Η ιστορία των Αρμενίων στην Κύπρο – άρθρο 4 (Αγγλοκρατία

)
Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας
Εκπρόσωπος τύπου του Εκπροσώπου των
Αρμενίων στη Βουλή κου Βαρτκές Μαχτεσιάν

Η έλευση των Βρετανών τον Ιούλιο του 1878 και η προοδευτική τους διοίκηση ενίσχυσαν
τη μικρή αλλά εύπορη αρμενική κοινότητα της Κύπρου. Γνωστοί για τις γλωσσικές τους
επιδεξιότητες, αρκετοί Αρμένιοι ήρθαν εδώ ως διερμηνείς στα κονσουλάτα και τη
βρετανική διοίκηση, όπως ο Απισογόμ Ουτιτζιάν από την Κωνσταντινούπολη, ο επίσημος
μεταφραστής των κρατικών οθωμανικών εγγράφων (1878-1919). Ο αριθμός των
Αρμενίων στην Κύπρο αυξήθηκε σημαντικά ως επακόλουθο των μαζικών απελάσεων και
των τρομερών σφαγών που διαπράχθηκαν από τους Οθωμανούς και τους Νεότουρκους
(1894-1896, 1909, 1915-1923), μια Γενοκτονία που αφάνισε πάνω από 1.500.000
Αρμένιους και την οποία η Τουρκία μέχρι σήμερα αρνείται πεισματικά να παραδεχτεί.
Εργατικοί, καλλιεργημένοι και φιλοπρόοδοι, δεν άργησαν να ορθοποδήσουν στη
φιλόξενη Κύπρο μας, που άνοιξε απλόχερα τις αγκάλες της για να καλωσορίσει πάνω
από 10.000 Αρμένιους πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την
Κιλικία, που κατέφθασαν απ’ όλα της τα λιμάνια, ιδιαίτερα αυτό της Λάρνακας, μερικοί
κατά τύχη άλλοι από πρόθεση. Αν και οι πλείστοι έκαμαν διευθετήσεις για να
εγκατασταθούν σε άλλες χώρες, περίπου 1.300 παρέμειναν εδώ, φέρνοντας μια νέα
πνοή στην παλιά κοινότητα. Μέσω της εργατικότητάς τους, σύντομα καθιερώθηκαν ως
άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, ικανοί επιχειρηματίες και έμποροι,
αξεπέραστοι τεχνίτες, πρωτοπόροι επαγγελματίες (οδοντίατροι, τσαγκάρηδες,
τυπογράφοι, φωτογράφοι κτλ) και ευσυνείδητοι δημόσιοι υπάλληλοι. Οι Αρμένιοι ήσαν οι
πρώτοι κλειδαράδες και ωρολογάδες, αυτοί που έφεραν τον κινηματογράφο στην Κύπρο
και αυτοί που εισήγαγαν το γύρο, τις κούπες, τα λαχματζιούν, τους λοκμάδες και τα
παστά χρυσόμηλα στην κυπριακή κουζίνα, όλα πολύ δημοφιλή σήμερα.
Αν και μερικοί εγκαταστάθηκαν στη Λάρνακα, τον Αμίαντο, τη Λεμεσό και την
Αμμόχωστο, οι περισσότεροι κατευθύνθηκαν στη Λευκωσία, το διοικητικό κέντρο του
νησιού και την έδρα της Αρμενικής Μητρόπολης. Μαζί με άλλους Κύπριους πολέμησαν
στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο (1897) και τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, υπέφεραν τα
πάνδεινα ως μεταλλωρύχοι στον Αμίαντο, τη Σκουριώτισσα και το Μαυροβούνι, αλλά και
συνδικαλίζονταν, διαδραματίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο σε διάφορες απεργίες. Το
1917 η Ανατολική Λεγεώνα (αργότερα ονομάστηκε Αρμενική Λεγεώνα) συστάθηκε και
εκπαιδεύτηκε κοντά στο χωριό Μπογάζι, αποτελούμενη από περισσότερους από 4.000
εθελοντές Αρμένιους της Διασποράς που πολέμησαν κατά της Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας στην Παλαιστίνη και την Κιλικία.
Η αρμενική κοινότητα ευημερούσε καθ’ όλη τη διάρκεια της Αγγλοκρατίας: στη Λευκωσία
υπήρχε ήδη η εκκλησία της Παναγίας (1308), ενώ ιδρύθηκαν τα σχολεία Μελικιάν (1921)
και Ουζουνιάν (1938), νέο κοιμητήριο (1931), καθώς και τα παρεκκλήσια του Αγίου
Παύλου (1892) και της Αναστάσεως (1938). Στη Λάρνακα κτίστηκαν η εκκλησία του Αγίου
Στεφάνου, το σχολείο (1909) και το κοιμητήριο (1923). Στη Λεμεσό κτίστηκε το σχολείο
(1928), η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1939) και κοιμητήριο (1960). Στην Αμμόχωστο
υπήρχε ήδη η εκκλησία του Καντσβώρ (1346) και ιδρύθηκε επίσης σχολείο (1927), ενώ
στον Αμίαντο λειτουργούσε σχολείο μεταξύ 1928-1950. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η
ίδρυση του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Μελκονιάν στην Αγλαντζιά (1926), το οποίο μέχρι
και το άδικο κλείσιμό του το 2005 υπήρξε φάρος εκπαίδευσης και πολιτισμού για τον
απανταχού αρμενισμό. Ιδρύθηκαν επίσης διάφοροι σύλλογοι (π.χ. AYMA το 1934),

ομάδες προσκόπων, ποδοσφαίρου και χόκεϋ, καθώς και
Κυκλοφορούσαν, επίσης, διάφορες αρμενοκυπριακές εφημερίδες.

μουσικά

σχήματα.

Αρμένιοι βρήκαν καταφύγιο στην Κύπρο ξανά ως πρόσφυγες από την Παλαιστίνη (1947)
και την Αίγυπτο (1956). Κάποιοι Αρμενοκύπριοι ψήφισαν υπέρ της Ένωσης με την Ελλάδα
στο δημοψήφισμα στις 15 Ιανουαρίου 1950. Τμήμα της κοινότητας υποστήριξε τον ένοπλο
αγώνα για αυτοδιάθεση και μερικοί συμμετείχαν στον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ
(1955-1959. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του αγώνα, μερικοί Αρμενοκύπριοι έφυγαν από
την Κύπρο λόγω της πολιτικής αστάθειας και εγκαταστάθηκαν στη σοβιετική Αρμενία, το
Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και αλλού.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful