You are on page 1of 12

!

akoÛ« zasIIanIa - poradnIk
Zaburzenia napicia
Wprowaazenie ao asvmetrii
Z
a
b
u
r
z
e
n
i
a

n
a
p
i

c
i
a
5.1.3
Zaburzenia napicia
Wprowaazenie ao asvmetrii
Dr Johan Driesen & Dr Thierry Van Craenenbroeck
Katolicki Uniwersytet w Leuven
Maj 2002
PoI skIe Cen trum Pro mo cjI MIe dzI S.A. (PCPM S.A.)
Pol skie Cen trum Pro mo cii Mie dzi S.A. iest orga ni za cij non-pro Iit, Ii nan so wa nj przez do staw cow mie dzi oraz pro-
du cen tow pra gnj cych za chcio odbior cow do sto so wa nia mie dzi i iei sto pow oraz pro mu ij cych ich pra wi dšo we
i eIek tyw ne za sto so wa nie. Dzia šal noÇo Cen trum obei mu ie za pew nie nie tech nicz ne go do radz twa i in Ior ma cii tym,
ktorzy sj za in te re so wa ni wy ko rzy sta niem mie dzi w iei wszy st kich aspek tach. Cen trum row nieÞ za pew nia šjcz noÇo
midzy ied no st ka mi ba daw czy mi a prze my sšem wy ko rzy stu ijcym miedr w pro duk cii oraz utrzy mu ie bli skj šjcz-
noÇo z in ny mi orga ni za cia mi zai mu j cy mi si roz wo iem mie dzi na ca šym Çwie cie.
£u ro pej skI In sty tut MIe dzI (£CI)
Eu ro pei ski In sty tut Mie dzi iest spoš kj io int ven tu re Mi dzy na ro do we go Stowarzyszenia na Rzecz Miedzi (ICA)
i IWCC. ECI, dziki swo im czšon kom, zai mu ie si w imie niu nai wik szych pro du cen tow mie dzi na Çwie cie
i czošo wych eu ro pei skich pro du cen tow - pro mo cij mie dzi w Eu ro pie. Po wstašy w stycz niu 1996 ro ku Eu ro pei ski
In sty tut Mie dzi iest wspie ra ny dzi ki sie ci dzie siciu To wa rzystw Roz wo iu Mie dzi (CDA) w kra iach Be ne lu ksu, we
Fran cii, w Niem czech, Gre cii, na W grzech, we Wšo szech, w Pol sce, Skan dy na wii, Hi szpa nii i Wiel kiei Bry ta nii.
To wa rzy stwo roz wi ia swo ij dzia šal noÇo pod i tj przez CDA po wstašj w 1959 ro ku oraz dziki IN CRA (Mi dzy na-
ro do we mu To wa rzy stwu Ba da¦ Mie dzi) po wsta še mu w 1961 ro ku.
Zrze cze nIe sI¹ od po wIe dzIaI no ÛcI
Pol skie Cen trum Pro mo cii Mie dzi S.A. oraz Eu ro pei ski In sty tut Mie dzi zrze ka ij si wszel kiei od po wie dzial no Çci
za bez po Çre dnie bjdr po Çre dnie skut ki iak row nieÞ nie prze wi dzia ne szko dy, ktore mo gj byo po nie sio ne w wy ni ku
uÞy cia in Ior ma cii lub nie u mie it ne go uÞy cia in Ior ma cii lub da nych za war tych w ni niei szei pu bli ka cii.
Co py rI ghtD PoI skIe Cen trum Pro mo cjI MIe dzI S.A.
Re pro duk cia ma te riašu za war te go w ni niei szei pu bli ka cii iest le gal na pod wa run kiem re pro duk cii w ca šo Çci
i po da nia iei rrodša.
European Copper Institute
168 Avenue de Tervueren
B-1150 Brussels
Belgium
Tel: 00 32 2 777 70 70
Fax: 00 32 2 777 70 79
Email: eci(eurocopper.org
Website: www.eurocopper.org
Polskie Centrum Promocii Miedzi S.A.
50-136 Wrocšaw
pl. 1 Maia 1-2
Polska
Tel: 00 48 71 78 12 502
Fax: 00 48 71 78 12 504
e-mail: pcpm(miedz.org.pl
Website: www.miedz.org.pl
WprowadzenIe do asymetrII.
Wst¹p
Przedstawiony artykuš przybliÞa ziawisko niezrownowaÞenia napio i prjdow w sieci zasilaijcei. PoniewaÞ nie-
zrownowaÞony prjd iest iednj z przyczyn powstawania napio niesymetrycznycha niezrownowaÞenie napicia
iest parametrem wpšywaijcym na iakoÇo zasilania, artykuš odnosi si gšownie do niezrownowaÞenia napio sinu-
soidalnych.
Przede wszystkim zdeIiniowano ziawisko, a nastpnie przedstawiono podstawowe parametry potrzebne do zobra-
zowania iloÇciowego ziawiska. Czytelnik mniei zainteresowany matematycznym opisem moÞe ominjo czÇo
poÇwiconj rownaniom i przeiÇo do czÇci przedstawiaijcei ograniczenia, przyczyny i skutki asymetrii. W podsu-
mowaniu zaproponowano techniki zmnieiszania wpšywu ziawiska.
Co to jest asymetrIa1
DefInIcja
System troiIazowy nazywamy zrownowaÞonym lub symetrycznym, ieÞeli wartoÇci tak napio, iak i prjdow w poszcze-
golnych Iazach sj sobie rowne oraz przesunite wzgldem siebie o kjt 120°. JeÞeli ktorykolwiek z powyÞszych warun-
kow nie zostanie spešniony, system nazywamy niezrownowaÞonym lub niesymetrycznym.
W artykule przyito zašoÞenie, Þe rozpatrywane sj przebiegi sinusoidalne, wic nie zawieraij harmonicznych.
CszacowanIe IIoÛcIowe
Dla obliczenia niesymetrii napio lub prjdow w systemie troiIazowym uÞywa si metody skšadowych Forteskiusza ina-
czei zwanych skšadowymi symetrycznymi. System troiIazowy przedstawia si wtedy za pomocj graIow wskazowych
w ukšadach wektorow skšadowei zgodnei, przeciwnei i zerowei. (uÞywaijc indeksow a. i. h lub 1. 2. 0).
Oblicze¦ dokonuie si z zastosowaniem rachunku macierzowego dla Iazorow napio lub prjdow ukšadu troiIazowego.
Indeksy u. v. w okreÇlaij poszczegolne Iazy (spotyka si rownieÞ indeksowanie A. B i C lub r. s. t). Rownania sIormušo-
wano dla skšadowych napicia U, ale zmiennj t moÞna zastjpio bez wikszych trudnoÇci zmiennj prjdu I:
Gdzie operator obrotu a w zapisie zespolonym rozumiany iest iako:
Rownania te nie zaleÞj od energii, wic moc przeliczona wg rachunku klasycznego i macierzowego daie te same
wyniki.
TransIormacia odwrotna przyimuie postao:
Ukšad wektorow skšadowei zgodnei skoiarzony iest z dodatnim kierunkiem wirowania pola, ukšad dla skšadowei prze-
ciwnei - uiemnym (Rys.1.). Dla maszyn elektrycznych prjdu przemiennego iest to Iizyczna interpretacia kierunku wiro-
wania pola magnetycznego.
Zaburzenia napicia
1
(1)
(2)
2
Wprowaazenie ao asvmetrii
Wektory ukšadu skšadowei zerowei maij identyczne kjty Iazowe, mogj roÞnio si iedynie amplitudj. W systemach bez
przewodu neutralnego nie pšynj prjdy skšadowei zerowei, ale mogj powstao znaczne roÞnice napio pomidzy .napi-
ciem zerowym¨ w punkcie neutralnym systemu zasilaijcego pošjczonego w gwiazd a obcijÞeniem.
Rysunek 2 przedstawia wykres wskazowy niesymetrycznego
systemu za pomocj iego skšadowych.
W praktyce pomiar poszczegolnych skšadowych nie iest moÞ-
liwy do wykonania zwšaszcza dla skšadowych koleinoÇci
zgodnei i przeciwnei. CyIrowy przyrzjd pomiarowy operu-
ijcy na probkowanym sygnale napiciowym lub prjdowym
iest šatwieiszy do zastosowania od przyrzjdu analogowego,
poniewaÞ moÞe wykonao operacie matematyczne przedsta-
wione powyÞei.
Miarj asymetrii ukšadu sj stosunki pomidzy wartoÇciami
szczytowymi skšadowych koleinoÇci zgodnei i przeciwnei
sygnašu napiciowego lub prjdowego.
Taka interpretacia iest uÞywana np. w normach mowijcych
o iakoÇci energii, ti.: EN-50160 lub IEC-1000-3-x.
Podobny stosunek iest niekiedy deIiniowany rownieÞ dla
wartoÇci maksymalnych skšadowei zerowei w odniesieniu
do skšadowei zgodnei.
Ýatwieiszy, przybliÞony sposob obliczania stosunku napio
przedstawia rownanie:
Rownanie to uÞywa iedynie wartoÇci mocy pozornei
odbiornika S
L

w stosunku do mocy pozornei ukšadu w sta-
nie zwarcia S
SC
rrodša zasilania.
Pešne procedury pomiarowe wyznaczania powyÞszych
Rvs. 2. Wvkres wskazowv svstemu z wvkorzv-
staniem skšaaowvch z rvsunku 1. (poszczegolne
skšaaowe U. J. W svstemu troifazowego aoaano.
w celu uzvskania wvkresu svstemu niezrownowa-
Þonego)
Rvs.1. Interpretacia graficzna skšaaowvch svmetrvcznvch, zauwaÞvo naleÞv. Þe zmiana (oawrocenie) oznacze¦ ala
ukšaau skšaaowei zgoanei (lewa strona) i przeciwnei (Çroaek). wskazuie wšaÇciwe w aanei chwili fazorv napio.
U
d
V
d
120
0
120
0
W
d
U
i
V
i
W
i
U
h
V
h
W
h
U
W
V
d
d
d
i
i
i
h
h
h
(3)
(4)
Wprowaazenie ao asvmetrii
3
parametrow precyzuij stosowne normy. UÞywa si w nich oblicze¦ statystycznych dla wyznaczenia wartoÇci Çred-
niei parametrow (3) - (4) w pewnym przedziale czasu.
CgranIczenIa.
Normy midzynarodowe (np. EN-50160 czy IEC 1000-3-x) wyznaczaij ograniczenia dla wspošczynnika niezrow-
nowaÞenia (3) na poziomie ·2° dla sieci niskich i Çrednich napio oraz ·1° dla sieci WN, mierzone w prze-
dziale 10 min, przy chwilowych wartoÇciach maksymalnych dochodzjcych do 4°. Granice te iednakÞe mogj byo
lokalnie ograniczane nawet do 0,25°, iak ma mieisce po brytyiskiei stronie tunelu pod kanašem La Manche, gdzie
trakcia koleiowa odpowiada odbiorowi iednoIazowemu w systemie. Powodem zawÞenia tolerancii w sieciach
wysokiego napicia iest Iakt, iÞ systemy te zaproiektowano tak, aby maksymalnj przepustowoÇo zapewniašy dla
symetrycznych odbiorow troiIazowych. Jakiekolwiek niesymetria powoduie obniÞenie sprawnoÇci, nieiednokrot-
nie mocno obcijÞonych linii przesyšowych. Przy proiektowaniu sieci przesyšowych (niskiego i Çredniego napi-
cia) zakšada si, Þe wikszoÇo odbiorow stanowij odbiory iednoIazowe, dlatego teÞ sieo oraz przyšjczone odbiory
muszj wykazywao wikszj toleranci na niesymetri.
Dla przykšadu oszacowano wymaganj moc zwarciowj dla dwutorowei sieci szybkich kolei TGV, mocy znamio-
nowei 2 x 15MVA. UÞywaijc rownania (4) dla zachowania wspošczynnika niesymetrii na poziomie 1°, moc sys-
temu w stanie zwarciu powinna sigao co naimniei 3GVA. Stanowi to wytšumaczenie koniecznoÇci podšjczenia
systemu do dodatkowei sieci wysokiego napicia.
Dokšadnieisze wymagania moÞna znalero w normach IEC 61000-2-x, iako czÇo norm zwijzanych z kompaty-
bilnoÇcij elektromagnetycznj oraz EN 50160, opisuijcych charakterystyk napicia w poszczegolnych wzšach.
Poza wymienionymi, poszczegolne kraie europeiskie, iak i spoški energetyczne w nich dziašaijce, wprowadzaij
dodatkowe zasady dla .emisii¨ prjdow niesymetrycznych.
Sk±d sI¹ bIerze nIezrównowaéenIe1
Operatorzy systemowi staraij si zapewnio symetri napiciowj systemu w wzšach pomidzy siecij dystrybucyi-
nj a wewntrznj siecij odbiorow klienta. W normalnych warunkach napicia te zaleÞj od:
◆ napio na zaciskach generatora,
◆ impedancii systemu elektroenergetycznego,
◆ prjdow przepšywaijcych przez odbiorniki, sieci transmisyine i dystrybucyine (rozpšywu mocy w syste-
mie).
Napicia na szynach wyprowadzeniowych generatorow sj zazwyczai wysoce symetryczne z uwagi na konstruk-
ci i charakter pracy maszyn synchronicznych uÞywanych w elektrowniach. MoÞna przyijo, Þe tradycyiny sek-
tor wytworczy energetyki nie przyczynia si do powstawania asymetrii. Nawet w wypadkach stosowania genera-
torow asynchronicznych (indukcyinych), uÞywanych przykšadowo w niektorych turbinach wiatrowych, uzyskuie
si symetryczne napicie troiIazowe.
Inaczei ma si sytuacia z lokalnymi sieciami generacii i dystrybucii mocy, powstašymi po stronie klienta, ktore
zyskuij na popularnoÇci zaczynaij sta nowio znaczjcj czÇo rynku produkcii energii. Wiele z tych relatywnie nie-
wielkich iednostek, takie iak ogniwa Iotowoltaiczne, podšjczone sj do sieci niskiego napicia (nn) przy pomo-
cy aparatury energoelektronicznei iak inwertery iednoIazowe. Punkty pošjczenia z siecij maij wzgldnie wysokj
impedanci (moc zwarciowa iest wzgldnie niska), co powoduie potencialne zwikszenie niesymetrii napio (row-
nanie (4)), wymuszaijc koniecznoÇo podšjcze¦ do sieci wyÞszych napio.
Impedancia czÇci systemu elektroenergetycznego nie iest dokšadnie taka sama dla poszczegolnych Iaz.
Geometryczny ukšad linii napowietrznei, asymetrycznei w odniesieniu np. do ziemi, powoduie roÞnice w parame-
trach elektrycznych linii. Generalnie roÞnice te sj bardzo maše, a ich skutki mogj byo pomiialne, gdy stosowne
Çrodki zapobiegawcze, iak np. przeplatanie linii napowietrznych.
4
Wprowaazenie ao asvmetrii
Naiczstszym praktycznym przypadkiem niesymetrii iest asymetria po stronie obcijÞe¦.
Na poziomie napio wysokich i Çrednich, wystpuij zazwyczai symetryczne odbiory troiIazowe, iednakÞe moÞna
spotkao rownieÞ duÞe obcijÞenia iedno lub dwuIazowe, takie iak trakcia koleiowa czy piece indukcyine (wytop
metali przy pomocy šuku elektrycznego).
ObcijÞenia po stronie niskiego napicia, iak np. komputery czy systemy oÇwietlenia, sj zazwyczai odbiornika-
mi iednoIazowymi, stjd trudnoÇci w zagwarantowaniu symetrii. Przy rozplanowywaniu sieci elektrycznei zawie-
raijcei tego typu odbiorniki, poszczegolne obwody powinny byo rozplanowane rownomiernie pomidzy 3 Iazy,
np. iedna Iaza na iedno pitro, w budynku mieszkalnym lub biurowym czy teÞ naprzemienne podšjczenie rzdow
domow. ObcijÞenie zastpcze poszczegolnych Iaz transIormatora iest zmienne gdyÞ zaleÞy od rozkšadu statystycz-
nego poszczegolnych obcijÞe¦ u odbiorcow.
Wadliwa praca systemu iest rownieÞ przyczynj asymetrii systemu. Zwarcia doziemne, midzyIazowe czy uszko-
dzenia przewodow sj typowymi przykšadami. Takie awarie usterki powoduij zapady napicia w iednei lub wicei
Iazie iednoczeÇnie, mogjc przyczyniao si do przepicia na innych Iazach.
Wowczas zachowanie systemu iest niesymetryczne z deIinicii, lecz takie ziawiska sj zazwyczai rozpoznawa-
ne iako zakšocenie napicia, ktore system zabezpiecze¦ powinien wyšjczao. Problemy zwijzane z zakšoceniami
napicia sj przedstawione w iednym z zeszytow tego poradnika.
!akIe s± konsekwencje1
CzušoÇo urzjdze¦ elektrycznych na niesymetri zasilania zmienia si w zaleÞnoÇci odprzypadku. PoniÞei przedsta-
wiono krotki przegljd naiczÇciei spotykanych problemow.
Maszyny Indukcyjne
Sj to maszyny asynchroniczne prjdu przemiennego z wewntrznie indukowanymi wiruijcymi polami magnetycz-
nymi. WartoÇo maksymalna pola iest proporcionalna do amplitudy skšadowei zgodnei i/lub skšadowei przeciw-
nei. Kierunek obrotu pola skšadowei przeciwnei iest odwrotny do wirowania pola skšadowei zgodnei. W przypad-
ku asymetrii zasilania wiruijce pole magnetyczne przybiera ksztašt eliptyczny zamiast košowego. W przypadku
maszyn indukcyinych napotykamy na trzy rodzaie problemow zwijzanych z asymetrij. Po pierwsze maszyna nie
moÞe wytworzyo pešnego momentu obrotowego z uwagi na Iakt, Þe wiruijce pole skšadowei przeciwnei wytwa-
rza moment hamuijcy, ktory naleÞy odijo od momentu znamionowego, skoiarzonego z normalnym stanem pracy
maszyny. Rysunek 4 pokazuie charakterystyki momentu wzgldem prdkoÇci obrotowei w maszynach indukcyi-
nych zasilanych ze rrodša niesymetrycznego. W stanie ustalonym krzywa ta iest sumj waÞonj wykresow i kwa-
dratu wspošczynnika asymetrii, odpowiada wartoÇci momentu i kwadratu mocy odbiornika.
ZauwaÞa si, Þe w obszarze pracy normalnei, bdjcei prawie prostj czÇcij linii T
d
, (czÇo zaczynaijca si
na szczycie krzywei, przecinaijca oÇ odcitych przy prdkoÇci synchronicznei) T
i
i T
h
maij wartoÇci uiemne.
U
W
V
U
W
V
7SR£±F]HQLH
Rvs. 3. Trakcia koleiowa. iako przvkšaa oabioru niesvmetrvcznego.
9SR£±F]HQLH
Wprowaazenie ao asvmetrii
5
Charakterystyka tego typu moÞe byo wyznaczona z ukšadu pošjcze¦ przestawionego na rysunku 5.
Po wtore, šoÞyska maszyny mogj ulec uszkodzeniu mechanicznemu, z uwagi na skšadowe momentu obrotowego
o podwoionych czstotliwoÇciach.
Wreszcie stoian, a zwšaszcza wirnik grzeij si nadmiernie, powoduijc szybsze starzenie termiczne. Zwikszenie
temperatury wynika z indukcii prjdow przez wzgldnie szybko wiruijce pole magnetyczne, widziane od strony
wirnika. Aby poradzio sobie z nadmiernym nagrzewaniem si, maszyna zostaie przemianowana, co moÞe powo-
dowao koniecznoÇo doboru silnika wikszei mocy niÞ wymagana.
Generatory synchronIczne
Generatory synchroniczne to rownieÞ maszyny prjdu przemiennego, uÞywane w lokalnych sišowniach i ciepšow-
niach. Wykazuij zbliÞone ziawiska do opisanych dla maszyn indukcyinych, lecz gšownie uszkodzenia powodu-
ie nadmierne nagrzewanie. Specialnj uwag naleÞy zwrocio na proiektowanie uzwoie¦ tšumijcych wirnika, gdzie
indukowany iest prjd skšadowych przeciwnei i zerowei.
PojemnoÛ« transformatorów, kabII I IInII
PoiemnoÇo transIormatorow, kabli i linii redukowana iest za sprawj skšadowei przeciwnei. Granice pracy okreÇlane
sj przez wartoÇo skutecznj prjdu caškowitego, w ktorego skšad wchodzj takÞe .bezuÞyteczne¨ skšadowe przeciw-
ne prjdow. Musi to byo brane pod uwag w przypadku nastaw progow zadziašania zabezpiecze¦, reaguijcych na
prjd caškowity. Maksymalnj przepustowoÇo okreÇla si wic po uwzgldnieniu wspošczynnika korekcyinego, poda-
wanego przez producenta, co iest pomocne przy wydzielaniu wikszei czÇci systemu dla zapewnienia prawidšowe-
go zasilania obcijÞe¦.
T
s
n
0
T
d
T
i
n
0
/ 3
T
h
Rvs. 4. Charaktervstvka moment-prakoÇo (poÇlizg) maszvnv inaukcvinei przv zasilaniu niezrownowaÞonvm.
M
3 ph
N V U W
M
3 ph
N V U W
M
3 ph
N V U W
Y
f=350Hz, U=?, I=? f=250Hz, U=?, I=? f=150Hz, U=?, I=?
Rvs. 5. Schematv poašjcze¦ maszvnv inaukcvinei ala okreÇlonvch skšaaowvch svmetrvcznvch
=DVLODQLH‡GOD‡VN£DGRZHM‡]JRGQHM ‡=DVLODQLH‡GOD‡VN£DGRZHM‡SU]HFLZQHM
‡=DVLODQLH‡GOD‡VN£DGRZHM‡]HURZHM
6
Wprowaazenie ao asvmetrii
7ransformatory
TransIormatory w rownei mierze reaguij na skšadowe napiciowe zgodne, co przeciwne. Ich zachowanie wzgldem
skšadowei zerowei napicia zaleÞy od sposobow pošjcze¦ strony pierwotnei i wtornei, a zwšaszcza od obecnoÇci prze-
wodu neutralnego. Dla przykšadu, ieÞeli iedna strona zbudowana iest iako troiIazowa cztero-odczepowa, prjd w przewo-
dzie neutralnym moÞe pšynjo. JeÞeli uzwoienia drugiei strony pošjczono w troikjt, prjdy skšadowei zerowei sj zamie-
niane na prjdy krjÞjce w tymÞe uzwoieniu (wytwarzaijce ciepšo). Skoiarzony z tymi prjdami strumie¦ magnetyczny
przepšywaijcy przez czÇci konstrukcyine maszyny takie iak kadr powoduie straty uboczne, co nieiednokrotnie wyma-
ga przemianowania transIormatora.
Uk£ady przekszta£tnIkowe
Obecnie w wielu zastosowaniach moÞna spotkao ukšady przeksztaštnikowe np.: w napdach o regulowanei prd-
koÇci, zasilaczach impulsowych, systemach oÇwietlenia o duÞei sprawnoÇci itp. Mogj one napotykao dodatkowe,
nieokreÇlone harmoniczne, pomimo tego ich wspošczynnik THD pozostaie na niezmiennym poziomie. Proiektant
ukšadu Iiltrow pasywnych niweluijcych wpšyw powyÞszych harmonicznymi musi brao pod uwag rownieÞ ziawi-
ska wystpowania niesymetrii. Temat ten rozszerzono w innym rozdziale ninieiszego przewodnika.
Urzjdzenia wskazane powyÞei naleÞj oczywiÇcie do odbiorow troiIazowych. Odbiory iednoIazowe rownieÞ sj
podatne na zmiany napicia zasilania, spowodowane eIektem niezrownowaÞenia.
!ak £agodzI« asymetrI¹1
Dla zmnieiszenia eIektu asymetrii moÞe byo podite kilka dziaša¦, roÞnijcych si od siebie skalj zšoÞonoÇci tech-
nicznei.
Pierwsze i naiprostsze rozwijzanie to ponowne rozšoÞenie obcijÞe¦ w sposob zapewniaijcy lepszj symetri. Dla
niektorych zastosowa¦ istnieie sposob poprawy zrownowaÞenia dziki zmianie parametrow pracy ukšadow lub
systemow.
W celu redukcii wpšywu prjdow skšadowei przeciwnei, powoduijcych spadki napio skšadowych przeciwnych
zasilania, wymagana iest niska wewntrzna impedancia systemu. MoÞna to osijgnjo dziki pošjczeniu w wzšach
niezrownowaÞonych obcijÞe¦ z ukšadem o wyÞszei mocy zwarciowei lub poprzez inne rozwijzania wpšywaijce
na zmnieiszenie impedancii wewntrznei.
Koleinym typem šagodzenia wpšywu niezrownowaÞenia iest stosowanie specialnych transIormatorow, znanych
iako transIormatory Scotta i Steinmetza.
◆ TransIormator Scotta skšada si z dwoch iednoIazowych transIormatorow, o specialnei grupie pošjcze¦,
wpitych w system troiIazowy. Uzwoienia pošjczone sj w taki sposob, Þe na wyiÇciu generowane iest
ortogonalne napicie dwuIazowe, umoÞliwiaijce podšjczenia dwoch iednoIazowych systemow. To powo-
duie zrownowaÞenie mocy troiIazowei po stronie sieci.
◆ TransIormator Steinmetza iest, de Iacto, transIormatorem troiIazowym z dodatkowym obwodem symetry-
zuijcym, zšoÞonym z kondensatora i cewki, o wartoÇciach proporcionalnych do balansowanego obcijÞe-
nia iednoIazowego. Gdy stosunek mocy biernei ukšadu LC iest rowny mocy czynnei odbiornika, dzielo-
nei przez ¥3, sieo troiIazowa widzi obcijÞenie iako symetryczne. Moc troiIazowa transIormatora rowna
iest wtedy mocy czynnei odbioru iednoIazowego. ZauwaÞyo iednak naleÞy, Þe symetryzacia iest idealna
iedynie w przypadku, gdy moc czynna odbiornika rowna iest wartoÇci przyitei przy proiektowaniu sys-
temu.
Wreszcie, celom ograniczania niesymetrii mogj sšuÞyo specialne szybkie ukšady energoelektroniczne, iak kom-
pensatory typu .STATIC JAR¨. Ich dziašanie porownao moÞna do szybkiei zmiany odpowiednich impedancii, kom-
pensuijcych zmiany impedancyine na kaÞdei z Iaz po zašjczeniu obcijÞenia. Sj one rownieÞ zdolne do kompen-
sacii niepoÞjdanei mocy biernei. JednakÞe rozwijzania te sj kosztowne i stosowane iedynie przy duÞych obcijÞe-
niach (iak piece šukowe), kiedy inne rozwijzania okazuij si niewystarczaijce.
Wprowaazenie ao asvmetrii
7
Inne typy zasilaczy, sšuÞjcych do poprawy zrownowaÞenia systemu, iak i inne zagadnienia zwijzane z iakoÇcij
zasilania, sj w Iazie proiektowei lub wdroÞeniowei, lecz iak dotjd nie wykorzystano ich w zastosowaniach ogol-
nodostpnych.
WnIoskI
Niesymetria iest powaÞnym problemem iakoÇci energii, wystpuijcym gšownie w sieciach dystrybucyinych, iak np. biu-
rowce o bardzo rozbudowanei sieci komputerowei lub oÇwietleniowei. Problem ten iednak moÞna w doÇo šatwy sposob
wymierzyo w iednostkach umoÞliwiaijcych porownanie z normami.
Tekst ten zawiera podstawowe zagadnienia z dziedziny asymetrii i opisuie naiwaÞnieisze skutki ziawiska. Specialnj
uwag poÇwicono maszynom wiruijcych, gšownie indukcyinym i transIormatorowym.
NakreÇlono rownieÞ gšowne techniki šagodzenia tego specyIicznego problemu.
Rvs. 6. Oabior ieanofazowv przvšjczonv ao sieci troifazowei przez transformator Steinmetza.
U
W
V
Q
c
Q
L
P
6
7
‡‡‡‡ 7UDQVIRUPDWRU
3‡‡‡‡‡‡ 7UDNFMD
6

‡3
8
Notatki
£uropejskIe Centra PromocjI MIedzI I partnerzy programu
Leonardo da VIncI Power CuaIIty
ßeneIux
European Copper Institute
168 Avenue de Tervueren
B-1150 Brussels
Belgium
Tel: 00 32 2 777 70 70
Fax: 00 32 2 777 70 79
Email: eci(eurocopper.org
Web: www.eurocopper.org
Kontakt: H. De Keulenaer
Copper Benelux
168 Avenue de Tervueren
B-1150 Brussels
Belgium
Tel: 00 32 2 777 7090
Fax: 00 32 2 777 7099
Email: mail(copperbenelux.org
Web: www.copperbenelux.org
Kontakt: B. Dôme
Hevrox
Schoebroeckstraat 62
B-3583 Beringen
Belgium
Tel: 00 32 11 454 420
Fax: 00 32 11 454 423
Email: inIo(hevrox.be
Kontakt: I. Hendrikx
KU Leuven
Kasteelpark Arenberg 10
B-3001 Leuven-Heverlee
Belgium
Tel: 00 32 16 32 10 20
Fax: 00 32 16 32 19 85
Email: ronnie.belmans(esat.kuleuven.ac.be
Kontakt: ProI. Dr R. Belmans
NIemcy
Deutsches KupIerinstitut e.V
Am BonneshoI 5
D-40474 DuesseldorI
Germany
Tel: 00 49 211 4796 323
Fax: 00 49 211 4796 310
Email: sIassbinder(kupIerinstitut.de
Web: www.kupIerinstitut.de
Kontakt: S. Fassbinder
H7W
Goebenstrasse 40
D-66117 Saarbruecken
Germany
Tel: 00 49 681 5867 279
Fax: 00 49 681 5867 302
Email: wlang(htw-saarland.de
Kontakt: ProI Dr W. Langguth
W£ochy
Istituto Italiano del Rame
Via Corradino d`Ascanio 4
I-20142 Milano
Italy
Tel: 00 39 02 89301330
Fax: 00 39 02 89301513
Email: ist-rame(wirenet.it
Web: www.iir.it
Kontakt: V. Loconsolo
Institutio Italiano del Rame
Via Cardinal MaIIi 21
I-27100 Pavia
Italy
Tel: 00 39 0382 538934
Fax: 00 39 0382 308028
Email: inIo(ecd.it
Web www.ecd.it
Kontakt: Dr A. Baggini
TU Bergamo
Viale G Marconi 5
I-24044 Dalmine (BG)
Italy
Tel: 00 39 035 27 73 07
Fax: 00 39 035 56 27 79
Email: graziana(unibg.it
Kontakt: ProI. R. Colombi
WIeIka ßrytanIa
Copper Development Association
Verulam Industrial Estate
224 London Road
St Albans
HertIordshire AL1 1AQ
England
Tel: 00 44 1727 731205
Fax: 00 44 1727 731216
Email: copperdev(compuserve.com
Webs: www.cda.org.uk & www.brass.org
Kontakt: A. Vessey
PoIska
Polskie Centrum Promocii Miedzi S.A.
Pl.1 Maia 1-2
PL-50-136 Wrocšaw
Polska
Tel: 00 48 71 78 12 502
Fax: 00 48 71 78 12 504
Email: pcpm(miedz.org.pl
Kontakt: P. Jurasz
Politechnika Wrocšawska
WybrzeÞe Wyspia¦skiego 27
PL-50-370 Wrocšaw
Polska
Tel: 00 48 71 32 80 192
Fax: 00 48 71 32 03 596
Email: i8(elektryk.ie.pwr.wroc.pl
Kontakt: ProI. Dr hab. inÞ. H. Markiewicz
Dr inÞ. A. Klain
European Copper Institute
168 Avenue de Tervueren
B-1150 Brussels
Belgium
Tel: 00 32 2 777 70 70
Fax: 00 32 2 777 70 79
Email: eci(eurocopper.org
Website: www.eurocopper.org
Dr Johan Driesen
Katholieke Universiteit Leuven
Electrical Engineering
Kasteelpark Arenberg 10
3001 Leuven
Belgium
Tel: 00 32 16 321020
Fax: 00 32 16 321985
Email: iohan.driesen(esat.kuleuven.ac.be
Web: www.esat.kuleuven.ac.be
Dr Thierrv Jan Craenenbroeck
Katholieke Universiteit Leuven
Electrical Engineering
Kasteelpark Arenberg 10
3001 Leuven
Belgium
Tel: 00 32 16 321020
Fax: 00 32 16 321985
Web: www.esat.kuleuven.ac.be
Polskie Centrum Promocii Miedzi S.A.
50-136 Wrocšaw
pl. 1 Maia 1-2
Polska
Tel: 00 48 71 78 12 502
Fax: 00 48 71 78 12 504
e-mail: pcpm(miedz.org.pl
Website: www.miedz.org.pl