,easque maximereconditas,

exprimerent,

locutos fuisse
lii

nonnunquam se adsolam verecundiam faterentur, eoquod multiaiiditores vel consi-

capiendi facultatem non haberent,vel praejudicata opi-

nione tenerentur. Quos animi habitus Tullius negligere

non poterat, dum res gestas a clientibus aut abadversariis coram populo romano verbis explicabat. « Atque magis
hasc pars orationis
ceterae
;
,

narrationem dico
alio in loco est

,

obscura est

quam

quia,

si

quo

dictum quid obscuTulliusigitur quasi

riusautfalsum,tantum id perit,quodita dictum est;narratio
falsa

totam orationem corrumpit

(1) »...

invitusad facta paulum mutanda aut ad res quasdam abs-

condendas nimiumve laudandas, quodam modo incitabatur
:

id sane dicere

possumus quin

principi

romanorum

oratorum injuriam afferre videamur. Augustinus contra, omni perturbatione animi atque omni prava propensione
vacans
,

plausus

et divitias ct
,

honores

et ca

omnia, quae

exlra veritatem sunt

contcmnebat atque

facta

tantum et

mentes audientium introspiciebat. Itaque
ulla dubitatione, pra)fero.

in

hac re Tullio

causidicorum callidissimo piissimum Monicaj filium, sino

(1)

De Oratore,

libri II,

caput lzzx.

-56t)einde Augustinum,
labat
,

dum

cives Hipponenses compel-

quam maxima familiaritate usum fuisse manifestum est. Non tamen a Tuliio plebem omnino neglectam fuisse existimo
;

sed suas proprias res curabat

ille

ditissimi
et divi-

Attici amicus, et
tias

optimatum cupiditates mulcebat,

aeque ac verborum elegantiam captabat.

Sed contra,

quam

gratuito amore, quanta animi excelsitate, quanta

suavitate, Hipponensis

episcopus pauperibus se totum

dedebat
«

!

«

Operae pretium est animadvertere, aiebat,

« «

quomodo, quanquam et superiores velint se ab inferioribusdiligi, eorumque in se studioso delectenlur obsequio, et quanto magis id senserint, tanto magis eos dili-

« gant, «
« « «

tamen quanto ardore exardescat inferior cum a superiorese diligi senserit. Ibi enim gratior amor est, ubi non gestuat indigentiae siccitate, sed ubertate benefi-

centiae profluit. Ille

namque amor ex miseria
si

est,

iste
a

ex misericordia. Jam vero,

etiam se amari posse

«

superiore desperabat inferior, ineffabiliter commovebi-

« tur in
«

«

amorem, si ultro ille fuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nequaquam sibi tantum bonum promittere auderet. Quidautem superius Deo judicante,
quid desperatius liomine peccante
et
?

« et «

qui

se tanto

magis tuendum

«
«
«

subjugandum superbis potestatibus addixerat quae beatificare non possunt, quanto magis desperaverat posse sui curam geri ab ea potestate quse non malitia sublimis esse vult, sed bonitate sublimis
potius

«

est(l)». Atqui in narratione,
popularis

quam

in ceteris

orationis partibus et in ceteris dicendi generibus, requiritur illa
citur.
incitatio, quae

e

vero amore nas-

Etenim orationes aut

tragoediae aut lyrica carmina,

quae

plebem magnopere delectanl, maxiraam

dissimili-

(1)

De

catechiz.

Rudibus, pars

i»,

7.


tudinem habent
ab

59


,

orationibus

tragcediis

et

lyricis

canninibus, qute a delicatis scriptoribus ad doctos opti-

matcsque accommodata sunt. Narrationum vero

et fabula-

rum oplimi
omnia,
a

prosclarissimique auctores

multa, ne dicam

plebis moribus, carminibus, pielate sumunt. In-

de

fit,

ut

Augustinus cura delectandorum simul
sollicitatus,
et

et

eru-

diendorum pauperum continuo
liarem et plebi acceptissimam,

novam, pecu-

Tirorum
finxerit.

admirationem

eam quae litteratorum commoveat narrandi formam
,

Cur tandemHipponensem episcopum aeque ac Tullium narratorum ducem et quasi magistrum eligam, sine ulla dubitatione fateor. Haud multum a populo, queni erudiebat Augustinus,aut abipso Augustino,omnes nunc, indocti aut docti, consuetudine differimus. In nostro quidem Doctore non aegre reperias illam peculiarem animi mollitudinem, hoc novum perturbationum cupiditatumque genus, quae recentissimi nostri scriptores oratione expri-

munt.

Eum

profecto quasi fratrem nostrum et

unum de

multis qui nunc sunt et dulcissimum

amicum
vVt

ac nostra-

rum animarum medicum esse

existimes.

contra, mini-

mam

similitudinem pra^bemus illorum optimatum

Roma-

norum, qui reipublicae gubernacula atrociter tractabant. Quamvis enim Tullius res geslas a Romanis civibus perfecta arte narret, a nobis disjunctus nimio intervallo locorum, temporum,

morum

haberi polest,

immo nonnullam

satietatem lectoribus recentioribus aliquando facit.

Quas ob causas,
sis

si

ad artem tanlum

animum attcndamus,

TuUium Augustino longc
et

praostare ccrtumest. Hipponenautem episcopus nobis res gratissimas utilissimasque recentibus moribus aptissimas narrat, nos oplimoc cas-

lissimaeque voluptatis illccebris

mulcct^ simulquc

altis-

simam doctrinam

cruditos docct atquc sacris oratoribus

— 60 —
manifestam
certam rationem miscendarum narrationum sermonibus facit. Quod si multitudo lectorum magis ac

magis ad nostrum Doctorem noscendum duceretur, in laudandis Tullianis narrationibus certo perseveraret, sed
fortasse eas

nonnunquam

relinqueret ut saepius in Au-

gustinum narrantem incumberet.

Nunc sane animo lectorum quidam praeclari viri quasi necessario occurrent. Demosthenem, ut exemplis utar, aut Meldensem episcopum dico, aut nonnullos e recentissimis
nostris oratoribus qui narrationescomposuerunt. Sed praeterquam quod Augustinum cum omnibus oratoribus conferre mihi non licet, eadem aut saltem fere eadem iterum atque iterum dicenda esse non censeo. Cur Meldensem episcopum de eorum numero non excerpam, haud mirandum est. Etenim non aliter ac polilissimi et peritissimi ex

antiquis scriptoribus consensioni

omnium partium

oran-

tempus non consumit, artem tamen bene dicendi plane notam habet et vitat illa minima vitia, quae Augustino quasi dedecori sunt. Quin etiam, veluti epicus poeta, praelia narral, aut similis lyricorum carminum auctoribus urbem superbam quae medium mare regebat atque hostes a Gallia superatos, sacrorum prophetarum ratione, commemorat. Sunt in ejus narrationibus omnes virtutes, quas et apud Tullium et apud Augustinum reperias. Attamen Hipponensisepisdo studet
et,

quanquam

in perpoliendo stilo

copus Meldensem episcopum, quadam ex parte, superat; illam designari volo eximiam animi mollitudinem, qua

Augustinus Hipponenses aut Carthaginienses cives
bat atque

flecte-

etiam nunc
e

lectores

omnes

delectat.

Itaque

quamdam narrationem
quae aliam

sermonibns sumptam proferam,
a

narrationem

Meldensi episcopo celeberri:

mae orationi insertam in memoriam revocat
«

«

Gallina

evangelica.

Nemo vos murmurando
Omnes

avertat ab exspec-

« tatione

futurorum.

qui propter islas adversita


« tes

6!


:

«
« «

blasphemant Ghristum nostrum, cauda scorpionis sunl. Nos ovum nostrum sub alis illius gallinae ponaevangelicac, quao clamat

mus
ilii

Jerusalem,

Jerusalem,
filios tuos,

falsae et perditae,

quoties volui colligere
et noluisti
?

«

tanquam gallina puilos suos
Quoties volui,
;

?

Non nobis
enim

di-

« catur,

et

noluisti

llla

gallina

divina sapieutia est
« grueret.
«

sed assumpsit carnem ut pullis conalis,

Videtegallinam hispidam plumis,dimissis

voce

fracta, et

quassa, et lassa, et languida, congruere

« «

parvulis suis.

Ovum

ergo nostrum, id

est,

spem nostram

sub

alis illius gallinae

ponamus

(1) ».

Laudent rhetores illam
expriniit atque

summam

artem, qua Meldensis

episcopus insignis mulieris errores culpasque oratione

evangelicam doctrinam coram delicatis;

Gallico

ego quidem oratori Latinum narratorem antepono. Etenim, quamvis Meldensem episcopum evangelicae narrationis non pudeat eum tamen optimatum Gallicorum pravae verecuncontendas. Augustinum contra diae paulum inservire
simis auditoribus verbis explanat
,

humillima, scd gratissima comparatio, qua Ghristus usus
est
,

magnopere
et

delectat.

Itaque

eam dicendo verbis
,

amplificat,

quasi pia audacia humiliorem facit
sibi

ita ut

immensam divinamque Ghristi suavitatem
videatur.

assumpsisse

Ne autem haec verba litterati viri, qui maximis laudibus Meldenscm episcopum extollunt, mihi vitio vertant. Namquc Hipponensem cpiscopum tanquam suum ducem et magistrum ipse habebat et se illi inferiorem esse
libentissimc profitcbatur, neque tamen illam animi mol-

litudinem, de qua saepissime

jam diximus,

forlasse

magni

momenti
(i)

faciebat.

Strm, CV, cap.

riii.

CONCLUSIO

Nunc, ut perspicuum sit illud, quodcumque hac nostra opera consecuti sumus, paucis, antequam finem scribendi faciamus, concludendum videtur quid de narrationibus Sancti Augustini
sit

sentiendum

et

quantam

utili-

tatemex eis percipere possimus.

Atque ut omnia jam dicta quasi in unum cogamus, Augustinus suis Sermonibus multas narrationes miscuit, Platonem, Versive quod dilectissimos suos magistros sive quod rebus gestis gilium, Tullium imitatus est
, ,

explicandis

vehementer deleclabatur
viris
,

,

sive

quod

in

artem coram omnibus
aut
in vita

praesertimque coram plebe

orandi diu incubuerat. H^e narrationes in historia sacra,

morteque sanclorum

et

martyrum

,

aut in

moribus Ghristianorum
introspicere conati

fere omnes versantur. Deinde sumus qua arte Hipponensis episco-

pus

facta

exposuerit atque multas egregiasque virtutes

quae apud Tullium aut

Thucydidem aul Sallustium aut Tacitum nitent, in Sennonibus non reperiri sincera mente declaravimus. Ex alia autem parte, quam praeclare Augustinus rebus
gestis
utitur, ut

auditorcs

doctrinam

chrislianam doceat, quanta solcrtia artcm comicorum aut

quam suavi misericordia pauperrimam ignaramque plebem ab anliquis plerumquc netragicorum imitatur,

glectam ad

Deum

erigit,

quam

grata varietatc austeras
I

oratioues brevibus narrationibus distiuguit

Eas ob cau*

— 64 sas narrationes, quae sunt in
tini,

Sermonibus Sancti Augusnarrationibus, quas gram-

cum
et

celeberrimis
rhetores

illis

matici

gloriae

vertunt TuUio

,

comparare
ila

ausi sumus.

His autem continuis argumentis, quae

attulimus, id unum ostendere animo cogitavimus, Augustinum gratissimas composuisse digressiones, quae seorsum a ceteris orationis partibus considerari possint.

Restat ut inde triplicem rationem concludamus.

Primum

nostri Doctoris

sermones
in

omnes perlegenti
quo tolum

sane apparet

maximum principium

meum

opusculum quasi pouitur.
gligi

Scilicet narrationes,

quas in

Hipponensis episcopi orationibus reperimus, neque ne-

neque omitti possunt ab iis, qui litteris latinis student, propterea quod magnam et peculiarem notam Sermoniim efficiunt. Litterati quidem viri qui nunc sunt lon-

gum

saepissimeque disputant de orationibus, quas anliqui

historici scriptores suis

Annalibus miscuerunt, nedumeas contemnant aut silentio prseterire videantur. Ita quidem, in litterarum latinarum historia, Sancti Augustini narrationes maximi momenti sunt. Quod citius mente comprehendes
,

memoria si quoddam verbum notissimum quod praeclarissimus e nostris fabularum auctoribus olim protulit (1). Fabulae enim et narrationes quanquam pueris praecipue conveniunt, viros tamen marepetas,

turos etdoctos, ipsosque senes delectant. Praeterea pleri-

que sermonum auctores, altissimas difficillimasque res
verbis explanantes, auditoribus mobilibus tae<lium
aflPe-

runt
« «

:

«

Saepe enim

fit

ut qui

vel audiendo vel stando

fatigatus
et

primo libenter audiebat, non jam laudans,
,

sed oscitans labia diducat
ostendat.

se

abire

velle

etiam

« invitus

Quod

ubi senserimus, aut renovare

(1)

Gallicarum fabularum notistimum auctorem dico

(Sl

Pejiu-d'Ane

m'etait conte, etc.)


«
«

65

oporlet
ritate

ejus animuni, dicendo aliquid honesta hila-

«

«
« «

el aptum rei quae agitur, vel aliquid mirandum et stupcndum, vel etiam dolendum et magis de ipso, ut propria cura atque plangendum punctus evigilet quod tamen non ofFendat ejus verecundiam asperitate aliqua sed potius familiaritate

conditum

valde

;

,

,

« conciliet (1).

»

historia

Deinde est eorum virorum, qui, non de litteris, sed de gentium aut de moribus praecipue cogitant ad narrationes Augustini animum attendere. Omnes enim sciunt in plerisque optimorum auctorum operibus atque
,

in orationibus multa esse indicia, quae scriptorum histo-

ricorum scientiae inserviant. Qui igitur Augustini sermonibus, scriptorum historicorum modo, studere cuperent,
ii,

ni fallor, reliclis fere

nonnisi in

omnibus orationispartibus, narrationes jure incumberent. Hic enim noster
,

Doctor tota instituta in quibus, ut ita dicam Ecclesia Christi ponebatur verbis explicat atque mores populi
,

Christiani
praelia
,

,

scientiam

clericorum
religiones,

,

sacrarum virginum

plebis pravas
,

pauperum hominum

cupiditates
vitia

Carthaginiensium aut Hipponensiumcivium

quasi oculis nostris proponit. Itaque in has narra-

tiones id,

quod de historia tota Augustinus quadam die pronuntiavit, paulum mutatum conferam « Quidquid de « ordine temporum transactorum indicat ea, quae appella« tur historia, plurimum nos adjuvat... etiam si proeter
:

«

Ecclesiam puerili eruditione discatur
t)enique Augustinus

(2). »

quoddam genus narrandi simul
altento

et

orandi
tur, et

finxit,

quod
et

novum
catechiz.

animo intueancum recentibus Christianarum gentium
si litterati viri
I,

(1)
(2)

De

Rudibus, pars

19.

De Doctrina

christiana, lib. II, cap. xxviii.


,

66

moribus omnino congruum esse fatebuntur. Antiqui enim oratores tum Graeci tum Romani, quamvis saepius vocem plebs usurpent de more tamen adhibent quamdam dicendi formam, quae politis tantum doctisque viris placet. Princeps ex omnibus peritis oratoribus noster Augustinus oratoriis virtutibus utitur, ita ut narrationes evolvendo, pauperes rudesque civitatis Hipponensis incolas altissimam doctrinam doceat. Augustinus igitur, dum coram ignaris auditoribus orat semper dignus est qui nos omnes admiratione percellat; suavior autem est et pulchrior et is qui majorem misericordiam commoveat, quotiescumque veluti dulcissimus pater, suisfiliis
,
,

res olim gestas aut pias fabulas narrat,

Notemusquoque hanc cum illa arte, quae apud

nostri Doctoris artem discrepare

antiquos oratores aut historicos

scriptores vigebat. Hi enim,

cum

faclis

narrandis totos se

dederent, tantum se ipsos, aut ipsa facta, aut audientium

mentes intuebantur. Quarum omnium rerum tractandarum optimam rationem Augustinus nec ignorat, nec spernit,

sed eam ad theologiam, ad lyrica carmina, aut ad imamplificat, ut in factis

mensum el quasi divinum amorem accommodat.Quapropter
suam sententiam non verbis
randis immoretur,
nar-

sed eis utitur ut sine uUa intermis,

optimum, potentissimum et pulcherrimum ascendat. Ipsum quidem audiamus « Et « adhuc ascendebamus interius, cogitando et loquendo, « et mirando operatua, et venimus in mentes nostras, et
sione ad

Deum

viventem

:

«
«

transcendimus eas, ut attingeremus regionemubertatis indeficientis, ubi pascis Israel in aeternum veritatis
pabulo
;

«

et ubi vita sapientia est,

per

quam

fiunt

omnia

« ista et

quae fueruntet quae futura sunt(l).))

Unde sequi-

(1) Confessiones,

1.

I,

cap. x.


das
«
«

67


Inquodam
suavi

tur ul noslor piissimus et altissimus narrator res narran-

modicc

attingat, toto ictu cordis et suspiret et in

primitias spiritus relinquat.»
:

Deo sermone

haeo reperimus
« «

«

Lazari et divitis historia. Pauper isle
;

miserabiliter fuil infirmus

nec saltem ipsius tenebat
est

sanitatem corporis

,

quod

patrimonium pauperis.

«

Ulcerosus etiam

fuit,

canes lingebant ulcera ejus. Erat
dives qui induebatur purpura et
et

« «
« « « «
«

autem
bysso
fidem
,

in
et

illa

domo

epulabatur quotidie splendide,

nolebat

possidere

cum

paupere...

Mortui sunt ambo.

«

inopem illum et auferri ab Angelis in sinum Ahrahae. Mortuus est dives et sepultus et cum apud inferos, utlegimus,in tormentisesset, levavit oculos suos a ionge et vidit pauperem in sinu Abrahae, quem contempsit ante januam suam. Non cum illo potuit haContigit mori
:

«
« «

bere

communem

requiem,

cumquo

fidem noluit habere

Abraham, mitte Lazarum ut intinguat digitum suum in aquam et stillet in linguam
Pater, inquit,

communem.
;

« « «

meam

quia
,

crucior in hac flamma.
,

Responsum

est

:

Memento

fili

quia percepisti bona tua
;

in vitatua

,

Lazarus autem mala
Mitte

nunc ergo hic
dicat eis

requiescit, tu vero

« torqueris... « « «
« «

ergo,
fratres
,

inquit dives,

Lazarum

:

ha-

beo
ne

ibi
et

quinque

quid hic agitur,
pro-

ipsi

vcniant

in

hunc locum tormentorum. Et
:

contra hoc responsum est

Moysen habent
qui
solebat
suis
fratribus

et

phetas

;

ipsos

audiant.

Ille

irridere
;

Prophetas,

simul utique
dubito,

« «

enim,

imonon

cum quia cum

credo

ipsis fratribus suis lo-

quens de Prophetis, monentibus bona, prohibentibus
mala, terrentibus de tormentis futuris et futura prae-

«
«

mia promittentibus
:

,

irridebat haec omnia, dicens
vita post

cum

« fratribus suis «

Quae

mortem
(i)
?

?

Quae memoria

pulrcdinis

?

Qui sensus cincris

»

(1)

Serm. XLI,

4.


gustinum,

68

-

Nonne quidemillum sanctum narratorem, nostrumAuet peritissimum oratorem et pauperum amicum

patronumque et theologicum scriptorem esse declarare possumusPDolendumest certoejusmodi oratorias virtutes etiamnunc quasi ignotas esse, ob eam causam quod plerique litterati viri orationibus sancti Augustini non aeque ac
orationibus TuUii
aut praestantissimi e nostris Gallicis

episcopis dare operam solent.

Itaque, hoc

meo opusculo conatus sum
et

ditorum virorum

possem eruscriptorum, qui nunc sunt, animos
si

oculosque in gratissimas narrationes convertere.

VlDI AC PERLEGI,

LuTETi^ Parisiorum,
A. D.

in

Sorbona,

VII IDUSDEC. ANN.

MDGGCLXXXXI,

Facultatis Litterarum
iN

Academia Parisiensi Decanus,
A. HIMLY.

Typis mandetur,

ACADEMI^ PaRISIENSIS ReCTOR,

GREARD.

^

69

INDEX

RERUM
Pag.

Proobmium

1

Caput

I.

— —

Gur

Augustinus

ad

narrandum

propensus
7

fuerit

Caput

II.

Quibus
sit

in rebus narrationes versentur, et quae

earum notio

17

Caput Caput

III.

Qua

arte narrationes conscriptae sint

31

IV.

— Augustini narrationes cum
breviter comparantur

Tullii narrationibus

53

CoNCLUtlO

63

Nimca.

— Imp. GorTais-Dcdot,

plnne do

U

Cnth^draU.

(1

hl

r

'

4
,1

Jk

V'
,^vV
v^

*#<v-:,i
f<

.01.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful