ITC'nin tersine Liberaller hem genis, hem de gU~IUcikarlar tarafmdan destekleniyordu.

"Adem-i merkeziyetcilik ve sahsi tesebbus" seklinde ozetlenen ideolojileri, Osmanh toplumunda, varhklan lttihat ve Terakki Cemiyeti'nce tehdit edilmekte olan unsurlan cekmeyi amachyordu. Bu kategoriye geleneksel yonetici seckinler; Rum, Ermeni ve Bulgarlar gibi gayrimuslirn cemaatler, rnilliyetci emelleri olan Arap ve Arnavutlar gibi Musliiman topluluklar; yabanci devletler ve onlann Ittihatctlann ekonomik milliyetr;iligi yiiziinden tehdit altmda olan ekonomik cikarlan ve sonunda Saray ve gericiler ile devrirnden sonra yerinden olan herkes giriyordu. ITC'nin laik siyasetleri, ister MUslUman ister gayrimuslim olsun biitiin muhalefeti birlestiriyordu. Siyasal yapmm genislernesi ve katihmm artmasi, BUyUk Devletler'in ulke icindeki gruplar lehine mudahale etrne olanaguu artmyordu ve BUyUkDevletler de esas olarak lttihatcilara karsiydilar. . Liberallerin durumu cok daha gU~liiydii ve bu 13 Nisan'da iyice a~tga cikn, Ama onlar da basanlanru pekistirip kendilerine bir mesruiyet zemini yaratamadi; bunun esas nedeni, yuksek riitbeli kornutanlann tutumuydu. Askerler, Liberallere degil, onlann Cemiyet'i ala§agt etmekte kullandiklan yontemlere karsiydi. lsyamn cezasiz kalmasirun ciddi sonuclar dogurmarnasi mumkim degildi; aynca yiiksek riitbeli subaylar Sultan'm eski rnevkiine kavusrnasma da taraftar degillerdi, ki ayaklanma buna yol acrrus gibi gorunuyorcu. Ayaklanrnadan sonra, Temmuz'dan beri var olan akiskan siyasal durum billurlasn. TUrk siyasetindeki egemen unsurlardan biriolarak Saray'm rolu sona erdi ve Ittihatcilar ile Liberaller arasmdaki miicadele bir ~oziime ulasmasa bile, gecici olarak rafa kaldmldi, Askerler isyaru basnrnus, ama lttihatcilarin muhalefeti ezmesine izin vermemisti, Onun yerine sikiyonetim ilan edilrnis ve asker, Mesrutiyet rejiminin koruyucusu ve siyaset .. ciler arasmdaki mUcadelede hakem haline gelmisti. Askerlerin herhangi bir ideolojisi yoktu ve miidahaleyi yasa vediizen adma, dizginleri elde tutarak siyasal catrsrnayi onlernek amaciyla yaprmslardi, Dolayisryla, askerlerin siyasete mudahalesi Gene TUrk Devrimi'nin belki de en uzun sureli mirasi oldu. Bu rnudahale, "askerilesmis bir hukumet ve siyasilesmis bir kumanda gibi iki koti.i1tige yol acan, ordunun politikaya kan~mast"m38 beIirliyordu ki, bunun sonuclanrun gunumuzde de izlenmesi rnumkundur, 38 B. Lewis.
Emergence, $.222.

DoGMAKTA OLAN BtR BURJUV AziNtN ONCOSl): GENe;: TURKLER'iN SOSY AL VE EKONO\lIK POLiTiKASI
Il)()~- Il) I R

,
I

I

I

I

Devletin kadiri mutlak oldugu, Osmanh toplumu ve kulturtinde iyice yer etrnis bir dusunceydi ve bu. devletin butun faaliyet alanlanna rnudahall' etrnesini mumkun kihyordu. (Jt'ni~leme ve gerilerne donemlerindeki her tiirlii inisiyatif devletten ~t'liyonlli. Dolayrxiyln, Ban Avrupa'daki olusumlarin rersine, devlete kill ~1 kendi cikarlanru Iii biro~ll11tsal gelisme _giiliiJmliyordu.
dayatabilecek

I

kadar gii~-

Bu yuzden, patti fitlih;ll \\' Terakki Cemlyeti) ile devletin ii,' ice ge~tigi slllll-Tlirk Bmjuvazisi- yararmaya yonelik ~ns)al ve ekonomik politikalar lIygulal1l:L'oI. hi\ de ~'I~II'llCl degildir, Ve

bir tckparti devletinin, yeni bir

olarak tarumlaneyi kastettigimlzi acrklarnak yerindc olur. Bizim tanururmz, esas olarak siyasal bir tannndir ve bu s.lntftn islevse] ve toplumsal ozellikleriyle srrurh degildir, e;:i.inki.i sO manit lmparatorlugu'nda bir burjuvazinin ekonornik islevlerini surduren, ama hicbir zaman devleti Kendi cikarlan ve anlayislan dngrultusunda sekillendirecek siyasal giicii ve erkiyi kazanamanus Dian kisiler vardi. Bernard Lewis'in de ~1I sozlerle ayru seyi kastettigi aciktrr:
burjuvazisinin oncu partisi"

tam da bu nedenle,

rrc "TUrk

nabilir, Daha fazla ilerlemedcn, burjuvazi

terimiyle

"Ttirkiye'de de, Yunanh Mihail Kunt.tkuzenr»,

ve Portekizli Yahudi

Joseph

Vasi -Braudel'in oynadrg:

.leyimiyle,

Sarkm FII!.!!!er'i- uibi zenzin
ve sivasul

tuccarlar ve bankerler vanh. Ama hunlar hicbir ~':lIlan {\ vrupa'd;ki
benzerlerinin

mali,

ekonomik

mill o\n:IIIl<lVI

basararnadrlar ... Mali islemlerinin caputa \'~ geni~ligin~ ~ar~I~, ticaret acismdan daha elverisli siyasal kosullan yaratama.hlar "I
1 Bernard Lewis. The Emergence ot Modern Turkev I96R, ,,31-37

24

25

Bu nedenle bankacihk, ticaret ve sanayi gibi burjuva faaliyetlerini stirdtiren Osmanhlardan soz edilebilse de, devlet uzerinde onernli bir siyasal etkisi olan hir burjuva .nnftndan soz etmek mtimktin degildir. imparatorluk gcriledikce, bu grubun iiyeleri daha da zayifladrlar, Ancak, lmparatorlugun Avrupa kapitalisi ekonomisiyle hlitiinle~tigi ) 9. yuzyilda, bunlar arasindaki onde gelen gayrimuslim unsurlar kendi cikarlanrn Avrupa'run
buyuk devletlerinin crkailanyla birlestirdi. Boylece ozunde, Avrupahlann kapitiilasyonlar aracrhgiyla yararlandiklan ulke dl~1 ayncaliklan kullanan bir komprador burjuvazi. i\ vrupalrlar ile Osmanhlar arasmdaki ekonomik aracilar haline geldi. Hana bunlann birr;ogu yabanci ulke vatandashgma gecerek OsmanhIara kar~1 yabanci devletlerin cikarlanna hizmet etti. Kimi zarnan burjuvazi olarak.adlandmlan btl kisiler, Osmanh devletini, aracihglyla kendi toplurnsal dun.mlanm yukseltebilecekleri kendi devletleri olarak pck gonmiyordu. Tam rersine. Osmanh devletinin otoritesinin zayiflamasi. komprador burjuvazinin daha fazla isine geJiyordu. Dolayisiyla, burjuvazi ile devlet arasmdaki olumlu bir iliskiyi bu sirufm tammlanrnasinda gerckli hir unsur olarak kabul edersek, lttihatcilar yaratrnaya koyuluncaya dek bir Turk hurjuvazisinin bulunmadigi sonucuna varmak zorunda kahrIZ. 1908 Devrirni'nden once Miislumanlar arasmda boyle bir simf yoktu, gayrimuslimlerin r;ogu iSt" Osmanh devletini Kendi devletleri olarak gorrnuyordu, Aynca devrirnc kadar devlet, yalnrzca burokrasinin ve toprak sa-

i1crici islevleri ,yerine getircbilmek icin Iazla tutucu olduklanm ortava . koymuslardir.' Bu, kar etmek ile vurgunculuk arasmdabir aynm yapamayan yeni sirnfm en onemli zaaflanndan biri olacakn. Tarihsel gcn;ege bagh kalmuk kaygrsi acismdan, biitiin gayrimuslimlerin komprador burjuvaziye iuensup olmudigin: vurgulamak gerekir. Cemaatlerin Osmanh devletine karsi rutumlan, Avrupa'run egemen oldugu ekonomik sektorle lie olcude butunlestiklerine: Y;I cia tersine, gerilemekte olan gelcneksel Osmnnh ekonomisinin hdb bir parcasiolup olmadiklanna baglivd). lmparatorlugun bir dilnya ekonomixi icine cckilmesi giiil'CC yeni bir olguydu. 19. yuzyihn ikinci ceyreiiiuc kadar Osmanh ekonomisi hillii otarsik (kendi icinc kapaln nitcligllli koruyordu. Nitekim 191-1Mart'inda Sabah gazetesinin bir yazan ~():vle .iemckteydi: ve buhar ~'agll1a kndar. .. Osmanh maliyesi boyle bir ve bagunlrlrk) durumunda degil<li. Kendi sanayi ihtigeni} olcude, kendi Iab: ikalannuzda karsrhyorduk. Yasannrmz basitti, Ban ill' kar~Jia~tlilidl.glll(.la bir r;iiklintli gibi gozukse de, bu basitligi, topragin ihtiynclarmnzm dah~, hiiyiik boliimunu karsilarna yetcnejii telafi eu!) ordu Scl.scn vii once (yani I FJ-rte) halkm giyill1 imiyartrnn ncrcdcY'l' lti]11\] :.(Tl1 illialfit larafrndan knrsilarnvordu Zen ~~i oLlvllm:I,,: hi Ie TUrk i\' n () zaman mali acidan d:lh;1 i'jiharhYLll.· .., . , "Makinalar (dengesizlik yaclanrmzr,

hiplerinin ~'lkarlal1ll1temsil ediyor ve hir burjuva toplumu perspekrifinden
yoksunrnus gibi gozuktiyordu.

Baz: hilim adamlan, Osmanh lrnparatorlugu'nun son donemlerinde Muslumnnlar arasmda gelisrnekte olan bir burjuvaziyi kastederek "dogmakta olan srmflar'rlan soz etmektedir, Bu unsurlan, 19. yuzyrl boyunca gelisen acrmasiz bir kapitalizm karsismda geleneksel ekonomideki durumlan hizla bozulan "gerileyen unsurlar" olarak tarumlamak daha dogru olacaktir. Bu kisiler genellikle gecrnisin hayaJiyle yasiyor ve statiikoyu surdurebilmek amaciyla, Avrupa'nin ekonornik sizmasrru denetlernesini
bos yere bekledikleri devleun himayesini anyorlardi. Bunlar, genellikle bir burjuvazinin belkemigin: olusturan girisimciler olmaktan uzakt: Ittihatcilar, bu tiir kisileri kendi burjuvazilerinin bir'tll1slIru olarak kullanrnak ze· runda bid I. Ne var ki, Selim ilkin gibi hilim anumlan. !,xlgunlukla esnaf ve zanaatkar loncalanndan gclen hu kisilerin. lttihatctlann katasmdaki 26

Avrupa'nm yarattig: ekonomik devrirndcn yararlannbilcn ve modern sektorle birlesenler hangi unsurlardi? Bu grubun onderlcri, Avrupa ile Akdeniz bolgesindcn gelerek Turkiye'de yerlesmis ve kusaklar boyunca kendi dil ve kulturlerini korumus olan ve gems bir tammla "Levantenlerotarak adlandrrilabilecek kisilerdi. lmparatorlugu yakmdan tamma firsan bulan Kant Ostrorog, Ingilizlerin, D0gU Kumpanyasrrun en civcivli gunlerinde Turkiyc'ye yerlesmis olduklarma i~;.lr,_·t ederek
sovlc yazrnukradr2. Protc-or Sclnl W~II\ (1/.,,1 ~()11I1';'H:li:l' yuzdikhm vc !k/ah:el ,i."H,,-~nfl(J~Ulll;1nTl i!'ni
!,In~~md,jIilJ:il j l:kl':"" i'~rhU': "(r\!iJr Ali lh-nn rl!nf~J(i1 v.. ll':Il~Jl-i

~

~1\1l1

\~'[;il~';

Meslcki Program:'

'll~II.<lL.·,,':

~ Salmi! uarihsiz). 7 lie I I, t, n: 1/12. ~5 Man li':,'. ,I! 7c1caktunhyor

27

Ermenilerin durumu daha belirsizdi. Osmanh yonetimi altinda zenginlesen kti~iik bir grup 0lS3 bile. Rumlann ve Ermenilerin aksine Osrnanh Yahudileri. tam bagrmsizhk degilse de rnilli ozerklik pesinde kosmaktan geri durmuyorlardt. rejimi ile olan iliskilerinde acikca ortaya cikar Mesrutiyetc karst. * kapitulasyonlar kadar kutsal tuttuklan geleneksel ayncahklan ugrunda kararh bir mucadele yuruttuler.lIe Middle Ea. lmparatorlugun bir yansomurgeye donil~rnesinin sonuclanndan da zarar goruyorlardr. simflann kesinlikle yok sayilmasma dayamyordu. kendilerini istanbul He ozdeslestirmekte gU~IUk cekiyordu. hicbir zaman kendilerini Osmanh devletiyle ozdeslestirrnediler. Tire Turkish Problem.. Ostrorog. geleneksel kapitalist olmayan sosyoekonomik yapmm aynlrnaz bir parcasi olarak kaldilar. Her millcun bast.r. Osmanh ekonomisinin Avrupa'rnn egemenligine girmesinde hicbir cikarlan olmadrgi gibi. 29 28 i· I .Fom:hung in Orient..382-407. Hayes'lerin.4 lmparatorlukta gecirdikleri uzun yillara karsm bu insanlar yabanci vatandashgim surdurduler ve hem kapitulasyon ayncrlltklanndan yararlandilar.. "TUrk Yahudileri hicbir sekilde Frankfurt'un parababalanna benzemezler. Millet sistemi var oldugu siirece milli bir ekonomi miimkiin degiJdi. Istanbul cemaati icinde lttihat ve Terakki'nin siyaseti ill' dogrnakta olan rnilli devleti destekleyen Ermcniler vardi. Ne var ki. Hala makinelesmemis ve el ernegiyle sunrh bulunan imalat alamnda ~e~itli cernaatler arasmda daha esit bir durum vardi ve Turkler kendi ellerindekini heniiz koruyorlardi. " Rum-Ermeni ekonomik ustunlugunun nedenleri arasmda Sussnitzki. Hanson1ann baska bir kokeni yok . 6 Ostrorog.5. 5 A.. dUI) yetistiriyorlar ve dolayisiyla Ban Anadolu'daki ipekcilik ilretimini ellerinde tutuyorlardt. hatta burast daha da fazla ingiJizlere ozgudur.izgilere gore hOlilnmU~ durumdaydr. Sussnitzki.. meyve. 6 demektedir. ne de Errneniler Osmanh devletini kendi cikarlarmm temsiJcileri olarak goruyorlardi.J. cok niteliksiz el emegiyle gecinen basit insanlardir .rchaft. 5. milliyetcilik cagmda. Soyle yazmaktadtr: "Bunlar diger milli gruplara kendi ekonornik g~lerini gelistirme frrsanm pek tammazlar. Whittal'lann.. Talul yerine karh pazarhk urunleri (sebze. sanki amaclan. bu kacimlmaz donusume karst direniyordu. Osmanh ekonomik yasarmrun neredeyse butun alanlannda hakimdi. 1908 sonrasmdaki Mesrutiyet 4 Kont Leon Ostrorog. JfIfX)-J9J4. Bu yuzden. tiltUn. Sussnitzkiye gore. lttihatctlar bu i. Komprador burjuvazinin i~ cekirdegini Rurnlar ve Ermeniler olusturuyordu. sanki ekonominin bu dahnda tam bir tekel kurrnayi basarrruslar gibi tasvir etmektedir. 1966 i~inde. bir bUtUnolarak cemaatin kendisi.. lttihatcilann kurmaya cahsnklan milli ve merkeziyetci devlete karst acrkca dusmanhk guttuler. TIp ya da hukuk alamnda uzmanlasrms birkac tanesi zenginlik ve nufuz sahibidir. ancak buyuk ~ogunlukla ufak tefek islerle ugrasan ya da kayikcrhk. Sussnitzki. Ekonomideki rolleri cok onemli olsa bile. 1919.) Tire &onomic Historyof. Archil' flir Win. II."Bazi aileler hala rnevcut. kendi ccmaati ile devlet arasmda araci rolilnii oynuyordu. Charraud'iann. !iiinkii "Osmanit milleti" bir i~hOliimiinii temsil eden dinsel-etnik !. durumu. bu iki cemaat. "kimi zaman uyruklan olduklan ve boylece elde edilmis kapitiilasyonlar sayesinde vergiden muaf tutulmalanru saglayan yabanci devletlerin himayesi"ni saymaktadir' Ne Rumlar.vii. Sussnitzki de bu gikii~Udogrulamaktadrr: • Miller sisterni. Ve cogunlukla. kendi acilanndan kolay anlasihr nedenlerle.14. Osmanh dcvletinin onlann islcnne knnsmamasmt ve gayrirnuslirn halkla herhangi bir l(alJ~ma !ilk· mamasim sagliyordu. hamalhk vb. Gayrimuslirn millerler neredeyse lam bir dinscl ve kulturel ozcrklige sahiptiler ve bu da. Atina'ya derin duygusal ve kulturel baglarla bagh olan Osmanh Rumlanrnn cogu. . Barker'lann.hOlilmUnden memnun degildi ve onu ortadan kaldirmak icin millet sistcmini onadan kaldirmalan gerektigini biliyorlardi. iki rakip grubun karsihkh rekabetinden korumak icin piyasayi tx»il~rnekmi~ gibi hareket ederler . Ancak ticaret ve bankacihk alanlarmda Rumlar He Ermeniler usnmluklerini kurrnustu. Osmanh toplumunun dinscl ccmaatlere gore bolunmesine ve milIetin ya da dinsel cemaatin dismda..120-121... hem de kendi sefaret ve konsolosluklanrun himayesi altmda yasadilar. milletlerin.. aym sey tzmir yakinlanndaki guzel Bornova icin soylenebilir. "Zur Gliendening Virtschaftsllcber Albeit nach Nationa1iten in' der Turkei". Charles Issawi"(cd. 1917. Konstantinopl'da MOOave Bebek semtleri lngilizlerin merkezi olarak biliniyor. Lafontaine'lerin. Bu olgu. Turkish Problem. s. s.

ciler arasmdaki mUcadelede hakem haline gelmisti. ordunun politikaya kan~mast"m38 beIirliyordu ki.ll dayatabilecek I kadar gii~- bir tckparti devletinin. aynca yiiksek riitbeli subaylar Sultan'm eski rnevkiine kavusrnasma da taraftar degillerdi. \\' Terakki Cemlyeti) ile devletin ii. devlete kill ~1 kendi cikarlanru Iii biro~ll11tsal gelisme _giiliiJmliyordu.tkuzenr».lntftn islevse] ve toplumsal ozellikleriyle SInIr11 degildir. ama lttihatcilarin muhalefeti ezmesine izin vermemisti. Bu yuzden. Mali islemlerinin caputa \'~ geni~ligin~ ~ar~I~. Rum. Bizim tanururmz. Ban Avrupa'daki olusumlarin rersine.Il) I R . Liberallere degil. Liberallerin durumu cok daha gU~liiydii ve bu 13 Nisan'da iyice a~tga cikn. BUyUk Devletler'in ulke icindeki gruplar lehine mudahale etrne olanaguu artmyordu ve BUyUkDevletler de esas olarak lttihatcilara karsiydilar.iligi yiiziinden tehdit altmda olan ekonomik cikarlan ve sonunda Saray ve gericiler ile devrirnden sonra yerinden olan herkes giriyordu. ITC'nin laik siyasetleri. Sarkm benzerlerinin ve Portekizli Yahudi FII!. hem de gU~IUcikarlar tarafmdan destekleniyordu. patti fitlih. Joseph Vasi -Braudel'in .i sO manit Imparator1ugu'nda bir burjuvazinin ekonornik islevlerini surduren. Onun yerine sikiyonetim ilan edilrnis ve asker.222. Ayaklanrnadan sonra. yeni bir tam da bu nedenle.:i. rnilliyetci emelleri olan Arap ve Arnavutlar gibi Musliiman topluluklar. "Adem-i merkeziyetcilik ve sahsi tesebbus" seklinde ozetlenen ideolojileri. yabanci devletler ve onlann Ittihatctlann ekonomik milliyetr. varhklan lttihat ve Terakki Cemiyeti'nce tehdit edilmekte olan unsurlan cekmeyi amachyordu..leyimiyle. Osmanh toplumu ve kulturtinde iyice yer etrnis bir dusunceydi ve bu. ~ns)al ve ekonomik politikalar terimiyle neyi kastettigimlzi acrklarnak yerindc olur. Dolayisryla. Yunanh Mihail Kunt. Bu kategoriye geleneksel yonetici seckinler. DoGMAKTA OLAN BtR BURJUV AziNtN ONCOSl): GENe. Lewis. Temmuz'dan beri var olan akiskan siyasal durum billurlasn. Osmanh toplumunda.i1tige yol acan.inki. Ermeni ve Bulgarlar gibi gayrimuslirn cemaatler. Bu rnudahale.uibi zenzin tuccarlar ve bankerler vanh.: TURKLER'iN SOSY AL VE EKONO\lIK POLiTiKASI Il)()~. 38 B. esas olarak siyasal bir tannndir ve bu s. ticaret acismdan daha elverisli siyasal kosullan yaratama.hlar "I 1 Bernard Lewis. . I I I I Devletin kadiri mut1ak oldugu. Ama hunlar hicbir ~':lIlan {\ vrupa'd. e. ama hicbir zaman devleti Kendi cikarlan ve anlayislan dngrultusunda sekillendirecek siyasal giicii ve erkiyi kazanamanus Dian kisiler vardi. dizginleri elde tutarak siyasal catrsrnayi onlernek amaciyla yaprmslardi. Ve oncu partisi" olarak tarumla- "Ttirkiye'de de. Ama onlar da basanlanru pekistirip kendilerine bir mesruiyet zemini yaratamadi. Siyasal yapmm genislernesi ve katihmm artmasi. Daha fazla ilerlemedcn. ekonomik ve sivasul mill o\n:IIIl<lVI basararnadrlar . Askerlerin herhangi bir ideolojisi yoktu ve miidahaleyi yasa vediizen adma. Askerler isyaru basnrnus.. $.31-37 24 25 . gecici olarak rafa kaldmldi. Askerler.yararmaya yonelik lIygulal1l:L'oI. (Jt'ni~leme ve gerilerne donemlerindeki her tiirlu inisiyatif devletten ~t'liyonlli.ITC'nin tersine Liberaller hem genis. burjuvazi rrc "TUrk hi\ de ~'I~II'llCl degildir. bunun esas nedeni.idahalesi Gene TUrk Devrimi'nin belki de en uzun sureli mirasi oldu. ki ayaklanma buna yol acrrus gibi gorunuyorcu. lsyamn cezasiz kalmasirun ciddi sonuclar dogurmarnasi mumkim degildi. The Emergence ot Modern Turkev I96R.. yuksek riitbeli kornutanlann tutumuydu. Emergence. bunun sonuclanrun gunumuzde de izlenmesi rnumkundur. onlann Cemiyet'i ala§agt etmekte kullandiklan yontemlere karsiydi. devletin butun faaliyet alanlanna rnudahall' etrnesini mumkun kihyordu. "askerilesmis bir hukumet ve siyasilesmis bir kumanda gibi iki koti. Mesrutiyet rejiminin koruyucusu ve siyaset . .. TUrk siyasetindeki egemen unsurlardan biriolarak Saray'm rolu sona erdi ve Ittihatcilar ile Liberaller arasmdaki miicadele bir ~oziime ulasmasa bile.!!!er'i. Bernard Lewis'in de ~1I sozlerle ayru seyi kastettigi aciktrr: burjuvazisinin nabilir. ister MUslUman ister gayrimuslim olsun biitiin muhalefeti birlestiriyordu. Dolayrxiyln. askerlerin siyasete mi.ki oynadrg: mali.' ice ge~tigi slllll-Tlirk Bmjuvazisi.

Dolayisiyla.'.nnftndan soz etmek mtimktin degildir. bu basitligi. Osmanh lrnparatorlugu'nun son donemlerinde Muslumnnlar arasmda gelisrnekte olan bir burjuvaziyi kastederek "dogmakta olan srmflar'rlan soz etmektedir.': ~ Salmi! uarihsiz). . Kendi sanayi ihtigeni} olcude. genellikle bir burjuvazinin belkemigin: olusturan girisimciler olmaktan uzakt: Ittihatcilar.I! 7c1caktunhyor 27 . Bu unsurlan. . Osmanh maliyesi boyle bir ve bagunlrlrk) durumunda degil<li. 1908 Devrirni'nden once Miislumanlar arasmda boyle bir simf yoktu. 19. kendi Iab: ikalannuzda karsrhyorduk. Osmanh devletini. lmparatorlugun bir dilnya ekonomixi icine cckilmesi giiil'CC yeni bir olguydu. 19.. ticaret ve sanayi gibi burjuva faaliyetlerini stirdtiren Osmanhlardan soz edilebilse de. ~5 Man li':.i.la bir r.Bu nedenle bankacihk.iemckteydi: ve buhar ~'agll1a kndar. yuzyrl boyunca gelisen acrmasiz bir kapitalizm karsismda geleneksel ekonomideki durumlan hizla bozulan "gerileyen unsurlar" olarak tarumlamak daha dogru olacaktir. Aynca devrirnc kadar devlet. imparatorluk gcriledikce. koymuslardir. Bunlar.. 7 lie I I.jIilJ:il j l:kl':"" i'~rhU': "(r\!iJr Ali lh-nn rl!nf~J(i1 v. devlet uzerinde onernli bir siyasal etkisi olan hir burjuva .1 ~()11I1'. Protc-or Sclnl W~II\ (1/."H. Bu kisiler genellikle gecrnisin hayaJiyle yasiyor ve statiikoyu surdurebilmek amaciyla. "Makinalar (dengesizlik yaclanrmzr.. lmparatorlugun Avrupa kapitalisi ekonomisiyle hliti. Cemaatlerin Osmanh devletine karsi rutumlan. . Ancak.mlanm yukseltebilecekleri kendi devletleri olarak pck gi:inmiyordu. yuzyihn ikinci ceyreiiiuc kadar Osmanh ekonomisi hillii otarsik (kendi icinc kapaln nitcligllli koruyordu. ll':Il~Jl-i ~ ~1\1l1 \~'[.ege bagh kalmuk kaygrsi acismdan.glll(. kar etmek ile vurgunculuk arasmdabir aynm yapamayan yeni sirnfm en onemli zaaflanndan biri olacakn.('rl1 illialfit larafrndan knrsilarnvordu Zen ~~i oLlvllm:I. Baz: hilim adamlan. topragin ihtiynclarmnzm dah~.lr. lttihatctlann katasmdaki 26 Avrupa'nm yarattig: ekonomik devrirndcn yararlannbilcn ve modern sektorle birlesenler hangi unsurlardi? Bu grubun onderlcri. .. biitiin gayrimuslimlerin komprador burjuvaziye iuensup olmudigin: vurgulamak gerekir.<lL. Boylece ozunde.. Meslcki Program:' 'll~II.I cia tersine. aracihglyla kendi toplurnsal dun. gayrimuslimlerin r.·. lmparatorlugu yakmdan tamma firsan bulan Kant Ostrorog. Kimi zarnan burjuvazi olarak. Avrupahlann kapiti.' Bu.· . gerilemekte olan gelcneksel Osmnnh ekonomisinin hdb bir parcasiolup olmadiklanna baglivd).inle~tigi ) 9. Selim ilkin gibi hilim anumlan.xlgunlukla esnaf ve zanaatkar loncalanndan gclen hu kisilerin.: hi Ie TUrk i\' n () zaman mali acidan d:lh. burjuvazi ile devlet arasmdaki olumlu bir iliskiyi bu sirufm tammlanrnasinda gerckli hir unsur olarak kabul edersek. n: 1/12. t. lttihatcilar yaratrnaya koyuluncaya dek bir Turk hurjuvazisinin bulunmadigi sonucuna varmak zorunda kahrIZ. bu tiir kisileri kendi burjuvazilerinin bir'tll1slIru olarak kullanrnak ze· runda bid I. bunlar arasindaki onde gelen gayrimuslim unsurlar kendi cikarlanrn Avrupa'run buyuk devletlerinin crkailanyla birlestirdi. Avrupa'nin ekonornik sizmasrru denetlernesini bos yere bekledikleri devleun himayesini anyorlardi. yuzyilda. bu grubun iiyeleri daha da zayifladrlar.iiklintli gibi gozukse de.. Avrupa'run egemen oldugu ekonomik sektorle lie olcude butunlestiklerine: Y. i\ vrupalrlar ile Osmanhlar arasmdaki ekonomik aracilar haline geldi. komprador burjuvazinin daha fazla isine geJiyordu. Ne var ki.. Tarihsel gcn.In~~md. Osmanh devletinin otoritesinin zayiflamasi. Ban ill' kar~Jia~tlilidl. Hana bunlann birr. yalnrzca burokrasinin ve toprak sa- i1crici islevleri ._·t ederek sovlc yazrnukradr2.-~nfl(J~Ulll..ogu yabanci ulke vatandashgma gecerek OsmanhIara kar~1 yabanci devletlerin cikarlanna hizmet etti. Avrupa ile Akdeniz bolgesindcn gelerek Turkiye'de yerlesmis ve kusaklar boyunca kendi dil ve kulturlerini korumus olan ve gems bir tammla "Levantenlerotarak adlandrrilabilecek kisilerdi. Ingilizlerin.. hiiyiik boliimunu karsilarna yetcnejii telafi eu!) ordu Scl.1 i'jiharhYLll.'H:li:l' yuzdikhm vc !k/ah:el .il~'.ogu iSt" Osmanh devletini Kendi devletleri olarak gorrnuyordu.scn vii once (yani I FJ-rte) halkm giyill1 imiyartrnn ncrcdcY'l' lti]11\] :.ilasyonlar aracrhgiyla yararlandiklan ulke dl~1 ayncaliklan kullanan bir komprador burjuvazi. hiplerinin ~'lkarlal1ll1temsil ediyor ve hir burjuva toplumu perspekrifinden yoksunrnus gibi gozuktiyordu.1nTl i!'ni !.adlandmlan btl kisiler. Tam rersine. D0gU Kumpanyasrrun en civcivli gunlerinde Turkiyc'ye yerlesmis olduklarma i~. !. Nitekim 191-1Mart'inda Sabah gazetesinin bir yazan ~():vle . Yasannrmz basitti.yerine getircbilmek icin Iazla tutucu olduklanm ortava ..

s.120-121. * kapitulasyonlar kadar kutsal tuttuklan geleneksel ayncahklan ugrunda kararh bir mucadele yuruttuler. Ekonomideki rolleri cok onemli olsa bile..) Tire &onomic Historyof. Sussnitzkiye gore. durumu. Gayrimuslirn millerler neredeyse lam bir dinscl ve kulturel ozcrklige sahiptiler ve bu da. tam bagrmsizhk degilse de rnilli ozerklik pesinde kosmaktan geri durmuyorlardt.. 1966 i~inde. Sussnitzki. tiltUn. Ne var ki. Tire Turkish Problem. Turkish Problem. 1919. !iiinkii "Osmanit milleti" bir i~hOliimiinii temsil eden dinsel-etnik !. 29 28 i· I . "TUrk Yahudileri hicbir sekilde Frankfurt'un parababalanna benzemezler. 5 A. hem de kendi sefaret ve konsolosluklanrun himayesi altmda yasadilar. dUI) yetistiriyorlar ve dolayisiyla Ban Anadolu'daki ipekcilik ilretimini ellerinde tutuyorlardt. hamalhk vb.. bu kacimlmaz donusume karst direniyordu. Osmanh ekonomisinin Avrupa'rnn egemenligine girmesinde hicbir cikarlan olmadrgi gibi.lIe Middle Ea. Sussnitzki de bu gikii~Udogrulamaktadrr: • Miller sisterni.. 6 Ostrorog. Lafontaine'lerin. ancak buyuk ~ogunlukla ufak tefek islerle ugrasan ya da kayikcrhk. Sussnitzki."Bazi aileler hala rnevcut.vii. kendilerini istanbul He ozdeslestirmekte gU~IUk cekiyordu. 1917. II. Istanbul cemaati icinde lttihat ve Terakki'nin siyaseti ill' dogrnakta olan rnilli devleti destekleyen Ermcniler vardi. lttihatcilann kurmaya cahsnklan milli ve merkeziyetci devlete karst acrkca dusmanhk guttuler. ne de Errneniler Osmanh devletini kendi cikarlarmm temsiJcileri olarak goruyorlardi.5. hicbir zaman kendilerini Osmanh devletiyle ozdeslestirrnediler. Osmanh ekonomik yasarmrun neredeyse butun alanlannda hakimdi.J.izgilere gore hOlilnmU~ durumdaydr.r. Talul yerine karh pazarhk urunleri (sebze. "Zur Gliendening Virtschaftsllcber Albeit nach Nationa1iten in' der Turkei". bir bUtUnolarak cemaatin kendisi. TIp ya da hukuk alamnda uzmanlasrms birkac tanesi zenginlik ve nufuz sahibidir. kendi ccmaati ile devlet arasmda araci rolilnii oynuyordu... Millet sistemi var oldugu siirece milli bir ekonomi miimkiin degiJdi. hatta burast daha da fazla ingiJizlere ozgudur. Soyle yazmaktadtr: "Bunlar diger milli gruplara kendi ekonornik g~lerini gelistirme frrsanm pek tammazlar. Barker'lann... meyve. kendi acilanndan kolay anlasihr nedenlerle.382-407.14. Osmanh toplumunun dinscl ccmaatlere gore bolunmesine ve milIetin ya da dinsel cemaatin dismda. geleneksel kapitalist olmayan sosyoekonomik yapmm aynlrnaz bir parcasi olarak kaldilar. . " Rum-Ermeni ekonomik ustunlugunun nedenleri arasmda Sussnitzki.Fom:hung in Orient. Ostrorog. Whittal'lann.. sanki ekonominin bu dahnda tam bir tekel kurrnayi basarrruslar gibi tasvir etmektedir. cok niteliksiz el emegiyle gecinen basit insanlardir . 1908 sonrasmdaki Mesrutiyet 4 Kont Leon Ostrorog. 5. Konstantinopl'da MOOave Bebek semtleri lngilizlerin merkezi olarak biliniyor. Ancak ticaret ve bankacihk alanlarmda Rumlar He Ermeniler usnmluklerini kurrnustu. simflann kesinlikle yok sayilmasma dayamyordu. s. Charraud'iann.4 lmparatorlukta gecirdikleri uzun yillara karsm bu insanlar yabanci vatandashgim surdurduler ve hem kapitulasyon ayncrlltklanndan yararlandilar. rejimi ile olan iliskilerinde acikca ortaya cikar Mesrutiyetc karst. Hanson1ann baska bir kokeni yok . milliyetcilik cagmda. Atina'ya derin duygusal ve kulturel baglarla bagh olan Osmanh Rumlanrnn cogu. Komprador burjuvazinin i~ cekirdegini Rurnlar ve Ermeniler olusturuyordu. aym sey tzmir yakinlanndaki guzel Bornova icin soylenebilir. sanki amaclan. bu iki cemaat. "kimi zaman uyruklan olduklan ve boylece elde edilmis kapitiilasyonlar sayesinde vergiden muaf tutulmalanru saglayan yabanci devletlerin himayesi"ni saymaktadir' Ne Rumlar. lttihatctlar bu i. Bu yuzden. lmparatorlugun bir yansomurgeye donil~rnesinin sonuclanndan da zarar goruyorlardr. JfIfX)-J9J4.rchaft. Archil' flir Win. Osmanh yonetimi altinda zenginlesen kti~iik bir grup 0lS3 bile..hOlilmUnden memnun degildi ve onu ortadan kaldirmak icin millet sistcmini onadan kaldirmalan gerektigini biliyorlardi. Ve cogunlukla. Hala makinelesmemis ve el ernegiyle sunrh bulunan imalat alamnda ~e~itli cernaatler arasmda daha esit bir durum vardi ve Turkler kendi ellerindekini heniiz koruyorlardi. Hayes'lerin. Ermenilerin durumu daha belirsizdi. Bu olgu. iki rakip grubun karsihkh rekabetinden korumak icin piyasayi tx»il~rnekmi~ gibi hareket ederler . Charles Issawi"(cd. Her millcun bast. Osmanh dcvletinin onlann islcnne knnsmamasmt ve gayrirnuslirn halkla herhangi bir l(alJ~ma !ilk· mamasim sagliyordu. milletlerin. Rumlann ve Ermenilerin aksine Osrnanh Yahudileri. 6 demektedir..

s. 7 Mart 191'8. Avrupa'dan bagnnsizlasabilmek amaciyla milli bir ekonomi ve milli bir burjuvazi yaratmakti. ilerde devletcilik haline gelecek ekonomik politikamn ann cizgilerini ayirt etruek rnumkundur. tarim. Donmelerin ve gizli-Yahudilerin elinde oyuncak olduklan bir Yahudi-Mason komplosu olarak nitelemisti. II Tank Zafer Tunaya.121. Middle Eastern Studies. lste bu nedenle. lmparatorlugu eski dii-zenden kurtarmayi ve A vrupa devletlerinin denetiminden crkarmayi 7 Sussnitzki.i. Dolayisiyla her iki cemaatin de. isverenlcr ile isciler arasuulaki iliskileri 10 Sir Andrew Ryan. uygulanmasuu bekledigi ekonomik programi acrklanusn: "lsverenler hazrrlanmasr. No. yalmzca. s. egitimde mevcut de vIet denetiminin kurulmasi ve devlet okullannm butun Irk ve dinlerden ~ocuklara acrlmasr: ilkokullarda Turkce ogrctilmesi.208-21O. guladiklan Ttirkler'in baskt Rurneli'deki demiryolu i~~'ikri grevine karst uysiyaseti. Ancak Buyuk Devletler'in dusmanlrklanm a~lga vurmalanndan ve TOrkiye'nin icislerine mudahale olanagim yitirmelerinden sonradir ki. Gene Turkler kapitillasyonlan tek tarafh olarak kaldrrdilar. bizim iznimiz olmadan yeni vergiler konmamasi kosuluyla. "Osmanlt Yahudileri arasmda pek ilgi gorrnemis ve bunlar tiimilyle lstanbul'abagh kalrmslardtr. 1951.f. Rumlar ve Ermeniler ile rekabet halindeydiler. siyasal milcadele yillannda bile.8'de aktanlmaktadir. Bu hedefe ulasrnak konusunda kararh day: andilar ve i1eride gorecegirniz gibi. rnucadele esas olarak siyasal nitclikte kaldr. ayn: eser. Abraham Galante. s. 1947.35.. aym yazar. 8 "~u sirada Yakmdogu'da Seyahat Etmekte Olan Bir Amerikan Vatandasimn" 21 Ocak 1918 tarihli raporu: ABD DI~i~leri Bakanhgi'mn yaymladigt Weekly Report on MaNers Relating to the Near East. Avrupa devletlerinin yardirm 01maksizin Osrnanli lmparatorlugu'nu somurerek zengin olmuslardir ve gelecekteki refahlan icin de Turkiye'ye muhtac olduklanndan yeni ve daha biiyilk bir Turkiye'nin dogmas: ozlerni i~indedirler. Ittihatcilann. 30 31 . 1952. hukuki ayncaliklannuz da 01dugundan daha az inatci davranrrnyorduk. Bilyiik Devlet sefaretlerinin mudahalesi olmaksizm ekonomik politikalar uygularna ozgiirlilgilne kavusturdu ve modern Turkiye'nin tarihinde yeni hir sayfa actr. 1932. Yahudilerin durumu He Ttirk1erin durumu birbirine benziyordu. lnihatciIan ytirekten destekledi. s. TUrkler ve Yahudiler. Turcs et JUij. . Bu. Birinci Dunya Savasi'mn patlak vermesine kadarki aln )'11 boyunca. ile isciler arasmdaki iliskileri tamrnlayan yasalann koylulere toprak dagmlmasi (ama hu arada toprak sahiplerinin haklanna teeavuz edilmemesi) ve dli~lik faizli kredi verilrnesi: mevcut tapu sisteminin degi~lirillJlesi ve adirn adirn kadastro sistemine gecilmesi. kendilerine dayatilan simrlamalardan hosnut olrnarnalan hie de sasunc: degildi. Sir Andrew Ryan (Ingiliz Sefareti Tercumaru). 1971.8. rakiplerinin tersine (yabanct devletlerin) himayesini pek elde edemedik1erinden bu rekabetre de pekbasanh 0Iamlyorlardt. Turk hareketini. meslek okullannm kurulmasi ve nihayet ulkenin ekonomik bakimdan ilerlemesi ve tarumn gelistirilrnesi icin genel onlernlefin almmasi. s. Gene bu nedenle Siyonist hareket. oncelikle. TUrkiye'de Siyasi Partiler /859-/952. lttihatci hareketin belli bash hedeflerinden biri. ticaret. amaclayan bir siyasal hareketti. istanbul. devletin siyasal egemenliginin ve ekonomik baglmslzhgmm yeniden kurulmasmdan kazanacagi cok sey vardt. Preemasons and Jews". The Last of the Dragomans. Tilrklerin. Bazen Turklere tavizler veriliyordu ama. Ekonomik ~Ikarlar He siyasal tutum arasmdaki bu iliskiye 1917 yilmda Amerikah bir gozlernci de dikkat cekmisti: "(Donrne) Yahudilerin Avrupa'daki diger Yahudilerden farkh 01duklan one surulur. Yahudi cemaati. VIlli. belli bir basan da kazandilar. yabanct ulke sefaretleri He Gene Turkler arasmdaki cansm» konusunda sunlan yaziyordu: "Mali ayncahklanrmz konusunda. Gene. Bu donernin egemen siyasal orgutu olan lttihnt ve Terakki Cemiyeti.9 1908 Devrimi'ni yapttklan sirada Ittihatcilann devraldtklan durum iste buydu.7 Her iki cemaat de Avrupa tistiinliigiiniln sonuclanndan zarar gOrdiigii icin." 10 Gene de. Selanik'ten Bagdad kadar."8 Tilrklerle Yahudilerin cikarlan oylesine uyum icindedir ki.. bircok Avrupah yazar. ama. hilkilmetin ilk toplantrsinda.89-104. onlan. Yahudilerin. ~iinkil bunlar. "Young Turks.. Temmuz 1908 Gene Turk Devrimi." II Gem."Yahudiler. 9 Elie Kedourie.

Gene. uygulanmasuu bekledigi ekonomik programi acrklanusn: "lsverenler hazrrlanmasr. 1971. 8 "~u sirada Yakmdogu'da Seyahat Etmekte Olan Bir Amerikan Vatandasimn" 21 Ocak 1918 tarihli raporu: ABD DI~i~leri Bakanhgi'mn yaymladigt Weekly Report on MaNers Relating to the Near East. s. Tilrklerin. s. Yahudilerin." 10 Gene de. 1947." II Gem. Temmuz 1908 Gene Turk Devrimi. TUrkler ve Yahudiler. .8'de aktanlmaktadir. 7 Mart 191'8. Abraham Galante. Ancak Buyuk Devletler'in dusmanlrklanm a~lga vurmalanndan ve TOrkiye'nin icislerine mudahale olanagim yitirmelerinden sonradir ki. TUrkiye'de Siyasi Partiler /859-/952. Bu hedefe ulasrnak konusunda kararh day: andilar ve i1eride gorecegirniz gibi.7 Her iki cemaat de Avrupa tistiinliigiiniln sonuclanndan zarar gOrdiigii icin.. ilerde devletcilik haline gelecek ekonomik politikamn ann cizgilerini ayirt etruek rnumkundur. rakiplerinin tersine (yabanct devletlerin) himayesini pek elde edemedik1erinden bu rekabetre de pekbasanh 0Iamlyorlardt. Bazen Turklere tavizler veriliyordu ama. istanbul. lste bu nedenle.. The Last of the Dragomans. Ekonomik ~Ikarlar He siyasal tutum arasmdaki bu iliskiye 1917 yilmda Amerikah bir gozlernci de dikkat cekmisti: "(Donrne) Yahudilerin Avrupa'daki diger Yahudilerden farkh 01duklan one surulur. Birinci Dunya Savasi'mn patlak vermesine kadarki aln )'11 boyunca. hilkilmetin ilk toplantrsinda. belli bir basan da kazandilar.89-104. oncelikle.121. Sir Andrew Ryan (Ingiliz Sefareti Tercumaru). VIlli. Turk hareketini. 30 31 . Preemasons and Jews". ayn: eser. Rumlar ve Ermeniler ile rekabet halindeydiler. ticaret. siyasal milcadele yillannda bile. meslek okullannm kurulmasi ve nihayet ulkenin ekonomik bakimdan ilerlemesi ve tarumn gelistirilrnesi icin genel onlernlefin almmasi. rnucadele esas olarak siyasal nitclikte kaldr. Middle Eastern Studies. kendilerine dayatilan simrlamalardan hosnut olrnarnalan hie de sasunc: degildi. 1932. ama. aym yazar. guladiklan Ttirkler'in baskt Rurneli'deki demiryolu i~~'ikri grevine karst uysiyaseti. Turcs et JUij.f. 1951.. Bu. bircok Avrupah yazar. onlan. s. ile isciler arasmdaki iliskileri tamrnlayan yasalann koylulere toprak dagmlmasi (ama hu arada toprak sahiplerinin haklanna teeavuz edilmemesi) ve dli~lik faizli kredi verilrnesi: mevcut tapu sisteminin degi~lirillJlesi ve adirn adirn kadastro sistemine gecilmesi. lttihatci hareketin belli bash hedeflerinden biri. yabanct ulke sefaretleri He Gene Turkler arasmdaki cansm» konusunda sunlan yaziyordu: "Mali ayncahklanrmz konusunda. isverenlcr ile isciler arasuulaki iliskileri 10 Sir Andrew Ryan.35. s. Yahudi cemaati. lmparatorlugu eski dii-zenden kurtarmayi ve A vrupa devletlerinin denetiminden crkarmayi 7 Sussnitzki. Dolayisiyla her iki cemaatin de. "Young Turks.8. Ittihatcilann. s. Selanik'ten Bagdad kadar. Gene bu nedenle Siyonist hareket. lnihatciIan ytirekten destekledi. Donmelerin ve gizli-Yahudilerin elinde oyuncak olduklan bir Yahudi-Mason komplosu olarak nitelemisti. "Osmanlt Yahudileri arasmda pek ilgi gorrnemis ve bunlar tiimilyle lstanbul'abagh kalrmslardtr. Yahudilerin durumu He Ttirk1erin durumu birbirine benziyordu. bizim iznimiz olmadan yeni vergiler konmamasi kosuluyla. hukuki ayncaliklannuz da 01dugundan daha az inatci davranrrnyorduk. devletin siyasal egemenliginin ve ekonomik baglmslzhgmm yeniden kurulmasmdan kazanacagi cok sey vardt.208-21O. tarim."Yahudiler.i. 9 Elie Kedourie."8 Tilrklerle Yahudilerin cikarlan oylesine uyum icindedir ki. ~iinkil bunlar. Avrupa devletlerinin yardirm 01maksizin Osrnanli lmparatorlugu'nu somurerek zengin olmuslardir ve gelecekteki refahlan icin de Turkiye'ye muhtac olduklanndan yeni ve daha biiyilk bir Turkiye'nin dogmas: ozlerni i~indedirler. Avrupa'dan bagnnsizlasabilmek amaciyla milli bir ekonomi ve milli bir burjuvazi yaratmakti. Gene Turkler kapitillasyonlan tek tarafh olarak kaldrrdilar. Bilyiik Devlet sefaretlerinin mudahalesi olmaksizm ekonomik politikalar uygularna ozgiirlilgilne kavusturdu ve modern Turkiye'nin tarihinde yeni hir sayfa actr. II Tank Zafer Tunaya. amaclayan bir siyasal hareketti. 1952. No. Bu donernin egemen siyasal orgutu olan lttihnt ve Terakki Cemiyeti. yalmzca.9 1908 Devrimi'ni yapttklan sirada Ittihatcilann devraldtklan durum iste buydu. egitimde mevcut de vIet denetiminin kurulmasi ve devlet okullannm butun Irk ve dinlerden ~ocuklara acrlmasr: ilkokullarda Turkce ogrctilmesi.

ana olmakla kalmryor.~tl~~lanmn aracrsr olan gayrimiislim tiiccarlara zarar vererek daha ku~uk Turk tticcarlanna yarar sagladt. L'Europe.~a bu baski siyaseti icin one surulen gerekce. tttih~J!ann." 15 Niyazi Berkes. Kaynak Yaymlan. egemen egilimi temsiI ediyordu: "Ulkernize yabanci sennayenin ginnesini istemeyenlerin sayist. 1909'da Maliye Nazm olan ve 0 andan sonra da Turkiye'nin ekonomik politikasmda kilit bir TOI oynayan Mehmet Cavit Bey. aynr zamanda devlet tekeh srstermnr ve ekonomi uze. boykotu destekleyen konusmalar yaptrklru:mr ~lirtmek gerekir. Kendilerini uygarhga acma asamasmda olan biitiin ulkeler. AhrarFirkasr uyeleriyse.Imparatorlugun siyasal ve ekonomik ozerklik kazanmasr yOnundeki biitlin arzulanna karsrn lttihatctlar.. kapitalizm altmda boylesine olaganustu bir ilerleme kaydeden Ball dunyasrm ornek alrnak istiyorlardl. ama bunlar azmhktaydi.rt.duzenleyecek olan yasalann isverenler lehine olacagim gostenni~t~. 1911. Ancak. Agustos 1905'te lngiliz mallanm boykot ederek gOstermesi ilgin~ bir ~~ktll(br. Avusturya'dan gelen fesin yerini Anadolu'da imal edilen kalpagm almasr da iste bu boykot srrasmdadlT.B. 1964. 14 rinde devlet denetirnini. "N~riyat ve Vakayi-i lktisadiye".. bunlar ancak yabancr sennaye ile yaprlabilir. Paris. esas olarak. yuzyilda Turkiye gercekten kapitalist diinya ekonomisinin icine cekilmisti ve Gene Tiirkler. Ulum-u Irtimaiye ve Iktisadiye Mecmua.) . ~viren Nuran Yawz.12 lttihatcrlann. . i~letmecilik ve rasyonalizasyon ugruna bu isletmelerde bile yabancrlan kabul etmeliyiz. s.129-13O.. The Young Turb. yabancrlann sandrklanndan cok daha azdrr. (Ahnlllar..lnihat veTtraklci 1908-1914. sOz konusu togilizce kitaptan aktanInuplr. Bu boykot.. Montrea1. Kismen Banlrlann muhalefeti. Feroz Ahmad. 32 33 . saY' 5. Avusturya mallanna ve ~u mall an satan dukkanlara k~1 bir boykot orgutlediler.274. Ulkeyi duzene koyrnak ve eskimis bir yapryr rnode~ bir. kendi gucleriyle ilerlemek isterlerse yolda kacmilmaz olarak sendeleyip dfi~eceklerdir . tariliinin boylesine kritik bir doneminde milletin grevlere tahammiil edebilecek durumda olmamasiydr. gene Avrupa'dan ooiin'r alarak basanlabilecegini dusunmeleri safdilIikti.d~gI~trrrnek vonundeki rslahat cabalanrun.l" Bir anlamda onlar da haklrydilar. Ama Japonya. yabancr devletlenetkileyecegrnr urnuyorlardi. Avrupa emperyalizmine karst guvensiz olan Ittihatcrlar. aktaran Niyazi Berkes. Ittihatcilann IS Mehmet Cavil.Ik belirtisi Bosna-Hersek'in Avusturyahlar taraftndan ilhak edilmesinden hemen sonra arrlga cikn.lasmen de Tokyo'nun Avrupa'ya bu kadar Ban'da meydan okuyarak bfitiin Biiyiik Devletler'i karsrsma alma korkusundan dolayi. Butun yeni ulkeler ancak yabancr sermayenin yardirmyla ilerleyebilmi~lerdir.o~e surerek itidal tavsiye ediyordu. .ndan yabancr sermayeye olan bagirnhhklanmn fena halde farkmd~7~1. Lnparatorlugun sorunlannr "kapitalist ekonomi kategorileri icinde ve sanki Turkiye aynr ekonomik sisteme dahilmis gibi' gordiiklerini soylerken hakhdir. Milli ekonomiye sahip bir millet anlayisr da. e inane Ia savunuyor lardi . TUrk~ede. Japonya'nm destegi hicbir zaman gereeklesmedt. s. II. Onemli bayindirhk islerine gelince. ~iinkU 19. meydan okuyucu yeni milli bilinciyle yabancrlan dehsete dii~Urerek tam tersibir etki yaratn. s.. 14 1908-1914 yillan arasmda TUrk politikasmm bir tarII~masll~m bkz..yapryl~. Avrupa'nrn bagimsiz bir kapitalist ekonomi gelistirmelerine izin verecegini ve bunun da sermayeyi ve onu isletmek icin gerekli beceriyi . 2. Avusturya'nm kendisine ~I herhangi bir kar~Ionlem alamayan lttihatcrlar. 0 yrllarda Gene TUrkler bu~u a~lk~a ifade etrnemis olsalar bile. Gene de bana gore. 1969. ekonomik gelisme baklln~.424. 12 Le Moniteur Grim/at i1e 10 Ekim 1908 tarihli Tilrk basim ve Rene Pinon. ' 16 Berkes" Secularism. kapitalizmi kurma girisiminde Japon uzmanlan davet etmeye ~ah~tllar. . 1984. tepkisini. et la Jeune Turquie.. s. Lord C~~n un Bengal'i bl)lme girisirninden sonra Hindistan Kongre Partisi mn de. anayasal ve mer~e~yet~! ?ir devletten. Yabancr yatmrncilann da Gene TUrk rejimine guven duyarak ekonomiyi canlandrrmak icln gerekli sermayeyi yatlT:u:~klannt dii~nUyorlank Tarihin cilvesine bakm ki: Gene TUrk Devnmr.l ' lttihatcilar ile Liberaller arasmdaki ~ryasal cansmamn ekonomik boyutu da boylece kendini gosteriyordu: Ittihatcilar yalnrzca modern. ~unun .. basim.275: 14 Ekim 1908 tarihli ga~!~I~r. 13 Rene Pinon. bu tur gosteriler yer:1 trcar:tr en~elledigi i~in diildcanlan boykot etmenin sacrna ve gereksiz oldugunu . de i Ne var ki. Istanbul. ortaya konmus b~lunuyo~u. Ulkede birikrnis sermaye ile yiiriitiilebilecek olan bazi kucuk caph isletmeler vardir ki. dogal olarak bunlann yabancrlann eline gecmesini istemeyiz . .424. ~. The Development of Secularism in Turkey. MaYls 1919. L'Europe Ittihat ve Terakki Cemiyeti i~inde yabancr sermayeye k~r olanlar da vardr. bizim 0 kadar mahrum oldugumuz bir beceri. . s.

buna karsihk Duyun-u Umumlye gehrlen 1908'e gore belirgin bir bicrmde artn.909 mal. bu girisimin basanya ulasamayacagi kamsmdaydilar" . 371n63/ J4938 (Block. lsre buna hayir diyoruz ' Boyle paznrhklarla hicbir isimiz olarnaz.. Italyan ve Alman Sefirleri. Nisan. Turklye . Nafla ve Maarif gibi iiretken kesimlerin paymi artmrken. bir kez daha.baglmSlZlIk mucadelesinde bir ornek ve esin kaynag: olmaya devam etti.e Nezareti'nin gelir toplama sisternini diize!tmek. "Fransrz.. Fransa'ya bore aramaya gitmek zorunda kaldi.. bir Avrupa devleti gibi seref ve haysiyetiyle yasayacaktrr.<. en kotiimser insan bile ona 'zayif ve caresiz' diyemeyec~ktir.. 22 Blocktan Hardinge'e.ok yanhs bir yoldadlrla_r. Cahit miI~1~ref . daha onceki nazirlann yapuginm tersine.22 . Sadaret ile Hariciye Nezareti gibi iiretken 0121 ~y?~a.. MiIliyet vb.o. bu inflali soyle yansiuyordu: "Tiirkiye zayrftrr ve yabanci devletlerden yardrm istemektedir. yeni rejimin iilkenin itibanm ne kadar arnrmrs bulundugunu gostermek cabasi" oldugunu yaziyordu. 34 35 . Cav~t Bey{n biitqesi. Ama Paris'tc Fransrzlar.75-8 t. dipnot I.O. onun ber?berinde getirdigi krsitlnmalan -hele bunlar siyasaI nitclikte olur ve devletin ecemenliiiini zedelerse.. 0 gune dck bore aldrklan ve bUylik olcude [ngiliz-Franstz bankerlerinin egemcnliginde bulunan cok dar bankacihk cevresinin denetiminden kurtarmak.sl. "bu islemin. Ttlrklerin kendilerini..iIli bIInka" gibi bir aracm elde olmamast yuzundendi. iTC'nin scsi olan Tanin (J 3 Agustos 1910). borclanmaya giristi. lngiliz Sefiri. bize en iyi kosullan tamyanlara ayncaliklar tarurna H- "!iirkiye'yi zayif ve caresiz zannederek ekonornik kazanclar ugruna slyasal y~U~ sa~k isteyenleri uyarlyoruz. 01g~lan glzlemeK yada durumu oldugundan cok daha iyi gostermek gibi b.bOyle muamelelere ka~1 bugun sesini yukseltemeyebihr ya da dtrenemeyebilir. Turk maliyesini ve Maliye Nezareti'ni F~slz denetimi altina sokmak anlarruna gelen ve kendisine saygisi olan hicbir hukumetin kabul edemeyecegi kosullar one siirdiiler. s. borclanrna basansizhkla sonuclandi ve ertesi yrl Cavit Bey. Diiyun-u Umumiye'nin direktOruydG). boretanrna yerin~ vergilerin yukseltilrresini savunuyordu. I~ borclanrnaya girismenin zorlugu. 19 Sir Adam Block'tan Sir Charles Hardingc'e. [7 ittihat~llar yabanci sermayeye cok onem vennekle birlikte.kabul etrneyi reddediyoriardr. 371/763/34194... Maliy. istanbul. "m. F. maksrzrn. duzenli bir teminat gosterrneksizin bore alabilmek.ekte dunyaya . kOI~mak. Cavit Bey. 13 EyliiI1909.21 ~itii1asyon rejiminden cikar saglamaya devam eden yabanci devletlenn eng~l1emesine ve i~birligine yanasmamalanna ~IO Genq Tiirkler ekonomiye cekiduzen verm eye basladi.. Osmanh Duyun-u Umumiye'sinin aynca onayi olmaksrzm borqlanabilmek ve ger<. muhtemelen dogru bir yorumdu: qiinkii lrtiharcilar mumkun olan en kisa zarnanda mali bagrmsizhklanna kavusmak istlyordu.. Sonne olarak halk. ~~nkl. The YOUII!I Turks.i bu Turkiye'nin haysiyet ve bagunsrztrgma zarar verir .19 Bu. F. Eyliill909'da Sir Adam Block suntan yaziyordo: '.. "Bugiine dek bu ilkeye bagh kaldik . taviz olarak madd: ayncahklar vermek zorundadir. Hjj~yin Cahit'in 71Illi. ~. bu girisimi.:n.O. diizgiin bIT ?enetlln ve teftis sisteml kurmak ve baskent He eyaletlerdeki rnaliye kadrolanm yeniden orgutlemek yonundeki ovguye deger qabalan daha simdiden sonuc vermeye baslamisnr . 8 Eylul 1909. ancak pek yakmda Tiirkiye silahI~nmasml 0 derece miikemmelle~tirecektir ki. Cavit Bey'in.'deki (2 Ekim 1910) yazrsma bekirnz: burada H.. r. MaYls ve Haziran) icln hukum~t geh~len .. Tarubya. Amu ic. s. 3711763/34938. 1R Sir Gerard Lowther'dan Sir Edward Grey'e. 909<EylUl'UndeMaliye Nezareti 7 milyon TUrk lirahk bir 1 i<. . Istanbul..IT~e~e k::{(kl~lnJyordu.adl. v~ yabancrlann denetirnini onkmek amaclyla. 20 Ahmad. . [4 EylGl 1909..~U. gore. kistaslara bakkesini izliyoruz. The Young Turks.. Eger gene Turkiye yasuyacaksa. ~ Mesrutivetin ilk vilinda Avrupa'mn para piyasalanndan dl~ bore elde etmck ~orl. "sonunda tamamen ortadan kaldrrmak amaciyla gizliden gizliye onernini azaltmaya cahsugi" Duyun-u Umurniye'yi safdis: brrakrnak ~aba.18 BUyUk Devletler.20 Frnnsizlarm bu istekleri ittihatql cevrelerde biiyiik infial yaratn. ": . Ama onlann yardrmim siyasal ayncalrklarla odeyemeyecegine [7 Ahmad.hafif bir yukselme gosterdi. . Ona gore.i YII~nmilk dort ~YI (Mart. parayi ehnde tutrnayi yegliyordu. . olarak yo~uml. 723 sayrh ve gizli.

iklenen eski rejimin mirasiydt bu.imit ediIiyordu. sonraki birkae.. Tanma onem veri 1mesi daha simdiden semerelerini vermeye baslamis ve 1910 hasadi 24Aym verde. 25 The Near East.imetin. En kolay ve mi.oziim ise.iklenmn II 0 de bulunmadl Yal mzca htiktimet .ikti.e. Tiirkler.' bir d"ki. d yabanci m alI uzm ederek islahat komlsyonu~ a.irdi.iler.. Abdi.inuiik resimlerini yuzde ll'den yuzde 15'e cikarmak ve de viet tekelleri kurmak gibi gorunuyordu.:t~I. 26 Aynl verde. kapitulasyonlann yarattigi simrlarnalar icinde kendi toplumlanmn ekonomik yaprsmi rnodernlestirmeyi si.ilkenin refahiru arnrmakta kararhydr.. evlere de numara vermek uzere bir komisyon kurulmustu.e. meblagl. 23 A)'111 verde.indeki refonndan soz Block daha sonra Mahye Nezareu mn · anlar kullanmak konu. "i. b' mzmm bu unma igin sunda herhangl ir sove Mr Graves (lngihz).. Istanbul'da ulasuni kolaylasnrmak amaciyla konut mi. Zdloml raporda. lmparatorluk icinde seyahati engelleyen ie.irli.~krasl ::::.iyle padisah gozdesi de arnk yoktur.e nazirladr ve ister" iyr I. . s. " Ie il iii kanunlara gere. Crawford (Ingiliz). Butun bu t .1 d _. .ilhamit) artik tamamen ortadan kalkffil§tlr. " .. ur " b· but e.itasmmaz . .. Btiti. Laurent (Franslz). ~agda§ gereksinmeleri karsilamak amaciyla yeni bir ticaret yasasi taslagr He rnulkiyet yasalannda degisiklikler hazirlarnaya da ba§ladl.26 Gene. kIS~. lara kar§m iflasa ogru sur . I' ~. Maissa (Italyan) ve Mr. . Saray'm mi. Turkler. I d .irekli bir arns saglamanm en iyi yolunun koylulugun durumunu iyilestirrnekten ve geemiste vergi odemeyenieri vergiye baglamaktan gec. tt' Yabancr piyasalardan ahnan borebu k vermeye devam e I..itc.~~~~~~d~~i~e gec.izdigi yolda ~~h§ma.. Steerg (FranJoly'den sonra M.YIIlerden akan gelirler de ?I 11 koyltilerin suunden zengmledrz Saraymdaki. Hi.e~ektir. Block. i 37 36 ~ L . . Maliye nezaretmm ~~t~ey ma~de1eri ile arac gere. alluyulmasml saglay~ca~l..en yihn Ekirn aymda y~ . . .~rgu e I" ki bu ise iyi hasladilar. 24 Mayis 1911.23 . ha ait ok saYldaki rnulkelindeki onemli.' kendi ie. d etkin bir denetitti de dahil olmak uzere bUttin nezaretler uzenn e uygulayacagmdan eminim.~~:~ab~:nuda sikica denetlemeyi kada Mebusan Mechsl de hu.maim tapu siciline kaydedilmesini zorunlu kihyordu. baskentteki he. ulkenin v~ zava I .Her alanda tasarruf ve devletin her kemayanlannkinin masratlanm.lllerine 'kar§lhk.a dikkat rekinektedir: M.imkiin e. .in vergi sisteminin degi§tirilmesi konusuna ciddiyetle egilmis oldugunu da belirtmektedir.inu sundu. c.ae. Aynca Block vergi tahsildarlanrun faaliyetini di.inyasi bu durumdan memnundu_25 A§agl yukan aym zamanda. Hukumet. lanmaya ba~land!. §oyle devam ediyordu: . DahiIiye ve Nafia Nezaretleri guvenligi saglayarak.ilkiyetine iliskin bir yasa cikardilar. . Bu onlemlerin ulasimi iyilestlrecegi hesaplamyordu ve ozellikle is di. ortbas etrne yoYanan ir u .igtinti kisitlayan obur onlemler kaldinldi.iki. tanrm gelistirrne hedetine uygun olarak.mi§te hnkumeti milmi icin yapilan saibeli Ihalelen ~ bi e ve Bahriye Nezaretleri yonlarca lngiliz Iirahk zarara sokan ar "IY .ekten rarla§t.23 sen stiri.imi. btiti.in bu projeler icin Ittihatcilann yeni gelir kaynaklanna ihtiyaclan vardi.izenleyen yeni bir yasanm yi.Sn. Bun Ian 0 Yi.I1'm (ll. 7' k I olduklanm beid " utl me isuu ele almaya arar I maliyeyi yern en .I. Deutsche BaT)Km yonetiminde Konya ovasmm sulanmasi projesini hazirladi.sIYla gee.58.Irdl. daha iyi bir iletisim agiyla koylukbolgeleri ulasirna acarak ve kamu yaranna olan yannmlara yabanci sermayeyi cekerek i.' nunde herhangl bir gm§lm 'akla kalmadl. Gene. t'1m.le. .Itlraf etme iyim xi. ayru zamannin e. 1911 yilmda. .%:.I" Cavit'in planlan ittihat ve Terakki Cemiyeti'nce desteklenmekteydi ve geJirJerde si. aym zamanda sokaklara isim.ndan v~ ~O~~.. y SIZ).iriirliige kondugunu ve htiki. "unu . M.t ~ir azaltma politikasl uygusimindeki kabank b~r. Kilikya ovasmda da benzer bir girisimi gerceklestirebilmek amaciyla bir ara§tlrl\Ja yapilmaktaydi ve bu projeyle Adana cevresindeki arazinin bir ikinci Misir olacag: i. . bi.irdi. pasaport (vesika) ve hareket ozgurli. Aynca. lster kotu dtinyaya §u an d a ki met. uzere gerrek rakam Iara da Irtml§ 't • d flak .. 't I· . . ti.tigi konusunda genel bir fikir birligi vardi.idahalesi Sultan'm ve Saray efradmm mu Eski S~lta. Turk refonnculanmn "Gee." deki bashca engellerden biri "Dtizgtin bir maliye sistemmm"~:~eleri di. gi.y T" ki ye tarihinde Ilk e . yllda utc. . s.. Bu yeni yasa. 17 Mayis 1911.'a 0 m .imltili.

. . ya da tamnma yolundadir. c. onlar da "Kozmopolit istanbul"a karsr gtivensizdiler. makinelerden annan gumruk vergisuu kald~lml~tl. 1912 yihna geliudigindc Turkiye kendi hanuna e enm. Arahk 19121~mde... sonra Ion yl I III programloncriyordu: . 1stanbul'un i~inde ve ~evresinde yer aldiguu ve Istanbulun.:m~ bit h lI1an :111/ a H t . "Transportation and Communication". LTR.". karayollarl yapllt~~sl icm.1/3. Aynca. da Vardar Boyana Meric ve ceria ne hi Ien". Cavit Bey. . ozellikle Rurneli'de gelismis oldugunu ve yilhk toplannlanm.en k~rtlla . c.. Ama savaslar. merkez ile cevre arasmda. I kin kavar olan 6 <XlOkm. gtindeme genrmrs'0' . mobilya kullanmaya ve k agu. s.il4. ozellikle de insan kaynaklanru seferber etmelerini zorunlu krldr. iilkenin bUyiik milli k~yn~klannl geh~trnne.de taunun ve sanayuun l11aklllde~lIleSI taderek artan ucren -I I yl a c .' .'.iimd~ oldugu gibi stratejik degil. lttihat~llar da bunun farkmdaydl. No. "" . Fransiz devrimcilerinin yolunu izleyen lttihatcilar. . New York. Ttirkiye gozlemcileri. s.i ' (i) Mezopotamyu inalesi a~lk arurmaya ~lkalllaca 11.29 1911 Eylul'unde Libya'da TUrk-italyan savasmrn patlak vermesi ve bunu 1912-1913 Balkan Savaslan'run izlernesi. Birinci olarak. I. degil Osmanh lmparaiorlugu.rum.59-61. kucuk projelerin uygulanmasi icin tasra valilerinin yerel kaynak. UZI . 28 A)111 \el 'de.412. E. Arahk 1911. t ·. ckonOlnik 6l~Utlcr kullamlacaku. s. Makino lila aum ~C~I~I~~ dval hukumet. Mart 1912. yolsuzluk ve suistimaller onadan kaldlOlml§ ~~ UlkeYIIle~lel~e yolun~ sokacak adlmlar antmaya ba§lanml~tlr. Bkz. \11) r a . iil3.TUrkiye'deki yeni rejimle anayasal bir yoneti~ .sernm) YOCSI)d'eao-ar'ta .c h~l~n sann alma gucu ile mutlulugunu artnrma yonunde sonuclai vele~i: olan baska ayncahklar da tanmml~tlr. Yeni delTIlryollan y~p~lmasl ve eskilerinin de geni~letilmesi icin. "yeni sistern. Her durumda npki daha sonraki Kemalistler gibi. tttiha~1 hareketin eyaletlerde..'" '/ J ' 38 39 . lcbiui ozendiren bir etkendi.). k ' " '\d na bolge. yerel sanayi girisirnlerinde ve sehirlerdeki mali politikalannda daha simdiden iyi sonuclar" almisn: "Surada bir tasra valisi aga<. Bkz.Istanbul.landlrrna faaliyetine girisiyor. kaynaklan genisletme. gore. TR) .ojclen [ncelenmc 'tey I. makinala~ml§ sanaYI. s. kisacasi. C.u: Aralrk 1911.252-256. Tecrit olmusluklanrun farkina vardilar ve bu duruma ice. Emegin gi')7 Levant Trade Review (bundan sonra L • ~. Mears. BkI. " . s. LevCUIt Trade Review'nun yeni rejimin ekonomik programma ili§ldn yorumu biraz ab~ab ve asm jYimserdir. ekonomik reform programnu sekteye ugratu. -. " k 1 '~' ~u ~uba\ 1912'de Nafla Naztrhgt'na getirilen Mehmet Cavit Bey. (11 e e' b) Lunanlur: (I) Sarnsun ve ra zon II " ' ' • 'COO) K'(burasi Balkan Savaslan'nda kaybedilerek Rumlara ge~l1) g. T b: p .'el C'I' vapllacaktl rr ve ayru zaman . E. cuuento.kurulmu~. bir ekonornik can- lanmadan soz eder olmustu. Bu nedenle hedeflerinden biri. Modem Turkey. 1924.. ay ave veya " l i .kti: (1') Yala . I Subat 1913 ve sonraki tarihli Turk basunna bkz. " 'I vala'da kucuk bir liman. 16-17 ' 1909'da yaymlanan Nafia (Baymdlrhk) dprogramma 30000 Nezaret. LTR.t cam kuma' parnuk tohurnu yagl. ·. sr~ haiti (In' iIi~ C) Anadolu'daki Chester Projcsi (Amerikall sennayesi): (iv) Bagdat Ba: "g S~~l1ayesi)' (v) Ankara'yl Samsun-Sivas hattma baglayan hat (Aklmand. aynca bkz.n . '/1 H' 'ran 1911. "saghkh bir adem-i merkeziyet ve ozerklige" yol acacak olan saglarn ve verirnli bir iliski kurulmasiydr.1~ln proj. Mears (ed.I. . Ulkeyi yeni bir ruh sanyor. . orada bir digeri kolonizasyon siyaseti izliypr. Baskonsolos Rommily'den Drsisleri Bakamna. 29 LTR. re an • "Commercial Review ofTurkey". UI~lIn agrm geh~nnnede esL rc.5. ~lke d~ha simdiden yem yonelimin itici gucunu hissetmektedir.(II) . eml!)o 1I.22-23.. " . Neyazik kit UronUn onemli bir bOltimti em~~ klth~1 ytiztinden heba olmus ve bu du..27 ._. G. ' ' . "Turkiye" bile olmadl~ml hanrda tutmak gerekir. 1911 yihna gelindiginde. 30 30-31 Ocak.' " dd I . halka donmekle ve imparatorluk ile Osrnanh devletinin varhgrm korumak uzere milli bilinci uyandirmakla yarut verdiler. modemle§l1\e faaliyetinin esas bolumunun' merkezde..m elektrikle i~letilmesi icin (yabanci tlrmalara) ayn~a~lIdar tarunmrstu.G. 13 ~ubat 1913. telefon sebckelcrinin ve elektrik santrallanmn kurulmasl I~m ve tramvayla. . sA26). (iv) Sclanik lnnam gems Ie til ece.l'' d) Karayollan: oo\t yrlda 9 655 mil karayolu yaprlacakn. §Chir 1912'de Yunanhlann eline gecene dek Selanik'te yaptiklanm unutmamahyrz. c ) 5 II/lima.lan seferber edeceklerini umuyordu. demiryoluna ck olarak 9 000 kill. ..201-237. 'I I ik aciyla ve deri mamulleri gibi mallan uretmcye ba~lallll~l1. ~tinkti kendileri zaten tasra kti~tik burjuvazisinin temsilcileriydi.G. kirernit. ' ' lk ra olu ve ok sayida timan insa etmeyi planliyordu. (LTR.I. Fransa'da Comuee de Sallll Public (Kamu Selameti Komitesi) olarak biliniyordu. "Ad' y atik hutn (Pransiz): a) Demily'olllln: (i) Karadeniz hatn (FranSIZ sennayesl). Deutsche Levante Zeitung'« (tanh yok) gore. aym zarnanda lttihatcrlann tilkenin bUtUn kaynaklanru.. "k' ld: yuzde SO. daha '. . . 31 Ocak 1913'te MUdafaa-i Milliye Cemiyeti'ni resrnen kurdular.252-256.00/484.il3. ..tanmm mak~nele§mesml . Trablus'ta limanlar.867." . .mukemmel olmustu.

B. Tiirkiye'deki ayanmn daha ayrmnh d o h olmakla birlikteeksikbiroykiisiii~inbkz. bunun yalmzca pek de varlig. milli bagrmsrzhk ve halka doni."33 Tiirkler. 1965. Ti. Ama.Zama.irk devletinin saglam bir sekilde kurulusu garanti altma almnns demektir. Istanbul. U)'III yerde ve Istanbul. Londra. "Tiirkiye Tanrmrun Gelecegi" ve Tiirkiye'nin Hassas Nokiast: Osmanu Devletinin Borclan ve Bunlarm lslaiu.. 35 AYTIIyerde. Muhtemelen Parvusun sosyalizminden etkilenerek ve Rusya'daki Turkce konusan halklann burjuvazisinin gosterdigi ekonomik geli§meden esinlenerek. "Mali Tehlikeler''. hUkiimete i~borclanmaya girisme ~agnsmda bulundu.ilkelerde bir anlam tasiyabilirdi.irkiye ile A vrupa arasmdaki ekonornik iliskiler. ticaret ve sanayiyi hor goren ve bir Osmanlr'Turk'u icin en onurlu islerin devlet ve ask~rlik gorevleri oldugu §C~indeki zihniyetin" i. MUdafaa-i Milliye Cemi31 yeti ise. ".Scharlau.Ekonominin bu milli seferberlikten ayn tutulmasi pek mumkun degildi ve nitekim bu "gayri resmi" kurulusun islevlerinden biri halktan para toplamaku: Hukurnet.B.istesinden gelm~~ sorunuydu.ma ad! olan Parvus diyebilinir-. Yusuf Akcura. Burada zihniyetsozciigii.335-337. TiiIX~iilerinanl~lnanl larakonemlibir rol oynadi. 1914) kuskusuz Ti. Kapiti. s. "i~Isten Gecmeden Gozunuzu Acrmz": "Maliyenizi Bk Turk'un Sorumluluguna Veriniz". bu tiir ekonomik faaliyetlcrin Avrupa hegemonyasi kO§uUanndaazanch olmadrgmi ~~ayarak gonneleriyiiziindendi.agdallmi. isadamlannm ve bankerlerin omuzlan iizerinde ortaya cikrrusur. TUrk burjuvazisinin dogusunun balllangicidir. 3 Nisan 1914..425. Profesor Berkes'e gore: 31 Rommily. "Mali Kolelikten Kurtuiusun Yolu". Hepsi de Turkce olarak fie TUrk Yurdu ile oteki dergilerde yayirnlanan yazilan ("K(iylUler ve Devlet".irk Genclerine Mektup''. "Turklerin Bore Almakta Hakh Olduklarl Para". "bu kurulusa Hazine Bonolanyla bes bucuk milyon Ingiliz lirasi toplamak gorevini verdi". Dolayisiyla temel toplumsal devrim sorunu. 34 Turk Yurdu.425.imkUn olamayacagmi soylemisti.RusMarksistiAlexanderHelphand -daha ~ok tak. Tiirklere sosyalizmi getinnediyse bile. TUrkiye'de sorun. "Devlet ve Millet".sorunun psikolojikve degi$mezbir ozelliginiima e~mektedU". Secularism.Zeman veW. Turk Devrirni'nin savunmasi gereken ekonomik hedefler konusunda daha berrakular. Ti. yalmzca istedigi icin ya da hatta Avrupa'nm diplomatik i§birligini kazandlgl i~in de bunun mi.aktaran Berkes. 32 Berkes. Tiirk aydmlannm inatcr bir yamlsamasim sarsnusn. ancak kapitalist i. "Tiirkiye. Turk Yurdu ile Tiirk basimnda ~Ikan yazilanndan anlasildigma gore.ik bir demokrasi altmda ekonominin iyilestirilrnesi ve bir milli ekonomi yaratacak onlemlerin almmaslydl. IR67-/924. Secularism.ilasyon rejimi. Z. Ti. "Ti.irkiye'nin A vrupa ile olan iliskileri konusunda 0 zarnanki gorU§leri etkilemistir.la k 41 40 . son derece comert tesvik onlemleriyle bir Turk girisimci suufi gelistirmek yoniinde bilin~li bir siyaset izlemeye basladilar. ancak 1914 dolaylannda olmustur.' dururn boyle degildir. Tersine. "1911 YIII Mali Durumuna Bir BaIo§".P UIkede 33 Berkes. ozellikle kapitiilasyonlan tek yanh olarak kaldirdiklanm ilan ettikleri 10 EylUl'den sonra ittihatcilar.Tiiltlerin ticarelve modernsanayi faahyetine Oysa gumekte isteksizlikgiistenneleriyalmzca. 5. burjuvazinin. " "Parvus.The Merchant (If Revolution: Ihe Ufe vf Alexander Israel Helplwlld (PWVIIJ).irkiye'nin A vrupa uygarhgmm bir parcasr olmadrgina isaret ederek •.irkiye A vrupa kapitalizminin emperyalist saldmsmm hedeflerinden biriydi ve bir sornurge alam olma yolunda epey ilerlemisti. ~YI63. aynca 5. bu siyasetin onundeki engellerden biriydi.iredir farkmdaydilar. Ve eger TUrk burjuvazisinin dogal gelismesi zarar gormeden ya da kesintiye ugramadan devarn ederse. Secularism. Ti. miIli _bagmlslzhk ve ekonomik bakimdan dtizelme ihtiyacmm uzun si. Bu milli seferberlik.2102-2103. Sosyalist devrim. "<". somuren ile somurulen arasmdaki iliskilerdi.425. ekonomik rnil1iyet~ilik fikrini ve devletcilik politikastru geli~tirdiler:'·\2 Bu noktada. Profesor Berkes §oyle demektedir: "Ttlrkculer. TUrk halkirun A vrupa ekonomisine olan ekonomik bagimhlrgma karst mucadele etmek ve Osmanh lmparatorlugu icinde TUrk milliyetinin ekonomik crkarlannm kollayrcrsi olacak bir orta srmfm geJi§mesini saglamak amaciyla.A. Avrupa'nm Mali Boyundurugu Alnndadir'' [iki rnakale]. Parvus'un fikirlerinin tttihat~llar uzerinde ne ol~iide etkili oldugunu degerlendirmek miimkUn degildir. luihatcilar icinde yer alan ve goruslerini Turk Yurdu dergisinde dile getiren bir grubun faaliy~tleriyle aym zarnana rastladi. Ti..s. gorulmeyen bir TUrk bwjuvazisi taratindan basanlabilecegini acikca ifade etrneleri.ireffeh devletler. Turkiye'ye 1910Ylhndageldive 1914~e savas patlakverenedek burada kaldi.3-4 $ubat 1913. Bir digeri ve uzun vadede daha gii~1Uolaru. bir sosyalist devrim degildi.."34 1914'te.irkiye'deki TUrk milli uyanrsi. "modem devletin temeli burjuva slmfl~i1r" diye yaziyordu. s.

. Maliy. Cahit miI~1~ref .19 Bu. Nafla ve Maarif gibi iiretken kesimlerin paymi artmrken. 371/763/34194. kOI~mak. Eyliill909'da Sir Adam Block suntan yaziyordo: '. s.iIli bIInka" gibi bir aracm elde olmamast yuzundendi. MaYls ve Haziran) icln hukum~t geh~len . 13 EyliiI1909..sl.adl. daha onceki nazirlann yapuginm tersine.. 1R Sir Gerard Lowther'dan Sir Edward Grey'e. 8 Eylul 1909. 19 Sir Adam Block'tan Sir Charles Hardingc'e. Tarubya. bize en iyi kosullan tamyanlara ayncaliklar tarurna H- "!iirkiye'yi zayif ve caresiz zannederek ekonornik kazanclar ugruna slyasal y~U~ sa~k isteyenleri uyarlyoruz. Ama onlann yardrmim siyasal ayncalrklarla odeyemeyecegine [7 Ahmad. 20 Ahmad. Turklye . Ona gore. Eger gene Turkiye yasuyacaksa. .. 22 Blocktan Hardinge'e.i YII~nmilk dort ~YI (Mart. Fransa'ya bore aramaya gitmek zorunda kaldi.ekte dunyaya . bu girisimin basanya ulasamayacagi kamsmdaydilar" .22 .e Nezareti'nin gelir toplama sisternini diize!tmek.. lsre buna hayir diyoruz ' Boyle paznrhklarla hicbir isimiz olarnaz.ok yanhs bir yoldadlrla_r. borclanrna basansizhkla sonuclandi ve ertesi yrl Cavit Bey.. ": . Sadaret ile Hariciye Nezareti gibi iiretken 0121 ~y?~a. Cav~t Bey{n biitqesi. 01g~lan glzlemeK yada durumu oldugundan cok daha iyi gostermek gibi b.. 3711763/34938.<.hafif bir yukselme gosterdi.909 mal. The Young Turks.. boretanrna yerin~ vergilerin yukseltilrresini savunuyordu.18 BUyUk Devletler. . MiIliyet vb.20 Frnnsizlarm bu istekleri ittihatql cevrelerde biiyiik infial yaratn. bir kez daha...21 ~itii1asyon rejiminden cikar saglamaya devam eden yabanci devletlenn eng~l1emesine ve i~birligine yanasmamalanna ~IO Genq Tiirkler ekonomiye cekiduzen verm eye basladi.. Italyan ve Alman Sefirleri.bOyle muamelelere ka~1 bugun sesini yukseltemeyebihr ya da dtrenemeyebilir. taviz olarak madd: ayncahklar vermek zorundadir. s.IT~e~e k::{(kl~lnJyordu. Cavit Bey. ~~nkl. "sonunda tamamen ortadan kaldrrmak amaciyla gizliden gizliye onernini azaltmaya cahsugi" Duyun-u Umurniye'yi safdis: brrakrnak ~aba. "bu islemin. Sonne olarak halk.O. 371n63/ J4938 (Block. Istanbul. Nisan.:n.. Osmanh Duyun-u Umumiye'sinin aynca onayi olmaksrzm borqlanabilmek ve ger<. ..O. ~. "Fransrz. bir Avrupa devleti gibi seref ve haysiyetiyle yasayacaktrr. F. yeni rejimin iilkenin itibanm ne kadar arnrmrs bulundugunu gostermek cabasi" oldugunu yaziyordu. Amu ic.i bu Turkiye'nin haysiyet ve bagunsrztrgma zarar verir . Hjj~yin Cahit'in 71Illi. v~ yabancrlann denetirnini onkmek amaclyla. bu inflali soyle yansiuyordu: "Tiirkiye zayrftrr ve yabanci devletlerden yardrm istemektedir. Turk maliyesini ve Maliye Nezareti'ni F~slz denetimi altina sokmak anlarruna gelen ve kendisine saygisi olan hicbir hukumetin kabul edemeyecegi kosullar one siirdiiler. buna karsihk Duyun-u Umumlye gehrlen 1908'e gore belirgin bir bicrmde artn. Ama Paris'tc Fransrzlar. The YOUII!I Turks.. onun ber?berinde getirdigi krsitlnmalan -hele bunlar siyasaI nitclikte olur ve devletin ecemenliiiini zedelerse.75-8 t. parayi ehnde tutrnayi yegliyordu.'deki (2 Ekim 1910) yazrsma bekirnz: burada H. "Bugiine dek bu ilkeye bagh kaldik . . maksrzrn. 0 gune dck bore aldrklan ve bUylik olcude [ngiliz-Franstz bankerlerinin egemcnliginde bulunan cok dar bankacihk cevresinin denetiminden kurtarmak. istanbul. Ttlrklerin kendilerini. olarak yo~uml. r.kabul etrneyi reddediyoriardr. en kotiimser insan bile ona 'zayif ve caresiz' diyemeyec~ktir. dipnot I.o. [7 ittihat~llar yabanci sermayeye cok onem vennekle birlikte. Diiyun-u Umumiye'nin direktOruydG).baglmSlZlIk mucadelesinde bir ornek ve esin kaynag: olmaya devam etti. lngiliz Sefiri. borclanmaya giristi. duzenli bir teminat gosterrneksizin bore alabilmek. gore. iTC'nin scsi olan Tanin (J 3 Agustos 1910). diizgiin bIT ?enetlln ve teftis sisteml kurmak ve baskent He eyaletlerdeki rnaliye kadrolanm yeniden orgutlemek yonundeki ovguye deger qabalan daha simdiden sonuc vermeye baslamisnr .. ancak pek yakmda Tiirkiye silahI~nmasml 0 derece miikemmelle~tirecektir ki. F. Cavit Bey'in. I~ borclanrnaya girismenin zorlugu.. 723 sayrh ve gizli.~U. bu girisimi. [4 EylGl 1909. 909<EylUl'UndeMaliye Nezareti 7 milyon TUrk lirahk bir 1 i<. "m. ~ Mesrutivetin ilk vilinda Avrupa'mn para piyasalanndan dl~ bore elde etmck ~orl. muhtemelen dogru bir yorumdu: qiinkii lrtiharcilar mumkun olan en kisa zarnanda mali bagrmsizhklanna kavusmak istlyordu. 34 35 . kistaslara bakkesini izliyoruz..

't I· .e~ektir. §oyle devam ediyordu: .inu sundu. Abdi.' nunde herhangl bir gm§lm 'akla kalmadl. Btiti.irekli bir arns saglamanm en iyi yolunun koylulugun durumunu iyilestirrnekten ve geemiste vergi odemeyenieri vergiye baglamaktan gec.sIYla gee.oziim ise. Maissa (Italyan) ve Mr.' bir d"ki.'a 0 m .y T" ki ye tarihinde Ilk e . . kapitulasyonlann yarattigi simrlarnalar icinde kendi toplumlanmn ekonomik yaprsmi rnodernlestirmeyi si.izdigi yolda ~~h§ma.idahalesi Sultan'm ve Saray efradmm mu Eski S~lta.23 sen stiri.iriirliige kondugunu ve htiki.le. bi. y SIZ). Steerg (FranJoly'den sonra M.e. Saray'm mi.inyasi bu durumdan memnundu_25 A§agl yukan aym zamanda. . lster kotu dtinyaya §u an d a ki met. ~agda§ gereksinmeleri karsilamak amaciyla yeni bir ticaret yasasi taslagr He rnulkiyet yasalannda degisiklikler hazirlarnaya da ba§ladl. ayru zamannin e.in bu projeler icin Ittihatcilann yeni gelir kaynaklanna ihtiyaclan vardi.Her alanda tasarruf ve devletin her kemayanlannkinin masratlanm.~krasl ::::. uzere gerrek rakam Iara da Irtml§ 't • d flak . Istanbul'da ulasuni kolaylasnrmak amaciyla konut mi. daha iyi bir iletisim agiyla koylukbolgeleri ulasirna acarak ve kamu yaranna olan yannmlara yabanci sermayeyi cekerek i.iki. kIS~...imkiin e. s. . Kilikya ovasmda da benzer bir girisimi gerceklestirebilmek amaciyla bir ara§tlrl\Ja yapilmaktaydi ve bu projeyle Adana cevresindeki arazinin bir ikinci Misir olacag: i. Butun bu t .irdi...iklenen eski rejimin mirasiydt bu. s. DahiIiye ve Nafia Nezaretleri guvenligi saglayarak.26 Gene. aym zamanda sokaklara isim. lmparatorluk icinde seyahati engelleyen ie.. . Turk refonnculanmn "Gee.:t~I.ilhamit) artik tamamen ortadan kalkffil§tlr. ulkenin v~ zava I . ur " b· but e. Tanma onem veri 1mesi daha simdiden semerelerini vermeye baslamis ve 1910 hasadi 24Aym verde. Maliye nezaretmm ~~t~ey ma~de1eri ile arac gere. pasaport (vesika) ve hareket ozgurli. ti.1 d _.indeki refonndan soz Block daha sonra Mahye Nezareu mn · anlar kullanmak konu... " .inuiik resimlerini yuzde ll'den yuzde 15'e cikarmak ve de viet tekelleri kurmak gibi gorunuyordu. b' mzmm bu unma igin sunda herhangl ir sove Mr Graves (lngihz). yllda utc.mi§te hnkumeti milmi icin yapilan saibeli Ihalelen ~ bi e ve Bahriye Nezaretleri yonlarca lngiliz Iirahk zarara sokan ar "IY .imi.itasmmaz .YIIlerden akan gelirler de ?I 11 koyltilerin suunden zengmledrz Saraymdaki. gi.irli." deki bashca engellerden biri "Dtizgtin bir maliye sistemmm"~:~eleri di. evlere de numara vermek uzere bir komisyon kurulmustu. t'1m. . btiti.~rgu e I" ki bu ise iyi hasladilar. "i... .Irdl. tt' Yabancr piyasalardan ahnan borebu k vermeye devam e I. "unu .ae. baskentteki he..itc. alluyulmasml saglay~ca~l.imetin. d yabanci m alI uzm ederek islahat komlsyonu~ a. ortbas etrne yoYanan ir u . 26 Aynl verde.23 . tanrm gelistirrne hedetine uygun olarak. 24 Mayis 1911.iler.tigi konusunda genel bir fikir birligi vardi.en yihn Ekirn aymda y~ . . En kolay ve mi. lara kar§m iflasa ogru sur .in vergi sisteminin degi§tirilmesi konusuna ciddiyetle egilmis oldugunu da belirtmektedir. Crawford (Ingiliz). Bun Ian 0 Yi.t ~ir azaltma politikasl uygusimindeki kabank b~r. Deutsche BaT)Km yonetiminde Konya ovasmm sulanmasi projesini hazirladi. lanmaya ba~land!. Laurent (Franslz). . . 23 A)'111 verde.imit ediIiyordu.a dikkat rekinektedir: M.iklenmn II 0 de bulunmadl Yal mzca htiktimet . ha ait ok saYldaki rnulkelindeki onemli. 17 Mayis 1911.maim tapu siciline kaydedilmesini zorunlu kihyordu. Gene.ikti. Hukumet.Sn. d etkin bir denetitti de dahil olmak uzere bUttin nezaretler uzenn e uygulayacagmdan eminim..izenleyen yeni bir yasanm yi. Bu yeni yasa.e nazirladr ve ister" iyr I.ilkenin refahiru arnrmakta kararhydr.I.e. Block.~~:~ab~:nuda sikica denetlemeyi kada Mebusan Mechsl de hu. Aynca Block vergi tahsildarlanrun faaliyetini di. Aynca. Turkler.I" Cavit'in planlan ittihat ve Terakki Cemiyeti'nce desteklenmekteydi ve geJirJerde si.ekten rarla§t.ilkiyetine iliskin bir yasa cikardilar. Tiirkler. I' ~. . . i 37 36 ~ L .lllerine 'kar§lhk. . Zdloml raporda. Hi. " Ie il iii kanunlara gere.Itlraf etme iyim xi. . c. M. 7' k I olduklanm beid " utl me isuu ele almaya arar I maliyeyi yern en .~~~~~~d~~i~e gec. .I1'm (ll. Bu onlemlerin ulasimi iyilestlrecegi hesaplamyordu ve ozellikle is di.' kendi ie. meblagl..imltili. I d .iyle padisah gozdesi de arnk yoktur.%:.irdi. sonraki birkae.ndan v~ ~O~~.igtinti kisitlayan obur onlemler kaldinldi. 1911 yilmda. 25 The Near East.58.

mobilya kullanmaya ve k agu._. C. cuuento. I kin kavar olan 6 <XlOkm. t ·. Yeni delTIlryollan y~p~lmasl ve eskilerinin de geni~letilmesi icin. Her durumda npki daha sonraki Kemalistler gibi. telefon sebckelcrinin ve elektrik santrallanmn kurulmasl I~m ve tramvayla.". -. Aynca.t cam kuma' parnuk tohurnu yagl. 1911 yihna gelindiginde. lcbiui ozendiren bir etkendi.m elektrikle i~letilmesi icin (yabanci tlrmalara) ayn~a~lIdar tarunmrstu. \11) r a . Mears.22-23. lttihat~llar da bunun farkmdaydl. E. . (11 e e' b) Lunanlur: (I) Sarnsun ve ra zon II " ' ' • 'COO) K'(burasi Balkan Savaslan'nda kaybedilerek Rumlara ge~l1) g.ojclen [ncelenmc 'tey I.. T b: p . 1stanbul'un i~inde ve ~evresinde yer aldiguu ve Istanbulun.1~ln proj.il4. .(II) . (LTR. 30 30-31 Ocak.. 31 Ocak 1913'te MUdafaa-i Milliye Cemiyeti'ni resrnen kurdular. aym zarnanda lttihatcrlann tilkenin bUtUn kaynaklanru..mukemmel olmustu.29 1911 Eylul'unde Libya'da TUrk-italyan savasmrn patlak vermesi ve bunu 1912-1913 Balkan Savaslan'run izlernesi. c ) 5 II/lima.I. TR) . ~lke d~ha simdiden yem yonelimin itici gucunu hissetmektedir. kucuk projelerin uygulanmasi icin tasra valilerinin yerel kaynak. ' ' lk ra olu ve ok sayida timan insa etmeyi planliyordu..1/3. yerel sanayi girisirnlerinde ve sehirlerdeki mali politikalannda daha simdiden iyi sonuclar" almisn: "Surada bir tasra valisi aga<.n ." .'" '/ J ' 38 39 . 1912 yihna geliudigindc Turkiye kendi hanuna e enm. ·. gtindeme genrmrs'0' .de taunun ve sanayuun l11aklllde~lIleSI taderek artan ucren -I I yl a c . . .201-237. Fransiz devrimcilerinin yolunu izleyen lttihatcilar. "saghkh bir adem-i merkeziyet ve ozerklige" yol acacak olan saglarn ve verirnli bir iliski kurulmasiydr. iilkenin bUyiik milli k~yn~klannl geh~trnne. ay ave veya " l i .kti: (1') Yala . demiryoluna ck olarak 9 000 kill.kurulmu~. LTR.lan seferber edeceklerini umuyordu.TUrkiye'deki yeni rejimle anayasal bir yoneti~ .00/484.il3. halka donmekle ve imparatorluk ile Osrnanh devletinin varhgrm korumak uzere milli bilinci uyandirmakla yarut verdiler.en k~rtlla . ozellikle Rurneli'de gelismis oldugunu ve yilhk toplannlanm. ozellikle de insan kaynaklanru seferber etmelerini zorunlu krldr.Istanbul. UI~lIn agrm geh~nnnede esL rc. "Turkiye" bile olmadl~ml hanrda tutmak gerekir. 29 LTR. Cavit Bey. (iv) Sclanik lnnam gems Ie til ece. Trablus'ta limanlar. New York.i ' (i) Mezopotamyu inalesi a~lk arurmaya ~lkalllaca 11. aynca bkz. da Vardar Boyana Meric ve ceria ne hi Ien". Ttirkiye gozlemcileri. k ' " '\d na bolge.. ' ' . "" . Fransa'da Comuee de Sallll Public (Kamu Selameti Komitesi) olarak biliniyordu. UZI . '/1 H' 'ran 1911. Neyazik kit UronUn onemli bir bOltimti em~~ klth~1 ytiztinden heba olmus ve bu du. . 1924. 28 A)111 \el 'de.). c.'el C'I' vapllacaktl rr ve ayru zaman . s.. 'I I ik aciyla ve deri mamulleri gibi mallan uretmcye ba~lallll~l1. Emegin gi')7 Levant Trade Review (bundan sonra L • ~. sr~ haiti (In' iIi~ C) Anadolu'daki Chester Projcsi (Amerikall sennayesi): (iv) Bagdat Ba: "g S~~l1ayesi)' (v) Ankara'yl Samsun-Sivas hattma baglayan hat (Aklmand.252-256.867. Modem Turkey. . re an • "Commercial Review ofTurkey". Arahk 19121~mde.u: Aralrk 1911.' .iimd~ oldugu gibi stratejik degil. Ulkeyi yeni bir ruh sanyor. 13 ~ubat 1913. G.27 . degil Osmanh lmparaiorlugu.. sonra Ion yl I III programloncriyordu: . §Chir 1912'de Yunanhlann eline gecene dek Selanik'te yaptiklanm unutmamahyrz.c h~l~n sann alma gucu ile mutlulugunu artnrma yonunde sonuclai vele~i: olan baska ayncahklar da tanmml~tlr. " . yolsuzluk ve suistimaller onadan kaldlOlml§ ~~ UlkeYIIle~lel~e yolun~ sokacak adlmlar antmaya ba§lanml~tlr. Ama savaslar. Mart 1912. iil3. Tecrit olmusluklanrun farkina vardilar ve bu duruma ice. makinala~ml§ sanaYI. merkez ile cevre arasmda.I. "Ad' y atik hutn (Pransiz): a) Demily'olllln: (i) Karadeniz hatn (FranSIZ sennayesl). s.G. Makino lila aum ~C~I~I~~ dval hukumet.252-256. kirernit. . s. 16-17 ' 1909'da yaymlanan Nafia (Baymdlrhk) dprogramma 30000 Nezaret. "Transportation and Communication".' " dd I . ya da tamnma yolundadir. makinelerden annan gumruk vergisuu kald~lml~tl. onlar da "Kozmopolit istanbul"a karsr gtivensizdiler.. I. gore. orada bir digeri kolonizasyon siyaseti izliypr. Birinci olarak.5. .rum. karayollarl yapllt~~sl icm. bir ekonornik can- lanmadan soz eder olmustu. . eml!)o 1I.412. tttiha~1 hareketin eyaletlerde. c. ekonomik reform programnu sekteye ugratu. LTR. daha '. " 'I vala'da kucuk bir liman. Bkz. Baskonsolos Rommily'den Drsisleri Bakamna. " k 1 '~' ~u ~uba\ 1912'de Nafla Naztrhgt'na getirilen Mehmet Cavit Bey.sernm) YOCSI)d'eao-ar'ta . modemle§l1\e faaliyetinin esas bolumunun' merkezde.l'' d) Karayollan: oo\t yrlda 9 655 mil karayolu yaprlacakn. s.:m~ bit h lI1an :111/ a H t .'. E. No. " . ~tinkti kendileri zaten tasra kti~tik burjuvazisinin temsilcileriydi. . ckonOlnik 6l~Utlcr kullamlacaku. LevCUIt Trade Review'nun yeni rejimin ekonomik programma ili§ldn yorumu biraz ab~ab ve asm jYimserdir. .59-61. sA26). Arahk 1911. . "k' ld: yuzde SO.. Bu nedenle hedeflerinden biri.tanmm mak~nele§mesml . BkI.. kisacasi. kaynaklan genisletme. Bkz. I Subat 1913 ve sonraki tarihli Turk basunna bkz. s.landlrrna faaliyetine girisiyor..G. Mears (ed. Deutsche Levante Zeitung'« (tanh yok) gore. "yeni sistern.

ilasyon rejimi.ik bir demokrasi altmda ekonominin iyilestirilrnesi ve bir milli ekonomi yaratacak onlemlerin almmaslydl. Tersine. "bu kurulusa Hazine Bonolanyla bes bucuk milyon Ingiliz lirasi toplamak gorevini verdi". "modem devletin temeli burjuva slmfl~i1r" diye yaziyordu. Ti.. ozellikle kapitiilasyonlan tek yanh olarak kaldirdiklanm ilan ettikleri 10 EylUl'den sonra ittihatcilar. Turk Yurdu ile Tiirk basimnda ~Ikan yazilanndan anlasildigma gore. MUdafaa-i Milliye Cemi31 yeti ise. s. "1911 YIII Mali Durumuna Bir BaIo§". 3 Nisan 1914. Ve eger TUrk burjuvazisinin dogal gelismesi zarar gormeden ya da kesintiye ugramadan devarn ederse.425. Tiirkiye'deki ayanmn daha ayrmnh d o h olmakla birlikteeksikbiroykiisiii~inbkz. aynca 5.irkiye ile A vrupa arasmdaki ekonornik iliskiler. TiiIX~iilerinanl~lnanl larakonemlibir rol oynadi. Yusuf Akcura.Ekonominin bu milli seferberlikten ayn tutulmasi pek mumkun degildi ve nitekim bu "gayri resmi" kurulusun islevlerinden biri halktan para toplamaku: Hukurnet.aktaran Berkes. bir sosyalist devrim degildi. somuren ile somurulen arasmdaki iliskilerdi. Parvus'un fikirlerinin tttihat~llar uzerinde ne ol~iide etkili oldugunu degerlendirmek miimkUn degildir.B.ma ad! olan Parvus diyebilinir-. Kapiti.425. ".' dururn boyle degildir.The Merchant (If Revolution: Ihe Ufe vf Alexander Israel Helplwlld (PWVIIJ). Secularism.Zeman veW.irk devletinin saglam bir sekilde kurulusu garanti altma almnns demektir. hUkiimete i~borclanmaya girisme ~agnsmda bulundu. Profesor Berkes §oyle demektedir: "Ttlrkculer. Bir digeri ve uzun vadede daha gii~1Uolaru. Secularism. Ti. 35 AYTIIyerde. ticaret ve sanayiyi hor goren ve bir Osmanlr'Turk'u icin en onurlu islerin devlet ve ask~rlik gorevleri oldugu §C~indeki zihniyetin" i.425. isadamlannm ve bankerlerin omuzlan iizerinde ortaya cikrrusur.RusMarksistiAlexanderHelphand -daha ~ok tak.Scharlau.iredir farkmdaydilar.3-4 $ubat 1913. ekonomik rnil1iyet~ilik fikrini ve devletcilik politikastru geli~tirdiler:'·\2 Bu noktada.irk Genclerine Mektup''. burjuvazinin. Ti. 1914) kuskusuz Ti. Tiirklere sosyalizmi getinnediyse bile. U)'III yerde ve Istanbul. yalmzca istedigi icin ya da hatta Avrupa'nm diplomatik i§birligini kazandlgl i~in de bunun mi.P UIkede 33 Berkes.irkiye A vrupa kapitalizminin emperyalist saldmsmm hedeflerinden biriydi ve bir sornurge alam olma yolunda epey ilerlemisti. TUrk halkirun A vrupa ekonomisine olan ekonomik bagimhlrgma karst mucadele etmek ve Osmanh lmparatorlugu icinde TUrk milliyetinin ekonomik crkarlannm kollayrcrsi olacak bir orta srmfm geJi§mesini saglamak amaciyla.agdallmi. TUrk burjuvazisinin dogusunun balllangicidir. Bu milli seferberlik. Turkiye'ye 1910Ylhndageldive 1914~e savas patlakverenedek burada kaldi.ireffeh devletler. ancak kapitalist i. "Mali Kolelikten Kurtuiusun Yolu".335-337. Secularism.. ancak 1914 dolaylannda olmustur. "Devlet ve Millet"."33 Tiirkler. milli bagrmsrzhk ve halka doni. Ti.. son derece comert tesvik onlemleriyle bir Turk girisimci suufi gelistirmek yoniinde bilin~li bir siyaset izlemeye basladilar. miIli _bagmlslzhk ve ekonomik bakimdan dtizelme ihtiyacmm uzun si.Zama.A. bu tiir ekonomik faaliyetlcrin Avrupa hegemonyasi kO§uUanndaazanch olmadrgmi ~~ayarak gonneleriyiiziindendi. "i~Isten Gecmeden Gozunuzu Acrmz": "Maliyenizi Bk Turk'un Sorumluluguna Veriniz". ~YI63. Ti.ilkelerde bir anlam tasiyabilirdi. "Ti.B. " "Parvus. Avrupa'nm Mali Boyundurugu Alnndadir'' [iki rnakale]. Sosyalist devrim. luihatcilar icinde yer alan ve goruslerini Turk Yurdu dergisinde dile getiren bir grubun faaliy~tleriyle aym zarnana rastladi. 34 Turk Yurdu.2102-2103. TUrkiye'de sorun. 5.imkUn olamayacagmi soylemisti. bunun yalmzca pek de varlig. "Tiirkiye Tanrmrun Gelecegi" ve Tiirkiye'nin Hassas Nokiast: Osmanu Devletinin Borclan ve Bunlarm lslaiu. Profesor Berkes'e gore: 31 Rommily. Z.istesinden gelm~~ sorunuydu. "Mali Tehlikeler''. Burada zihniyetsozciigii. s.irkiye'nin A vrupa ile olan iliskileri konusunda 0 zarnanki gorU§leri etkilemistir.sorunun psikolojikve degi$mezbir ozelliginiima e~mektedU". Muhtemelen Parvusun sosyalizminden etkilenerek ve Rusya'daki Turkce konusan halklann burjuvazisinin gosterdigi ekonomik geli§meden esinlenerek. Dolayisiyla temel toplumsal devrim sorunu."34 1914'te.s. Istanbul. gorulmeyen bir TUrk bwjuvazisi taratindan basanlabilecegini acikca ifade etrneleri. 1965. Ama. "<". bu siyasetin onundeki engellerden biriydi. Hepsi de Turkce olarak fie TUrk Yurdu ile oteki dergilerde yayirnlanan yazilan ("K(iylUler ve Devlet". Tiirk aydmlannm inatcr bir yamlsamasim sarsnusn.la k 41 40 .irkiye'deki TUrk milli uyanrsi. Londra. Turk Devrirni'nin savunmasi gereken ekonomik hedefler konusunda daha berrakular. 32 Berkes.. IR67-/924.Tiiltlerin ticarelve modernsanayi faahyetine Oysa gumekte isteksizlikgiistenneleriyalmzca. "Turklerin Bore Almakta Hakh Olduklarl Para".irkiye'nin A vrupa uygarhgmm bir parcasr olmadrgina isaret ederek •. "Tiirkiye.

esnaf ve tiieeann partiye girrugini goruyoruz. ortaya cikan i~bolUmUnUmesrulastumanm bir yolu olarak psikolojik.:agladl. rru~tJ. girisirnci roli.:inkurulan orgutlere.38 Kapitalizmin gelismesi acismdan engelleyici olan zihniyetin ustesinden gelinmeye basladikca.m~ydat. Belli bir bolgedeki hasadin durumunu ya da urune ve buyukbas hayvanlara musallat olan zararhlarla mucadele konusunda koyIulerin. toprak mulkiyetini ve topragin el degistirmesini duzenleyecek. c. aeil ve tiilen tumuyle karstlanmas: olanaksiz bir talep dogmustu. lngiliz Hindistam Kongre Partisi'nin ekonomik ~olitikaslyla yakin bir kosutluk SOl konusudur. Bu gazetelerde. yerli imalata oncelik tarunacaguu ve yerel fabrikalann cahsmasiru kolaylasnracaguu da vaat etti. Bu ko~ullar altmda.:inyapilan basvurulann haberlerini venn eye basladi.v/22. Ama boyle unsurlann olmadlgJ durumlarda ire. Ti. Tiirk ekono~ik yasannsimn tutucu karakterine ve "kaynaklan yedekte tutmayi gerektiren bir ihtiyathhk siyasetine ahskm olan" isadamlannm temkinli tutumuna dikkat cekiyordu. ekonornik girisirn yonundeki isteksizliklerini cabucak alt ettiler. EylUIl912. Gazeteler. baskentte ve tasrada kuru Ian rasathaneler. Bie Randval. Ama 1908'dcn sonra Avrupa UstUnlUgUne. m~cC!yher ve sikke biciminde muhafaza edildigine ve gayrimenkullere iliskin yasulann sennayc hareketlerine nasrl engel olduguna isare: ediyordu. burokratlar ve serbest meslek sahipleri arasmdan girisimci yaratmaya cahsryordu. Gene aym gozlemci. Yunus Nadi'nin -ileride Cumliuriyet gazetesinin sahibi ve editoru olacaknr. vakif ve miri topraklan ipoteg. Avrupa'daki savas.iill. bu politikamn cekiciligine kaprlan tasra esrafmm. suba~lar. 36 Baskonsolos G. sonra da islerinden aulucaklardr. Bir milletvekili. toprak degerini arnracak ve genel olarak ulkenin mali kalkmmasina katkida bulunacak yasalar cikarmak istiyordu. bu durgunluga son verecek olU sermayeyi serbest birakttracak. Ama lttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidan ele g~irdi&i 23 Ocak 1913 hiikiimet darbesinden sonra belli bir sekillenme gelismeye basladr.36 ittihatcilar.irk ekonomisine buyuk bir itici gi. Hint swadeshi hareketinden bile daha ileriydi. savastan sagsalim cikabilmek icin biitiin kaynaklanm seferber etmek zorunda olduklanrn biliyorlardr. 5.203_ Gene. 5.girisimiyle bu yasaya.i oynamaya istekli ve bunu yapabilecek bir toplumsal grubun yaranlmasi sorunu ortaya cikn. 3 Haziran 1914. genellikle ulkenin ekonornik hayanyla ilgili onemli konulan ele alan makaleler yer almaktadir. 8 Arahk 1914 tarihli Le Moniteur Oriental. Imparatorlugun ekonomik sorunlarla ne denli icli dish oldugunu anlamaya yeterlidir.l?kuyabllen bir devlet ortaya crkmca Tiirkler.ic. "milletin" kisilesmesi olarak kabul edildigi bir tekparti devletinde ITC'nin. npki boykotlar durumunda oldugu gibi. Bu.:r1i mali kumastan eJ~lseler giyeceklerdi ve buna uyruayanlara Once para cezasi verilccek. cesitli gruplann kendi dar cikarlan icin kulis yapabildikleri ilk bes yillik rekabetci politika donerninde (1908-1913) fiilen mumkun olmabu sorun. istanbul Vilayeti Idare Meclisi'nin bu tur basvurulan degerlendirip Uskudar'da bir makama fabrikasiyla Pendik'te bir tugla ve 42 43 . renkler la~lIm~ olabilir. Basm. koyli.iltigiin egitilmesine ve harekete gecirilmesine yardunc: olan yerel tiearet fuarlannm kurulduguna. Bu tur topraklar daha ziyade zilyetlik altmda tutuluyordu ve bunlann mulk haline getirilmesinin hem sanayi. 37 nun uiyor 1914 Haziran'inda Huktimet bir "Tesvik-i Sanayi Kanunu" bile cikarmrstt. huku: met gorcl'li1e11. miras hakkim genisletecek. biirokrasi ve orduya kaptlanrnayi ytg tutarak "tiearet ve sanayiyi hor goren zihniyeti" alt etmek pek zor olrnadi. Gene hukumet. bu ise uygun olmayan adarnlan one crkarmak biciminde tiimi. AYIIl verde. Bu. LTR. yabancilann yapng: hicbir mall satin alrnamaya yemin ennis ve yerli mall kumas kullanan Osmanhlar lehinde atcsli bir konu~m. girisimci kadrolan kendi saflan arasmdan bulup cikarmasi dogald! Aneak bu hicbir sekilde. bu fikrin.iyle keyfi bir politika degildi. alnrun Imparatorlukta n~ll. senalorJer. Bircok dururnda. hem de tanm faaliyetini canlandtracagi" ta hmi edili d u. 37 38 The one« c. Savas yillan TUrk basmma ~oyle bir goz atmak. Yeni yasalar. ya da onceden yalmzca tiniversite ogrencilennin gonderildigi Alrnanyaya modern sanayi tekniklerini ogrenmek uzere iscilerin yollandigma iliskin haberler sik sik gazetelerde boy gosteriyordu Turkler. yetkililerin veya uzmanlann aldiklan onlernleri ele alan yazilarla sik sik karsrlasabillrsiniz. ~u ya da bu sanayiyi desteklemek ic. TUrk s tanm ve sanayi mallanna.a yapuusu. askeri ve siyasi sorunlann yam sira. ormanlan korurna amaciyla cikanlan yeni yasalar ya da yeni Tiearet Odalanmn kurulusundan karnuoyunu haberdar ediyordu. yabane: mallar yuzde 10 oramnda daha ucuz olsa bile devleti yerli imalatcidan mal almakla yukumlu kilan bir madde eklendi.e tabi kilacak ve sirketlesmeyi mumkun kilacakti. sanayi ve ticaret faaliyetini luzlandiracak. miJletvekiJleri y. Askerler.epey deneyim kazannus olan bir A~~_~I_g~z1~mci. Parti He devletin bir oldugu ve partinin. Afrika'da bile yayilruasun istiyordu. her turden kucuk fabrika acmak ic.138-151.

Avrupa'daki savas. 8 Arahk 1914 tarihli Le Moniteur Oriental. lngiliz Hindistam Kongre Partisi'nin ekonomik ~olitikaslyla yakin bir kosutluk SOl konusudur. istanbul Vilayeti Idare Meclisi'nin bu tur basvurulan degerlendirip Uskudar'da bir makama fabrikasiyla Pendik'te bir tugla ve 42 43 .irk ekonomisine buyuk bir itici gi. npki boykotlar durumunda oldugu gibi. EylUIl912. burokratlar ve serbest meslek sahipleri arasmdan girisimci yaratmaya cahsryordu. biirokrasi ve orduya kaptlanrnayi ytg tutarak "tiearet ve sanayiyi hor goren zihniyeti" alt etmek pek zor olrnadi. Bie Randval. Savas yillan TUrk basmma ~oyle bir goz atmak. baskentte ve tasrada kuru Ian rasathaneler. senalorJer. yabancilann yapng: hicbir mall satin alrnamaya yemin ennis ve yerli mall kumas kullanan Osmanhlar lehinde atcsli bir konu~m. AYIIl verde. savastan sagsalim cikabilmek icin biitiin kaynaklanm seferber etmek zorunda olduklanrn biliyorlardr. ormanlan korurna amaciyla cikanlan yeni yasalar ya da yeni Tiearet Odalanmn kurulusundan karnuoyunu haberdar ediyordu. alnrun Imparatorlukta n~ll. girisimci kadrolan kendi saflan arasmdan bulup cikarmasi dogald! Aneak bu hicbir sekilde.a yapuusu. her turden kucuk fabrika acmak ic. cesitli gruplann kendi dar cikarlan icin kulis yapabildikleri ilk bes yillik rekabetci politika donerninde (1908-1913) fiilen mumkun olmabu sorun.l?kuyabllen bir devlet ortaya crkmca Tiirkler. bu fikrin.e tabi kilacak ve sirketlesmeyi mumkun kilacakti. Askerler. Gazeteler. koyli. sonra da islerinden aulucaklardr. Gene aym gozlemci. c.203_ Gene. Ama 1908'dcn sonra Avrupa UstUnlUgUne. rru~tJ. Bu gazetelerde. bu durgunluga son verecek olU sermayeyi serbest birakttracak.iltigiin egitilmesine ve harekete gecirilmesine yardunc: olan yerel tiearet fuarlannm kurulduguna. LTR. 37 38 The one« c. suba~lar.girisimiyle bu yasaya. Bu. ekonornik girisirn yonundeki isteksizliklerini cabucak alt ettiler.36 ittihatcilar. 3 Haziran 1914. ~u ya da bu sanayiyi desteklemek ic. esnaf ve tiieeann partiye girrugini goruyoruz. Ama lttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidan ele g~irdi&i 23 Ocak 1913 hiikiimet darbesinden sonra belli bir sekillenme gelismeye basladr.i oynamaya istekli ve bunu yapabilecek bir toplumsal grubun yaranlmasi sorunu ortaya cikn. 37 nun uiyor 1914 Haziran'inda Huktimet bir "Tesvik-i Sanayi Kanunu" bile cikarmrstt. Yunus Nadi'nin -ileride Cumliuriyet gazetesinin sahibi ve editoru olacaknr. huku: met gorcl'li1e11. yetkililerin veya uzmanlann aldiklan onlernleri ele alan yazilarla sik sik karsrlasabillrsiniz.138-151. Afrika'da bile yayilruasun istiyordu. aeil ve tiilen tumuyle karstlanmas: olanaksiz bir talep dogmustu.:inkurulan orgutlere.epey deneyim kazannus olan bir A~~_~I_g~z1~mci.:r1i mali kumastan eJ~lseler giyeceklerdi ve buna uyruayanlara Once para cezasi verilccek. toprak mulkiyetini ve topragin el degistirmesini duzenleyecek.iyle keyfi bir politika degildi. miras hakkim genisletecek. vakif ve miri topraklan ipoteg. hem de tanm faaliyetini canlandtracagi" ta hmi edili d u. Tiirk ekono~ik yasannsimn tutucu karakterine ve "kaynaklan yedekte tutmayi gerektiren bir ihtiyathhk siyasetine ahskm olan" isadamlannm temkinli tutumuna dikkat cekiyordu. 5. Ama boyle unsurlann olmadlgJ durumlarda ire. bu politikamn cekiciligine kaprlan tasra esrafmm.:inyapilan basvurulann haberlerini venn eye basladi. girisirnci roli. Parti He devletin bir oldugu ve partinin. Bu ko~ullar altmda. 5. renkler la~lIm~ olabilir. genellikle ulkenin ekonornik hayanyla ilgili onemli konulan ele alan makaleler yer almaktadir. Basm. askeri ve siyasi sorunlann yam sira. Belli bir bolgedeki hasadin durumunu ya da urune ve buyukbas hayvanlara musallat olan zararhlarla mucadele konusunda koyIulerin. Ti.ic. yabane: mallar yuzde 10 oramnda daha ucuz olsa bile devleti yerli imalatcidan mal almakla yukumlu kilan bir madde eklendi.m~ydat. Bu tur topraklar daha ziyade zilyetlik altmda tutuluyordu ve bunlann mulk haline getirilmesinin hem sanayi. Bir milletvekili. ya da onceden yalmzca tiniversite ogrencilennin gonderildigi Alrnanyaya modern sanayi tekniklerini ogrenmek uzere iscilerin yollandigma iliskin haberler sik sik gazetelerde boy gosteriyordu Turkler. Bu. bu ise uygun olmayan adarnlan one crkarmak biciminde tiimi. TUrk s tanm ve sanayi mallanna.v/22. "milletin" kisilesmesi olarak kabul edildigi bir tekparti devletinde ITC'nin.iill.:agladl. toprak degerini arnracak ve genel olarak ulkenin mali kalkmmasina katkida bulunacak yasalar cikarmak istiyordu. yerli imalata oncelik tarunacaguu ve yerel fabrikalann cahsmasiru kolaylasnracaguu da vaat etti. 36 Baskonsolos G. Yeni yasalar. Hint swadeshi hareketinden bile daha ileriydi. ortaya cikan i~bolUmUnUmesrulastumanm bir yolu olarak psikolojik. sanayi ve ticaret faaliyetini luzlandiracak. Gene hukumet. Bircok dururnda. Imparatorlugun ekonomik sorunlarla ne denli icli dish oldugunu anlamaya yeterlidir. m~cC!yher ve sikke biciminde muhafaza edildigine ve gayrimenkullere iliskin yasulann sennayc hareketlerine nasrl engel olduguna isare: ediyordu. miJletvekiJleri y.38 Kapitalizmin gelismesi acismdan engelleyici olan zihniyetin ustesinden gelinmeye basladikca.

~men~ fabrikasi kurulmaslru onayladigmr bildiriyordu. kusbeyinli ve cahil kisilerin elinde dii~tiigil ~u dururna bakm.ilasyona basladilar. s. ~irndi seker. Lewis Einstein. benzin gibi ternel rnaddelerde feci bir sikmu bas gosterdi ve bunlar ancak karaborsadan ternin edilir oldu. "Cemiyetin . Kendi soyledikIerine gore. Savas. Savasan once istanbul'un intiyaclanmn bi. 39 Inside COlISllIlilillopie.inrnallar i. bu.iccarlara aktarmak icin.iyiik bolurnu imparatorluk dismdan yapilan ithalatla karsrlamyordu. Bu dururn sanayi mallan icin 01dugu kadar.i'"! Yil sonuna gelindiginde. Bu sirada bir Turk llrasi I sterline ya da 4 ABD dolanna esitti.42 Yrl sonunda htikiirnet ternel ihtiyac rnaddelerinin sansim duzenleyen bir yasa (Havayic-i Zaruriye Kaaunu) cikardi ve Men'i Thtikiir 40 A)'nI )'e~de. Bu ti. Savasin ilk giinlerinde kurulan baska ticaret ve sanayi ~irketleri de vardir. §ehirde bUyUk kArla sauldt..lkanyor.ilkbir ittihatC.. istanbul'un tecrit olmasma yol ac.. Tiirk ordusunun Ingillz-Fransu saldmsrm <. rni.iccarlar ternel ihtiyac. Tanin.iti.in kendi aracihklanyla saulmasim talep ettigin!" yaziyordu. ancak.izerinde tekel kurmus dururnda ve bunlan rnuazzarn karlarla elden C. gi.idahale etti. lttihat ve Terakki hiikiimeti rntidahale etmek zorunda kaldi."4O 1915 yilmda Ittihatcilar bir de Esnaf Cemiyeti kurdular. seker.in sonra (27 Agustos) ise. Gorunurdeki amaci.anakkale'de durdurmasmdan ve Turkiye'nin geleceginin daha guvenli goziikmesinden sonra oldu. rnaddelerdeki tekeli yoluyla cabuk tarafmdan para kazanmaya basladi.isliirnan ti. Herkes kendi dururnunu ancak (siyasal) bimaye He surdiirebilenleri destekliyor.. 4 Ekim ve 12 Arahk 1934.218 ve 243.ilkenin ticaretinin Muslumar lann eline gecrnesini saglayabilmek icin sermaye biriktirrnek .iney Rusya'dan ithal edilen un He Avrupa'dan getirilen seker gibi ternel gida rnaddeleri icin de gecerliydi.. 6 Agustos 1915 tarihinde tuttugu giinli. kisa zamanda Ahrnet Rtza da ona kattldr..260-261. ordunun Iyl myetme bagimh olduklan yolundaki yaygm gorii~lerin tersine. Cemiyetin . ihtiyac rnaddelerini saglaYlp fiyatlan duzene sokarak piyasayr denetirn altmda tutmakn. rnaddelerini istif ederek speki. savas. "Bundan sonra tiittin. oncelikle.'. 44 45 .Mi. 41 Cavit.tt ve ~ehir bi. Bir toplumun gerilernesi icin ne giizle bir temell.39 Birkac gi.islirndi ve Mi.itiini. savas oncesi stoklarma dayanarak yasayabildi.ikolcude. M. Ama boyle fumalann biltiin Anadolu'da rnantar gibi ~ogalrnasl. Cavit Bey. Son Posta.idafaa-i Milliye Cerniyeti (MMC) bunlann vurgunculuk yaprnasma son verrnek ve bu karh i~i -buna rnesru ticaret derneye insarnn dili pek varrmyor. 300cak 1915. 42 Ziya ~akir. gerektiginde orduyu dolandirmaktan geri durmuyordu. . istanbul'daki kilC. petrol vb.iyi. bakkallardan ve isadamlanndan olusan bir orgtittti. sonradan i. Weyl'de buldu. gilnliigiinde ~oyle yakimyordu: "Esnaf cemiyeti ne giizel bir fikirdi ve ne iyi niyetlerle kurulmustul Ama dusuncesiz. ~u nolctalar ilginctir: (i) Ddsman milletlerin mensuplanna sav~l~ I~k d?neml~rinde islerine devam etme izni verilmisti. Ordu ise sucu.. bu stokIann sonsuza kadar devarn etmesi rni.iti. Ekmek taymmm dagiulmasmdan sorumlu alt kornitenin giinde 4 bin lira kazandigi soylenmekteydi ve vurgunculuk konusunda tTC kendi icinde kesinlikle bolunmus durumdaydi.inRejisi'nin orduya satrnakta oldugu ti. ekonomik yozlasma ve vurgunculuk oyle boyutlara varrrusn ki. gaz. bi. asferlere deiil. Istanbul Sehremlni lsmei Bey'in resrni hirnayesi alnnda bulunan ve Kara Kernal.1kligine lot mallann karaborsaslOi yaparak olaganustu karlar elde etrne firsanm verdi.ige sunlan yaziyordu: "MMC. Seyhulislam Hayri Efendi bu konuda ~I cekiyordu. Fransiz casusu ilAn ederek smtrdl~1 ettirdigi M. ' Ne var ki. Dr.iccarlarm bircogu gayrirni. boylece piyasada onernli daralrnalar bas gosterdi ve fiyatlar htzla artti.indegildi ve kisa zamanda yerel ti. Weyl tarafmdan yonetilmekte olan Fransrz Ti. " 17 Agustos'ta da ~unu ekliyordu: "MMC. s. Kisisel inisiyatifle birkac kurus kazananlara herkes dusman.imki. arnaclan. (ii) lttihateilar. Arna pratikte bunun tam tersi gerceklesti veekrnek. Bu fabrikalan kuracak olan grup yeni ~Ikanlan Tesvik-i Sanayi Kanunu'nun ongordiigu kolayhklardan yararlandtnlacaktt. Ne var ki. Nazun ve Bedri Bey'ler gibi onde gelen lttihatcilann destekledigi yerel tiiccardan.

Mil\i iklisad Neden lbareuir?".45 Sanki bu hedeti simgelemek istereesine.. Tilrkiye icin kritik bir yil oldu. Arahk 1945. Tanrna oncelik verileeek ve Cukurova ile Kenya ovasiudaki bos araziler ekileeekti. Tiirkler. yabanci sermaye.i/I. bunlann patronu lsmet'le ili~kisi yUzUnden Talat Bey neredeyse 1TC'den ihra~ ediliyordu. dolayrsryla bu tur ithal mallanna agtr giimrilk resimleri konmustur: "b) Burada uretirnlerinin gelistirilrnesi murnkun olan mamul maddeler de. 44 Cavil.in bir Alman uzmamn yardtrmna ba~vurulnlU§tu. . yabanci sirketler TUrk yasalanna uygun olarak faaliyet gostereceklerdi ve 43 Cavil. Arahkta ~anakkale Yanmadasmr terk etme karan Tilrklerin morali uzerinde olaganustu bir etki yapt r. aylll verde.1 her n~ ~ yabanCl sennaye yatmmlan ekonomik genisleme ~lslDdan cok onemliyse de. savasta kendilerine duseni yaptiklanna inamyorlardl ve bunun sonucunda muttefiklerine karsr tutumlannda da degi~iklik oldu.ek vergi koyarak yer1i sanayiyi koruyaeak yeni gUmrtik tarifeleri uzennde tarnsrnaya basladr. bir yerli mamulti korumak istedigi zaman da benzeJ ithal urunune ~agl yukan degerinin % 100'U oramnda bir giimriik resmi getirmektedir.eni giimriik ~esimlerini koyarken Hukumetimizin giittiigU hedeflere rsaret etmektir. 45 "Millel Nedir. Turk milli gururunu pekistirdi. Kendilerine daha fazla giivenmeye basladrlar ve esit rnuamele gormeyi talep ettiler.. Ticaret ve Ziraat Nazm. lie) Tanrn. Ziya Gokalp ~oyle yazlyordu: "Turklere bir millet karakteri kazandiracak ve bir Turk kiiltiiriiniin olusmasma katkida bulunaeak etkenlerden biri. Tiearet ve Ziraat Nezare46 ti'nin adi da Milli lktisat Nezareti'ne \evrildi. bildiriyle acikhyordu: "Niyetimiz burada sorunu derinlemesine ineelemek degil . Bu yeni ozguven ve milli bilinc derhal ekonomi alanina da yayildi. 47 46 .H. 46 "Milli lktisada Dogru". lngiliz ordusuna kar~1kazamlan zafer. s.47 1916 Subat'mda TUrk parlarnentosu.44 1915. Subat 1916. hiikiimet ise ciftciye tohurnluk ve hayvan.I-3.6-1O. . Genis topraklanrmzm inanilmaz 47 "Ticarel vc Ziraar Nazm ile Mulakat". Nazir. c.i (yani tanma iliskin) Hukumet karan son dereee mantlkh~lr.Komisyonu'nu kurdu. Ekonomik konularla ilgili yeni bir derginin daha ilk sayisinda. hiikiimet bir yerli mamulu tesvik etmek istedigi zaman. ote yandan. Maliye Nazm Vekili Hasan Tahsin hiik~~etin politikasmi. Ahmed Nesimi Bey'di.3. kendisiyle yaprlan bir gorti~mede hukurnetinin ekonomik politikasim acikladi.43 Cemiyet i~inde vurgunculara ~I tepki oylesine bliyUktii ki. uyn! Y!'IWe. sonra da makine verecekti. Seker uretirni ve islenmesi h. Tasradaki ticari faaliyetin gelismesini tesvik amacryla Ticaret Odalannm sayrst arunlacak.. milli ekonomidir. Canakkale seferinin sonucu ~ok onemliydi ve ingilizlerin. ticari islernlerdeTurkce'nin kullanilmasim zorunlu kilan bir yasayi kabul etti ve ithal mallanna ~tiks. yalmzea bu y. burada uzun uzadiya aktarmaya degecek bi. neredeyse bir yilhk tecrit.22·23. TaJlili. s. Su noktalar ozellikle onemlidir: :'a) Ger:kli .1 edilebilecek urunlerin korunrnasi lazrmdir. yerli sanayilerin yabanci rekabetiyle basedebilmesi amaciyla aym sekilde vergilendirilmistir (pam uk ipligine % 30oraOlnda vergi).hammaddelerin varhgr nedeniyle buiilkede kolayea l~a. Pirinc ekirni genisletilecek. Halk~1. Tiirklerin Anadolu'ya olan baglmhhklanm anlarnalanna yol acarak Anadolu'ya dayanan bir Tiirk mil1iyet~i1igi anlayisnu gii~lendirdi. 8 ~ubal 1945 ve Huseyin Calli! Yalcm. (konserve sebzelere % "~onu~ ol~ak ~. IktiSlldiyat MeclIllla. aynt yen/e. TUrk sennayesiyle i§birligiyapmak zorundaydI. ayru zarnanda kiyi ticareti ilzerinde tekel kurularak TUrk tiearet gemieiligi de tesvik edilecekti. "Bu konudak.~rUlmektedir ki.s.. s. Gelecekte. genel olarak korunrnustur: lid) Tanm urunleri ozellikle korunmustur 100 oramnda vergi). Ul~emizin esas olarak bir tanm ulkesi oldugunu burada belirtmernize gerek yok. benzer rnallarm ithalatma % 30'Iuk bir giimrUk resmi k~ymakta.

s. P It asyonlann ka1dmlmaslnIn Banh devletlerde dusmanl W ve protestolara yol ~masl gibi. Ig~ sa1dmlara yol ~tl.il1. ' 1 M'II" M 'J Y I. 4 Mart 1916 Ik' di . "T"" k ha1kt " .:!:i-Y~~~I~::~ z idi v~ 5~~' ~Sulat °kansmanh Anonim ~irketi.. . .il1. Gumruk Tanfe1eri".. epimiz gene oluruz".f. deger iizerinden giimriik vergisi sistemini siirdiirrnekten baska bir yol kesinlikle yoktu. diger iilkelere de satabilecek kadar tahil iiretebilme imkamna sahip oldugumuz halde bunu Amerika'dan. hazine icin yeterli bir garanti olmamaktadir. 0 da ticari ve si .tI~adlyat Mecmuasl. nm sanayi ve ge~k sennaye birikirni a1arunda Ttirk g misnn geh~ru:nek yonunde harca£hgl olaganiistti cabaya i1i§kin b:konos~nuldu. . Bize §oven ve isyankar diyorlar IZI. karsihkh olacagmdan emin olunmadikca diger iilkelere ticari avantaj saglamamak miirnkiin olabilmektedir. ancak kapitiilasyonlann bize gercek bir faaliyet serbestisi getiren ilgasindan sonradir ki. ~ub~ 1916. vatandaslanrrnzm becerikliligi. Londra.y~h Ttirkler d5eo il. Mart 1916. tahil iiretimimizin pazanru garanti altina ~§. \. s. bundan boyle avantajh ticari anlasmalar ya da sozlesmeler yapabilecek durumda olacaknr.1 Imasi bekleniyordu. ~u andaki durum. Ttirldye'nin 1skandina Y S . milli iktisat litikasi da Tt . Subat 191/ 3-5 Hasan Tahsm.yaplyoruz.-:. Yalruzca kendirnize yetecek kadar degil. ~.ammup.48 §UfineYeni gumruk tarif I .e. yerel sanayi ile tanrrun gelisrnesine zararh bir asm ticaret serbestisi siyaseti benirnsemis degildir.3-5. ' . c.n. rm. di 49 " art TI kt kap' ill r uge gir I. .165-168. ne de diger uctaki. Omegin.~g yalmzca Tiirkler vardir ve j§ savasa geld~~~ her ~e .. 1917.. 48 LT~. Gumruge getirilen malm gercek degerini tespit etmek cogunlukla miimkiin degildir.. rllrlslzhglmlUhr.. "Kapitiilasyon rejimi varoldugu siirece.in ticaret anlasmalanru sonuclandirmak acismdan sundugu kolayhk dikkate degerdir.s. "Bu sistemin. fazla miktarda tirettikIeri demiri bize satrnak isteye~ ~Ikelerden onlara satbgmuz talula koyduklan vergiyi du . "Bu karsihkh ayncahklar temeli iizerinde Hukumetimiz. an. "Goriildiigii gibi Hukumetirniz ne bir yiizde yiiz koruma siyaseti. ayru zamanda. bunlann sansmdan OI~iisiiz karlar saglayabilecek olan ~ift~imizin zarannadir. Hilkiimet. ozerk bir giimriik tarifesiyle silahh olarak gorusrnelere girmemize olanak verdigi i<. . Orijinal konsimentolann gosterilmesi bile. 50 Politiken (Kopenhag~~ari~i~/h~t :~nu~sl' c. ~I~ : ~~~arnaya basladr.verimliligi. ister cehalet isterse de esas olarak yabanci rekabeti yiiziinden olsun bugiine dek ekimi yapilmanus tanm tiriinlerinin iiretilmesini de amaclamaktadir. ermayesl 100 bin TL olan Ekmek<. bu yolla.~~ . ..~~~~i y~~~k::s~~.. ~antarya !thalat ~nonim ~irketi. getirdigi diger avantajlann yarnsira... "Deger iizerinden (ad-valorem) giimriik vergileri sistemi daha kolay uygulanan bir sistem olmakla birlikte.sclre Zeltung. 28 Eyliil'de tstanbul'da yap:al~l~y~~n v~ re~l. lk.i1er ~irketi. Rusya'dan ve Romanya'dan ithal etmek gercekten aCI degil midir? "Genel olarak tannu korurken Hukiimetimiz. c'. 28 ~ubat 1916.. 48 49 . Stuemer. tek bir hedefimiz vardir.y mzca bizden S'" yapugim .~ " . meye Ita 1§IYOruz. §O. 49 Tantn. ticareti tehlike ~ sokan ~e~ §1ruu:t11 lemekle su~laruyordu. ~. Bu noktada hepimiz birlik ha1indeyiz Arnk g. a1~ amaclyla. e en Ara11k 1915'te meclise sunuldu 23 M 1916 da kabul edildi ve 14 Eyliil 1916'da da yucu" I" W .."1§lyOf u.vya ed~ Huseyin Cevat Bey. . Aynca bkz. Bu donemde tttihat ve Terakki Cerniyeti ekonomide .Yabancl dillerdeki b"tii W tsimlerini kindarhk ve kotiiliik yiiziinden degWi!:f dik a1u n m~gaza onceki halklann W urne I . sermayesi 200 bin TL idi: . bizim icin. miktar iizerinden (spesifik) giimriik vergisi sistemini benimsememiz miirnkiin olmustur. Twu War Yea~r ~'Cak~ Vus~. hileli islemlere daha aciktir...:en ~If siyaset IZhiikilmetinin siyasetini §i5yle 8'tlklamaya . hep bu anlayisi destekleyici yondedir.v/4.335-338 ve A nizade ' . serrnayesi 200 bin TL In l~aya <.n geh§mere ve §u ana dek il~ onemli §irket ku~~<: durumda sed aye bmktJnnekteydi ~ 'J 't :f~. tem!n ederim ki. Hukumetten bagunS1Zolarale Cemiyet mill" ka ak1 ~apor SIne yol ~acak a1anlarda yatJnm male uze ' I yn . H. lerinl ta1ep edecegiz.

adiru aldl).54 1916 yilmda.kunnamn en etkili yolu olarak goriiyor ve daha fazla sirket kurabilmek amaciyla bUyiik miktarda sennaye biriktirmeye devam etmeyi.~. Adapazan islam Ticaret Bankasl: Sermayesi 100 bin TL (Cumhuriyet doneminde bu bankamn merkezi Ankara'ya tasmarak Turk Ticaret Bankasl A.kurulmasi.il30. )11/ Mecmuast. U sak YlIdlz Ticaret Sirketi: Sermayesi 10 bin TL. sanayi ~irketlerinin.e en sayiyor: on~a o. tl ' K K" I" B kasi: 1I. Yabanci ~irketler. ~nkara'daki Yiinlii ve Pamuklu Mallar Imalat ~irketi: Sermayesi 60bm TL. lOCI ~1I.. Beyrut lO S3 Ziya ~akir. . Konya MadenciIik Sirketi: Sermayesi 100 bin TL' .436-437.rr: rzurum MIlh Ticaret ~irkcti. ozellikle TlIllill'e ve iklisadiYlIl Mecmuasi. Aynca bu. Kenya Umumi Ticaret Sirketi: Sermayesi 5 bin TL. rrc. "1900-1930 Yillan Arasinda Anonim Sirket O\arak Kurulan Bankalar". bunu.51 Ticari ~irketlerin -ve cok daha az olcude. Ankara MiIli Dokuma ~irketi: Sermayesi 50 bin TL. Osman Okyar (der. MiIli Karaman Bankasi: Sermayesi 20 bin TL. ilk kez esit kosullarda rekabet zorunda kahyorlardl. Yalmzca ~irketleri kurmak uzere baslangic sennayesini temin etmeyi ve bu slrketler bir kez yUriimeye basladr rm.25 Mayrs 19161'e il16. tttihat~llann bir TUrk burjuvazisi yaratrna yolunda amklan en onernli adirndi. <.5. . Incir MiistahsiIleri Sirketi: Sermayesi bin TL. Kastamonu Milli Ticaret Sirketi: Sermayesi 15 bin TL. \9 Ekim 1916. Konya Mensucat Sirketi: Sermayesi 10 bin TL. Manisa Bagcilar Bankasi.... 1/13. onlann cogunun da Rus askerlerinin tehdidi alunda bulundug~nu ortaya koyrnaktadir. Orta Anadolu da_ bir miktar faali~etin bulundugunu. . .ratif Ticaret Birligi (sermayesi 5 bin TL).lanmakia birlikte. izmit Ticari Geli~me Sirketi: Sermayesi 5 bin TL. bir milli ekonomi Karaman Ticaret ~irketi: Sermayesi 200 bin TL. sermayesi 4 milyon TUrk lirasi olan Osmanh tuban Milli Bankasi ile sermayesi 16 bin TL o\an Suriye Ziraat ~irketi arasinda degi~en 72 ~irket saymaktadlr. Son POIta'daki (28 ve 29 Kasun 1934) makalesinde su <I·.apa~l'ndaki Demir ve Ah§ap UrUnleri lmalat ~irketi: Sermayesi 34 bin TL..S3 Bur~a verdigimiz. M~nisa'daki Buharh Ekmek Fabrikalan ve 'Vag Fabrikalan Slrketi: Sermayesi 60 bin TL.esl _25bin T~). 7 Arahk 1916 S 8 Dogu Anadolu'daki bi . c.101 ver~ te .. bolgesel esitsizligin sonraki yanm yuzyilda da degismedigini dikkate ahrsak bu gorunurnun aynnulardan yoksun olsa bi~e. ~.5. Lazkl~e T~tun ~nonIm Sirketi (sermayesi 15 bin TL) ve Beyrut Yem Anomm Sirketi (sermayesi 20 bin TL). Gene de. 15 Haziran 1916. 1975. kismi bir listedir ve bu yillardaki ~~onomlk ve sosyal faaliyetin daha eksiksiz bir tablosunu elde edebilmek rem yerel kaynaklann iyice incelenmesi gerekmektedir. Bursa Dokumacilar ~irketi.1iTi~aret ve Sanayi Sirketi: Sermayesi 50 bin TL. Sam'daki Suriye Ziraat Sirketi (sermayesi 16 bin TL): Hlca~ De~~~olu K?ope. 51 Koncre 5 Ekirn'de sonw. Eyltil 1918'de Revue de Turquie (Lozan)." .52 Manisa Ziraat Bankasl: Sermayesi ISO bin TL.1I Imparat~rlugu'nun Arap eyaletlerinde kurulmus bazt §Irketl~r bile.. ticaret ve sanayi faaliyetinin buyuk 00lu~un~n I~tanbul'da ve Bat! bolgelerinde yogunlasnguu. il35. --' k d' E '.Birkac ornek verelim: Ak~ehir Osmanli Bankasi: Sermayesi 50 bin TL. Ancak bu kismi t~bl~.). ESk~§ehir Mil.a~a kabataslak gorunum. an a51. lzmir Tulunculer Bankasi: lzmir :e~klla~ ~lrketI (bunu eelal Bayar kurmustu).. enn ".. baska sirketier icin sermaye elde etrneyi umuyordu.y u . yani TUrk ve MiislUmanlara aitti. bk~iin (dipnot 52) 54lktrsadlYil/ MeCJI1l1asl. Ad. bu ticari orgUtlerin yalmzca istanbul ve kentlerIe smirh olmayip bircok Anadolu kasabasmda da kurulmus bulunmasidrt. 'k . Milli Aydin Bankasi: Sermayesi 50 bin TL. vardir.12'deki "ittihad ve Terakki Fukasi'nm lktisadi Faaliyeti" makalesine hakirnz. 'w •• • 50 51 . Izmir TUrk Milli ithalat-ihracat ~irketi: Serrnayesi 400 bin TL. Osmanh imparatorIugu'nda a~agl yukan 80 anonim ~irketin kurulmus oldugunu yaziyordu.ogunun genis sermaye i~tirakleri vardi ve hemen hepsi de Osmanhlara. buyuklukleri. Izrnir Terakki ve Insaat ~irketi: Sermayesi 300 bin TL' Kooperatif ~~~m. Osman.. zorunlu olarak.' . Soz konusu makale daha sonra. 52 Giindiiz bk"iin. Ankara. Dikkat cekici olan. Iktis"di. bunlardan. Ornegin Kudus'teki Filistin Ticaret Bankasi (sermay. Tiirkiye lktisal Tarini Senuneri. Dogu'da ise pek az kipirdanrna oldugunu. asli gorevinin bir parcast saYlyordu. . 29 EylGl'dcn 14 Ekim 1916 tarihine kadarki Tiirk basmina.pek de yamlnc: olmadlgml soyleyebiliriz..

.blr~~I~m g di 57 Be rutta Vali Azmi Bey de ekonomik ~all§maya girilebilir deme~tey ik'. . ""ndeki hemen butun IOlslya nayi gmsmu yonu. ad' ~ t Mecmuasl ytllar boyunca sik sik oeli§me alamnda ~ok faaldi ve tIS I)a e " onun basanlann dan soz e ttiI. ve oze\likle de Lynch KumValisi Nazim Pa§8'mn. 7 ~azlran 1911. ~irketin kuruculanndan bin. lngiliz ~lkar. . .3-4. Yukanda sOztinUettigimiz bUttin valilerin -Naznn P8§a dt§lOda-1ttiha~1 olmasi bir rastlann degildir. \eeeklerini umduklan yere\ . Aynca bkz.il sayilar 20 ve .. .0 . 1969. bir milli ekonomi ve "milli" bir burjuvazi yaratma politikasmdan en fazla kazanc saglayanlar kimlerdi? Esas olarak. 8 Kasim .1• 58 Bkz. \ til carlar ve kentin onde geIenlen §lyordu. 8 Mart 1917 ve Revue de Turquie. 53 52 . Bu rrc aym §eyi yapryordu. No. yerel tuccar ar. 1913'ten sonra lTc'nin etkisinin egemen oldugunu ve hukumeii. s. katktda bulunmak onusun . u/ya btirOkrasiden ya da . Temmuz 1917. lanrun duzeItllmesme .58 55 Revue de Turquie. eurecegl kazanc an 0 T yaran i~in ~§.4. Temmuz 1917. Onun yonetimmde.123. ayn! yerde. de uygulamyordu. 56 Tile Near East. zaten §Uya da bu ttirden bir ticari faaliyeti surdurmekte olanlar dahildi. oze\hkle ngi lZ. bir orgut o\arak da.' uklan zaman ba§\angl~ halindeki bir Gene Ttirkler d~vnm1en_rn yap" ar o\madl~mdan ticaret ya da saMtisltiman girisimci suufi bile hen. eden ve esas olar~ i§ad~lann ~~nu§:dlmClhgma ise Rum ba§piskoba§kanh~l~a ~:kir Sam~.v. <. bel~ b~ 1di csel cemaatlerin nnnunu temsil ~§itli sorunian tartl§lyorlardl. Iktisadiyat Mecmuau. yerel kulubUntin inisiyatifiyle kurulm~ gibi goztikmektedir. c. ekonornik faaliyet konusundaki ilk harekete geciricinin htikUmet oldugunu ortaya koymaktadJr.5. Ancak. Aynca rrc. derleyen Hayri Orhun ve digerleri. ".5. . c.ii/56. .3. ekonomiye oncelik tammaya zorladiguu cia unutmamahyrz.' k ki ksik bir duygu olan kamu hale ge\dik~e ve dogu ken~enn~ ne Ya:IJ. AgU5to5 1917.88.. Orada bulunanlar derhal200 bin TL ~lkanp verdiler. muamelesi yapan Bagdat .Ianna 1 an bir ticaret politikasl bepanyasl'mn ~lkarl~na zarar vermeyi daamar. bkz.tasrada milli bir ekonomi yaratma gorevine dogrudan katilmistir. sennayesi 50 bin TL olan bir sanayi §irk:eti kurmayi kararlasurdilar.~~a§kas~alannm ihtiyar.ogu duru aft da ittih"t{'l\ann sonunda " 1 sencilar ve esn a ya ""'J' zaman. 60 Revue de Turquie.13. bi zak el Hedeyn'nm og~unun . Bu sirket yerel kulupte. ~g1917. hiikUmetin himayesinde cahsabiliyordu. bir fabrika kurdu.56 Trabzon'da. saY. Ik geh<:unneye ve on an smda bir yurttas I gururu '1 k da ikna etmeye ~all. Afyonkarahisar'cIa sennayedarlar ve sancagm onde gelenleri 21 Ekim 1917'de yerellTc kuliibUnde bir araya geldi\er. sermaye degeti 150 bin TL olan bir Bagcilar Bankasi'mn kurulmasma onderlik etti ve bu paranm yansi yerel ureticiler tarafindan hemen kar§tlandl. l' ~. \ 9 \ l'de yabanci diplo. I 0" ~..iil67. 24 Mayis Review c.lil67. megm ~ e§fafla l§blr 19l l~m udah 1 .~ • edi~· . Vali Rahmi Bey de lzmir'de ra~lyorlardl (U)'III yerde. .89. Ancak bu tezin tam anlanuyla kamtlanabilmesi icln tasra dtizeyinde arasurmalann yapilmasi gerekmektedir. a i1e Tahsin Bey ekonomik faahyet e . adam basma 20 bin TL degerindeki hisselere bOltinmti§ olan 100 bin TL sennayeyle kurulmustu. l' ~. .lanna daha duyarh posu getmlmt§tl.94. . Bu. s. Afyon ire Sekreteri Besim Bey He Karahisar Mebuslan Salim Bey'le Agaoglu Ahmet Bey'in huzurunda.~~. c. Suriye vahlen:.5.. Haziran 1911'de yolladlgl raper: Levant Trade 57 Isaac Monlesanto nun Trabzon dan 21 T 1916 54 ve 4 iie c. : \ 10 \2 ki§i\ik bir komite s~ilmi§. ..5. . ticaret ve sanayiye yauracak paras) olanlar! Bu kategoriye.59 Manisa'da htih~1 Mebus Mustafa Fevzi. 55 E1imizdeki kaynaldar. Tk yontinde hevese ge i§8damlan ve gmsunc. Rayortor. Me/hur Yaliier. Cemal p~ 1917 s. V~I Be~ .Saml 'e:' ba§latlyordu. hem baskenne. myoruz Aym zaman irketzekunnasma da yardlmCI 0 Imusnims gnu ~. I' T lanlanna mu a eel matlara.iil61 ve 65. hem de -daha onemli olmak uzere. . 59 "Karahisar'da Osmanh Anonim Sanayi Sirketi". No.. bunlar artik.yem ~ ~ bOlge merkezinin ve bOlgedeki tu. ~ mda bu inisiyatif ya mevcut olduklan lTC'den ge\mekteydl. .B7.2 AgU5t05 ve 27 Eyliil 1917. Kent sakinleri araobur kasabalann geh§mesl I~I~ ~roJ I kendi kentlerinin ko§ul. t~i§leri Bakanhgl. Anadolu kentlerinde kurulan irili ufakli ~irketlerin ~gu. Haziran 1911. inbir mccar o\an AbdUlrez:gY . o~e..60 Her bUyiikliikteki Anadolu kentlerinin neredeyse tumunde bir ticaret §irketi vardt ve ~ogu durumda bunlann kumlmasmdan lTC'nin yerel kolunun sorumlu oldugu anlasilmaktadir. .4.. lzmit Mebusu HafIZ RU§tUidi. • 21 13 ve 27 emmuz . Ankara. 1zmit ve Duzce OsmanIt Tiittin Ureticileri Kooperatif Anonim ~irketi bunlardan biridir.I :gr~ endikre daha etkin bir .4). c. 1 dokunmasi amacryla buyuk bir fabrika Valisi Avni Bey sark hah ~ 1 tlrdi Zor'da da buna benzer kurdu ve Konya'dan Erment uzman ar ge I . Ama Gene TUrk Devrimi'nden sonra siyasi iktidan kaybetmis olan eski rejimin adamlan cia bu durumdan yararlamyordu. .ill.

satin alma gorevim dolayisiyla narnusumla elde ettim" diyordu. Karasu'nun 2 milyon Ti. Kara Kemal.170 yd.i/13. Emanuel Karasu. ozelhkle savas sirasmda bu egilim kuvvetli bir ivme kazandi v:.63 Bu orgutlenn ~acl yal~lzca soz konusu sosyal grubun elindeki sermayeyi harekete g:r. 10 Mart 1914.zlandlrdl. kendisi. Sultan Abdulhamit'in eski mabeyincisi izzet Pasa ve Gazi Muhtar Pasa. ek~I~I~ ve . du- 63 ':Mem~r'in Sirkeri".62 Himayeye bu kadar rnuhtac olunca. Bu nedenle. Bu orgutun amaci. !!C'nin. s. . Memur'in Sirket! diye bilinen orgutu kurarak ki. .65 . c. Yedi eski tasra valisi tarafindan kurulan Nakliyat-I Umumiye Osmanh Anonim ~irketi. istanbul. onde gelen Ittihatcilar.O. 65 Aym yerde. Arapzade Ziya. ki. c. Times muhabirine. ~tti~atr. 27 Eyliill917.iil65. odun.61 Bunun fazla lursh bir girisim oldugu ortaya crkn ve herhangi bir sonuc vermedi. gizli telgraf.inmi. Bu sirket. F. s.in edinmis kisilerin en onde gelenleri. ~u~U~~ade Hafiz Ethem. lzmu. 61 Marling'den Grey'e. (The Times'ui [Londra] 8 Haziran 1934 tarihli sayisindaki hayat hikayesine bakimz. Bu ti. ayrn zamanda.lrnlek degil.irokratlan bile ticari faaliyete cekmeye cahsn. F. savas yillannda elde edilmesi zorlasmis malIardan nispeten ucuz fiyatlarla mi.il24. lktisadiyat Mecmuasi. lktisadiyat MeC1/IUtIS/ nda behrtildlgme gore. v~ ~:~mm gelismesine yardimci olmusru.umuyorlardl. boyle bir basanli ticari girisirn ornegidir. iki zenginle i~birligi halinde Irak petrollerini isletmek icin bir grup kurmayt dii~iindiiler. "hepsini. Gene de esrafm onernli bir rol oynadigi konusunda IpUCUverecek kadar cok karut vardir. 62 Osmanischer Lloyd. 25 Mayis 1916. II Mart 1916. 54 55 . Sirket.64 Lazkiy~ ?smanh TutUn ~irketi Hacl Kaslm Efendi tarafmdan kurulmustu. Atil sermayeleri icin bir ~Ila~ yolu ararnalanndan daha dogal bir sey olamazdi. Tiirk tanrru tJ~anle§ml~ ve ~eni§ olr. 371121201 10784. Bu sirket.lli. ulke icinde ve ?I~mda mall ann kara ve denizyoluyla etkin bir sekilde tasmmasi ve Istanbul'da otobus. Bedri Bey ve Topal ismail Hakkr Pasa'ydi.J1lk hedeflerini giir.. bu ulasrm araclanmn lnsas: ve onanmi icln fabrikalar kurulmasi da dusunuluyordu.i~50 bin TL sennaye He istanbul'da kurulmustu. aynca :~ daha genis bir sektlde incelenmesi gereken tanm ~ht~kasl ~ devletr. aYI1lzamanda.irk lirasr tahmin edilen bir servet Ylgdlgl soylenmektedir.i.lendirmeye yonelikti.ir.Aynca bkz. Orgutun amacr. 371/2120/10880ve 10920. Bir kere daha.Ticaret Sirketl Hacr Ahmedzade Necib tarafmdan kurulmusni ve . ittihat~llann milli bir ekonomi yaratllmasml te§vik etme slyaseti~den en fazla kazanc saglayanlar yerel tuccar ve esrafu. rrc uyeleri ile Cemiyet'in himaye edebilecegi butun diger kisilerin. gaz. 64lk1lsadlyat Mecmuusi. ellerindeki flrsatta~ yararlanmalan kacrrulmazdr. .ikbi.llar da toprak sahiplerinin iktidanni peki§tirmek yoluyla bu egIllm~ hl.O.4 ve 9.lthalat-lhracat Sirketi'ni ise. eski rejimde onemli miktarda servet biriktirmisler ve itrihatcrlar da bu servete el koymarmsn. Aynca bkz. otomobil ve gemi tasirna hizmetlerinin gerceklestirilmesiydi. komur vb.itiinle§mi§ti. Boyle yapmakla tanrm piyasa ~lslJ1dan daha etkin v: v:nmh kJlmaYI. benzer firmalar Beyrut ve izmir'de de kurulmusm ve baska k.) iTC.8. Ama baska tasanlar basanya ulasn. lase isinden sorumlu kisi olarak.. c. lngiliz-lran Petrol Sirketi'nin Disisleri Bakanhgi'na yolladlgl raporlar.kesm . 31 Agusros 1916 s 4-6 .ikservetler yapmak i~in mevkilerini kullandi ve bu egilim savas yillan boyunca devam etti. Daha once gordugurntlz gibi. Ta~rada ise.ektigi acilan hafifletmekti . 7 Arahk 1916. daha onemlisi.4.ir. Beyrut'ta.itevazi miktarlar temin etmekti. Soz konusu don~~de. No. Hasanzade Bekir ve Balcrzade Hakki 100 b~~ TL sermaye ile kurmustu.yash pasalar.b~r tabla elde etmek icin epey arasnrma yapilmasr gerek~gml behrtmehYlm. topraksiz ya da az toprakh koyluye toprak dagnmak yoluyla ortak~lhgl ortadan kaldrrmayi hir. yalruzca birkacnu sayarsak. Lubnan esrarmdan cok sayrda ki§1 adam basma 250 TL hisselere boliinmii§ 20 bin TL sennayeye sahip bir sirker kurmu§tu. s. savas sirasmdak] vurgunculugur.ir faaliyetleriyle kotu i. Stuerner. Two War Years. Anadolu'da peynir.i. imal edecek arolyeler de ~urmu~. yol actlgl fiyat yiikselmelerini ve kithk zamanlannda bu grubun r. bu kisilerin smrrh kaynaklanru gene onlann yaranna degerlendirmek ve onlara.iide diinya pazanyla bi. Giimriik~iizade Munib ve GOzubu~ukzade Sadrettin gibi esraftan kisiler de bu sirkette hissedardl. Merkezi Ankara'da olan Erzurum M~. s. kisi basma 5 TL degerindeki hisselere bOli. c.il35. Ozellikle esraf elinde buyuk miktarda atil sermaye bulundugundan karh girisimI~re_yatmm ~ap~a olanagma kavu§maktan hosnunu. daha sonra bir i~ tasima servisi orgutlerneyi ve demiryolu istasyonlan ile limanlarda temsilcilikler acmayi planhyordu. 155.~ntlerde de kurulmalan umulmaktaydl.

66 Savallm patlak vennesi uzerine. aktaran Berkes. Ama IttIhat~dar. Bu yolla Almanlar daha yiiksek fiyat odemeye zorlamyor ve bu para daha fazla Turk'un elinden gecmis 0luyordu.kendi kendilerine koyduklan hedefler. ~ift~ilerin daha da fazla k§r etmelerini sagladilar. c.i/9-IO. arzu edilen verimlilik artisiru sagladi. hem de yabanci gozlemciler.68 Bu politikamn en onemli sonucu. Alman ve Avusturya66 Tekin Alp. ekonomik politikalan basanh kabul edilmelidir.l87 vd. Bu politika siyasal ihtiya~lann bir geregiydi! ~tinkti toprak sahipleri. zamarnnda onlem almmazsa. "Kapitalizmin ~agl Basliyor" adh makalesinde. 27 Nisan ve 9 May!s 1916. Ithaca. Haman 1917. Fiyatlar da Dtinya Savasi'nin ~aratt1g1 olagantistti talep yuzunden surekli olarak artmaktaydi.~r . Bircok yerel sirket bu amacla kurulmu~tu. toprak sahiplerine yardimci olrnak amaciyla angarya uygulamasl balllatIldl ve koyWIer clftliklerde ~ah§maya zoriandilar. s. Tanmm modernlesnesine yardimci olmak uzere Alman uzmanlar getirtiliyor ve yeni ~ifWilik. toprak sahiplerinin emrine veriyordu. iTC'nin koyluk bOlgelerdeki muttefikleriydi ve IttihaWllar onlann iktidanru haltalamayi dii~tinmtiyorlard!. kti~iik~ift~ilige son vermek ve biiyiik ~oprak sahiplerinin denetimindeki topraklan peki~tirmek yonunde b. kendi aralanndan bir burjuva smif crkaramazlarsa. 1917 Agustos gibi g~ bir tarihte Yusuf Akcura ~yle uyanyordu: "Eger Tiirkler. 56 57 . Tekin Alp. Trumpener. ekonomik durumun bUttinti ve Tiirkiye'nin savas 67 sirasmda ayakta kalmasi acismdan son derece onemli bir olguydu bu. Tam tersine. Ama. s. Toprak tizerinde herhangi bir baslarun bulunmadigi goz onunde tutulursa bunun garip bir politika oldugu dti~tintilebilir. say! 140. baska araclar ve tohumluklann yarn sira. Ama 0 yilm sonunda hem Turk. "Ziraat Bankasi". ordunun siirekli olarak cepheye surulecek asker ihtiyaci ytiztinden btiyiik bir emek ~Igl vardi. Princeton. sulama. Macaristan Sannalma ~irketlerine sanyordu. gercekte. yikilmanm esigindeki lmparatorlugun. . 1968. basanlidir. c. Ziraat Bankasl'ru ~ift~ilere kredi ve teknik bilgi vennekle yukurnlu kilan ve tanrrun geli§mesindeki engellerin ortadan kaIdmlmasmi ongoren bir yasa ~lkardl.~a~aya girisildi. Bunlar ciftelden tiriinti satin ahyor ve yeni ihracat sirketlerinden birine satryordu.. No. Gene Turkler'in ekonomik politikasi iste buydu. Sulamarnn baslanldig! ya da geli§tirildigi yerlerde tahrl uretirni iki katma cikti. TUrk unsurunun egemen oldugu bir milli ekonominin ve yeni bir smifm. 1ttihat~llar. Toprak sahibi ~Ismdan belki de en btiytik itici guc.69 . 1916 yilmda Meclis. .2.317 vd. Revue de Turquie. yalmzca bes yrl! Gene de prekapitalist ve kismen feodal bir ekonomiye sahip. tanrrun geli~tirilmesini ve uretkenligin arunlmasmi teknik araclar kullanarak ge~ekle~tirmek niyetindeydiler. Eagles on the Crescent. 12 Aguslos 1333 (1917) i~inde. ulkede sennaye ile emek arasinda causma ya68 Bkz. ~ifWileri piyasa icin uretim yapmaya ozendirerek koyluk bolgelerin gelisen milli ekonomi ile butunlesmesini saglamaku. Frank Weber. lktisadiyat Mecmuasl. 67 lktisadivu! Mecmuasl. s. hukumet ve 1Te orgtitti araclliglyla milli bir kapitalist ekonomi yaratma cabasmda can aIlCI bir rol oynadrlar. en radikal kanatlan olan lTC'nin hukumetin basma g~tigi 1913'ten sonr~ yillan dikkate aldignmzda ise. ~Ifthk makineleri ithal ediyor ve bunlan. bu sefer de bunlar tiriinti. .82-83.5. dunyanm en ileri ulkelerine klllll uzun bir savas vennesini saglayabildiklerine gore. 1970. Onlar.~iinmediler.6061'de aktanhyor. Htikiimet. yontemlerini ogrenmek icin 150 Turk ogrend Almanya'ya yollamyordu. Her iki ~ldan da Gene Turkler'in sosyal ve ekonomik politikasr. Secularism. . Ne kadar basanh olduklanru degerlendirmek zordur: ~tinkti iktidan elde tuttuklan sure ~ok kisadir: Topu topu on yil. yalmzca koylulerden ve memurlardan olusan bir Turk toplumunun yasama sansi cok zayif olacaktir. Avrupa kapitalizminden yararlanarak. TUrk burjuvazisinin dogusuna dikkat cekiyorlardi. Temmuz 1917. "artik gelismeye devam edecek olan" bir kapitalist rejimin dogusundan soz ediyor. yani bir burjuvazinin yaraulmasi ve milli bir ekonominin temelIerinin anlmasi acisindan uyguladiklan poJitika acaba ne kadar basanli olmustur? . Tanmsal emek kithgma karsm bu politika. (S Nisan tarihli).ii/9. iiriinii icin elde edebilecegl yuksek fiyattI. tekel fiyadan uzerinden. Alman ve Avusturya-Macaristan Satmalma ~irketlerinin iireticiden dogrudan mal almalanm onlemek yoluyla.pr~ jelerine ve ag~landmna isine buyuk miktarda yatmm yapiyordu. IklisadiYlIt Mecmuasl. 69 ~~~:urdu. Germany and the Onoman Empire. ama "budurumun. ozellikle zamanlannm cok kisith oldugu goz onunde tutulursa.

e.lkdam. Savas donerninde ve savas sonrasi donemde hukum suren olaganustu kosullarda burjuvazinin bu tutumu kargasaliga yol acar.73 Bu yeni simfin varhgina iliskin daha inandmci bir kamt. her zaman en fazla karJ saglamaya yoneldigini savunuyordu.l'in 21 ~ubal1918larihli sayismda s. Dlkenin dort bir yamnda el sanatlan ve meslek okullan acrldt ve yiizlerce Turk ve genci.. simf catismasr sorunlanm onlernek amaciyla.2. Devleti parti araciligiyla yonlendirmesi cok dogaldi. Atasozlerine kadar g~mi~ aOlr Dogulu yontemleri.. cunku burjuvazi tekparti devletinin cocuguydu. kisa zamanda para kazanma yonunde bir heves edinrnistir. Gene de. ekonomi alamnda bireyin hicbir zaman genel yaran dti~iinmedigini. hiikiimeti. kaglt para entlasyonu ve Merkez Devletlerinin satmahmlan yoluyla tilkeye yeni paranm akmasi. Bu grup.. lkdam da ticaret ~e sanayiyle ugrasan ve biiyiik kar garantisiyle tesvik edilen ye~i sirufm dogu~u konusunda yorumda bulunuyordu.TUrk tiiccan. Henuz zayif ve kendine guvensiz olan burjuvazi.71 Nieuwe Rotterdamsche Couraiu'm Balkan muhabiri soyle yaziyordu: "Turk ruccarma yeni bir ruh gelrnistir. 0 kotu tinlti "1332 (1916) tuccarlan"na karsr tepkisi. ABD Disisleri Bakanhgl'nm 18 Temmuz 1918 tarihli Haftahk Raporu'nda soyle deniyordu: 70 "Kapilalizm Devresi Bashyor". sayi 24. srmf miieadelesi olaslhgma dikkat cekmis ve bu uyan Revue de T~rqllie'de (sayi 9. Disisleri Bakanhgl'nm yaYlmladlgl Weekly Report Oil Mailers Relating to Near Eastern Ajjilir. sonunda kendi iilkelerinde uygulayacaklarl ticaret . kendi icinde bolunmus durumdaydi.. Vardlgl sonuclar acismdan. savasm elverisli bir sonuca baglanacagi dusuncesiyle savas sonrasi Tiirkiye'si icin siyaset saptayacak bir komisyon kuruldu. 15 Ocak 1918. burjuvazinin eylemlerine k~1 ciddi onlemler alarak ve onun gelismesini engelleyerek kendi cocugunu yok etmesi pek miirnktin degildi.ii/6?. 8 Kasun 1917. II d nayi dalIannda tecriibe kazanrnak uzere disanya yo an 1. Associated Press tarafmdan ge~ll~n bu haber. Ermenilerin ve Rumlann yagmalanmasr. kamuoyunu baSin yoluyla etkilemek ve devlet He hukumeti rrc aracrhgiyla kullanmak dururnundaydr. 73 Drsisleri Bakanhgr.. Oaha sonra lkdam. iyice uyamk modem bir i~adatm olmu~t~r. 71 "Yeni Bir Tabaka". bu antisosyal faaIiyeti durdurrnak yonunde pek az onlem allyordu. aynea bkz. uygulanmayan yasalar ~Ikarrnaya ve biirokrasiye ozgu tipikIikte zaman olduren komisyonlar kurmaya zorladi. . 70 "TUrk milliyet~iligi ekonomi alamnda da sahlanmis durumdadir.337. Bireysel inisiyatife ve butjuvaziye dayanmayi reddeden bir grup. bir Miisliiman burjuvazi t~masl i~lenmek~edir. Bu duruma onerilen ~oziim. Kamuoyunda burjuvazinin vurgunculuguna karst '10k btiytik bir tepki olrnasma karsm htiktimet. ~imdi her ~yi kendisi yapmak istiyor ve ozellikle de Errnenileri ve Rumlan devre dl~1birakmaya onem veriyor. /kdam.72 sa. Tiirk. komisyon. sennayeyi aniden Turklerin eline gecirdi. burada gene. ttimiiyle devletci bir siyasetten yanaydi. "Tiimiiyle Tiirklerin olusturdugu ~irketler ve fi~alar gti~be gun ortaya ~Ikmakta ve Htiktimet de bunlann coguna. Ttirkler kendi sanayilerini. . kamuoyunun vurgunculara. Ozellikle Anadolu kentlerini Ttirklerin sirket kurma hevesi sarrrusnr ve yeni bir milli Turk burjuvazisinden sik sik memnuniyetle soz edilrnektedir. 58 59 . spektilasyon ise sirnf farkhliklanm ve cansmasim artmrdi. ozeIlikle kendilerinin yapmakta kararh olduklan ve gtinltik knllamma dontik basit mallar tireten sanayileri geli~tirmekle me~gulIer. s. muhtemelen biirokrasi tarafmdan yonlendirilecek devletci bir ekonomi kurulmasiydi. pratikte yabancilan rekabet dl~1 birakan ayncahklar tammayi uygun gormektedir. bu kadar sorumsuzca davranan yeni bir smif yaratma siyaseti sorunu gtindeme gelmis oldu ve basmda tarnsildi. 1917 yihnda. 72 Nieuwe Rotlerdlllllscile Courant (tarih yok). . Weeki)' Report. 5.1-2.18 Temmuzl918. savas donemi Tiirkiye siyasetini etkilemede oynadigi roldtir. s. yerini hizh karar ve suratli eylem~ birakn~l~ttr. /ktisudiyat MeclIluasl. 13 Ocak 1918.I'de yer alrnaktadir.ratmaktan zeri kalmayacagl" konusunda hiikiimeti uyanyordu. Aynca cok dikkate deger bir miIli gurur uyarusi da goriilmektedlr. Ancak. kisacasi. "Bol~evlkler ve MuslumanlarHiikiimeti Muvakkatinin Miisliimanlara Beyannamesi". . " :'Su arada. Mart 1918) yayrmlanrmsn.. lTCnin.

onun icin mumkun olan en fazla kfu1 elde etmeye de yOnelirdi. ~910'da kitap haline getirilmi~. devletin islevlerinin gozetim ve denetimden olustugu Almanya'mn savas donemi ekonomisinin model almmasi gerektigini savunuyordu_74 Burjuvazinin varhguu kabul ve garanti eden bu devletcilik tamrm. "~ yaYllnlanmJ~..irldye'nin savas sirasmda yll§aChgldeneyim karsismda bu ~izginin muhaliflerinin.tanhgu_un herhangi bir isaretinden bile sOz etmemektedir. muasi. Otekiler.. Istanbul 1977). TUrkiye ~lsmdan.~u~u 11k basimda b3Z1makaleler kitaba ahmnanu§tt. 217 \Ie 321. hicbir sey eskisinden daha lYlgibi gozukmuyordu. c. Bu donemde formule edilen devletcilik tarurru ise. Devletci bir ekonomide devlet. GEN~ TURKLER'lN TARIM POLiTtKASI 1908-1918 - :r~~uz.16 Agusto5 ve 14 Eylii11917. 156. Devlet. ittihat\llann uyguladig. zorlama olmaksizm) toplanacagmi. her iki ye~e de bu umutlar bUyiik ol~Ude bosa ~lkb.Ti. sonra derle~re~. ornegin Tekin Alp.imdiye kadar bizim i~ittigimiz bir 1Mdegildi. koylu ~h. Devletin koylulere kar§l nastl muamele ettigini ve yeni getirilen ozgurlukten hosnut olup olmadiklanni soran Ahmet ~erife ya§h bir koylunun verdigi yamt koyltik 001gelerdeki 0 gunku kosullan yansnmasi bakirrundan burada ~eni§ ol~tide aktanlmaya deger: "~tirriyet. Anadolu'da Ttutin. katil ve lursizlann terbiy~ edilecegini. milli ekonomi icin en elverisli kosullarda faaliyet gostennesini saglarnak amaciyla mudahale edecekti. amk he~ym diizelecegini. luisadtya: Mec· 61 60 . Cumhuriyet devleti tarafmdan da benirnsenecekti.25-26. Bu makaleler ilk ~ bir Istanbul gazetesi alan r. her turlu siyasi tarnsmada hesaba katilmasi gereken bir etken olacakti.etin ~rek "n~~7 bas1mJ daha kapsamhdir. "Harbden Sulha lntikat lktisadiyan-Devlet Iktisadiyau".~ 74 Tekin Alp. yeni burjuvazinin ne kadar zayif ve olgunlasmamis olursa olsun kendini savunacak ve ~lkarlanm gozetecek derecede etkili oldugunu ortaya koymaktadir.y~mden k~~~tntn ilzerinden bir ytl gectikten sonra.. Devle~i1igi bunm Ttirklerin lanetlemesi icin bu iddianm yeterli olacag. kentlerdeki yoksullann ya da ~~yltilerin beklentilerine karsihk verecek pek az §ey yapttklan i~in. Turk burjuvazisinin siyasi zaferini belirleyen 1945 sonrasi cokpartili doneme dek tam olarak uygulanmaml~ olsa bile. bireyin yerine gecmek icin degil.! ~e§~byettn . Fakat bize soylenen so. Tekin Alp. Bundan sonra burjuvazi.'bu iyi bir seydir . vergilerin dogruiuk ve kolayhkla (yani. 1909-1910 ytllannda Anadolu'da seyahat eden g~tecl ~et ~rife i1ettikleri yaktnmalardan anlasrlmaktadir. devrimlerin ya da radikal rejirn degi§lkliklenmn genelhkle yol a~bgl gibi. 1918'de zafer kazandi. ona yol gostermek amacryla. s. ~kere giden cocuklaruruzm senelerce ali. ~908 Ge~~ Ttirk Devrimi. .iil62 ve 64. memurIann keI Alum ~rif. Ve yeni rejirnin hiikiirnetleri.z1erden. devletcilik tammmi savunmaya devam etti. Aslmda koyltilerin hi~de fazla bt~ §ey istemedikleri. Ahmet ~:n~: bu ~?ne~de Anadolu'da cok yaygm olan eskiyahk olaylan drsmda. bu da. ~. egemen siyasi unsur olmasa da. (derleyen Q:tin Bore~. ~lplak bekletilmeyerek vaktinde tezkerelerinin verilecegini. koydeki kanh. !. 5. kentlerde ve koylerde biiyUk umutlar yaratti. dti~tintiliiyordu. bazi islerden anhyoruz ki. Kavnun YaYIDlan. devle~i ekonominin "bir tOr sosyalizm" oldugunu one stirmekten baska soyleyebiIecek §tyJeri yoktu. yalmzca ozel sektoru desteklemekle kalrnaz.1-3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful